Wmß.
'^i
xV;
.-•/>
// ^
^-.-■^
'■:?^>.i
*ii::
TIS- ▼
wm0Mm
'MItS
»i
^7>46<r^V03
BIOGRAPHISCH-LITERARISCHES
HANDWÖRTERBUCH
ZUR GESCHICHTE
DER EXACTEN WISSENSCHAFTEN
ENTHALTEND
NACHWEISUNGEN
ÜBER
LEBENSVERHÄLTNISSE UND LEISTUNGEN
VON
MATHBMATIIERN, ASTEO IS OMEN, PHYSIKERN, CHEMIKERN, MINEKALOGEN, GEOLOGEN U8W
ALLER VÖLKER UND ZEITEN
GESAMMELT
^-N .> • VON
j! cT poggendorff
ERSTER BAND.
A-L.
LEIPZIG,. 1863.
VERLAG VON JOHANN AMBROSII'.S BARTH.
i/, I
Das Recht der Ueberselzung vorbehalten.
1*
i«nu^)
Vor- und Schliisswort des Verfassers.
Somit wäre es denn zum einstweiligen Abschlüsse gebracht das Werk, dem
Ich seit etwa fünfzehn Jahren alle meine Müsse gewidmet habe. Ob es dieses
Opfers werth gewesen? — darüber können die Ansichten verschieden sein ; aber
zu dem Glauben halte ich mich doch berechtigt, dass die Nützlichkeit, ja Noth-
wendigkeit desselben nicht bestritten, vielmehr mit der Zeit immer mehr an-
erkannt werden wird.
Was ich gesehen habe, ist ein erster Versuch. Ich bin in der mir gestell-
ten Aufgabe ohne Vorgänger gewesen. Es kann also nicht fehlen und ich selbst
bin genugsam davon überzeugt, dass mein unternehmen noch mit mancherlei
Lticken und Mangeln behaftet ist. Aber ich hoffe doch einen guten Grund ge-
legt zu haben, auf dem fortgebaut werden kann, wenn das gesteigerte Interesse
für die Geschichte der Wissenschaft und ihrer Priester ein umfangreicheres
W^erk zum Bedürfniss machen sollte.
Vor der Hand kam es nur darauf an , dieses Interesse zu wecken. Es war
daher eine meiner Hauptsorgen, das Werk in möglichst engen Gränzen zu hal-
ten , damit es eine ausgedehnte Verbreitung finden und solchergestalt den Sa-
men zu seiner weiteren Vervollkommnung ausstreuen möchte. Es hätte nicht
an Material gefehlt, statt seiner ein viel bändereicheres Werk zu liefern. Aber
was wäre damit gewonnen worden? Hätte ich es auch zu Ende gebracht und
einen Verleger dafür gefunden, was beides noch sehr fraglich gewesen wäre,
so würde ich damit doch nur ein Werk geschaffen haben, das, wie so manches
ähnliche, aus welchem ich schöpfte, sein Grab in den öffentlichen Bibliotheken
gefunden hätte und nur sehr sparsam in die Hand des rechten Publicums ge-
kommen wäre.
Ich habe diesen Gesichtspunkt seiner Zeit schon in dem Prospectus zu
diesem »Handwörterbuch« hervorgehoben, und bringe ihn hier nochmals in Er-
innerung, um die Folgerungen daraus näher zu entwickeln.
Zuvörderst hat er mich bestimmt, alle mit der lebenden Natur sich be-
schäftigenden Forscher als solche von meinem Forum auszuschliessen. Die
grosse Zahl derselben, so wie die bedeutende Kluft, welche sie von den soge-
nannten exacten Wissenschaften trennt, giebt reichlichen und wohl begränzten
Stoff zu einem zweiten umfangreichen Werke ähnlicher Art, dessen Ausarbeitung
indess anderen Händen überlassen bleiben muss. Nur wenn Naturhisloriker
mit ihren Arbeiten auch in das mathemalisch-physikalische Gebiet hinüber-
greifen, sind sie aufgeführt worden, wie aus gleichem Grunde Geistliche, Juri-
sten, Historiker, Philologen, Aerzte , Techniker, Baumeister, Militärpersonen,
ja selbst Dichter, Maler, Musiker und Männer aller Art aus anderen Kategorien.
Von diesen Personen so wie überhaupt von allen, die aufgenommen wurden,
sind auch nur diejenigen Leistungen ausführlicher angezogen, derentwegen sie
Aufnahme fanden. Hat ein Mathematiker, Physiker, Chemiker u. s. w. ausser-
halb seines Fachs sich auch noch auf anderen fremdartigen Gebieten versucht,
so ist dieses nur angedeutet worden.
IV Vor- und Schlnsswort des Verfasser«.
Eigentliche Biographien zu liefern, selbst kurze, lag nicht in meinem Plane.
Es würde dies auch nur bei einer verhältnissmässig kleinen Zahl von Personen
möglich gewesen sein, und, bei diesen ausgeführt, während bei anderen nicht,
eine sehr störehde Ungleichraässigkeit in das Werk gebracht haben. — Was
Einer gewesen ist oder noch ist, wann und wo er gelebt hat oder noch lebt,
das anzugeben war in biographischer Hinsicht allein mein Zweck, und diesen
hielt ich für erreicht durch eine kurze, wo möglich mit chronologischen Daten
versehene Angabe der bekleideten Aemter und Stellungen, unter Hinzufügung
der Zeit und des Orts der Geburl und eventuell des Todes, im Falle ungewöhn-
licher Lebensmomente auch wohl mit kurzer Erwähnung dieser*. Mehr wäre
im Allgemeinen auch von Lebenden nicht zu erlangen gewesen, denn die Mei-
sten scheuen sich, nähere Umstände ihres Lebens an die Oeffentlichkeit zu
bringen; ja es giebt sogar Einige^ die aus Gleichgültigkeit und Saumseligkeit,
aus missverstandener Bescheidenheit oder Aengstlichkeit selbst die wenigen
Angaben verweigern, die eben bezeichnet worden sind> Ich habe daher auch
gar nicht versucht, ausführlichere Nachrichten über Lebende einzuziehen.
Wo gedruckte Quellen vorlagen , was besonders in Betreff Verstorbener
der Fall ist, sind sie vorzugsweise benutzt und auch immei^sorgfältig angege-
ben, zum Theil durch kurze Chiffern ausgedrückt, deren Bedeutung am Ende
deg Werkes erklärt ist. In ihnen findet denn auch derjenige, welcher mehr
über eine Person zu erfahren wünscht, Befriedigung seiner Wissbegierde, we-
nigstens in der Regel : denn allerdings giebt es auch Lob- und Gedächtniss-
reden, Nekrologe und Biographien, die wohl die wissenschaftlichen Verdienste
eines Mannes genügend auseinander setzen, aber über seine Lebensverhältnisse
ungemein wenig, mitunter kaum die oben bezeichneten Data darbieten.
Ich habe mich ferner im Allgemeinen darauf beschränkt, nur solche Per-
sonen aufzunehmen, über welche ich wenigstens einige der bezeichneten bio-
graphischen Notizen beibringen konnte. Es ist diess der alleinige Grund,
weshalb man in dem Handwörterbuche viele Namen vergebens suchen wird,
die nach ihren Leistungen sehr füglich eine Stelle darin verdient hätten, ich
darf versichern, dass sie mir fast ohne Ausnahme nicht unbekannt geblieben
sind, und ihre Ausschliessung kann gewiss Niemand aufrichtiger und häufiger
bedauert haben als ich selbst. Ich glaube nicht zu hoch zu greifen, wenn ich
sage, dass ich Hunderte von denen, deren Entdeckungen und Erfindungen in
wissenschaftlichen Werken, öfters sogar mit Auszeichnung, genannt werden,
leider mit Stillschweigen habe übergehen müssen.
Dennoch hielt ich für nöthig, an dem aufgestellten Grundsatze fest zu hal-
len. Denn, wenn ich von ihm abgewichen wäre, wenn ich alle zum' Bereich
meines Unternehmens gehörige Personen hätte aufnehmen wollen , auch die,
von welchen weiter nichts als Namen und Werke bekannt sind, so würde das
»biographische Handwörterbucha schier in einen Bücherkatalog ausgeartet sein,
und zugleich bei Anführung aller Schriften einen ausserordentlichen Umfang
erhalten haben. Wem das nicht sogleich einleuchtend sein sollte, der möge be-
denken, dass es in diesem Falle die vollständige Literatur \on sechs sehr reich-
haltigen Wissenschaften hätte umfassen müssen. Ein solches Repertorium über
alle im Gebiete der Mathematik, Astronomie, Physik, Chemie, Mineralogie und
Geologie vorhandenen selbständigen Werke, über das ganze Heer der in pe-
* Dass ich dabei alle blossen Titel, Ordens- Inhaberschaften und anderweite Ehren-
bezeigungen in der Regel von der Erwähnung ausschloss, wird noan hoffentlich nicht miss-
deuten; denn wie ehrenvoll solche Auszeichnungen für deren Träger auch sein mögen, so
haben sie doch für die Wissenschaft keine Bedeutung, nicht einmal in allen Ländern gleiche
Gültigkeit. Es würde eines Commentars bedurft haben, um sie überall immer recht ver-
standen und gewürdigt zu sehen.
Vor- und Schlusswort des Verfassers. v
riodischen Schriften zerstreuten grösseren und kleineren Aufsätze, von Anbe-
ginn der Wissenschaft bis auf den heutigen Tag fortgesetzt, wäre gewiss ein
sehr nützliches Unternehmen, ja ich holte es, selbst nur auf die in den Denk-
schriften der Akademien und gelehrten Gesellschaften niedergelegten Abhand-
lungen beschränkt, für eins der grössten Bedürfnisse der Wissenschaft, dessen
Abhülfe nothwendig über kurz oder lang einmal in Angriif genommen werden
rauss. Allein das ist nicht die Arbeit eines Einzelnen und am wenigsten habe
ich mich dazu berufen gefühlt.
Selbst bei denjenigen Personen , über welche ich biographische Nachrich-
ten geben konnte und welche daher aufgenommen wurden, hielt ich ftir nöthig,
hinsichtlich ihrer literarischen Arbeiten eine gewisse Beschränkung eintreten
zu lassen. Von jeder derselben eine jede Schrift, jedes Hand- oder Lehrbuch
anzuführen und zwar mit alle den Specialitäten, die man in Bücherkalalogen zu
finden gewohnt ist, würde offenbar zu grosser Weitläufigkeit geführt und kei-
nen sonderlichen Nutzen gebracht haben. Ich glaube genug gethan zu haben,
wenn ich immer die hauptsächlicheren anführte, desto vollständiger, je bedeu-
tender der Name ihrer Verfasser. Von wichtigeren Werken v%ird man hoffent-
lich nur ausnahmsweise eins oder das andere vermissen, dagegen immer noch
viele antreffen, die ohne grossen Schaden für den Werth des Ganzen hätten fort-
gelassen werden können.
Besonders ist die Angabe der in periodischen Schriften enthaltenen Ab-
handlungen Gegenstand meiner Sorgfalt gewesen, da sie meistens von grösserer
Wichtigkeit für die Wissenschaft sind als die selbständigen Werke, die häufig
nur aus ihnen zusammengesetzt werden. W^ill ich auch nicht behaupten, abso-
lute Vollständigkeit im Sinne gehabt oder gar erreicht zu haben, — was hier
noch weilläufiger geworden w^äre, schon deshalb, weil man nicht selten eine und
dieselbe Arbeit an drei oder mehren Orten unter etwas verändertem Titel ab-
gedruckt findet, — so bin ich doch der IJeberzeugung , dass das Angeführte in
der Regel mehr als hinreichen \\ird, sich von der wissenschaftlichen Thätigkeit
eines Mannes ein richtiges Bild zu entwerfen. Da viele der benutzten und durch
Chiffern bezeichneten Hülfsquellen, obwohl in biographischer Hinsicht genügend,
doch in den literarischen Nachweisungen mangelhaft sind, so bedurften sie, nicht
minder wie viele der Original-Miltheilungen, erst einer Ergänzung, um den
hier dargebotenen Grad von Vollständigkeit zu erreichen. Es entsprang daraus
für mich eine Arbeit, die durch den bereits erwähnten iMangel eines bis in die
neueste Zeit fortgesetzten Repertoriums über die Denkschriften der Akademien
und gelehrten Gesellschaften, so wie durch den nicht minder grossen Uebel-
stand, da.ss viele Journale ebenfalls mit keinen General-Begistern versehen sind,
oft zu einer sehr mühsamen und zeilraubenden sich gestaltet hat. Auch hat es
erst der Anfertigung besonderer Tabellen bedurft, um überall die Zeit des Er-
scheinens einer Arbeit angeben zu können, da die vorhandenen Reperloricn nnd
Register dieses für die Geschichte der Wissenschaft wichtige Element in der
Regel nicht beachten.
Dies wäre im Allgemeinen der Plan, den ich bei der Ausarbeitung des
vorliegenden »Handwörterbuchs^ befolgt habe. Was die Ausführung desselben
im Speciellen betrifft, so mögen hier nur einige Punkte berührt sein.
Personen von gleichem Familiennamen sind nicht nach ihren Vornamen in
alphabetischer, sondern nach ihren Geburtsdaten in chronologischer Anordnung
at^Vxführt, weil es in einem geschichtlichen Werke wie das vorliegende den
Voi-uUg zu verdienen schien, die älteren Nanien den neueren voranzuschicken,
den Sohn auf den Vater folgen zu lassen. Auch empfahl es sich für ein Namen-
buch als zweckmässig, bei öev für die deutschen Umlaute ä. ö, ü herrschenden
Willkür der Schreibung, dieselben den Doppelvocalen ae, oe, ue durchaus als
Vi Vor- und Schlusswort des Verfassers.
^leichgeltend zu betrachten , ebenso i und j getrennt zu halten. Es wird dnbei
niemals zweifelhaft sein, an welcher Stelle man einen Namen zu suchen habe.
Dagegen war es nicht möglich, die Zweifel, welche in dieser Beziehung bei
dem mit einem Artikel verbundenen ausländischen, namentlich französischen
Namen vorkommen, durch eine consequente Regel zu heben, da in der Schrei-
bung solcher viele Unsicherheit herrscht. So findet man geschrieben: Des-
cartes und Des Gartefy, Delisle und De Tlsle, Delamet herie. De La-
m^therie und De La Met herie u. s. w. und darnach wären solche Namen
eben sowohl unter D, als respeclive unter C, I, L oder M zu steilen gewesen.
Gleiches gilt von zusammengesetzten Namen wie BichedeProny, LeJeune-
Dirichlet, Sainte Claire-De vi 1 le, die gewöhnlich auf PVony, Diri-
chlet, Deville abgekürzt werden. Häufig ist im »Handwörterbuch« auf diese
Synonyme hingewiesen worden; in Fällen, wo es unterlassen sein sollte, hätte
man einen Namen erst unter den verschiedenen Buchstaben , unter welche er
möglicherweise gestellt sein könnte, aufzusuchen, bevor man den Schluss zöge,
dass er übergangen wäre.
Der Raumersparniss wegen sind sowohl im biographischen als im literari-
schen Theile des Werkes durcbgehends Abkürzungen gebraucht ; man wird
dies nicht tadelnswerth finden, da die Deutlichkeit wohl nicht darunter gelitten
haben wird. Die Quellen-Chiffern sind, wie schon erw^ähnt, durch einen be-
sonderen »Schlüssel« am Ende des zweiten Bandes erläutert, und was die Be-
zeichnung A. St. und N. St. bei den Geburtsdaten betrifft, so ist deren Bedeu-
tung (Alten und Neuen Stils, d. h. Julianischen und Gregorianischen Kalenders)
ja allgemein bekannt. In dieser Beziehung mag noch l>emerkt sein , dass die
Geburtsdaten, nach einer unter den Historikern allgemein gültigen Begel, im-
mer so gegeben wurden, wie sie sich in den Quellenwerken vorfinden, dass
daher diejenigen, welche in die Zeit vor der Einführung des neuen Kalenders in
einen Staat fallen, nach altem Kalender zu verstehen sind. Es gilt dies nament-
lich von Grossbritlannien, wo man noch bis 1To2, wie früher in einigen Thei-
len von Italien, das Jahr mit dem 25. März anfing und daher nicht allein um
4 0 bis 11 Tage, sondern in der Zeit vom 1 . Januar bis zum 2eH. März auch noch
um ein ganzes Jahr gegen den jetzigen verbesserten Kalender zurückstand,
weshalb es unter den neueren Geschichtsforschern Englands üblich ist, der-
gleichen Daten, wie z. B. den Todestag von Newton, als erfolgt anzugeben
am 20. März 1726 — 7, d. h. also am 31. März 1727 nach unserer heutigen
Zeitrechnung.
Trotz allen Beschränkungen, die das »Handwörterbuch« sonach erfahren
hat, bin ich doch überzeugt, dass der Leserkreis, für welchen ich es be-
stimmte, mehr darin finden wird, als in irgend einem ähnlichen Werke. Diß
bändereichen Encyclopädien und biographischen Lexika, welche wir besitzen,
geben wohl über die Koryphäen der Wissenschaft gentlgende Nachrichten, aber
über die grosse Zahl der, wenn auch nicht so hervorragenden, doch um den
Ausbau der Wissenschaft immer noch höchst verdienten Männer gehen sie mei-
stens mit Stillschweigen hinweg. Sie sind zu allgemeiner Natur, als dass sie
den exacten Wissenschaften eine bevorzugte Stellung einräumen könnten, und
haben auch stets in erster Linie die Anforderungen des grossen Publicums vor
Augen. Der Mathematiker, Astronom, Physiker, Chemiker oder Mineralog, der
sie zur Hand nimmt, um über die Männer seiner Wissenschaft Auskunft zu er-
langen, wird sich in der Mehrheit von Fällen getäuscht sehen; ja er wird häufig
die Erfahrung machen, dass seine Fachgonossen zurückgesetzt sind gegen Per-
sonen aus anderen Kreisen, denen er von seinem Standpunkte aus nur ein
geringes und vergänglithes Verdienst beimessen kann. Eben diese Erfahrung,
die sich mir selbst zur Genüge darbot, hat mich zu dem Versuche angetrieben,
die meinem eigenen Studienkreise angehörigen Mathematiker und Naturforscher
Vor- und Schlusswort d«8 Verfasser». vii
gleichsam in die Rechte einzusetzen , welche man Gelehrten anderer Art so wie
Künstlern längst gewährt hat.
Es ist schon eine sehr ansehnliche Buchersammlung erforderlich, um dem
Leser anderweitig das zu bieten, was er, abgesehen von den Original-Millhei-
lungen, in diesem »Handwörterbuch« vereinigt und benutzt findet. Einen Beweis
hierfür liefert schon der am Ende gegebene Schlüssel zur Quellenlileratur, in
dem viele nicht in Chiffern ausgedrückte Quellen gar nicht einmal erwähnt
wurden. Ohne die unbehinderte Benutzung der an biographischen Hülfsmittein
sehr reichen königl. Bibliothek zu Berlin würde ich ausser Stande gewesen
sein, meinem Cnternehmen den erreichten Grad von Vollständigkeit zu geben.
Indem ich dieses Anerkenntniss öffentlich ausspreche, fulile ich mich aber auch
verpflichtet aufrichtigen Dank den vielen mir befreundeten Männern zu zollen,
w'elche meine Bestrebungen durch Mittheiiungen von Original -Beirträgen so
kräftig und zuvorkommend unterstützten. Gestattet der Raum auch nicht,
diese Beförderer des Werks alle aufzuzählen, so kann ich mir doch nicht ver-
sagen, hier einige zu nennen, denen ich in dieser Hinsicht besonders ver-
pflichtet bin: so Dr. W. Francis in London, der ebenso wie der unglückliche,
leider der Wissenschaft schon entrissene Dr. W. Wertheim in Paris eigends
Circulare für den Zweck drucken liess und in Umlauf setzte, ferner Hr. Gran-
deau in Paris, Hr. Plateau in Gent, Hr. Buys-Ballot in Utrecht, Prof.
Langberg in Christiania (seitdem ebenfalls verstorben), Prof. Berlin in
Lund, Prof. Angström in Upsala, Prof. Arppe in Helsingfors, Akademiker
Dr. Fritzsche in St. Petersburg, Prof. Moser in Königsberg, Dr. Pritzel in
Berlin, Prof. Seh eerer in Freiberg, Prof. Kopp in Giessen, Prof. Kohl rausch
in Marburg (seitdem in Erlangen verschieden), Piof. Keferstein in Göttingen,
Prof. Lamont in München, Prof. Reu seh in Tübingen, Prof. Eisenlohr in
Carlsruhe, Prof. Wolf in Zürich, Hr. Sorot in Genf, Hr. Q. Sella in Turin,
Hr. J. D. Dana in New Haven und Andere mehr.
Diesen und den vielen Männern, welche mir die gewünschten Nachrichten
über ihre eigene Person bereitwillig, obwohl nicht immer vollständig zusandten,
habe ich es zu danken, dass die Zahl der Original-Beiträge, welche dem Werke
einen eigenthümlichen Werth verleihen, mehr als ein Achtel der Summe aller
Artikel ausmacht, 1169 unter 8447. Letztere Zahl, so ansehnlich sie ist, würde
ohne Zweifel auf das Dreifache gestiegen sein, wenn ich über alle Personen, die
zu berücksichtigen gewesen waren, hätte Nachrichten bekommen können.
Die lange Zeit, welche der Druck dieses »Handwörterbuchs« nothwendig
in Anspruch nahm*, ist demselben in mehrfacher Hinsicht zu gute gekommen.
Ich habe dadurch Gelegenheit erhalten, verschiedene ältere und neuere mir
bis dahin unbekannte oder unzugängliche Quellenwerke kennen zu lernen, und
ebenso sind mir von verschiedenen Seiten her noch fernere Original-Mitlhei-
lungen zugeflossen. So weit es möglich war, sind die daraus hervorgegangenen
neuen Beiträge noch benutzt worden ; al»er bei dem fortschreitenden Drück (der
nicht selten den von anderen lexikalischen Werken überholte) musste noth-
wendig ein grosser Theil derselben zurückgelegt werden. Es hat sich dadurch
ein ansehnliches Material zu einem Nachtrage gesammelt, durch welchen zu-
gleich ein Theil der in dem Werke vorhandenen Lücken ausgefüllt wird. An-
fangs gedachte ich, diesen Nachtrag unmittelbar auf das Werk folgen zu lassen.
* Der Druck wurde im Monat iMai 1856 begonnen und mit sehr {geringen Unterbrechun-
gen stetig fortgesetzt. — Bogen 1 — 36 (oder Spalte 1 — 576) des I. Bandes erschien als L Lie-
ferung im Januar 1858; Lieferung JI (Bd. L Bogen 37—72; Sp. 577—1152) im Deceraber
1858; Lieferung lil (Bd. I. Bogen 73—96; Sp. 1153— «524) im Seplember 1839 , Lieferung IV
(Bd. IL Bogen 1 — 36; Sp. 1—576) im October 1860; Lieferung V ;Bd. II. Bogen 37—72;
Sp. 577—1152) im Juni 1862; der Rest des II. Bandes nebst den zum Abschluss auch rle*?
1. Bandes dienen Beigaben ais Lieferung VI im August 1863.
VIII Vor- und Scblusswort dei Verfasser«.
Da er aber fortdauernd wächst und voraussichtlich noch geraume Zeit wachsen
wird, so habe ich es filr ralhsom gehalten, mit seiner Herausgabe noch ein Paar
Jahre zu warten und mich fQr jetzt darauf zu beschranken , dem Werke bloss
Zusätze und Berichtigungen zu den bereits vorhandenen Artikeln anzuhängen.
Indem die neuen Artikel diesem künftigen Nachtrage vorbehalten bleiben, ist
somit .ledern, der sich übergangen findet oder der Gelegenheit hat, Nachrichten
über andere Personen älterer un<i neuer Zeit miizutheilen, Gelegenheit geboten,
vorhandene Lücken in dem Werke auszufüllen, und ich kann hier nur den in-
ständigsten Wunsch aussprechen, dass diese Gelegenheit recht zahlreich be-
nutzt werden möge, denn wenn irgen<i ein Werk der Mithülfe Vieler bedarf,
um zu einiger Vollkommenheit zu gelangen, so ist es sicher ein solches wie
dieses »Handvvörterbuchw.
Aasheim, Arnold Nicolaus. — -
Erst Landmesser, darauf Arzt u. Prof. d.
Medicin, später auch d. Physik an d. Univ.
zu Kopenhagen fWJ (NK),
geb. 4749, Juni \ 7, Bergen, Norwegen,
• gest. <800 Kopenhagen.
De systemate Copernicano sive vero, Havn.
4 767. De usu Matheseos in explicandis phae-
nomenis in codice sacro, Ib. 1768. De latitu-
dine et longitudine loci, Ib. 4 769. De raathesi
universali, Ib. 4774.
Abaco, s. Abbaco.
Abano (Apono), Pietro di. — Arzt
und Astrolog, Prof. d. Medicin an d. Univ.
zu Padua {JJ (Ni. JCXyi),
geb. <250 etwa, Abano (Apono) bei
Padua,
gest. <316 Padua.*
Astrolabium planum in tabulis ascendens etc.
cum tractatu rfptivitatum, Venet. 4 502. Geo-
mantia. Ib. 4 556. Opera artis (ein alcheraist.
Buch). Heptatneron seu Elementa magica, Pa-
risiis 4567.
* starb, der Zauberei und Ketzerei angeklagt, im In-
quisitionsgefängfnisse^und wurde in Effigie verbrannt.
Abatia (Abbatia), Bernard. — Arzt,
Mathematiiier u. Astrolog (NB) (JJ,
geb. 4 540 .... . Toulouse,
gest. 4 590 etwa.
Lehrte zu Paris Mathematik, die Rechte u. alte
Sprachen, verfasste auch mehre Schriften, von
denen die Zeitgenossen mit Lobe sprechen.
Abauzit, Firm in. ~ Theolog, Biblio-
thekar in Genf, wohin seine Mutter, eine
Protestantin, sich mit ihm, als Kind, bei Auf-
hebung des Edicts von Nantes, aus Frank-
reich geflüchtet hatte (BDN) (SGJ (HN),
geb. 4 679, Nov. 4 4, Uzes, Languedoc,
gest. 4 767, März 20, Genf.
Vertheidigte Newton, mit dem er im Brief-
wechsel stand, gegen den Jesuiten Castel, und
fand in d. Principiis mathematicis einen Feh-
ler auf, den Newton anerkannte und verbes-
serte. Stand auch mit s'Gravesande im Brief-
verkehr, veröflFentlichte keine mathematischen
oder physikal. Schriften, aber seine hintcrlas-
senen Werke und Papiere enthalten deren ei-
Poggendorff, Handworlerbuch.
nige, z. B. Des aurores bor<5aIes. Sur les öcli-
pses de la Lune. Quelques lettre» sur la pe-
santeur. Etc.
Abbaco (Abaco), Paolo dall'. — Ei-
gentlich Paolo Dagomari heissend, nur we-
gen seiner, für die Zeit ungewöhnlichen,
Kenntnisse in der Arithmetik, dall' Abbaco
oder il Geometra genannt* (BP) (BS),
geb. 4 28 4 etwa, .... Prato, Toscana,
gest. 4 365 oder 4 366, Florenz.**
Schrieb mehre mathemat. Werke, so wie d.
ersten italienischen Kalender, Taccuino ge-
nannt (Lbr. II. 205). Verfertigte auch astro-
nom. Instrumente (JlfM).
* Aus gleichem Grunde bekamen diesen Beinamen
mehre Personen, z. B, der Florentiner AntonioBi-
liotti, der 1383 Prof. d. Arithm. u. Geometr. war.
** gest. 1373 oder 1374 (Baldassare Boncompagni, In-
torno ad alcime opere di Leonardo Fisano . . notizi«,
Borna 1854. j>. 321).
Abbon (Albon) de Fleury. — Aht
d. Klosters Fleury, daher auch Abbe FIo-
riacensis genannt (BN),
geb. 945, unweit Orleans,
gest. 4 004, Nov. 4 3, in Gascogne.*
Beförderer der Mathematik, Lehrer von G«r-
bert, dem nachmaligen Papst Sylveiter H.
Schrieb : Liber in calculum paschalem und Li-
ber de motibus stellarum.
* Von den Landesbewohnem erschlagen.
Abel, Glarke. — Dr. Med., Begleiter
des Lord Amherst auf dessen Gesandt-
schaftsreise nach China: später, als dieser
General-Gouverneur von Indien geworden
war, dessen Leibarzt (BDN),
geb. ...
gest. 4 826, Nov. 2 4 , Cawnpore, Indien.
On the Geology of the Cape of Good Hope, in :
A Narrative of a Journey in the Interior of
China, Lond. 1818. On the Geology of the Hi-
malaya Mountains (Asiat. Research.)
* gest. Dec. 26 (5iV).
Abel, Niels Henrik. — Lebte von
4 825 bis 4 827 auf Kosten der norweg. Re-
gierung im Auslände, meistens in Berlin u.
Paris, vertrat 4 828 den abwesenden Prof.
Hansteen an d. Univ. zu Christiania, und hatte
Abel-Eemusat
Abildgaard.
einen Ruf nach Berlin in Ausskht, als ihn
der Tod ereille {Oeuvres per Holmboe).
geb. < 802, Aug. 6, Kirchsp, i-^indöe, Slift
Chrisliansand, *
gest. 1829, Apr. 6, Eisenwerk Froland,
bei Arendal.
Mdni. sur les (^'quations alg'^brlques oii on d«^-
monlre i'inipossihiiilt:' de la r<^solution de V6-
quallon gön^rale du ciaquk*me dct»r^, C'iri-
stiania i824 (Auch Grelle. Journ. f. Math. 1826.
Bd. I). Untersuch, der Functionen zweier un-
abhängig, veränderl. Grüs.s. x u. y, wie f f'x, y),
welche d. Eigeusch. haben, dass f (z, f (x, yj)
eine symmelr, Funct. von x, y und z ist (Ib.
id.). Auflös. e. mechan, Aufgabe (Ib. id ) Be-
weis ein. Ausdrucks, von welchena d. Bino-
minaiformel ein einzelner Fall ist (Ib. id.).
Über d. Inlegrat. d. Diff. -Formel --- , wenu
yn
K und ^ ganze Funclioneo sind ;n3. id.}. Unter-
such, über d. Reihe A + x-i x'..
(Ib. id.). Über einige bestimmte Integrale (Ib.
1827. JI). Über d Functionen, welche der Gl.
ff X + 7 y = 1/; (xf y + y fx) genugthyen (Ib. id).
Recherches sur les foncMones elliptiques (Ib.
ib. et 1828. III). Aufgabe aus d. Zahlentheorie
(Ib. lil). Sur quelques propriötes g^nerales
d'une ccrlainc sortc des fonetiones transcen-
dantes (Ib. id. — vollständig in d. Mem. Sav.
6lrang. T. VII (1841); diese, 4826 der Pariser
Acad üijcrsandte Abhandl, wurde 1830 (nach
sein Totle) von derselben gekrönt; der Preis
von 3000 Ir. fiel zur Hälfte seinen Erben, zur
Hälfte C. G. J. Jacobizuj. Sur les nombres
des transformations differentes, qu'on peul
faire subir a uno lonct. elliptique par la Sub-
stitution d iine fonct. donnö de premier dcgr6
(Ib. III). Theoreme general sur la transfoi-
mat. des fonct. elliptiques de la seconde et de
la troi.«;ieme e.spcce (Ib. ib.). Sur quelques for
mules elliptiques (Ib. 1829. IV). Surune classe
particuliöre d'öquations resolubles algebrique-
uient (Ib. id.). Theor^mes sur les fönet, ellipti-
ques (Ib. id }. Di^monstration dune propriötö
generale dune certaine classe de fonct. trans-
ccndantes (Ib id.). Prccis d'une theorie des
fonct. elliptiques (Ib. id.). Solution d'un pro-
blöme generale concernant la transformalion
des fonct. ellipt. (Astron. Nachr. 1828. VI et
1 829. VII) . — Siehe Oeuvres completes deN. H.
Abel, par Holmboe, 2 vol. 4®, Christlanla 1839
(wo der 2. Thcil die bis dahin nicht veröffent-
licht Arbeiten enthält, z. B. Theorie des trans-
cendantes elliptiques ; Sur la rösolutions algö-
briquesdescquations; eic, im Ganzen 25 Art.).
• geb. Auj.25, Frindöe {BIV) {ES) (Creile, Joum.W)^
ist falsch.
AbeKßemusat, s. R e m u s a t.
Abeni-Ragel, Ali. — Arabischer
Aslrolog un?or d. Regierung d. Kalifen AI
Wamun iHN) (A),
gel). . . . Cordova.
lifi IX. J..!)ih. lebend.
De Judiciis seu Fatis slellarum, Venet. 1485
De revolutionibus nativitatum seu de fredartis,
Venet. 1524.
Abemethy, John. — Pract. Arzt in
London, Prof. d. Anatomie u. Chirurgie am
College of Surgeons, Lehrer an d. medicin.
Schule d. Bartholoraew-Hospitals in Lon-
don (BN),
geb. 176.3 Abernethy(Schol«i.)
od. Derby (Irl.),*
gest. 183!, Apr. 20, London (Enfield).
Experiments on Perspiration (Edinb. med. and
surgic. Joura. 4805 (Vol. I).
* geb. 1765 . . . London {BDN).
Abich, Rudolph Adam. — Braun-
schweig. Bei-grath u. Obersalzinspeclor d.
Saline in Schöningen (NGB)y
geb. ..., gest. 1809 ... SchÖnmgen.
Ober d. Elasticität d. Wassers, theoret. u.
prakt. entworfen (mit >E. A. W. ▼. Zimmer-
mann), Leipzig 1779. — Von d. Zunahme d.
Gewichts vom Zink durch d. Verkalken (Grell,
Neuste Entdeck. 1782. Bd. JV). Versuche üb.
d. Gewichtszunahme d. Metalle durch d. Ver-
kalken (Crell, Annal. 1784). Chem. Unter-
such, d. Honigsteins (Ib. 1797). Chem. Unter-
such, d. Andreasberger Spiessglanzsilbers (Ib.
1798).
Abich, Wilhelm Herrmann. —
Dr. Phil., Enkel d. Vorigen. Nach zwei
wissenschaftl. Reisen, die er als Privatmann
nach Italien u. Sicillen gemacht, zum Prof.
d. Mineralogie an d. Univ. zu Dorpat er-
nannt (1842), aber meistens, zum Behufe
geognost. Untersuchungen, in Transcauca-
sien lebend; später (1853) Mitgl. d, Acad.
d. Wiss. in Petersburg für Oryktognosie u.
Mineralchemie. (Diss.)
geb. 1806, Dec. 11, Berlin.
DeSpinello, Diss. BeroUn. 1831 (Pogg. Ann.
XXIII) . Erläuternde .Abbildungen geolog. Er-
scheian., beobachtet am Vesuv und Aetna in
d. J. 1833 u. 1834, Berlin 1837. (Auch fran-
zösisch.) Beschreib, zweier Apparate z. Be-
stimm, d. Dämpfe d. Fumarolen u. d. in Mi-
neralwass. enthaltn. Kohlensäure (Pogg. Ann.
XLII). Beitr. z. Kenntn. d. Feldspaths (Ib. L).
Über Anorthit, Pseudo-Albit, Periklin etc. (Ib.
M^ Hühenbestimm. in Dagestan etc. (Ib.
LXXVI). Meteorolog. Beobb. in Georgien (Ib.
LXXX). Üb. d. Natronsecn auf d. Araxes-
Ebono (Bull. Acad. Petcrsb. 1846 u. 49). Üb.
d. Orograph. v. Dagestan (Ib 1847). Meteorol.
Bjobb. in Transcaucasien (Ib. 1848 u. 50).
Briefe in Leonh. u. Bronns Jahrb. 1837 u. 39.
Abildg^aard, Sören (Severin). —
Zeichner d. K. Archivs in Kopenhagen,
n.tnchte 'As solcher viele Reisen auf öflFent-
lirhc Kosten in Dänemark (W) (NK),
Abildgaard
Accnin.
geb. \H8, Fobr. 18, Flekkefjord,
gest. nOi (Kopenhagen?).
Beskrivelse ovor Sievens Klint, Koph. 4 759
(Deutsch, Bresl. 1169;. Physisk-mineralogtsk
Bcskr. üver Moens Klint. Ib. <782 (Deutsch,
Ib. 4 783). En niärkvärdig Forändring pa Jor-
dens superficies i Finland, förnämligast kring
Landvügen emellan Abo och Wibor^; (Vet.
Aeod. Handl. 4757].
Abildgaard, Petcr Christian. —
Arzt, Stifter u. Vorsteher d. Yieharznei-
Schule in Kopenhagen, Secret. d. K. Ge-
seilsch. d. Wiss. daselbst. Sohn d. Vori-
gen flV) (NK) ( Scheret, Jonrn. VI),
geb. «7 40, Dec. 22, Kopenhagen,
gest. 1801, Jan. H, Kopenhagen.
Tentamina electrica in animaUbus instituta
(Collect. Sog. Med. Havn. Vol. II). Om Norske
Titanertser och om en nye Steenart tKryolith)
fra Grönland (Danske Vid. Selsk. Skr. 4 800),
Nogle forsög med Flusspat og Flusspat-Syre
(Ib. 4 777). Forsög med Quarts og Vitriol-Syre
(Ib. 4 779 u. 4 782). Undersögelse af en Bier-
gart etc. (Ib. 4 799). Om drypsteensformige
Calcedoner (Skr. af Naturhist. Selsk. Bd. II).
Mineralog. Beschreib, d. südl. Norwegens (N.
Sehr. d. Gesll. natf. Fr. in Berlin, Bd. III).
Abhandl. vom Torf, Koph. 4 76S. Aufsatzein
Scherer, Journ. d. Chem. II, lil, IV, u. VI.
Abraham Ben Ch^a oder Ch^ja.
— Jüdischer Astronom, in Spanien lebend
(JJ (ECJ (BN),
geb. um iOlO, Barcelona,
gest. nach H05.
De forma terrae. De planetis et sphaeris. De
coraputo astrologico. Sphaera mundi, descri-
bens figuram terrae, dlsposilionumque orbium
coelestium et motus stellarum (Basel 4 346,
von Sebast. Hünster edirt).
Abrea, Joao Manuel de. — Prof.
d. Mathematik an d. Marineschule zu Lis-
sabon, Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst;
früher Officier (BS),
geb. n54 ...
gest. < 8 1 5 auf den Azoren.
Supplement ä la traduction de la g^oroötrie
d'Euclide de Peyrard, publiee en 4804, et la
g^omätrie de Leg^ndre, suivi d'un Essai sur la
vraie th^orie des paralleles, 4 808.
Abulchassem (Abulkasis), eigentlich :
Chalaf Ebn el Abbas Abul Casan. — Lehrer
an d. Hochschule zu Cordova fSch.AJ,
geb Zahara bei Cordova,
gest. H 06 oder « i 07 oder H 23 Cor-
dova.
Verfasser des chemisch -pharmaceutischen
Werks : Servitor.
Abulfeda, Ismael. — Fürst von
Hamah in Syrien (BN),
geb. 1273, Nov. — Dec., Daniascus,
Hegira 672, Mortat Dschemädi <,
gest. 1331, Oct. 26,
Hegira 732, Monat Moharrem 23.
Verfasser des gcograph. Werks : Thakwim Ei-
Boldan, d.h. Wahre I^ge d. Länder, welches
vielfach übersetzt und herausgegeben ist.
Abul-Hassan, Ali. — Arabischer
Astronom (BMJ,
zu Marocco im XIH. Jahrh. lebend.
Schrieb ein aslronom. Werk : »Anfang und
Ende«, welches 4 84 8 von J. J. E. S^dillot
ins Französische übersetzt und auf Staatsko-
sten gedruckt wurde ; es erschien unter dem
Titel : Tvail6 des instrumenls astronomiqucs
des Arabes, 2 vol. 4®. Paris 4 834—35.
Abul Mansur, clgcnflich : Yaliya Ben-
Ali Ben-Aby-Mansur, genannt Munoddjem,
d. h. der Astronom. — Unter der Regie-
rung des Kalifen al Mamun lebend (BN),
geb. 855 (Hegira 24<),
gest. ...
Director der Sternwarten zu Bagdad und Da-
mascus ; gab die daselbst gemachten Beobach-»
tungen heraus.
Abulwefa (Abul Yafu), M a h o m m e d
ebn Achmed, genannt: Buzgianus. —
Arabischer Astronom zu Niscaburi, Kho-
rassan (AJ.
Um 959 lebend.
Soll nach Sidillot (Journ. asiatique, 4 836 u.
Journ. des Savants 4 843) die Variation des
Mondes entdeckt haben, was sonst allgemein
dem Tycho deBrahe zugeschrieben wird. Nach
Biot (Compt. rendu, 4 845, T. XX. p 823) ent-
hält aber der »Almagest« des Abulwefa nur
eine unvollkommene Auseinandersetzung der
schon von Ptolem&ua entdeckten Evection.
Abu-Ryhan, s. Albirunius.
Aocetta, Giulio. — Vom Orden d.
Eremiten d. heil. Augustin, Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Turin, Corr. d. Pari-
ser Acad. (St. P),
geb Francavilla, Calabrien,
gest. 1752 . . . Türin.
Gli elementi di Euclide a migliore e piii chiara
maniera ridotti , etc. , premessi gli elementi
deir Algebra, Torino 4 7B3. Astronom. Beobb.
Aocolti, Pietro. — Prof. d. Juris-
prudenz in Pisa (BNJ,
geb. . . . Florenz.
Zu Anfange d. XVH. Jahrh. lebend.
Discorsi intorni al disegno con gl'inganni degli
occbio, Prospettiva prattica, Venez. 4 625.
Aeonm, Friedrich Christian. -
Prof. d. Chemie u. Mineralogie am Siirrey -
Achard
Ackermann.
8
lostitut in London, später dasselbe am Ge-
werbe-Institut und an d. Bau-Academie in
Berlin (GB.iS^^) (N) (MM) (GAl),
geb. 4769, März 29, Bückeburg,
gest. 4 838, Juni 28, Berlin.
A practical Treatise on GasrLight, 18.<5.
(Deutsch V. Lampadius, 4 84 6). A System of
theoretical and practical Chemislry, 2 Vol. 8".
Lond. 4803. A practical Essay on the Analysis
of Minerals etc. Ib. 4 804. A Manual of analy-
tical Mineralogy, 2 Vol. Ib. 4 806. A Manual of
a Course of Lectures on experimental Che-
mistry and on Mineralogy, etc. Ib. 4 84 9. Che-
mical Amüsements etc. Ib. 4849. Noch viele
technolog. Schriften (englisch und deutsch),
auch Aufsätze in engl. Zeitschriften.
Aohard, Fran^ois. — Ober-Justiz-
ralh u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Berlin.
Vater des Folgenden (Mem. Berlin, 4 782),
geb. 4 699, Juli 23, Genf,
gest. 4 782, Apr. 28, Berlin.*
Reflexions sur l'infini mathdmatique (M6m.
Berlin, 4 745).
* geb. 1708 . . ., gest. 1784 .. . {SG).
Achard, Franz Carl. — Director d.
physikal. Klasse d. Acad. d. Wiss. zu Ber-
lin; in den letzte*! Jahren auf dem ihm
vom Könige zur Betreibung d. Fabrikation
d. Rankelrübenzuckers geschenkten Land-
gute Kunem (Reglerungsbezirk Breslau)
lebend (MAI),
geb. 4 753, Apr. 28, Berlin,
gest. 4 824, Apr. 20, Kunem.
Chym. phys. Schriften, Berl. 4 780. Samml.
physik. u. ehem. Abhandll. Ib. 4 784. Sur les
proprietös des aliiages mötalliques, fb. 4 784.
Vorlesungen üb. Experiment. Physik, 4 Bde.
Ib. 4791—92. Üb. d. Natur d. fixen Luft
(Journ. litt, de Berlin, 4 775). Sur l'ölectricitö
de la glace (Ib. 4 776). De l'action de l'acide
marin sur les huiles (Ib. 4 776). Sur les savons
(Ib. ib.). Si l'eau peut sechanger en terre (Ib.
ib.). Über d. durch Verdunst, flüss. Subst.
hervorgebrachte Kälte (Beschäft. Naturf. Gsll.
Berl. I. 4775). Üb. d. Kraft d. Elektr. verglich,
mit d. Schwere (Ib. ib.). Von d. elektr. Er-
schein, durch Reiben d. Quecksilb. (Ib. 11).
Chem. Untersuch, d. Edelsteine (Abh. Münch.
Acad. 4778). Sur la force, avec laquelle les
Corps solides adh^rent aux fluides etc. (M6m.
Berl. 4 776). Sur la maniöre de calmer l'agita-
tion d'une partie de la surface d'un fluide etc.
(Ib. 4 778). Descript. de deux nouv. eudiomö-
tres (Ib. ib.). Sur l'imperfection de la Meteo-
rologie etc. (Ib. 1780). Sur les mesures baro-
m^tr. et thermometriques (Ib. 4 786 et 87). Sur
la dilatation des fluides (Ib. 4 784). Sur l'^le-
ctrophore (Ib. '4 776). Plusieurs experiences
61ectriques (Ib. 4 784 , auch 4 777, 4 779 u. 4 780).
— Noch mehre Aufsätze daselbst, in Crcirs
Ann., Lichtenbergs Magazin, etc. — Viele
Schriften über Runkelrübenzucker- Fabrika-
tion, deren Erfinder er ist.
Aoharya, Bhascara. — Indischer
Mathematiker und Asta*onom (BDNJ,
geb. 4 4 4 4 ... Bidduy, Deccan,
gest. ...
»Lilawatia, or a treatise on Arithmetick and
Geometry, translated from the original San-
scritt by John Taylor, Bombay 4 816 (Schon
4 587 von Fytzi ins Persische übersetzt). »Bija-
Gannita«, eine Algebra (4634 von Atta Allah
BascMdi ins Persische übersetzt, theilweise
von Edw. Strachey ins Englische). »Sirawani«,
eine astron. Abhandl.
Achilles Tatins oder Statins. —
Bischof, vielleicht zu Alexandrien (BNJ (J),
geb. . . . Alexandrien.
Im IV. Jahrb. lebend.
De sphaera. Ein Coramentar zum Aratus._
Aohilli, Giovanni Battista. —
Clericus regularis des Somasker-Ordens.
Professor d. Philosophie seines Ordens zu
Venedig (A),
geb. 4 664 ...
gest. 47 4 6, Juli 4 4, Venedig.
Speculazione fisica sopra il fenomeno meteo-
rologico accaduto nel mese di Gennajo del
4 74 6 (Pflanzen, die der Dr. Odoni in seinem
Zimmer aufbewahrt, sollen sich auf den ge-
frornen Fensterscheiben abgebildet haben).
Achillini, Alessand ro. — Prof. d.
Medicin u. Philosophie folgweise in Bo-
logna, Padua und wieder Bologna (MzR)
(HH) (J) (BDNJ (F),
geb. 4 463, Oct. 29, Bologna,
gest. 4 512, Aug. 2, Bologna.
De orbibus coelestis. De physico auditu. De
distributionibus ac de proportione motuura.
(Enthalten, neben viel Medicinischem, in sei-
nen Operibus omnibus, Venet. 4 508.)
Ackermann, Johann Friedrich.
— Dr. Med. u. Prof. d. Physik an d. üniv.
zuKieirif.II),
geb. 4726, Febr. 3, W^aldkirchen, Yoigt-
iand,
gest. 4 80 4, Juni 4, Kiel.
De incognito apud veteres instrumentorum
physicorura usu, Kilon. 4 760, Commentarius
observatt. phys.-astronom. et meteorolog. Ib.
4 770. Nachricht von d. sonderbaren Wirkung
eines Wetterstrahls, Ilamb. 4 772.
Ackermann, Jacob Fidelis. —
Prof. d. Anatomie u. Physiologie folg weise
an d. Universitäten zu Mainz, Jena u. Hei-
delberg/'Af. II),
geb. 4 765, Apr. 23, Rüdesheim,
gest. 484 5, Oct. 2 8, Heidelberg.
CommenL de nervomm opticorum inter se
nexu (Blumenbach, Medicin. Biblioth. III).
9
Acolnth
Adams.
10
Aoolnth (Akolotb), Carl GoUlieb
Immanuel. — Arzt za Zittau, dann Apo-
theker zu Bautzen, endlich Arzt daselbst
(NJ (CIL),
geb. 4776, Febr. 12, Zittau,
gest. <827, Mai 8, Bautzen.
Bereitungsart des Kupfer-Ammoniaks (Troms-
dorffJourn. 1799, Bd. VI).
d^Acosta, Jose. — Jesuit, Missionar
in Westindien, Provinzial in Peru, Missio-
nar in Rom, zuletzt Rector in Salamanca
(Ni. XXX),
geb. (539 etwa, . . Medina del Campo,
gest. (600, Febr. ( 5, Salamanca. *
Historia natural y raoral de los Indias, Sevilla
i590. De natura novi orbis libri duo, Sala-
manticae (Ist nur ein Theil des ersteren Werks) .
♦gest. Febr. 11 {BEI).
d^Aoosta, s. Costa, Emanuel Men-
des da.
Acrel (später af Acrel) , 0 1 o f. — Dr.
Med., zuletzt General-Director d. Lazarethe
u. Hospitäler in Schweden, Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Stockholm {SH),
geb. ..., gest. (806, Mai 28.
Collectio rerum curiosarnm eller Sämling af
regier angäende metallers förgyll- och försilf-
ringar, Stockh. -»738. Sonst nur Medicinisches.
Acronius (Atrocianus) , Johann. —
Prakt. Arzt zu Basel , Prof. d. Mathematik
u. Logik daselbst (AB) (A) (BN) (BWA),
geb. (520 ... Akrum, Westfriesland,
gest. (564, Oct. 28 ((8), Basel.*
Confectio astrolabii et annuli astronomici. De
motu Terrae. De sphaera. Prognostica astro-
nomica.
* An der Pest.
d'Acanha, Christoval. — Jesuit,
Missionar in Chili u. Peru (BN),
geb. ( 597 .... Burgos,
gest. (675 etwa, Lima.*
Nuevo Descubrimiento del gran Rio de las
Amazonas, Madrid 164(.
♦Lebte noch 1675 {BEJ).
d^Acunha, s. C u n h a, Jose Anatasio da.
Adami, Paul. — Prof. d. Thierarze-
neikunde in Wien, früher Contagionsphy-
sicus in Croatien (OL),
geb. (739, Juli 9, Trentschin, üng.,
gest. (795, Sept.2(, Wien.
Specimen hydrographiae Hungaricae, sistens
aquas communes, tbermas et acidulas Comi-
tatus Trencsiniensis, physice, chemice et me-
dice examinatas, Wien 1780.
Adams, George, — Mechanicus und
Opticus in London. Vater des Folgenden
(BBN),
geb. ...
gest, (786, März 5, London.
Mierographia iiiustrata, Lond. 4 747 und 4 787.
Treatise on the conslruction of globes. Ib.
4 769 u. 4785. Treatise on the use of globes,
Ib. 1766.
Adams, George. — Opticus a. Me-
chanicus in London (BDN) (BGE),
geb. (750
gest. (795, Aug. (4, London (Sout-
hampton).
On Electricity, with an essay on Magnetism,
4784. Essay on the Microscope, 4 787. History
on Vision etc., 4 789. Astronomical and geo-
graphica! Essays, 4 789. Essay on Vision, 4 792.
Lectures on natural and experimental philo-
sophy, 5 vol. 4 794. Geometrical and graphi-
cal Essays, containing a general description
of mathematical Instruments, 4 794 .
Adams, Joseph. — Arzt, der lange
in Madeira practicirte (BM),
geb England,
gest. (808, Juni 20, London.
A Short account of the climate of Madeira,
with instructions for those, who resort thither
for the recovery of their health, Lond. 4 804.
Adams, Carl. — Lehrer d. Mathema-
tik u, Physik an d. Gewerbeschule zu Win-
terthur (Or.) (G. (849) (Grunert, Arch.
XIV},
geb. ( 8 ( ( ... Merscheid b. Düsseldorf,
gest. (849, Nov. (4, Winterthur.
Die Lehre von d. Transversalen in ihrer An-
wend. auf Planimetrie, Winterthur, 4 843. Die
harmonischen Verhältnisse etc.. Ib. 4845. Das
Malfatti'sche Problem gelöst, Ib. 4 846. Die
merkwürdigst. Eigenschaften des geradl. Drei-
ecks, Ib. 4 846. Einige georaetr. Aufgaben al-
gebraischgelöst, Ib. 4847. Geometr. Aufgaben,
mit besondr. Rücksicht auf geometr. Construct.
Ib. 4 847. Das Malfatti'sche Problem algebraisch
gelöst. Ib. 4 848.
Adams, John Cough. — Fellow des
Pembroke-CoUege in Cambridge, Mitgl. d.
Royal- und d. Cambridge-Society, Präsi-
dent der Astronomical Society (Or.),
geb. (8(9, Juni 5, Laneast bei Laun-
ceston, Cornwall.
An Explanation of the observed Irregulaties in
the motion of Uranus (Mem. Astron. Soc. 4 847.
Vol. XVI). On an important Error in Mr. Bou-
vard's table of Saturn (Ib. 4 849. Vol. XVll). On
the application of Graphical Methods to the
Solution of certain astronomical problems etc.
(Report of Brit. Assoc. 4849. New tables of
the Moon's Parallaxe, to be substituted for
those of Burckhardt.
11
Adanson
Adlung.
12
Adanson, Michel. — Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Paris, berühmt durch seine
Reise als Naturforscher nach d. Senegal u.
d. Canarischen Inseln in d. J. 1748 — 50
(BN) (Mem. de tlnsL T. VII),
geb. 4 7i7, Apr. 7, Aix, Provence,
gest. «806, Aug. 3, Paris.
Histoire naturelle de Senegal, 8 vol. 8**. Par.
4 775. Sur les maröes de l'isle de Goree (Mem.
Math. Phys. T. II). Sur un orage accorapagne
d'une gr^le d'iine grcsseiir considerable (Mem.
Paris 1769). Observ. m6l6orol. faites pr^s de
Paris pendant les froids de Janv. 1767 avec
des remarq. sur la cause des inögalites des
observ. au thermometre (Ib. 1778). — Machte
1751 den Zitterwels (Silurus electricus) zuerst
bekannt, u. verglich schon dessen Schläge mit
denen der Leidner Flasche.
Adanyl, Andreas. — Jesuit, Dr.
Phil. u. Thecl., Lehrer d. Philosophie am
Collegio zu Tyrnau, zuletzt, nach Aufhe-
bung des Ordens, Heclor des Gymnas. zu
Gran (SSJ),
geb. M\6, Dec. 28, Dormand, Comi-
tat Hewesch,
gest. 1795, Oct. 4 3, Gran.
Institutiones physicae generalis, Tyrnaviae
1755.
Adelard (Adhelard oder Athelardus).
— Mönch, der Spanien, Aegypten u. Ara-
bien durchwanderte (BN) (A),
geb. ... Balh, England.
Blühte um H80.
Verfasste mehre mathematische, physikali-
sche u. medicinische Werke (z. B, Perdiffici-
les quaestiones naturales ; Liberde Astrolabio),
und übersetzte den Euklid aus d. Arabischen
ins Lateinische.
Adelbold (Athelboldus oder Othelbol-
dus). — Mönch, Schüler Gerbert's (des
nachmaligen Papstes Sylvester IL), Kanz-
ler bei Heinrich IL, Canonicus zu Lobies
beiLüttich (daher Mo nachus Lobiensis
genannt), zuletzt Bischof von Utrecht (BN),
geh Friesland,
gest. <027, Dec. i, Utrecht.*
De ratione inveniendi cra.ssitudinem sphaerae.
* gest. Nov. 27. {BD^) {BIFA).
Adelbulner, MichaeL — ProL d.
Mathematik u. Physik an d. Univ. zu Altorf
(M) (WNJ (BdJ,
geb. n02, Febr. 3, Nürnberg,
gest. n79, JuU 21 (19), AltorL
Commercium litterarlum ad astronoraiae in-
crementum etc. institutum, 1733—35. De me-
thodo, qua solis observatae eclipses, itemqiie
stellarum per lunam occultationes ad diffe-
rentias moridianorum investigandas usurpari
optime queant, AltorL 1743. Kurze Beschreib.
d. Barometer u. Thermometer usw. Nürnb.
47ÖS. Merkwürdige Himcrielsbe.gebenheiteD,
So Stück, Nürnb. 1736.
Adelmas (auch Adelhelm, Aldhelm,
Aldhemus, Althelmus, Altclra, Adelinus
oderAnlhelm). — Bruder d. Königs Inas der
Wcstsachsen; erster Bischof von Sherbum
fBDNJ,
goh. ..., gest. 709, Mai 28.
Verfas.ser d. Schrift : »De cyclo paschalis«, und
einiger anderen, arithmetischen u. geometri-
schen Inhalts.
Adelung, Johann Christoph. —
Der berühmte Sprachforscher, Ober-Bi-
bliothekar zu Dresden, früher ProL am
Gymnas. zu Erfurt (LJ (WS) (MAI),
gf^b. 1734, Aug. 30, Spantekow, Pom-
mern, *
gest. 1806, Sept. \0, Dresden.
Miceralog. Belustigungen zum Behufe d. Che-
mie u. Naturgeschichte d. Mineralreichs, 6
Bde. Lpz. u. Kopenh. 1768—71.
* geb. 1782, Aug. 8.
Adelung, Jacob, s. Adlung.
Adet, Pierre August. — Artillerie-
Eleve, Dr. Med., Adjunct d. Marinemini-
steriums, Gesandter d. französ. Republik bei
d. Vereinigt. Staaten (1795), Commissar in
Domingo (1799), Präfect d. Niövre-Depar-
tements (1803), Mitgl. d. gesetzgebenden
Corps, Abgeordneter (Q),
geb. 1763, Mai 18, Nevers,*
gest ?
Lecons Clement, de chimie, Paris 1804. Me-
thode de Nomenclature chimique proposöe
par Msr. Morveau, Lavoisier, Berthollet et
Fonroroy, Paris 1787. Sur le rauriate d'elain
fumant ou Liqueur de Libaviiu (Ann, chim.
1794, T, I). Reponse au|>c6flexions de Mr.
Friestley sur la doctrine (3u J(*hlogiston (Ib.
1798, T. XXVI). — Noch mehre Aufsätze, be-
sonders Übersetzungen aus d. Englischen, in
diesem Journale, dessen Milredacteur er war.
♦geb. 1765 ...{BC).
Adh^mar, Joseph Alfonse. —
Privatlehrer (Professeur particulier) d. Ma-
thematik in Paris (QCJ,
geb. 1797, Febr. ... Paris.
Cours de Math^matiques ä Tusagc de l'ingeni-
eur civile, Paris 1832. Traite de G^om^trie
descriplive, Ib. 1834.1847. Traitö de la Coupe
des Pierres, Ib. 1837. Traitö de perspective li-
nöaire, Ib. 1838. Traitö des orabres.
A4junctn8, s. Aggiunti.
Adlung (Adelung), Jacob. — Orga-
nist zu Erfurt, ProL am cvangeHschen
Rathsgynmasiura daselbst (MJ (A),
13
Adiema
Aepinns.
14
geb. <699, Juni 14, Bindersleben bei
Erfurt,
gest. <76$J, Juli 5, Erfurt.
De quibusdam nffectionibus quadratorum, cu-
borura, etc. Erford. 4 741. Anleit. z. musikal.
Gelahrtbeit, worin von d. Theorie u. Praxis d.
alt. u neu. Musik, von d. musikal. Instrumen-
ten, besonders d. Orgel, Nachricht gegeben
wird, usw. Erfurt 4758. Musica mechanica
d. i. Gründl. Unterricht von d. Structur, Ge-
brauch u. Unterhaltung d. Orgeln, Clavicym-
beln, Clavichordien, u. andr. musikal. Instr.
2 Theile, Berl. 4 767—68. (Herausgegeb. v.
M. J. L. Albrecht).
Adiema, s. Kodier na.
Adolph!, Christian Michel. —
Arzt 11. Prof, d. Medicin an d. Univ. zu
Leipzig [AJ,
geb. 4 676, Aug. \i, Hirsdiberg, Nie-
der-Lausitz,
gest. 1753, Oct. \3, Leipzig.
Traclatus de fontibus quibusdam soterlis, ni-
mirum 4) de Thermis Hirschbergensibus, 2] de
Fönte solerio Kukussensi in Bohemia, 3) de
fönte sie diclo Molari ad Carolinas Thermas,
Vratisl. 4733.
Adriaans (Drunaeus) , G e r a r d u s.
— Prämonslratenser, Pfarrer zu Rothy bei
Turnhoul (BIVA),
geb Drunenb.Waalwijk,
gest. 160<,Jan.23,Relhy.
Tabulae sinunra, adscensionum rectarura et
obliquarum. Tabulae Parallaxeos, seu diver-
sitatis adspectus. De usu quadrantisÄstrolabii.
De ortu et occasu. De nieditatione coeli si-
derum.
Adriaansz, siebe Melius, Adriaan
und Jacob.
Adrianus Roma&sis , eigentlich
Adriaen van Roonien. — Arzt, Lehrer d.
Medicin u. Mathematik in Löwen, dann d.
Mathematik in Wiirzburg, auch Leibmedicus
d. Bischofs daselbst, spätor in Polen lebend
als Königl. Mathematiciis fjj (Qt.yni),
geb. 1561, Sept. 29, Löwen,
gest. <6I5, Mai i, Mainz.*
Ideae mathemRticae pars priraa, seuMethodus
polygonarum etc. Antverp. 4 593 (darin die
Zahl 71 5)is auf 4 6 Decimalstellen angegeben).
In ArcUiniodi* circiüi dimensionum expositjo
et analysis, Wirceburgi 4 597. Mathesis pole-
mica, Francof. 4 605. Canon triangulorum
sphaericorum, Moguullae 4 609.
♦ gest. Mai 3 (/) ; Apr. 24 od. 25 {Käsiner^ Gc^ch. d.
Mathem. IV. 110).
Adsigerins (Adsigems oder Adsyge-
rius), Peter. — Dieser angoblicho Ent-
decker der magnetischen Dcclination ist
nur hervorgegangen aus der verstümmel-
ten Abschrift des Titels einer Schrift von
PeterPeregrinus, welcher richtig so
lautet: Epistola Petri Percgrini de Mari-
court ad Sygerium (oder Sygerrnum) de
Fontacourt, militem, de magnete. Die Schrift
datirtvon 1269, aber das, was eine in der
Bibliothek zu Leyden aufbewahrte Copie
derselben über die magnetische Dcclina-
tion enthält, ist wahrscheinlich ein späte-
res Einschiebsel (Lbr. T. L p. 383, T. IL
p. 71 u. 487).
Aegidias (eigenll. Gilliszoon), Wil-
helm. — Astronom u. Mathematiker (ß WA),
geb. ..*. Wissekerke, Zeeland.
Im XV. Jahrh. lebend.
De coelestium niotuum indagatione sine cal-
culo, Ipris 4 494.
Aeneae, Henricus. — Privatlehrer
d. Mathematik u. Physik folgweise in Am-
sterdam, Leyden u. Haag, zuletzt fnspect.
d. Holland. Maass- u. Gewichtswesens,
sowie Mitgl. d. Central - Marine - Comite
fBDNJ (NJ) (BWA),
geb. 4 743", Aug. 19, Oldemardum, *
Friesland,
gest. 4 840, Nov. 4 , Haag.
Rekenboek \oor de Nederlandsche Jeugd,
Amst. 4 792. Jets over de Waterweegkunde,
Ib. 4 808. Beschrijving van bot Scheprad van
Eckhard, Ib. 4 775. Verklaring van het Tellu-
rium van Adams. Verhandcling over de Mo-
lenwicken* etc. Amst. 4 785. Übersetzte auch
Adams, Essay on Vision.
♦ Ottdemirdum (5n^.4).
Aeaetius, Theophilus. — Prof. d.
Physik an d. Univ. zu Jena (Spg) (J),
geb. <574, Apr. 20, Königsfeld bei
Meissen,
gest. 4 63 4 , Sept. 15, Jena.
De usu physicae in SS. theologia. Disp. über
Aristoteles: de metallis.
Aopinus,*Franz Ulrich Theodor.
— Dr. Med., erst Privatdocent an d. Univ.
zu Rostock, dann (4 755 — 57) Prof. d.
Astron. bei d. Acad. d. Wiss. in Berlin,
darauf Prof. d, Physik u. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu St. Petersburg, Direct. d. Cadet-
tencorps daselbst u. Ober- Aufseher d. Russ.
Normalschulen, zuletzt inDorpat privatisi-
rend (Nov.Acl,Petr.X'^) (Kr) (Kpp) (MAI)
(B) (BN),
geb. <72 4, Dec. 4 3, Rostock,
gest. 4 802, Aug, 4 0 (A. St.), Dorpat.
De curvis in quibns corpora gravitale natural!
agitata ea lege descendunt, ut quantilatum
15
Affaitati
d'Agelet.
16
descensus metiatur quaevis potestas temporis,
Rostoch. <747. Demonstrationes primariarum
quarund. aequationib. algeL/aicis competent.
proprietatum, Ib. 4 752. De integratione et se-
paratJone variabilium in aequationib. differen-
tialib. duas variabiles continentibus, Ib. 1755.
Tentamen theoriae Electricitatis et Magnetismi,
Ib, 1759. De distributione caloris per tellu-
rem, Petrop. <76i. Recueil des differenls Me-
moires sur le Tourmaline, Ib. 1762. Abhandl.
von d. Lufterscheinungen, Ib. 1763. Descript.
des nouv. microscopes, inventös par Mr. A.
Ib. 1786. Beschrb. d. Weltgebäudes, Ib. 1770.
Vorschlag, ein Fernrohr als Mikroskop zu ge-
brauchen (Gott. gel. Anz. 1784). Demonstr. du
thöorenae de Harriot etc. (M6m. Beri. 1758).
De la figure des Supports d'une voute {Ib. 1 756) .
Quelq. nouv. expöriences ölectriques remar-
quables (Ib. 1756). Sur l'usage du micrometre
(Ib. 1756). Üb. d. Bau d. Mondfläche usw.
(Sehr. Gsll. natf. Fr. Berl. Bd. II). De functio-
num algebraicar. Integrar, factorib. trinomia-
lib. realibus (Nov. Com. Petr. VIII). Demonstr.
general. theorematis Newtoniani de binomio
etc. (Ib. VIII). De nova quadam vectis pro-
prietate (Ib. VIII). De effectu parallaxeos in
Iransitu planetarum sub sole (Ib. X). De ele-
ctricitate barometrorum (Ib. XII). De mutabi-
litate diametri apparentis foraminis angusti
oculo propinqui (Ib. VII). De colorib. acci-
dentalibus (Ib. X). De colore umbrarura (Ib.
X). Emendatio microscopii solaris (Ib. IX).
Similitudinis effectuum vis magneticae et ele-
ctricae nov. spec. (Ib. X) . Descript. et expli-
cat. novorum quorund. experiment. electrico-
rum (Ib. VII). Descriptio novi phaenom.
electrici detecti in chrysolitho (Ib. XII). Exa-
men theoriae magnet. a Tob. Mayero propos.
(Ib. XII). De experimento magnetico a Dufay
descripto 1730 (Ib. IX). Descript. acuum oia-
gneticar. noviter inventarum etc. (Act. Acad.
Mogunt. T. II).
* Von -dintivöi und Mitvi, hoch. Der eigentliche
ramilienname, den schon einer seiner Vorfahren, der
Theologe Johannes Aepinus (gest. 1553, Mai
13, Hamburg), gräcisirt hatte, warHuch, Huck
oder Hoeck. — In {B) und {BN) fälschlich Franz
M ari a Ulrich Theodor genannt.
Affaitati (AfTaydalus), Fortunio. —
Arzt, lange in Rom lebend, im Dienste des
Papstes Paul III., nach dessen Tode er
nach England ging (BN),
geb. Ende d. XV. Jahrb., Cremona,
gest. 1550 . . ., ertrank in d. Themse.*
Physicae et astronoraicae considerationes, Ve-
net. 1549. (Darin unter Anderem : De peculiari
magnetis ad polum descensu , seu mavis de
ipsius magnetis ad polum conversione , und :
De causa cur magnes ad se ferrum attrahat).
• gest. 1555, vcrmuthlich (i(7) ; 1548 etwa (,BM).
Afflitto, Gennaro Maria. — Domi-
nikaner u. Ingenieur, Prof. d. Mathematik
am CoUegio zu Madrid (J) (A),
geb. 1618 etwa, KÖnigr. Neapel,
gest. 1673 ... . Neapel.
De munitione et fortificatione, 2 vol. 4* Ma-
drid 16... Breve trattato delle moderne forti-
ficazione, cavato dagli original!, Firenze 1665.
Introduzione alla raoderna fortificazione ca-
vata dagli originali, Ib. 1667.
Afzelius, genannt Arvidson,* Jo-
hann. — Prof. d. Chemie, Metallurgie u,
Pharmacie an d. üniv. zu üpsala, Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Stockholm (VeU Acad.
Handl. f. 1837),
geb. 1753, Juni 13, Larss Församling,
Skara Stift,
gest. 1837, Mai 20, üpsala.
De niccolo, üpsal. 1775. De acido saccbari,
Ib. '"76. De acido formicarum (mit Peter
Oehrn) ib. 1777. De baroselenito , in Suecia
reper;o. Ib. 1/80. De pissoUtho, Ib. 4800.
* Nach f ■ mes Vaters Vorname^- A r v i d.
Agardh, John Mortimer. — Dr.
Phil. u. Prof. d. Astronomie an d. Univ. zu
Lund, früher Docent d. Arithmetik u. Ob-
servator daselbst (Or),
geb. 1812, Dec. 21, Bastad, Schonen.
De motu systematis solaris progressive, Lund.
1840. Sur une möthode 616ment. de rösoudre
les äquat. numöriq. dun degrö quelconque
par la sommat. des söries, Carlstad 1847. Es-
sai sur la mötaphysique du calcul,diff6rential,
Stockh. 1 848. Observationes eclipsis solis quae
erat 1851 Juli 28 calculatae, Lund. 1853. Be-
stimm, d. Polhöhe d. Lundner Sternwarte
(Astr. Nachr. 1848. XXVI).
Agassiz, Louis. — Dr. Med., nach
gemachten Studien in Zürich, Heidelberg
u. München, Prof. d. Naturgeschichte am
College in Neufchatel, dann (1845) nach
Amerika übersiedelnd, Prof. d. Zoologie u.
Geologie an d. Lawrence Scientific School
zu Cambridge bei Boston (Jameson's Joum.
Vol. 46),
geb. 1807, Mai 28, Mottier, Cant Frel-
burg.
Untersuchungen über d. Gletscher, 1 Bd. 8"
mit Atlas, Solothurn 1841 (auch französisch
erschienen). Viele Aufsätze über d. Gletscher
in d, Biblioth. universelle, Tlnstitutetc. (siehe
Leonhard u. Bronn's Jahrb. 1838 — 44). Viele
u. ausgedehnte Arbeiten üb. d. fossilen Fische.
d'Agelet, Joseph Lepaute. — Prof.
d. Mathematik an d. Militärschule zu Paris
u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst. Neffe
der beiden Uhrmacher Lepaute. Begleitete
als Astronom die Expeditionen von Kergue-
len und Laperouse (BNJ (LBJ,
geb. 1751, Nov. 25, Thone-Ia-Long
b. Montmedy,
gest. 1788 ...*
Tabla de la pesarteur de l'eau deMer, d'apr^s
Faröom^tre de Baumö (M6m. Paris 1 788) . Astro-
17
Aggiunti
Ahrens,
IS
nom. Beobachtungen in d. M^m. Paris 1784,
85, 86, 88, 89 U. 90.
* Umgekommen mit d. Expedition ron Lap^rouse.
Agginnti (Adjunctus) , N i c c o 1 6. —
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Pisa
(Nll.F) (A),
geb. <600, Dec. 6, Borgo di San Se-
polcro, Toscana,
ge.<<l. f635, Dec. 6, Pisa.
Diverse conclusioni di Fisica etc. (Darin unter
anderen die Beobachtungen über Capillarwir-
kung, derentwegen ihn Nelli [Saggio di Storia
letteraria fiorentina p. 92] als Entdecker der
Gapillarität betrachtet) Oratio de mathemati-
cae Laudibus etc. Roniae 4 627. — Hinterliess
bandschriftlich : Un libro di problemi vari geo-
metnci etc. e di speculazione ed esperienze
fisiche (Helli, a. a. 0.).
AgnesI, Maria Gaetana. — Toch-
ter des Don Pietro di Agnesi, Lehnsvasal-
len von Monteveglia, <748 zum Professor
an d. Univ. in Bologna ernannt, zuletzt
Nonne (Mz. R) (B) (BN),
geb. \lh%y März 16, Mailand,
gest. 1799, Jan. 9. Mailand.
Istituttoni analitiche ad uso della gioventü Ita-
liana etc. Milano 4 748.
Agricola (eigentl. Bauer), Georg. —
Erst Rector d. Schule in Zwickau (4 518 —
4 522), dann, nachdem er in Leipzig u. Ita-
lien Medicin studirt, Arzt in Joachimsthal
u. Chemnitz (A),
geb. 1490, März 24 (N. St.), Glauchau,
Sachsen,*
gest. 4 555, Nov. 2 4, Chemnitz.
De re metallica etc. Libr. XII, Basil. 1530,
Lips. 4 546 (deutsch als Bergwerksbuch, Basel
4624). De animantibus subterraneis, Libr. I,
Basil. 1 549. De ortu et causis subterraneorum,
Libr, V, Basil. 4 546. De natura eoruna quae
effluunt ex terra, Libr. IV, De natura fossi-
lium, Libr. X. De veleribus et novis noetallis,
Libr. II. Bermannus sive de re metallica dia-
logus, Libr. I. — Agricola's mineralog. Schrif-
ten , übersetzt von £. J. T. Lehmann, h Bde-
Freiberg 4 806— 4 3.
♦ geb. nicht 1492 oder 94 (^).
Agrioo£a, Johann. — Arzt in Leip-
zig (J).
geb Pfalz,
gest. 1643 ... . Leipzig.
Beförderte d. Gebrauch chemischer Präparate
als Arzneimittel (Gmehn, Gesch. d. Chemie I.
664).
Agricola, Joseph.— Exjesuit, Prof.
d. Philosophie an d. Univ. zu Heidelberg (M)f
geb. 1729 Hubstalt,
gest. 1777, Jan. 7, Heidelberg.
Poggendorff, Handw5rlerbach.
Theoria fuirainum per electricitalem illustra-
ta, Heidelb. 1771. Theoria motos In conflictu
corponim physice et algebraice exposita, Ib.
4773.
Ag^ppa, — Astronom, im ersten
Jahrhundert in Bilhynien lebend (BN).
We^en einer Mondsbeobachlung von Ptole-
mäus citirt.
AgrSppa, C a m i 1 1 0. — Baumeister un-
ter Papst Gregor XIII., in Rom lebend (BN),
geb. . . . Mailand.
Im XVL Jahrh. lebend.
NuGvo Invenzione sopra il modo di navigare,
Roma 4 595. Dialogo sopra la generazione de'
venti, Ib. 4 584.
Agrippa toh Netteshelm, Hein-
rich Cornelius. — Anfangs Secretär d.
Kaisers Maximilian L, dann abwechselnd
Arzt, Advocat, Soldat, Philosoph, Hislorio-
graph, Magus, Astrolog u. Alchemist, in
Cöln, Dole, Pavia, Metz, Freiburg, Brüssel,
Bonn, Lyon u. Grenoble fM.XVH) (OL)
(Sch.A),
geb. 1486, Sept. 14, Cöhi,
gest. 1535, Febr. 18, Grenoble.*
De occulta Philosophia, Libr. III, Colon. 1538«
(Gmelin, Gesch. d. Chemie I. 190).
* gest. 1554 . . . {SM).
Agüilloil (Aguilonius), Frangois. —
Jesuit, Lehrer d. Mathematik u. Rector d.
Collegiums zu Antwerpen (BB) (BD) (GBB),
geb. 1666 ...... Brüssel,*
gesL 1617, März 20, Antwerp^o.
Opticorum Libr. VI, Antwerp. 464 3. (Darin zu-
erst das Wort »stereographische Projection«
gebraucht, obwohl die Sache selbst schon Hip-
parch bekannt) .
♦feb. 1530.. (JXJSiV).
Ahlstedt, Johann Frederik. —
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Abo (TF),
geb. 1776, Oct. 2 5, Loimijoki, Finnland,
gest. 18 23, Dec. 21, Abo.
De lege reslstantiae aöris in projectilia, 4 822.
Diss. astron., arcus semi diurnos siderum ad
latitudinem Aboönsem exbibens, 1823. Dis9.
math.» rationem differentiam fiinctionum e
difTerentialibus earundem determinandi osten-
dens, 1B23.
Ahrens, Julius Brnst Wilhelm.
— Prakt. Arzt zu Preez in Holstein (CIL),
geb. 1783, Apr. 15, Toddien, Meck-
lenburg.
Diss. Observaliones et experimenta de quali-
tate et quantitate electricitalis corporis hu-
mani in statu sano et morboso. Kiliae 184 3.
Ahrens, Johann Thomas. — Prof.
d. Mathematik am Gymnas. u. an d. Poly-
19
Ajasson
Airy.
20
tech. Schule zu Augsburg, früher Prof. d.
Math. u. Physik am Gyninas. zu Soest (N),
geb. 1786, Febr. 5, Nürnberg,
gest. 1841, Nov. 3, Augsburg.
Über d. Problem d. Apollonius v. Perga : De
tacUoiiibus, 4 832 u. 4 83G. Lehrb. d Gcome-
tiio, 4 83<. Analyt. üulersuch. einer krummen
Linie, 4 8-27.
ü^asson, Vicomle de Grandsagnc, J.
B. FraiiQois Etienne. — Literat (QC),
geb. 1802 ... ChÄtre, Dep. Indre.
Nouv. Manuel complet de chimie etc. (mit
J.M. L.FouchA), 1 VoL 4 8* Paris 4 828. Nouv.
Manuel complet de Physique et de Mötöorolo-
gie (mit FoucW), 4 Vol. 4 8* Ib. 4 828. Tra.it6
elömenl. d Astronomie (mit Thirion) , 4 Vol.
4 8* Ib. 4 834. Uranographie etc. 8 Vol. 4 8* Ib.
4 834. Traitö el6ment. sur les machines a va-
peur, 3 Vol. 4 8Mb. 4 844.
Aikln, Arthur. — Esquire, Mitbe-
gründer d. Gcolügical Society in London
und vicljiihriger Secrelär derselben, früher
auch Secrelär d. Society for the Encoura-
gement of Arts, Manufaclures and Com-
merce res XII),
geb. 4 773, Mai 19, Warrington, Lan-
cashire,
gest. 4 854, Apr. 15, London.*
Manual of Mineralogy. Calendar of Nature.
A Dictionary of Chemistry and Mineralogy,
2 Vol. 4* Lond. 4 807. An Account of the most
recent discoveries in Chemistry and Minera-
logy, Ib. 4844.
* gc3t. 1&54, Mai . . . Bloomsbur>- (C. 1854).
d'Allly (de Alliaco oder Alyaco*),
Pierre. — Folgweise Canonicus zu Noy-
on, Praepositus des Navarrischen Colle-
giuras in Paris, Königl. Almosenicr, Canz-
1er d. Universität, Bischof zu Cambray,
Cardinal-Legat für Deutschland unter Papst
Johann XXIII. (Wd) (J) (A),
geb. 1350 Compiegne,
gest. 1420 od. 1425, Aug. 8, Avignon.**
De imagine Mundi, geschrieben 4410, gedruckt
4 490. (Daraus schöpfte vermuthlich Columbuß
seine Kenntniss von den Meinungen der Allen
über den Seeweg nach Indien). Concordantia
astronomiae cum thcologia et concordantia
astronomiae cum historia, Vindob. 4 490 (ge-
schrieben 4 44 4). Quaestionesin sphacram mun-
di J. de Sacrobosco, Paris 1508. Tract. super
librum Meteororum, Vienn. 4 509.
* Aue h Pedro de Ailiaco, P. de Heliaco, Allyacu», Car-
dinalis Cameracensis.
♦* gest. 1419, Aujj. 8 {DF) ; geb. 1356 . . . {HL).
'Aim6, Georges. — Prof. d. Physik
am College zu Algier seit 183 6 (CR. XXIII),
geb. 4813 etwa,
gest. 1846, Sept. 9, zwischen Algier
und Medeah.
Recherches de Physique generale sur la Mö-
diterranöe, 4 Vol.' 4*, Paris 4846. Observa-
lions sur le magnötisme terrestre, Ib. 4 846.
(Beides als Theile der : Exploration scientifique
de lAlgerie pendanl les annöes 4 840 — 42).
Sur le Fluor (A. C. P. LV. 4 834). Sur la Vi-
sion (Ib. LVl). Nouv. Proc6d6 d'aimantation
(ib. LVII). Do la masse du fluide electrique
(Ib.LXII). Action de I'acool nitrique sur l'iode
et le brome etc. (Ib. LXIV). Sur l'^ther chlo-
rocyanique etc. (Ib. id.). Sur les variations
du niveau de la Mer dans le port d'Alger (Ib.
LXXIII). Sur le mouvement des vagues (Ib.
Ser. III. V). Nouv. moyen de sonder ä la mer
(Ib. VII). Sur la compressibn des liquides (Ib.
VHI). Sur l'emploi de ranömomätre par röfle-
xion (Ib. XVII). Viele Notizen in d. Compt.
rend.
Airy, George Biddell. — Prof.
(Plumian Prof.) d. Astronomie und Physik
an d. Univ. zu Cambridge, dann, seit 4 836,
Astronomer Royal, d. h. Direct. d. Stern-
warte zu Greenwich, Mitgl. d. Royal, d.
Astron. und d. Cambridge Society (Or),
geb. 4 801, Juh 27, Alnwick, Northum-
berland.
Mathematical Tracts on the Lunar and Plane-
tary Theories, the Figure of the Earth etc. and
the undulatory theory of Optics, 2<i Edit.
Cambridge 4 834. On the forms of the theeth
of wheels, Ib. 4 825. On the use of silvered
glass for the mirrors of reflect. telescopes (Tr.
Cambridge Soc. II. 4 827). On the Figure of a
fluid homog. Mass etc. (Ib. ib.). On the sphe-
rical Aberrat. oftheEye-piecesoftelescop. (Ib.
III). Correct. to the length of a pendulum con-
sist. of a ball suspend. by a fiuowire (Ib. ib.).
On certain condit. under which a perpetual
motion is possible (Ib. ib.). Nature of the light
in the two rays produced by the double re-
fract. of Quartz (Ib. IV). Remarkable modifi-
cat. of Newton's rings (Ib. ib.). New Analyzer
etc. (Ib. ib.). Calculat. of Newton's Experim. oji
Diff'ract. (Ib. V). Diff"ract. of an Object-glass
with circular Aperture (Ib. ib.). Intensity of
light in the neighbourhood of a Caustic (Ib. VI) .
Construct. of IheGoing-Fusee (Ib. VII). Change
in the state of a mal-format. Eye (Ib. VIll).
Inequality of long period in the motions of
the Earth and Venus (Phil. Tr. 4834). Exprm.
on iron-built ships, for the purpose of discov.
a correct. for the deviat. of the compass etc.
(Ib. 4 839). Theoret. explanat. of an apparcntl.
new Polarity of light (Ib. 4 840). On the laws
of the tides on the Coast of Ireland (Ib. 4 844).
Method of determin. the Mass of the Moon etc.
(Mem. Astr. Soc. IV). On the mass of the Ju-
piter (Ib. VI. VIII. IX. X). On the time of ro-
tat. of Jupiter (Ib. IX). On the position of the
Ecliptic (Ib. VIII. IX. X). On the regulat. of
a Glockwork for efi"ect. uniform movement of
Equatoreals (Ib. XI. XX). On tho flexure of
an uniform Bar etc. (Ib. XV). New construct.
of the dlvidcd Eyc-glass Double-image Micro-
meter (II). XVJ. Some circumslances hist. con-
nect. wilh the discovery of the Planet extr. to
21
Akai
d'Albert.
22
Uran. (Ib. XVI). Correct. of the Elements of
the Moon's Orbit (Ib. XVII). Vibrat. of a free
pendulum in an Oval etc. (Ib. XX). — Astro-
nomical Observations raade at the Roy. Ob-
servatory at Greenvvicb. 1836 — 4 855. Lond.
1838—55. Catalogue of 2156 Stars etc. 1 Vol.
4"» Lond. 18i9. On the calculat. of the Pertur-
bat. of the small Planets elc. (Nautic. Alma-
nac). On Tide.s and Waves (Encyclop. Metro-
pol.). On the bands forraed by the partial
interceplion of the prismatic spectrum (Phil.
Mag. XXIX. 1847). On Brewster's New Ana-
sysis of Solar Light (Ib. XXX. 1847). On tho
equations applying to light under tlie action
of Magnetism (Ib. XXVIII. 1846). On Faraday's
Paper on Ray-Vibrations (Ib. ib). — Noch
mehre Aufsätze daselbst und in d, Astr. Nachr.,
auch Pogg. Ann.
Akai, Christoph. — Jesuit, Dr, Phil.
und Lehrer am Collegio zu Kaschnu fSSJJ,
geb. 170 6, März 25, liradna, Comital
Trenlschin,
gest. nC6, März 28, Turocsch.
Cosmographia cum continiialione, Cassoviae
1741.
AkeHj Kraus Joachim von. — Apo-
theker zu Örebro in Schweden fSJ fSAIfj,
geb. 1738, Juli 7, Örebro,
gest. 1798, Juli 23, Örebro.
Nödig Underratlelse, huru Magneten vid Tand-
och annan Gicklvärk appliceras hör, sammt
huru den förvaras skall, at han mä behälla
sin Kraft, Örebro 17G5. Afhdl. om nägra för-
bättringar vid Branvin-lillverkningen, Ib. 4 7 72
u. 1788.
o
Äkerman, Joachim. — Vorsteher
d. Bergschule in Fahlun, Prof. d. Chemie
u. Metallurgie an dersclb. ; Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Stockhohn (OrJ,
geb. 1798, Jan. 28, Schonen.
Eleraentarkurs i Kemien, 1831. Föreli'sningar
uti kemiskt Technologi , 1832. Rodiiirtc die
-Tidskrift för SvenskaBergshanterinjicn 1843 —
4 845, und die JernkontoretsAnnaler seit 1846.
Akerr6ll| 0 1 o f. — Bergmechanicus,
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm (Vef.
Acad. Handl 18 12),
geb. 1754 VestraVingaker, Sö-
dermanland,
gest. 1812, Mai 9, Stockholm.
Om Snö-plögning (Vet Acad. Handl. 1792).
Alain de Lille (Alanus ab Insulis),
genannt Doctor universalis. — Cislerzien-
ser-Mönch zu Clairvaux, dann Abt zu la
Rivour und 1 1 5 1 Bischof zu Auxerre (A)
(BN) (HL) (Seh. A),
geb. n i 4 Lille (Ryssel),
gest. 120a oder 3, Clairvaux.*
Dicta Alani Philosophi, de lapide philosophico,
e germanico idiomate latine reddita per Ju-
stum Balbian, Aiostanum, Lugd. Batav. 1599,
auch im Thealrum chemicum T. 111. Nr. 80. —
A. war der älteste französische oder nieder-
ländische Alchemist nach Hortulanos [Johan-
nes Garlandius oder de Garlandia] einem im
10. oder ll.Jahrh. in England lebenden Arzte.
* gest. etwa 1294, über 100 Jahr alt {DF).
Albanese, Angelo. — Mechanicus,
beim Arsenal von Venedig angestellt (Tp. II),
geb. 1785, März 28, Venedig,
ges<. 1831, Dec. 17, Venedig,
Verfertigte viele mathematische und astrono-
mische Instrumente, die auf den Gewerbe-
Ausstellungen mit Preismedaillen belohnt wur-
den, z. B. Theilmaschinen (lineare und circu-
lare) , Redexionskreise , Theodolithe, eine ka-
toptrische Libelle, etc.
Albanus, Lebrecht Tiaugotl. —
Pfarrer in Arnstadt (M.ll).
geb. 1735
gest. 1798, März 23.
Mit C. H. Böse; Materialien für Elektriker,
2 Liefr. Halle, 1788—90.
Albategnns oder Albatenius, eigentl.
Mohamcd Ben-Geber (Bcn-Djadir) Ben-
Senan Abu-Abdallah Al-Batani, Al-Har-
rany. — Ein Sabäer, Statthalter d. Kalifen
in Syrien (BN) (Mt) (Wd),
geb. Mitte IX. Jahrb., Batan, Mesopot.,
gest. 928 oder 92 9, nach Anderen 888.
Dieser berühmteste arabische Astronom mach-
te seine Beobachtungen Iheils zu Aracta oder
Racha in Mesopotamien , theils zu Damascus
in Syrien, und beschrieb sie 882 und 901 in
seiner : Sabäischen Tafel (Zydge Saby), einem
Werke, das, von Plato Tiburtinus ins Lateini-
sche übersetzt und von Eegiomontan mit Zu-
sätzen versehen, unter dem Titel: De numeris
et motibus stellarum, Nürnberg 1337, und neu
edirt, Bologna 1645 erschien. A. entdeckte die
Bewegung des Apogäums der Sonne. Montn-
cla (I. 409) führt von ihm noch an: Astrono-
mia chronologica et geographica , Libr. IV,
und Archimedis opera in compendium redacta.
AlbePS, Johann Abraham. — Pract.
Arzt zu Bremen (M. II) (Brm. A),
geb. 1772, März 20, Bremen,
gest. 1821, März 24, Bremen,
Amerikanische Annalen d. Arzneikunde, Che-
mie und Physik, 3 Hefte, 1802—3.
d'Albert, Charles. — Marquis, Of-
ficier, zuletzt Chef d'Escadre, Direct. d.
Kartendepots d. franz. Marine; Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Paris (Mem.Par, 1751),
geb. 1686, April 2, Aix,
gest. 1751, Febr. 10, in d. Provence,
Möthode pour trouver les longitudes (Machine.s
approuv. par l'Acad. d. Scienc, T. IV).
2*
23
d'Albert d'Aüly
Albinus,
24
d'Albert d'Aüly, s. Chaulnes,
Duc de.
Albertl (de Alberüs), Leone Bat-
lista. — Baumeister, Maler, Bildhauer,
Canonicus an d. Metropole zu Florenz,
geb. < 3 9 8 . . Florenz, gest. 1490,* Flo-
renz.
geb. U04 gesi. MI ^..{BNJ*
De Architectura seu do re aedificatoria , Flo-
renz <485.
* gest. 1480 U).
AlbeHl, Michael. — Mitgl. d. Col-
leg. med. in Nürnberg, dann Prof. d. Me-
dioin u. Physik an d. üniv. zu Halle. Milgl.
d. Acad. Nat. Curios. u. d. Acad. zu Ber-
lin fWN) (MJy
geb. 4 682, Nov. < 3, Nürnberg,
gest. n57, Mai 17, Halle.
De auro vegetabili Pannoniae, Halae 474 3. De
aere fodinarum metallicarum noxio , von un-
terirdisch, bösen Wettern, Ib. 4 730. Physi-
kal. Antnerk. über d. Winter d. J. -1740. Ob
ein Mensch von selbst lebendig entzündet u.
verbrannt werden könne, 4766. Salia media
via humida parandi ratio (Eph. Acad. nat.
cur. Cent. 3 et 4). Genealogia salium medio-
runi per viam siccam paratorum (Ib. Cent. 5
et 6). Salium mediorum praeparatio curiosa,
sine visibili acido (Act. Acad. nat. cur. Vol. II) .
Albertl, Giuseppe Antonio. —
Wasser- und Wege-Baumeister der Stadt
Bagnacavallo im Kirchenstaat (Tp.yill) (F),
geb. 474 5 Bologna,*
gest. 4 768, Aug. 34, Perugia.
Trattato di aritmctica pratica etc. Venez. 4 752.
Nuova Dioptrica Monicometra da usarsi sopra
la tavoletta Pretoriana etc. 4 758. Trattato deila
misuradelleFabricheetc. 4757. LaPirotechnia
ossia Trattato di fuochi d'artifizio, Ib. 4 749.
*) geb. 1705 . . . {B).
Alberli, Wilhelm Christoph. —
Arzt u. Physicus zu Konitz in West-Pieus-
sen (MM),
geb. 1743, Juni 4, Hannover,
gest. 4 780 . .....
Anleitung z. Salmiakfabrikation, ßerl. u. Leipz.
4 780. Von den Mitteln, das Schiffbauholz
dauerhafter /.u machen, Petersb. 1 780 (Preis-
schrift, die von d. Petersb. Acad. d. Accessit
erhielt) .
Alberti , FriedrichAugust von.
— Salinen- Verwalter in Friedrichshall bei
Heilbronn, tVüher Salinen-Inspeclor folg-
weise dort und in Wilhelmshali. Bergrath
undEhrendoclor d. üniv. zu Tübingen (Or).
geb. 4 79o, Sept. 4, Stuttgart.
Die Gebirge d. Königr. Württemberg, in be-
sondr. Bezieh, auf Halurgie, Tüb. 4 826. Beltr.
zu einer Monographie des Bunten Sandsteins,
Muschelkalks u. Keupers, Ib. 4834. Halurgi-
sche Geologie, 2 Bde. Ib. 4 852. Das Salinen-
wesen in Deutschland, vorzügl. in pyrotechn.
Bezieh. (Deutsche Vierteljahrsschrift, 4839,
IV). — Fernere Verdienste: Mitwirkung bei
Grund, d. Saline Frledrichshali; Auffind. d.
Steinsalzlager am oberen Neckar; Grund, d.
Sahne Wilhelmshall bei Schweningen ; Er-
wellr. d. Saline Sulz; Benutz, d. Dämpfe bei
Salzsiedereien.'
Albertus Magnus (Alb. teutonicus,
de Colonia oder Ratisbonensis), eigentl. Al-
brechl, Graf von Bollstädt. — Dominica-
ner, Lehrer in d. Ordensschulen zu Hildes-
heim, Regensburg, CÖln und Paris, dann
(4 254 — 59) Provincial seines Ordens in
Deutschland, 4 260 Bischof v. Regensburg,
zog sich aber schon 1262 in sem Kloster
zu Cöln zurück (J) (A),
geb. 4 205 ..... Lauingen, Bayern,*
gest. 4 280, Nov. 4 5, Cöhi.
Seine Opera omnia, edirt von Pettus Jammy,
Leyden 4654, in 24 Folianten, enthalten unter
Anderem : De rebus metallicis et mineralibus,
Libr. V (zuerst in Oppenheim 4 54 8 gedruckt) ;
Breve compendium de ortu metallorum ; De
Alchemia ; Octo capita de philosophorum la-
pide ; Concordantia philosophorum de lapide
Philosophie© (welche letztere vier Stücke auch
in Manget's Tbeatrum chemicum abgedruckt
sind) ; De arbore Aristotelis ; etc.
* geb., nach Aaderen, 1193.
Albertus de Sasonia. — Rector zu
Wien, dann von 4 366 bis 4 390 Bischof v.
Halberstadt; Sohn eines Bauern zu Riek-
mersdorf in Sachsen (A),
Secreta de herbis, lapidibus et mineralibus,
gedruckt unter dem Titel, Liber aggregatio-
num s. secretorum, Neapel 4 493 Super octo
libros physicorum, Paris 4546. Super Aristo-
telis de coelo et mundo, Libr. VL 4 476, Paris
4546.
Albinus (eigentl. Weiss), Peter. —
Prof. d. Poesie an d. Univ. zu Wittenberg
u. kursächsischer Historiograph, dann ge-
heimer SecretSr in Dresden (J),
gcb Meissen.
gest. 4 598, Aug. 4, Dresden.
Meissnische Land- und Bergchronik, Wittenb.
4 580, Dresden 1690.
Albinus (eigentl. Weiss), Bernhard.
— Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Frank-
furt a. 0. (von 4 681 an), auch Leibarzt der
Kurfürsten Friedrich Wilhelm und Fried-
rich HL, zuletzt (von 4 702 an) Prof. d. Me-
dicin an d. üniv. zu Leyden (J) fSLJ,
geb. 4 653, Jan. 7, Dessau, •
gest. 4 721, Sept. 7, Leyden.
25
Albinos
Alcoinos.
26
De elementis algebraicis geometrice resolutis.
Mit Kletwich: De phosphoro solido et liquido,
Francof. a. 0. 4688. De sacro Freienwalden-
sium fönte.
* geb., nach Anderen, Aug. 6 oder Juni 7 [SÄ).
Albinus, Bernhard Siegfried. —
Prof. d. Anatomie, Chirurgie u. Therapie
an d. üniv. zu Leyden. Sohn d. Vorigen
(M) fSLJ (BWA),
geb. «697, Febr. 2i, Frankfurt a.O.,
gest. n70, Sept. 9, Leyden.
Siehe MuBschenbroek'g Introductio ad Philo-
sophiam naturalem, Vol. II. Caput XXXV:
Descriplio Oculi.
Albirunins, eigentl. Abu-Rihan Mo-
hamed Ibn Hamil, AI Biruni. — Arabischer
Astronom, der viele Jahre lang Indien
durchreiste (BN),
geb , gest. 941, nach Anderen 1029,
Canon al Masudi seu Traotatus geographico-
astronoinicus. Theoria stellarum fixarum. De
horis ex altitudine stellarum dignoscendis. De
motibus astrorum. Ipsius et aliorum de anguli
trisectione et cubi duplicatione tentamina. De
sphaera. De superficiebus sphaericis. Com-
ment. in Almagestum (Montucla, T. I. p. 405,
— nach welchem A. ums Jahr 4 030 gelebt
hätte).
Albrechty Andreas. — Ingenieur
und Hauptmann in Nürnberg (J) (A) (WN),
geb. ....... Nürnberg.
gest. 4 628 . . . Hamburg.
Andr. Alberü duo libri , prior de perspectiva
etc., posterior de umbra et eam pertinente, No-
rimb. 4674, antea germanice (Kästner, Gesch.
d. Math. III. 378). Eigentlicher Abriss und
Beschreibung eines sehr nützlichen und noth-
wendigen Instruments zur Mechanica, so auf
eine Schreibtafel gerichtet, und zum Feldmes-
sen etc. gar füglich zu gebrauchen, Nürnb.
4620, 4625 u. 4673.
Albreoht, Johann Peter. — Arzt
und Physicus in Hildesheim, Mitgl. d. Leo-
poldin. Academie (ANCJ,
geb. 4 647, März 7, Hildesheim,
gest. 4724, Dec. 4 6, Hildesheira,
De iride solaris in planitie terrae conspectae
nonmillis phaenomenis (Mise. Acad. Nat. Cur.
Dec. lU. 4 704 — 5).
Albreoht, Johann Sebastian, —
Prof. am Gymnas. zu Gotha, auch Land-
physicus daselbst; Mitgl. der Leopoidin.
Academie fM) (Nov. Act. Acad. Nat. Cur.
Vol. VI),
geb. 4 695, Juni 4, Coburg,
gest. 4 774, Oet. 8, Coburg,
De curiositate physica, Coburg 4 784. De iigno
non putride in tenehris lucente (Act. Acad.
Nat Cur. Vol. V). Aufsätze über Versteine-
rungen (Ib. IV, VI, IX, X). Von d. Wirk. d.
Blitzes mense Martio 4 724 in Coburg, und vom
Hooigthau (beides in d. Bresl. Sammlungen).
Albreoht, Johann Wilhelm. —
Prof. d. Anatomie, Chirurgie und Botanik
an d. üniv. zu GÖUingen von 4 734 an, vor-
her Landphysicus u. Prof. in Erfurt (P),
geb. 4 703, Aug. 4 4, Erfurt,
gest. 4736, Jan. 4 7, Göttingen.
Tractatus physicus de effectibus musices in
corpus animalium, Lips. 4 784. Tract. phys.
de tempestate, 4 734.
Albnmasar, eigentl. Abu-Maascfaar
Giafar Ben-Mohamed. — Berühmter ara-
bischer Astronom und Astrolog in Bagdad
(BN),
geb. 806—6 (Hegira 4 90), Balkh,Kho-
rassan,
gest. 885 .. . Vacith (Wasith).
Übersetzt erschienen seine Werke unter d. Ti-
teln : De magnis conjunctionibus annorum ac
revolutionibus eorum (Aug. Vmd. 4 488, Ve-
net. 4 54Ö). Introductorium ad astronomiam
Albumasaris Ablachi (Aug. Vind. 4 489, Venet.
4 506). Flores astrologici, cum Zodiaci et Pla-
netaruni figuris (Aug. Vind. 4 488).
Alcabitius (Alchabitius , Abdilazyz),
eigentl. Abdel-Hazis AI Cabiti. — Arabi-
scher Astronom und Astrolog (BN),
In der Mitte d. X. Jahrh. lebend.*
Introductorium ad Scientiam judicalem astro-
nomiae, emendatum per Math. Morettun, Bo-
nomiae 4 473. Libellus isagogicus Abdilazi, id
est, Servi gloriosi Dei, qui dicitur Alchabitius,
ad magisterium judiciorum astrorum, inter-
pretatus ab Jo. Hispalensi, Venet. 4 485 (Do.
cun) commento Jo. de Saxone, Venet. 4 494).
* Also verschieden von dem Alcabitius vx)n To-
ledo, dem Mitarbeiter an den Alfonsinischen Tafeln
im 13. Jahrh.
Alohlndl (Alchendi, Alkindius), eigentl.
Jacub Ben-Isaac, Abu Jussuf Alchindi , AI
Basri. — Arabischer Arzt, Astronom und
Astrolog (A) (iVGAJ,
geb Bassora.
In d. Mille d. IX. Jahrh. lebend.
Montucla ^Hist. math. I. 406) führt 20 Schrif-
ten von ihm an, z. B. : Isagoge in Arithmeti-
cam. De Arithmetica indica. De numeris har-
monicis a Piatone in Timaeo memoratis. De
quantitate relativa seu de Algebra. Quod ma-
ris superficies sit sphaerica. De planisphaeris
et armillis. De parallactibus. De lunae distan-
tia a terra. De maris aestu. De speculorum
diflferentiis.
Alculniis (Alchuin). — Vorsteher d.
Klosterschule zu York in England, bis Karl
d. Grosse ihn 782 zu sich berief, zum Mit-
gliede des an seinem Hofe bestehenden
27
Aldini
d'Alemb^rt.
28
Gelehrtcnvereins machte (worin er dea
Namen Flaccus Albinus führte) und,
nachdem er viele Schulen in Frankreich
angelegt, zum Abt von St. Martin zu Tours
erhob (T) (BN),
geb. 73 6 York,
gest. 804, Mai <9, b. Hersfeld, Hessen.
Seine sämniU, Werke sind herausgegeben erst
von Andx. Duchesne, Per. !617, dann vollstän-
diger von Frohen, Fürst-Bischof von .St. Em-
meran zu Regensburg, 1777 in 2 Vol. foi. —
A. war Matliematiker und Astronom ; er soll
die deutschen Namen für die Winde einge-
führt haben.
Aldini, Giovanni. — Prof. d. Phy-
sik an d. Univ. zu Bologna, Mitgl. und Bi-
bhothekar d. Instituts daselbst, seit <808
pensionirt und an verschiedenen Orten le-
bend. Neffe von Gal vani (Mz) (Mz B) (Tp. IV),
geb. 1762, Apr. 4 6, Bologna,*
gest. 4834, Jan. (6, Mailand.**
A. Galvani, de viribus electricitatis in motu
musculari commentarius cum J. Aldini disser-
tatione et notis, Mutinae 1 79< . De animalis ele-
ctricae theoriae ortu atque incrementis, Diss.
— De animaU electricitate , Dissertatt. duae
1794. Pröcis d'expöriences galvaniques , Par.
4803. Essai thöorique et expörimentale sur le
galvanisme etc. Ib. 1804. Osscrvazioni sul
flusso dol Marc, Milano 18... Sperienze sulla
Leva idraulica, Ib. 4811. General Views on
tho application of Galvanisme to medical pur-
poses etc. Lond. 1819. Saggio di Osservazioni
sui mezzi atli a migliorare la construzione e
illuminaziono dei Fari, Milano 1823. L'Art de
se pr6server de l'aclion de la flamme etc. Par.
1830. Expöriences faites ä Londres pour per-
feclionner cotte art, Ib. 1830. Viele Aufsätze
über Galvanisraus in Brngnatelli's Annali, u.
De la Metherie, Journ., siehe Ören's und Gil-
berts Annalen.
♦ ^eb. Ayt. 10 {BN). ** gest. Jan. 17 (BN) {Tp.lW).
Aldrovandl, Ulysse. — Prof. d.
Logik u. Medicin an d. Univ. zu Bologna,
Direct. d. botanischen Gartens und Grün-
der eines kostbaren Naturalien-Cabinets
daselbst (Fj,
geb. 4 522, Sept 4 4, Bologna,*
gest. 4 605, Mai 10, Bologna.
Musaeum melallicum in libros quatuor distri-
bulum, Bonouiae1648 (Posthum.). — Viel Na-
turhislorisches.
• geb. 1525 . . ., gest. 1605, Mai 4 (2W. XXXIII) (JftJZ).
Alefeld, Johann Ludwig. — Prof.
d. Philosophie, Poesie und Physik an d.
Univ. zu Giessen (MJ,
geb. 4 695, Mai 4 9, Grünstadt, Grafsch.
Leiningen,
gest I7Ö9 od. 4 760, Giessen.
De iride lunari, Giss. 1750. De vi inertiae et
reactiono corporum, Ib. 1752. De reflexione
luminis a fundo corporis pellucidi, Ib. 1753.
Vertheidigung seines Beweises, d^ss Noah vor
der Sündtluth keinen Regenbogen gesehen
habe, Ib. 1753.
Alefeld, Georg Ludwig. — Prof.
d. Pliysik u. Medicin an d. Univ. zu Gies-
sen. Sohn des Vorigen fM),
gob. ITSS, Nov. 4, Giessen,
gest. 1774, Nov. 20, Giessen.
Diss. in causam, cur foenum madidum ignem
concipiat, Giss. 1761.
d'Alembert, Jean le Rond.* —
M'tgl. d. Academien d. VViss. zu Paris u.
Berlin, auch Mitgl. u. Secrelär d. Acad. fran-
(j^aise ; in späteren Jahren Pension'är Fried-
richs d. Grossen [Mem. Par. 4 785) fBNJ,
geb. 4 74 7, Nov. 4 6 oder 4 7, Paris,
gest. 4783, Oct. 29, Paris.
Traitt^ de Dypamique, Paris 1743. Traitö de
requilibre et du mouvement des fluides, Ib.
1744. Reflexions sur la cause g^nörale des
vents, Ib. 1 747 (gekrönt von d. Berlin. Acad.).
Recherches sur la precession des equinoxes et
sur la nutation de laxe de la terre, Ib. 1749.
Essai d'une nouv. theoriesur la resistance des
fluides, Ib. 1752. Rech, sur difi'erents points
importants du Systeme du Monde, 3 vol. Ib.
1754—56. Opuscules malhömatiques, 8 vol.
Ib. 1761—68. Elömens de musique thöorique
et pratique suivant les principe» de Mr. Ra-
meau, Ib. 1779. M6th. generale pour determi-
ner les orbitcs et les mouvements de tous les
planetes (.M6m. Par. 1745). Sur les mouve-
ments de Taxe d'une planete etc. (Ib. 1768).
Sur le mouvement des Corps pesans, en ayant
ögard ä la rotation de la terre (Ib. 4 771). Sur
la precession des ^uinoxes et sur la nutation
de Taxe de la terre (Ib. 4 754). Sur la Iheorie
du soleil de Mr. de la Caüle (Ib. 1 757) . Rech.
sur le calcul integral (Ib. 1767). Sur les prin-
cipes de la raecanique (Ib. 1769). Nouv. re-
cherches sur les verres opliques (Ib. 4 764,
1 765, 1767). Rech, sur le calcul integral (M6m. •
Berlin, 1746 et 1748). Sur les lautochrones
(Ib. 1765). Sur l'attraction des spheroides el-
liptiques (Ib. 1774). Sur la correct. du midi
et sur la d6tcrminat. de l'orbite des planstes
(Ib. 1747). Sur les lunelles achromatiques
(Ib. 1768). Sur les cordes vibrantes (Ib. 4 763).
Sur la courbo quo forme une cords tendue
mise en Vibration (Ib. 4747). Sur les Iriangles
sph^riques, forra^s par des arcs de petites
cercles (.Mise. Soc. Taur. T.IV). Sur une difT^-
rontielle reductlble ä des arcs des pections co-
niques (Ib. ib.). Sur le mouvement des noeuds
des satellites (Tb. ib.). Sur l'arc en ciel (Ib. ib.).
— Mit Diderot: Encyclop6die ou Dictionnaire
raisonnce des sciences, des aits et des mötiers,
33 vol. fol. Paris 4 751—80 (worin A. die roa-
themat. u. philosophischen Artikel ebfasste).
* Sohn der Frau roxi T e n s i n , CaiiORiasiii tot» BeaiO«^,
und dea Aftiilerie-Corair 'f sär« Destouche» (oior
29
AleotÜ
Alghifli.
des General-Lieutenants und nachmuligcn frantösi-
tchen Gesandten in Berlin, De la Touche, oder,
wie noch Andere wollen, des Dr. Astruc). Jean
1 e B o n d ist der Name der Kirche, neben welcher er
als Findelkind gefunden wurde, und Alembert
hie»« vermuthlich der Glaser, desten Frau ihn zu-
nächst in Pflege bekam.
Aleotti, Giambattista. — BaunicI-
sler u. Ingenieur in päpsllichen Diensten.
Erbauer der Citadelle von Ferrara {AJ (BN),
geb. «546 . . . Argenia bei Ferrara,
ge.st. <630 . . . Ferrara.*
GH artificiosi e curiosi moti spiritali de Erone
Alessandrino tradotti etc. Ferrara <589, Bo-
logna 4647.
*»cet. 1G36 ... (T).
Alessandro Alessandrl (Alexander
ab Alexandro). — Rechlsgelehrler zu Nea-
pel, Prolonotar des Königreichs (BUN)
Ni,yi),
geb. H6i Neapel.
gesl. <523, Oct. 2, Rom.
Genialiura dierum Libr. VI (siehe Neu. Geh-
ler's Wörterb. IV. 4 264).
Alezander Aphrodlsiensis. —
Peripaleliker, der zu Athen und Alexan-
drien lehrte (BNJ (BMJ,
geb. am Ende d. 2. Jahrb. zu Aphro-
disias in Carien,
gest
Berühmter Commentator des Aristoteles (siehe
EM) . Ein Theil der ihm zugeschriebenen Werke
soll den Alexander von Trolles, der im 6. Jahrh.
lebte, zum Verf. haben.
AlesandrOy Nicolas. — Bonedicli-
ner von d. Congregation von St. Maur (BMJ
(BNJ,
geb. <654 . . . Paris,
gest. 1728 ... St. Denis.
Dictionnaire botaniquo et pharmaceutique,
Par. 4 716.
Alesandre, Dom Jacques. — Prie-
ster von d, Congregation von St. Maur
(BS) (BN),
geb. <653, Jan. 24, Orleans,
gest. «734, Juni 23, Kloster Bonne-
Nouvelle.
Traile du flux et du reflux de la mer, Paris
4 726 (auch : Prix de l'acad. de Bordeaux, T. II) .
Traitö g^nöral des horloges, Ib. 4734.
Alfarabius, eigentl. Abu Nasr Mo-
hamed Ebn Tarchan Al-Farabi. — Astro-
nom und Günstling des Fürsten Seif-el-
Daulah von Damascus (Mt),
geb. . . . (Hegira 280), Balah, Prov.
Farad,
gest. 953 (Hegira 343), Damascus.*
Montuola (Hist. math. I. 405) führt folgende
Schriften von ihm an : Musices elementa. En-
cyclopaodia astronomiae. De uno et unitatc.
De puncto geometrico .seu indivisibili. Com-
ment. in Almagestum. Deautomat. ethydrau-
licis. De perpetuo astrorum motu.
* geb. . . . Fai-ab (jetitOthrar), Stadt iu Tranioxanien,
gest. ftnu (Hegira 339), Damascus (2?iV).
Alfons X., der WeUe (el Sabio). —
König von Castilien u. Leon, von <252 an,
geb. 4 223 .. .
gest. 4 28 4, Apr. 4, Sevilla.*
Beförderer der Astronomie, Hess 4 248—52 zu
Toledo durch arabische, christliche und jüdi-
sche Gelehrte, unter der Direction des Rabbi
Isaac AbenBaid, die astronomischen i'afeln aus-
arbeiten, welche nach ihm die Alfonsinischcn
genannt wurden.
* gest. Aug. 21 {£), nach Andeten Apr. 24.
Alfrag^n oder Alfergan, eigentl.
Achmed Mohamed Ebn Kothair, al Fergani,
genannt der Rechner. — Arabischer Astro-
nom unter d. Kalifen Al-Mamun,
geb. . . . Fergana in Sogdiana.
Jm IX. Jahrh. lebend.
Schrieb eine Einleitung in die Astronomie,
welche mehrfach (4 493, 4 537, 4546, 4 590,
4 64 5, 4 669) lateinisch edirt wurde.
Algaretti, Francesco Graf von. —
Sohn eines reichen Kaufmanns, lebte lange
in Paris, kam dann an den Hof Friedrichs II.,
von welchem er in d. Grafenstand erhoben
u. zum Kammerherrn ernannt wurde (A)
(VJ)(Tp.\%
geb. 4 74 2, Dec. 4 1, Venedig,
gest. 4 764, Mai 3, Pisa.*
n Newtonianismo per le donne ovvero dia-
loghi sopra la luce e i coiori, Napoli4 737. Let-
tera in riposto di quanto si dice contra il New-
tonianismo neir Anti-Newtonianismo de! Sign,
Conte G. Eiizetti (in d. 5. u. 6. Auflage des
Newtonianismo). Mem. sur la recherohe en-
treprise parMr.Dufay, s'il n'y a effectivement
dans la lumiöre que trois couleurs primitives
(in der 6. Aufl. dcsselb. Werks). De colorum
immulabilitate eorumque diversa refrangibili-
tate (Ib.).
* ge8t. Man 11 (LL).
AlgarottOi Yittorio. — Präsident
des Collegiums d. Aerzle in Verona (A),
geb. . . ., gest. 4 604 . . . Verona.*
Erfinder des Algarott-Pulvers (Antimon-Oxy-
chlorür) . Sein Enkel gleiches Namens schrieb :
Compendio della Natura, Virlu e Modo d'usare
una polve Quint'essenza d'oro medicinale dei
Vitt. Algrarotto, Verona 4667.
* Muthmaasßlich vergfiftet (il).
Algfaisi, G a 1 e a z z 0 (Galasso) . — Geo-
meter u. Baumeister d. Herzogs von Fer-
rara (BNJ,
31
Algöwer
Allioni.
32
geb. . . . Carpi.
Im XVI. Jahrh. lebend.
Delle Fortificazioni, Libri tre, Venet, 4 570.
AlgCwer, David. — Prediger am
Münster zu Ulm und Prof. d. Mathematik
am Gymnasium daselbst (WUJ (A) (J),
geb. 1678, Dec. 30, Ulm,*
gest. 4 737, Mai 24, Ulm.
Meteorologia parallele oder curiöse Nachrich-
ten von dem Wetter und den sogenannten
Wettergläsern, 6 Stück, < 741— 4 4. Speciraea
Hyetometriae oder Abmessung der jährlichen
Regen- und Schneewässer von 4 74 5—24, Ulm
4724. De Maleficis et Mathematicis, Ib. 4706.
DeMathesi purpurata, etc. Ib. 4 707. Paradoxa
arithmetico-geometrica , Ib. 4 744. Paradoxa
geometrica, Ib. 4 743. De Astrotheologia Der-
hami, Ib. 4729.
♦ geb. Dec. 20 (/).
Alhazen (Allacen), eigentl. Abu All
Alhazen Ben Alhazen.* — Zeitlang Schütz-
ling des Kalifen Hakem Bi-Amrillah, sp'äter
in grosser Dürftigkeit lebend, als Abschrei-
ber Y^iV;,
geh . Bassora,
gest. 1038 (Heg. 430), Cairo.
Sein optisches Werk, das^ bedeutendste der Art
in der arab. Literatur, ist übersetzt von Ris-
ner : Opticae Ihesaurus Alhazesi Arabis, Libr.
VII, nunc primum editi ; ejusdem liberde cre-
pusculis et nubiuro ascensionibus, 4 Vol. fol.
Basü. 4 572.
* Zu unterscheiden von Alhazen Ben-Jussuf,
der unter dem Kalifen Al-Maimun den Ftolemäus
- übersetzte.
Alias, Vincenzo. — Jesuit, Lehrer
d. Mathematik in den Collegien seines Or-
dens zu Messina und Malta (AJ,
geb. 4 624, Oct. 2 4, Messina,
gest. 4704 Malta.
Trigonarithmum, Neapel 4 670,
Ali-KnsolldflOlli (Ali Kushgius), d. h.
der Vogelsteller. — Mathematiker u. Astro-
nom, zu Samarcand u. Constanlinopel le-
bend,
geb. . . . Persien, gest. 4 474.
Schrieb ein Buch über Arithmetik und eins
über die Elemente der Astronomie. War, wie
sein Vater Salaheddin, einer der Astronomen
des Fürsten Ulugh Beigh zu Samaroand.
Allamand, Jean Nicolas Seba-
stien. — Prof. d. Philosophie u. Natur-
geschichte an d. Univ. zu Leyden {SLJ
(BWA), '
geb. 4 74 3, Sept. 4 8, Lausanne,*
gest. 4 787, März 2, Leyden.
Of some experiments, lately made in Holland,
OQ the fragility of unanaealed GUs (Phil.
Transact. f. 4 745). Account of the earth-
quake feit a Leyden etc. (Ib. 4756). — Edirte
die sämmtUchen Werke von s'Oravesande
(2 Vol. 4", Amsterd. 4 774) und übersetzte
mehre andere.
* geb. 1716, Oct. 18, nach Anderen {BWA),
Allan, Thomas. — Esquire of Lau-
riston, wohlhabender Privatmann, Mitglied
d. Roy. Society zu London u. der zu Edin-
burgh (BDNJ,
geb. 4777,Juli 47, Edinburgh,
gest. 4 833, Sept. 4 2 , Linden-Hall, North-
umberland.*
On mineralogical Noraenclatare, 4 vol. 8®,
Lond. 4844. On the Rocks in the Vicinity of
Edinburgh (Trans. Edinb. Soc, Vol. VI). Re-
marks on the Transition F.ocks of Werner (Ib.
VII). Descript. ofa Vegetable Impression found
in the Quarry of Craigleith (Ib. IX). Observat.
on Chalk Strata and on the construct. of Be-
lemnites (Ib. IX). On a Mass of Native Iron,
found in the desert of Atakama (Ib. XI). Re-
marks on a Mineral from Greenland, supposed
to be Crystallised Gadolinit [später Allanit
genannt] (Ib. VI). An Account of the Geolog>
ofNice (Ib. VIII).
* gest. Oct. 12 {Phil Magaz. 1833. Vol. III).
Allen (Alleyn), Thomas. — Geistli-
cher, Schützling des Grafen von Northum-
berland und d. Grafen v. Leicester (BD)
(Bode, Östron. Jahrb. Suppl. I. 27),
geb. 1542, Dec. 24, Uttoxeter, Staf-
fordshire,
gest. 4 632, Sept. 30, GIoucester-Hall.
Ptolemaei Pelusiensis de Astrorum judiciisetc.
über II et Über III, cum Expositiooe Zh* Al-
leyn.
Allen, William — Wohlhabender
Privatmann üi London , Zeitlang Lehrer d.
Chemie am Guy's-Hospital und Lehrer d.
Physik an d. Roy. Institution; Mitgl. d.
Roy. Soc, d. R. Astronom. Society, etc.,
Quäker (Phil Magaz. 4 845. vol. XXVII),
geb. 4770, Aug. 29, London,*
gest. 4 8 43, Dec. 30, Lindfield, Sussex.
A companion to the Transit Instrument, Lond.
4 84 5. Mit W. H. Pepys: On the quantity of
Carbon in carbonic Acid and on the nature of
the Diamond (Philosoph. Tr. 4 807). Mit Dem-
selb. : On the changes produced in the Atmo-
spheric Air und Oxygen Gas by Respiration
(Ib. 4808). MitDemselb. : On Respiration (Ib.
4 809). Mit Demseib. : On the Regpiratioo of
Birdg (Ib. 4 829).
* ge:>. 1776, Aug. 19 {ÄSSf.yf).
Alllaco oder Aljaco, s. d'Ailly.
Allioni, Carlo. — Arzt und Professor
d. Botanik an d. Univ. zu Turin (BN) (Th),
geb. 4725 Piemont,
gest. 4 804, Juü 28 . . .
33
Allix
Alflofi.
34
Oryctographiae Pedemontanae Specimcn, Par.
4 757. Viel Botanisches.
Allix, Jacques Alexandre Fran-
ko is. — General-Lieulenant in d. fran-
zösischen und eine Zeit lang auch in der
westpbälischen Armee. Mitgl. d. GÖltinger
Societät d. Wiss. (BC) (QC),
geb. 1776, Sept2<,Perci,Norroandie,*
gest. <836, Jan. 26,SchlossBasamesb.
Courcelles (Ni^vre).
Theorie de l'ünivers, ou de la cause primitive
du mouvement et ses priocipaux eflfets , 2^"*
edit. Par. <8<8.
• geb. Dec. 21 {BV).
Allizean, Mathieu Alexandre. —
Ingönieur-G^om^tre (Q),
geb. «774, Febr. 5, St. Martin, Insel
Rhe.
Jeu des polygones ou Transformation des
plans, Paris 4 82S. Les metamorphoses ou
Amüsements g6omfetriques, Ib. 4 %\ 8. Les po-
ly^dres arithm^tiques ou fractionnaires etc.
Ib. <823. Trausfannation des masses appli-
qu6es ä la bätisse, Ib. '1823.
Almamnii , Abdallah. — Zweiter
Sohn von Harun al Raschid und siebenter
Kalif aus der Dynastie der Abassiden, von
814 an (B),
geb. 786, Sept. . . . Bagdad,
Heg. no, Monat Rebil.
gest. 833, Aug. 9 od. 4 0, Tarsus,
Heg. 2 \ 8, Monat Redscheb, H. od. < 8.
Beförderer der Astronomie. Liess 827 in der
Wüste Sindjar, am rothen Meer, eine Grad-
messung ausführen, die erste, bei der die
Messkette gebraucht wurde.
Almroth, Nils Wilhelm. — Ober-
director des Königl. Münz- imd Control-
werks in Stockholm, Mitgl. der Acad. d.
Wiss. daselbst (Vet. Acad. Handl. <852),
geb. 1797, Apr. 9, Stockholm.
gest. 4852, Oct. 34, (Stockholm?).
Undersökning af Pikrolith frSin Taberget i Sma-
land (Afh. i Fysik, Kemi och Mineralogi, 4 818,
Deel V). Nägra underrättelser om de utrikes
brukliga methoder att förfärdiga stämpla tili
mynt och pressade metatlarbeten (Vet. Acad.
Handl. 4 820). Om hydrauliska pressen (Jern-
kontorets Annal. 4 823). Lärobok i första grun-
derna tili Oorganiska Kemien, Stockh. 4 834.
Alpetragins. — Arabischer Astro-
nom, in der Mille des XU. Jahrhundorts
zu Marocco lebend.
Schrieb eine physikal. Theorie der (vermeint-
lich in Spiralen geschehenden) Bewegungen
der HimmeLskorper. — Theorica planetarum
comm. probata Alpetra^, Arabis, nuperrime
ad latlnos translata a Calo Calonymos, Hebraeo
Neapolitano, Venet. 4 531.
Poggendorff, Handwörterbuch.
Alphonsei Louis. — Apotheker zu
Bordeaux und wahrend der franz. ReToIu-
tion eifriger Clubbist (BN),
geb. 4 743, März 4 0, Bordeaux,
gest. 4 820, Febr. 2, Bordeaux.
Analyse des sources diff^rentes de la vilte de
Bordeaux et de ses environs.
Alsted, Johann Heinrich. — Prof.
d. Philosophie u. Theologie, erst zu Her-
born in Nassau, dann zu Weissenburg in
Siebenbürgen (J) (Ni. XXXXI) (OL),
geb. 4 588, Jan. 7, Herbom,
gest. 4 638, Oct. 8, Weissenburg.*
Compendium physices, Hcrbomae 4 640. Ele-
mcnlale naathematicum (continentur Arithme-
tica, Geometria, Geodaesia, Astronomia, Geo-
graphia, Musica, Optica), Francof. <6H. Me-
thodus admirandorum Mathematicorum Libr.
IX exhibens universam Mathesin, Herbornae
1643. Systema physicae harmonicae, Ib. 4W6.
Scientiarum omnium Encyclopaedia septem
Tomis distincta, 4 Vol. fol. Ib. 4630 (die erste
grössere deutsche Encyclopädie).
* gest. Nov. 8 {BDN).
Alston, Charles. — Prof. d. Botanik
und Materia medica an d. Univ. zu Edin-
burgh (BD) (BDN),
geb. 4 683 Eddiewood, West-
Schottland,
gest. 4 760, Nov. 22, (Edinburgh?).
A Dissertation on quicklime and lime water,
Edinb. 4 753. A second dissertation on quick-
lime and liine water, Ib. 4755 (auch Phil.
Transact. 4 754).
AlstrSmer, Jonas. — Ein um die In-
dustrie und den Handel Schwedens höchst
verdienter Fabrikant und Kaufmann in
Stockholm.* Mitgl. d. Acad. d. Wiss. da-
selbst (S) (BDN),
geb. 4 685, Jan. 7, Alingsäs, Westgothl.,
gest. 4 764, Juni 2. (Stockholm ?).
Beskrifning pä de Brabandiske malt- och tork-
husen (Vet. Acad. Handl. 4 744).
* Wurde auch geadelt, wobei er seines dyentlicheo
Namen AlströminAletrömer verwandelte.
Alströmer, Glas. — Sohn von Jo-
nas. Botaniker und Naturhistoriker. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm (S),
geb. 4 736, Aug. 9, Alingsäs,
gest. 4 794, März 5, Gäsewadsholm,
Halland. *
Försök med bandförmige lamp-vekar, som ei
röka (Vet. Acad. Handl. 4 784). Beskrifningen
pä den bottenprofvaren , som blifvit nyttjad
in Bohuslänska Skär-gärden (Ib. 4 784).
* gest. 1795, März 5 {Br) ; 1796, März 5 {BDN).
Alsufi, eigentl. AbdorrharaanAl-Sophi.
— Arabischer Astronom (BN),
3
35
Alten
Ameilhon.
36
geb. 003, Dec. 7, Rey,
Heg, 29 <, Moharr. U,
gest. 986, Mai 25,
Heg. 376, Äfoharr. -13.
.Schrieb astronomische Tafohi , einen Fix-
slerncatalog und einen Tractat über die Pro-
jection der Lichtstrahlen.
AHoHj Johann Wilhelm von. —
Apotheker in Augsburg (CILJ,
geb. 1770, Febr. 26.
Chem -pharmaceut. Bemerkungen (Tromms-
dorfTs Journ. 4 797, Bd. V). Vermischung d.
weiss. Arseniks, des Bernsteinsalzes, etc. (Ib.
18O0. VII). Gewinnung d. Sauorkleesalzes aus
Oxalis acetosella {Ib. 4 803. XIII). Bereit, d.
Phosphorluft (Ib. ib.).
Alihaaa, C. L.. — Oberbergrath zu
Sayn bei Coblenz fJ. V),
geb. 1788, Dec. 5, Buckeburg.
Grundziige zur gänzlichen Umgestaltung der
bisherigen Geologie usw. Coburg 1839. Resul-
tate aus direcl. Messungen d. Sonnenwörme
(Pogg. Ann. 4 853. XC).
AUmann, Johann Georg. — Pfar-
rer zu Wahleren, dann zu Ins im Canton
B«rn, darauf Prof. d. Moral und d. Grie-
chischen in Bern (M),
geb. 4 697 Zoffingen, Aargau,
gest. 1758, März <9, Ins bei Bern.
Versuch einer historischen und ^physischen
Beschreibung der helvetischen Eisberge, Zü-
rich 1751.
Alimtttter, Georg. — Prof. d. Tech-
nologie am polytechn. Institut zu Wien,
früher Assistent d. Physik am Theresianum
daselbst (OL) fON),
geb. 1787. OcL 6, Wien.
Beschreib, d. Werkzeug-Sammlung cl. poly-
technischen Instituts, 'i Bd. 8" nebst Atlas,
Wien 1825. — Aufsätze in Preohtl's Jahrbü-
chern d. polytechn. Instituts; Beitrage zu
Prochtl's technolog. Encyclopädie , Vola und
Kannarsch's polytechn. Mittheilungen , imd
Hülsse's Maschinen-Encyclopadie. — Über d.
Verfertigung sehr feiner Platindriihte usw.
(Gilb. Ann. LH. 1816).
Alvarez, E ra an u e I. — Jesuit, Redor
ilov CoUegien zu Coimbra und Evora (BDN),
geb. 1526, Juni 4, Insel Madeira,
gest. 1582, Dec. 30, Evora.*
De mensuris, ponderibus et numeris.
♦ gebt. 15S3, Dec. 30 (,BN).
Alyon, Pierre Philippe. — Lehrer
des Herzogs von Orleans, später Feldapo-
theker (BM) (BN),
geb. 1746 etwa, Dorf am Puy-dc-
Döme,*
gest. 1816 Paris.**
Cours 6l6ment. de chirale thöorlque et pra-
tique, Paris 1787. Essai sur les proprietös
medicinales de roxygöne, Ib. 1799.
* geb. 175S ...(«) {BV). ** Lebt« noch 1820 (iJC)
Alzate y Ramircz, Don Jose An-
tonio. — In Mexico lebender Correspon-
dent d. Pariser Acad. d. Wiss. (B) (BS),
geb. zwischen 1700 u. HüO, Mexico,
gest.?, lebte noch 1791.
Nouvelle Carle de lAnx^rique septentrionale,
Paris 1768. Estado de ia Gcografla de la Nueva
Espana etc. 1772. Lettre sur difförents objets
d'histoire naturelle (in Chappe's Reise). M6-
moire sur la limite des neiges perpeiuelles au
Volcan Pexocatepcll. Observacioncs meteoro-
logicas, Mexico 4 770. — Gah in Mexico eine
Gaccla de literatura heraus, und machte viele
astronom. Beobachtungen, besonders über die
Jupiterstrabanten .
Amato, Paolo, — Priester und Bau-
meister zu Palermo (Seh.),
geb. . . ., gest. 1714.
La nuova Praltica dl Prospettivn, i. e. Nova
Praxis Oplices etc., Panormi 1714.
Ambrozy, Wenzel Carl. — Arzt
zu Teplllz in Böhmen (M.li) (OL),
geh Prag,
gest. 1818, htc. 7, Prag.
Physisch-chemische Untersuchung d. warmen
Mineralquellen zu und bei Teplitz, Leipz. 1737.
Ambsohel (Ambschell), Anton von.
— Jesuit, Prof. d. Physik am Lyceo zu
Laibach, dann der Physik u. Mechanik an
d. üniv. zu Wien, später Leclor und Dom-
herr am Colleglatstift zu Pressburg (M, 11)
(ON)(OL),
geb. 1749, Dec. 10, Zirkniz, Krain,*
gest. 1821, Juli 14, Pressburg.
DisB. de centro gravilatls et de motu in ge-
nere, Labacii 1780. Eiementa physices e phae-
nomenisetexperimentisd0ducta,Vindob.18O7.
Eiementa mathematices , 8 Vol., Ib.* 1807—
1809. Anfangsgrtinde d. allgem. auf Erschei-
nungen und Versuche gebauten Naturlehre,
drei Abhandl., Wien 1791—92. Übersetzte ins
Deutsche: J. Herbert, Diss. de vi electrica
aquae, Labacii 1778.
• geb. 1751, U^r?, f), Raab {SSJ).
Ameilhon , H u b c r l P a s c a I. — Bi-
bliothekar und Milgl. d. Acad. der schönen
Wissenschaften iu Paris (BN),
geb. 1730, Aug. 5, Paris,*
gest. 18M, Nov: 2.3, Paris.
L'Art de plongeur chez les anciens fMem. la-
cad. Bell. Lettr. T. XL). Sur le Tclesco.^o (il»
T. XLII — £rej,'en Dutens). Sur In mötaüurgio
ou Tart d'exploiter les niines chez les an-
ciens (Ib ib.). Sur l(;s couleurs coiinues des
anciens ;M<'n». l'Instit. Class. Litt. T. 1). Laii
du füulon chez les anciens. Cbemici vclercs
37
Amerigo
Amoretti,
3S
(Notices et Extraits des manuscrits de la Bi-
bliothfeque du Roi) .
* geb. 1730, Apr. 5 {DF).
Amerigo, s. Vespucci.
Amicl, (iiovanniBattisla. — Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Modena, dann
Astronom des Grossherzogs von Toscana
und Prof. d. Astronomie am Muöeo de sto-
ria naturale in Florenz (DC),
geb. nse, März 25, Modena.
Erfinder eines Prismcnreflectors, eines mikro-
metr. Fernrohrs (Zach, Corr. astron. T. IX),
eines catadioptr. Mikroskops (Ann. chim. phys.
<82<. XVII), einer Camera clara (Ib. 4 823,
XXII), eines Passagen-Instruments und eines
Aequatoreals , eines iconanti-dioptr. Fern-
rohrs, eines Niyellir-Instruments (Pogg. Ann.
XXVIII) und mehrer andr. astron. u. physi-
kal. Instrumente. — Über Farbenzerstreuung
in einem und demselben Mittel (Pogg. Ann.
XXXV). Sur la circulation du suc dans ie
chara (Ann. chhn. phys. 4820. XIII).
Amico, GiovanniBattista. — Stu-
dirle Philosophie, Mathematik und Astro-
logie auf der Univ. zu Padua (A)^
geb. 1512 etwa, Cosenza,
gest. 1538 .... Padua (ermordet).
Öe motibus corporum coeieslium juxta prin-
cipia peripatetica sine excentricis et epicyclis,
Venet. 4536.
Amiot (Amyol), Joseph. — Jesuit u.
Missionar in China, wo er von 1750 an
bis zu seinem Tode lebte {BN} (BDNJ,
geb. 1718 . . . Toulon,
gest. 1794 ". . . Peking.
M6m. concernant Thistoire, les sciences et les
arts des Ghinois, 15 Vol. Observalions mötöo-
rologiques faites ä Pekin depuis 4 757 jusqu'ä
4 762 {M6m. pr6sent. ä l'acad. T. VI).
Ammann, Cäsarius. — Jesuit, Prof.
d. Mathematik und d. hebräischen Sprache
an d. Univ. zu Ingolstadt, dann Vorsteher
d. Sternwarte im Collegio zu Diilingen,
zuletzt im Collegio zu Hall lebend fCBJ. sj,
geb. 1727, Augl 27, Innspruck,
gest. 1792 .. .*
Quadrans astronomicus novus descriptio etc.
Aug. Vind. 4 770. De Lumine et visione, de
determinatione systematis planetarum exer-
citatio mathematica, Ingoist. 4770.
♦ gert. nach 1770 {M).
Ammann, Ignaz Ambrosius. —
Hofkammerrath u. Landesgeometer in Dil-
lingen (M. n;,
geb. 1753, Dec. 7, Mülheim a. d. Donau,
gest. . . .
Geograph. Ortsbestimmungen im östl. Schwa-
ben und dessen Nachbarschaft mittelst eines
4 0-scbuhigen Zenithsectors und eines 7-zöl!igen
Spiegelsr xlanten, Augsb. 4 796. — Aufsätze in
Bodos Jahrb. 4 800 und Supplenientbd. III.
/iLmmermfiller, Christoph Fried-
rich. — Dr. Med., Oberlehrer und Vor-
steher d. Realschule zu Reutlingen, voi\
1837 bis 1852, später privalisirend in
Stuttgart fOr),
geb. 1809, Nov. 6, Stockach am Bo-
densee.
Über d. Gesetzmössigkeit im specifischen Ge-
wicht bei Verbindung einfacher Körper nach
multiplen Verhältnissen fPogg. Ann. 4 840.
XXXXlXundL). Mit G. Magnus: Überjod-
saure, eine neue Oxydations.stufe d. Jods (Ib.
4 833. XXVITl).
Amontons, Guillaume. — Milgl.
d. Acad. d.Wiss. zu Paris; vorher als Geo-
meler und Arcliitcct bei öffentl. Bauten
angestellt (Mem.. Paris \10'6) (Ni. XIII},
geb. 1663, Äug. 31, Paris,
gest. 1705, Oct. H, Paris,
Remarques et Expöriences physiques sur la
construction d'une nouvelle Clepsydro, sur les
Baromötres, Thermometres et llygromötres,
Paris 4 695. Descript. dun Hygromötre nouv.
(Journ. des Savans, 4 688). Moycn de substi-
tuer commodemeot Taction du feu ä la force
des hommes et des chevaux etc. (MCm. Par.
4699). Sur la r^sistance causöe dans les ma-
chines par le frottement et par la roideur des
Cordes (Ib. ih). Sur quelques propriötös de
Fair et le moyen d'en connaUre la tempera-
ture dans tous les climnts de la terre (Ib. 4 702].
Le thermometre reduit ä une mesure fixe et
certaine etc. (Ib. 4703). ün döjjre de chaleur
mödiocre pcut rcduire l'air dans un ^(at assez
violent pour causer seul de tres grands trem-
blemens et bouleversemens sur le globe ter-
restre (Ib. 4 703). Remarques sur la table des
dögres de chaleur extraite des Transact. Phi-
losoph, de 4 704 (Ib. ib.). Que tous les baro-
mötres.. agissent non seulement par le plus ou
moins de poids de l'air, mais encore par son
plus ou moins de chaleur etc. (Ib. 4 704). Sur
les baromötres (Ib. ib.). ßarometres sans mer-
cure ä l'usage de la mer (Ib. 4 705). Sur la di-
latation des vaisseaux, qui contiennent des li-
queurs (Ib. 4 705).- Sur les Solutions et sur les
fermentations froides de Mr. GeofEroy (Ib. ih).
Sur la raröfaction de l'air (Ib. ib.). Da la hau-
teur du Mercure dans le Barometre (Ib. ib.).
— Über seinen Telegraphen (seine Biographie
in M6m. Paris 4 705).
Amoretti, Carlo. — Weltgeistlicher,
erst Prof. d. Kirchorirechts zu Parma, dann
Bibliothekar d. AmbrosinniscLen Bibliothcl:
in Mailand, SciMotUr der Societä agraria,
Mitgl. d. Instituts von Italien u. des Berg-
werks-Conseil (BNJ,
geb. 1741, März 1 3, Oneglia b. Genua,*
gest. 1816, März 25, Mailand. **
39
Amort
Anaxagoras.
40
Viaggio da Milano ai tre laghi, 4794. Äicerche
fisicbe e storiche gulla Rabdomanzia, Milano
4808 (auch Gilb. Ann. XIII u. XXVII). Della
Torbe e della Lignite, Ib. 1810. Ricerche dell
carbone fossile; Ib. 4 844. Sul Trappo del
inonte Simmolo (Mem. Soc. Ital. VIIJ). Über
tbierische Elektrometrie (Gilb. Ann. LX). Über
Steinregen (Ib. XXIX). Über Wirbelwinde (Ib.
LVIIl).
» geb. 1740 . . . (Mem. Soc. Ital. XVIII).
•♦gett. März23(5J:T.I).
Amorty Eusebius. — Dechant des
Klosters PoIIingen in Bayern (MJ (HL),
geb. 4 692, Nov. 4 5, Oberbayern,
gest. 4 775, Febr. 5, PoIIingen.
Nova philosophiae planetarum et artis criticae
systeinata, Norimb. 4 723. Beantwortung d.
Frage : Wo so viele Ausgiessungen der Flüsse
in Baiern herrühren? etc. (Abb. Baiersch.
Acad. Bd. VIII).
Ampdre, Andre Marie. — Folg-
weise Repetent an d. polytechn. Schule in
Paris, Privatlehrer d. Mathematik in Lyon,
Prof. d. Physik zu Bourg, Dep. Ain, Prof.
d. Math, an d. polytechn. Schule u. Prof.
d. Physik am College de France in Paris ;
Mi(gl. d. Acad. d. Wiss. daselbst (BN) (Q),
geb. 4775, Jan. 22, Lyon,*
gest. 4 836, Juni 4 0, Marseille.
Considörat. sur la tb^orie math. du jeu, Lyon
4 808. Recherch. sur l'applicat. des formules
gönöral. du caicul des variations aux probl6-
mes de la mecanique, Paris 4805 (auch M6m.
Sav. etr.). Recueii d'observations 6l6ctro-dy-
namiques, Ib. 4 822. Sur quelques nouv. pro-
priel6s des axes permanentes de rotation des
Corps etc. Ib. 4 822. Exposö m6thodique des
ph6nom6nes ölectro-dynamiq. Ib. 4 823. Theo-
rie des phönom^nes 61ectro-dynam. unique-
ment deduite de Texpörience, Ib. 4 826. Essai
sur la Philosophie des sciences, 2 vol. 8**, Ib.
4 834. Dömonstrat. de l'egalitö de volume des
polyMres sym6triques (Corr. Ecol. polytechn.
I. 4*808). Sur rintegrat. des öquat. aux diffe-
rences partiell. (Journ. Ecol. polytechn. XI.
4 820). Sur les principes du caicul difif. (Ib.
ib.). Sur les courbes osculatrices (Ib. ib.).
Sur la dömonstration du principe des vitesses
virtuelles (Ib. ib.). Sur quelques points de
la thöorie des fonctions d^rivees (Ib. VI. 4 806).
Sur les avantages qu'on peut tirer dans la
thöorie des courbes de la consideration des
paraboles osculatrices (Ib. VII. 4 808). Consi-
dörations genöral. sur les integrales des 6quat.
aux differences partielles (Ib. X. 4 815). Sur
la loi de la double refraction dans les cristaux
ä deux axes (M6m. Inst. Sav. etr. I. 4 809).
D6monstrat. d'un thöor^me d'ou l'on peut d6-
duire toutes les lois de la refract. ordinaire et
extraord. (Mem. Inst. L 4 8<6). Sur la döter-
minat. des proportions dans lesquelles les
Corps se combinent (Ann. Ghim. LXXXIX.
4 844). Dämonstrat. de la loi de Mariotte (Ib.
XCIV. 4 84 5). Sur la determinat. de la surface
courbe des ondes lumineuses dans un milieu
dont l'elasticit^ est diPF. suivant les trois direct.
principal. (Ann. Chim. Phys. XXXIX. 1828).
Essai d'une Classification naturelle pour les
Corps simples (Ib. I et II. 4 84 6). Sur Taction
des courans voltaiques (Ib. XV. 4 820). Sur
retat magnötique des corps qui transmelteut
un courant d'ölectr. (Ib. XVI. 4 821). Descript.
d'un appareil eiectro-dynam. (Ib. XVIII. 4 821
et XXVI. 4 824). Nouv. phönom^nes älectro-
dynamiq. (Ib. XX. 1822). D6terminat. de la
formule qui reprösente l'action mutuelle de
deux portion infiniment petits de conduct. vol-
taiq. (Ib. ib.) . Lettre äMr. Faraday sur l'elctro-
magn6tisme (Ib. XXil. 4 823). Ferneres über
d. electro-dynam. Erschein. (Ib. XXVI, XXVII,
XXIX et XXX). Sur l'action mutuelle d'un
aimant et d'un conduct. voltaique (ib. XXXVII.
4 828, auch M6m. Bruxell. 4 827). Sur les piles
Seches de Mr. Zamboni (Ib. XXIX. 4 825). Sur
la chaleur et la lumiöre consid6räes comme
rösultant des mouvements vibratoires (Ib.
LVIIL 4 835). Sur la nature du Systeme ner-
veux des animaux articuläs (Ann. d'hist. nat.
III) . Construct. simple pour diviser en 4 7 par-
ties la circonference du cercle (Compt. Rend.
I. 4835).
• geb. Jan. 20 (Q),
Ampsing (Amsing) , JohannAsve-
rus. — Prediger in Harlem, dann, nach-
dem er Medicin studirt, Leibarzt d. Für-
sten von Ostfriesland zu Aurich, darauf
Stadtphysicus folgweise zu Wismar und
Rostock (BWA),
geb. 4 559 etwa, Prov. Ober-Yssel,
gest. 4 642, Apr. 4 9, Rostock.
Diss. iatro-mathematica de Medicinae et Astro-
nomiae indissolubili Vinculo, Rostoch. 4 629.
Amsler, Jacob. — Dr. Phil., Prof.
d. Mathematik in Schafhausen (Or),
geb. 4 823, Nov. 4 6, Stalden b. Brugg,
Zur Theorie d. Vertheilung d. Magnetism. im
weich. Eisen (Denkschr. d. Schweiz. Naturf.
GslI. Bd. X). Über d. Gesetze d. Wärmelei-
tung im Innern fester Körper (Ib. XII , auch
Crelle*s Journ. Bd. 42). Neue geometr. u. me-
chan. Eigenschaften d. Niveauflächen (Ib. ib.).
Amy, N... — Advocat am Parlament
zu Aix (Q) (BN),
geb. . . ., gest. 4760 . . .
Observations exp6rimentales sur les eaux des
rivieres de la Seine et Marne etc. 4 749. Nou-
velles fontaines domestiques etc. 4 750. Nou-
velles fontaines filtrantes, 4 752. Reflexions
sur les vaisseaux de cuivre , de plomb et d'6-
tain, 4 754.
AnaxagoraSy Sohn reicher u. ange-
sehener Aellern, gründete, nachdem er
Aegypten und andere Länder bereist, zu
Athen eine eigene von der ionischen be-
deutend verschiedene philosophische Schu-
le. Schüler des Anaximenes,
41
Anaximandsr
Anderson.
42
geb. 500 etwa (vor Chr.), Klazomenae,
lonien,
gest. 428 etwa (vor Chr.), Larapsacus.
Soll, nach Vitruv's Angabe, der älteste Schrift-
steller über Perspective sein (Scheibel, math.
Bücherkenntn. Bd. II. S. 259). Wegen seiner
Philosopheme über d. Weltall u. das Wesen
d. Dinge in historischen Schriften oft citirt.
Anasimander. — Philosoph d. ioni-
schen Schule. Schüler des Thaies,
geb. 610 (vor Chr.), Milet,
gest. 546 (vor Chr.).
Soll die Schiefe der Ekliptik entdeckt oder we-
nigstens bei den Griechen, zuerst durch einen
Gnomon gemessen haben. Hat angeblich auch
die ersten Landkarten verfertigt und zuerst
die Geometrie durch Figuren erläutert.
Anaadmenes. — Philosoph, der ioni-
schen Schule , aus Milet gebürtig. Schüler
des Anaximander u. Lehrer d. Anaxagoras.
Blühte um 550 (vor Chr.).
Nach Anderen geb. 530.
Soll zuerst gefunden haben, dass der Mond
sein Licht von der Sonne empfängt.
Anoillon, Ludwig Friedrich. —
Prediger an d. französ. Kirche in der Klo-
sterstrasse zu Berlin, später Rath u. Asses-
sor d. französ. Oberconsistoriums , auch
Rath d. französ. Oberdirectoriums zu Ber-
lin (M. II).
geb. 4740, Mai 21, Berlin,
gest. 1814, Juni \3, Berlin.
Über den Ursprung u. d. Bedeutung d. uralten
Sternnamen (Bode, astr. Jahrb. 1788).
d'Ancora, Gaetano. — Prof. der
griech. Sprache an d. üniv. zu Neapel, zu-
letzt Secrelär d. Commission d. Öffentl. Un-
terrichts (Tp.ll),
geb. 1751, Oct. 8, Neapel,
gest. 1816, März 4, Neapel.
Saggio suU'uso de'pozzi presso gli antichi per
preservalivo dei terre-moü, 1781 (Signorelli,
Viceode della coltura delle due Sicilie, T. VI).
Ricerche filosofiche critiche sopra alcuni fos-
siii metallici della Calabria, 17&1.
Anderson, Alexander. — Privat-
lehrer der Mathematik in Paris zwischen
den J. 1612—19 (BDNJ (EE) (BN),
geb. 1582 etwa, Aberdeen, Schottl.,
gest. 16 (Paris?).
Supplementum ÄpoUonii redivivi, Paris 1612.
Variorum Problematum Practice, Ib. 1612. Ad
angularium sectionum analyticem Theoremata
xa&Q),ix(ax(Qtty Ib. 1615. AirioloyCa pro Zete-
tico ApoUoniani Problemalis a se etc. Ib. 1 6 1 5 .
Vindiciae Archimedis, sive Elenchus Cyclo-
metriae novae a Fhillppo Lansbergio nuper
editae. Ib. 1 61 6. Animadversionis in Francis-
oom Vietam a Clexnento Cyriaeo nuper editae
brevis ^laxQiaigy Ib. 1617. Exercitationum
mathematicarura Decas prima, Ib. 1619.
Anderson, Robert. — Wohlhaben-
der Seidenweber in London fAbr.l) (BDN),
In d. 2. Hälfte d. XVII. Jahrh. lebend.
Stereometrical Propositions , various appli-
cable, but parlicularly iritended for Gauging,
Lond. 1668. Gauging promoted, being an ap-
pendix to stereometrical propositions, Lond.
1669. The genuine use and effects of the gun,
Ib. 1674 (worin die Ergebnisse vieler tausend
Versuche, die er auf seine Kosten unternom-
men). To Hit a Mark, Ib. 1690. To Cut the
Riggiug etc. Ib. 1691.
Anderson, Jo h ann. — Dr. juris, Bür-
germeister in Hamburg. Mitgl. d. Leopol-
din. Acad. (J) (HSL) (ANC),
geb. 1 674, März 1 4, Hamburg,
gest. 1743, Mai 3, Hamburg.
Nachricht von Island, Grönland und der Strasse
Davis etc. Hamb. 1746.
Anderson, John. ■ — Arzt und Prof.
d. Pliysik an d. Univ. zu Glasgow; Mitgl.
d. Royal Society (BDN) (RGEJ,
geb. 1726 Rosmath, Dum-
bartonshire,
gest. 1796, Juni 13, Glasgow.*
Institutes of Natural Philosophy, 1786. —
Stifter der Anderson's Institution in Glasgow.
♦ ffest. Jan. 13 {BDS) (Th).
Anderson, James. — Gutsbesitzer
zu Monkhill in Aberdeenshire, später bei
Edinburgh und zuletzt bei London lebend
(BDN) (EE),
geb. 1739 Hermistonb. Edin-
burgh,
gest. 1808, Oct. 15, bei London,
A practical Treatise on Chimneys. Essay re-
lative to Agriculture and Rural aflFairs, 2 Vol.
Lond. 1784. Essay on Moss (Transact. Edinb.
Soc ). Articie Monsoon in d. Encyclop. Bri-
tannica.
Anderson, George. — Beamter beim
Board of Control, zuletzt Rechnungsführer
(Accomptant-general) beim Departement
der ostindischen Angelegenheiten in Lon-
don (BDN) (Br),
geb. 1760 Weston, Bucking-
hamshire.
gest. 1796, Apr. 30, (London?).
The Arenarius ofArchimedes, translated, Lond.
1784.
Anderson, Alexander. — Dr. Med.,
Director d. KÖnigl. botanischen Gartens (Ex-
perimental Garden, der nach seinem Tode
einging) auf St. Vincent in Weslindien (BDN),
43
Anderson
Andreossy.
44
geb. . . . England, gest. < 8 < 3 etwa . . .
Account of a Bituminous Lake or Piain in the
Island of Trinidad (Phil. Transact. 4 789).
Anderson, J.. W.. — Chemiker (KL.
1836) (G.&),
gob. 1800 etwa, gest. 1835, Oct. . . .
Edinburgh.
(A. a. 0. keine Schriften genannt.)
Anderson, Adam. — Rector d. Äca-
deniy zu Pcrth; dann Prof, d. Physik an d.
Univ. zu St. Andrews (G. «847;,
geb. . . .
gest. 1846, Dec. 5, St. Andrews.
Descript. of a New Atmoraeter (Edinb. phil.
Journ. 1820. Vol. II). On the Method of finding
the Dip or Depression of the Horizon (Ib. 1821 .
IV). On the influence of the hygrometr. State
of the Atmosph. upon the Minimum Tempe-
rature of the night (Ib. 1824. XI). On the il-
lurainating power of coalgas (Ib. 1825. XII).
New correct. for the effects of humidity on
the formula for measuring heights by the ba-
rometer (Ib. 1825. XII et XIII). Ün the Me-
teorology of Perth (Heport Brit. Assoc. 1840).
Anderson, Thomas. — Lehrer der
Chemie an d. Extra academical Medical
School zu Edinburgh, und Chemiker bei der
Highland and Agricuilur Society of Scot-
land, seit 18S2 Prof. regius d. Chemie an
d. Univ. zu Glasgow. Schüler Liebig's (Or),
geb. 1819, Juli 2, Leith.
Analyses of Caporcianit and Phakolilh (Edinb.
Tr. XV. 1842). On the Constitution and Pro-
perties of Picoline (Ib. XVI. 1847). On certain
products of decomposition of the fixed oils in
contact with sulphur (Ib. ib.). On the products
of destructive destillation of animal substances
(Ib. XVI. 1849 and XX. 1863). On the Con-
stitution of codeine (Ib. XX). On some cry-
stalline constituents of Opium (Ib. XX). Über
schwefelsaure Molybdänsäure (Liebig, Annal.
XLIV). Üb. d. Zusammensetz. d. phosphor-
saur. Alkaloide (Ib. LXVI. 55). Üb. d. Farb-
stoff d. Morinda citrifolia (Ib. LXX). Üb. d.
Wirkung d. Salpetersäure auf organ. Alkalien
(Ib. LXXV). Üb. d. Gurolit (Ib. LXXVIII).
Einwirkung d. Salpetersäure auf Piperin (Ib.
LXXXIV). — Seit 1 852 Mitherausgeber d. New
Edinb. Philosoph. Journal.
Andrada e Silva, Jose Bonifa-
cio de. — Nach gemachten bergm'änn.
Studien in Freiberg, Prof. d. Mineralogie an
d. Univ. zu Coimbra, dann Prof. d. Physik
und Oberberghauplmann zu Lissabon, dar-
auf brasil. Slaatsminister und Vormund d.
jungen Kaisers, zuletzt Privatmann (G. 17),
geb. 1763 Santos, Prov. S.
Paolo, Brasil.,*
gest. 1838, Apr. 15, Rio Janeiro.
Kurze Angabe d. Eigenschaften u. Kennzeichen
einiger neuen Fossilien, 1799. Des diamans
de Brasil (Act. de la Soc. d'Hist. nat. de Paris,
T. I, Journ. de Phys. 1792, Ann. Chim. XV.
1792). Einige Abhandl. in d. Denkschrift, d.
Acad. d. Wiss. zu Lissabon.
♦ geb. 1762 . . . (J2)^■).
Andrej Yves Maria. — Jesuit, Prof.
d. Mathematik am College zu Caen von ,
1726—59 (A) (Q),
geb. 1675, März %%, Chäteaulin, Nie-
der-Bretagne,
.gest. 1764, Febr. 26, Caen.
Seine »Oeuvres« edirt vom Abbö Guyot, 4 Vol.
12^ Paris 1766—87 enthalten im 4. Theil:
Discours sur i'arithm6tique. Sur la möthode
des geom^tres. Sur les propriötös des nom-
bres. Sur un arc-en-ciel du Nord, en 1736.
Sur les merveilles de l'arc-en-ciel, en 1746.
Sur les merveilles du cercle. Sur le mouve-
ment perp^tuel. Sur l'ascension des liqueurs
dans les thörmomMres.
Andrei Christian Carl. — Lehrer
am Salzmannischen Institut zu Schnepfen-
thal, Vorsteher einer Mädchen-Erziehungs-
Anstalt, 1798 Direclor der evangel. Schule
in Brunn, 1812 fürsü. Salmscher Wirth-
schaftsrath, Secretär d. mähr. Ackerbau-
Gesellschaft, Mitinhaber der Calve'schen
Buchhandlung in Prag, 1817 Assessor d^s
Georgicons zu Keszthely in Ungarn, uswi,
zuletzt Privatmann in Stuttgart (ON) (M. II)
(N) (^GG. 1831),
geb. 1763, März 20, Hildbnrghausen,
gest. 1831, Juli 19, Stuttgart.
Der Mineralog oder compendiöse Bibliothek
alles Wissenswürdigen aus^dem Gebiet d. Mi-
neralogie, Gotha 1792. Übersicht d. Gebirgs-
formationen in Mähren, Brunn 1804. Anlei-
tung z. Studium d. Mineralogie, Wien 1804.
Ökonom. Neuigkeiten, Prag 1811—31. Hespe-
rus, Prag 1809—20, Stuttgart 1821— 31.
Andr^ de Gy, s. Chrysologue.
AndreaOy Johann Gerhard Rein-
hard. — Hofapotheker in Hannover (M),
geb. 1724, Dec. 17, Hannover,
gest. 1793, Mai 1, Hannover.
Alchimist. Briefe vom Verfass. d. chimisch.
Versuche z. näheren Erkenntniss d. Kalches,
Hannov. 1767. Abhandl. über eine beträchtl.
Anzahl Erdarten usw. und von derselben Ge-
brauch für d. Landwirth, Ib. 1769. Briefe aus
d. Schweiz nach Hannover geschrieben i. J.
4 763, Zürich 1776. Überd. Schwefelwasser bei
Limmer (Crell, Beitr. III).
Andreossy, Fran^ois. — Ingeni-
eur, Urheber des Plans zur Erbauung des
Canals du Midi, den Biquet ausführte,
ürgrossvaler des Folgenden (BN) (BDN),
45
Andreossy
Angeli.
46
geb. 4 633, Juni «0, Paris.
gest. 1688, Juni 3, Castelnaudary.
Extrait des Mömoires concernants la constru-
ction du canal royal de communicalion de
deut mers, oc6ane et m6diterran6e, en Lan-
guedoc, 4 675. Carte du canal de Langucdoc,
3 feuUles, 1669.
Andr^ossy, Antoine Fran^ois
Graf. — Französischer General-Lieute-
nant, der Theil nahm an den meislen Na-
poleonischen Feldzügen, unter anderen
auch an der Expedition nach Aegypten;
eine Zeitlang Knegsminister, so wie Ge-
sandter in London, Wien u. Constantino-
pcl (BN),
geb. 476 J, Würz 6, Castelnaudary,
gest. 4 828, Sept. 4 0, Montauban.*
Histoire du Canal du Midi etc. Paris 1800,
Vol. 3 1S05. M6m. sur le lac Menzaleh etc.
(Ann. Chim. XXXIIL 1S00). Voyoge ä l'cm-
bouchure de la raer noire etc. 4 84 8. (Darin :
M6m. sur rirruption du Pont-Euxin dans la
Medjterranöe , und Möm. sur le Systeme des
eaux qui abreuvcnt Constantinople). Mcm. sur
les döpressionsde ia surface du globe, 4 826 . Sur
la vallöe des lacs de Natron et celle du fleuve
Sans eau etc. (M6m. sur l'Egypte p. 223). Sur
la fabrication du salpetre et de la poudre de
l'Egypte (Ib. p. 23).
• g«st. Sept. 16 ((?. 1828).
Andres, Juan. — Jesuit, Professor
folgweise in Candia, Ferrara und Manlua,
dann Bibliothekar in Parma und Neapel,
zuletzt in Rom lebend (BN) (BDN),
geb. 4740, Febr. 4 5, Planes, Valencia,
gest. 4*47, Jan. 4 2 (4 3), Rom.
Üiss. sopra un pröblema idrostatico, Mantua
4 775. Saggio di filosofia di GalUeo , Ib. 1776.
Sur une demonstration de Galilei, Ferrara
4 779. Sobre la Musica de los Arabes, Venet.
4787,
Andrew, James. — Gcistiicber, Di-
rector der Genie- und Artillerie-Schule
der englisch-oslindischen Compognie zu
Addiscombe. Mitgl. d. Roy. Society (DDN},
geb. 4 774 Schottland,*
gest. 1833, Juni 13, Edinburgh.
AstronomicalandNauticalTables. Lond. 1810.
♦ geb. 1773 . . . Ediuburgli {BX).
Andreuvs, Henry. — Schulmeister
und Buchhändler, erst in CanV.j! idgc, dann
zu Royston in Hertshire (GM. 18 20} [GG.
1821),'
ceb. 174i etwa, Triestonb. Grantlmni,
gest. 18 20, Jan. 2(), Koyston.
Bo-f-echuele vierzia .Inhre. long die Naulical
Ephcmeris und Moore'a Almanac.
Andrews, Thomas. — Vicepr'asi-
dent des Oneon's-Collece zu Belfast in Ir-
land und Prof. d. Chemie an demselben.
Mitgl. d. Roy. Irish Academy und d. Lond.
Roy. Society (Or),
geb. 4 813, Dec. 19, Belfast.
On the conducting Power of certain Flames
and of heated air for Electricity (Phil. Mag.
1836. Vol. IX). On the thermo-eleclric cur-
rents between metals an fused salts (Ib. 1887.
X). On the action of nitric acid on certain me-
tals (Ib. 1837. XI). D" on bismuth etc. (Ib.
4 838. XII). On the heat during the combina-
tion of bodies with oxygen and chlorine (Ib.
J84S. XXXII). New Air pump (Ib. 4 852. III).
New Aspirator (Ib. 4 852. IV). On the proper-
ties of Voltaic cirCles in which concentr. sul-
phuric acid is the liquid conduct. (Tr. Irish.
Acad. 4 839, XVIII). On the heat developed
during the combination of acids and bases (Ib.
4 843,''X1X). On the heat during the formalion
of the melallic Compounds of Chlorine etc. (Ib.
ib.). On the thermar changes accompanying
basie substilutions (Phil. Tr. 4 844). On the
heat disengaged during melallic substitutions
(Ib. 1848). On the cooling power of different
gascs (Proceed. Irish. Acad. 1840). On the
specific heat of bromine (Journ. Chem. Soc. I) .
On the latent heat of vapours (Ib. id.) . Report
on the heat of combination (Rep. British As-
soc. 4 850).
Andria, Niccola. — Prof. folg%veise
der Agricultur, der Physiologie und der
theoretischen Medicin an d. Univ. zu Nea-
pel (BUN) (Tp. I) (BS),
geb. 4 748, Sept. 10, Massafra, Prov.
Otranto,
gest. 4 814, Dec. 9, Neapel.
Trattato delle acque minerali, Napoli 1775,
4 783. Elementa chemicae pbilosophicae, 1786,
4 792 u. 4 805, später übersetzt von ihm unter
d. Titel: Instituzioni di Chimica filosofica,
4 84 3. Letlera suUaria üssa, Nap. 4 776.
Andronet du Cerceau, Jacques.
— Baumeister der Könige Heinrich IH.
und Heinrich IV. , Erbauer des Pont-neuf
in Paris, der von G. Marchand vollendet
wart^. Protestant, verliess deshalb Frank-
reich bei Aufhebung des Edicts von Nantes
(BN),
geb. . . . Paris oder Orleans,
gest. ... im Auslande.
Livre d'Architecture etc. 1582. Legons de per-
spective, 1576.
Angeli (de Angelis), Stefano degli.
— Jesuit, Prof. d. Mathematik, erst in Rom,
dann in Padua rr.YIIi; (A),
geb. 1623 Venedig,
gest. 1697, Oct. 4 4, Padua.
47
Ängelns
Aniiichkow.
48
De infinitis parabolis, de infinitisque solidis
ex variis Dotation ibus ipsarum partiumque ea-
rundem genitis, Venet. 4 654. Problemata LX
circa Conos etc. Ib. 4 658. Miscellaneum hy-
perbolicum etc. Ib. 4659. Miscellaneum geo-
metricum etc. Ib. 4 660. De infinitorum Spira-
lium spatiorum mensura etc. Ib. 4 660. De in-
finitarum Cochlearum mensuris etc. Ib. 4 664.
De superficie üngulae etc. Ib. 4 664 . Accessio
ad stereometriam et mechanicam, Ib. 4 662.
Considerazione sopra la forza del argomento
del G. B. Eiccioli contra il moto diurno della
Terra, Ib. 4667. Seconda Considerazione etc.,
Padua 4 668. Terza Considerazione etc. Ve-
nez. 4669. Della gravita deH'Aria e Fluidi,
II Pt. Padua 4 674 u. 4 672.
Angelas, Johann. — Prof. d. Astro-
nomie zu Wien (3) (OL),
geb. 4 463, März 2, Aichen, Bayern.
gest. 4 54 2, Sept. 29, Wien.
Astrolabium planum cum aequationibus do-
morum coeli, 4 494. Ephemerides, 4 489. AI-
bumazaris de magnis conjunctionibus , 4489.
Prognostica.
Anger, Carl Theodor. — Dr. Phil.,
folgweise Gehülfe an d. Königsberg. Stern-
warte, Astronom der naturforschenden Ge-
sellschaft in Danzig, Prof. am Gymnasium
daselbst (OrJ,
geb. 4 803, Juli 3 4, Danzig.
Tafeln z. Erleichtr. des Gebrauchs d. Mond-
Ephemeriden, Halle 1834. Über d. sicherste
Bestimm, d. geogr. Breite aus Beobachlt. mit
einem Spiegelsextanten oder älinl. Instr., Kö-
nigsb. 4835. Bemerkk. über einige Methoden
z. Bestimm, d. geogr. Breite mit Rücksicht auf
die auf d. Meere anzustell. Beobb. Ib. 4 839.
Grundzügo d. astronom. Beobachtungskunst,
Danzig 4 847. Analyt. Darstell, d. Basrelief-
Perspective, Ib. 4 834. Beiträge dazu, 4 836.
Betrachtt. über verschiedne Gegenstände d.
neueren Geometrie, 2 Hefte, Ib. 4 839u. 44.
Über d. Einfluss d. Projectionslehre auf d.
neuere G-iometrie, Ib. 4 846. Zur Theorie d.
Perspective für krumme Bildflächen usw. Ib.
4 850. Untersuch, über d. perspectiv. Verzer-
rung, Ib. 4 854. Viele astr. u. math. Aufsätze
in d. Astronom. Nachr. u. in Gnmert's Archiv.
Anghiera, Peter Martyr, s. Mar-
tyr.
Anglada, Joseph. — Prof. d. The-
rapie und Materia medica an d. Facultät d.
Wiss. zu Montpellier (BNJ,
geb. 4 775, Oct. 47, Perpignan,
gest. 4 833, Dec. 4 9, Montpellier.*
Memoires pour servir h Thistoire gänörale des
eaux minörales sulfureuses et des eaux ther-
males, 2 Vol. Paris 4 827—28. Trait^ des eaux
minörales etc. Par. 4 833. Sur le degagement
du gaz azote du sein des eaux minörales sul-
fureuses (Ann. chim. phys. 4 824, XVIII et
4 82«, XX).
• gost. Dec. 30 {Bß^).
Ange, Pierre. — Jesuit, vermuthlich
Professor der Mathematik in Caen (A),
Ende des XVII. Jahrb. lebend.
L'optique, contenant 4) La propagation et les
propri6t6s de la lumi^re , 2) La vision , 3) La
figure et la disposition des verres qui servent
k la perfectionner, Paris 4 682. Pratique g6n6-
rale des fortifications etc. Moulins4 679. Du
mouvement d'ondulation. De la dioptrique.
Angström, Anders Jons. — Dr.
Phil., Observator der Sternwarte zu Üp-
sala. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm
und d. Sog. d. Wiss. zu Upsala (OrJ,
geb. 4814, Aug. 4 3, Medelpad.
Nägra jagtagelser rörande värraet och dess
Theorie (Skand. Naturforsk. Mötets Förhandl.
4 842). Magnetische Beobachtungen bei Gele-
genheit einer Reise nach Deutschi. u. Frankr.
(Denkschr. d. Münchn. Academie, 4 844). Sur
la Polarisation rectiligne et la double röfraction
des cristaux ä trois axes obliques (Act. Soc.
üpsal. T. XIV). Sur la temperalure de la
terre ä üpsal (Ib. Ser. III, T. I). Försök tili
en mathematisk Theorie för det thermome-
triska värmet (Ib. 4 854). Om de nlonoklinoe-
driska Kristallernas moleculära Konstanter
(Vet. Acad. Handl. 4 850, Pogg. Ann. LXXXVI).
Om polarisations-planets betydelse (Öfversigt
af K. Vet. Acad. Förhandl. 4 853, Pogg. Ann.
XC). Etherns motstand och smä planeternas
attractioner (Ib. 4 854). Om växternas gröna
färg (Ib. 4 853, Pogg. Ann. XGIII).
Anianns. — Astronom, im fünfzehn-
ten Jahrhundert lebend, Verfasser eines
astronomischen Gedichts in Leoninischen
Hexametern, betitelt : Computatus manua-'
lis (älteste Ausgabe, Strassb. 4 488), worin
die technischen Verse : ^unt Aries, Taurus,
Gemini, Cancer, Leo, Virgo, Lihraque, Soor-
pio, Arcilenens, Caper, Amphora, Pisces zu-
erst vorkommen (LBJ.
Anich, Peter. — Ein in den mecha-
nischen und mathematischen Wissenschaf-
ten wohl erfahrner Bauer (MJ (A) (ON),
geb. 4 723, Febr. 22, Ober-Perfuss bei
Innspruck,
gest. 4 766, Sept. 4, Innspruck.
Tirolis, chorographice delineata a P. Anich et
Blasio Hueber (Generalkarte und 20 grosse
Blatt) 4 774.
Anitschkow, Dimitrii Sergie-
witsch. — Prof. d. Logik, Metaphysik u.
Mathematik an der (4755 gegründeten)
Univ. zu Moskau (BDN),
geh Russland,
gest. 4 788, Mai 4 3 (N.St.) . . .
Schrieb in russischer Sprache einen Cursus
der Mathematik, enthaltend Arithmetik, Alge-
bra, Geometrie und Trigonometrie, in 4 Bdn
49
Anker
Anthony.
50
< 782— 88. Ferner: Annotationes in Logicam,
MetaphysicametCosmoIogiam, 4 782 (AlsCom-
raentarzuP. C. Baumeister's * ähnlichen Schrif-
ten).
* Eector d. Gymnasiums zu Görlitz, gest. 1785, Oct. 8.
AnkePj Matthias joseph. — Kreis-
chirurg zu Graz, später Prof. d. Mi '^logie
und Gustos am Johanneo das it: iON)
(OL) (MAI),
geb. <772, Mai \, Graz,*
gest. 1843, April 3, Graz.
Art und Weise , wie man beiläufig zu Werke
gehen kann, um ein gefundenes unbekanntes
Fossil zu bestimmen, Graz 4 808. Kurze Dar-
stellung einer Mineralogie von Steyermark,
Ib. 4 809. Darstell, d. mineralogisch-geognost.
Gebirgsverhältnisse d. Steiermark, Ib. 4 835.
Viele min. u. geogn. Aufsätze in Österreich.
Zeitschr. u. auch in Leonhard's Jahrb. — A.
verfertigte die erste geognost. Karte von Steier-
mark; nach ihm ist auch der Ankerit be-
nannt.
* geb. 1771, Mai 6 {Mitth. d. hist. Vereitu in Steierm.
IV. 1853).
Annittg, Miss Mary. — Tochter des
Kunstschreiners (Cabinet-Maker) Richard
Anning zu Lyme Regis in Dorsetshire (GS
\%k%) (GA%^1),
geb. f799 Lyme Regis,
gest. 1847, März 9, Lyme Regis.*
Eifrige Sammlerin der dortigen Versteinerun-
gen, wofür sie vom Lord Melbourne eine Pen-
sion erhielt.
* Am Brustkrebs.
d'Äiinone (Annoni), Johann Jacob.
— Prof. d. Rechte an der Univ. zu Basel
und Syndicus der Republik Basel (AR)
(MM),
geb. 1728, Juli 12, Basel,
gest. 1804, Sept. 18, Basel.*
Solutio tergemini problematis arithmetici, geo-
metrici et astronomici, Basil. 1748. Observatt.
meteorologicae Basileae institutae 1755—60
(Act. helvet. T. III— VI). De petrificatis qui-
busdam minus cognitis (Ib. IV). De cancris
lapide factis (Ib. III). De balanis fossilibus
(Ib. II). Beschreib, dreier Stücke Changeant
oder Schillerquarz aus Labrador (Beschäft,
naturf. Fr. in Berlin III).
* gest. Sept. 12 {BDIT).
AnquetU ,JeanPierre. — In jün-
geren Jahren Officier in der französischen
Armee (QC),
geb. 1771, Oct. 25, Tanu, b. Avranches,
Dep. Manche.
Qnestions sur raslronomle, suivie de la pro-
position d'un nouveau Systeme, Paris 1833.
AnselmOj Giorgio. — Mathematiker
und Astronom in Parma (BDN),
geb , gest 1440 . . . Parma.
Poggendorff, Ilaudwörlerbuch.
Schrieb eine Astronomie (handschriftlich im
Vatican vorhanden) und im Ganzen 18 Werke
mathematischen Inhalts.
Anson, George Lord. — Briltischer
Admiral , zuletzt erster Lord der Admirali-
tät; Pair von Grossbrittannien. Mitgl. d.
Roy. Society (BD) (Th.),
geb. 1697, April 23, Slugborough Ma-
no'e, Staßbrdshire,
gest. 1762, Juni 6, More Park, Hert-
fordshire.
Voyage round the World in the years 1740—4«,
Lond. 1748.
Anschütz, Johann Matthäus. —
Gewehrhändler in Suhl (U. Ily),
geb. 1745 Suhl,
gest. 1802, Juni 5 (Suhl?)
Über die Gebirgs- und Steinarten des kur-
söchs. Hennebergs etc. Leipz. 1788. Berich-
tigimgen u. Zusätze zu dieser Schrift, Ib. 1 798.
Anstmther, Sir Alexander. —
Barrisler at Law in Madras, später Recor-
der of Bombay (BDN),
geb Fyfeshire, Schottl.,
gest. 1819, Juli . . Isle de France.
An essay on tbe nature and connection of
Heat, Electricity and Light, Lond. 1800.
d'Antelmy, Pierre Thomas. —
Prof. d. Mathematik an d. Militärschule zu
Paris (BN),
geb. 1730, Sept. 14, Frigance, Pro-
vence,
gest. 1783, Jan. 7, Paris.*
Observat, et determinat. de l'opposilion de
Jupiter et de satnrn (M6m. pr6s. äl'acad. T. VI).
üebersetzte d. Werk der Agnesi ins Französi-
sche.
• gest. Jan. 5 (2)1?).
Anthemius. — Mathematiker, Bau-
meister und Bildhauer unter Kaiser Justi-
nian. Baute mit Isidorus von Milet die So-
phienkirche in Constantinopel (BN),
geh, Tralles, Lydien,
gest. 534 ., . Constantinopel.
Schrieb über Maschinen und optische Gegen-
stände. Eins seiner Werke hat L. Dutens 1 775
zu Paris herausgegeben, unter dem Titel : Du
Miroir ardent d'Archimöde. Siehe auch : Frag-
ment d'un ouvrage grec, traduit par L. Du
puy, 1777.
Anthony (Anthonie), Francis. —
Arzt in London (A),
geb. 1550, April 16, London,
gest. 1623, Mai > 26, London.
Medicinae chymicae et veri auri potabilis as-
sertio, Cambridge 1610. Panacea aurea sive
tractatus duo de auro potabili, Hamburgi 1619.
4
51
d'Antic
Apollonifis.
52
d'Antio, 8. Bosc d'Antic.
Antoni (d'Antoni), Alessandro Vil-
torio Papa c in 0 de. — Direcfor der Ar-
tillerieschule in Turin, Mitgl. der Acad. d.
Wiss. daselbst (Mem. Torino A. XlletXIIi;
geb. 1714, Mai 20, Villa franca bei
Nizza, *
gest. »786, Dec. 7, Turin.
Esame della Polvere, Torino <765. Istitu-
zlone fisico-meccaniche etc. Ib. 1773 — 74. Ar-
cbiteltura milifare etc. 6 Vol. Ib. 1778. L'üso
deir armi da fuoco, Ib. 1780. II inaneggia-
niento delle macchine d'Artigliera, Ib. 1782.
* geh. Mai 17 {BDN).
d'Anville, Jean Bap liste Bour-
g u i g n 0 n. — Erster Geograph des Königs
und Geograph-Adjunct d. Acad. d. Wiss.,
auch Pensionnaire d. Acad. des Inscriptions
et Belles-Lettres zu Paris fMem. Paris 1782^
geb. 1697, Juli M, Paris,
gest. 1782, Jan. 28, Paris.
Geographie ancienne abrögöe, 3 Vol. Paris 1 768.
Mem. siir 1 Egypte ancienne et moderne, Ib.
1 766. Traite des mesures itincraires ancicones
et modernes, Ib. 1769. Er veröffenlUchte 211
Karten tind Pläne, und schrieb 78 Abhand-
lungen geogr. uftd zum Theil astronom. In-
halts: Propasltion d'une raesuro de la terre
etc. Paris 1735. Mesure conjccturaie de la
terre, Ib. 1736. Sur la determiuat. en latitude
do plusieurs positions principales dans Ic le-
vant (M6m. acad. lascript. T. 27 et 29).
Apelt, Ernst Friedrich. — Prof.
extr. d. Philosophie an d. üniv, zu Jena fOr.J,
geb. 1812, Miirz 3, Relchenau, b. Zit-
tau, Oberlausitz.
Joh. Keppler's astronomische Weltansicht,
Leipz. 1849. Die Sphärentheorie des Eudoxus
u»d Aristoleies (Fries, Schulr. 4 849). l>ie Re-
Torraation der Slerpkunde, Jena 1852.
Apfaltrery * Leopold Freiherr von.
— Exjesuit, Prof. d. Malhemalik zu Kla-
genfurt, später ReprUsenlaiit d. philosopli.
Facultäl beioaStudien-Consess zuLaybach,
zuletzt Domherr in Raab (Af. UJ (SSJ) (OL),
geb. 1731, Oct. 15, Landgut Grünhof,
Krain,
gest. 1804, Dec. 9, Raab,
Do motu rhombi conici, KlagenfurH772. Vooa
Druck der Gewölbe auf ihre Seitenmauern,
Wien 17S2.
♦ Apfaltoru(öX).
Aphden, Johannes von. — Prof.
d. Philosophie an d. Vniy. zu Kopenhagen,
Lehrer d. Kronprinzen im Französischen.
Lauj^e in Holland u Frankreich lebend (W),
geb. 1719, Oct. 27, Gaarden Torslad,
gest. 1779, Juh 31, Kopenhagen.
Den almindelige Natur-Historie i Form al et
Dictionnaire ved Valmont de Bomare, oversat,
foroget og forbedret, 8 Tomer, Kidbnh. <767
—70. Chymisk Dictjonnaire, 3 Deal«, Ib.
1771—72.
ApiaAUS (eigentl. Bienewitz oder Ren-
ne witz) , Peter. — Prof. d. Mathematik
an d. üniv. zu Ingolstadt Vom Kaiser
Karl V., bei dem er in grossem Ansehen
stand, in den Rcichsadel erhoben fJJ (A),
geb. U95 Leissnig, Sachs.,
gest. 1532, April 21, Ingolstadt.
Cosmographia, Landish. 1524. Aslronomlcon
Caesareum, Ingoist. 1540. Erfand und ver-
besserte verschiedene mathematische Instru-
mente; einige davon sind besehrieben, z. B.
Horoscopium Apiani generale, Ingoist. 1533;
Quadrans nstronomicus, Ib. 1532 ; Instrumen-
tum sinuum seu primi mobilis, Nürnb. 1534.
War einer der Ersten, der (in seiner Cosmo-
graphie) die Abstände des Mondes von Fix-
sternen als Mittel zur Bestiramuni; geographi-
scher Langen vorschlug.
Apianus, Philipp. — Pcler's Sohn.
Prof. d. Mathematik erst an d. üniv. zu In-
golstadt, dann an der zu Tübingen (JJ,
geb. 1Ö31, Sept. H, In gokladt,
gest. 1589, Nov. 14, Tübingen.*
De utililate trientis, instrumenti asLroBOmici
novi, libellus, Tubing. 1 580. (Die Idee des In-
struments dem Vater angehörig.) De cylindri
utilitate, Ib. 4 588. Ward berühmt eu seiner
Zgit durch oiao Karte von Baiern in 34 Blat-
tern Fol.
* gest. 1588, Nov. 5 {OL),
ApollonittS. — Aus Perga in Pamphi-
lien, etwa 200 3ahre vor unserer Zeilrech-
nung zu Alexandrien lebend (B),
Einer der vier Hauptgründer (neben Eukhdes,
Archimedes und Djöphanl<>sj der Mathematik,
besonders in Ik^tret! der Lehre von den Ke-
gelschftitlen. ♦ Über diese schrieb er acht Üü-
chcr, welch© von Eäm. Halley (Apollonil Per-
gaei conicorum libr. Vlll cum Panpi Alexan-
drini lemmalisetEutocii Ascaloivitae commen-
tariis : acced. Sereni Antiasensis de sectione
cylindri et coni üb. II, Oxoniüc 1710) latei-
nisch herausgegeben wurden (das achte er-
gänzt hacli den von Fappiia üborlieferleiv
Bruenstiicken). Seine übrigen \V'M'ke: »De se-
ctione rationis ; De sectione .s'|i;dti , De sectione
determinafa ; Oe taclioniliu« : L>c incliijationi-
hus; De locis planis« sind noch unvollständi-
ger bekannt und in neuerer Zeit zum Tbeil
von Diesterweg und von Paucker herausge-
geben.
' V^'iTJu- ci 5n'.!iS8 an .Aristäas (350 vc^r Chr.) einen
Vt<rg»'igc. Ji.ilto. A p o 1 1 o n i u s biau.ihte zuerst die
Wnric >Uip3r mitl nyporbel. Das Wort Parabel
k»»niint -chon bei Archimedc ? vor.
53
Apono
Araldi.
54
Apoao, s. A b a n 0.
Appeliauer, Ignaz. — Prof. d. Ma-
tberaatik an d. Univ. zu Wien (OL)^
geb. <768
gest. 1829, Jan. 20, Wien.*
Elcrnentorum Matheseos purae II Pt. , Wien 184 4
— \ 7. (Erster Theil : Algebra , xweiter Theil :
Geometrie etc. , deutsch von J. Fux, Wien 1835.)
* geb. 1769 . . ., gest 1821, Jan. 20 {M, II).
d'Äprds de Mannoirillete , Jean
Baptiste Nicolas Denis. — Capilän
in d. franz. Flotte, Hydrograph, Inspector
der französisch - ostindischen Compagnie
(BH) (BN),
geb. 1 707, Febr. \ \ , Ilavre,
gest. 1780, März 1, Paris.
LeNeptune orienlal, 2Vol. foi. Par. 1775—81.
Dcscription et usage d'uii nouvel Instrument
pour observer la longitude, appelle le quar-
tier anglais, 1754. Relation d'un voyago aux
Isles de France et de Bourbon etc. (Mem prä-
sent, ä l'acad. T. IV). Inclinaisons de l'aimant
observees pendant cc voyagö (Ib. id.). Mehre
astronom. Boobarhtungen (Ib. T. IV et VI,
und M6m. de Bre.st, T. I).
Ar^crl, Gregorio. — Prof. d. Philo-
sophie u. Mathematik zu Catanzaro, später
Canonicus u. Rector zu Lecce (BUNJ (Uli),
geb. 4 749 Stallati, Neapel,
gest. 1813, Juni 23, Lecce. *
Elementi di Aritmetica etc., Napoli4 779. Ele-
raenti di Algebra etc., Ib. 1781. Elementi di
Geografia e di Trigonometria piana, Ib. 1781.
Arago, Dominique Frangois Jean.
— - Astronom des Liingenburean auf der
Pariser Sternwarte, Prof. d. Analyse, Geodä-
sie u. socialen Arithmetik an der polytech-
nischen Schule in Paris. Seit 4 809 Mitgl. d.
Instituts. 4 805 Secretär des Längenbureau
und als solcher mit ßiot die franz. Grad-
messung von Barcelona bis Formentera
fortsetzend* 4 834 Kammermitglied u. 4 8 48
Mitgl. der Provisorischen Regierung (Ses
Oewres,TomA) (^C/t.XXXVIi; (G. 4 853;,
geb. 4 786, Febr. 26, Estagel bei Per-
pignan, *
gest. f853. Oct. 2, Paris.
Mit Biot: Recueil d'observations g(?od6siques,
astronomiques et physiques exöculees . . . en
Espagne et en Ecossö (erschienen als T. IV d.
Bases du Systeme mötrique) Paris 1 8i1 . Mit
Biot: Wöm.'sur les affinites des corps pöur la
himjrre ei. porticulierement sur les forcesTö-
ffingentcs des difTcrents gaz (M6m. Inst, V^.
*806), .A Hei u . Sur une modiöcatioi* rcmar-
quable qu'öprouvcrit les rayons lumineuxdaas
leurs p{jssages ä travers certains corps dia-
phanes et sur quelques aiitres nouv. ph^no-
menes d'optiques (li). XII. 1811). Viele Auf-
sätze und Notizen in den von ihm und Cr»y-
lussac redlgirlen Annales de chim. et de phy-
siqde, z. B. : Mit Petit: Sur le» puissances
refraclives et dispersives de certains liquides
et des vapeurs qu'ils forment (T. 1. 4846). Nou-
veau cyauomötre (Ib. 11. 184 7). Mit Fresnel :
Sur l'action que les rayons de lumiere pola-
ri^es exerccut les uns sur les autres (ib. X.
4 819). Aimantation par Taction du fil con-
jonctif d'une pile et par l'action de lelectri-
citö ordinaire (Ib. XV. 1820). Sur la scintil-
lation des etoiles (Ib. XXVI. 1824). Sur les
döviatioos que les mötaux eu mouvement fönt
öprouver ä laiguille aimantöe (Ib. XXVIII.
1835). Solution dun probleme relatif au ma-
gn^isme terrestre (Ib. XXX. 1825). Note con-
cernant les ph^nomönes magnötiques aux-
quels le mouvement donne naissance (Ib.
XXXn. 1826). Systeme d'exp6riences ä l'aide
duquel la thöorie d'emission et cello des cn-
des seront soumises ä des epreuves döcisives
(Ib. LXXI. 1839). Considerations relatives a
TaclioD chlmiquc! de la lumiere (Ib. S6r. III.
VII. 4 843). Sur la loi du carrö du cosinu»,
relative ä l'intensite de la lumiere polarisee
etc. (Herschel, Traite de la lumifere, traduit
par Quetelet, T. II). — Sehr viele Berichte
und Notizen in den Compt. rend. de l'Acad.,
z. ß. : Sur la nature de la lumiere des cometeg
(Ib. I. 1831). Sur les interferences de la lu-
miere etc. (Ib.X. 1840). Sur de nouv. moyens
dY'clairer les li!s des microm^tres (Ib. XXIV.
4847j. Micrometre ä double refraction (Ib. id.).
Snr la vitosse de la lumiore (Ib. XXXVI. 1853.
— DieAbhdlgdiUirt von ISJO). — Viele Notizen
u. Aufsätze itn Annuaiie du Bureau des Lon-
gitiules, besonders von 1S24 an (Register dar-
über in dem von 1851), z. B. : Sur les ma-
cliines a vapeur (1829, 1S30 et 1837). Des
Cometes (1832). bur le tonnerre (1838), —
Viele Elogen und Biographien ; siehe s. Oeu-
vres completes par J.-A. Barral, T. I — lü,
Paris 1 854— 5 j. — Astronomie populaire, 4 Vol.
LeQons d'Astroncmie, Paris 1834 et 1835.
* geb. Febr. 28 (QC).
Araldi, Michel e. — Arzt und Prof.
d. Physiologie zu Modena, Mitgl. d. Societa
Italiana, später auch Mitgl. und Secret. d.
Instituts in Mailand (Mem. Soc. ItaL XIX^
(BN),
geb. 4 740, Febr. 4 0, Modena,
gest. 4 813, Nov. 3, Mailand.
Esame di uno fra i diversi dubbi messi dal
celebre d*Alembert ai princip! dell'ottica; con
alctme considerazioni sopra la teoria psicoio-
gica della vrsione (Mem. Islit nat. Ital. T. I).
Tentalivo d'una rigorosa riimonstrazione dell'
prinfclpio deir equipüDenza (Ib. id.). Osserva-
zioni e dubbj suUa compressibililä cd elasti-
citSf de' liquid i (Ib. II). Esame di un articalo
della teoria del suono (Ib. ib.). Esame di al-
cuni tentativi di soluzione di un famoso pro-
blema di Meccanica statica (Mem. Soc. Ital.
XIII. 4 807). Sopra l'estensione e i confini della
legge di continuitä tanto neüa Meccanica ge-
nerale, quantoneli' animalo Ib.X 1803). Della
4*
55
Aratus
Archytas.
56
Legge di continuitä (Mem. Istit. Lomb. Venet.
1. ■18i9>s Suir inerza e suUa forza centrifuga
(Ib. id )- Sopra un nuovo uso meccanico del
respiro (Ib. id.).
Aratus. — Astronom und Dichter aus
Soli {später Pompejopolis) in Cilicien, zur
Zeit des Ptolemäus Phüadelphus (270 vor
Chr.) blähend, schrieb ein astronomisches
Lehrgedicht »Phaenomena«, versehen mit
einem meteorolog. Anhange. Dies zuerst
von Cicero und später mehrfach von An-
deren übersetzte und commentirte Werk
trügt aber nur die Lehren des Eudoxus vor
(WdJ (BNJ,
Arboe, Nicolaus. — Pract. Arzt in
StrÖmsoe in Norwegen, dann in Christians-
feldt {WJ (NKJ,
geb. 1723, Sept. 4, StrÖmsoe,
gest. 1797 Christian sfeldt.
Analysis Nitri physico-ehymica, Hafn. 1752.
Arbogast, Louis Franko is An-
toine. — Prof. d. 3Iathematik und Rector
d. üniv. zu Strassburg, auswärt. Mitgl. d.
Instituts zu Paris (BN),
geb. 4*759, Oct. 4, Mutzig, Elsass,
gest. 1803, April 8, Strassburg.
Calcul des derivalions, Strassb. 1800. Essai
sur de nouveaux principes du calcul dififeren-
tiel et integral etc. (der Pariser Academie 1792
überreicht, aber nicht gedruckt). M6m. pour
dölerminer la nalure des fonctions arbitraires,
introduites par l'intögration des equations dif-
f^rentielles partielles (Von der Petersburger
Acad. 1792 gekrönt).
Arboscb, Heinrich.— Prof. d. Ma-
thematik an d. eliemal. Univ. zu Köln fM. UJ,
geb. 1726 . . ., gest .?
Geometriae planae elementa theoretica et pra-
ctica etc. Bonnae 1775.
Arbathaot, John. — Pract. Arzt,
auch Privatlehrer d. Mathematik zu Lon-
don, später Leibarzt der Königin Anna.
MilgL der Roy. Society (BN) (Th) (EE)
(BD) (BDN),
geb. 1658 . Arbüthnot bei
Montrose,*
gest. 1735, Febr. 27, London.
An Examination of Dr. Woodward's Account
of the Deluge, 1697. A treatise on the useful-
ness of mathemalical Learning, 1 700. Tables
on ancient Coins, Weigths and Measures,
<727. On the effects of air on human bodies,
1733. On the nature and choice of aliments,
1732.
♦ geb. 1675 (BDN).
Arbathnot , Benedict. — Abt des
Scholtenkloslers von St. Jacob zu Regens-
bargrAT.Ii;,
geb. 1737, März 5, Arbüthnot, Scholl!.,
gest. 1800, April 2 1 , Regensburg.
Von den Kräften d. Körper und d. Elemente
(Abh. Baier. Acad. IX. 1775). Ob und was es
für Mittel gebe , die Hochgewitter zu vertrei-
ben (Ib. id.). Von dem Eulerischen und New-
tonischen System vom Licht (Neue Abh. Baier.
Acad. V. 1789). Über d. Ursache d. Verände-
rungen im Steigen und Fallen des Mercurius
im Barometer (Ib. VJ. 1794).
d'Arcet, s. Darcet.
d' Archiao, Etienne Jules Adolphe,
Dexmier de St. Simon, Vicomte. — Officier
in der französ. Cavallerie, späterhin priva-
tisirend. Vicepräsident d. geolog. Gesell-
schaft von Frankreich (QC),
geb. 1802 ... . Rheims.
Histoire des progres de la Geologie de 1834
—45, 3 Vol. Paris 1847—52. Geolog. Aufsätze
in d. Mem. Soc. philomat. et Mem. Soc. G6ol.
Siehe auch Leonhard u. Broxm's Jahrb. 1836,
37, 38, 39, 41, 42, 43, 46, 48, 49 etc.
Archimedes. — Verwandter des Kö-
nigs Hiero von Syracus, aber keinen Theil
nehmend an den RegierungsgeschUften,
sondern nur den mathematischen Wissen-
schaften lebend (B),
geb. 287 .. . (vor Chr.), Syracus,
gest. 2<2 . . . (vor Chr.), Syracus.*
Einer der vier grossen Mathematiker des AI-
terthums. Gründer der Mechanik und Statik.
Entdecker vieler geometr. Wahrheiten , des
ersten angenäherten Werthes der Zahl n, der
Eigenschaften der von Konon aufgefundenen
Spirale (daher mit Recht Archimedische Spi-
rale genannt) etc., Urheber des Hebelgesetzes,
des Aräometers und seines Gesetzes, des Fla-
schenzuges, der Wasserschraube (Archime-
dischen Schnecke) und vieler zusammenge-
setzten Maschinen. — Beste Ausgabe seiner
Werke: Ärchimedis quae supersunt opera
omnia, cum Eutocii Ascalonitae commenta-
riis, ex recens. Jo«. Torelli, Oxon.
* Getödtet von den Römern bei Eroberung der Stadt,
die er gegen sie durch seine Maschinen mit verthei-
digen half, der gewöhnlichen , aber unbegründeten
Sage nach, auch durch seine Brennspiegel. (Siehe
J. P. V. Capelle in Gilb. Ann. LIII.)
Archinto, Carlo. — Graf, reicher
Privatmann, mathematisch gebildet im Col-
legio Brera zu Mailand und in Innspruck
(Mzz) (BN),
geb. 1669, Juli 30, Mailand,
gest. 1732, Dec. 17, Mailand.
Demonstrationes mathematicae in ordine ad
sphaeram. Tractatus de horologiis. In mechani-
cos tractatus de machinis atque earum in attol-
lendis ponderibus facultate. Noch viele andere
math. Schriften, — sämratlich nicht gedruckt.
Archytas. — Pythagoräer, Staats-
mann, Feldherr, aus Tarent, Zeitgenosse
57
d'Arclay de Montamy
Arena.
58
des Plato, um 400 vor Chr. , kam bei ei-
nem Schiflbruch an der Küste von Apu-
lien um.
Bedeutender Mathematiker, dessen Werke
uns aber kaum mehr als den Titeln nach be-
kannt sind; cultivirte besonders Geometrie
und Mechanik , die er mit einander zu ver-
knüpfen suchte ; gab eine Lösung des Problems
von der Verdoppelung des Würfels, und er-
fand mehre Maschinen, angeblich eine flie-
gende hölzerne Taube.
d'Arclay de Montamy, Didier
Fran^ois. — Erster Maitre d'Hötel des
Herzogs von Orleans (DF),
geb. 4702 etwa,
gest. 4764 ... . Paris.
Traitö des couleurs pour la peinture en 6mail
et sur la porcelaine etc. (edirt von Diderot)
Paris 4 765 (Deutsch, Leipzig 476 7) . Übersetzte :
J. H. Pott's Lithogeognosia.
d'Aroons, Cesar. — Advocat am
Parlament zu Bordeaux (BN),
geb Viviers, Gascogne,
gest. 4 68 4 ... Bordeaux.
Du flux et du reflux de la mer et des longitu-
des, Rouen 4 655. Divers traitös de physique,
Bordeaux 4 668.
d'Aroy, Patrick. — Graf, französi-
scher Feldmarschall, und Pensionnaire-
Geometre d. Acad. d. Wiss. zu Paris (Mem.
Par. 4779; (BN) (BD),
geb. 4725, Sept. 48 (27), Galloway,
Irland, *
gest. 4 779, Oct. 4 8, Paris.
Refl6xions sur la thäorie de la lune, donn6
par M. Clairanlt etc. Par. 4 749. Observ. sur
la theorie et praxis de Tartillerie, Ib. 4 751.
Essai d'une nouv. th6orie de rartillerie. Ib.
4 766. Sur le principe de la moindre action de
M. Maupertuia (M6m. Par. 4 749 et 4 752). Sur
les degr6s de l'öllipticitö des sph^roides par
rapport ä l'intensitö de l'attraction (Ib. 4 758).
Sur la duretö de la Sensation de la vue (Ib.
4 765). Mem. sur l'electricite , contenant la
description d'un electromMre (Ib. 4 749). M6m.
sur la pröcession des öquinoxes (Ib. 4 759).
Mani^re de decrire les ovales de Descartes etc.
(Ib. 4 758). Probleme de dynamique (Ib. 4 747
et 50). Reflexions sur les machines hydrau-
liques (Ib. 4 754). De la courbe d'ögale pres-
sion etc. (M6m. Math. Phys. I).
* geb. Sept. 28 {DF).
Ardinghelli , Maria Angela. —
Eine sehr gelehrte Dame, Frau eines ge-
wissen Carlo Crispo (Tp,ll),
geb. 4 728, Mai 28, Neapel,*
gest. 4 825, Febr. 4 7, NeapeL
Observation sur une violente Eruption du mont
Vesuve le 23 Octob. 4 767 (M6m. Par. 4 767).
Vertheidigte in jüngeren Jahren öffentlich eine
Thesis über die Kraft der Elektricität. (Siehe :
Nollet, Recuei! des Lettres sur l'electricite).
Übersetzte 4 787 Haies Vegetable Staticks ins
Italiänische, mit Zusätzen.
♦geb. 1730... (£X).
Ardüser, Johann. — Mitglied des
grossen Raths in Zürich; wurde 4 620 mit
dem Bürgerrecht der Stadt beschenkt und
leistete bei deren Befestigung (4 642) wich-
tige Dienste (ZNG) (LSL),
geb. 4 584 Parpan, Graub.,
gest. 4 665, März 26, Zürich.
Geometriae theoreticae et practicae XII Bü-
cher, Zürich 4 627. Geometriae theoreticae et
practicae oder von dem Feldmessen XIV Bü-
cher, Ib. 4 646.
Ardaino, Giovanni. — Prof. d. me-
tallurgischen Chemie und d. Mineralogie
in Venedig. Mitgl. d. Soc. Italiana (Mem^
Soc. ItaLWll) (Tp.Yll) (LL),
geb. 4 7 4 4, Oct. 4 6, Caprino b. Verona,
gest. 4 795, März 2 4 , Venedig.
Raccolta di Memorie chimico-mineralogico-
metallurgiche ed orittogra flehe etc. Venez.
1775. Delle miniere di allume etc. (Giorn.
d'Italia 4 765, wo noch viele andere Aufsätze
über die Mineralien desVicentinischen). Prin-
cipij di Mineralogia sistematica e practica,
Venez. 4 777. Di varie minere di metalli e
d'altre specie di fossili delle montane provin-
cie Venetae etc. (Mem. Soc. Ital. IV. 4 788).
Saggio fisico-mineralogico di litogonia ed oro-
gnosia (Atti Siena, T. V).
Ardaino, Pietro. — Prof. d. Agricul-
lur an d. üniv. zu Padua (Tp.y) (LL) (OL),
geb. 4 728,Juh 4 8, Caprino b. Verona,
gest. 4 805, April 4 3, Padua.
Osserv. sopra il Kali maggiore detto volgar-
mente Roscano e sopra altre piante indigene
dei luoghi marittime circondanti le Venete
lagune le di cui cineri protrebbero con molta
utilitä impiegarsi per la formazione de vetri e
de saponi (Mem. di Accad. di Agricult. della
Stato Venet. T. I). Sopra la coltura e gli usi
di varie piante che servono e che servir pos-
sono utilmente a la tintoriaetc. Padova4 766.
Arduino, Ludovico (Luigi). — Prof.
d. Agricultur an d. üniv. zu Padua. Sohn
von Pietro (OL),
geb. 4 759, März 29, Padua,*
gest. 4 834, April 5, Padua.
Elementi di agricultura fisica e chimica di
J. G. Valerixis, Venez. 4 79<. Considerazioni
suir arte di macinare e sopra la qualitä e gli
effetti delle nostre mole (Sagg. di Padova, T. V).
♦ geb. 1759, Febr. . . {Tp. VIII).
Arena, Filippo. — Jesuit, Lehrer
d. Mathematik in Palermo, ging nach Auf-
hebung des Ordens nach Rom (CBJ. s),
geb. 4708, Mai 4, Platia, Sicilien,
gest Rom.
59
Arentz
Argoli.
60
Öpticarum quaestioniim diss. I. de Lunjfne,
Panörml 4754. La natura de' flori flsicamente
esposta, II Tom. Ib. 4 767 et 4 774. Physicae
quaestiones praecipuae (Darin : Diss. de Lu-
naine ubi etiam de calore, de lacryma vitrea
deque aliis pluribus phaenoraenis agitur) Ro-
inae<777. Selecta problemata ex geometriae
practicae parte, quae est longimetria et alti-
metria, Panormi 4 757. Diss. geogr. de dimen-
sione et figura Telluris, Ib. 4 757.
Arentas, Friedrich ChristianHoI-
berg. — Rector und Prof. d. Mathematik
und Physik am Seminar zu Bergen in Nor-
wegen. Milgl. d. Ges. d. Wiss. zu Kopen-
hagen fWJ (NK) (DS),
' geb. 1736, Sept. 28, AskevoldsPrSste-
gaard in Söndfjord,
gest. i 825, Dec. 31, Bergen,
ündersögning hvorledes man paa den korteste
Maade kan opiosa saadanne Aequationer som
indeholde llere eller raange ubekjendte Stor-
relser (Norsk. Vid. Salsk. Skrift. Nya Saml. II).
Om Regnens Mangde i Bergen (Kiöbh. Vid.
Selsk. Skr. Saml. I. T. XI). Om det er mueligt,
at nogen mathematisk Störreise kan vaere uen-
delig (Ib. XII). Om Lyset's anden Aberration
etc. (Nya Saml. V). Über die Regenmenge in
Norwegen (öüb. Ann. XXV. 4807). Über Win-
tergewitter daselbst (Ib. XXIX. 4808).
Aretiiis (eigentl. Marti), Benedict.
— Prof. d. allen Sprachen und d. Theo-
logie in Bern, vorher Prof. d. Logik an d.
Univ. zu Marburg (A) (St),
geb Petterkinden,
Cant. Bern,
gest. 1574, April 22, Bern.*
Brevis Gometarum explicatio physicum ordi-
nem exempJa historiarum praecipua com-
plectens, Bern 4 536. Descriptio Stocchorni et
Nessi in Bernatium Helveticorum Ditione Mon-
tium, Argentorat. 1584.
• gest. März 22 {LSL).
Arf^^edson, Johann August, —
Brukspatron (Bergwerksbesitzer) u. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm (VeU Acad.
HandL f. 184 ly,
geb. 1792, Jan. 42, Skagerholms-Bruk,
Skaraborgs L'an,
gest. 1841, Oct. 2 8, Hedensoe.
ündersökning af nagra vid ütö jernmalmsbrott
förokommande fossilier (Petalit, Spodumen och
L©pidoIith) och af et eget deri funnet eldfast
alkali (das Lithion) (Afhandl. i Fysik, Kemi
och Min. VI, und Vet. Acad. Handi. 4 84 8).
Lndersökn. afOxydum manganoso-mangani-
cum (Afh. i Fys. VI). Analys af en krystalli-
serad mangan-malm (Ib. id.). Do. do. af Grau-
Braunsteinerz (Ib. ib.]. Do. af Mcjonit och
Leucit (Ib. id.). Do. af Cyanit, Nephelin och
SodaUth (Vet. Acad. Handl. 4824). Tillägg tili
Afh. om Lithion (Ib. id.). Analys af Kanel-
sten, Chrysoberyll och Boracit (Ib. 4 822). Om
Uranium (Ib. id.). Om svafelsyrade metall-
salternas sönderdelning med vätgas (Ib. id.).
Arg;and, Aime.* — Techniker, meist
in Frankreich und England lebend ; zuletzt
geistesschwach (SGJ (B) (BN),
geb. 1755 Genf,
gest. 1803, Oct. 24, England.**
Erfinder der Lampen mit doppeltem Luftzüge,
deren erste (mit gläsernem Schornstein) er
4 783 in London verfertigte. Siehe Gilb. Ann.
Bd. LVI und die' Schrift: Decouveite des
Lampes ä cöurant d'air et ä cylindre, Geneve
4 785. Nach Adet (Ann. chim. XXV. 4 798) hat
er auch die Luftpumpe mit Kegelventil schoo
4 776 zu Paris ausgeführt, früher als Cuthber-
son. In demselben Jahre 4 776 las er auch in
der Pariser Academie eine Abhandlung: Sur
la cause de la gröle altiii^ufi ä lelecliloitö.
Endlich ist er Miterfinder des Stoss.bebers
i. J. 4 797 (siehe Montgolfler) .
* Auch Ami genannt, aber f&lschlich ; In {SCf) und
(L. Seh.) heisst er Jacqu.sAntoine, viajieicht
ißt diess der Vorname seines Brildcrs, mit- dem er zu
Valignac eine Brennerei beflfiHg.
** gest. Oct. 14 {,QHh. Ann. lA I. 39!)).
Arg^elander, Friedrich Wilhelm
August, — Erst Gehülfe an der Stern-
warte ü. Privaldöcent an d. Univ. zu Kö-
nigsberg, dannDirector folgweise d. Stcrrt -
warten zu Abo (1825), Ilelsingfors (iB'ii)
und Bonn (1837) (CL),
geb, 1799, März 22, MemeL
Untersuchung über d. Bahn d. grossen Come-
ten von 4 814, Königsb. 4822. Observationes
astronomicae Aboae factae 4 82 4—28, 3 Vol.
fol. Helsingf. 4 830—32. — DLX stcllarum ßxa-
rum positiones mediae inciinlc anno 4 830 etc.
Ib. 4 835. Über die eigene Bewoi<ung des Son-
nensystems, Petersb. 4 837. De iide Ijranome-
triae Bayeri, Bonnae 4 842. Uranometria nova
etc., deutsch: Neue Lranometrie; Darslell.
der im mittl. Europa mit blossen Augen sichtb.
Sterne etc. , mit Atlas 4S Bl. fol. Berlin 4 843.
Durchmustr. d. nördl. Himmels zwischen 45**
u. 80* Declinat. etc. Bonn 4 846. De stelia /S
Lyrae variabili disquisit. Ib. 4 844. Astronom.
Beobb. auf der Sternwarte zw Bonn, mehre
Bdd., vua i84<>an. Viele Aufsätze u.Beobachtt.
in d. Astronom. Nachrichten.
d'ArgenTlUe, s. D e z a II i e r s.
Argoll, Andrea. — Prof. der Mathe-
matik an d. Univ. zu Padua, vorher Lehrer
der Malhemalik ari der Sapienza zu Rom.
Wallensleins Lehrer in der jVstroIogle (J)
(NLXXXIXJ (BUN) (OL),
geb. 1570, März 15, Tagliacozzo, Nea-
pel,*
gest. 1637, Sept. 27, Padua.
Problemata ästronomica, Romae 4 604. lohu-
lae primi mobilis, Ib. 464 0. Cphcmeridt*^ nb
4 621 ad 4 640, Ib. 1621. Ephemerides i.b 4G30
ad 468», Patav. 4 638. Ephemerides »b 46U
ad 4700, Ib. 4 649. Do cometa 1652 et 1633 et
ei
Argynw
Arndt.
62
aliqua de Meteorologicis irapressioBibu«, Jb.
4659.
•geb. 1568... (J) {BDN).
Arsfma, s. Isaac.
Arioflio, Francesco. — Arzt, Prof.
d. Philosophie und d. bürgerlichen Rechts
zu Ferrara, bekleidete auch mehre obrig-
keill. Aemter Y/; (AJ,
geb Ferrara,
gest. nach t49Ä.
Tractatus de Oleo Montis Zibinii seu Pctroleo
agri Mutinensis, Havn. 4 600 (edirt von 0. Ja-
eohaeifi) .
ArlBtareh. — Griechischer Astronom,
aus Samos gebürtig, um 264 vor Chr. le-
bend,
Von seinen Werken ist nur eins auf uns ge-
kommen, übersetzt ins Lateinische «»erst von
Valla (Venet. U98} , dann von J. WaUia: De
ma^4tudinibus et distanliis soHs et lunae li-
ber, graece et latine edidit notisque illustravit,
Oxoniae 4 688.* Nach Archimedea ist erder
Urheber der Lehre von derBewegung der Erde
in einem schiefen Kreise um die Sonne.
• R o b e r V a 1 übersetzte aunh : AristarchiDemundi
ejttcm&te, partibus et rooübu? ejtisdeni, Liber sin-
gularia, cum notis, Paris. 1647.
Aristoteles. — Arzt und Philosoph
zu Athen, Stifter der peripatetischen Schule,
Lehrer Alexanders des Grossen,
geb. 384 (v.Chr.), Stagira, Macedonien,
gest. 322 (v. Chr.), Chaleis, Euboea.
Gründer der Meteorologie. — Von seinen Wer-
ken (beste Aussähe die 1831 von der Berliner
Academle ausgogebeoe) i>eruhren die Physik
besonders : De ouelo ; De mundo ; De mecha-
nica; De colorihu.n; Meteorologica (von letz-
terem giebl eine .Analyse : J. L. Weler, Meteo-
rologica veterum Graecorum et Komanorum,
Berl. 4 832).
Arlstoate£iiis. — Aus Tarent, Zeit-
genosse und Schüler von Aristoteles.
Aeltester Schriftsteller über &Iusik, Verfasser
des Werks, übersetzt von J. de Meur« : De ele-
mentis harmonicis, Lugd. Bat. 4 646, vreJches
auch in MeibftmHt Antiqu»e musicae scrij^o-
res, Arast. 4 052, aufgenommen ist.
Aristyll. — Astronom za Alexandrion,
am 306 vor Chr., der die L'nnge u. Bieite
der Fixsterne durch Beobachtungen festzu-
stellen suchte, und ausserdem mit Timo-
charis viele " Beob^ichtungen anstellte,
welche von PtoleraUus zur Begründung
seiner Planetentheorie benutzt wurden.
Commentirte auch denAratus. — Von
einem zweiten Astronomen Aristyll ist
nichts als der Name bekannt.
Arkwright, R i c ha r d. — Ursprüng-
lich Barbier (sogenannter Pfennigbarbier)
zu Wirksworth in Derbyshire bis 1760,
wo er sein Geschlift aufgab, sich auf Me-
chanik legte und bald darauf mit dem Uhr-
macher Kay zur Herstellung einer Spinn-
maschine für Baumwolle verband, welche
4 769 patentirt wurde, ihm n»eh wenigen
Jahren grossen Reichthum imd 1786 den
Titel Sir erwarb fPDNJ,
geb. 1738, Dec. 23, Preston, Lanca-
sbire,
gest. 1792, Aug. 3, Crombford, Der-
byshire.
Armati, s. Salvino degli Armati.
Amaldo de Villa Nova (oder Ar-
nauid de Villeneuve, auch AmaldBachuone
genannt). — Lehrte Philosophie und Me-
dicin in Barcellona und Paris, lebte dann
als Arzt und Adept in Montpellier, Rom,
Bologna, Florenz, Neapel und Sicilien, hier
beim König Friedrich in grossem Ansehen
stehend fSck,AJ (EC),
geb. 1248 . . . Vilanova, Catalonien,*
gest. 1314 .. . beim Schiflbruch auf d.
Mittelmeer.
Verfasste an 20 alchemistische Schriften, als :
RosariusPfaHosophorum ; Lumen novum ; Flos
florura ; Speculum AirJtymiae; De lapide Phi-
losophorum; Testameitum; Novum Testa-
mentum ; etc. Vie'c davon finden sich in :
Mangeti, Bihliotheca ehern ica curiosa ; sie sind
auch gesammelt erschienen: Opera, nuper-
rime rovisa etc. Lugd, 4 532. Siebe : F. Hofer,
Hist. de la Cbimie, Par. 4S42, T. I.
• ^aeh Anderen in ViUe ncuve t»ei Montpellier.
Arndt, JohannAIbert. — Subrector
und Lelirer d. Mathematik und Physik am
Gymnasium zu Torgau (Diss.),
geb. 18M, Mai 27, Düben.
Disquisitiones historicae de Maximrs et Mini-
mis, Berol. 4 833. Über d. Verwandl. eines
gewöhnt. Bruchs in einen Decimalbruch (Gru-
nert'B Archiv, 4 844, Bd. I).
Arndt ,PeterFriedrich — Ober-
lehrer am Gymnas. zu Stralsund, seit 1854
Privatdocent an d. Univ zu Berlin (Diss.),
geb. 1817, Aug. 23, Treptow an d.Rega.
Disquisitt. nonnuilao de fractionibus contiauis,
Sundiae 4845. Zehh Aufsätze in Crelle's Joiurn.,
z. B. Nova methodns determinandi mul.tiludi-
nem radicum congruentiae x'.~4 etc. (Bd. 34,
4846). Demonstratio duorum theorematum,
Gaussianis bis generaliorum (Ib. id.). De-
monstr. nova theorematis Wilsoniani (Ib. id.).
Disqnisilt. de rcsidais cujusvis ordinis (Ib. ib.).
Bemerkk. ül3er d. Verwandl. d. irrational.
Quadratwurzel in einen Kettenbruch (Ib. id.).
Bemerkk. zu ein. {jewiss. Methode, die Gleich,
eines durch vier Punkte gehend. Kegelschnitts
63
Arndts
Arnolfini.
64
auszudrücken (Bd. 35. 1847). -— Viele Aufsätze
in Gnmert's Archiv, z.B. : Über bestimmte In-
tegrale (Bd. X u. XI, 1847 u. 48). Über einen
von Gauss gefundenen Ausdruck d. Gamma-
formel (X). Üb. einige unbestimmte Gleichun-
gen d. 2. Grades usw. (XII, 1849). Beitr. z.
Theorie d. quadrat. Formen (Xllf, XIV, 4849,
1850). Üb. biquadrat. Formen (XVIII, 1852).
Arndts, Anton Wilhelm Stephan.
— Von 1789 — 94 Prof. d. Mineralogie an
d. Univ. zu Bonn, dann Kurfürstl. Kölni-
scher u. später Grossherzogl. Kammerrath,
zuletzt Privatmann in Arnsberg (M, llj,
geb. 1765, Nov. 1, Arnsberg,
gest. zwischen 1824 und 1834.
Abhandlungen aus d. Gebiete d. Mineralogie
und Technologie (Herausgegeben von seinem
Sohne K. W. A. Arndts), Elberfeld 1834. Auf-
sätze in MoU's Neuem Jahrb. d. Berg- u. Hüt-
tenkunde, Kastner's Deutsch. Gewerbfreund,
Karsten's Archiv, undRheinisch-westphäl. An-
zeiger.
Arneth, Arthur. — Prof. d. Mathe-
matik und Physik am Lyceum zu Heidel-
berg seit 1838, früher dasselbe am Insti-
tut zu Hofwyl seit 18 23, auch Privatdocent
an d. Univ. zu Heidelberg seit 1828 (Or),
geb. 1802, Sept. 19, Heidelberg.
De Lineis reclis in spatiis sitis, Disp. inaug.
Heidelb. 1828. Über d. Ausdehnung d. tropf-
baren Flüssigkeiten , mit Muncke (Mem. prä-
sent, ä l'acad. de St.-P6tersb. T. I. 1833). Zur
Theorie d. allgemeinst. Verbindungen, Hei-
delb. 1 833. System d. Geometrie, Stuttg. 1 840.
Verwandt, d. Combinationen mit und ohne
Wiederholungen (Beil. z. Progrm. d. Lyceums)
4843. Zur Theoried. Zahlen und d. Auflösung
d. unbestimmt. Gleichungen (do. do.) 1853.
Geschichte d. rein. Mathematik in ihr. Bezieh,
z. Entwickl. d. menschlich. Geistes, Stuttg.
1852.
Arnim, Ludwig Achim von. —
Gutsbesitzer aufWiepersdorf beiDahme im
Ländchen Beerwalde, theils dort, theils in
Berlin lebend, dem grösseren Publicum
als Dichter und als Belletrist bekannt (GB.
1825; {M.llJ (NJ,
geb. 1781, Jan. 26, Berlin.
gest. 1831, Jan. 21, Wieper.sdorf.
Versuch einer Theorie d. elektrischen Erschei-
nungen, Halle 1799. Beschreib, eines Ther-
mometrograph. (Gilb. Ann. II. 1799). Ideen
«u einer Theorie d. Magnets (Ib. HI. 1799).
Üb. scheinbare Verdopplung d. Gegenstände
für d. Auge (Ib. id.). Über Hygrologie u. Hy-
groroetrie (Ib. IV. 1800). Elektrische Versuche
(Ib. V. 1800). Üb. einige bisher nicht beach-
tete Ursachen d. Irrthnms b. Versuch, mit d.
Eudiometer (Ib. VI. 1800). Noch verschie-
dene Übersetzungen, Bearbeitungen, Bemer-
kungen etc. daselbst.
Arnold, Christoph. — Bauer zu Som-
merfeld in der Nähe von Leipzig (CL) (JJ,
geb. 1650, Dec. 17, Sommerfeld,
gest. 1695, April 15, Leipzig.*
Entdeckte den grossen Gometen von 1683 acht
Tage früher als Hevel , beobachtete auch den
von 1686, so wie den Durchgang des Mercurs
durch die Sonnenscheibe am 31. Octbr. 1690.
Letztere Beobachtung, für welche er vom
Leipziger Magistrat ein Geldgeschenk und Ab-
gabenfreiheit erhielt, steht in den Actis eru-
ditorum f. 1693.
• gest. 1697 . . . (/).
Arnold, Johann Christian. —
Prof. der Physik an d. Univ. zu Erlangen
(MJ (FE),
geb. 1724, Febr. 3 (2), Weissenfeis,
gest. 1765, Juli 9, Erlangen.
De viribus vivis earundemque mensura , Er-
lang. 1754. Decalore motu particularum cor-
poris eoque rotatorio circa axes neutiquam
explicando, Ib. 1754. De salium aqua soluto-
rum quibusdam phaenomenis, Ib. 1755, De
thermometri sub campana antliae pneuraati-
cae suspensi variationibus, Ib. 1757. Von der
Natur des Feuers (Frank. Samml. St. 1). Vom
Auflösen fester Körper durch flüssige (Ib.
St. 6). Von verschiedenen Arten der Kälte,
bei welchen Salzlösungen gefrieren (Ib. St. 1 6) .
Vom Sehen ohne Krystall-Linse (Ib. St. 32).
Arnold, John. — Mechanicus und
Chronometermacher in London (BD) (BDNJ,
geb. n44 Bodmin, Cornwall,
gest. 4799, Aug. 25, Wellhall bei Elt-
ham, Kent.
Verbesserte die Chronometer in mehrfacher
Weise und verfertigte sie zuerst fabrikmässig.
An Account kept during 13 months, in the
Roy. Observatory at Greenwich of the ^oing
of a Pocket-Chronometer , made on a new
construction etc. Lon. 1780. A Lettre from
Mr. Christian Mayer , Astronomer to the Ele-
ctor Palatine, to Mr. N. N. on the going of a
new pendulum clock, made by Mr. J. Arnold,
Ib. 1781. On the longitude, etc. Ib. 1781.
Arnold, J o h n R o g e r. — Sohn von
John' und Nachfolger in seinem Geschäft
(BDNJ,
geh , gest. 1843, Febr. 26, London.
Explanation of the Escapementof Mr. Arnold's
Timekeeper, Lond. 1804. On the application
of Glass as a Substitute for metal balance-
springs in Chronometers , by Messrs. Arnold
and Dent (Phil. Tr. 1836).
Arnolflni, Giovanni Attilio. —
Päpstlicher Wasserbaumeister fTp.lJ,
geb. 1733, Oct. 15, Lucca,
gest. 1791, Nov. 21.
Soll 32 Bände pohtischen, physikalischen und
hydraulischen Inhalts handschriftlich hinter-
lassen haben (Lalande's Voyage dans Iltalie,
chap. 13).
65
Arnould
Arrowsmith.
66
Arnould, Joseph. — Uhrmacher u.
Mechanicus; Mitgl. d. Königl. Acad. in
Nancy (BN),
geb. 1723 .... GuHigny bei Nancy,
gest. 1798 ... . Nancy.*
Verschiedene hydraulische Maschinen u. da-
hin gehörige Abhandlungen.
♦ gest. 1791 {BVN).
Aronhold, Siegfried Heinrich.
— Dr. Phil., Lehrer d. Mathematik an d.
Bauschule, früher dasselbe an d. Artilleric-
u. Ingenieurschule zu Berlin (Or),
geb. 1819, Juli 16, Angerburg, Ost-
preussen.
Über ein neues algebraisch. Princip zur Be-
handl. d. Transformationsprobleme homoge-
ner Functionen (Beim Empfang des Ehren-
doctor-Diploms der Königsberger Universität
4 851). Über d. homogenen Functionen dritter
Ordnung von drei Veränderlichen (Grelle,
Journ. XXXIX. 1850). Über eine Auflösung
d. biquadrat. Gleichungen (Ib. LI).
Arppe, Adolph Eduard. — Dr.
Phil. , Prof d. Chemie an d. Univ. zu Hel-
singfors (Or),
geb. 1818, Juni 9 (N.St.), Rides, Finnl.
Diss. de jodeto bismutico, Helsingfors 1843.
De acido pyro-tartarico, Ib. 1 847. lieber einige
Verbindungen d.Wismuths (Pogg. Ann. LXIV.
1845). Über eine merkwürd.Veränder. d. Mor-
phins durch Schwefelsäure (Ann. d. Pharm.
LV. 1846). Über d. Farbstoff d. Cochenille
(Ib. id ). Über d. Monardaöl (Ib. LVIH. 1846).
Ueber Brenzweinsäure (Ib. LXVI. 1848).
d'Arras, Jean. — Jesuit, lehrte Phi-
losophie zu Douay, und Theologie zu St.
Omer (J) (HH) (SBJ),
geb Cambray,
gest. 1666, Nov. 5, Mons.
Practica Tractatuum aliquot Mathematicorum
Epitome, Montibus 1664.
d^ Arrest, Heinrich Louis. — Folg-
weise Gehülfe an d. Sternwarten zu Berlin
und Leipzig, dann Prof. extr. an d. Univ.
zu Leipzig (Or),
geb. 1822, Juli 13, Berlin.*
Über das System der kleineren Planeten zwi-
schen Mars und Jupiter, Leipzig 1851. — Ent-
deckte Cometen 1844, 1845 und 1851, unter
diesen den letzteren von kurzer Umlaufszeit.
— Arbeiten von ihm finden sich in Encke's
astron. Jahrb. seit 1847, Schumacher's astron.
Nachr. seit Bd. XXII, den Bericht, d. Königl.
Sachs. Gesllsch. d. Wiss (2. B. Überd. Gruppi-
jung d. periodisch. Cometen, 1851; Sphäri-
sche Sätze, 1852; Über einige neue Eigen-
schaft, d. loxodromisehen Linie, \ 853 ; Über d.
ungleiche Wärmevertheil. auf d. Sonne, 1 853 ;
Über d. Bahn d. Bruhn'schen Cometeff, 1854),
P 0 e f^ c n d 0 r f f , Hnn d'-vörlerhurh ,
den Abhandl. derselb. Gesllsch. (Result. aus
Beobb. d. Nebelflecke u. Sternhaufen, 1856.
Bd. V) und Monthly Notices of the Astron, Soc.
♦geb. 1S2:j, Au-. 13 {/. U).
Arrhenius, Carl Axel. — Oberst-
lieutenant in der schwedischen Artillerie,
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm (Vet.
Acad. IlandL 182 4;,
geb. 1757, Miirz 29, Stockholm,
gest. 1824, Nov. 20, Stockholm.
Om krutets lijlverkning och proberinp;, Stockh.
1823. Försök tili Salpeters proberande pä halt
af koksalt (Vet. Acad. Handl. 1825). Inder-
sökning af en bruun granat frän Finbo (Afh.
i Fysiketc. VI. 1818).
Arriani, Agostino. — Prof. d. Ma-
thematik und Philosophie an d. Univ. zu
Neapel (MR),
geb. anfangs XVIII. Jahrh., Neapel,
gest. 1748
Duplicazione del Cubo. De virium incremento
per vectem. Lehrte zuerst die Newton'sche
Philosophie in Neapel.
Arrighetti, Niccolo. — Schüler
Galilei's und Mathematiker (VJ) (Mzz),
geb. 1586, Nov. H, Florenz,
gest. 16*^" Tnni 1, Florenz.*
Hat keine n auiemuiischenWerkehinteriassen.
*gest. M • " .NU).
Arri^hetti, Andrea. — Senator in
Florenz, Schüler Galilei's (NU) (Tz) (Mzz),
geb. 1592, Aug. 24, Florenz,
gest. 1671, Febr. 13 . . .
Schrieb über Hydrostatik einen Brief an Ga-
lilei (abgedruckt in dessen V^^erken , Editio di
Padova, T. III. p. 343) und verschiedene an
Castelli (abgedruckt in d. Raccolta d'Autori
che trattano del molo dell' Acqüe , Edit. II,
t. IV).
Arrighetii, Niccolo. — Jesuit, lehrte
Philosophie zu Spolelo, Prato und Siena
(A)(Mzz),
geb. 1709, Juli 25, Florenz,
gest. 1767 ... .
Theoria ignis solidis observalionibus deducta,
Siena 175Ö. Epitome theoriae eleclricae, Ib.
1756.
Arrowsmith, A a r o n. — Kartograph
und Landkartenhändler in London (BDN)
(DC.Y),
geb. 1750, Juli 1 4, Winston,Durham,*
gest. 18 23, Apr. 23, London. **
The Edinburgh Gazetteer or Geographica! Di-
ctionary, 1 Vol. 1817. A New General Atlas
etc. comprehended in 53 Maps, Edinb. 1817.
Companion to a Map of the World, 1794. Goo-
melrical Projection of Maps, 1825 (posthuin).
♦ geb. Bradford (DC V).
♦♦ gest. 1824, Apr. 16 {BIf) {BS).
67
Artemidoros
Aschauer.
68
Artemidoros. — Griechischer Phi-
losoph und Geograph aus Ephesus, der
etwa 100 Jahre vor Christus lebte, und
von Strabo und Plinius häufig citirt
wird. J. Hudson hat in seinem Werke:
Geographiae veteris Scriptores graeci mi-
nores, Oxon. n03, Bruchstücke von sei-
nen Schriften gegeben (BN) (Mt).
Artephius oder Artefl. — Alchymist,
der ums Jahr HoO lebte und von Roger
Baco citirt wird, häufig für einen Araber
ausgegeben ward, sicher aber keiner war
(BN) (Seh. A).
Man hat von ihm : Glavls majoris sapientiae,
Paris <609; Tractatus de vita Propaganda;
Liber secretus artis occullae ; De characteri-
bus planetarum, cantu et motibus avium, re-
rum praeteritarum et futurarum , lapideque
philosophico; Speculum speculorum.
Artur, Jean Fran^^ois. — Prof. d,
Mathematik und Navigation (in?) (Q),
geb. n96, Apr. { \, Bernieres-sur-Mer
(Calvados).
Description, lh(5orie et usage du cercle de rä-
flexion deBorda, Paris 4824. Instruction sur
la regle logaritbmique ou ä calculer (Sliding
ruie) ib.
Artus, Wilibald. — Prof. and. Univ.
zu Jena (Or),
geb. <809, Juli 7, Jena.
Handbuch d. Pharmacie, Eisenach <840. Auf-
findung d. Mineralgifte etc. Leipz. 4 843. Exa-
minatorium über pharmaceut. Waarenkunde,
Weimar, 2. Aufl. i 850. Examinator, über phar-
maceut. Chemie, Ib. 2. Aufl. 4 860. Lehrb. d.
Chemie, 2. Aufl. Leipz. 4 854. Jahrb. für öco-
nom. Chemie, 3 Bdo. Ib. 4 846 — 49. Allgem.
pharmaceut. Zeitschrift, Bd. I — XII, Weimar
4 843 — 53. Abhandlungen in verschiedenen
mcdicin. und pharmaceut. Journalen, z. B.
Bufjkaer, Repert.
Arvidson, s. Afzelius.
Arzaohel, eigentl. Abraham Alzara-
chel. — Ein fleissig beobachtender arabi-
scher Astronom (BN) (Wd).
Um 4 080 zu Toledo lebend.
Compo.sitio instrumenti Saphca dicti (Die Sa-
phea eine Art Astrolabium). — Sapheae re-
centicres doctrinae patris Abrusahk Arzache-
lis, a J. Schonero emendatae, Norimb. 4 534.
— Tabulae Toledanae seu canones motuum
coelestium cum in eosdem introduclione (Mt. I.
p. 366 et 4i'3). Die Alfonsinischen Tafeln sind
zum Theil am denen von Arzachel genommen.
Arzborger, Christoph. — Prof. d.
Mallv'i-iank am Gymnas. zu Coburg, spü-
1er ^li!f;l. d. herzog). Gencral-Forst-Admi-
nisfraiion fM. U ,
geb. 4772, Oct. 22, Arzberg im Bay-
reuthischen,
gest. 4 822, Juli Tl, Coburg.
De sexta propositione primi Archimedis libri
de Aequiponderantibus, Coburgi 4 796. Pract.
Anweisung z. Feldmessen, Ib. 4799. Versuch
einer geogr. Ortsbestimm, ohne Winkelmesser
und genaue Uhren, Ib. 4800. Beitrag z. Ver-
einfach, d. Baummesser, Ib. 4 802. Encyclo-
päd. Gursus d. Mathematik, Ib. 4 802. üeber
d. Klima von Coburg (Schweigg. Jonrn. XXXV.
4 822). Aufsätze in d. Geogr. Ephemerid. und
in V. Zach's Monatl. Correspondenz.
Arzberger, Johann. — Direclor d.
physikalisch-mechan. Instrumenten-Fabrik
zu Draubawitz in Mähren, dann Director
d. Maschinenbauwesens auf den Fürstlich
Salm'schen Eisenwerken zu Blansko, eben-
falls in Mähren, endlich Prof. d. Maschi-
nenlehre am polytechn. Institut in Wien
(ON),
geb. 4 778, Apr. 4 0, Arzberg, Bayreuth,
gest. 4 835, Dec. 28, W^ien.*
Über d. Theorie d. Wasserstosses im Schuss-
gerinne u. im isolirt. Strahl (Gilb. Ann. XLIV.
4 84 3). Theorie einer Sortirwaage (Ib. XLVI.
4 84 4). Über d. Elasticität d. Wasserdämpfe
(Precliti'B Jahrb. I. 4 84 9). Über d. Theorie d.
Krummzapfens (Ib. III). Über d. Verzeichn.
d. Räderzähne etc. (Ib. V). Über d. SchifTzug
stromaufwärts durch Wasserräder, die auf d.
SchifTe selbst angebracht sind (Ib. XIV. 4 829).
Über ein mechan. Mittel, geschlossene Räume
zu erwärmen (Ib. XVII. 4 832). Über seine op-
tisch. Instrumente, s. Gilb. Ann. XLIV u. XLVI.
• gest. Dec. 26 {OL). ' '
Arzet, Andreas. — Jesuit, Lehrer
d. Mathematik u. Rhetorik in verschiedenen
Ordenscollegien (SBJ),
geb. 4 604 Conslanz,
gest. 4 675, Febr. 24, Constanz.
Glavis mathematica etc. Oenipont. 4634.
Arzt, Philipp Edmund Gottlob.
— Dr., Prof. d. Chemie und Pharmacie an
d. Univ. zu Dorpat (RN) (Denkschr. d.
Univ. Dorpat zu ihrem 25jähr. Jubiläum,
Dorp. <827),
geh Sachsen,
gest. 4 802, Aug. 4 (A. St.), Dorpat.*
Versuch einer systemat. Anordnung d. Gegen-
stände d. rein. Chemie, Leipz. 4795. Über d.
Sprache d. leuischen Chemie (Qöttling'B 1a-
schenb. f. 4 7 95). Fernere Aufsätze in Grin-
del's Russ. Jahrb. Bd. I.
* Ertrank.
Aschauer (von und zu Aschenrain
und Liriileiilhurn) , Joseph. — Prof. d.
MalijcmaÜk und Mechanik am Johanneo zu
69
Aschlund
Astier.
70
Graz, Directionsmilglied d. Gewerb Vereins
daselbst, früher Oflicier (OL),
geb. n8!2, Nov. H, Innspruck,
gest. «8 43, Mai 2, Graz.
Schrieb eine Constructionslehre und ein \Verk
über Dichtigkeitsbestimmung fester und tropf-
barer Körper.
Asohlnnd, Arent. — Feldmesser,
der im Auftrage d. dänischen Regierung
eine Reise nach Island machte (EJ,
geb. 4797 etwa . . .
gest. «835, Febr. 1 6, Slagelse, Seeland.
Om Verdens Bygningen, Kiöbnh. 4 830. Ora
Magnetens Forhold til sine Poier, Ib. 4 830.
Om compassets Misviisning, Ib. 4 834 (Auch
im Archiv f. Soevesenet, V).
Asohoff, Ludwig Philipp. -- Apo-
theker in Bielefeld (N) {Pharmaceut. Zei-
tung 4 827;,
geb. 4758, Nov. 25, Weeze in Cleve,
gest. 4 827, Juni 43, Bielefeld.
Anweis. z. Prüfung d. Arzeneimittel auf ihre
Giite, Aechtheit und Verfälschung etc. Lemgo
<829. Auffind, von Jod und Brom in d. Mut-
terlauge der Saline zu Rehme bei Minden (Ar-
chiv des Apothekervereins, 4 827, Bd. XX).
Verschiedene pharmaceut. Aufsätze daselbst.
Asclepi, Giuseppe. — Jesuit, folg-
weise Lehrer d. Philosophie zu Perugia,
der Physik am CoUegio Tolomei zu Siena,
und der Mathematik am Collegio Romano
zu Rom (LB) (LL) (A) (CBJ. s),
geb. 4 706, Apr. 4 6, Macerata,
gest. 4 776, JuU 24, Rom.*
Tentamen novae de odoribus theoriae, Siena
1749. De menstrua solis parallaxi Senis ob-
servata, Romae4764. De objectivi mioromelri
usu in planetarum diametris metiendis, Ib.
4 765. De nova etfacili methodo elevandi mer-
curium in tubis ad altitudinem consueta ma-
jorem, Ib. 4 767. De annua fixarum aberralione
etc. Ib. 4 768. De apparente objeclorum di-
stantia et magnitudine, Ib. 4 769. De come-
tarum motu. Ib. 4 770. De aequilibrio aeris
cum mercurio. Ib. 4 774. Osservazioni intorno
alla declinazione della calamitä (Alti di Siena,
T. II 4 763). Nuova proprietä delie potenze
dei numeri (Misceil. di varia letteratura, T. IV.
4765).
* 1776, Juni . . . {A).
Asonlanus, s. Gichus.
Ash (Ashe), George. — Vicekanzier
d. Univ. zu Dublin, dann, unter Wilhelm III.,
brittischer Gesandte in Wien, und darauf
Bischof folgweise zu Cloyne, zu Clogher u.
zu Derry in Irland. Mitgl. d. Roy. Society
(BDN),
geb. 4 658 etwa, Roscommon, Irland,
gest. 474 8, Febr .. Dublin.
A new and easy way of demonslrating some
Propo.sitions in Euclid (Phil. Tr. 4 684). On
lhebarometerandotherobservables(Ib.4 698).
Ash, John. — Pract. Arzt in London,
vorher Arzt am Hospital in Birmingham
(BDN) (RGE) (Scherer' s Joum. III. 486;,
geb. 4746 *
gest. 4 79«, Juni 1 8, Brampton Row bei
London,
Experiments and observations to investigale
by Chemical analysis the medicinal properties
of the Minerai-Waters of Spaa and Aix-la-
Chapelle, 4 788.
* geb. 1730 etwa {Cll).
Ash, Edward. — Practischer Arzt in
London. NeflTe von John (BDN),
geh
gest. 4 829, Apr. .. London.
Von ihm sind die ihrer Zeit merkwürdigen
galvanischen Versuche, welche A. v. Hum-
boldt 4 797 in seinem Werke : Ȇber die gereizte
Muskelfaser« bekannt gemacht hat.
Ashmole, Elias. — Bekleidete unter
Karl I. und Karl IL verschiedene öffent-
liche Aemtcr, war z.B. lange Zeit WaCfen-
herold von Windsor und Inspector des K.
Mcdaillencabinets. Mitgl. d. Roy. Society
(BD) (BDN) (Th),
geb. 4 6 4 7, Mai 23, Lichfield^SlafTordsh.,
gest. 4 69 2. Mai 4 8, Lambeth. *
Theatrnm chemicum Britannicum, Lond. 4652.
Fasciculiis chymicus, Ib. 4 650. Arcanum or
the ureat sccret of the Hermetical Philosophy,
Ib. 4650.
* gest. Mai 26 (A. St.) . . . (JVt. XXIII) {Ä).
Askew, Anthony. — Practischer
Arzt zu Hampstead b. London (BD) (BDN),
geb. 4 722 Kendal,
gest. 4 774, Febr. 27, Hampstead.*
Schrieb über die fäulnisswidrige Eigenschaft
der Kohle im : Diarii medici navalis conscripti,
annus I (Scherer's Journ. II u. VI),
* gest. i;73, Apr. 27 (^^V) {ROF) {Ä).
Assmann, Christian Gottfried.
— Pnof. d. Oekonomie an d. Univ. zu Wit-
tenberg (M. \l),
geb. 4 752 Leipzig,
gest. 4 822, Febr. 18, Wittenberg.
De eruditione metallicorum universa, Com-
ment. I et II , Lips. 4 782 et Viteb. 4 785. De
fossilibiis volutaüs et praecipue de iis, quae in
Vitebergensi regione inveniuotur, Ib. 4 795.
Reise im Riesengebirge, ein geologischer Ver-
such, Leipz. 4 798. De fossilihas volutatis (von
den Geschieben) Viteb. 4 804. De geologiae et
anthropologiae nexu, Ib. 4 807.
Astier , CharlesBenoit. — Ober-
Feldapotheker (Pharmacien principal de
5*
71
Astorini
Aubry.
72
rarmee), Mitgl. vieler gelehrten Gesell-
schaften (Q),
geb. 1 77 < ; März 6, Mont-Dauphin, Dep.
Hautes Alpes.
Sur la propriötö antifermenlescible et antipu-
trescible de l'oxide rouge de mercure et du
camphre, Toulouse 1815. Experiences surle si-
rop et le sucre de raisin (Ann. chim. LXXXVII.
<813). Sur la transmutation du sirop de raisin
en vin (Journ. des propriötaires ruraux pour
le midi de la France, T. XVII). Essai theo-
rique sur ia nutrition des veg^taux (Ib. XXII).
Astorini, Elia (eigentl. Tommaso An-
tonio). — Carmelifer-Mönch, viel auf Rei-
sen , Zeitlang Prof. d. Philosophie in Mar-
burg, dann der Mathematik in Groningen
und darauf in Siena (A) (BUN),
geb. 4 651, Jan. 5, Albidona, Calabria
citra,
gest. 1702, Apr. 4, Terra liova di Tar-
sia in Neapel.
Apollonii Pergaei conica , integritate sua, er-
dini atque nitori pristino, restituta, Neapel
1702. Elementa Euclidis, Siena 1691. Archi-
medesreslilutus. Philosophie symbolica. Com-
mentaria ad scientiam Galilei de triplici motu.
Ars magna Pylhagorica. Decamerone Pitta-
gorico.
Astruc, Jean. — Arzt und Prof. d.
Medicin erst in Montpellier, dann am Col-
lege royale in Paris (BN) (HN),
geb. 1684, März 19, Sauve, Nieder-
Languedoc,
gest. 1 7 66, Mai 5, Paris.
De causa raechanica motus fermentationis,
Montpellier 1702. Diss. physica de motu mus-
cularis, 1710. Traite de la cause de la dige-
stion, Toulouse 1714. Sur les petrifications de
Boulonet (Mem. Paris 1708). Sur le redresse-
roent des plantes inclinCes ä Thorizon (Ib. id.).
Athenaeus» — Griechischer Mathe-
matiker, von dem man nur weiss, dass er
etwa 200 Jahre vor Christ, lebte (BN).
Schrieb eine Abhandlung über Kriegsmaschi-
nen, die in dem Werke: Mathematici veteres,
Paris 1693, abgedruckt ist.
Attumonelli, Michel e. — Arzt,
Zeitlang Prof. am Clinicum zu Neapel, spä-
ter in Paris lebend (BN),
geb. 1753 Andria, Terra di
Bari,
gest. 1826, Juli 17, Paris.
Memoire sur les eaux minerales de Naples et
sur les bains de vapeur, Paris 1799,
At^rood, George. — Fellow des
Trinity College in Cambridge, später vom
Minister Pitt mit eiher Sinecure versehen
(EE) (BDN),
geb. 1745 etwa ....
gest. 1807, Juli 11, London.
On the rectilinear motion and rolation of bo-
dies, 1784 (Darin die von ihm erfundene Fall-
maschine beschrieben). On the construction
and properties of arcbes, 1801. Investigalions
for determining the times of Vibration of watch
balances (Phil.Tr. 1794). On the positions of
bodies, vrhich float freely and at rest on a
fluid surface (Ib. 1796). On the stability of
ships (Ib. 1798). A generai Theory for the
Mensuralion of the angle subtended by two
objects, of which one is observed by Rays
after two Reflections frora plane Surfaces and
the other by Rays Coming directly in the Spe-
ctator's Eye (Ib. 1781).
d'Aubenton, s. Daubenton.
Aubert, Jacques. — Dr. Phil, und
Medicin (BN),
geb. 15 Vendöme,
gest. 1586 ... . Lausanne.
De metallorum Ortu et Causis, brevis et dilu-
cida Explicatio, Lyon 1575. Duae apologeti-
cae Responsiones ad J. Quercetanum, Ib. 1 576
(Beide Schriften sind gegen die AlchemJe ge-
richtet). Inslitutiones physicae instar com-
mentariorum in libros physicae Aristotelis,
Lyon 1584.
Aubert, Alexander. — Reicher
Privatmann (Esquire of Highburj'-House).
Mitgl. d. Roy. Society und Yicepräsident
der Soc. of Antiquarians (Th) (Abr. XIUJ,
geb. 1730, Mai 11 (N. St), . . .
gest. 1805, Oct. 19, London.
Transit of Venus over the sun, observed 1769
June 3 (Phil. Tr. 1769). A new method of
finding lime by equal altitudes (Ib. 1776).
Anbery, Claude. — Arzt, welcher
als Protestant bei Aufhebung des Edicts
von Nantes Frankreich verHess, in Lau-
sanne eine Zeit lang Professor war, aber in
sein Vaterland zurückkehrte und zum Ka-
tholicismus überging (B),
geh Frankreich,
gest. 1596 ... . Dijon.
De terrae motu, 1585.
Aubign6 de la Fosse (Albineus),
Nathan. — Arzt ... (BN),
geb. 1601, Jan. 16, Nancroy bei Plu-
viers, Gatinois.
gest. nach 1669 ... (Genf?)
Lumen novura chymicura, Genf 1654. Biblio-
theca chymica contracta, Ib. 1653.
Aubry, Charles Louis. — Geo-
metre et Commissair a Terrier (DF) (Q),
geb. 1746, Juni 1, Laferte-Milon,
gest ?
Metrologie lin6aire universelle, Paris 1799.
Sphere mötrique, Ib. 1803.
73
d'Aubnlsson de Voisins
Äugustin.
74
d'Aubaisson de Voisins, Jean
FranQois. — Ingenieur en chef im Corps
des Mines. Mitgl. d. Instituts und bestän-
diger Secretär d. Acad. d. Wiss. zu Tou-
louse. Studirle von <797 bis <802 auf d.
Bergacademie zu Freiberg fQJ (AM. XL
1847;,
geb. < 769, Apr. 16, Toulouse,
gest. 1841, Aug. 21, Toulouse,
Traitö de G^ognosie, 2 vol. 8*, Paris 1819.
Quelques observations thermometriques faites
ä la mine Beschert-Glück, pres de Freiberg
(Journ. d. Min. XI et XIII , 1802 et 1803). De
la mesure des hauteurs par le barometre etc.
{Ib. XIX. 1806). Observ. sur la chaleur sou-
terraine faites aux mines de Poullaouen et de
Huelgoet (Ib. XXI. 1 806). Sur la quantite d'eau
eo vapeur contenue dans l'atmosphere etc.
(Ib. XXVII. 1810). Du fer hydratö etc. (Ib.
XXVIII) . Sur les roches primitives homogenes
en apparence (Ib. XXIX). Sur la chute des
aörolithes tomb6s pr^s de Grenade (Ib. XXXI.
184 2). De la quantite du vent fourni par les
trombes etc. (Ib. XXXVIII. 1815). Noch mehre
hüttenmänn. Aufsätze daselbst. Sur la döpense
reelle d'un orifice doü sort un courant d'alr
(Ann. chira. pbys. XXXII. 1826). Sur la rösi-
stance que l'air öprouve dans les tuyaux de
conduite (Ib. XXXIV. 1827).. Sur la resistance
que l'eau öprouve se mouvant dans des con-
duits etc. (Ib. XLIII. 1830). Sur l'öcoulement
des eaux par des orifices rectangulaires allon-
ges (Ib. XLIV. 1830).
Audierne, Jacques. — Erst Schau-
spieler, dann Schulmeister in Paris,
geb. 1710 . . . Beauchamp, Yallee de
Montmorenci,
gest. 1785 . . . Paris.
Les Clemens d'Euclide, d6monstr6s d'une ma-
niere nouvelle et facile, Paris 1746. Traite
complet de trigonomötrie, Ib. 1756. Elemens
de Geometrie, Ib. 1765.
Andifreddi, Giambattista (cigentl.
Giulio Cesare). — Dominicaner im Kloster
S. Mariae supra Minervam in Rom, später
Präsident d. Bibliothek des Museo della Ca-
sanatense (Tp. \l) (BN),
geb. 1714, Febr. 2, Saorgia bei Nizza,
gest. 1794, Juli 3, Rom.
Mercurius in sole visus, observatio habita.
Romae etc. 1753. Occultationes siderum sub
luna etc. 1754. Otia astronomica, 1755. No-
vissimus transitus mercurii sub sole etc. 1756.
Transitus veneris ante solem etc. 1761. Ob-
servatio historico-astronomica, Ib. 1762. In-
vestigatio parallaxis solaris etc. 1765. Teoria
della cometa deli' anno 1769, Roma 1770.
Osservazioni raineralogiche nelle nuove cave
della Tolfa, Ib. 1778.
Andouin, Jean Victor.' — Arzt,
Prof. d. Entomologie am Museum der Na-
turgeschichte in Paris, Milgl. d. Acad. d.
Wiss. (BN),
geb. 1797, Apr. 27, Paris,
gest. 1841, Nov. 9, Paris,
nemarques sur la phosphorescence de quel-
ques animaux articules (Compt. rend. T. XI).
— Mehr als 80 Abhandlungen physiolog. und
naturhistor. Inhalts.
Anfmesser, August. — Oberst-
Lieutenant in d. östr. Armee, Lehrer der
Mathematik und Physik an d. Militar-Aca-
demie zu Wiener-Neustadt (OL),
geb. 1749, Apr. 1, St. Bernhard, ün-
ter-Oesterr.,
gest. 1834, Jan. 1, Wiener-Neustadt.
Anfangsgründe der Mechanik, 2 Thle.
Augier-Dnfot, AnneAmable. —
Arzt zu Soissons (Q)^
geb. 1733, März 14, Aubusson,*
gest. 1775 Soissons.
Journal historique de tous les tremblements
de la terre, 1 vol. 12«, 1756.
*) g«b. 1735 .. . {BN).
Augast, Ernst Ferdinand. — Di-
rector d. CÖlnischen Real-Gymnasiums zu
Berlin, früher Prof. am Joachimsthalischen
Gymnasium daselbst (G.B. 1845;,
geb. 1795, Febr. 18, Prenzlau.
Tafeln zur Berechnung d. Höhen nach Baro-
meterbeobachtt., Berlin 1824. — Elemente des
Euclides etc. Ib. 1825. Über d. Anwend. d.
Psychrometer? zur Hygrometrie etc. Ib. 1828.
Über d. Fortschritte d. Hygrometrie etc. Ib.
1830. Luftfeuchtigkcitu. Cholera etc. Ib. 1831.
Vollständ. Lehrb. d. Mathematik, Ib. 1833,
1852. E. G. Fischer's Lehrb. d. mechan. Na-
turlehre, neu bearbeitet, 2ThIe, Ib. 1837. Zur
Kenntniss d. geometr. Alelhoden d. Alten, Ib.
1844. Vollständ. logarithm. und trigonometr.
Tafeln, Ib. 1848, 1853. —Differentialbarome-
ter (Pogg. Ann. III. 1825). Über das Psychro-
meter (Ib. V. 1825, u. XIV. 1828). Reduct. d.
Thermometergrade auf wahre Wärmegrade
(Ib. XIII. 1828). Formel für d. Spannkraft d.
Wasserdarapfs (Ib. XIII. 4 828, XVIII. 1830 u.
XXVH. 1 833) . Verhalt, d. Wassers im Vacuum
(Ib. LH. 1841). Rotation durch Reibungselektr.
(Ib. LXXI. 1847). Math. Aufsätze in Schul-
programmen u. Grunert's Archiv XVI. 1 851 .
Augustin, Johann Samuel. —
Etatsrath, erster Secretär in der Kriegs-
kanzelei zu Kopenhagen, Mitgl. d. K. dän.
Gesellsch. d. Wiss. (NK),
geb. 1715, März 3 1 , Oidenswort bei
Eiderstadt,
gest. 1785 (Kopenhagen?)
Om Forskjellen iraellen Tycho Brahe's og Pi-
card's Meridian of Uraniborg (Dansk. Vid.
Selsk. Skrift. XII). Om adskilüge Steders
Laengde og Brede i Norge (Ib. id.).
75
Augustin
Auzout.
76
AngQStin, Friedrich Ludwig. —
Dr. Med., pract. Arzt und Prof. am Colleg.
med. in Berlin, seit 4 833 in Potsdam Arzt,
Regierungs-Rath und Mediciuairath fCll),
geb. 4776, Juni 3, Berlin,
Vom Galvanismus u. dessen medicin. Anwen-
dung, Berl. <801. Geschichte d. galvan. Elek-
tricität u. ihrer medicin. Anwend. Ib. 4 803.
Attgustin ab Hortis, Christian.
— Erst pract. Arzt zu Käsmark in Sieben-
bürgen, dann in Wien Leibarzt des Kai-
sers Ferdinand IL , nach dessen Tode auf
seinem Landgut Gross -Lomnilz lebend*
ürgrossvater von Samuel (OL),
geb. 4598, Dec. 6, Käsmark,
gest. 4 650, Aug. 24, Gross-Lomnitz.
Hinterliess handschriftlich: De balsamo bun-
garico und De gemmis Hungariae. — Das Prä-
dicat »ab Hortis« bekam er für die Pflege des
botarfischen Gartens, den er auf kaiserl. Be-
fehl in Wien anlegte.
Augustin ab Hortis , Samuel. —
Erst Subrector zu Käsmark in Siebenbür-
gen, dann Prediger zu Georgenberg in Un-
garn (OLJ,
geb. 4 729, Aug. 26, Gross-Lomnitz,
gest. 4 792, Aug. 5, Georgenberg.
De methodo generali construendi omnes ae-
quationes algebraicas , 4 736. Mineralog. Auf-
sätze in Österreich. Zeitschriften.
Augustinus Olomucensis oder
Moravus (Käsenbrot). — Domherr, spä-
ter Probst zu Olmülz und Brunn, erster
Secrelär des Königs Wladislaw von Böh-
men, Mitgl. d. gelehrt. Donaugesellschaft
fOestr. Zeitschr. f. Geschichts- u. Staats-
kunde 4 837;,
geb. 4 466 etwa . . , Olmütz,
gest. 4543 Olmütz.
War Astronom und beförderte Öiov. Bianchi-
ni's Tabulae coelestiura motuum 4 495 zu Ve-
nedig zum Druck.
Augustinua, Thomas a St. Jose-
ph o. — Piarist, auf einige Zeit vom Kai-
ser Karl YL nach Wien berufen , um ver-
schiedene künstliche Maschinen zu verfer-
tigen, spater zu Hörn in Ünter-Oesterreich
lebend (OL),
geb. 4 646, Sept. 4 6, Auspilz, Mähren,
gest. 4 747, Aug. 4ö, Hörn.
Metamorphosis geometrica proportionum vin-
culis expedita , Wildberg 1690 (Eine Ergän-
zung desEuclid, der beigefügt ist: Pinax com-
binatorius Trigonometriae sphaericae). Stand
mit Leibnia in Briefverkehr und löste ver-
schiedene ihm von demselben in den Act. Eru-
ditonmi vorgelegte mathematische Aufgaben.
Schrieb auch an den Grafen Ferd. Ernst Her-
berstein eine Sammlung matheraal. Briefe, die
174 3 zu Prag erschien.
do TAulnaye, Fran^ois Henri
Stanislas. — Ums Jahr 4 789 Advocat
am Parlament, spater, da er sein beträcht-
liches Vermögen eingebüsst hatte, Literat
(BS),
, geb. 4 739, Juli 7, Madrid,
gest. 4 830 . . . . . Hospiz St. Perrine
bei Chaillot.
Description et usage du respirateur anti-m^-
phitique imaginö par Pilätre deEozier et per-
fectionnö par l'auteur (Journ. de Phvsique
1786. T. I).
Auracher von Aurach, Joseph.
— Prof. d. Kriegs-wissenschaft an d. Wie-
nerisch-Neustädter Academie, dann Oberst
und Brigadier in d. Österreich. Landwehr,
zuletzt General-Major im stehenden Heer
(Oiyj (OL),
geb. 4 756, Dec. 20, Olmütz,
gest. 4 834, Dec. 30
Beschreib, des Quarreographs, mittelst dessen
man jede perspectivische Zeichnung aufneh-
men kann, Wien 1820. Ausfiihrl. Anweis, zu
einem ganz neuen und einfachen Antigraphen
oder Verkehrtzeichner, Ib. 1820.
Autenrieth, Johann Herrmann
Ferdinand von. — Prof. d. Medicin an
d. Univ. zu Tübingen und Kanzler dersel-
ben (ETJ (N),
geb. 4 772, Oct. 20, Stuttgart,
gest. 1835, Mai 3, Tübingen.*
Gründliche Anweisung zur Brotbereilung aus
Holz, Stuttg. 1817. Mit J. G. F. von Bohnen-
berger : Tübinger BUitter f. Naturwissenschaf-
ten und Arzneikunde, 3 Bde. Tüb. 1815 — 17.
* gest. Mai 2 (ö. 4).
d' Auteroche , s. C h a p p e d'A u t e-
roche.
Autolykus. — Berühmter griechi-
scher Mathematiker (BN),
geb. . . . Pilane, Kleinasien.
Lebte um 330 vor Christ.
De sphaera mobili , und De vario orlu et oc-
casu siderum inerrantium libri. Beide Schrif-
ten sind griechisch und lateinisch von Conrad
Dasypodius 1 572 zu Strassburg herausgegeben.
Auzout, Adrien. — Eins der ersten
Mitglieder der Acad. d. Wiss. zu Paris,
verlor aber durch eineintrigue schon 4 668
seine Stelle, und ging darauf nach Italien,
erst in Florenz, dann in Rom lebend (BN),
geh Roucn,
gest. 4 69 4 .... Rom.
77
Avanzini —
Aycke»
78
Epistola de duabiis novis in Saturno et Jove
factis observatlonibus, Paris 4664. Trait(5 du
microm^tre, Ib. <667. Da microm^lre (Mem.
anc. Paris. T. VII). Sur le ragguaglio di due
nuovi osservazioni falte da G. Campaai (Ib. ib.).
Observations de comete, le 25 Dec. 4 644 et
1665 (Ib. T. X). The motion of the late co-
met <664 predicted (Phil. Tr. 4 665). The mo-
tion of thc second comet predicted etc. (Ib.
ib.). Letter concerning a 'way for taking the
diameters of the planets etc. (Ib. 1666). On
the means to illuminate an object in what pro-
portion one pleaseth etc. (Ib. 1665). Jiidge-
ment toiiching the opertures of objectglasses
(Ib. ib.). In.stance to R. Hook for communi-
cating bis contrivance of making, with a glass
of a sphere of 20 or 40 foot diameter, a tele-
scope drawing several hiindred foot etc. (Ib.
ib.). Observation made in Rome, concerning
the declination of the magnet (Ib. 1 670).
Avanzini, Giuseppe. — Abt, Prof.
d. Mathematik und Physik zu Padua, Mitgl.
d. Acad. daselbst, der zu Brescia und des
Instituts zu Bologna (Nov. Sagg. Padov. lUJ
(Mem. Istit. Lomb. Venet. \J (Tp. lYJ (BN),
geb. 1753, Dec. 13, Gaino bei Salo im
Venet.*
gest. 4 827, Juni 18, Padua.
Reflexions sur la direction des fleuves, Bresc.
1782. Nuove ricerche sulla resistenza de' fluidi
(Sagg. Padov. III). Sopra un paradosso a cui
porta la teoria della resistenza de' fluidi etc.
(Mem. Soc. Ital. 1806). Osserv. e sperienze
sopra la teoria della resistenza de' fluidi pro-
posta dal Sign. Giorgio Juan, Mein. III (Ib.
1808). Sulla vera legge dell' urto de' fluidi
contro ostacoli mobili, Padova 1811. Supple-
ment dazu (Sagg. Padov. 1813). Opuscoli in-
torno alla teoria geometrica dell' Ariele idrau-
lico, Päd. 1815.
* geb. Dec. 15 {BDN).
Avellar, Andre do. — Prof. d. Ma-
thematik an d. Univ. zu Coimbra (G. St),
geb. 1546 ... . Lissabon,
gest. 1621 etwa . . .
Da Esfera e suo uso, Coimbr. 1592. Sphaerae
utriusque Tabella , Ib. 1593, Repertorio dos
Tempos. Expositio in theoricas Septem plane-
tarum et octavae sphaerae Pnrbachii.
Averani, Giuseppe. — Prof. der
Jurisprudenz an der Univ. zu Pisa (VJ)
(Tp.yi),
geb. 1662, März 20, Florenz,*
gest. 1738, Aug. 24, Florenz,
Machte, gemeinschaftlich mit Cipriano Targio-
ni, 1694 auf Befehl des Grossherzogs Cosimo III.
von Toscana die Versuche mit einem Brenn-
spiegel von Bregens, durch welche zuerst Dia-
manten verbrannt wurden (Siehe : Esperienze
fatte collo specchio ustorio, in d. Galleria di
Mluerva T. VI und dem Giorn. de' Letterati,
T. VIII). Schrieb, ausser mehren juristischen
Werken, einige mathematische, die aber nicht
gedruckt wurden , z. B. De momentis corpo-
rum gravium in planis inclinatis ; Defensio
propositionis , quam Galilaeus posuit initio
Dialogi II de lancis aequilibrio, cui diversa
Corpora diversisque modis sint appensa ; Tra-
ctat. de Sphaera ; etc.
♦ geb. März 23 {HL) ; Mai 20 (.7).
Averani, Niccolo. — Bruder von
Giuseppe. Advocat in Florenz, der sich
nebenher mit Mathematik beschäftigte*
(HL),
geb. Mitte XVII. Jahr., Florenz,
gest. 17 27, Aug. 4, Florenz.
Edirte Gasaendi's Werke, Florenz 1727. De
mensibus Aegyptiorum, Ib. 1737 (posthum).
* Auch ein dritter Bruder, Benedetto (geb. 1645,
Juli »9, Florenz, gest. 1707, Dec. 28), Prof. d. Grie-
chischen und d. Humaniora zu Pisa, war in der Ma-
thematik bewandert.
Averrhogs, auch Averroes oder Aben
Ruis, eigentlich Abul-Welid Muhammed,
Ben Ahmed IbnRoschdel Maliki. — Arzt
u. Oberrichter (Kadi) successive in Cor-
dova und Marocco, eine Zeit lang nach Fez
verbannt, aber zuletzt vom Kalifen Alman-
sor w^ieder in seine Aemter eingesetzt
(BDN) (WGA),
geb Cordova,
gest. 1 198 (Hegira 595), Marocco.
Machte astronomische Beobachtungen (sah
z. B. Flecke in der Sonne) , schrieb ein Com-
pendium zum Ptolemäus , commentirte Ari-
stoteles und verfasste ein medicinisches Werk.
Avioenna, eigentlich Abu Ali el-Ho-
sein Ben Abdallah Ben el Hosein Ben Ali
el-Scheich el-Reis Ibn Sina. — Leibarzt
mehrer arabischer Fürsten, zuletzt Wessir
von Hamadam und Ispahan (BDN) (WGA),
geb. 980, Aug. — Sept. (Heg. 37 0),
Charmalin b. Bochara,
gest. 1037, Juni .. (Heg. 428), Hama-
dam, Persien.
Berühmt durch seine mathematischen, medi-
cinischen und chemischen Schriften, die spä-
ter ins Lateinische übersetzt worden sind. Zu
ersteren gehören : Opera Mathematica seu
Arithmetica , Geometria , Astronomica et Mu-
sica ; Euclidis elementa ; Arithmetica et Mu-
sica in epitomen contracta ; De corporibus
coelestibus etc. ; Tractatus de stellis fixis, etc.
Sein medicinisches Hauptwerk : »Canon« ist
vielfach edirt. Von seinen chemischen Schrif-
ten sind die bekannteren : Tractatus de Alchi-
mia ; Porta elementorum ; De tincluris metal-
lorum ; etc.
d'Ayisso&e, s. Davidson.
AyckOj Johann Christian. —
Stadtrath in Danzig, Mitglied der naturfor-
schenden Gesellschaft daselbst (Or),
79
Aynscom
Saader.
80
geb. 1766, Sept. 7, Danzig,
gest. «854, Dec. 23, Danzig.
Fragmente zur Naturgeschichte des Bernsteins,
Danzig 4835. Bemerkungen über Grundeis
(Pogg. Ann, 1836. Bd. XXXIX).
Aynsoom, Franz Xaver. — Jesuit,
Lehrer d. Mathematik und d. schönen Wis-
senschaften. Schüler von Gregorio a St.
Vincenlio (BEJ) (J),
geb. <624 Antwerpen,
gest. i660, Dec. 8, Antwerpen.
Expositio ac dediictio geonietrica quadratura-
rum circuli R. P. G. a St. Vincentio, Antverp.
-1656 (Vertheidigte darin seinen Lehrer gegen
Eayghens und Leotaud).
Ayrer, Melchior. — Practischer Arzt
in Nürnberg, der in Leipzig und Bologna
studirt hatte (WN) (JJ,
geb. 1520, ApriHO, Nürnberg,
gest. 1579, März 17, Nürnberg.
Hatte als Mathematiker u. Chemiker grossen
Ruf unter seinen Zeitgenossen ; verfertigte ma-
thematische Instrumente.
AzaiSj Pierre Hyazinthe. — Phi-
losophischer und politischer Schriftsteller
in Paris, eine Zeit lang Rector der Acade-
mie zu Nancy Y^F^ (Q),
geb. 1766, März 1, Sorreze.
gest. . . :
M6ra. sur le mouvement molöculaire et sur la
chaleur, suivie d'un coup d'oeil g6n6ral sur le
Systeme du monde et d'une lettre ä Mr. La-
plac©, Paris 1806. Systeme universel, 8 vol. 8°,
Ib. 1810—12.
Azara, Don Jose Nicolas de. —
Spanischer Staatsmann und Gesandter suc-
cessive in Rom, Florenz und Paris, zuletzt
Privatmann zu Paris (BN),
geb. 1731 BarbunaleSjb.Bal-
bastro, Aragonien,
gest. 180-4, Jan. 26, Paris.*
Introduzione alla Storia naturale e alla Geo-
grafia fisica di Spagna, 2 vol. 8*, Parma 1784.
*gest. 1797. ..{WB).
Azara^ Don Felix de. — Spanischer
Ingenieur und Brigadier; von 1781 bis
1801 zur Regulirung der GrUnzen von der
Regierung nach Südamerika geschickt, spä-
ter Mitglied der »Junta de fortificatione y
defensa de ambos Indio« in Madrid. Bru-
der von Nicolas fZC.XlX) (BN),
geb. 1746, Mai 18, Barbunales,b.Bal-
bastro,
gest. 1811 Aragonien.
Voyages dans l'Amerique meridionale, depuis
1781 jusqu'en 1801, Paris 1809, 4 vol. 8" et
Atlas. (Publi^s par C. A. Walkecaer.)
Azevedo-Fortes , Manuel de. —
War einige Jahre Prof. d. Philosophie in
Siena, dann in seinem Vaterlande erst In-
genieurcapitän und zuletzt Feldmarschall
fG.St),
geb. 1660 . . . Lissabon,
gest. 1749
Engenheiro Portuguez, 1728 — 29. Logica ra-
tional geometrica e analytica, 1744.
Azzoni, Franz. — Jesuit, 15 Jahre
lang in Quito Theologie lehrend, dann Re-
ctor zu Brzeznicz und Novizenmeister in
Brunn; nach Aufliebung des Ordens in
Prag lebend (M. 11) (OL) fPlz),
geb: 1717, Nov. 25, Prag.
gest. 1775, Juli 5, Prag.
Examen luminis, celebrem controversiam de
ratione, sive substantiae, sive accidentis luci
tf ibuenda , discutiens , tribus artlculis defini-
tum, Pragae 1752.
Baader, Ferdinand Maria von.
— Arzt, Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Mün-
chen, Direct. d. philosoph. Klasse u. d.
Mineralienkabinets derselben (M. Hj (BN),
geb. 1747, Febr. 10, Ingolstadt,
• gest. 1797, März 4, Augsburg.
Über einige Neuerungen in d. Naturgeschichte
(Neue Abhandl. d. Baier. Acad. 1797, Bd.VII).
Baader, Joseph von. — Dr. Med.,
Oberbergrath u. Prof. an d. üniv. zu Mün-
chen, Mitglied d. Acad. d. Wiss. daselbst,
auch Generallandcsdirectionsrath im Berg-
u. Salinenwesen fM. U) (N),
geb. 1763, Sept. 30, München,
gest. 1835, Nov. 20, München.
Beschreib, eines neu erfund. Gebläses, Gott.
1794. Über einige d. wichtigsten Fortschritte,
welche im Maschinenwesen seit d. Anfang die-
ses Jahrhunderts , besonders in England , ge-
macht worden sind, Münch. 1798. Beschreib,
u. Theorie d. engl. Cylindergebläses, ib. 1805.
Projet d'une nouv. machine hydraulique pour
remplacer l'ancieune raachine de Marly, etc.
Paris 1805. Über ein neues System d. fort-
schafiFend. Mechanik, Münch. 1817. Vollständ.
Theorie d. Saug- u. Hebepumpen, Hof 1820.
Neue Vorschläge z. Verbessr. d. Wasserkünste
b. Bergbau u. Salinenwesen, Ib. 1820. Über
d. neuesten Verbessr. d. Eisenbahnen, Münch.
1825. Vorschlag zu einer hydraul. Luftpumpe
(Gren, Journ. 1790. Bd. H). Beschreib, ver-
schiedn. Maschin. z. Anschwängr. d. Wassers
mitLuftsäure (Ib. 179l.Bd. IJi). Neue Methode,
das Wasser mit Luftsäure zu sättigen (Baldin-
ger, Med. Journ. St. 21). Über seinen Was-
serschlitten (Güb, Ann. 1811. Bd. XXXVHIj.
81
Baader
Sabin gton.
82
Description of a Hydrometrograph (Edinb.
phil. Journ. XIII. 4 825).
Baader, Franz Xaver von. —
Münz- u. Bergralh, auch Generallandes-
directionsrath beim Berg- u. Salinenvve-
scn , später Prof. d. speculativ. Dogmatik
an d, Univ. zu München. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. daselbst. Bruder von Joseph
{M. llj fNJ,
geb. 17 65, März 27, München,
gest. iSH, März 23, München.
Vom Warmestoff, seiner Vertheilung, Bindung
u. Entbindung, Wien u. Leipz. 1786. Über d.
pythagoraische Quadrat in d. Natur oder d.
vier Wcltgegenden, Tübing. 4 798. Beitrag z.
dynamisch. Philosophie, Berlin 4 809. Über d.
Bhtz, als Vater d. Lichts, Münch. 4 816. Neue
Anwend. menschi. Kraft in d. Mechanik (Berg-
mann. Journ. 4 789). Verbesserung d. Kunst-
sätze (Ib. 4 794 u. 92). Versuch einer Theorie
d. Sprengarbeit (Ib. 4 792j. Ideen über Festig-
keit u. Flüssigkeit (Gren. Journ. 4 792. Bd. V).
Baader, Matthias Johann. — Sa-
linen-Inspector zu Reichenhall in Baiern.
Bruder der beiden Vorhergehenden (Cllj,
geb. 1773, Juni 6, München,
gest.?
Meteorologische Beobachtungen zu Reichen-
hall i. J. 4 797 (Schrajik, Literar. Epbemerid.
4799).
Baart de la Faule, Jacob. —
Siehe Faille.
Babbag^e, Charles. — Lucasian.
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Cam-
bridge, später als Privatmann in London
wohnend. Mitgl. d. Roy. Society (DC.YJ,
geb. n90 etwa . . .
Reflections on the Decline of Science in Eng-
land, Lond. 4 830. On the Econoray of Machi-
nery and Manufactures , Ib. 4832. Essay to-
wards the calculus of fiinctions (Philosoph.
Transact. 4 84 5 et 4 6). On the analogy between
the calculus of fluxions and other branches of
analysis (Ib. 4 84 7). New melhods of finding
the sums of several classes of infinite series
(Ib. 4 84 9). Repetition of Arago's experiments
on theMagnetism of various substances during
the act of rotation (Ib. 1825). On a method of
express by signs the action of machinery (Ib.
4 82.6). On the electrical and magnetical rota-
tjons (Ib. 4 826). On examination of some que-
stions connected with gamesof chance (Edinb.
Tr. vol. IX). On the application of analysis to
the discovery of local theorems and porisms
(Ib.id). On tiie nolation employed in the cai-
cuUis of Functions (Cambridge, Soc. Tr. 4 822.
vol. I) On the dctermination of the general
term of a new class of infinite .series (Ib. 1827.
II). On Ihe influencc of signs in raatliematical
reasonin:.^s (Ib. ib.). On the Application of
Machinery lo the calculation of astronomical
Pojjgeiidorfr, HandwörtcrLych,
tables (Mem. Astron. Soc. 4 825. vol. I). D« of
math. tables (Ib. ib.). On a new Zenilh Mi-
crometer (Ib. 4 826. II). Notice respect. some
errors common to many tables of Logarithras
(Ib. 4 829. III). Demonstrat. of a theorem re-
lat. to prime numbers (Edinb. phil. Journ.
4 819. I). On barometr. observalions at the
fall of the Staubbach (Ib. 4 822. VI). On ma-
chinery for calculating and printing mathema-
tical tables (Ib. 4 822. VII). On the theoretical
principles of the machinery for calculating
tables (Ib. 4 823). His calculating Engine (Ib.
4 823. IX). On the measurement of hights by
the barometer (Edinb. Journ. of Sc. 4 824. I).
Babinet, Jacques. — Folgweise
Prof. d. Mathematik in Fonfenay-le-Comte,
Prof. d. Physik zu Poitiers und dasselbe
am College Louis-Grand zu Paris, Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. daselbst (DC. Vi,
geb. 1794, März 5, Lusignan, Depart.
Vienne.
Mit Ampere: Expose des nouv. decouvertes
sur relectricite et le mapnetisme (in Thom-
son'sCheirie. trad. parRiffault, Supplm. 4 822).
Resumc co!r:plet de la physique des corps im-
pondcra'jlo. Paris 4 825. D« des corps pon-
derableö, ■ .4 825. Experiences pour veriher
Cellos de r. Trevelyan, Ib. 4 833. Eludes et
lectures ;r les sciences d'observation , etc.
2 vol. S^, Paris 4 855. Sur son nouvel hygro-
metre (Ann. eh. ph. 4 824. XXVI). Sur un
moyen de mesurer plusieurs actions chimiques
(Ib. 1828. XXXVII). Sur la couleur des r6-
seaux (Ib. 4 829. XL). Mem. d'optique mcteo-
roiogique (Compt. rend. 4 837. IV). Sur la
double refraction circulaire (Ib. ib.). Sur les
caracteres optiques des mineraux (Ib. ib.).
Sur les Couleurs des doubles surfaces ä di-
stance (Ib. 4838. VII). Sur la chaleur, dans
l'hypothese des vibrations (Ib. ib.). Sur l'ab-
sorption de la lumiere dans les milieux colo-
res birefringents (ib. ib.). Sur le soleil bleu
(ib. 4 839. Vill). Sur la perte dun demi-in-
tervalle d interförence, quia lieu dans la t6-
flexion ä la seconde surface d'un milieu (Ib.
ib.). Instr. pour mesurer des angles et des
üidices de refraction (Ib. ib.). Formule baro-
metrique etc. (Ib. 4 839. IX). Sur l'aberration
de la lumiere (Ib. ib.). Nouv. point neutre
dans l'atmosphere (Ib. 4 840. XI). Sur la trans-
mission de la lumiere par des canaux sinueux.
(Ib. 4 842. XV). Sur la graduation des th6r-
mometres ä chambres (Ib. 4 843. XVII). Sur
la Polarisation de la lumiere (Ib. 4 845. XX).
Estimation de la dispersion dans des Ires-pe-
tits echantillons etc. (Ib. 4 845). Sur les nuages
ignes du soleil etc. (Ib. 4 84 6. XXII). Surraber-
ration de diffraction etc. (Ib. 4 847. XXV).
Theorie de la pluie (Ib. 4 848. XXVI). Noch
viele andere Notizen daselbst.
Babington, William. — Arzt, Leh-
rer d. Chemie u. Materia medica am Guy's
Hospital in London, früher Apotheker da-
selbst. Mitgl. d. Royal Society (ABO),
83
Babo
Baco.
84
geb. 1757 etwa . . .
gest. 1833, Apr. 29, London.
A systematic aiTangement of Minerals etc.
London 1795. A new System of Mineralogy,
Ih. il99. Aufsatze in Nieholson'g Journ. —
War Präsident u. Mitstifler der geolog. Gesell-
schaft in London. Nach ihm ist der Babing-
1 0 n i t benannt (Levy, Ann. ofPhil. 4 824. VII).
Babo, Lambert, Freiherr von. —
Gutsbesitzer zu Weinheim in Baden, Vor-
steher d. landwirlhschaftl. Vereins für d.
badnischen Unlerrheinkreis fCLJ,
geb. r790 . . . . Mannheim.
Anleitung z. chennisch. Untersuch, d. Bodens,
Frankf. 1843. Ackerbauchemie für d. Land-
mann, Ib. 1845, 2. Aufl. 4 850. Die Erzeugung
und Behandl. d. Traubenweins, Ib. 1846. Die
Hauptgrundsätze d. Ackerbaus, Ib. 1851. Noch
einige agronom. u. önolog. Schriften,
BabOy Clemens Heinrich Lam-
bert, Freiherr von. — Dr. Med., Privat-
docent an d. Univ. zu Freiburg im Breis-
gau. Sohn d. Vorigen (OrJ,
geb. 1818, Nov. 25, Ladenbürg, Baden.
Über d. Spannkraft d. Wasserdampfs in Salz-
lösungen , Freiburg 1847. Quecksilberventil
(Liebig, Ann. 1844. XLIX). Mit Fresenius:
Lber em sicheres u. neues Verfahren z. Aus-
mittl. u. quantitativ. Bestimm, d. Arsens bei
Vergiflungsfällen (Ib. ib.). Anwend. d. Cen-
trifngalkraft in ehem. Laborator. (Ib. 1852.
LXXXII). Miltheil. aus d. ehem. Laborat. zu
Freiburg (Ib. 1853. LXXXV). Über d. Furfu-
rol (Ib. ib.). Photograph. Versuche (Pogg.
Ann. 1856. XGVIl). Mit J. Muller: Die fluo-
rescenz-erregende Eigenschft d. Flamme d.
Schwefelkohlenstoffs (Ib. ib).
Baocelli, Liberato Giovanni. —
Cleiicus regularis vom Orden d. frommen
Scbule, Prof. d. Physik an d. Univ. zu Bo-
logna. Mitgl. d. Societä Italiana (Mem. Soc.
ItaLXXlllAJ,
geb. 1772, Nov. 18, Lucca.
gesL 1835, Oct. 21, Bologna.
Nuove Esperionze sullo strignimento e disten-
dimento de' fluidi aeriformi per virtü di am-
mentata e diminuita pressione atmosferica
(Giorn. di fisica etc. del ilegn, Lomb. Venct.
48<2. T. V). Risultati delle esperienze intorno
all' azione di tili elcttrici sugli a'.:hi calamitati
e non calamitati (Antologia di Firenze 1821).
I fenomeni elettro-magnetici a due leggi ri-
dolti con la loro cagione lolta dall' opinione
symmeriana, Modena 1821. Lettere due sopra
fenomeni eleltro-magnetici, Carpi 1822. Sul
magnetismo del rame e di altre sostanze (Bibl.
Univ.). Viel Lnedirtes.
Bacci, Andrea. — Leibarzt d. Pap-
stes S ixt US V. und, von 1567 bis 1600,
Prof. d. Botanik in Rom rBN),
geb San Elpidio, Mark Ancona,
gest. nach 1600.
De thermis, lacubus, balneis et fontibus totius
orbis Libr. VII, Venet. 1371. Del Tevere, della
natura e bonlädell' aequo e dell' innondazione,
1558. Trattato delle gemme e pietre preziose
nella sacra Scrittura riferite.
zum Baoh, s. Zumbach.
Baohe, Alexander Dallas. — Su-
perintendent der Küslenvermessung der
Vereinigten Staaten (an Hassler's Stelle);
früher Prof. d. Physik u. Chemie an d.
Univ. von Pennsyivanien fOrJ,
geb. 1806, Juli 19, Philadelphia.
Safety Apparatus for steamboats (Sill. Journ.
1831. XX). Disturbanceoftheneedleduringthe
aurora borealis (Ib. 4 835. XXVII). On the me-
teorsofl 3 Nov. 1833 and 1834 (Ib. 1836. XXIX).
Influence of colour on radiation Jh. <S36.
XXX). Radiation and absorption of heat, spe-
cific heat and apparatus for illustrating it (Ib.
1835. XXVIIl). Effect of deflected current of
air on the results with a rain gauge (Ib. 1839.
XXXV). Use of the Zenilh telescope in deter-
mining latitudes (N. Sill. Journ. 1852, XIV).
Observations at the Magnetic and Meteorolo-
gical Observatory at the Girard College, Phi-
ladelphia, made...1840 to 1845, 3 vol. 4®
with Atlas, Washington 1847. Reports on the
CoastSurvey, 4 vol. (Siehe N. Sill. Journ. III—
XVII I) . Viele Aufsätze in d. Proceedings of the
Americ. Society for the Advanc. of Science.
Bachet, Sieur de M^ziriac, Claude
Gaspard, -— Jesuit, früher Prof. d. Rhe-
torik in Mailand , dann Mitgl. d. Academie
francaise in Paris (Ni. YIJ (J),
geb. 1587 etwa, Bourg en Bressc,
gest. 1638, Febr. 28, (Paris?).
Diophanti Alexandrini arilhmeticorura Libri
sex et de numeris multangulis Liber unus,
Paris 1621 . Probl^mes plaisans et delectables
qui se fönt par les nombres, Lyon 1 6i 2 et 1 624
(Gab Veranla.ssung zu den Recröations raathö-
matiques von Ozanaon).
Bachmann, s. Hivin us.
Bachmann, Joseph. — Prof. der
Chemie u. Metallurgie an d. Bergacademie
zu Schemnitz (G. 1849;,
geb
gest. 1849, Jan. .., Schemnitz.*
Chemische Abhandl. über d. Mangan , Wien
1829. Versuche überd. Mangan und dieMan-
gano.vyde (Schweigg. Journ. 1829. LV).
* Ward -wegen .coincr deutschen Gesinnung von Stu-
denten maijy arischer Abkunft vor der Thür seines
eigenen Hauses aufgehängt.
Bachuone, s. Arnaldo.
Baco, Roger. — FranciscanermÖnch,
der in Paris u. 0.\ford sludirt hatte und au
85
Baco
Baeyer.
86
d. Universität des letzlercn Orts Mathema-
tik u. Astronomie lehrte. Hatte wegen sei-
ner Kenlnisse (die ihm den Beinamen »Do-
ctor mirabihs« erwarben) und weil er die
Siltenlosii^keit seiner Ordensbrüder ohne
Rücksicht tadelte, viele Schicksale zu er-
dulden, namenilich eine zehnjährige Ge-
fangenschaft in Frankreich (BD),
geb. 12^4 bei Ilchesler, So-
merselshire,
gest. 1294, Juni \\, Oxford.*
De secretis operibus artig et naturae et de nul-
litate magiae, zuerst gedruckt Paris < 542. Opus
majus, gedruckt London 1 733 (Enthält unter
Anderem : De cenlris gravium ; de ponderi-
bus ; de valore musices; de cosraographia ;
de situ orbis ; de arte experimentali ; de radiis
solaribus ; de coloribus per artem fiendis ;
etc.). Opus minus. Opustertium. Mehre che-
mische u. alchemistische Schriften , die theils
anderen Sammlungen einverleibt wurden,
theils zusammengefasst als Thesaurus chymi-
cus, Francofurli 4 603 u. -1620 erschienen.
* gest. 1292 (nicht 1294), Juni II {BM).
Baco, Francis. — Ritter, <604 be-
soldeter Rechtsanwalt der engl. Krone,
1607 Sollicitor-General, 1613 Atforney-
General, 1617 Siegelbewahrer, 1619 Lord-
Grosskanzler u. Baron von Verulam, 162 0
Viscount St.Albans, aber 1621 wegen Ün-
terscbleife vom Parlamente aller seiner
Aemter entsetzt und zur Haft im Tower
verdammt, vom Könige Jacob L jedoch
theilweis begnadigt (BD),
geb. 1561, Jan. 2 2, Yorkhouse, London,
gest. 1 62 6, Apr. 9, High^ate, London.
Novum Organen scientiarum er New Method
of employing the reasoning faculties in the
pursuits of truth, Lond. 4 620. On the advan-
cement of learning, Lond. -1605, übersetzt un-
ter d. Titel: Sylva sylvarum or history of Na-
tu re , Ib. 4 621. De augmentis scientiarum
Libr. IX, Paris 4 624. Historia naturalis et ex-
perimentalis de ventis, Leyd. 4 638.
Baeck, Diederich. — Jesuit, Leh-
rer d. Mathematik am Colleg. zu Freiburg
im Breisgau und dann zu Luzern, später
Beichtvater d. Cardinais, Landgrafen Fried-
rich von Hessen in Rom (SBJJ,
geb. 1599 Überlingen, am Bo-
densee,
gest. 167 6, März 9, Rom.
Tubus optico-geometricus novua disputationi
propositus, Frib. 4 632. Architectonica mili-
taris, Lucernae 4635.
Baeok, Abraham. — Leibarzt des
Königs v. Schweden , Präses d. Collegium
Medicum u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm fSLHJ,
geb. 1713 Söderham,
gest. 1790, März 15, (Stockholm?).
Beskrifning pä en af lerbrunnarna omkring
Paris (Vet Acad.Handl. 4745). Ron, anställde
med hvitTorfaske (Ib. 4 750). Viel Medicin.
Baehrens, Johann CbristianFried-
rieh. — Pastor und Rector zu Schwerte
bei Unna, Grafschaft Mark (M. llj,
geb. 1765, März 1 , Meinertshagen, Grfs.
Mark,
gest. 1833, Oct. 1 6, Schwerte.
Beschreib, einer neuen astronom. -geometri-
schen Boussole, Halle 4 793, Zusätze dazu, Ib.
4794. Über die einzig wahre Theorie d. na-
türl. u. künsll. Düngmittel, Leipz. 4 797, 3.
Aufl. 4 820. Viel Medicinisches , Philosophi-
sches, u. A.
Baer, Karl Ernst von. — Dr.Med.,
Prof, d. Zoologie an d. Univ. zu Königs-
berg, dann Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Pe-
tersburg, darauf (1830) wieder Prof. in
Königsberg, und einige Jahre abermals als
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. nach Petersburg
übersiedelnd (RNJ (CL),
geb. 1792, Febr. 17 (A. St.), Landgut
Piep, Esthland.
Beispiele von fortgetragenen Felsbiöcken and.
Südküste v. Finnland (Bullet. Acad. Pötersb.
4 837. II). Bericht über d. neuest. Entdeckun-
gen an d. Küste von Nowaja-Semlja (Ib. ib.).
lieber d. Klima von Nowaja-Semlja (Ib. ib.).
Ergebnisse seiner Reise nach Nowaja-Semlja
und Lappland (Ib. 4 838. IIIj. Xlhev das Klima
von Sitka (Ib. 4 839. V). Über d. Wanderung
eines sehr grossen Granitblocks überd. finni-
schen Meerbusen nach Hochland (Ib. ib.). Über
d. Häufigkeit d. Gewitter in d. arctlschen Re-
gionen (Ib. 4 840. VI). Überd. Bodentempera-
tur von Sibirien (Bullet. Classe phys. Acad.
Pötr. 4 850. VIII). Mit Helmersen : Beiträge z.
Kenntnissd. russisch. Reichs u. Asien, 4 0 Bde.
Petersb. 4 839—45. — Viel Zoologisches und
Anatomisches.
Baern^anii , Georg Friedrich. —
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Witten-
•berg (Ä) (M),
geb. 1717 Leipzig.
gest. 1769, Febr. 6, W^ittenberg.
De vectibus curvilineis, Lips. 4 737. De cuneo,
Viteb. 4 754. De solutione cubicarum aliarum-
que aequationum ope sinuum, Ib. 4 754 . Theo-
rematis algebraici Demonstratio, Ib. Analysis
problematis geometrici etc. (Act. Erud. 4 748).
Baeyer, Johann Jacob. — Gene-
ral-Major im preussischen grossen Gene-
ralstab- zu Berlin (GB. 18 45;,
geb. 1794, Nov. 5, Müggelheim, b.Kö-
penik.
Gradmessung in Preussen etc. (mit F. W. Bes-
sel), Berlin 4 838. Die Küstenvermessung (der
6*
87
Bafi^
Baüly.
88
Ostsee) und ihre Verbind, mit der Berliner
Grundlinie, Ib. 1849. Nivellement zwischen
Berlin und d. Ostsee (Ästr. Nachr. 4 837. Bd.
XIV). Über Erlangung d. Gleichzeitigkeit d. ge-
genseit. Beobachtungen von Höhenunterschie-
den (Ib. ib). Formeln z. Berechnung v. Hö-
hendifferenzen und d. Coefficienten d. irdi-
schen Strahlenbrechung (Ib. ib). Über eine
neue Formel zum Höhenmessen mit dem Ba-
rometer (Pogg. Ann. 1856. XCVIII).
BafBn, William. — Englischer See-
fahrer, nach welchem die Baffinsbay ihren
Namen erhalten hat (BN) (BD),
geb. <584 etwa
gest. 1622, Mai 23, bei Erstürmung
von Ormiis.
Machte als Steuermann unter Hudson, Th. But-
ton, Gibbins und Eob.Bileth in d. Jahren 1612
—•1616 mehre Reisen in die Gewässer d. nord-
westl. Amerika's, aufweichen er auch Beobb.
über d. magnet. Declination u. Inclination an-
stellte. Seine letzte Reise ging nach Indien.
Bagard, Charles. — PractischerArzl
zu Nancy, Leibarzt d. Königs Stanislaus
von Polen, als derselbe Herzog v. Lothrin-
gen war (BN),
geb. 1696, Jan. 2, Nancy,
gest. n72, Dec. 7, Nancy.
Mem. sur les eaux.de Contrexevillc , en Lor-
raine 1760. Leseauxminerales de Nancy, 1763.
Diss. sur la cause physique des tremblements
de terre. Dispensatorium pharmaceutico-chi-
micum, Ml\. Histoire de la tht^riaque, 1725.
Bagay, Valentin. — Fourier in d.
französ. Marine-Artillerie, dann Privatleh-
rer der naut. Wissenschaften {Professeur
d'hydrographic) in Lorient (Tq.),
geb. 1772,Apr. 9,Bisses-la-Maconnaise,
Dep.Saone et Loire,
gest. 1851, Feb. 15, Lorient.
Nouv. Table« astronomiques et hydrographi-
ques etc. Paris 1829.
Bagge, Jonas Samuel. — Prof. d.
Mechanik an d. Bergschiile zu Fahlun seit
1838, früher Adjunct d. Physik und pliy-
sik. Technologie am technolog. Institut in
Stockholm (Or),
geb. 1803, Juli 1, Üddevalla.
Elementarkurs i Fysiken , 1835. Übersetzung
u. Bearbeitung vom : Aide-Memoire de la Me-
canique pratique par A. Morin, 1840. Arkiv
förpractisk Mekanik, 1 . Hft. 1846. Afhandling
om Kropverk för Jernmalm, 1851. Einige Ab-
handl. practischen Inhalts in d. Zeitschrift:
Lasning för Folket.
Bagnolo, Giovanni Francesco
Giuseppe, Graf. — Dr. Juris . . . (BN),
geb. 1709 .... Turin,
gest. 1760 etwa . . .
Suir aurora boreale. Ein Tractat über d. Qua-
drate d. Zahlen.
Bahr, Johann Friedrich. — Dr.
Phil. , Lehrer der Chemie am technologi-
schen Institute zu Stockholm (Or),
geb. 1815, Juli 17, Wisby.
Analyser af nägra svenska mineralier (Oefver-
sigt af K. Vet. Acad. Förhandl. 1850), Gedi.^et
jern i petrificeradtträd (Ib. 1851). .Atomv igten
af talkjord (Ib. ib.). Om nägra salter med
chromsyra (Ib. 1852). Om den förmodade me-
tallen Aridium (Ib. ib.).
Baier, Johann Wilhelm. — Prof.
d. Mathematik u. Physik, darauf d. Theo-
logie an d. Univ. zu Altorf (WN) (BN),
geb. 1675, Juni 12, Jena,
gest. 1729, Mai 11, Altorf.
De frigore hyeraalis A. 1709 (Ephem. Acad.
Nat. Cur. Cent. I et II), Viele Dissertationen,
z. B. : De Sapphiro , 1706. DeFulmine, Ful-
gure et Tonitru hiemale, 1706. De Asterismis,
1707. De Aeolipila, 1708. De Lacrymis s. de
Guttis vitreis, 1 708. De Origine Fontium, 1709.
Baier, Johann Jacob. — Prof. der
Medicin an d. Univ. zu Altorf. Mitgl. und
zuletzt Präsident d. Leopoldinischen Aca-
demie. Bruder des Vorigen (ANC) (WN)
(Act. Acad. Nat. Cur. IV; (J),
geb. 1 677, Juni 1 4, Jena,
gest. 173 5, Juli U, Altorf.
Oryctographia norica sive rerum fossilium et
ad minerale regnum pertinentium, in territo-
rio Norim.bergensi ejusque vicinia observata-
rum succincta descriptio, Norimb. 1708. Sup-
plementa Oryctographiae noricae (Act. Acad.
Nat. Cur. VoL II).
Baier, FerdinandJacob. — Pract.
Arzt in Nürnberg, Mitgl. und zuletzt Präsi-
dent d. Leopoldin. Academie. Sohn des
Vorigen (N. Act. Acad. Nat. Cur. \IU) (WN)
(M),
geb. 1707, Febr. 13, Altorf,
gest. 1788, Oct. 23, Ansbach.
Gab heraus seines Vaters Oryctographia No-
rica mit Supplm. Norimb. 4 730 u. <75S, so
wie dessen : Monumenta rerum petrificatarum
praecipua, Ib. 1757. Epistola itineraria ad
C. J. Trew, Norimb. 1765. Beschreib, einer
physikal. Reise, welche er im J. 1765 in ei-
nige Gegenden von Franken und in die Ober-
pfalz gelhan (N. Hamb. Magaz. St. 58).
Bailly, Jean Sylvain. — Vor der
Revolution Garde honoraire d. KÖnigl. Ge-
mälde, dann Präsident d. ersten franz. Na-
tionalversammlung und bald darauf Maire
von Paris, zuletzt privatisirend bei Nantes
u. in MeluD. Mitgl. d. Acad. d. Wiss., d.
Acad. franraiso und d. Acad. des Inscrip-
89
Baüly
Bajot.
90
tions fMem. l'Inst. Par. Sc. mor. T. l) (BN)
(ArgM),
geb. «73 6, Sept. 15, Paris,
gest. 179 3, Nov. 12, Paris, guillotinirt.*
Essai siir la Ihöorie des satellites de Jupiter,
Paris 4 766. Histoire dö rAstronomic ancienne,
Ib. 4775. Hist. de l'Astron. moderne, 3 vol.
15, ^ 778— 83. Hist. de l'Astron. indienne et
Orientale, Ib. 1787. Lettres sur l'origine des
sciences et sur celle des peuples de l'Asie,
Ib. 4777. Sur l'Atlantide de Piaton, Ib. 4779.
Sur los epoques des mouvemens de la lune
sur la fin du siede passe (Meui Par. 1763).
Sur la com^e de 4 762 (Ib. ib.). Recherche de
l'equation du centre de Jupiter etc. (Ib. 4 768).
Sur la Ihöorie des satellites de Jupiter {Tb.
4 763). Sur le mouvement des noeuds et sur
la Variation de l'inclinaison des satellites de
Jupiter (Ib. 4 766). Sur les inegalitös de la lu-
miere des satellites de Jupiter etc. (Ib. 4 771).
Observ. d'un phönomene relatif h la dispari-
tion de l'anneau de salurne (Ib. 4 773). Sur la
dinninution de la longueur de l'annee (Ib. ib.).
Noch viele astron. Beobb. in diesen Memoi-
ren. Sur la thöorie de la comete de 4 759 (M6m.
präsent, k l'acad. T. V).
* gest. Nov. 11 {LB).
Baüly, Joseph. — Anfangs Feldapo-
theker, später Ober-Apotheker am Miiitär-
hospital zu Besancon. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. daselbst (QC),
geb. 1779, Juni 25, Besangon,
gest. 1832, Dec. 12, Besangon.
Essai geologique et physique sur la possibilite
d'oblcnir des eaux jaillissantes dans le Dep.
du Doubs, au moyen des puits artäsiens, Be-
sangen 4 830.
BaillyjCharlesFran^ois. — Buch-
händler, früher Advocat ä la Cour royale.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. (Medicin) in Paris
(Q) (QC),
geb. 1800, Mai 3, Merlieux, bei Laon.
Manuel de Physique, Paris 4 825. Resurae com-
plet de r Astronomie, Ib. 1 825. Coup d'oei! sur
les progres et les acquisitions de la physique
durant ces dernieres annees etc. Ib. 1827.
Resum^ complet de möteorologie etc. Ib. 1 829.
Edirte ferner l'Encyclopödie portative und das
Journal : Memorial encyclopcdique.
Balis, Don Benito. — Director de
matematicas de la real accademia de San
Fernando in Madrid (EC),
geb. 1730 St. Adrian de Besös,
bei Barcelona,
gest. 1797, Juli . . Madrid.
Lecciones de clave y principios de harmonia,
1775. Principios de matematica, donde se en-
sena la especulativa, con su applicacion de la
dinaraica, hidrodinamica, optica, aslronomi-
ca, geografica, gnomomica, arquitectura, per-
spectiva y calendario, 3 vol. 4'*. 1776. Ee-
mentos de Matematica, 4 0 vol. 4®. Madrid
1772-83.
Baily, Francis. — Geldmäkler (Stock-
broker) in London. Mitgl. d. Roy. Society,
Präsident der Astronomical Society daselbst
(Phil. Mag. 1845. XXVi; (ÄSN.^'\),
geb. 177 4, Apr. 28, Newbury, Berk-
shire,
gest. 1844, Aug. 30, London.
The doctrine of Interest and Annuities analy-
tically investigated, 1808. The doctrine of Life-
Annuilics and Insurances analylically inve-
stigated, 1810. Appendix dazu, 1813. On a
Method of fixing a Transit Instrument exactly
in the Meridian (Mem. Astr. Soc. Vol. 1). New
Tables for delermining the Time by means of
Altitudes taken near the prime Vertical (Ib. ib.) .
On the Mercurial Compensation-Pendulum (Ib.
ib.). On the Method of determining the diffe-
rence of Meridians by the Culmination of the
Moon and Stars (Ib. II). New Tables for faci-
litating the computation of Preccssion, Aberra-
tion and Nutation (Ib. ib.) . On the proper motion
of the fixed stars (Ib. V). Experiments with the
Torsion Rod for determining the Mean Density
of theEarth (Ib. XIV ; auch besonders gedruckt
Lond. 4 843). On the Solar Eclipse said to have
been predicted by Thaies (Phil.Tr. 1811). De-
scription of a New Barometer (Ib. 1837). On
the correction of a pendulura for the reduction
to a vacuum (Ib. 1832). Viele Aufsatze im Phi-
losoph. Magaz.
Bain, Sir W i 1 1 i a m. — Dreissig Jahre
lang Master auf verschiedenen engl. Han-
delsschiffen i^G. 1853;,
geb. 1775 CuUross, Perthsh.,
gest. 1853, Sept. 1 1, Orange, Essex.
Treatise on the Variation of Compass, 184 7.
Bainbridge, John. — Erst Arzt,
dann Prof. d. Astronomie an d. Univ. zu
Oxford (BD) (BN),
geb. 1582 Ashby de la Zouch,
gest. 1643, Nov. 3, Oxford.
Astronomical Description of the last Comet,
Lond. 1619. Canicularia, a treatise concerning
the Dog Star and the Canicular Days etc. Ox-
ord 1648. Übersetzte Procli Sphaera und Clau-
dii Ptolemaei de Hypothesibus Planetarum,
Lond. 1620.
Bajon ... — Arzt, Correspond. der
Pariser Acad. d. Wiss., hielt sich von 1764
bis 1776 im französ. Guyana auf (BN) (BS),
geb. . . ., gest. nach 1790.
Mömoires pour servir a l'histoire de Cayenne
et de la Guyane frangaise, dans lesquels on
fait connaitre la nature du climat de cette con-
tr6e etc. 2 Vol. Paris 1777—78.
Bigot, Louis Marin. — Commissaire
de Marine, Chef du bureau des lois au Mi-
nistere, beauftragt mit der Oberaufsicht der
91
Baker
Balbo.
92
Bibliotheken des Deparlements der Marine
und der Colonien (QC),
geb. 1775, Sept. 9, Paris.
Annales maritimes et coloniales, Paris 1816..,
jährlich 3 vol. Abregö historique et chrono-
logique des principaux voyages de döcouvertes
par mer, depuis l'an 2000 avantJ. C. jusqu'au
commencement du XIX'"^ siede, Paris 1829
et 1835.
Baker, Thomas. — Pfarrer zu Bi-
shop-Nymmet in Devonshire (BD) (J),
geb. <625 etwa, Ilton, Sommersetsh.,
gest. \ 690, Juni 5, Bishop-Nymmet.
The geomelrical Key or Ihe Gate of Equations
unlocked, or a New discovery of the con-
struction of all Equations etc. Lond. 1684.
Baker, Henry. — Vorsteher einer
von ihm errichteten Taubstummen-Anstalt,
Mitgl. d. Royal Society (BD),
geb. t698, Mai 8, London,
gest. 177 4, Nov. 2 3, London.
The Microscope, made easy, Lond. 1742. Em-
pioyement for the Microscope, Ib. 1764. Mi-
croscopial Observations (unter anderen über
d. Krystallisation der Salze) Ib. 1768. 25 Auf-
sähe in d. Philosoph. Transact. , z.B.: Ac-
count of a Catoptric Microscope (1736) ; De-
script. of Lesuwenlioek's Microscope (1740).
Account ofTorre's microscope glasses (1748).
Experm. in Modical Electricity (1766). — Fun-
dirte die Baker'sche Vorlesung bei der Royal
Society.
Bake'well, Robert. — Anfangs Woll-
händler (Woolstapler) zu Wakefield inYork-
shire, dann in London lebend als Minera-
logical Surveyor und Lehrer d. Mineralogie
u. Geologie an d. Surrey-Institution (An. B.
iSiS) (G.\Hi3),
geb. 1768 etwa ...
gest. 18 43, Aug. 15, Hampstead bei
London.
An Introduction in Geology etc. Lond. 1815.
Outline of the Geology and Mineral Geography
of England, Ib. 1815. Travels in the Taran-
taise, Ib. 1823. An Account of the Coalfield at
Bradford, near Manchester (Transact. Geol.
Sog. II). On the Geology of Northumberland
and Durham (Phil. Mag. 1815. XLV). On some
peculiar properties of light (Ib. ib.). Descript.
of a Safety Eurnace (Ib. 1816. L).
Baiard, AntoineJerome. — Mitgl.
d. Instituts, Prof. d. Chemie an d. Facultät
des Sciences u. am College de France in
Paris, früher Pharmaceul und Präparator d.
Chemie an d. FacultSt zu Montpellier (Or),
geb. 1802, Sept. 30, Montpellier.
Note pour servir äl'histoire naturelle de l'iode
(Ann. Chim. Phys. 1825. XXVIII). M6m. sur
une substance particuliöre (das von B. ent-
deckte Brom) dans l'eau de mer (Ib. 1826.
XXXII). Sur la nature dos combinaisons d6-
colorantes du chlore (Ib. 1834. LVII). Sur la
decomposition du bioxalate d'ammoniaque fib.
1842.1V). SurTacooIamylique (Ib. 1844. XU).
Sur l'extraction des sulfales de soude et de
potasse des eaux de la mer (Compt. rend.
1844. XIX). Sur quelques cyanures (Ib. ib.).
Sur !a ditTerence de Constitution entre I'ether
nitrique et I'ether sulfurique (Ib. 1847. XXIV),
. Balardini, Ludovico. — Arzt, Phy-
sicus (Medice provinciale) folgweise inSon-
drio, Como und Brescia (ClJ,
geb. 1796, Juni 20, Breno, b. Bergamo.
Sülle fonti minerali e termali della Valtellina,
1831. Delle Acque salino-termali del Massimo
nella Valtellina, Sondrio 1835. Cenni sulle
fonti minerali e termaU della Valtellina, Como
1838.
Balbl, Paolo Battista. — Prof. d.
Medicin, später auch d. Physik an d. Univ.
zu Bologna, Mitgl. des Instituts, daselbst
(P) (A),
geb. 1693, Febr. 17, Bologna,^
gest. 1772, Dec. 7, Bologna,
De inaequalitatibus, quae in Torricellianis ba-
rometris observatae sunt, a vi tuborum repel-
lente ortis (Comm. Bonon. T. II) . Experimenta
varia in ampuUis Bononiensibus facta (Ib. ib.).
De quibusdam vitrorum fracturis rairabilibos
(Ib. ib.). Descriptio ignei globi per aera ira-
proviso excurrentis (Ib. T. I).
Balbi, Adrian Edler von. — Folg-
weise Lehrer d. Geographie am Collegio
S. Michele zu Murano, am Lyceum zu Fer-
mo, an d. Univ. zu Padua, dann in Lissa-
bon, Paris, Wien u. Padua lebend. Ordentl.
Mitgl. d. Isiituto Lombarde di Scienze etc.,
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Wien (Feieri.
Sitz. d. Wiener Acad. 1852;,
geb. 1782, Apr. 25, Venedig,*
gest. 18 48, März 13, Venedig.**
Compendio di Geografla 1819. Abrögö de Geo-
graphie etc. 1833. Scritti geografici e varii
publicati in diversi giornali etc. 5 vol. 1841.
♦ geb. 1784 . . . {DC. V). ** gest. März 14 (G«. 1 848).
Balbo (Balbe), Pros per o Graf de.
— Mitgl. d. Acac. d. Wiss. zu Turin ; un-
ter d. Napoleonischen Herrschaft Rector d.
Univ. daselbst, später Sardinischer Mini-
ster des Innern (BIS),
geb. 1762, Juli 2, Qm"ers, b. Turin,
gest. 1837, MJirz 14, Turin.*
Essai d'Arithm^thique politique (Meni, Tur.
T. V). Sur le sable auriffere de l'Orco (Ib. VU).
Catalogue des rivi^res aurif^res des 6tats du
Roi en terre-fermo (Ib. VII). Problems dipen-
dente della teoria delle permutazioni e delle
combinazioni (Ib. XIV).
♦ gest. März 4 {Mem. Turin. XL. 1838).
Q3
Baiboa
Ballenstaedt.
94
Baiboa, Vase oNunez de. — Aben-
teurer, der die Expedition von Enciso
nach Mittel-Amerika mitmachte (BJ,
geb. 1475 . . . Castilien,
gest. 1517 . . . St. Maria (Enthauptet), j
Efildeckte 1513, Sept. 29, im Golf von S. Mi-
chael die Südsee.
Baldassarri, Ginsorjpe. — Prof.
d. Naturgeschichte und Botanik an d. Uiüv.
zu Siena (Tp. llj (LL),
geb. n05 Tomba, b. Sarsina,
Romagna,
. gest. 1785, Sept. 5, Siena.
Osservaz. sopra il sale di Creto, Siena 1750.
Relazione dell' acque minerall di Chianciano,
11). 1756. Analisi dell' acqiia Borra (Atti dell'
Acad. de Fisiocritici , Vol. II). Descriz. di un
sale ncutro deliquescente, chesi trova nei tufo
interno della citta di Siena (Ib. IV). Sopra i
principi costitutivi della pietra amiante etc.
{Ib. ib.). Osserv. sopra l'acido vitriolico tro-
vato naturalmente puro etc. (Ib. V). Osserv.
e esperienze sul bagno di Montalato, i>iena 1779.
Baldi, Bernardino. — Zuletzt Abt
von Guaslalla (Affo, Vita di Baldi) (J) (B),
geb. 1553, Juni 6, Urbino,
gest. 1617, Oct. 10, Urbino.*
In mechanica Aristotells problemata exercita-
tiones (geschrieben 1582) Mogiintiae 1621 . De
Herone Alessandrino degli Automati overo Ma-
chine se moventi Lbr. II tradolli dal greco,
Venet. 1589. De verborum Vitruvianorum
significatione, Aug. Vind. 1612, Heronis Cte-
sibii Belopoeca hoc est Telifactiva, Ib. 1616.
De nova Gnomonriice, 1593. Cronica de' Mate-
rnatici, 1 vol. 4®, gedrückt Urbino 1707. —
(Vergl. Kästner's Gesch. d. Math. II. 129.)
♦ gest. Oct. 12 (7).
Baldinger, Ernst Gottfried. —
Prof. d. Medicin folgweise zu Jena, Göttin-
gen und Marburg (St) (PJ,
geb. 1738, Mails, Gross-Vargula bei
Erfurt,
gest. 1804, Jan. 2, Marburg.
Über d. Gränzen d. Naturlehre, Torgau 1762.
Auszüge aus d. neuesten Dissertationen über d.
Naturlehre, Arzeneiwissenschaft u. s. w. 6 St.
Berlin 1769—73. Biographien jetztlebender
Aerzte und Naturforscher, 1 .Bd. 1768. F.Bör-
ner'8 Nachrichten von jetzilebenden Aerzlen
und Naturforschern, ergänzt, 3 Bde. 1773 — 74.
Magazin für Aerzte, 12 St. 1775—78. Neues
Magazin f. A. 20 Bde. 4 779—99. Physisch-
medicin. Journ. 1799 —
Baldini, Bernardino. — Prof. der
Medicin in Pavia, dann der Mathematik in
Mailand (J) (BN),
geb Borgo d'Intra, bei
Mailand,
gest. 1600, Jan. 12, Mailand.
De stellis, iisquc qui in Stellas et numina con-
versi dicuntur homines (In Versen) Venet.
1579. Übersetzte mehre Werke von Aristote-
les, z. B. die acht Biicher von der Physik, in
latein. Verse.
Baldini, Giovanni Antonio. —
Graf, Mitgl. d. Royal Society fJ),
geb. 1654, Juli 7, Piacenza,
gest. 1725, Febr. 2 3 . . .
Mathematisch u. naturwissenschaftl. gebildet,
Besitzer grosser naturhist. Sammlungen.
Baldini, Giovanni Francesco. —
Ordensgeistiicher, Lehrer der iUietorik u.
Philosophie in Mailand (AJ (BN),
geb. 1 677, Febr. 4, Brescia,
gest. 17 65 Tivoli, bei Rom.*
Leltera sopra le forze viventi (Kaccolta Calo-
gerana, T. IV). Relazione dell' Aurora boreale
veduti in Ronna, 16 Dec. 1737 (Ib. T. XVII).
♦ gest. nach 1755 (Pr).
Balduin (eigentl. Baldewein) , Chri-
stoph Adolph. — Amtmann zu Gros-
senhayn in Sachsen, Mitgl. d. Leopoldin.
Academie (ANC) (A),
geb. 1 632, Juni 29, Döbeln b. Meissen,*
gest. 1 682, Dec. . . Grossenhayn.**
Phosphorus hermeticus s. Magnes luminaris
(Miscell. Acad. Nat. Cur. Dec. I. An. 4 673 et
1674, enthalt d. Beschreib, des 1674 von ihm
entdeckten Leuchtsteins [wasserfr. salpeter-
saur. Kalk]). Observ. circa regerminationem
argenti novo artificio inventum (Ib. ib.). De-
scriptio veneris aureae in forma chrysocollae
fossilis cum fulmine coelitus, prope Haynam
die28Maji1677delapsae (Ib, Dec. I. An. 1677).
Hermes curiosus sive inventa et experimenta
physico-chemica (Ib. Dec. II. An. 1682).
♦ geb. Juni 21 (TA.) ** gest. 1680 oder 1082 {AyC).
Baliani (Balhani), Giovanni Bat-
tista — Genueser Edelmann, war einige
Jahre Conimandant der Festung Savona,
bekleidete auch andere Staatsämter in der
Republik Genua (T)'(Gl.L) (BN) (Mzz),
geb. 1582 oder 1586 . . . Genua,
gest. 1660 oder 1 666
De motu natural! gravium fluidorum et soli-
dorum, Genuae 1646 (Worin er als Gegner
der Gaiilci'schen Fallgeseize auftritt). Opus-
cula (posth.) Ib. 1666. Operediverse, Ib. 1666
(Darin 25 Tractate , z. B. : An Agens agat in
distans. An dotur Vacuum. De ambitu ter-
rae. Gravia qua ratione descendant. De tro-
chlea. Ducere lineara geometrice continentem
quot partes libuerit. De solari horologio ubi-
cunque facile describcndo. De visione. De co-
loribus a vitreo origono ortis).
Ballenstaedt , Johann GeorgJu-
stus. — Prediger zu Pabstdorf bei Qued-
linburg (M. ly.
95
Balling
Banks.
96
geb. J756, Aug. \\, Sch(5ningen,
gest
Die Urwelt oder Beweis vom Daseyn und Un-
tergang von mehr als einer Welt, 3 Th!e. Qued-
linburg 1818. Mit J. F. Krüger : Archiv für d.
neust. Entdeckungen aus d. Urwelt, 6 Bde.
Ib. 1819—25. Die Vorwelt und die Mitwelt,
2 Bde. Braunschw. 1824.
Balling;, Carl Joseph Napoleon.
— Prof. d. Chemie am stand, technischen
Institut zu Prag fOrJ,
geb. 1805, Apr. 2 \ , Gabrielshütte, Do-
min. Rolhenhaus, Böhmen.
Über einige d. wichtigst. Gegenstände d. Ei-
senhüttenwesens, Leipz. 1829. Die Gährungs-
chemie, 4 Bde. Prag 1845 — 47. Die saccharo-
metrJsche Bier- u. Branteweinprobe, Ib. 1846.
Anleit. z. Gebrauch d. Saccharomelers, Ib.
1855. Die Eisenerzeugung in Böhmen, Ib. 1849.
Darstell, d. landwirlhschaitl. Nebengewerbe
etc. Ib. 1 846. Über d. Wärmegehalt geschmol-
zener Metalle (Abh. Böhm. Gesellsch. 1843).
Sehr viele, meist techn. Abhandl. in d. Zeit-
schrift d. Vaterland. Museums in Böhmen, An-
dri's Ökonom. Neuigkeiten , Wiese's Zeitschr.
für u. über östr. Industrie, Wiener polytechn.
Journ., Encyclopäd. Zeitschr. d. Gewerbewe-
sens (redigirt von Hessler, später von Balling
selbst), u, a. m.
Ballo (Balli), Giuseppe — Dr. Theol.,
Sohn des Barons von Calaltravi und der
Prinzessin von Villa-franca, entsagte sei-
ner Baronie, um sich.ganz den geisti. und
mathemat. Studien zu widmen (AJ (BN),
geb. 1567, Juli 29, Palermo.
gest. 1640, Nov. 2, Padua.
Demonstratio de motu corporum naturali,
Päd. 1635.
Balthasar, Augustin. — Prof. der
Logik u. Metaphysik an d. Univ. zu Greifs-
walde, dann Diaconus und Pastor zu Stral-
sund, endlich Prof. primär, d. Theologie in
Greifs walde (J),
geb. 1632, Sept. 23, Anclam,
gest. 1688, Nov. 20, Greifswalde.
Disp. de aqi'.is supracoelestibus. — Ob auch :
De luce, 1646?
Balthasar, Theodor. — Dr. Med.,
Kreis- und Stadlphysicus, Prof. d. Mathe-
matik u. Physik an d. Ritteracademie (nicht
Universität) zu Erlangen (Or) (A) (BN),
geb , gest *
Micrometiia, hoc est de Micrometrorum Tu-
bis oplicis seu telescopiis et ruicroscopiis ap-
pücandorum varia structura et u.su multiplici
Üpiiscuium , cum obscrvationibus astronomi-
cis, Erla;-£:.1710. Noclir. über einen neu ent-
deckten 'JesundbrMnneu bei Erlangen. Diss.
chymico-medica , pro Licenlia , de Sali com-
muni , .\ltorf 1701. Kurze Beschreib, d. vor-
treflfl. Eigenschaften des edlen gemeinen Sal-
zes etc. Erlang. ^708. — B. soll 1710 das
Sonnenmikroskop erfunden haben (Siehe F.
W. V. Gleichen, genannt Russworm, Abhandl.
vom Sonnenmikroskop, Nürnb. 1781).
* Trotz aller Nachforschung waren beide Data nicht
zu ermittein,
Bammaoari (o), Niccolo. — Prof.
d. Philosophie in Neapel (A) (NV),
geb Neapel, gest. 1778 etwa.
Tentamen de vi electrica ejusque phaenomenis,
in quo aeris cum corporibus univorsis aequi-
libriumproponitur, Neapel 174 8 (Gerieth dar-
über mit NoUet im Streit, s. Journ. des Sa-
vans 1749),
Bancalari, Michcle Alberto. —
Scolopio (Bruder) der Ordensregel d. Scuole
pie, Prof. d. Physik an d. Univ. zu Genua
(Or), ,
geb. 1805 ... . Ghiavari.
Suir magnetismo dei gasi (Giorn. di Roma).
Deir calorico atomico dei corpi (Nicht gedruckt,
ging bei der Revolution von 1848 verloren;
Auszüge davon in d. Atti d. wiss. Congresses
zu Venedig). Deiia natura delle forze moleco-
lari di aggregazione, Genova 1835. — Über
seine Entdeckung des Magnetismus (richtiger
Diamagnetismus) der Flamme, siehe Pogg.
Ann. LXXIII. 257 u. 286.
Bancroft, Edward Nathaniel. —
Arzt in der Brittischen Armee, lebte als
solcher einige Jahre in Amerika. Äütgl. d.
Royal Society (Cll),
geb. . . ., lebte noch 1816.*
Experimental Researches concerning the Phi-
losophy of Permanent Colours and the best
means of prpducing them by Dying, Calico
Printing, London 1794; with large additions,
Ib. 1813,
* Nach {LAD).
Bangma, Obbe Sikkes. — Lehrer
der theoret. Seefahrtskunst an d. Naviga-
tionsschule zu Amsterdam. Mitgl. d. KÖnigl.
Niederländ. Instituts daselbst (BWA) (KL.
1829;,
geb. 1768, Mai 30, Pingjum,
jgest. 1829, Nov. 23, Amsterdam.
Grohdbeginselen der Meetkunde, Amst. 1806.
Verhandeling over de regtlijnige en klootsche
drihoeksmeeting, Ib. 1SÖ8. Grondheginselen
der Stuurmansicunst, Ib. 1816. Wiskundige
Verhandeling over het Aardsch Magnetismus.
Ib. 1 825. In den Denkschr. d. K. Nederlandsch
Instituts finden sich von ihm unter anderem :
Over de breedte buiten den middag. Over de
brcedle buiten den middag door twec gelijke
hoogte. Over den brandspiegcl. Overdcrecti-
ficalie van de ellips cn de hyperbool. Etc.
Banks, Sir Joseph. — Reicher Pri-
vatmann, Baronet, Präsident, der Royal
Society (GM. 1820; (LAD) (Oett) (BN) (BS),
97
Baranowski
Bftfbävara.
98
geb. )li3, Dcc. 13, London,*
gest. 1820, Mai \9, London.**
Begleitete als Naturforscher den Lieutn. Phipps
(späteren Lord Mulgrave) auf der Reise nach
Newfoundland i. J. 4 766, und den Capt. Cook
auf seiner Reise lun die Weil i. J. 1768 — 71.
Machte mit ßlagden, Fordyce, Solander und
Phipps Versuche an sich über die Fähigkeit
des Menschen, hohe Temperaturen zu ertra-
gen (Siehe Blagden in d. Phil, Transact. f. 1775).
* geb. Febr. 13 (r/t) (OP) {Cuvier's Eloge)-, g-eb. 1743
... Revesby-Abbcy, Lincolnshire {CL).
** gest. März 19 {Cuöier's Flöge); Mai 19 [QF)\ Juni
19, Soho-Square, London {GMA^Ii)); Juni 19, auf
seinem Landsitz Spring-Grove bei Hounsland {00.
182(}).
Baranowski, Johann. — Director
d. Siernwarlö zu Warschau seit 1843, frü-
her Adjunct daselbst (J. U.J,
geb. <8Ö0, Dec. 26, Slawkow, Polen.
Astronomische Beobachtungen und Berech-
nungen in d. Astr. Nachr. ßd. X, XIII, Xrv
u. XVL Herausgeber der Prachtausgabe Nie.
Copemici, de revolutionibus orbium coelesl.
Libr. VI mit poln, tbersetz. 1 vol. foL War-
schau 1854.
Baraazano, Redemptus. — Bar-
nabit (vorher Giovanni Antonio heissend),
Prof. d. Philosophie zu Annecy am Colie-
gio des Ordens fBN),
geb. 1590 .,.,.. Serravalle,b.Ver-
celli, Piemont,
gest. 1 622, Dec. 23, Montargis,Frankr.
üranoscopia seu universa doctrina de coelo,
Genevae 1617. De novis opinionibus physicis,
1617. Campus philosophicus, Lyon 1620.
Barattieri, Carlo, Graf. — Viel auf
Reisen in England, Frankreich u, Deutsch-
land, verweilte längere Zeit am Hofe Fried-
richs des Grossen (BS) (BN),
geb. 1738 etwa/ Piacenza,
gest. 180 6 . . . . Mailand.
Conghiettura sulia superfluita della materia
colorata e de' colore nella luce, e dei supposto
intrinseco suo splendore (Gegen Newton) . Fer-
nere Aufsätze- in den OpuscuU scelti di Milano.
Barba, Alvaro Alonso. — Prie-
ster an der Bernhards-Kirche zu Potosi in
Quito f Beckmann, Gesch. d. Erfind. L 5 < j,
geb. . . . Villa de Lepe, Andalusien,
gest . ,
El arte de los mctales, en que se ensena ei
verdadero beneficio de los de oro y nlnta por
azogue etc. Madrid 164C. Mehrfach über-
setzt, ins Deutsche unter d. 'J'itel: Bergbüch-
lein etc. Hamburg 1676. (Sifhe Gmelia. Gesch.
d. Chemie, \. 747.)
Barban^ois, C li a ? i e s H e 1 i o n, Mar-
quis de. -— ll.-^rr von V üeijongis, bei Cha-
teauroux in der Champagne (BN),
Poggendorff, Ha" -^örUrl-uih.
geb. n 60, Aug. 1 7, SchlossVillegongis,
gest. 1822, März 17 . . .*
Lettrcs ecriles en 1809 ä Mr. le President de
l'Acad. des Sciences : la premiere relative h.
un Systeme sur Teleclricitö ; la seconde relative
H une tahle ou synoptique des sciences, Paris
1819. Lettre k Mr. de la Mitherie contenant
un e.ssai sur le fluide ölectrique, 1817.
* gest. 1S23, .\pr. 5 (Q).
Barbari, auch Barbaro, Giuseppe
Antonio. — Schüler von Montanari,
ward 169 2 zum Professor d. Mathematik
an d. üniv. zu Bologna erwählt, schlug
aber diese Stelle aus, und zog sich später
in das Kloster Roncofreddo (Homagna) zu-
rück, von wo er endlich in das Kloster S.
Fiüppo zu Cesena ging (Tp. IV; (Gn. R.
LXXVIj,
geb. 1647 Savignano, b. Ri-
raini,
gest. 1687, Sept. 1 4, Cesena.
L' Iride, Opera fisico-raatematica, Bclogn a 1 6 7 8 .
Barbarigo, Girolamo. — Prof. d.
Physik an d. Univ. zu Padua, Clericus re-
gularis des Somascer Ordens (LL) (LV),
geb. 1723 ... . Venedig,
gest. 1782 ... . Padua.
Physicae generalis Elementa. Physicae parti-
cularis Elementa. Saggi fisici. Principij di
fisicale generale. Saggio sulla natura e specie
varie del fuoco (Raccolta d'Opuscoli fisico-
medici, T. XXII).
Barbaro, Ermolao. — Lehrer der
Philosophie in Padua und Venedig, mehr-
mals Gesandter d. Republik Venedig ; Pa-
triarch von Aquileja (NL'^Wj.
geb. 1454, Mai 2 1, Venedig,
gest. i 493, Juli ,. bei Rom.*
Erklärte die Werke von Aristoteles, Dioscori-
des, .\)e';ander Aphrodisieasis , Plinius und
Pomponuis Meia. Schrieb: Quaestiones geo-
metricae und Librum de convenientia Astro-
nomiae et Medicinae.
♦gest. 1493,' Juni W^BN).
Barbaro, D a n i e 1 1 o. — Genannt der
Jüngere. Urenkel d. Vorigen. Venetianischer
Patricior. Patriarch -Coadjutor von Aqui-
leja (BN),
g<€b. 1513, Febr. 8, Venedig,
gest. 1570, Apr. 12, Venedig.*
I diecl libri dell' Architettura di Vitruvio tra-
dolti e commentati, Venez. 1556. La Pratica
della Prospettiva, opera molto utile a'pittori,
scuHori c architetti, Venez. 1568.
* .Nr:-li Andci-en : Danicllo Barbaro, der Ältere,
jch. l.M!! . . . Venedig, gest. 1">7I ; der Jüi^^erc j,cb.
J.',2s . . . Venedig, gest. 15G9, Apr. 12.
Barfoavara, L u i p i. — Domherr und
er/.bischoflichcr Kanzler in Mailand (A),
7
99
Barberet
Barentin.
im
geb Novara oder Mailand,
gest. !638
Tabulae sinuum, tangentiiim, positionum ge-
neraiiiiin etc. (Nur faandschriftl. vorhanden).
Barberet, Denis. — Arzt bei der
Marine in Toulon, früher Arzt in Dijon und
in Bourg-en-Bresse. Mitgl. d. Acad. zu
Dijon (BN) fAJ,
geb. \1H, Dec. 27, Arnay-le-Duc,
Burgund,*
gest. nach 1776.
Sur la natura et la formation de la gresle
(Moni, de Dijon, T. I). Sur le rapport qui se
troave entre les phenomenes du tonnerre et
ceux de reiectricitö , 1750 (Prix de l'acad. de
Bordeaux, T. II).
* geh. 171;, Oct. 17 (ß).
Earbie du Booage, Jean Denis.
— Früher Geograph beim franz. Ministe-
rium d. Auswärtigen (1780). Aufseher beim
M(inzcabir:et (1785), bei dcM- Karlensamml.
d. Königl. BibHothek ['\19'z), später Pro-
fessor am College de France (1809). Mitgl.
d. Acad. d. Inschriften u. d. schönen Kün-
ste in Paris fQJ^
geb. 17 60, Apr. 28, Paris,
gest. 1825, Dec. 28, Paris.
Sehr viele Landkarten zur älteren und neue-
ren Geographie. Stifter der geographischen
Ge^ellsc,haft in Paris i821.
Barbi^ du Bocage, Alexandre
Frederic. — Prof. d. Geographie an d.
Faculte des Lel'res zu Paris. Sohn d. Vo-
rigen (G %e),
geb. 1798
gest. 1835, Febr. 2f>, Pau.
Traitö ds la G-^cgraphie generale, Paris 1832.
Barbier, Salvador. — Prof. der
Mathemalik in Paris (G. 1S43y',
geb. . . ., gest. 1843, März 20, Paris.
(Schriften a. a. 0. nicht angegeben.)
Barbiert, Ludovico, Graf. —- Stu-
dirte in Padua, und lebte in s<iiöer Vater-
stadt fAJ,
gel). 1719, Juni 2^, Vincenza,
gest. nach 1756.
Trattato dell' Originc dolle Sovgena o de' Fiu-
mi, Vincenza 1751. De principiis corporum,
Padua 17 44. Sopra la generazione e natura
de' Fulmini 'Raccolta Caiogerana, Vol. XXX).
De niotus natura ac legibus (Ib. XXXiV). Sag-
gio intorno di vapori (Ib. XXXIX). Do naliva
maris salsedine (Ib. XLVIi'). Nuovo Saggio di
Metafisica e di Fisica generale, Pt. 1 . Vicenza
1752."
Barca, Alessandro. — Clericus
regularis somascus. Piof. d. canon. Rechts,
später d. Naturrechts und d. Moralphiloso-
phie an d. Univ. zu Padua. Mitgl. d Acad.
daselbst. Zuletzt in Bergamo privatisirend
(Tp. irr; (N. Sagg. Padov. l),
geb. 1741, Nov. 26, Bergamo,
gest. 1814, Juni 13, Bergamo.
Conghiettura sull' elettricita (Scelta di Opus-
coli, XX VII, 1776). Süll scomposizione dell'
alcaii fiogisticato (Ib. ^786). Nuovi teoremi
per la divisione delle ragioni nella maggiore
e.minore disuguaglianza di doppio e contrario
genere di quantita, 1771. — Schriebeuch über
theoret. Musik.
Barchusen (Barckhausen), Johann
Conrad. — Dr med, und Prof. d. Che-
mie an d. Univ. zu Utrecht (JJ (BWA),
geb. 16 66, März 1 6, Hörn, Lippe,
gest. 17 23, Oct. 2, Leyden.
Pyrosophiaetc.Lcyd. 169S. Compendiumratio-
ciniiohemici,nioregeometraruraconcinnatucn,
Ib. 1712. Synopsis pharmaceutica , Francof.
1 690. Acroamata in quibus coniphira da iatro-
chemiam atque physicam spectantia, jucunda
reruni varielate explicantur, Traj. Bat. 1703.
Bardella, s. Martine.
Bardenfleth , Jobann Frederik.
— Zeit lang interimistischer General-Gou-
verneur der dänisch-weslindisohen Inseln,
dann dänischer Contre-Adrairal und Ce-
remonienraeister (E),
geb. 1772, Aug. 19, Holbek,
gest. 1833, Febr. 3, Kopenhagen.
Gm Orkaner (Danske Vidensk. Sclsk. Afhandl.
1832. Y).
Bardi, Girolamo, Graf. — Director
d. Museums d. Physik u. Naturgeschichte
in Florenz (G. 1829;,
geb
gest. 18 29, Febr. 28, Florenz.
MitGazzeri und Anderen : Elektromagnetische
Versuche (Güb. Ann. LXXl).
BareUi, Vincenzo. — Divisions-
chef bei d. Gcnernl-Administration des In-
nern und Ralh bei der Bergbehörde in Tu-
rin (Ct),
geb. 1781, Juli 20, Cuneo,
gest. 18 43, Juni 19, Turin.
Cenni di Statistica mineralogica degli stati di
s. m. il re di Sardegna etc. 1 Vol. 8", Torino
1835.
Barentin, Friedrich Wilhelm. —
Dr. Phil., Prof. erst am Köln. Realgymnas.
u. dann seit 1856 an d. städt. Gewcrb-
schule in Berlin (Or),
geb. 18 10, Oct. 14, Berhn.
Diss. inaug. De ßoratibus, Berol. 1S34. Lehrh.
d. Technologie, dessen 1843 (4. Aufl. Wien
1856).
101
Barfnss
Barlow.
102
Barfuss, F r i e d r i c h W i i h e l m. —
Dr. Phil., Lehrer d. Malheniafik, techni-
scher Director d. Lebensversicherungsbank
»Vorsicht« in Weimar fOrJ,
geh. 1809, März 2 3, Apolda.
Optik, Katoptnkund Dioptrik ociertheoretisch-
pract. Unterricht über d. möiiiichst voilkc.mm-
nen Bau aller optischen Instrumente, etc.
Weimar ^839. Theorie d. Spiegeimikroskope
mit sphar. Glasspiegeln etc. Ih. 4 840. Hand-
buch d. höheren u. niederen Messkunde, Ib.
4 842. 4 847. Lehrb. d. mathemat. Analysis,
2 Bde. Ib. 4 853. Beitrag z. Theorie d. as(ro-
nom. Strahlenbrechung (Astr. Nachr. 4 838.
Bd. XV). Vorschlaa; die achromat. Fernröhre
durch einen Giasspiege! abzukürzen (Ib. id.).
tber Fernröhre mit Glasspiegeln (Ib. 4 844.
XVIllj. Vorschlag, die Mikroskope durch ein
besonderes Linsensystem von d. sphär. Ab-
weich, zu befreien (Ib. 4 843. XX). L'ber die
Constructiori zasanimengesetzler Mikro.skope
(Pogg. Ann. 4 846. LXVIII). Mathemat. Auf-
sätze in Gninert*s Archiv, Bd. IV, V, Vil, VIII.
Barlsani, JosephJohannBaptist.
— Medicinalrath \i. Director d. medicini-
schen Comites in Salzburg fM.llj,
geb. 4 756, Nov. 25, Salzburg,
gest. 4810, Jan. 24, Salzburg.*
Physisch -ehem. Untersuchung d. Gasteiner
Wildbades, Salzb. ITSo.
* gest. 1787, Sept. 2 (itf ), wo er bloss Joseph heisst.
Barker ^ Sir Robert. — Ober-Be-
fehlshaber der Truppen der ostindischen
Compagnie in Bengalen. Mitgl. d. Royal
Society (RGEJ,
geb. . . ., gest. 1789, Sept. U . . .*
Thermometrical observations made at Allaha-
bad 4 767 and also during a voyage from Ma-
dras to England in 4 774 (Phil. Tr. 4 775). The
process of making ice in Bengal (Ib. id.). Ac-
count of the Bramin's öbservatory at Benares
(Ib. 4777).
♦gest. Sept. 15(1%.).
Barker y Thomas. — Esquire zu
Lyndon-Hall in Rutlandshire (BDJ,
geb. 17 24 etwa . . .
gest. 4 809, Dec. 29, Lyndon-HalL*
An account of the discoveries concerning co-
mets , with the way to find their orbits etc.
4 757. Account of a Meteor seen in Rutland
(Phil. Tr. 4 756). On the nutation of the stars
(Ib 4 764). Account of a remarkable Haio (Ib.
4 762). Observation on the quantity of rain fal-
len atL\Tidon (Ib. 4774). Meleorolog. Observa-
tions at' Lyndon 4 774— 4 SOO (Ib. 4 772—4 800).
* gest. 1803, Mai . {MGJ^j {Ahr. X).
Barlaamo. — Mönch vom Orden des
heiligen Basilius (vor dem Eintritt in diesen
Orden Bernard heissend) , zuletzt Bischof
von Geraci in Neapel fBUNJ ^MR) (J),
^;eb. 4 290 etwa, Scminara, Calabrien,
gest. 1348 etwa, Geraci.*
Logistica astronomica. Geometria. De ecüpsi
lunari.
'gest. vor ir;48, Aug. 4, weil an diesem Tage sein
Nachfolger im Jiisthum ernannt wurde {BN).
Barletti, Carlo. — Vom Orden der
frommen Schule. Prof. d. Physik an d.
Univ. zu Pavia. Mitgl. d. Societh Itaiiana
(AF),
geb
gest. 4 800, Febr. .. Mailand.*
Fisica particolare e generale, 3 vol. 8*, Pavia
4 786. Saggio analitico di alcune lucide meteore
(Mem. Soc. Ital. Vol. III). Introduzione a nuovi
principi della teoria olettrica dedotti dall' ana-
lisi de' fenomeni delle elettriche punte (Ib I
et 11). Deüa supposta eguaglianza di contraria
elettricita nelle due opposte facce del vetro
etc. (Ib. IV). Della le.gge d'immutabile capa-
cita e necessaria contrarietk di eccesso e di-
fetto di elettricita negli opposti lau del vetro
etc. (Ib. Nil). Des mouvemens observ^^s par
Mariotte (Möm.. Turin. T. VI).
* Iia Gefängniss {Br).
Barlocoi, Saverio. — Prof. d. Phy-
sik 4n d. Sapienza zu Rom (G, 4 845^,
/geb. 4 78 4, Dec. 3, Rom,
f gest. 4 845, Mai 25, Rom.
Lezioni di fisica sperimentale, Roma 4 836.
Esame comparativo di alcune ipotesi relative
all' elettricita atmosferica (Gn. R. T. II). Espe-
rienze elettriche (ib. IX, X, XIII). Sul con-
fronto dei circuiti eleltrici coi circuiti magne-
tici (Ib. XVIII). Considerazioni sopra i due
sistemi otlici delle emissioni e delle ondula-
zioni (Ib. XVIII). Sulla influenza della luce
solare nella produzione dei fenomeni eleltrici
e roaghelic! (Ib. XLl). Esposizione di alcune
nucve esperienze syll magnetismo della luce
(Ib. XLIII). Ricerebe fisico-chimiche sul lago
Sabattino (Ib. XLVI).
Barlow (Barlowe), William. — Prä-
bendar zu Winchester (4 573) und Lich-
field (1583), dann (1614) Archidiaconus
zu Easton bei Winchester (BD),
geb Pembrokeshire,
gest. 4 625 . . . . Easton b. Winchester.
The navigator's Supply, Lond. 4 597. Magne-
tical Advertisements, Ib. 4 64 6.
Auch sein Vater, ebenfalls William mit
Vornamen, Bischof von Chichester, gest. 4 568,
schrieb eine Cosmographie.
Barlo^KT, Peter. — Prof. d. Mathe-
matik an d. Militär-Academie zu Woolwich.
Mitgl. d. Royal Society (Or),
geb. 1776, Oct. 4 3, Norwich.
Elementary Investigation on the Theory of
Numbers, Lond. 4 814. Matheniatical and phi-
losophical Dictionary etc. 6 Vol. Ib. 4 84 5. Ma-
thematlcal Tables etc. Ib. 4 814 An essay on
the Strength and Stress o\ TiiTjbei', founded on
7»
103
Barner
Barral.
104
experiments, Ib. 484 8. Essay on Magnetic At-
traction, Ib. 4 820, Treatise on the Manufactu-
res and Machinery of Great Britain, 4 vol. 4",
Ib. 4 836. On the effects produced in the rates
of Chronometers by the proximity of iron (Pbil.
Tr. 4 821). On the anomalous magnetic action
of hot iron beUveen the white and blood-red
heat (Ib. 4 822). On the daily Variation of the
horizontal and dipping needles under a redu-
ced directive power (Ib. 4 823). On the teni-
porary magnetic cffect induced in iron bodies
by rotation (Ib. 4 825). Method for determining
the dispersive ratio of glass, and Computing
the radii of curvature for achromatic object-
glasses (Ib. 4 827). On the deflections produ-
ced in a magnetic needle by an iron shell (Ib.
id.). Exprm. on the construction of an achro-
matic telescope with a fluid concave lens (Ib.
4 829). On fluid refracting telescopes (Ib. 1830
u. 4 832 ; Bericht darüber von Herschel, Airy
und Smyth, Ib. 4 833). On the electric origin
of the phenomena of terrestrial magnetism (Ib.
4831). On the errors in the cours of vessels
(Ib. id.). On magnetic Variation (Ib. 4 833;.
On the negative achromatic lens (Ib. 4 834).
On gradients on railroads (Ib. 4 836). On a
problem in the doclrine of Permutation (Ni-
cholson's Journ. XXI II). Demonstration of the
Cartesian Theorem (Ib. XXIV) . On the Method
of transforming a number from one scale of
notation to another (Ib. XXV).
Barner, Jacob. — Prof. d. Medicin
\rtid Chemie erst zu Padua, dann zu Leip-
zig, zuletzt Physikus und polnischer Leib-
arzt zu Elbing (BN),
geb. 164 4 ... Elbing,
gest. 1 686 . . . Elbing.
Prodromus vindiciarum , experimentorum ac
dogmatorum suorum, Aug. Vind. 4 667. Exer-
citiuiu chymicum delineatum, Palaviae 4670.
Spiritus vini sine acido etc. Lips. 1675. Chy-
mia philosopbica cum Doctrina saUum etc.
Norimb. 4 689.
Barnes, Daniel,
Mitgl. des Lv-
ceums of Natural History in New-York.
Vorsteher mehrer Seminarien daselbst,
Baptisten-Prediger (AAB) (Sill. XYJ,
gest. 184 8, Oct. 27, Troy, New-York.
Geologica! section of the Canaan Mountain,
New-York (Sillni. Journ. Vol. V). On magnetic
pQlarity (Ib. Xill).
Barneveld , Willem van. — Apo-
theker zu Amsterdam von 1770— 1818,
dann Brirgermeister in Hattem. Mitgl. der
Maatschappy van den Landbouw zu Am-
sterdam, der Geuoolschap der Künsten en
Wetenschappen zu Utrecht etc. (BWa)
geb. 1 7 47 > Jan. 20, Hattem,
gest. 1826, Juni 23, Hattem,
Hat onweersvuur in zyne rigting en uitwerk-
zels nagespoort en met de elektrische Stoffen
vergeleken etc. Amsterd. 1780. Geneeskun-
dige Elektriciteit, Ib. 4 785. De Zamenslelling
van het Water op Lavoisieriaansche Gronden
proefondervindelyk verklaard , etc. Ib. 1791.
Verhandeling over het regenwater, betwelk
med loodstof bezwangerd is, Ib. 1807. Proeve
van onderzoek omtrent de herstelling van be-
dorven lucht door den groei etc. (Verhandl.
Utrecht. Genootscb. I). Mehre chemische Auf-
sätze in Holland. Zeitschritten.
Barocius, s. Barozzi.
Baron, Hyacinthe Theodore. —
Arzt und Prof. d. medicin. Facultät zu Pa-
ris (Q) (A),
geb. 168 6, Apr. .. Paris,
gest. 1758, Juli 28, Paris.
Pharmacopoea Parisiensis, Paris 1732. Medi-
cinische Schriften, deren er, wie sein Sohn
Hyacinthe Theodore (geb. 1707, Aug. 4 2, Pa-
ris, gest. 1787, März 27, Paris) mehre hinter-
lassen hat.
Baron de H^nouville, Theodore.
— Sohn des Vorigen. Adjoint-Chimiste
der Acad. d. Wiss. zu Paris, Dr. regens d.
medicin. Facultät daselbst (Mein, Par, \16SJ
(B) (BN),
geb. 4 74 5, Juni 4 7, Paris,*
gest. 1768, März 10, Paris.
Sur une propri6t6 singuliere qu'a le sei de
tartre de precipiter tous les sels neutres sur
lesquels il n'a point d'actlon (Mem. presentes
ä l'acad. T. 1). Expöriences pour servir ä l'a-
nalyse du Borax (Mem. Par. 4 747 et 48). Sur
un sei apporte de la Perse sous le nom de Bo-
rech (Ib. 1752). Sur Tevaporisalion de la glace
(Ib. 1753). Sur la base de l'alun (Ib. 4 760).
* geb. 1715, Febr. 15 (JTß'/fer, HUt. chitn. II).
Barozzi (Barocius), Francesco. —
Venetianischer Edelmann (Wd) (J) (Mzz),
geb. 4 538 etwa, Venedig,
gest. nach 1587 . . .
De cosmographia Libr. IV, Venet. 4 585. Geo-
metricum problema tredecim modis deraon-
stratum etc. Ib. 4 586. Prodi Diadochi , Phil.
Platonici comment. in primum Euclidis li-
brum, Libr. IV, Päd. 4565. ,(Auch sein Neffe
(xiacopo, dessen Geburts- und Todesjahr un-
bekannt, schrieb zwei mathemat. Tractate.)
Barozzi, Giacopo, s. Vlgnola.
Barral, P . . . — Genie-Oberst u. In-
specfeur gen^ral des Ponts et Chaussees (QJ,
geb. 1742, Juni 12, Seys.sein, b. Gre-
nobJe,
gest
M6m. sur les trapps et les roches votcaniques,
4 789. Mem. sur l'hist. natur. de l'ile de Cor-
sica , avec un catalogue litLoIogique de cettc
iie etc. Lond. et faii«. 4 788. M6m. sur les ro-
105
Barral
Barry.
106
ches coquillieres trouv^es ä la Cime des Alpes
dauphinoisesetc. Grenoble 1813. Experiences
sur )a lumi6re dans ses couleurs constiluantes,
suivies d'observalions sur les mineraux ign6s
meteorologiques et sur les anomalies duba-
lancier d'un pendule, Versailles 1822.
Barral, Andr. . Hor. . Fr.., Vicomte
de. — Präfect des Dep. du Cher (Q)^
geb. 1747 etwa . . . Grenoble,
gest
M^m. sur les usines ernployees ä la fabrica-
tiön de fer dans le Dep. du Cher, Par. 1809.
(Aus d. Journ. d. Min. T. XXVI.)
Barral, Jean Augustin. — Prof.
am College St, Barbe, vormals Repetitor
an d. polylechn. Schule (Or),
geb. 1819, Jan. 31, Metz,
Sur la nicotine ou alcaii du tabac (Ann. Chim.
Phys. 1843. T. VII). Sur la pr^cipitation de
l'or ä l'ötat mötallique (Ib. 1846. XVIÜ). Sur
la forraule de la nicotine (Ib. 1847. XX). Sur
les differences qui existent entre les dorures
au mercure et les dorures 6lectrochimique
(Ib. id ). Sur la statique chimique du corps
humain (Ib. 1849. XXV). Analyse d'eaux de
pluie recueiiües ä robservatoire de Paris
(Compt. rend. 1852. XXXV, 1858. XXXVl).
Barreme, Frangois. — Rechen-
meister zu Paris (der Adam Riese der Fran-
zosen) (BN),
geb. . . . Lyon, gest. 1703 . . . Paris.
L'Arithmetique ou le livre facile pourappren-
dro l'arithmetique soi-möme etc. Paris 1677.
La geometrie servant ä l'arpentage. Ib. 1673.
Barreswil, Louis Charles Ar-
thur. — Prof. d. Chemie an d. Ecole de
Turgot. Commissaire experl du Gouverne-
ment (Or),
geb. 1817, Dec. 13, Versailles.
Sur un nouveau mode de Separation du co-
balt d'avec le manganese (Ann. Chim. Phys.
1846. T. XVII). Sur un nouveau compose
oxygene du cbröme 'Ib. 1847. XX). Sur la
Constitution chim. des gallates et tannates de
fer etc. (Compt. rend. 1843. XVII). Sur la
Substitution de la poudre d'algaroth ä la c6-
ruse, danslapeintured'huile (Ib. 1844. XVIII).
Mit Bemard : Sur les ph6nom6nes chimiq. de'
la digestion (Ib. 1844. XVIII et XIX, 1845.
XXI)- Mit Bernard: Sur la lyioidine, consi-
deree comme substance aiimentaire (Ib. 1846.
XXIII). Sur la decomposition de Teau par les
mötaux sous l'influence de proportions tres-
petites de diverses dissolutior^s melalliques
(Ib. 1845. XXI). Nouvel oxaQlde de l'azote
(Ib. 1 846. XXIII) . Sur la deshydratation de l'a-
eide sulfurique monohydratö (Ib. 1847. XXV).
Explication prooosee pour le ph6nom6ne de
l'endosmose (Ibt 1850, XXXI;. Noch mehre
Notizen daselbst.
Barrington , D a 1 ne s. — Sohn des
Lord Viscounl Barrington. Jurist, Königl.
Bath, Mitgl. d. Royal Society (BD),
geb. 1727
gest. 1800, März 11, London.*
Tracts on the Probabiiity ofReaching the North
Pole, 1775. An investigatiou of the difference
between the prescnt temperature of the aii in
Italy and some olhcr countries, and v^'hat it
was 17 centuries ago (Phil. Tr. 1768). An Ac-
count of some experiments made in North-
Wales, to ascertain the different quantilies of
rain, which feil in the sauie time at different
heights {Ib. 1771).
♦ gest. März 14 {RüfE) {BN) {Ahr.Xll).
de Barros, s. Soares de Barros.
Barrow, Isaac. — Dr. TheoL, Prof.
d. Geometrie am Gresham College in Lon-
don, des Griechischen und dann d. Ma-
thematik in Cambridge; entsagte 1G60 der
letzteren Professur zu Gunsten Newton's,
um ganz der Theologie zu leben, ward
darauf 1670 Kaplan Karls IL und 1675
Kanzler d. Univ. Cambridge. Mitgl d. Royal
Society (J) (Ni. XXXX; (BD) (Th) (Äbr. \),
geb. 1630, OcL .. London,
gest. 1 677, Mai 4, London.
Lectiones opticae, London 1669 (Darin zuerst
die Vereinigungsweiten von Glaslinsen be-
stimmt). Lectiones geometricae, 1670. Edirte
Archimedis Opera, Apollonii Conicorum libr.
IV und Theodosii iSphaericorum Libr. III, zu-
sammen in 1 vol. 8*, London 1675.
♦ gest. 1679, Mai 4 (GP).
BarroDV, John. — Baronet, Secretär
d. Admiralität in London (1804- — 45), frü-
her Privatsecretär des Lord Macartney und
dessen Begleiter auf d. Gesandtschaftsreise
nach China (G.\8i9) (An.B.iSJ^S) (Auto-
biogr.Lond.iSil),
geb. 17 64, Juni 1 9, Ul verstone, b.Drug-
leybeck, Lancashire,
gest. 18 48, Nov. 2 3, London.
Account of Travels in the Interior of Southern
Africa, 2 vol. Lond. 1801—4. Chfouological
History of Voyages into the Polar Regions,
1 81 8. Voyage of Discovery and Research with-
in the Arlic Regions, 1846. A Description of
Pocket and Magazine Cases of mathematical
Drawing Instruments, 8*, 1794.
Barry, Roger. — Lazarist, Astronom
an der Sternwarte zu Manheim.. von 1790
an (M. U),
geb. 1752, Sept. 30, Spincourt b. Vec-
dun,
gest. 1813, Oct. 25, Manheim.
Astronom. Beobb. im Journ. d. Savans 1789,
in d. Mem. de Paris 1 789, in Bode's astr. JTahrb.
1 795 u. 98, in Zach's Monati. Corresp. Bd. XVI,
und in Bode's allgem. Beschreib, d. Gestirne.
107
Barry
Bartholinus.
108
Barry, Alexander. — Prof. d. Clie-
mie am Guy's Hospital in London (Ann.
Chim. Phys. 1833, LH. 2 I IJ (An. R. 1832;,
geh , gest. 1832, Oct. 7, London. *
On the Chemical action of AtmosphericElectri-
city (Phil. Tr. 4 831).
* Durch ExplosioD eine« Glases voll comprimirt. Gases.
Barrnel, fitienne. — Prof. d. Che-
mie und Physik an der Ecole centrale zu
Paris (BC),
geb. . . ., gest. . . .
La physiqu© r^dalte en tableaux raisonnös,
1795. Sur rextraction en grand du sucre de
betterave, Paris 1811.
Barrnel, J e an P i e rr e. — Chef des
chemischen Laboratoriums der medicin.
Schule in Paris, vormals Prof. d. Physik
u. Chemie an d. polytechn. Schule daselbst,
Neffe von ;ßtienne }qC) (G. 1 %),
geb. 1780 etwa . . . Autun,
gest. 1838, Aug. 17, Paris.
Sur la prösence de la strontiane dans le Sul-
fate de Baryt (Ann. Chim. Phys. 1826. XXXI).
Sur une nouvelle combinaison do carbonate
de chaux et de soude (Ib. 1829. XLII). Ana-
lyse d'un phospbate double de plomb et de
chaux (Ib. id.).
Barmel, Claude Fran^ois. —
Ch^f d. chemisch. Arbeiten an d. Faculte
d^ Sciences zu Paris (Or),
geb. 4783, Febr. 14, Autun.
(Ob vielleicht identisch mit dem Vorherge-
henden?) *
Bartacovlos, Joseph. — Jesuit,
Prof. d. Philosophie, Eloquenz, Historie etc.
am CoUegio zu Kaschau in Ungarn (SSJ)j
geb. 1722, März 19, Szalacuz, Comitat
Neutra,
gest. 1763, Apr. 15, Kaschau.
Metallurgicon seu de Cultura fodinarum auri
et argenti, Libr. II. Carmen cum Indiculo Vo-
cabulorum quorundam ad Aurariam Argen-
'tanarnquespeclaatium, Pt. II, Tyrnaviaei748.
BartolSy Johann Martin Christian.
— - Prof. d. Mathematik erst zu Reichenau
m (Jraubünden, dann an d. Univ. zu Ka-
san, darauf an d. zu Dorpat, zuletzt pen-
sionirt (RN) (N),
geb. 1769, Aug. 12, Braunschweig,
gest. 1836, Dec. 19 (N.St.), Dorpat.
Disquisitt. quatuor ad theoriam functionura
analytiearum pertinentes etc. Dorpat 1822.
Aper<?u abrögö des formules fundamentales de
la göcmötrie ä trois dimensipns (M6m. l'acad.
Pötersb. 1881). Übersetzung von Bailly'a Ge-
schichte d. Astronomie.
Bartels, EmstDaniel August. —
G«b. Medicinalrath, Prof. d. Medicin u. Di-
rect. d. medicin. Klinik an d. Univ. zu Ber-
lin, früher Prof. d. Medicin folgweise in
Helmstädt, Erlangen, Marburg, Breslau u.
wieder in Marburg (NJ (G. 1 6j,
geb. 1778, Dec. 2 6, b. Braunschweig, *
gest. 1 838, Juni 4, Berlin.
Grundlinien einer neuen Theorie d. Chemie
11 Physik, 1804. Anfangsgründe d. Naturwis-
senschaft, 2 Bde. 1821 u. 22.
* geb. 1770 . . . (ö. 16),
Bartenstein, Lorenz Adam. —
Direct. und Prof. d. Mathematik am Gym-
nasium zu Gotha (M),
geb. 1711, Aug. 28, Heldburg,
gest. 1796, Febr. 25, Gotha.
Circuli facilius rectißcandi conamen, Coburg
1786. Progrm. cui inest lunulae Hippocrati
descriptio, Ib. 1784. Aufsätze im Coburg. In-
telligenzblatt.
Barth, A n t o n v o n. — Exjesuit, Prof.
d. Mathematik am Lyceum zu München,
später daselbst privatisirend (M. \l),
geb. 1729 . . . München,
gest
Anwend. d. feinen Mathematik auf d. Physik
u. Artillerie, Münch. 1772. Geographiae ma-
theraaticae elementor. libri duo, Aug. Vind.
1775.
Barth, Johann Matthäus.* — Se-
nior d. geistlichen Ministeriums und As-
sessor d. Consistoriums in Regensburg (M),
geb. . . ., gest. nach 1751.
Epistola de luce barometrorura , ut et aiiis
connexis argumentis, Lips. 1716. Physica ge-
neralis oder Kurze Sätze von den natürhchen
Körpern überhaupt, Regensb. 172*.
* Job. Michael {Rohr' a phys. Bihl. S. 26).
Bartholdi (Barthold), J,..Carl. —
Prof. d. Chemie u. Physik an d. Central-
schule zu Colmar (G. 1849^,
geb
gest. 1849, Aug. ,. Münster, Elsass.
Analyse de l'eau minörale acidule de Sulzach
(Journ. de Physique, 1798, T. XXXXVII).
Analyse de la pierre de Tonnerre (des Meteor-
steins von Ensisheim) (Ib. 1800. L, Güb. Ann.
XIll). Sur les inflammations spontanöes (Ann.
Chim. 1803. XLVIII). Sur l'acide galhque (Ib.
1806. LX).
BarthoHnus (eigentl. Berthelsen) *,
Caspar. — Dr. Med., Zeitlang pract. Ant
in Wittenberg, darauf Prof. erst d. Elo-
quenz, dann d, Medicin an d. Univ. zu Ko-
penhagen, von 1613 — 24, zuletzt Cano-
nicus von Roeskilde. Vater von Thomas
und Erasmus (W) (NK) (J),
geb. 1 583, Febr. 1 2, Malmoe, Schonen,
gest. 1629, Juli l3,Soroe.
109
Bartholinns
Bartoli.
110
Systema physicum (welches 10 physik. Tra-
ctate enthält) Havn. 1628. Quaestiones etcon-
troversiae nobiliores de Mundo, Hostoch. 4 621 ,
Astrologia seu de Stellanim Natura, Argent.
leia. Exercitatio deStellis, Vitob. 1609.' De
Astrologia, Rost. 1616. De aquis, Havn. 1617.
De lapitle nephritico, Ib. 1627.
* Sein Vater, ein Pfarrer, zuletzt in Maltnoe, hiess
Berthel Jespers-p.
Bartholinas, Thomas. — Zweiter
Sohn von Caspar. Dr. Med., nach ruehr-
jähr. Reisen in Frankreich u. Hauen, Prof.
erst d. Mathematik (1647), dann d. Ana-
tomie (1648 — 61) an d. Univ. zu Kopen-
hagen, darauf privatisirend auf seinem Gute
Hagested bei Kopenhagen, zuletzt (1 670)
Königl. Leibarzt fWJ (NK) (J),
geb. 1616, Oct. 20, Kopenhagen,
gest. 1680, Dec. 4, Hagested.
De luce animalium, Libr. trcs, Lugd. Bat. 1647.
Acta medica et philosophica, V Vol. Havn.
1678—80. Viel Medicin. u. Physiologisch.
Bartholinus , Erasmus (Rasmus).
— Sechster Sohn von Caspar. Dr. Med.,
nach 1 Ojähr. Reisen in England , Holland,
Frankreich u. Italien (164 6 — 56«) Prof. d.
Mathematik und darauf (1657) der Modi-
cin an d. Univ. zu Kopenhagen, spater
Assessor d. höchsten Gerichts u. Justiz-
rath (W) (NK),
geb. 1625, Aug. 13, Roeskilde,
gest. 1698, Nov. 4, Kopenhagen.
Experimenta crystalli islandici disdiaclastici
quibus mira et insoiita refractiö detegitur,
Havn. 1669 (Darin der Kalkspath und seine
Doppelbrechung zuerst beschrieben). Analy-
tica ratio inveniendi omnia problennata pro-
portionalium , Ib. 1657. De problematibus
math. Tract. Ib. 1664. De comctis anni 1664 —
16«5 etc., Ib. 1665. De aere Havniensi, Fran-
cof. 1679. Selecta geometrica, 1674 (Sieben
math. Diss., worunter: Do acquationum na-
tura; Consideratio astronomica coi^un<;tionis
magnae .Tovis et Saturni). Specimen recogni-
tionis nuper editarum Observationura Tycho-
nis Brahe, 1668. — Edirte F. van Schooten :
Introductio ad Geometriae methodum Renati
Descartes, 1651. — Übersetzte aus d. Griechi-
schen : Heliodori Larissaei Opticor. Libr. II.
Par. 1654.
Bartholinus, C a s p a r T h om e s e n.
— Sohn von Thomas. Dr. Med., Prof. d.
Medicin und Physik an d. Univ. zii Kopen-
hagen, später General-Procurator und Fi-
nanzbeamter (W) (NK),
geb. 4 655, Sept. 1 0, Kopenhagen,
gest. 1738, Juni 11, Kopenhagen.
Summa philo.sophiae naturalis, 1688. De fon-
tium flaviorumque origine ex pluvia , 1689.
Specimen philosophiae naturalis, Dispp. IV,
1690—92. De visu, 1708. Deglossopetris, 1704.
Bartl, Franz Conrad, — Prof. der
Mathematik erst an d. Univ. zu Prag, dann
am Lyceum zu Olmütz (M, \\) (ON),
geb. 1750, Juni 14, Weypert, Böhmen,
gest. 1813, Oct. 28, Olmiilz.
Abhandl. von d möglichen Arilhmet!ken, Ol-
mütz 1781. Nachricht von d. riar.'noniv:'», ih.
1 796. Über d. Mechanismus seiner Tas'e'ihar-
monica, Brunn 1799. Kurzer LehrbegriO' der
Mathematik u. Optik, Wien 1787
Bartl, Gerald. — €onventual und
Decan des vormaligen Chorhermstifts Föl-
ling. Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu
Ingolstadt (Fl),
geb. 1766, Mai 3, Habbach,
gesl
Theoremabinoraiale ex analysi finitorum uni-
versaliter demonstratum etc. Ingoist. 1794.
Bartoletti (Bertolelti), Fabrizio.—
Arzt u. folgweise Prof. d. Chirurgie u. Ana-
tomie zu Bologna (1614), d. Anatomie zu
Pisa, d. Medicin zu Bologna (1620), u. d.
Medicin u. Anatomie zu Mantua (1626)
(Mzz),
geb. 1586, Aug. 26, Bologna,
gest. 1630, März 30, Lendinara.
Encyclopaedia hermetico-dogmatica, Bologna
1615, 1619 u. 1621. (Darin d. MiU^hziicker zu-
erst beschrieben, unter dem Naiucn : Manna
seu Nitrum seri lactis. Siehe Beokmann's Bei-
träge II. 290.)
Bartoli, Cosimo. — Von 1588 bis
1 57 1 loskanischer Gesandter in Venedig,
dann, bis zu seinem Tode, Prior oder Prae-
positus der Kirche San Giovanni Batlista in
Florenz (B),(JT) (Mzz),
geb. . . . Florenz, gest. . . . Florenz.
Modo di misurare le distanze, le superßciei, i
corpi, le pianti, le provincie, le prospettive e
tutte le altre cose terrene secondo le vere re-
gole di Euclide, Venet. 1564.
Bartoli, Daniello. — Jesuit, Predi-
ger in Ferrara, später Historicus des Jesui-
ter-Ordens, und Rector des Jesuiter-Coi-
legiums in Rom (Mzz),
geb. 1608, Febr. 12, Ferrara,
gest. 1685, Jan. 13, Rom.
Del suono, de' tremori armonici e dell' udito,
Bologna 1680. Del ghiaccio e della congela-
zione, Roma 1681. Della tensione e pressionei,
Ib. 1677.
Bartoli, Sebastian o. — Pract. Arzt
in Neapel (Mzz) (BUN),
geb. 1635 etwa, Montella, Principato
oltra,
gest. 1673 oder 76 . . . NeapeL
111
Bartoloni
Basilius Valentmus.
112
Tbermologia Aragonia sive Historia nataralis
Thermanira in occidentali Carapaniae ora in-
ter Pausylipum et Misenum scaturientium,
2 vol. Neapel. 1679. (Darin auch über die
Construction des Thermometers.)
Bartoloni, Domenioc. — Promo-
vii 'ic i.yx Siena und lebte einige Zeit in Nea-
pel (Tip, vi;,
geb. 1750 . . . Rocca-strada, b. Siena,
gest. 1798 . . . Siena.
Meccanica sublime dimostrata colT Algebra,
Napoli1763. Delle mofete de! Vesuvio (Atti
di Fisiocritiei , T. IV). Osservat. sopra il Ve-
suvio (T. V). Süll conduttore elettrico della
tone di piazzo di Siena (Ib. T. Vf), Relaziorie
sopra un supposto fulmine, cadnto nella ca-
pella della piazza di Siena (Ib. T. VII).
Barton, Benjamin Smith. — Prof.
d. Naturgeschichte und Botanik an d. Univ.
zu Philadelphia (CAL) (BN).
geb. 1766, Febr. 10, Lancaster, Pen-
sylvanien,
gest. 1815, Dec. 19, Philadelphia.
Hints relative to the slimulant effects of cam-
phor upon Vegetables (Tr. Americ. Soc. Vol.
IV). Viel Naturhistorisches.
Barton, Sir John. — Controleur bei
d. Königl. Münze in London ; früher Schatz-
meister der Königin Adelaide (ABO),
geb. 1771, Aug. 25, Piymouth.
gest. 1834, Aug. 2o, Windsor.
Erfand verschiedene Instrumente, z. ß. einen
schwimmenden Corapass, ein Atmometer (zur
Messung oder v/enigstens Sichtbarmachung
sehr kleiner Grössen, solcher von 0,000001
Zoll), eine hydrostatische schwimmende Lam-
pe, eine hydrostatische W^aage (bei d. Königl.
Münze eingeführt). Vermuthlich ist er Verfass.
des Aufsatzes : On the Inflexion of Light, in d.
Phil. Tr. 1831, wenigstens nahm er ein Patent
auf »Iris Ornaments« (Gilb. Ann. Bd. I-XXIV.
379).
Bartsch, Jacob. — Arzt und Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Strassburg.
Keppler's Schwiegersohn (J) (Wd.),
geb. 1600 ...... Lauban, Lausitz,
gest. 1633, Dec. 26, Lauban.*
Nuncius mirabilium coelestium , anni 1622,
23 et 24, Argentorat. 1G22. Tractatus de pla-
nisphaerio stellato, Ib. 1624 Usus astrono-
micus Indicis aspectuum veternm et praeci-
pue novorum etc. Ib. 1624. Tabulae diaiMae
quantitatis dierum. üraniburgum Slrassbur-
gicum, Lips. 1629. Catalogus fixarum ad ann.
4 630. Tabulae novae logarithmico-lo^isticae,
Sagani 1630. J. Kepler! et J. Bartacliii Tabu-
lae manuales logarithmicae ad calculum ostro-
riomicura . . . uliles, Sagani 1631. HalfKepp-
1er bei seinen Ephemeriden (T. 1. Pt. Ili) Sa-
gan1630.
* geb. 1599 . . ., gest. 1632, Dec. 25 {Ott).
Bary, Emile Louis Fran^ois. —
(QC),
geb. 1799, Jan. 13, Paris.
Nouv. Probleraes de physique etc. Paris 1838.
Sur la m^sure des plus petites forces 616ctri-
ques (Ann. Chim. Phys. 182 8. XXXIX). Sur
la dötermination Clement, du minimum de de-
viation, qu'un rayon de luraiere homogene
puisse subir en traversant un prisme donnä
(Ib. 1831. XL VII). Nouv. essais d'interpola-
tion sur la chaleur (Compt. rend. 1836. III).
Sur lapplication d'une nouvelle formule empi-
rique aux tensions des vapaurs (Ib. 1845. XXj.
Barzelotii , G i a c o m o. — Prof. d.
Medicin an d. Univ. zu Pisa, vorher Arzt
und Prof. d Chirurgie an der zu Siena
(Gn.B.LXXXl) (G.^i),
geb. 1768, Nov. H, Monte Amiato,
gest. 1839, Nov. 9, Pisa.
Mem. sulla decomposizione deil' acqua. Epi-
tome delle Istituzioni teorico-pratiche di ma-
teria medica-farmaceutica (Giorn. arcad. di
Roma T. XXXIX).
Basedow,* Johann Bernhard.—
Stifter d. Philantropins in Dessau, 1774,
an dem er aber nur bis 1778 blieb; frü-
her (1763) Prof. d. Moral u. schönen Wiss.
an d. Ritteracad. zu Soroe, und (1761)
Prof. am Gymn. zu Altona (HSL) (M),
geb. 1723, Sept. M, Hamburg,
gest. 1790, Juli 25, Magdeburg.
Methode der auf d. Leben angewandt. Mathe-
matik, Lübeck 1763. Bewiesene Grundsätze
d. reinen Mathematik, 2 Bde. Leipzig 1774.
* Nannte sich noch auf der Universität B a s e d a u.
Basciri, Emma-nuele. — Arzt in
Pisa. Jude (Ct.),
geb. 1799 . . . Pisa.
Süll magnetismo animale, Firenze1828. Sulla
Conducibililä eletlrica del velro ridotto in fili
o lamine, Pisa 1841.
Basilius Valcntinus. — Kloster-
name eines Benedictiner-Mönchs , der am
Oberrhfcin gebürtig v^'ar, in seiner Jugend
viele Reisen machte (durch Niederland,
England, Spanien etc.), und zu Anfang des
1 5. Jahrhunderts (1413) im Pelerskloster
zu Erfurt lebte (Sch.A) (BM) (Gmelin, Gesch,
d. Chem. l).
Zu seinen Schriften , die sämmtlich erst ein
Paar Jahrhunderte nach seinem Tode gedruckt
v/urden, tzehören : De microcosmo deque ma-
gno mundi mysterio et medicina hominis,
Marb. 1609. Azoth, sive Aineliae philosopho-
nimctc. Francof. 1613. Practica una cum cla-
vibns duodecim et appcndice, Ib. 1618. Apo-
calypsis chymica, Erford. 1624. Manifestalio
prtHiciorum, Ib. 1624. Currus triumphalis
antimonii, Lips. 1624. Tractatus chymico-phi-
lüsophicus de rebus naturalibus et praeterna-
113
Bassantiii
— Baudin.
114
turalibus metallorum et mineralium, Francof.
4 676. Haliographia, de praeparatione, usu ac
virtutibus omnium salium mineralium, etc.
Bonon. 1644. — Gesammt-Ausgaben sind:
Sasilii Vaientini Scripta chymica, Haniburgi
1700. Fratris Bas. VaJent. Ghyraische Schrif-
ten alle , so viel deren vorhanden etc. 2 Bde.
Ib. 1677, 1694 ii. 1700, von W. S. Lange, und
eine neue Ausgabe von Benedict Nicl. Petraeus,
3 Bde. Ib. 1717 u. 1740.
Bassantin (Bassantoun), James. —
Söbn des Lord von Bassantin in Berwick-
shire. Lehrte eine Zeit lang Mathematik u.
Astrologie an d. Univ. zu Paris; gab sich
auch, nach Rückkehr in sein Vaterland,
viel mit Prophezeihungen ab (BDS) (BN),
geb Schottland,
gest. 1556 . . . Schottland.
Astronomia, opus absolutissimum etc. Gencv.
15S9. Paraphrase de I'Astrolabe, avec une ex-
plication de l'usage de cet instrument, Lyon
1555. Arithmelica. Musica secundum Plato-
nem. De Mathesi in genere. Mathematica Ge-
nethliaca.
Bassi, Laura Maria Catterina. —
Frau des Arztes Giov. Giuseppe Veratti.
Dr. Phil, ward 1732 Prjf. d. Philosophie
und 1776 (nach Balbi's Tode) Prof. der
Physik an d. Univ. zu Bologna. Mitgl. des
Instituts daselbst (F) (Tp, VIIj,
geb. 17n, Oct. 29, Bologna,*
gest. 1778, Febr. 20, Bologna.
Be problemate quodam mechanico (Comment.
Bonon. 1757. T. IV). De problemata quodam
hydrometrico [Ib. id.). De aeris compressione
(Ib.T. II). De immixto fluidis aere (Ib. T. VII).
* geb. Oct. 31 {BX) {BD).
Basso, Sebastiano. — Arzt . . (J).
Lebte in d. zweit. Hälfte d. XVL Jahrb.
Philosophiae naturalis adversus Aristotelem,
Libr. XII, Amst. 1649. (Kästner, Gesch. d.
Math. II. 357.)
Bäte, George. — Leibarzt der Kö-
nige Karl I. und Karl IL und des Protectors
Cromwell (BD)j
geb. 1608 Maid's Morton,
Buckinghamsh.,
gest. 1608, Apr. 19, Hallon Garden.*
Pharmacopoea Bateana (Nach seinem Tode
vom Apotheker Shipton edirt) .
* gest. IGGO, Apr. 19 {Th) {Ähr.Ul).
Bathurst, Ralph. —Unter Cromwell
Arzt bei d. engl. Marine, dann Kaplan Kö-
nigs Karl IL, Dechant von Wells, und zu-
letzt Vicekanzler d. Univ. Oxford. Mitgl.
J. Uoyal Society (Bü) (Th),
P 0 g g e u (1 o r f r, Ilaiidwöilorbucli.
geb. 1620 Howthorpe, Nort-
hamptonshire,
gest. 1704, Juni 14, Oxford.
Praelecliones Ires de respiratione, Oxon. 1654.
Batsch, August .Johann Georg
Carl. — Prof. d. Medicin und Botanik au
d. Univ. zu Jena (M. II;,
geb. 1761, Oct. 28, Jena.
gest. 180 2, Sept. 29, Jena,
Erste Gründe der systemat. Chemie etc. Jena
1789. Versuch einer historischen Nalnrlehre,
2 Bde. Halle 17S9 u. 91. Versuch einer Mine-
raloaic (ür Vorlesungen etc. Jena 1796. Ana-
lyt. Tabellen über d. Arten d. Mineralien, Ib.
1708. Beiträge und Kntwürfe z. pragmat. Na-
turgeschichte der drei Naturreiche , Weimar
1800, Taschenbuch f. mineralog. Excursio-
nen, Ib. 1802. i'ber d. Naturgeschichte der
Mondsüache (Gren's J. 1792. VI). — Stiftete
1 793 die Naiiirfoischende Gesellschaft zu Jena.
EaUh'^aay, Ignaz Graf von. — Bi-
schof von Siebenbürgen , zu Weissenburg
(Alba Carolina), k. k. wirkl. Geh. Bnth
(ON) (LBJ,
geb. 1741, Jan. 30, Nemelh-Ujvar,
gest. 1798, Nov. 17, Weissenburg.
Liebhaber u. Beförderer d. Astronomie (siehe
Bode's astr. Jahrb. Supplbd. III. 120). Er-
baute auf seine Kosten zu WeLssenburg eine
Sternwarte , über welche deren erster Astro-
nom Anton Martonfi schrieb : initia astrono-
mlca speculac Batthianae Albensis in Transyl-
vania, Aibae Carolinae 1798.
Bauder, Johann Friedrich. —
Erst Eisen-, dann Wein- u. Hopfenliänd-
ler in Altorf, später Bürgermeister daselb.st
u. churpfälzischerCommerzien-Rath fWNJ,
geb. 1713, Jan. 8, Hersbruckb. Nürn-
berg, *
gest. 1791, Mai31, Altorf.
Beschreib, eines bei Altorf neuerlich gefun-
denen kostbaren und noch nie gesehenen Ain-
moniten- u. Belemniten-Marmors, 1 754. Nach-
richt von den seit einigen Jahren zu Altdorf
entdeckten versteinerten Körpern, Jena 1 774.
* geb. 1711, Jan. 8 (M).
Baudin, Nicolas. — Schiflfscapüan
in d. französ. Marine (BN),
geb. 1750 etwa, Isle de Rhe,
gest. 1803, Sept. 1 6, auf Isle de France.
Befehlshaber der Expedition, welche Peron,
der Naturforscher auf ihr, beschrieben hat,
unter d. Titel: Vo>a.ce aux Terres auslrales
par les frC'gates le Geographe et le Naiuraliste,
3 vol. 4", Paris 1S07— 9.
Baudin, G... 0... — Vice-Admlral
(kurz vor seinem Tode Admiral) in 0. fran-
zös. Marine. Mitgl.
Paris (A.Zt. 183 4;,
115
Baadouin de Guemadeuc
Baumer.
116
geb. nSi, Juli 21 ....
gest. 1854, Juni 7, Paris. ,
Scheint keine Schriften verfasst'zu haben.
Baudonin de Gaemadeuo, Ar-
mand H e n r i. — Maitre des Requeles fLBJ,
geb. 1737, Apr. 17, Colmar,
gest
iVI6rn. sur la decouverte du Satellite de V^nus,
Paris 1761. Remarque sur une qualrieme Ob-
servation du Satellite de Venus, Ib. 1761 (Beide
Abhandl. wurden in d. Pariser Acad. gelesen).
Er entdeckte auch 17 72 einen Cometen, den
Niemand ausser ihm gesehen hat.
BaudriUart, JacquesJoseph. —
Divisionschef in d. französ. Forstverwal-
tung (BSJ fQCJ,
geb. 1774, Mai 20, Givron, Champ.,
gest. 1832, März 24, Paris.
M6m. sur la pesanteur specitique des bois,
Paris 1815. Übersetzte : Hartig's Versuche über
d. Brennbarkeit d. Hölzer, 1807. Traite gene-
ral des eaux et fordts , chasses et peches, 10
vol. 4", Paris 1821—34.
Bauer, Fulgentius. — Piarist, Prof.
d. Mathematik ii. Physik am Savoyischen
Collegio zu Wien fMJ,
geb. .173!
gest. 1832, März 3, Wien.
Diss, experlmentalis de electricitatis theoria
et usu, Vindob. 1 764. Experimental-Abhandi.
von d. Theorie und d. Nutzen d. Elektricität,
und von d. Luft-Eiektricität im menschl. Kör-
per, Lindau u. Chur 1770,
Bauer, Wilhelm. — Director d. Nor-
malschule u. Prof. d. pract. Mathematik an
d. Univ. zu W^ien (M. llj,
geb. n42
gest 1825, Febr. 13, Wien.
Vollständ. Abhandl. d. mathemat. Wissen-
schaften etc. Wien -1786.
Bauer, Simon Albert. — Priester,
Prof. d. Physik am Lyceum zu München,
später am Gymnasium daselbst fM. UJ,
geb. 1768, Aug. 25, Fromberg,*
gest
Machte von 1800 an den Kalender für Baiern,
auch die täglichen naeteorolog. Beobb. für d.
Münchener Academie.
* Bei Schwandorf, Ober-Pfalz.
Bauer, J... Heinrich. — Conrector
d. Gymnas. zu Potsdam bis 1826, dann
Prediger in Kyritz fM. llj,
geb. 1773, Apr. 7, Berlin,
gest
Lehrb. d. reinen Mathematik zum Gebrauch
f. xMilitSrschulen, Berlin ^818. Über d. allgem.
Entwicklim'; }«!tcr n^ö üchen Wurzeln d. nu-
merisch, algebraisch. Gleichungen jeden Gra-
des, Potsdam 1810 u. 1825.
Bauer, Andreas Friedrich. —
Mechanicus, später mit F. König Gründer
u. Inhaber d. Druckmaschinen-Werkstatt
zu Oberzeil bei Würzburg fCLJ,
geb. 1789 . . . Stuttgart.
Siehe F. König.
Bauer von Adelsbach, Joseph
Heinrich Edler von. — Prof. d. Medi-
cin an d. Univ. zu Prag (M. UJ,
geb. 1719
gest. 1802, Febr. 27, Prag.
De fönte minerali Teschnensi, Vindob. 1770.
Untersuch, etc. des uralten mineral. Sauer-
brunn, zu Liebwerda, Prag 1785.
Baum^ (nicht Beaume), Antoine. —
Apotheker in Paris, Prof. d. Chemie am
College de Pharmacie, Pensionnaire (1785)
und später (1796) Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
in Paris (BJ (BN),
geb. 17 28, Febr. 26, Senlis,
gest. 1804, Oct. 15, Paris.
Plan d'un cours de chimie experimentale, en
socielö avec Macquer, Paris 1757. Eiern, de
pharmacie, Ib. 1762. Manuel de chimie, Ib.
1763. Chimie expörimentale et raisonnöe,
3 vol. Ib. 1773, Mem. sur la meilleure maniöre
de construire les alambics pour la distillation
des vins, Ib. 1778. Opuscules de chimie, Ib.
1798. Sur Tether vitriolique (M6m. pres. ä
l'ajad. 1757. T. HI). Sur le refroidissement
que les liqueurs produisent en s'evaporant(lb.
T. V). Sur la döcoraposition du tartre vitriolö
par l'acide nitreux seul (Ib. T. VI). Sur les
accidens funestes occasionnes par des vapeurs
mofetiques etc. (Mem. Par. 1773). Sur les ex-
periences faites pour prouver la decomposi-
tion et la recomposition de l'eau (Ib. 1789).
Mit Macquer , Lavoisier . Berthollet etc. Rap-
port sur l'opöration du depart (Ib. 1780). Exa-
men d'cau de mer etc. ilb. 1 787) . — Sein Ariio-
meter, durch welches vorzüglich sein Name
erhalten worden, ist beschrieben im : Avant-
Coureur, 1768, No.45, 50, 51, 52; 1769, No.2.
Baumer, Johann Wilhelm. — Erst
Prof. d. Medicin (1748) und dann (1754)
d. Physik an d. ehemal. Univ. zu Erfurt,
darauf (1765) Prof. d. Med. an d. Univ. zu
Giessen u. Landphysicus daselbst (M) (St.),
geb. 171 9, Sept. 10, Rehweiler, Frank.,
gest. 1788, Aug. 4, Giessen.
De electricitatis effectibus in corpore animali,
Erford. 1755. Naturgeschichte des Mineral-
reichs, 2 Bde. Gotha 1763—64. De re Catto-
rum metallica, 1771. Hisloria naturalis lapi-
dum pretiosorum omniuni, nee non terrarum
et lapidum etc. Francof 1771. Elementa che-
raiae llicoretico-practicae, Giess. 1783. Fun-
damen la geographiao et hydrographiae sub-
117
Bauiner — ^ Baup.
118
terraneae, Ib. 1779. Historia naiuralis regni
mineralogici , Francof. -1780 De fonlium ori-
gine etc. (Acta Hassiaca, 1771). Observatt. de
basalte hassiaco (Act. Acad. Mogiint. 1776).
De morochtho sive agarico minerali (Ib.T. II).
De montibus argillaceo-calcareis (Ib. T. II).
Observ. ad geograph. subterraneam pertinen-
tes (Ib. 1776).
Baumer, Johann Paul. — Prof. d.
Medicin an d. ehemaligen Univ. zu Erfurt.
Bruder von Job. Wilhelm fMJ,
geb. 1725 Rehweiler, Frank.,
gest. 1771, Sept. 19, Erfurt.
Beschreib, eines zur Holzsparung eingerichte-
ten Stubenofens (Gekrönt von d. Berliner Aca-
demie 176ü).
Baumert, Friedrich Moritz. —
Pract. Arzt in Breslau, Privatdocent d. Che-
mie an d. Univ. daselbst, seit 1835 Prof.
extr. an d. Univ. zu Bonn (Orj,
geb. 1818, Dec. 26, Hirschberg, Schles.
Chemische Untersuch, über d. Ksspiration d.
Cobitis fossilis, Heidelb. 1852. tJberd. Zusam-
mensetz, d. Gentianins (Abb. d. Böhm. Gsli.
1847. Liebig's Ann. 1847. Bd. LXll). Analyse
von Platinmaguesium (Ib. 1848. LXV). Über
ein Oxydationsproduct d. Brucins (Ib. 1849.
LXX). Über d. Vorkommen d. Zuckers im
thierisch. Organismus ; Chem. Untersuch, d.
Knochen d. Zeuglodon magrospondylus (Jah-
resber. d. Schles. Gsll. f. vaterländ. Kultur,
1850). Über eine neue Oxydationsstufe des
Wasserstoflfs u. ihrVerhältn. zum Ozon (Pogg.
Ann. 1 853. LXXXIX). Zur Ozonfrage (Ib. 1856).
Baumgärtner, Friedrich Gott-
beif. — Dr. Phil. u. Jur., Buchhändler u.
Advocat in Leipzig (M. llj (N),
geb. 1759, Sept. 15, Schneeberg,
gest. 1843, Nov. 29, Leipzig.
Mit Hennbstaedt, Seebas, Kühn u. A. : Magazin
aller neuen Erfindd., Entdeckk. u. Verbessr.
f. Fabrikanten etc. 8 Bde. Leipz. 1803—10.
Neues Magazin d°, 3 Bde. Ib. 1811 — 15. Mit
Poppe: Neue Folge, 3 Bde. Ib. 1817—22. Mit
Hennbstaedt, Leonhardi etc. Magaz. zur Be-
fördr. d. Industrie etc. 25 St. Ib. 1805—10.
Mit Bergk: Museum des Wundervollen etc.
12 Bde. Ib. 1806—11.
Baumgarteer, A n d r e a s , Ritter v o n .
— Prof. d. Physik am Lyceo zu Olmütz
(1817), Prof. d. Math. u. Physik an d. Univ.
zu Wien (1823), dann Direct. d. k. k. Por-
zellan-, Gussspie^el- u. Smaltefabriken,
sowie d. Tabaks-Regie, 1847 Hofrath der
allgem. Hofkammer, 1848 Minister d. Berg-
wesens u. d. öffentl. Bauten, 1851 Mini-
ster f. Handel, Gewerbe u. Öffentl. Bauten,
Präsident d. Acad. d. Wiss. in Wien seit
1851 (WA),
geb. 1793, Nov. 28, Friedberg, Böhm,*
Die Aräometrie in ihrer Anwend. auf Chemie
u. Technik, Wien 1820. Die Naturlehre etc.
Ib. 1823 (achte Aufl. 1845), Suppimbd. Ib.
1831. Anfangsgründe d. Naturlehre, Ib. 1837
(3. Aufl. 1850). Die Mechanik in ihrer An-
wendung auf Künste etc. Ib. 1834. Anleit. z.
Heizung d. Dampfkessel, Ib. 1841. Unterricht
zum Tabakbau, Ib. 1845. Zeitschrift f. Physik
u. Math, (mit A. v. Ettingshausen) 10 Bde. Ib.
1826—32. D«, allein, 4 Bde. Ib. 1832—37.
D^ mit Holger, 1 Bd. 1837. Darin von ihm:
Ein neues Aräometer (Bd. I) ; Instr. z. Be-
stimm, d. Doppelbrechung (Ib. id.) ; Über Ro-
tationsmagnetismus (Ib. id.) ; Elektromagnet.
Apparate (Ib. id.) ; Magnetisir. durch d. Licht
(Ib. id) ; L'eber circuiare Polarisation (Ib. H) ;
Verraindr. d. Ausschlags magnet. Pendel durch
rotirende Melallscheib. (Ib. id.) ; Einll. d. Son-
nenlichts auf oscill. Magnete (Ib. III) ; Zur
Theorie d. Beug. d. Lichts (Ib. id.) ; tJber Hy-
grometer (Ib. IVu. V) ; tjb. d. opt. Interferenz-
Versuch (11). YII) ; Absorpt. d. Gase durch
Ihier. Houte (Ib. VllI) ; Höhen in Oesterreich
(Ib. X). Neue ma.gneto-electr. Erschein. (2.
Reihe I). Einwirk. d. Lichts auf d. Netzhaut
(Ib. II). Iber d. Gyancmetcr ;:3. Rh. I). Ein
neues Goniometer (Gilb. Ann. 1822. LXXI).
Lber d. Wirk. d. natürl. Elektr. auf elektro-
magnet. Telegraphen (Sitzgber. d. Wien. Acad.
1848). Über d. Leitkraft d." Erde f. Elektr. (Ib.
1849).
♦ geb. Nov. 23 {ON).
Baumhauer, Emil Johann WMI-
helm von. — Dr. Med. et Chir. , folg-
weise Lector u. Prof. cxtr. d. Entbindungs-
kunst an d. Univ. zu Utrecht, dazwischen
Arzt an d. Krankenhause zu Amsterdam u.
d. Irrenanstalt zu f)eventer. Bruder des
Folgenden (BWAJ,
geb. 1819, Jan. 29, Brüssel,
gest. 18 49, Febr. 9, Utrecht.
Analysen des Bluts verschiedener Rinder (Li€-
big's Ann. 1843. XLVII).
Baumhaner, Edua.rd Heinrich
von. — Prof. d. Chemie u. Pharmacie am
Athenaeum illustre zu Amsterdam, früher
Prof. d. Physik u. Chemie am Athenaeum
zu Maestricht (OrJ,
geb. 182 0, Sept. 18, Brüssel.
Specimen meteorologico-chemicum de ortu
lapidum meteoricorum, annexis duorum lapi-
dum analysibus chemicis, Traject. ad Rhen.
1844 (AuchPogg. Ann. 1845. LXVr. Ein neues
Hygrometer (Pcgg. Ann. 1854. XGIII). Unter-
such, d. Samen v. Phytelephas macrocarpa
etc. (Lieb. Ann. 1844. XLVIII). Beiträge zur
pract. Chemie (Ib. 1854. XC). Gaslampen zum
Gebrauch in chemisch. Laborator. (Ib. id.).
Über d. Bestimm, d. Sauerstoffs in stickstoff-
freien Verbindungen (Ib. id.).
Baupy SamueL — Apotheker zu Ve-
vey,* Canton Waadt fOrJ,
geb. 1791, Mai 15, Vevey.
8*
119
Bausä
Bazaine.
120
Sar les Sulfates de quinine et de clnchonine
(Ann. Chim. Phys. 4 824. XXVII). Sur plusi-
eurs .substances noiivelles (ib. 4 826. XXXI).
Sur l'acide kiniqiie et sur quelques-ujoes de
ses combinaisons (Ib. 1832. XLl). Analyse de
Teau thermale de Lavey (Ib. 4 833. LVIIIJ. Sur
un nouvel acide cilriquc pyroxygönc etc. (Ib.
4 836. LXI). Sur l'acide de requisclum fluvia-
tlle et sur quelques aconitates (ib. 4 850. XXX) .
Über d. Atomgewicht d. Calciums (Lieb, Ann.
4 845. LH). Lb. einige Producte d. Einwirk. d.
Salpeters, auf Citraconsaure (Ib. 4 852. LXXXI).
Sur la fixation du chifTre d. equivalents chim.
(Uibl. univ. 4 842'.
* Auch sein Bruder Henry (geb. 1799, Sept. 24, Ve-
vey) ist Apotheker daselbst {Or).
Bausd (Bauza), Don Feli^je. — Oberst
u. LinienschüT-Capilän in der span. Ma-
rine, Director des hydrographischen Depot
in Madrid, bis 1822, wo er, aus Spanien
vertrieben, mich England auswanderte fNa-
varrele, opusc. llj (Mem. astr. Soc. Ylllj,
geb. 1764, Febr. 19, Palma, Mallorca,
gest. 1834, März 3, Somers - Town,
England.*
Mit Josef de Espinosa: Observations sur Ja vi-
tesse du son, faites ä Santiago du Chili (Ann.
Chim. Phys. 4 817. VII, aus: Memorias sobre
las observaciones astronomicas por los nave-
gantes espagiioles). €berd. gegenwärtigen Zu-
stand der Gcoi-'raphie v. Amerika (Denkschr.
Münch. Acad. Bd. VIII. 4 824 u. 22).
* gest. 183:5 . . . (L'-V).
Bausch, Johann Lorenz. — Stadt-
physicus und Bürgermeister zu Schwein-
furi (ANCJ (BD;,
geb. 160o, Sept. 30, Schweinfurt,
gest. 16r)?j, Nov. 17, Schweinfurt.*
Gründete 4G52 die Gesellschaft , aus welcher
4 672 die Academia Caesareo Leopoldina Na-
turac Curiosorum hervorging. — Schrieb :
Schediasma bina curiosa de iapide hematite
et aetite, Lips. 4 66 5. De unicornu fossili, Ib.
4 666. De caeruleo et chrysocolla (Schediasm.
posth.) Vratisl. 4 668.
* jest. lC(i5, Dec. . . . {J).
Bayen, Pierre. — Apotheker in Cha-
lons-sur-Marne. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu Paris (BN) (Mem. VInst. 11;,
geb. 1725 Ghalons-sur-
Marne,
gest. 1798, Febr. 15, Paris.
Analyse des eaux de ßagnöres de Luchon, Pa-
ris 4 765. Aloycn d'analyser les serpontins,
porphyres, ophites, granits, jaspes, schistes,
jades et feldspaths, Ib. 4778. Recherches chi-
miques sur Tctain etc. Ib. 4784. Opuscules
chimiques, 2 vol. Ib. 4 798 (Nach seinem Tode
von Parmentier und Mal9,tret herausgegeben ;
darin unter andern zwei Abhdl. aus d. Mem.
de Paris von 4 780 u. 85, und d. Journ. d. Mi-
nes V. 4797 u. 98).
Bayer, Johann. — Rechtsanwalt in
Augsburg (Wd.)y
geb. . . . Rhain, Bayern, gest. . . .
üranometria , omnium asterismoruni conti-
nens Schemata, nova methodo delineata, Aug.
Vind. 4 603 (Atlas von 51 Sterncharten, worin
die Sterne zuerst durch griech. u. latein. Buch-
staben bezeichnet werden). Explicatio cha-
racterum aeneis uranometriae imaginum ta-
bulis insculptorum addita, etcommodiore hac
forma tertium redintegrata. Ib. 4 654.
Bayle, Fran^ois. — Arzt und Prof.
an d. Univ. zu Toulouse (BN),
geb. 1622 St. Bertrand de
Commines,
gest. 1709, Sept. 24, Toulouse.
Syntagma generale philosophiae, Tolosae 4 669.
Problemata physico-medica, Ib. 4 6 77. Disser-
tationes physicae, Ib. 4 677. Institutiones phy-
sicae, Ib. 4 700.
Bayly, William. — Astronom auf
d. Reise des Capt. Dixon nach dem Nord-
cap (1769), so wie auf d. zweiten (1772
— 75) und dritten (1776—80) Weltreise
des Capt. Cook, später, von 1803 an,
Prof. an d. Navai Academy zu Portsmouth
(Bohnenherger etc. Zeitschr. f. Astr. IL 235y',
geb. 1737 etwa . . . .*
gest. 1810 ... Portsea.
Astronomical Observations on board of the Re-
solution and Adventure in a voyage round the
World in 4 772 etc. Lond. 4 77i'. The Original
astronomical observations made during the etc.
Voyage, by Captains Cook and King and Mr.
Bayly, Lond. 4 784.
* geb. 1741 . . . Wiltshire {LB).
Bazaine, Pierre Dominique.* —
General-Major in russischen Diensten, in
die er 1810 eintrat. Prof. d. höhern Ana-
lyse u. d. Mechanik, später auch Director
d. Instituts d. Communications wege. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Petersburg (QC) (BP),
geb. 178 6, Jan. 1 3,Scy,Dep.Moselle,**
gest. 18 38, Sept. 2 9, Paris.
Trailö element. du calcul differentiel etc. Pe-
tersb. 4 84 7. Mem. de la thöorie du mouve-
raent des barques ä vapeur etc. Ib. 4 84 8. Sur
l'application ä la göomötrie plane des plusi-
euis propriöt^s de Thyperboloide de rövolu-
tion et du cöne (Mäm. Petorsb. 4 820). Mit
Lame : Traite element. de calcul integral etc.
Pctersb. 4825. Introduct. ä l'^tude de la sta-
tique synth(:^tique. Ib. 4 830. Demonstrat. du
principe des vitesses virtuelles etc. Ib. 4 832.
* Sein Vater, aus einem Dorfe bei Metz gebürtig,
starb 1820, und schrieb: Metrologie franfaise etc.
Paris 1802. Cours de Stereometrie appliquec au jau-
geageetc.Ib. 1SÜ6. Cours de geometrie etc. Ib. 1S07.
(BS).
♦* geb. 1783 . . . {BN).
121
Bazin
Beaussier,
J22
Bazin, Gilles Augustin.* — Arzt
in Strassburg; Correspondent d. Acad. d,
Wiss. zu Paris (BJ (BM),
geb. . . . Paris, gest. 1754, März . . .
Description des courants niagnötiques, 1753.
Observation sur Tövaporalion de l'eau (M6m.
Pap. Mk\, bist.).
* Ein älterer Bruder von ihm schrieb : Traite sur Ta-
cier d'Alsaoe, 17o7.
Beal, John. — Dr. Theol., Rector zu
Yeovil in Somerselshire und KÖnigl. Kap-
lan. Mitgl. d. Royal Society fAbr.lJ,
geb. 1603 . . . Herefordshire,
gest. 1683 . . . Yeovil.
Of Barometers and some Observations made
with them (Phil. Tr. -1666. — Darin die älte-
sten Beobb. über d. tägl. Barometerschwan-
kungen). Two inslances of somelliing very
reniarkable in sbining flesh (Ib. 'l 676) . An ex-
periment to examine what figure and celerity
of motion begetteth or increaseth Light and
Flame (Ib. -le'ße).
Beati (Beatus), Gabbriello. — Je-
suit, Lehrer d. Theologie, Philosophie und
Mathematik in Rom, zuletzt Rector d. Col-
legio de' Greci daselbst {MzzJ (F) (J),
geb. 1607 Bologna,
gest. 1673, Apr. 6, Rom.
Usus speculi plani sive de dimensionibus per
specukim planum, Romae i644. Natura in
arctum coacta sive quadripartitum universae
philosophiae Compendium, cum quaestioni-
bus meteorologicis, Ib. 1650. Sphaera triplex,
artificialis, elementaris et coelestis varias pla-
netarum affectiones ac motus facillirae expii-
cans, Ib. 1662.
Beauchamp, Joseph de. — Bern-
hardinermönch. Reisender im Orient, spä-
ter französ. Consul in Arabien, von Napo-
leon nach Aegypten berufen und mit einer
Mission nach Gonstantinopel betraut, von
den Engländern aber gefangen und den
Türken ausgeliefert, die ihn drei Jahre lang
einkerkerten (B) (LB) (Mem. VInst. sciciic.
mar. et pol TAN),
geb. 1752, Juni 29, Vesoul, Franche
Comte,
gest. 1801, Nov. 19, Nizza.
Voyage d'Alep ä Bagdad, et de Bagdad ä Ba.s-
sora, 1 785. Observations faites a Bagdad, 1 785.
Relation d'un voyage en Perse, 1790 (Alles im
Journ. d. Savans). Astr. Beobb. in Zach's mo-
natl. Gorrespond.
Beaafoy, Mark. — Oberst, reicher
Privatmann, anfangs zu Hackney-Wick
(Middlesex), später zu Bushey Heath bei
Stanmore wohnhaft, Mitgl. d. Royal u. d.
Astronomical Society (Mem. Astr. Soc. lUJ
(Sillm. XXVm. 1835; (An. R. 1827;,
geb. 17 64 etwa, . . . London,
gest. 1827, Mai 4
Nautical and Hydraulic Experiments, with nu-
meroiJS scientific Miscellanies , Lond. 1834,
vol. I. 4**. (Posthum, herau.sgegeben von des-
sen Sohn Henry*). Descript. of his conipa.ss
for ascertaining the daily Variation (Ann. of
Phil. 1813. 11). On the Instrument necessary
for a travelling astronomer (Ib. id.). On the
stability of vessels (Ib. 1813, II; 1S16, VII;
1817, IX; . On the resistance of lloating bodies
(Ib. 1814, 111). On the method of preserviiig
ships (Ib. id.). New oxperiment on the velo-
city ofsound suggested (Ib. 1814, IV). Descript.
of an Instrument to measure and register the
rise and fall of the lide (1815, VI). On the Va-
riation of the needle (Ib. 1816, VII). On the
resistance of air etc. (Ib. 1816, VIII). On a
Standard of weigths and measures (Ib. id. et
1817, IX). On solar Spots (Ib. 1816, VIII).
Expm. on the strength of wood (Ib. 1817, IX).
On naval subjccts (ib. 1817, X). On building
experimental vessels (Ib. id.). On the North-
west-passage (Ib. id.). Plan of a Are ship (Ib.
1818, XI). On the spiral oar (Ib. 1818, XII).
On the construct. of sails (Ib. 1819, XIV). On
the going of a dock with a wooden pendidum
(Ib. 1820, XV). On the retrograde Variation
of the magnetie needle (Ib. id). On a new
windguage (Ib. New Ser. 1821, II). On a new
anemometer (Ib. 1822, III). On the resistance
of water (Ib. id.). Exprra. andcalculat. forcom-
paring the force of a body in motion with dead
weigths (Ib. 1822, IV). On stability of lloating
bodies (li). 1824, VII). On naval improvements
(Ib. 1825, X). — Astronomical, magnetie and
meteorol. Ob.servations (Ib. von 1813 — 20).
♦ geb. 1786, Apr. '22, gest. 1851, Juli 12 {Ch. .S. V), von
dem nur publicirt ist: Journ. kept during an aerial
Voyage with Mr. J. Sadler (Ann. Phil. ISll, IV).
Beaume, siehe Baume.
Beaumont, s. £lie deBeaumont.
Beanne, Florimond de. — Rath
am Gerichtshof zu Blois (BN),
geb. 1601 ... Blois,
gest. 1652 .. . Blois.
Erfand sehr künstliche Fernröhre und andere
astronom. Instrumente ; commentirte die Geo-
metrie V. Descartes (Montucla, bist, de Mach.
II. 145). De aequationum constructione et li-
raitibus (Von Erasmus Bartholinus herausge-
geben) .
Beauregard, s. Berigard.
Beausard, Pierre. — Arzt, später
Prof. d. Mathematik in Löwen (BN) (J),
geh Löwen,
gest. 1577 . . . Antwerpen.
De onnulo astronomico, Antverp. 1 553. Ai ith-
meliccs Praxis, ad quam veterum permulta
exempla revocata explicantur, Lovanii 1573.
Beaussier, Joseph. — Ingenieur
des Mines und Unter-Director der Gruben
und Hütten zu Pesey (AM),
123
Beausoleil
Becher.
124
geb. <77a Angers,
gest. -1816, Mai 2, Angers,
Schrieb eine geolog. Abhandl. über d. Thal
von Pesey, und analysirte viele Hiittenpro-
ducte von Allemont.
Beausoleil, Jean du Chatclet,
Baron de. — Auch Baron von Auffenbach.
Kaiserl. KÖnigl. Ralh im ungarischen Berg-
wesen, dann nach Frankreich berufen, um
dort Bergwerke anzulegen. Alchimist* (^ÄiVj,
geb. 1578 etwa, Brabant,
gest. <645 etwa, Paris (In d. Bastille).
Diorismus verae philosophiae de materia pri-
ma lapidis, Beziers 1627. De sulphure philo-
sophorum (Siehe Gobet: Anciens Mineralo-
gistes de France, T. I).
* Seine Frau, MartinedeBertereau, war eben-
falls der Metallurgie kundig.
Beantemps - Beaupr^ , Charles
Fran^ois. — Premier Ingenieur -Geo-
graphe. MitgHed d. Acad. d. Wiss. und d.
L'ängenbureau zu Paris. Machte die Expe-
dition von d'Entrecasteaux mit (BC)
[CR. xxxviii;,
geb. 1766, Aug. 6, Neuviile-au-Pont,*
gest. 1854, März 16, Paris.
Neptune de la Baltique, 1785. Atlas de la mer
baltique, 1796. Carte hydrographique gene-
rale zu Marchand's Reise um die Welt. Mö-
thode pour la lev^e et la construction des cartes
et des plans hydrographiques, 1808. Mit Le-
veque: Description nautiques des cötes möri-
dion. et Orient, de la Grand-Brötagne et Celles
d'Irlande, 6 vol. 1803.
♦ Bei St. Menehould.
Beauvais, s. Vincent.
Beccari, Jacopo Bartolomeo. —
Dr. Phil. u. Med., Prof. d. Medicin, Ana-
tomie u. Chemie am Institut zu Bologna,
später Präsident desselben (Mzz) (F) (VJ),
geb. 1682, Juli 25, Bologna,
gest. 1766, Jan. 18, Bologna.*
De qnamplurimis phosphoris nunc primum
detectis Commentarius, Bologna 1744. Com-
mentarius alter d^d'^ (Comment.Bonon. T. II).
De solulione corporum (Ib. id.). De frumento
etc. (Ib. id.). De luce dactylorunri fossiliuna
(Ib. id.). De Bononiensi arena quadam flava
{Ib. T. I). De motu intestino corporum flui-
dorum (Ib. id.). De qualitatibus quibusdam,
quae phosphororum luci obstant (Ib. T. III).
Lettera al Cav. Derham intorno la meteora
chiamata foco fatua (Phil. Tr. 1729). Diss. me-
teorologica medica (Act. acad. nat. cur.).
• gest. 1760, Jan. 30 (i?) {B.Y).
Beccaria (auch Beccheria), G i a c o m o
Battista. — Vom Orden der frommen
Schule. Prof. d. Physik an d. Univ. zu Tu-
rin, seit 1748 ; früher Lehrer d. Rhetorik
und Philosophie zu Rom und Palermo {St.
P.) (Tp.y) (B) (BN),
geb. 1716, Oct. 3, Mondovi,
gest. 1781, Mai 27, Turin.
Deir elettriclsmo naturale ed artificiale, To-
rino 1733. Experimenta et observationes qui-
bus electricitas vindex late constituitur atque
explicatur, Ib. 1769. Dell' elettricismo artifi-
ciale, Ib. 1772. Deir elettricitä terrestre at-
mosferica a cielo sereno, Ib. 1775. De electri-
citate communi (Comm. Bonon. IV). De vi,
quam ipsa per se lux habet, non colores modo,
sed etiam texiuram rerum salvis interdum co-
loribus immutandi (Ib. id.). Experiments in
Electricity (Phil. Tr. 1760, 1766 et 1767). De
almosphaerea electrica (Ib. 1770). Gradus
Taurinensis, Aug. Taur. 1774 (Worin er die
mit d. Abt. Canonica in Piemont ausgeführte
Gradmessung beschreibt). Lettero d'un Ita-
liano ad un Parigino intorno alle riflessioni del
sigiior Cassini de Thury sui grado Torinense,
Firenze 1777.
Beehe, Sir Henry Thomas de la.
— General-Director der Geological Survey
of Great Britain and Ireland , Director der
Metropolitan School of Science und des
Museum for practical Geology. Mitgl. d.
Royal Society. Mitgl. , Secrelär und Prä-
sident d. Geological Society (Or) (Abstr.
YIi; ^G. 1855;,
geb. 1796, Febr. 10, London,
gest. 1855, Apr. 13, London.
A Tabular View of the Classification of Rocks,
Lond. 1827. Geological Notes, Ib. 1830. Se-
ctions and Views of Geological Phenomena,
Ib. 1830. A Geological Manual, Ib. 1831. Re-
searches in Theoretical Geology, Ib. 1834.
How to observe, Ib. 1835, spater edirt als
Geological Observer, Ib. 1851. A selection of
Geological Meraoirs, Ib. 1836. Viele Aufsatz»'
in d. Geolog. Transact. , Proceedings Geol
Soc, Mem. Geol. Surv., Journ, Agricult. See
Bullet. Geol. Soc. Franc, etc
Becher, Johann Joachim. — Zeit-
lang Prof. d. Medicin in Mainz, Leibarzt des
Kurfürsten von Mainz u. Baiern, Kaiserli-
cher Commerzienrath, viel unstet lebend in
Deutschland, Holland u. England (J) (BM),
geb. 1635 Speier,
gest. 1682, Oct. .. London.
Oedypus chyiiiicus /oder Chemischer Räthsel-
deuter, Frankf. 1 664. Actonini laboralorii chy-
mici monacensis , seu Physicao subterraneae
Libri II, Francof. 1 669. Supplementum in phy-
sicamsubterraneametc. Ib. 1675. Chymisch'er
Glückshafen oder Grosse chyraische Concor-
danz. Ib. 1682. Institutiones chemicae seu
Manuductio adPhilosophiam hermeticam, Mo-
gunt. 1662. Epistolae chymicae, Amstld. 1673.
De nova temporis dimetiendi ratione et accu-
rata horologiorum ratione, 1680 (worin er
125
Becher
Becker.
126
Hnyghens ungerechterweise die Ehre der Er-
findung der Pendeluhr zu enlreissen sucht).
Bocher, David. — Physicus in Carls-
bad (M, IIA
geb. 1725 Carlsbad,
gest. 1792, Febr. 4, Carlsbad.
Neue Abhandl. vorn Carlsbade, 3 Bde. -1766 —
68. Untersuchung d. neuen Sprudelquelle im
Carlsbade (Abh. einer Privatgesellschaft in
Böhmen, 4 777, Bd. III].
Becher, JohannPhiiipp. — Ober-
bergrath u. Oberbergmeister In Bonn (NJ,
geb. 1752, Dec. 26, Kupferhütte bei
Dillenburg,
gest. 1831, Apr. 26, Wiesbaden.
Mineralog. Beschreib, d. oranien-nassauschen
Länder, Marb. 1789. Mineralog. Beschreib, d.
Westerwaldes, Berlin 4 786 (Auch: Schrift, d.
Gesellsch. naturf. Freunde, Bd. VII). Versu-
che mit verkohlt, und unverkohlt. unterirdi-
schem Holze beim Eigenschmelzen u. Schmie-
den (Ib, VII. 1787). Aufsätze in Schlözer's
Briefwechsel, und Klipstein , Neu. mineralog.
Briefwechsel.
Bechstein, Wilhelm Heinrich.
— Botenmeister und Kanzleirath in Al-
tenburg (NJ,
geb. 1772 etwa . . .
gest. 18 48, Jan. 1 6, Altenburg.
Verwandl. d. Alkalien in Metalle durch gal-
van. Elektricität (Gilb. Ann. 1808, XXVIII).
Ausführung einer grossen Zambonischen Säule
(Ib. 1818, LYIII). Versuch über d. Einwirk.
d. galvan. Elektricität auf d. Magnetnadel (Ib.
4821, LXVII).
Beck, Dominicus. — Benedictiner,
Prof. d. Mathematik u. Physik an d. Univ.
zu Salzburg (MJ,
geb. 1732, Sept. 27,Oepfingen,b.ülm,
gest. 1791, Febr. 22, Salzburg.
Praelectiones mathematicae, Memraing. 1768,
Motus corporum experimentis iilustrat., Sa-
lisb. 1769. Geometria sublimior Caillii etc.
Ib. 1771. Institutiones mathematicae. Ib.
2 Tom. 1771—81. Institutiones physicae, 2Pt.
Ib. 1777—79. Nonii theoria et usus, Ib. 1780.
Beschreib, einer elektrisch. Flinte, Ib. 1780.
Kurzer Entwurf d. Lehre von d. Elektricität,
Ib. 1787. Beiträge zu Loreiu Hübner's physi-
kal. Tagebuch.
Beek, F . . . J . . . — Prof. d. Mathema-
tik in Wien (Wildberg, Universitäten- Alma-
nach, 1 8 1 o;,
geb. 1741 etwa . . .
gest. 1805, Mai 7, Wien.
Mathemat. Lehrbuch z. Gebrauch d. Schüler
d. Baukunstschule in Wien, 3 Bde. Wien 1 805.
Beck, Lewis C... — Dr., zuletzt
Prof. d. Chemie und Naturgeschichte am
Rutgers College in New-Jersey, und Prof.
der Chemie am Albany Medical College
(Sill. N.J,
geb. 1798 etwa . . .
gest. 1853, Apr. 20, Albany.
A Manual of Chemistry, 1831. On the climate
of the Valley of Missisippi (New York , Med.
and phys. Journ. Vol. II). On the sait Springs
of Salina etc. (Ib. IV). Chemical examinat. of
the Mineralwater of Albany (Ib. VII). On the
format. of Phosphuretted Hydrogen (Ib. VI).
On the Chlorids of Soda, Lime, etc. (Ib. VII).
On the geographical Botany of the United Sta-
tes (Trans, of the Albany Instit. Vol. I). On
the Brunswick Tornado of 1835 (Sillm. Journ.
XXXVI). On native Copper, Ores of Copper
etc. (Ib. id.). On some Trappean Minerals (Ib.
XXXXII). Reraarkable examples of Expansion
and Contraction (Ib. XXXXV).
Becker, Peter. — Prof. d. Mathema-
tik an d. Univ. zu Rostock; auch Pastor
daselbst (AJ (Kr),
geb. 1672, Nov. 3, Rostock,
gest. 1753, Nov. 25, Rostock,
Horosophia mathematica, Rostoch. 1697 u. 99.
Disp. de miracuiis solis et lunae in haemis-
pherio Gabaonis et Ajalonis ad mandatum Jo-
suae stantium. Ib. 1703. De miraculo retro-
cedentis in Sciaterico Achasi umbrae solis. Ib.
1708. Disp. de vi corporum elastlca. Ib. 1706.
Becker, Johann Hermann. —
Prof. d. Theologie an d. Univ. zu Greifs-
walde, dann Pastor an d. Marienkirche zu
Lübeck (M),
geb. 1700, Dec. 10, Rostock,
gest. 1759, Apr. 7, Lübeck.
De maculis solaribus, Rostoch. 1723. Theo-
riae motae circa solem telluris, Ib. 1726. De
umbra, Ib. 1722. De dupiici visionis modo et
organo, dioptrico altero, altero catoptrico. Ib.
1720.
Becker, Heinrich Valentii;. —
Archidiaconus an d. Jacobskirche zu Ro-
stock und Prof. d. niedr. 3Iathematik an d.
üniv. daselbst. Sohn des Vorigen (M;,
geb. 1732, Juli 27, Rostock,
gest. 1796, Dec. 15, Rostock.
Gesetze z. Bestimmung d. Geschwindigkeit d.
Körper in geradlinicht. Bewegung, Rostock
1 756. Progr. de Joannis Craigii, celebris quon-
dam geometrae, mathematica demonstralione,
Christum A. R. S. MMMCL ad Judicium extre-
mum venturum esse. Ib. 1791.
Becker, Johann Philipp. — Apo-
theker, Medicinal-Assessor und Rathmann
zu Magdeburg (M. l\),
" geb. 1 7 H , Febr. 7, Boreken, b. Fritz-
lar, Hessen,
gest. 1799 Magdeburg.
127
Becker
Beequerel.
128
Entdeckte Salpetersaure in d. animal. Auslee-
rungen, Dessau 1783. Abhandl. von d. Salpe-
tersäure etc. Ib. 1784. Abhandl. vom rothen
Arsenik, Ib. -1784 (Crell's Ann. 1784, St. 5).
Chemische Untersuch, d. Pflanzen und deren
Salze, Leipz. 1786. Chemische Anecdoten,
Ib. 1788.
Becker, Columban. — Benedicti-
ner, Prof. d. Physik an d. Univ. zu Fulda
(MAIJ,
geb. 1749, Juli 22, Nieder-Roda, Fulda,
gest
(In (M.ll) sind keine physik. Schriften ange-
geben.;
Becker, Wilhe Im GottliebErnst.
— Bergmeister in Freiberg, später Ober-
bergrath zu Kielze in Polen fM. U) (Or)
(Die Bergacad. zu Freiberg, 1 850y,
geb. 177? .. . Adorf, sächs. Voigtland,
gest. 1836 .. . Kielze.
Journ. einer bergmUnn. Reise durch Ungarn
u. Siebenbürgen, 2 Bde. Freiberg ISIö u. 16.
Über d. Flötzgebirge im siidl. Polen, Ib. 1830.
Becker, Carl Ferdinand. — Pract.
Arzt zu Offenbach , früher zu Höxter Un-
ter-Director d. Pulver- u. Salpelerfabrica-
lion, auch Privatdocent an d. Univ. zu Göt-
tingen (MAI) (Cll) (Pj,
geb. 178? .. . Paderborn,
gest
Theoret. -pract. Anleit. zur künstl. Erzeugung
u. Gewinnung d. Salpeters nach eigenen u.
den in Frankreich gemachten Erfahrungen,
Braunschw. 1814.
Becker, Christian August. —
Arzt u. Physicus zu Mülilhausen (CllJ,
geb. .179 2, Aug. 24, Mühlhausen.
Anweisung z. Verfertigung künstlich. Magnete
(Hufeland's Journ. f. Heilk. 1835, LXXX). Der
mineral. Magnetismus u. seine Anwend. in d.
Heilkunst, Mühlhausen 1829.
Beckmann, Johann. — Prof. d.
Philosophie (1766) und darauf (1770) d.
Oekonomie an d. üniv. zu Göttingen, frü-
her (1763 — 65) Lehrer d. Physik u. Na-
turgeschichte an d. Pelersschule in St. Pe-
tersburg Vp; (M.I.UJ,
geb. 1739, Juni 4, Hoya,
gest. 1811, Febr. 3, Göttingen.
Physikal. -Ökonom. Bibliothek, 23 Bde. Gölting.
1770—1807. Anleit. zur Technologie etc. Ib.
1777. Beiträge zur Ökonomie, Technologie,
Polizei- u. Kameralwiss. 12Bde. Ib. 1777— 90.
Beitruge z. Geschichte d. Erfindungen, 5 Bde.
Leipz.1 781— 1^05. Grandriss z. Vorlesungen
überd. Naturlthre, Gott. ^2. AuH. 1785. Lite-
ratur d. alteren ]\'. iseboschreibungen , nebst
eingestreuten Anmcrkk. über mancherlei Ge-
genstände, Ib. '3(17—8. Vorbereit, z. Waa-
renkunde, 2 Bde. Ib. 1793. Meteorolog. Beobb.
im llannöv. Magazin f. 1764 u. 63.
Beckmann, Nico laus. — Ober-
deichgrUfe in Harburg, Bruder von Jo-
hann (M),
geb. 1743, Apr. 14, Hoya,
gest. 178 6, Juli 25, Harburg.
Verschiedene Abhandlungen über Wasserbau
in Zeitschriften.
Becks, Franz Caspar. — Prof. d.
Naturgeschichte an d. Academie zu Mün-
ster (NJ,
geb. 1805, Febr. 19, Büthen,*
gest. 1847, Oct. 7, Münster.
Entdeckung v. gediegenem Schwefel im Quarz-
sande bei Roisdorf (Schweigg. J. 1827. XLIX).
Bemerkk. über einige Theile d. Münsterlandes
etc. (Karsten'3 Archiv VIII; . Neues Vorkomm,
von kohlensaur. Strontian in Westphalen (Ib.
XIV). Über eine neue knochenführende Höhle
in Westphalen (Ib. XVI, auch Leonh. Jahrb.
1841). Vorkornm. von Asphalt in Westphalen
(Pogg. Ann. 1839. XLVII). Über d. Schwefel-
wasserstoff d. artesisch. Brunnen in Westpha-
len (Ib. 1840. L). Strontianitb. namm(Ib.id.).
* Reg.-Bezirk Arnsberg.
Beequerel, Antoine Cesar. —
Prof. (Professeur-Administrateur) am Mu-
see d'Histoire naturelle; Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu* Paris; früher Bataillonschef in
d. französ. Armee (OrJ,
geb. 1788, März 8, Chälillon-sur-Loing,
Dep. Loiret.*
Traitede l'Electricitö et du Magnötisme, 7 vol.
8*», mit All. Paris 1834— 40. Traite de Physique
dansses rapports avec la ciiimie etc. 2 vol. 8",
Ib. 1842— 44. Elements d'Electro-chiraie, Ib.
184 3. Traite coinplet du magnötisme, Ib. 184 5.
Elements de physique lerrestre et de metöo-
rologie, 1 vol, Ib. 1847. Sur les variötes de
forme de chaux carbonatee, observces dans
le calcaire de Clameci ^Journ. de phys. 1810j.
Sur le deveioppemont de I electricite par la
pression (Ann. chim. phys. 1823, XXII). D«
par le contact de deux portions d'un mdme
mC'tal etc. (Ib.XXIll). D'' par diverses actions
chimiques etc. (Ib. XXIV). D« par les actions
capillaires et dans les Solutions etc. (Ib. id).
Des actions magnetiques ou actions analogues,
produits dans tous les corps par l'influence de
courans electriques (Ib. 1824. XXV). Des
actions electro-motrices produites par le con-
tact des mc'laux et des liquides etc. (Ib. id.).
Des effets eicctr. observ. dans les actions chi-
miques et de la distribution de l'ölectr. dans
la pilo de Volta etc. (Ib. 1824. XXVI). Sur les
effets eleclr. de conlacl produits dans les chan-
gcments de tcmperal. etc. (Ib. 1826. XXXI).
Du pouvoir conductcur de lelectr. dans les
metauK etc. (Ib. XXXII). Des decompositions
chimiques opcrecs par des Forces («lectr. ä tres
peiile tension (ib. 1827. XXXIV,. Des combi-
naisons chirniques opOrees par les mömes (Ib.
139
Becquerel
BedeUi-
130
1827. XXXV). De quelques phenom. ölectr.
produits par ia pression et le clivage des cri-
staux (Ib. 4 827. XXXVI). Sur les actions ma-
gnötiques excitöes dans tous les corps par l'in-
fluence d'aimants tres önergiques (Ib. ib.) . Sur
les proprif^tös ölectr. de la tourmaline (Ib.
1828. XXXVII). Du dögagement de l'ölectr.
par le frottement de deux mötaux (Ib. 1828,
XXXVIU). Sur rölectro-chimie et l'emploie
de r^lectr. pour operer des combinaisons (Ib.
1829. XU. 1830, XLIII). Du pouvoir thörmo-
6lectr. des mätaux (Ib. XLI). Considörations
gönörales sur les chaiigements, qui s'op6rent
daus l'elat <5lectr. des corps par Taction de la
chaleur, du contact, du frottement et diverses
actions chimiques etc. (Ib. 1831, XLVI et
XLVIl; 1832, XLIX). Considörat. gen. sur les
decomposit. 6lectro~chim. (Ib. 1832, XLVIII).
De la cristallisation de quelq. oxides m6tal-
liques (Ib. 1832, LI). Sur les altäralions qui
ont Heu ä la surface du sol ou dans l'interieur
du glübe (Ib. 1833, UV et 1834, LVI). De-
script. et usage de la baiance 61ectro-magn6t.
et de la pile ä courant constant (Ib. 1837,
LXVI). Sur le dögagement de la chaleur par
le frottement (Ib. 1839, LXX). Sur l'applicat,
electro-chimique des oxydes et des metaux
(Ib. S6r. lil. 1843, VIII). Gonsidörat. gen. sur
la thöorie 6lectro-chiraique (Ib. 1849, XXVII).
(Mehre dieser Abhandl. stehen auch in d. Mem.
de l'Acad.) Viele Notizen in d. Compt. rend.
* geb. März 7 (Z)C. V) (QC).
Becquerel, Alexandre Edmond,
— Prof. am Conservatoire des arts et me-
tiers. Adjunct (Aide-Naturaliste) am Mu-
seum d'hisloire naturelle. Sohn von An-
toine Cesar* (Or),
geb. 18 20, März %i, Paris.
Sur la production de la phosphorescence et
sur diverses proprietös de relincelle electrique
(Ann. chim. phys. 1839, LXXl). Sur les piles
ä courants constants (Ib. Ser. III. 1841, III;
1842, V). . Des lois du degagement de la cha-
leur pepdant le passage des courants ^lectr. ä
travers les corps etc. (Ib. 1848, IX). Des ef-
fets produits sqr les corps par les rayons so-
laires (Ib, id.). Des lois qui president ä la de-
composit. clectro-chira. des corps (Ib. 1844,
XI). Sur les anneaux colorös produits par ie
depöt des oxydes etc. (Ib. 1843, XIII). Sur la
conductibilite Electrique etc. (Ib. 1846, XVII;
1847, XX). De l'action du magnetisme sur
tous les corps (Ib. 1846, XVII). Sur la phos-
phorescence par insolation (Ib. 1848, XXII).
De rimage photographique coloree du speclre
solaire (Ib. id.). De l'image photo-chromatique
du spectre solaire etc. (Ib. 1849, XXV; 1854,
XLII). MitFremy; Recherch. öleclrochim. sur
les proprietes des corps ölectrises (Ib. 1852,
XXXVO Proprietes electrochira. de Ibydro-
gene (Ib. 1853, XXXVII). Sur la transraiss.
de electr. au travers des gaz ä des hautes lem-
perat. ;Ib. 1853, XXXIX). Sur la puissance
magnet. de l'oxygene (Ib. 1855, XLIV). Viele
Notizen in d. Compt. rend.
* Ein anderer Sohn desselben, Alfred, pract. Ar^t in
Poggendorff, Handworlerltuch.
Paris . schrieb ausser rielem Medicinischen : Sur le
pouvoir raol^culaire rotatoire de raibuinine du eaDg,
et des liquides orguniques ; Description d'un Albumi-
nimetre (Compt. rend. 1S49. XXIX).
Beda, genannt Venerabilis. — Mönch
im St. Pelerskloster zu Wereraoulh, später
Presbyter des benachbarten Paulu.sk losters
zu Girvey (jetzt Jarrow) in Northumber-
land (BD) (BN),
geb. 672 etwa, Monkton, bei Girvey,
gest. 735, Mai 26, Girvey,
De argumento Lunae. Computus vulgaris qui
dicitur Ephemeris. De temporum ratione. De
numeris. De nnmerorum divisione. Musica
theorica. Musica practica. Decirculissphaerao
et poIo. De astrolabio. De raensura horologii.
Etc. (Alles gesammelt in s. Oper. omn. 3 vol.
fol. Par. 1521 u. S vol. fol. Basil. 1583.)
Beddoes, Thomas. — Prof. d, Che-
mie an d. Univ. zu Oxford (1786 — 92),
später pract. Arzt zu Bristol, wo er das
»Pneumatical Institute« gründete, um na-
mentlich Schwindsucht durch Gasarten zu
heilen (BD) (B) (BN),
geb. 1760, Apr. 1 5, Shiffnall, Shropsh.,
gest. 1808, Dec. 24, Bristol.
Considerations of the medicinal use of focti-
tious airs and on the manner of obtaining them
in large quantities (Mit JamQS Watt) 5 Pt. 1794
— 96. Contributions to physical and medical
knowledge principaily of the West of England,
1799 (Darin unter anderen vonHumphryiOavy:
Researches on Heat, Light aud Respiration).
An account of some new experiments on the
product. of artificial cold (Phil. Tr. 1787). Oa
the affinity between basalte and granit (Ib.
1791). On the conversion of castinto malleable
iron (Ib, 1791 et 92). Account of the stränge
effects produced by the respiration of the ga-
seous oxide of azote (Kicholson's J. Vol. Ilf et
IV). On the prognoslics of the weather (Ib.
1802;. Siehe Güb^ Ann. VI. X. XII. u. XVI.
Böde, Emile. — Prof. (aggrege) an d,
Univ. zu Lültich und an d. Industrieschule
daselbst (Or),
geb. 1828, Mai 9, Stavelot (Belgien?).
El<§raens de Geometrie, 6"»^ 6dit. Paris 1S52.
Sur l'ascension de l'eau et la döpressicn du
Mercure dans les tubes capillaires (M6m. Brux.
Sav. etrang. T. XXV. 1851—53).
Bedetti, Giulio. — Prof. d. Mathe-
matik an d. üniv. zu Bologna; Mitgl. d. In-
stituts daselbst (Maj. XVili;,
geb
gest. 1845, Jan. 21, Bologna.
Sul piano tangente 'N. Comm. Bonon. T. V).
Sulla quadratura delle superficie curve (Ib. VI) .
Del moto di due mobili che a viccnda si at-
Iraggone (Gelesen im Boiogn. Inst. 1841). Delle
mn.ssime e minime distanze di un punto dato
da una data lineo , coli' applicazione alle se-
9
131
Bodos de Gellog
Bei^r.
1S2
zioni coriiche, ossia alla mafcria clel libro V
delle coniche d Appollonio Pergeo (Ib. <S43).
Intorno alle reite normali alle superficie curvi?
(Ib. -184/0. .. ,^
Bedos de Celles , Dom F r a n c o i s.
— Beuedictiner der Cüngregalioii von St.
Maur. Correspond. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (B) (BN),
geb. <706 Caux, bei Beziers,
gest. n79, Nov. 35, Paris.
Gnomoüique pratique ou Tart de trncer les
cadrans solaires, 4 760 L'art du facteiir d'or-
gues, i vol. fol. 4 7(36 (Siehe Monniotte).
Beeckman (Bookman), Isaac. —
Dr. Med., Rector d. lateinischen Schule zu
Dordrecht, vorher in Breda lebend {3WA),
geb. <570 etwa, Middelbuiij:,
gest. 1637, Mai 20, Dojdroclif.'
Mathematico-physicarum Meditat ionuni.Quae-
stionum, Solutionum Centuriri, ^ vol. 4*, Tra-
ject. ad Khen. 4644. — Verkehrte zu Breda
mit Deacartes, der auf sein Aura then 164 8 das
Compendium Musicae .schrieb, welches 4 648
erschien.
Beek, Albert van. — Dr. Phil., Rath
und Inspect. d. K. Münze in Utrecht. Mitgl.
d. K. Niederläijd. Instituts u. später d. Acad.
d. Wiss. zu Amsterchm (Or),
geb. 1787, Dec. t\, Utrecht.
De Aard beschouwd mit ecn physisch , geo-
graphisch, geologisch en cosmologisch Oog-
punct, Utrecht 1839. Mit G. Moll: Proeven
over de Snelheidea van het Geluid (Verhandl.
Nederlandsch. Instit. 4 823, auch Phil. Tr.
4 824 u. 4 830). Über d. Magnetisiren d, Stahls
durch Maschinen-Electricität (Gilb. Ann. 4 822.
LXXII). Neue Ihormo-elektr.-magnet. Ver-
suche (Ib. 4 823.LXXIID. Über dauernde Ein-
wirk., welche d, Eigenschaften eines Metalls
noch lange nach dessen Berühr, mit ein. andr.
Metall erleiden (Pogg. Ann. 4 828. XII). Über
d. Eigenschaften d. Oels, die MeeroswogotQ zu
besänftigen etc. (Ib. 1842. LVII, auch 1843.
LX) (Beide Aufs, auch in d. Ann. chini. phys.].
Over de aanwending der elektrische vonk,
bijhet doen van microscopische na.sporingen,
op snel bewogen ligchamea (Tijd.schrift voor
de wis- u. natuurkundige Wetenschapp. etc.
4848. Bd. I).
Beek-Calkoen, Jan Erederik
van. — Prof. d. Philosophie, Mathematik
u. Physik an d. Univ. zu Leyden (SLj (NJJ,
geb. t772, Mai 5, Groningen,
gest. «811, März 2 5, Utrecht.
Tractatus de gnomomica velerum, Amst. 1797.
Guide des marins daiis i'usago du Soxt3nt et
dei'Octant, Ib. ISOö. Nouv.th^orie de con-
struction pour les mappe-mondes, Utrecht
4 810. Vorhandeling over de evenwigls-lijn
en nieuwe ophuyibru!.::^en (Nat. Verhandl.
Maatsch. liarlem. J;. Av6 dsir fa<r,l i^eichzeili-
gen Höhe zv/eier Sterne die Breite des Orts! zu
bestimmen (Botte, astr. Jahrb. 1812;. Über
eine Methode, die Zeit zu bestimmen , durch
Messung einer Distan?: d. Sonne von einem
festen Pnncl im Horizont ilb. 4 84 4) Astronom.
Beobb..(Ib 1810, 1813 u. Supplbd. IV). Ver-
such, die Schiefe d. Ekliptik und d. Abweich,
eines Sterns durfh Cii<nimmeridianhöhen d.
Sonne u. einiger Sterne zu finden (v. Zach,
raonatl. Corr. 1807. XVI). Über d. Bestimm,
d. Erd-Ellipsoids (Ib 180%. XII) Über d.
Bau und d. Bewcgu(»g d. SchifTe (Ib. 1806.
XIII). Über d. Theorie d. Sonnen^ärme (Ib.
4 809. XIX). Astronom. Beobb. (Ib. XII. XIII.
XIV. XV. XVII).
Beer, W ii h e I m. ^ — Banquier in Ber-
lin; Liebhaber d. Astronomie, Besitzer ei-
ner Privatslermvarte, auf welcher er mit
J. IL Mädier beobachtete. Bruder des
Dichters Michael und des Componislen
Jacob Meyer (gewöhnlich Meyerbeer
gencfnnt) (NJ,
geb. 1797, Jan. 4, Berlin,*
go-^t. 1850, März 27, Berlin.
Mit J. H. Mädier ; Physikal. Beobachtungen des
Mars in der Erdnahe, Berlin 4 830. Mappa se-
lenographica totam Lunae heraisphaeram vi-
sibilem compleclens observ. Beröl. 4 886. Der
Mond nach seinen kosmischen und individuel-
len Verhältnissen, oder allgemeine verglei-
chende Selftnographie, 8 Bde.' Ib. 4 837. Bei-
träge zur physischen Kcnntniss d. himmlischen
Körper im Sonnensystem, Weimar 4 841 . Viele
Aufsätze in d Astronom. Nachricht. Bd. VIIl
(4 830) — Bd. XV (1838).
* geb. Febr. I {OL).
Beer, August. — Dr. Phil., Prof. d.
Mathematik an d. Univ. zu Bonn (Diss.),
geb. 1825, Juli 34, Trier.
De sifu axiniu opticorum in crystallis biaxi-
bus, Bonn. 1S4R. Einleitung in die höhere
Optik, Braunschw. 4 853. Grundriss des pho-
toraetrischen Calcüis, Ib. 1854. Beobb. an
pieochromat. Krystallen (Pogg. Ann. 4 854.
LXXXII). Über d. innere konische Refract.
(Ib. LXXXIII). Absorptionsverhöltn. d. Cor-
dierits für rolh. Licht (Ib. LXXXIV). Über d.
Hof um Kerzenflaninien (Ib. LXXXIV; 4 853,
LXXXVIII). AbJeit. d. Intensitäls- u. Polari-
sationsverhältnisse d. Lichlringes bei d. in-
nern konisch. Refract. (Ib. 1832, LXXXV).
Bestimm, d. .\bsorpt. d. roth. Lichts in farbig.
FlüssigkeUen (Ib. LXXXVI). Beob. ein nnge-
Wühni. Regenbogens ;ib. id.). Über d. über-
zahl. Roth im Farbenbogen d. totalen Rolle-
xion (Ib.LXXXVlI). Über Libri's opt. Versuch
(Ib. id.). Vier phütomctr. l-roMerie Ib. 1853.
LXXXVIII). Zur Dioplrik u. Kntoptr. krystal-
liiiischer Mittel mit einer opt. Axc (Ib. id. u.
LXX.VIX). Hericilung d. Fresnelschen Refle-
xionsformeln (Ib. 1854. XCI). Herleit. d. For-
meln für d. Totalreflexion etc. (Ib. id.). Dis-
porsiüi». d. lliMipt^chnitte (zweiaviger Kryslall-
piatten etc. (Ib. id.). Herleit. d. Cauchy'schen
i33
Beftz
- Behoi.
134
Reflexionsformeln (Ib. XCIu. XCII). Bnj^riind.
d. Reflexionstlieorie etc. (Ib. XCII). i)hor (].
Aberrat. (f. Lichts (Ib. XCIII). VerhiUlniss d.
Laplace.-Biot'scbejn Gesetzes zu Ainpere'a i hi.o-
rie d. Mapnetisnri. ; Vergleich d. Keumanis'sciKjn
u d. Plücker'schen Theorie d. uiogneto-elektr.
Indiict. (Ib. 4 855. XGIV). VertheU. d. Eiekir.
eines cJlipgoid. Gonduct. durch Einfl. e ent-
fernt, eiektr. Masse (Ib. id.). Üb. d. Verhalten
d. Aethers in bewegt. Mitteln (Ib. id ). Über d.
Oberfläche rotirend. Flüssigkeiten (Ib. XCVI).
Mit Plöcker: Über d. niafi:net. A.xen d. Kry-
stalleetc. (Ib. 4850, LXXXI : 1854, LXXXIl).
— Mathemat. Aufsätze in Grmiert's Archiv Bd.
XVI, XVII u. XX.
Beetz, Wilhelm. — Dr. Phil., Prof,
d. Physik am Cadettencorps, an d. ArÜlle-
rieschule und d. Seecadettenschule in Ber-
lin, Privatdocent an d. Univ. daselbiBt,; ^eil
1856 Prof. d. Physik an d. Univ. zu Bern
geb. <822, März 27, Berlin.
Decobalti oxidis eorumque connubiis nonnull.
Diss Berol. 1844. Leitfaden für d. physikal.
Vorträge beim K. Cadettencorps, Ib. 4 846.
Antheii an : Die Fortschritte d. Physik, 9 Bde.
Ib. 4 845—56. Verwandl. d. Talg- in Stearin-
.säure (Pogg. Ann. 4 843. LIX). Einige Er-
schein, d. Volla'sch. Zersetzung (Ib. 4 844. LXL.
Überd. Kobaltoxyde u, ihre Verbindd. (Ib. id.).
Zusammenhang d. Anlauf, d. Eisens mit der
Passivität (Ib. LXII). Volta'sche Polarisation
d. Eisens (Ib. 4 846. LXVII). Verändr. d. elek-
tromot. Kraft d. Eisens (Ib. id.). Wirkung d.
freien Sauerstoffs in d. galvan. Kette (Ib. 4 848.
LXXIV). Elektromotor. Kraft d. Gase (Ib. 4 849.
LXXVII). Galvan. Polarisation d. Platin-Elek-
troden durch Sauerstoff u. Wasserstoff (Ib.
LXXVIII). Wirk. d. Erwärmens u. Erschüt-
terns d. Elektroden auf d. Stromstärke (Ib.
4 850. LXXIX). Stärke d. galvan. Polarisation
(Ib. 4 853. XC). Über d. Elektricitäts-Leilung
d. Isolatoren beiTemperatur-Erhöh. (Ib. 4 854.
XCII). Über Volta'sche Polarisation, Zerset-
zungskrafl u. Übergangswiderctand (Ib. 4 855.
XCIV). ZurThQorio d. Hobüi'schen Farben-
riogc (Ib. 4856. XCVII).
Begat) Pierre. — Ingenieur- Geo-
graph d. frafiz. Marine. Zögling <I. poly-
technischen Schule in Paris (QCJi
geb. 4 800, Apr. 4, Louhans,Dep. Sa6ne
et Loire.
Trnitö ölömeni. Je geographie malh., phys. et
pojitiq. Par. 1834. Traitö de gcodesie a l'usage
des marins, Ib. 4 839. Expose des Operations
göodösiques exöcutös sur les c6tes septentrio-
nales de France par les ing6nieurs göographes
de la marine etc. Ib. 4839. Viele karten.
Be^oUtt, Nicolas de. — Früher
preuss. Legationsrafh in Dresden u. (4746)
Instnictor des nachherigen Königs Fried-
rich Wilhelm II. ; später Mit-Inspector d.
französ. Gymnasiums u. Mit-Director des
fraiizös. theolog. Seminars in Berlin.. Ajilgl.
d. Acad. d. Wiss. u, Director ihrer phy-
-sikal. Klasse {MJ {Mem.Berl. ilHBeiSQ),
geb. 4 714, Juni 2 5, Courtlari b. Bienne,
gest. 4 789, Febr. 3, Berlin.
Sur les aberrations des rayons r6fract<^s et sur
la perfection des lunetles (Möm. Berl. 4 762).
.Sur les Couleurs prismatiques etc. (Ib. 4 764).
Sur la perfection des lunettes dioptriques (Ib.
1769). Sur la source dune illusion du sens de
la vue (Ib. 4 774). Sur le moyen de d6couvrir
par des experiences , comment se fait ia pro-
pagation de la lumiere (Ib. 4 772). Sur les va-
riations du Barometre (Ib. 4 77H). Sur un nouv.
microscope achromatique de l'invcnlion de Mr.
Aepinns (Ib. 4 784). Meteorolog. B<»o4rscijt von
4768-87 (Ib. id.).
Beguin, Jean. — Franziisischer Che-
miker, unter Heinrich IV. u. Ludwig XIII.
lebend, bei le'ztercra Almoscnier; machte
Reisen in Deulschbnd, Italien und Ungaro,
hauptsächlich des Bergbaus wegen (NC),
Im XVn. Jahrhundert inbond. , ^ , ,
Tyrocinium cljymicmn, e nalur.io fönte et ma-
nuali cxperientia depromptuiu , Par. 4 608;
übersetzt unter d. Titel : El^mons de rhymie,
Paris 4 64 5. — Von ihm .stammt der Spiritus
fumans sulphuratus oder Spiritus sulphuris
volatilis Beguini her
Behaim(Böheim), Martin, Rittor von.
— Aus dem böhmischen Geschlechtr von
Schwarzbach. Kaufmann voti mathetTiat.
Bildung, der in die Dienste Königs Jo-
hann II. von Portugal trat, 4 48 4 — 8 5 mit
dessen Vdmiral Jacob de Cano die Inseln
und Kü.slon des wesll. Afrika'.s bis zum
Flusse Zaire besuchte, dann in Portugal zu
hohen Ehren gelangte, längere Zeit auf
Fayal wohnte und später noch eiui^'ü Jdei-
nere Reisen machte (Murr, diplomal. Gesch.
d. Ritt. V. h. Nürnb. 1 778, 2. Aufl. \9>Q\)(J),
geb. 4 436 etwa . . . Nürnberg,
gest. 4K07, Juli 29, Lissabon.
Verfertigte einen grossen Erdglobus mit vielen
handscbrifll Bemerkungen, den er 4 493 in
Nürnberg hinterlie.ss. {}hQr d. Verdienst des-
selb. s. A. ▼. Hnmboldt's Kritisch Untersuch.
Bd. L Berl. 4 836
Behm (Böhm), Georg. — Jesuit, Leh-
rer d. Mathematik u. Theologie in Prag u.
Olmütz (BEJ) fPlz] (J),
geb. 4 621 Leutmeritz,BÖhm.,
gest. 4 666, Nov. 7, Znaym.
Propositiones mathematico-musurgicae, Pragae
4 650. Propositiones physico-mathematicae de
objecto potentiae visivae, Olomut. 4 657. Po-
sitiones scientiae staticae, Ib. 4659. Arithme-
ticae praeticae notabiliam tractatua. Ib. 4 660.
Propositiones de quadratnra circuli, Ib. id.
9*
135
Sehn
Beima.
136
Behn, Friedrich Daniel. — Con-
rector, später Rector d. Gymnasiums zu
Lübeck (M. UJ,
geb. 1734 Lübeck,
gest. <804, Oct. 5, (Lübeck?).
Diss. math. sislens linearum parallelarum pro-
prietates nova ratione demoustratas, Jenae
4 761 . Comm. math. praecepta de numerorum
Serie ilia, quam dieunt progressionera et spe-
ciatim explicationes omnium in progressione
et arithmetica et geometrica problemaUim si-
stens, Lubec. 1778. Das Nordlicht von 1770,
Ib. 1770. Beschreib, einiger merkwürd. Nord-
lichter, Ib. 1783.
Behncke, Gustav Adolph. — Dr.
Phil., von 1836 bis 1849 Apotheker zu
Jarmen in Pommern, dann Privatmann in
Berlin (Diss.),
geb. 180j5, Sept. 14, Anclam, Pomm.
De pondere specifico pyritae arsenicalis qui
sermone nostro Arsenikkies vocatur, Diss.,
Berol. 1854 (Pogg. Ann. 1856. XGVIII).
Behr, Georg Heinrich. — Arzt am
K. Hospital und Beisass d. klein. Ralhs in
Strassburg. Mitglied d. Leopoldin. Acad.
(ANC) (A) (M),
geb. 1708, Oct. 16, Strassburg,
gest. 1761, Mai 9, Strassburg,
Lexicon physico-chymico-medicum reale etc.
Argentorat. 1738.
Behrens, GeorgHenning. — Pract.
Arzt zu Nordhausen (J),
geb. 1662 . . . Goslar,
gest. 1712 . . . Nordhausen.
Hercy nia curiosa oder curiöser Harzwald, d. i.
Verzeichniss u. Beschreib, d. curiösen Seen,
Höhlen, Brunnen auf d. Harzwald, mit phy-
sikal. Anmerkungen, Nordhausen 1703.
Behrens, Rudolph August. —
Braunschweigscher Hofralh und Leibarzt.
Mitgl. d. Leopoldin. Acad. (ANC),
geb. . . ., gest. 1748, Oct. 12 . . .*
Examen aquarum mineralium Fürstenau- et
Veebteidensium, Helmstädt 1724.
* gest. 1747, Oct. 12 {Ä).
Behrens, Thomas Georg Bern-
hard. — Machte seine Studien in Greifs-
wald und lebte, nach Vollendung dersel-
ben, theils dort, theils im Hause seines
Vaters, des Predigers Johann Bernhard zu
Züssow bei Greifswald, ohne amtl. Stel-
lung; wollte sich in Rostock babililiren, als
er an der Schwindsucht starb (Or),
geb. 1775, Jan. 17, Züssow,
gest. 1813, Juni 22, Züs.sow.
Erfinder des nach ihm (und mehr noch nach
Bohnenberger) benannten Elektrometers, be-
schrieben in d. Aufsatz ; Das Merkwürdigste
aus Versuchen über Elektricität (Gilb. Ann.
1806. XXIII). Hypothesen über d. Nordlicht
(Ib. id.). Über die Bewegung von Wassertheil-
chen, die von einer im Kreise bewegten Ebene
getroffen werden (Ib. id.).
Befarnaner, Carl Gottlieb. — Ge-
heimer Ober-Regierungsralh in Berlin (Ott)
(N) (MAI) (G.i83i),
geb. 1765, Sept. 15, Görlitz,
gest. 1831, Dec. 11, Berlin,
Über Theilung astronomischer Kreise (Gilb.
Ann. 1814, XLVll). Gebrauch d. Theodoliths
zum Höhenmessen (Ib. XLIX). Geogr. Orts-
bestimmungen in Zach's Monatl. Gorr. Bd. II,
VIII, XI u. XIII, so wie auch in d. Geogr,
Ephemeriden. Empfahl zuerst angequickte
Quecksilberhorizonte (Astr. Nachr. XI).
Beigel, Georg Wilhelm Sieg-
rau n d. — Chursächs. Geheimer Legalions-
ralh und Ober -Bibliothekar zu Dresden
(MAI) (N) (G.^V>
geb. 1753, Sept. 25, Ippesheim,*
gest. 1837, Jan. 25, Dresden.
Über Algols Lichtperiode (Bode'i Jahrb. 1788).
Von einer arab. Himmelskugel mit kufischer
Schrift (Ib. 1808). Über d. baiersch. Maasse
u. Gewichte (v. Zach's Monatl. Gorr. 1800. I).
Über d. französ. Meter (Ib. 1803, VIII, u. 1804,
IX). Über d. Vermess. in Baiern (Ib. VII, VIII,
IX). Notizen in Güb. Ann. Bd. LXVIII (darin
erste Andeutung der später so berühmten Eei-
chenbaoh'schen Instrumente für pract. Astro-
nomie) und Bd. LXIX.
* Bei Windsheim, Franken.
Beigthon, Henry. — Civil-Ingeni-
eur und Mitgl. d. Boyal Society (Abr.Ml),
geb. . . ., gest. 1743 oder 44.
A Description of the VVaterworks at London
Bridge (Phil. Tr. 1731). The imperfections öf
the common Barometers and the Improvement
made in them by Mr. Orffie (Ib. 1738). A nbw
Plotling Table (Ib. 1741). Redigirte das «La-
dies' Diary« von 1714—44, u. veröffentlichte
darin unter andern eine Tafel zu Berechnun-
gen über d. Dampfmaschine. War sehr mit
Desagnliers befreundet, und lieforte zu tfessen
Course of Natural Philosophy, Bd. II, schätz-
bare Beiträge.
Beima, Ello Märten s. — Dr. Phil.,
Conservator am nalurhistor. Reichsmuseum
in Leyden (Or),
geb. «807, Jan. 9, Oostermeer, Prov.
Friesland,
Commentatio de annulo Saturni, Lugd. Bat.
1842. Over het Verband tusschen de Astro-
nomie en Geologie (Vriend des Vaarlands, Deel
XVI) .^tnst. 1 842. Vorhandling oVer dfeh iT.ng
van Saturnus (Een Leerboek voor alle Stan-
den) Leyd. 1843. Natuurkiindige Beschrijving
van den Aardbol, Leeuward. 18.52, Verschie-
dene Artikel über raineralog. u. geognost. Ge-
genstände im Woordenboek voor Künsten en
137
Beinert
Bolknap.
138
Wetenschoppen, Leyd. <885. Übersetzte ins
Holland. : Leonhard's Geologie u. Dessen Leit-
faden z. Unterricht in d. Geologie (Beides mit
Anmerkk. u. Zusatz.), ferner: A. v. Humboldt'»
Kosmos, Dessen Ansichten d. Natur und ü^f-
sen Kleine Schriften.
fieinert, Carl Christi m. -- Dr.
Phil., Apotheker zu Chailottenbrunn in
Schlesien fOrJ,
geb. 4 793, Jan. { 5, Waitsdorf, b. Bern-
stadt.*
Der Meteorit von Braunau am U. Juli <847,
Breslau. 1848 {Auch Pogrg. Ann. LXXIIJ 847).
Über die Kieselgeschiebc im Waldenburger
Steinkohlengebirge (Jubelschrift d. Vaterland.
Gesellsch.). Gediegnes Blei im Porphyr Schle-
siens (Karsten's Archiv XVII, 4 843). Mit Göp-
pert: Üb. d. Beschaffenheit u. d. Verhältnisse
d. fossilen Flora in d. verschied. Steinkohlen-
Ablagerungen eines u. desselb. Reviers , Ley-
den-ISSO (Eine 1849 von d. Harlemer Gsllsch.
gekrönte Preisschrift}.
* Uuweit Oels in Schlesien.
deireis, Gottfried Christoph. —
Prof. d. Physik (4709), d. Medicin (4 7 62)
und d. Chirurgie (4 768) an d. Univ. zu
Helmstädt, sowie (4 802) Leibarzt d. Her-
zogs von Braunschweig (M. UJ fOettJ (Lich-
tenstein im Hist. Taschenb. N. F. f. 4 8 ilj,
geb. 4730, Febr. 28, Mühlhausen, Thü-
ringen,*
gest. 4 809, Sept. 47, Helmstädt.
Welches sind die natürl. Ursachen , dass grü-
nes Wachs länger brennt als weisses? (Ge-
meinnütz. Arbeit, d. Bienengesellsch. in d.
Oberlausitz, Bd. I). Über d. Opal und dessen
Entstehung (Grell, Ann. 4 791). Einige Aufs, in
d. Monatschrift v. Leske, Funk u. Hindenborg.
Soll eine bessere Bereitung des Carmins und
des Essigs erfunden und damit die Mittel zur
Anschaffung seiner von den Zeitgenossen so
vielfach bewunderten Sammlungen erworben
haben.
* geb. März 2 (Jf. II).
Beitier (Beutler), Wilhelm Gott-
lieb Friedrich von. — Prof. d. Mathe-
matik am Gymnasium zu Mitau. Astronom
d. Pelrinischen Academie daselbst (M. UJ,
geb. 4745, Febr. 4 4, Reutlingen, Wür-
temberg,
gest. 4 844, Sept. 24 (N.St.), Mitau.
Essai sur le mouvement horaire vrai elliptiqne
etparabolique(M6m Berl. 17 86 et 87). Mölhode
pour determiner exactement le diametre appa-
rentdemercureetlarefractionhorizontaledans
Tetmosphere de cette planete (Ib. 1788 et 89'.
Aslron.Beobb. {Ib. 17B5, 86, 87). Phenomene
de l'optique remarquable (Nov. Act. Petr. XIVl .
Astr. Beobb. (Ib. X, XI, XI!) ; ferner in Bode^
Jahrb. 1795, 97, 4805 w. j', Supplbd. IV, so
wie in v. Zach'sMotiatl. Corr. XI. — Eine neue
Methode ... die Polhöhe zu beslimmea (Hla-
denburg, Archiv 4 794). Verfertigte d, Mitau-
schen Kalender von 1775 bis 4 8' 4.
B6iaiiger, Jean Baptistc Charles
Joseph. — Früher Ingenieur *au corps
rcyal des Ponts et Chauss(5es, jetzt Inspe-
cteur des ^tudes de Tecole centrale des
arts et manufactures (QC),
geb. 4 790 . . . Valenciennes.
Essai sur ia Solution numärique de quelques
problcmes lelatifs au mouvement permanent
des eaux courantes, Paris 4 828. Resnm^ de
legons de göomötrie analytique et de calcui in-
finit, etc. Ib. 1842. Cours de möcanique etc.
Ib. 1847,
BelgTado (Bellogradus), G i a c o p o. —
Jesuit , anfangs Prof. d. schönen Literatur
in Venedig, dann d. Mathematik u. Physik
an d. Univ. zu Parma, auch Beichtvater d.
Herzogin daselbst. Nach Aufhebung des
Ordens, Privatmann in Udine ßizz) (FP)
fCBJsJ (A) (LL),
geb. 4 704, Nov. 16, Udine,*
gest. 4789, März 26, Udine.**
Ad disciplinam mechanicam, nauticam et geo-
graphiam Acroasis etc. Parmae1741. De li-
quorum aequilibrio Acroasis, Ib. 1742. De
phialis vitreis ex minimi silicis casu dissilien-
tibus AcroaSis, Ib. 1743. De altitudine atmo-
sphaerae estimanda etc. Ib. 1743. De gravita-
tis legibus etc. Ib. 1744. De corporibus ela-
sticis Ib. 1747. Theoria Cochleae Atchimedii,
Ib. 1767. De telluris viriditate, üdinae 4777.
De analyseos vulgaris usu in re pbysica, 2 vol.
4'', Parmae 1761—62. I fenomeni eletlrici con
i corollarj da lor dedolti, Ib. 1749. Della rifles-
sione de' corpi dall' acqua etc. Ib. 1753.
♦ geb. Dec. 16 (F/).
** gest. Apr. 7 {BN)^ veirouthlich weil in {VJ) steht:
gest. VII Kai. Aprilis.
B^lidor, Bernard Forrest de.* —
Anfangs Prof. d. Mathemat. an d. Artilierie-
schule La Fere ; später Brigadier, Inspeclor
d. Arsenals von Paris u. des Mmeurcorps.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Paris (Mem.Par.
4 76 4; fBJ (BN),
geb. 4 697 Catalonien,
gest. 4 764, Sept. 8, Paris.**
Architecture hydrauiique. 4 vol. 4**, Par. 1737
— 51 . Le bombardier fran^ais, Ib. 1 731 . Traitö
des forlifications.. 2 vol. Ib. 1735. Dictionnaire
portative de l'Ingönieur, Ib. 17S5. Cours de
mathömatiques, Ib. 1725. Nouv. Cours de
math. Ib. 1757. Theorie sur la science des
mines etc. (M6m. Par. 1756). De theoria pul-
veris tormentarii (Mem. Berl. T. IV).
* Belidor Forest oder For es. Bemardo (HC).
♦♦ geb. 1698 . . . (EC) (TÄ), gest. 1701, Sept. 10 {Th).
Belknap, Jeremy. — Prediger zu
Boston, Mitgl. d. Philoscphical Society in
Philadelphia [BaEJ,
139
BeU
Belli,
140
geb. \lii, Juni 4, Boston,
gest. n98, Juli .. Boston.
Desrription of the White MouDtaiii£;. in New-
Humpshire (American Museum 17^H). Obsorv.
on tho aurora borealis . March i7S.{ (Ib. id.).
Account of the monntain AgamentiCiK, 8 miles
from York harbour (Collect, of Massachusetls
H. S 4 794). Account of a large quantity of o
fossil substance conlaining vitriol and sulphur,
found atLebanon, New-IIampshire (Mem. of
Ameiic. Acad. Vol. I).
Bell, George. — Dr. Med., pract.
Arzt erst in Bervvick on Tweed, dann in
Mancbester. Mitgl. d. Lit. and Phil. Society
daselbst (Mem. Manchest. Soc. vol. 11;';,
geb. 1755, im Herbst, Greenhiil, Düm-
friesshire.
gest. 17S4, Februars, Mancbester.
Sitnie remarks on the opinion, that the animai
bodies possess© the power of generating cold
(Mem. Mftochest. Soc. vol. I).
Bella, Giovannanlonio dalla. —
V'iof. d. Physik am Nobel-Collegio in Lis-
rabon , dann «n d. üniv. zu Coimbra, zu-
letzt in die Heimath zurückkehrend (VP.)
geb. 1730, Aug. 30, Padua,
gest. 1823, Nov. 24, Padua.
Tiatt^to sopra l'utilitä dei conduttori eletlrici.
Memoria 4 etä sobre a forga magnetica (Mem.
.In Acad. Real das Sc. de Lisboa, T. I). Ver-
suche über d. magnetische Anziehung u. Ab-
stossu.jg, 17P1 <Pogg- Ann. 4828. XV).
Bellaal, Angelo. — Canonicus in
Mailand, Mitgl. d. Lombard. -Venetianiscbcii
Insliluts daselbst u. d. Societa Itaiiana fCt),
gek 1776 . . . Monza.
Riflossioni intorno ad alcune recenu npiiiioni
riguardanti il fosforo, Pav. 4 814. Rosisiono di
ahuni tJupposU assionia lisiologici.Jntüinofj'as-
sorbimeato o levaporazione etc. <lelle foglia
nclle piauf«' , Mil. 48-37. Della raalaria vicina
äi fordanili d irrlgazione, Modena 4 842. Sopra
la spiegozirtne di nn feiiomeno idroslafieo dato
dal SifQiJ' Bobinet (Giorn. di fisica di Pavia,
4 808 T. 1) Ksame dell' ebolliiiwie de' iiquidi
(Ib. 4 809 et 4 0. II et Hl). Dell' ascensione del
üjercuno ne' tubi capillari (Ib. III). Sopra un
nuovo tcrmografo (Ib. 4 844. TV). SuIl' anti-
chitÄ dei telegrafi (Ib. 4 841. V). Sul fosforo
come njeizo eiidiometrico ilb. 4 84 3, VI; 4 SU,
VII). So lö fosforescen?:a di alcune piaute sia
analo¥(a alla lenta combuslionedelfo.sforo(Ib.
4 844. VIIK Riflessione intorno all' evaporisa-
zlone (Ib. 4 84 6, IX; 4 84 7, X). Sulla deliqne-
scenza do' corpi (Ib. 4 842. V). Nuova ipotesi
sulla coda di comele (Ib. Dec. II. 4 820. III).
Descr. di un nuovo almidometro (Ib. id.).
Staria di un aerolito (Ib. 4 822, Vj. SuU' ori-
gine e la natura delle stolle oadenti (Ib. jd).
Deir incertezza nel determinare 11 punto del
ghiacclo etc. (Ib. id.). Di alcune proprietä del
mercurio e del vetro (Ib. 4 828, VI). Sulla pro-
prietä che posseggono alcune sostanze di fa-
cilitare la combinazione del gas idrogeno coli'
ossigenio (Ib 4 824, VII). Sopra la cristallisa-
zione e congelozione (Ib. 4 827, Xj. Süll ter-
mobarometro (Ib. id.). Sulla saUedlne dell'
ncqua del Marc (Ib. 4 823, VJ). Etc.
Bdlavitia, Giusto. Prof. d. Ma-
tb.matik am Lyceo zu Vicenza. Mitgl. d,
Lombardiscb-Venetian. Instituts zu Mai-
land {CtJ,
geb. 1803 .. . Bassano.
Alcune annotazioni alla mecanioa dei Prof.
Venturoli (Giorn. deJI' ilal. Lcft Päd. 4 826).
Sul calcolo sublime e suile iiiv applicazione
(Ib. 4 828). Molli problemi rrlaftv» ai poligoni
c ai poliedri (Annali dello acicny.e, Päd. 4 834).
Fornioie e serie inliuile relative si falloriali,
oi numeri bernuuHiani ed agü inlegrali eule-
riat.i (11). 4 834). Saggio d'applici»zioni del cal-
colo delle equipoilenza {Ib. 4 835). Teoria delle
tigure inverse (Ib. 1836). Metodo delle equi-r
pollenza (Ib. 4 837). Süluzioni grafiche di pro-
blenii gcometfic i (Mem. Istit, Lomb. Venet.
T. J). Saggio di geomelria derivata (N. Sogg,
Padov. IV).
Bellenghi , Albertino.* — Gene-
ralprocurator des Camaldulenser-Ordens
Präsident d. pbilosoph. Collegiu^ls an d,
Sapienza in Rom, Consultator d. Congre-
gation d, Index, später auch Vicar d. DiÖ-
cese zu Forli , päpstlicher Delegat in Sar-
dinien etc. (Tp.XJ {Gn.R.LXXXJ,
geb- n57,Sept.23od.24,ForIimpopoli,
gest. 18 39, März 22. Rom.
Sülle tinte , Fabriano 4840. Un processo sulle
tinte, Ancona 1844. Riflessione sul granito e
gncisso trovalo alle basi del Catria, Macerata
4 813. Fossil! del Catria etc. Roma 4 84». No-
lizie suir istoria naturale dell' isola di Sardegna
(Giorji. arcad. T. LVU).
* Eigentlich t'ilippo Maria.
Belli, Silvio. — Baumeister in Rom
und Ferrara (Mzz) (A),
geb. . . . Vicenzn ; gest. 4 575 ^ .. i*
Libro del misurarc colla visla, coli ajnl<» del
quadranto geometrico, senza bisogno rli ral-
coli aiimmetici, Venezia 4565. Trattato ilella
proporzione e pr-iportionalit^ communi pas-
sioni del quaoto. Ib. 4.'i73. Quattro libri geo-
metri' i, Ib. 4 595.
Belli, Giuseppe. — Prof. d. Physik
an d. üniv. zu Pavia, Mitgl. d. Instituts zu
Mailand u. Corr. d. Acad. zu Wien (WA).
geb. 1794, Nov. 25, Calasca, Piemont.
Cor.«o elementare di fisica sperimentale, 3 Tom.
4 830 — 38. Suir attrazione moleculare (Giorn.
di fisica di Pavia, 4 84 4). Di alcuni fenomeni
prodotti nel moto de' iiquidi d'all. atlr. mol.
(Ib. 484 9). Sulle oscillazioni del pendoi«» sem-
plici circolare (Ib. 4824). Sulle misure baro*
metriche etc. (Ib. 4 827) . Di un nuova ntaccbina
141
Bellin
Beüeelce.
142
poeumatica (Ib. 1827). Di un parli«:olare ino-
vimenlo prodolto da! caloro nei livellia bolla
d'aria (Mcrn. Soc. llal. 1829. XX). Della di-
stribuzione del fliiido eiettrica (Ib, XXIl).
Nuova macchina eiettrica per attrazione (Ann.
Regn. Loinb. Venet. 1831). Sulla legge doli'
attrazione niol. (Ib. 1832). Delle ripulsione
elettriche nell' aria rarefatta (Opusc. mat. e fis.
dal Giusto, 1832, T. I). Sui rcsidui della sca-
riche della Bocca di Leida (Bibl ital. 1837).
Di im nuovo Psicrometro (Saggio di Padova,
T. VI). Di un strumento per misurare la ten-
siono del vapore del ghiaccio (Atti döil' AtdU.
dl Brescia, 1833). Etc.
BelliUy Jacques Nicolas. — Inge-
nieur-Geograpbe bei d. französ. Marine.
Milgl. d. Royal Society (QJ (A),
geb. 1703 Paris,
gest. 1772, Nov. 2 1 , Paris. *
LeNeptune fran^ais ou Recueil des cartes ma-
rines, Pari.s 1753. Recueil des mömoires qui
ont 6te publi^s avec les cartes hydrographi-
ques , Ib. 1756. Hydrographie frangaise etc.
1756. Le petit atlas maritime, * vol. 4®.
♦ gest. März 21 {DF).
Bellingerl, Carlo Francesco. —
Arzt am Ospedale maggiore deli' Ordine
Equestre de S. Maurizio e Lazaro in Tu-
rin. Mitgl. d. CoUegio di Medicina uqd d.
Acad. d. Wiss. daselbst fN.Mem.Acad.To-
rino. Vol.X^,
^ IX
gest. 1848, Mai 15, Turin»
Sperienze ed osservaziooi sul Galvanisrao
(Mem. Tor. 1818. XXIII). &ull' elettricitä dej
sangue uell' malattie (Ib. 1 820 . XXIV) . Süll" elet-
tricitä dei liquidi minerali (Ib. id.). Süll' elet-
tricitä del orina ^Ib.id.). Sulla proprietä eiet-
trica dei solidi animali (Ib. 1820. XXV). In
electricitatein sanguinis, urinae et bilis ani-
maliuui experirftenta (Ib. 1827. XXXI).
Bellog;radus, s. Belgrad o.
Bellonl, Antonio. — Geistli6lier,
vermüthlich Matemalico (Wasserbaumei-
ster) der Republik Venedig (Tp.WXlJ,
geb. 173 6 Mazzorno, am Po,
gest. 1782, Jan. 26, Venedig,
Tratlato dell' Adjge e de suoi diversi vi etc.
1772. Memoria idrometrica sopra l'Arno, Ti-
renze 1778.
Belly ... — (Äerst-Lieuten;int in d.
sardinischen Artillerie. Director d. Ciruib''n
in Sardinien. Corr. d. Acad. d. Wiss. zu
Turin (Mem. Tor. XIX),
geb. . . ., gest. 1791, Juli Ii . . .
Extraits de ses mömoires sur ia mineralogie
di ia Sardaigne, par Comte Balbe (Mem. Tu-
rin. Voi. IVj.
Beiz, ürban Nathan ael. — Prad,
Arzt zu Neusladt-Eber.^walde fMJ,
gt'b. . . ., gest. 1776, Dec. . . .
Dissertation sur le son et l'ouic ({,'ekrönt ' o/»
der Berliner Academie 1703).
Bemtnelen, Abrahun* van. -
Dr. Phil., Lo( lor d. Math»^rn;ilik, Astrono-
mie u. Physik zu belft, .spiilor {!« «A-^ Prof.
am ReniJwoude'schen Insiiliil zu Hau:;, auch
! 1 8 n ) Lf'hrcr amfGyuui daselbst ^ zidelzt
(1821) Direct. d, Nederlandsche hui.shou-
delijke Ma.lschappij zu Harlem (BWA)
(GG,\%t3J (BS) (SN),
geb. 1763 etwa . . . Dellt,
gest. 1822, Aut;. 16, Ifnag. *»
Inleiding toi leWaterbouwkundc Leyd 4793,
Grondbeginselen der proeJondervindclijke im-
tuurkunde, 4 Die. Haag 1799 1808. Lesse;:
over de Algebra of Stelkunst, Delft 1818. On-
derzoek oratrent het ontvlamraen vnn tlt«;)
phosphorus in het zogenaamd ijdel der 1ü iit-
pomp, Leyd. 1802 (S. Gehlen's J. d. Chcm.
1804. Bd. II).
♦ Ädriaan«?eAic*i, /. d. Chem. 1804. Bd. in.
♦♦ gest. Aug. 6 {NJ).
Beiiaocl, Lattanzio, Graf.— Arzt
und Prof. d. Astronomie in Bologna. A.s'i j-
log (FJ (MzzJ (4),
geb. 1499 , . . . . Bologna.
gest. <572, Oct. i, Bologna.
CoDJunctiones et oppositiones, aspeclusqu.*
alii duorum luminarium pro civitate Bononiac
BetiCketi, Christoph Georg. —
Preussischer Collegien - Assessor und Ta-
moschna-Director in Riga (liNJ
geb. 1717
gest. 1787, Jan. .. Riga.
Neue astronom. BesUmmuncf lor Grosse der
Sonne und ihrer Entfernung vdu d Erde u^w.
Mitau 1784.
Bendavid, Lazarus. — Jude. Stu-
dirte Mathematik in G ttingen. Hielt als
Priva Igele hrter philosoph. Voilesungen in
Wien und in Berlin. Redigirte hier eine
Zeit lang die Haude- u. Spener'sche Zei-
tung. 'Jrector d. jüdischen Freischule in
Berl'.i [GB. 1825u. 1834.; (NJ,
geb. 17 62, Oct. 18; Berlin,
ge«f. '83^5, Mär.: '>r, Berlin.
Über die l^arallellinien. Merlin 1786. Versuch
einer logischen Ausoinandersetzung d. mathe-
TT 'tijjc!» Unendlichon, Ib. 1796. Vorlesungen
i:. ; d. metaphysisch. Anfangsgründe d. Na-
tu iwissensciiaften, Wien 1798.
Beneckc, Johann Heinrich Fried-
rich. — Hütlcnchemiker zu Goslar, früher
Zeitlang Besitzer einer Holzsäurefabrik zu
143
Ben^detti
Benvenuti.
144
Hamburg, dann einer Schwefelsaurefebrik
in Deplförd, auch Gründer einer Grün-
spanfabrik in Russland (N),
geb. «774, Juni 29, Hannover,
gest. 184!, Febr. 20, Goslar.
Beschreib, d GHmmerkupfers vom Raramels-
berg (Pogg. Ann. 4 837. XLI).
Benedetti (Benedictis) Giovanni Bat-
tista. — Philosoph und Mathematiker des
Herzogs von Savoyen (Mzs) (J),
geb. \ 530, Aug. \ 4, Venedig,
gest. < 590, Jan. 20, Turin.
De resolutione oranium EacUdis problematuni
aliorumque . . . una tantummodo circuli data
apertura, Venet. <553. Diversarum specula-
ticnum mathematicarum et physicarum liber,
Taurini1585 (Enthält Optisches, s. Libri, bist,
ni. 124). De gnoraonum urnbrarumque Sola-
rium usu, Ib. 4 574.
Benedis, Angelus. — Dr. Phil. . .
(Diss.),
geb. 1826, Juli 21 4, Podilau, Grafs. Glatz.
Versuche die elastische Kraft des Quecksilber-
dampfs bei verschiedenen Temperaturen zu
bestimmen (Pogg. Ann. 4 854. XCH).
Benini , Stefano. — Servitenmönch
(BPh
geb. «766, Dec. 25, Prato,
gest. 4794, Sept. .. Florenz.
De igne, luce et fluide electrico propositiones
physicao, Florentiae <790.
Benkö, Samuel von.* — Pract. Arzt
und Pbysicus zu Miscolcz in der Borscha-
der Gespannschaft in Ungarn (N)y
geb. 1743 . . . Siebenbürgen,
gest. 1823 Ende Aprils, Miscolcz.
Ephemerides meteorologico-medicae Anno-
rum < 780 -93 in tote Comitatu Borsodiensi,
signanler in Regio Camerali Oppido Miscolez
factae, 5 Vol. Vindb. <794. Novae Ephemeri-
des astronomico-medicae Annorum 1794 —
4 801 etc. Ib. 1802.
• FranzBenkö, reformirter Prediger zu Gross-Enyed
in Siebenbürgen,
Klausenburg 1786.
in Siebfnbürgen , schrieb : Ungarische Mineralogie,
Bennatly Francesco. : — Arzt bei
der ilaliänischen Oper in Paris; grosser
Kunstkenner und selbst Sänger (Cll),
geb. 1798 etwa, Manlua,
gest. 1834, März .. Paris.*
Recherches sur le ni^canisme de la voix hu-
raaine, prec6d6durap})ortdeCuvier, deProny
et de Savart, Paris 1832 (Siehe Schweigg. Journ .
1830. LIX).
* lu Folge davon , dass ihn ein scheues Pferd auf den
Boulevards umgerannt hatte.
Bennet, Abraham. — Pfarrer suc-
cessive zu Worksworlh in Derbyshire und
zu Bentley, bei Ashborne, in Bedfordshire.
Mitgl. d. Royal Society (RGE),
geb. 1750
gest. 1799, Mai
New Experiments on Electricity, wherein the
cause of Thunder and Lightning, as well as
the constant stete of positive and negative
Electricity in the air are explained ; also a de-
scription of a Doubler of Electricity and tbe
most sensible Electroraeter yet constructed
etc. 1 vol. 4", Lond. 1789. Letter on attraction
(Mem. Manchest Soc. Vol. lll). Descript. of
a new Electrometer (Phil. Tr. 1787). Account
of a doubler of electricity (Ib. id.). New Ex-
periments on Electricity (Ib. 1789). A new
Suspension of tbe magnetic needle; an Air
Vane of great Sensibilily ; and New Experm.
on the magnetism of Iron-Filings and Brass
(Ib. 1792).
Benoit, Philippe Martin Nar-
cisse. — Officier d'etal major, Professeur
adjoint de topographie e! de geodesie h l'e-
cole d'application du corps d'etat major (Q)y
geb. 1791, Aug. 13, St. Pons, Dep.
Herault.
Cours complet de topographie et de g6od6sie,
II Pt. Paris 1822 et 23. Thöorie, description
et usagc du Pachom^tre, proposä pour ra6-
surer J'öpaisseur des glaces montees, Ib. 1824
(Fogg. Ann. II). Tböorie gön^raie des p^se-
liqueurs etc. Ib. 1821.
Bensch, August. — Chemiker in d.
Fabrik chemischer Producta zu Ringkuhl
bei Cassel (Or)y
geb. 1817 etwa, Berlin,
über basisch chromsaure Salze (Pog^. Ann.
1842. LV; auch Lieb. Ann. 1843. XLIV). Über
einige harnsaure Salze (Lieb. Ann. 1845. UV).
Darstell, d. Harnsäure aus Guano (Ib. 1846.
LVIII). Reinigung d. Hippursäure (Ib. id.).
Über d. Darsteü. d. Milch- und d. Buttersöure
(Ib. 1847.LXI). Über Liebig's Darstell, arsen-
freien Antimons (Ib. 1848. LXIII).
Benvennti, Carlo. — Jesuit, lehrte
anfangs Philosophie in Ferrara , dann (an
Boscovich's Stelle) Mathematik in Rom,
und ging zuletzt nach Aufhebung des Or-
dens nach Warschau (CBJs) (BN),
geb. 1716, Fobr. 8, Livoruo,
gest. 1789, Sept .. Warschau.
Synopsis physicae generalis, Romae 1754. De
Luminc, Dissertatio physica, Ib. 1754 (Soll
zum grossen Theil von Boscovich sein).
Benvenuti, Giuseppe. — Arzt zu
Sarzano, später bei den Bädern von Lucca
(BN),
geb. 1728 etwa, Lucca,
gest. Ende d. XVIII. .Inhrh., Lucca.
De Lucen.sium thermariim sale tractatus, Luc-
ca 1758. Istituzioni di Mineralogia, Parma
145
BenzeLitjariia
B«raad.
146
4 790. Tabula meteorologica in qua Lucensium
thermarum atmosphaerae variationes qiiotidie
per annum adnotatae sunt (Comment. Bonon.
T. V).
Benzelstjerna,'*' Lars. — Früher
Bergmeister, später Director des Silber-
werks zu Hellefors, Bergrath und Lands-
hauptmann , Mitglied d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm (SJy
geb. <680, März 27, Üpsala,
gest. n 55, Juni <0, Stockholm,
De re metallica Sveo-Gothorum schediasma,
üpsal. 4 703. Berätteise cm ätskiliiga nyare
Malm- och Mineral-Upfinnigar i Riket (Vetensk .
Acad. Handl. 4741).
* Hiess, vor seiner Adelung i. J. 1719, Benzel.
Benzenberg;, J o h a n n F r i e d r 1 c h.
— Dr. Phil., von 1805 — <0 Prof. d. Phy-
sik u. Mathematik am Lyceum zu Düssel-
dorf, vor- und nachher als Privatmann viel
auf Reisen und an mehren Orten Deutsch-
lands lebend, zuletzt auf seiner Besitzung
im Dorfe Bilk bei Düsseldorf fN) fCL),
geb. 1777, Mai 5, SchÖIler,*
gest. 4 846, Juni 8, Bilk.
Versuch, die Entfernung, Geschwindigkeit u.
Bahn d. Sternschnuppen zu bestimmen (mit
H. W. Brandes) , Hamburg 4 800. Ober d. Be-
stimm, d. geogr. Länge durch Sternschnup-
pen, Ib. 4 802. Versuche üb. d. Gesetze des
Falls, den Widerstand der Luft und die Um-
drehung d. Erde, Ib. 4804. Der vollkommne
Visirmeister, 4 84 0. Beschreib, eines einfach.
Reisebarometers , 1844. Erstlinge von Tobias
Mayer, 4 842. Vollständiges Handbuch d. an-
gewandt. Geometrie für Feldmesser, 4 84 3.
lieber d. Dalton'sche Theorie, 4830. Das Hö-
henmessen mit d. Quecksilberwaage, Düsseid.
4 831 . Die Sternschnuppen sind Steine aus d.
Mondvulcanen etc. Bonn 4 834. Die Stern-
schnuppen, Hamb. 4 839. Versuche über d.
Umdrehung d. Erde, neu berechnet, Düsseid.
4 845, — Viele Aufsätze in Gilbert'« u. Pogg.
Annalen, Voigt's Magazin, Bode'a Jahrbuch,
Geogr. Epheraeriden, 2a^'« MonaÜ. Corre-
spondenz, Astr. Nachrichten, Ailgem. Anzeig,
d. Deutschen , Rhein. Merkur etc. — Erbaute
sich 1844 zu Bilk eine Sternwarte (nach sei-
ner Gattin Charlottenruh genannt) , die er,
nebst einem Capital zur Besoldung eines Ob-
servators an derselben, der Stadt Düsseldorf
vermachte.
* Dorf zwischen Elberfeld und Düsseldorf.
B^rard, Joseph Balthazard. —
Erblindete im 23. Lebensjahr, ward aber
dessungeachtet Prof. der Mathematik und
später Direct. d. Secundärschule zu Bri-
an^on (BC) (Q),
geb. 4 763, Sept. 23, Briancon,
gest
M^langes physico-raath^matiques, 4 798. Opus-
cules mathömatiques, 4 814. Statique des voü-
Poggeadorff, Handwortcrbach.
tes, 484 0. Application du caicul diffi^rentiel ä
la discussion et ä ia construclion des 6qua-
tions etc. Tur. 4 814. Sur le photophore ou
lampe paraboioide de son invention. Viele
Aufsätze in d. Ann. d. Math^matiques.
B^pard, JacquesEtienne. — Prof,
d. Chemie an d. Facult^ des Sciences de
Montpellier, so wie Prof. an d. ]&cole de
Pharmacie daselbst. Corresp. d. Instituts,
vormals auch Mitgl. d. Sociale d'Arcueil (Or),
geb. 1789, Oct. 4 2, Montpellier.
M6m. sur les propri^tös des difförentes esp^ce»
de rayons qu'on peut säparer au moyea du
prisme de la lumiere solaire (Gelesen im In-
stitut 1812. M6m. d'Arcueil. 4 817. T. III). MU
Delaroche : Sur la dötermination de la chaleur
spöcifique des diflFörens gas (Erhielt d. Preis
vom Institut; Ann.Chim. 4843. LXXXV). Sur
les 6lemens des carbonates et sous-carbonates
alcalins (Ib. 4 809. LXXI). Sur l'eau conte-
nue dans ia soude fondue (Ib. LXXII). Sur
les Oxalates et sur-oxalates alcalins (Ib. 4810.
LXXIII) . Sur l'ammoniaque (Ib. 4 844. LXXIX).
Sur Tanalyse des substances aoimales (Ano.
Chim. Phys. 4847. V). Sur la maturation des
fruits (Ib. 4 824, XVI). Sur les usines de gas
inOammable de la houille (Ib. 4 825. XXVHI).
Sur les moyens propres a arr^ter le döveiop-
pement de ia muscardine (Compt. rend. 4 838.
VI).
Berand (Berauld) , Laurent. — Je-
suit, Prof. d. Mathematik zu Lyon, Director
d. Sternwarte daselbst, früher Lehrer d.
Humaniora in Vienne, Avignon und Aix.
Lehrer von Lalande, Montucla und
Bossut fLjßy (Q) (DF),
geb. n02,*März 5, Lyon,*
gest. 4777, Juni 26, Lyon.
Physique des Corps animös, Par. 4 755. La lune,
a-t-elle quelque influence sur la Vegetation
etc. Bord. 4 760. Sur ia cause de Taugmento^
tion de poids que certaines oiatiöres acqui^-
rent daos leur calcination (Ehrix de i'acad. de
Bord. 4 747) . Sur le rapport q«i se trouve entre
la cause des effets de Taimaot et Celles de»
phenomenes de l'^lectricitö (Ib. 4 748). Les
animaux et les mätaux ne deviennent-ils 6ie-
ctriques que par commnnication, Bord. 4749.
Sur les eclipses annuaires etc. Lyon 4 764.
♦ geb. 1703, März 6 {B) {BN) ; 1701, März 5 {BM).
Beraudy Jean Jacques. — Priester
von d. Congregation d. Oratoriums; Prof.
der Mathematik und Physik am College zu
Marseille, zuletzt Hafenbaumeister zu Car-
thagena in Spanien (BN) (BS),
geb. 4 753, Febr. 5,AIlonsb.Castellane,
gest 4794, Febr. 4 , Carthagena.
M6m. pour servir ä l'hist. nat. de Provence
(Journ. de Phys. 4 792). Sur la mani^re de re-
connaitre la präsence de l'alun dans le >in
(Ib. 1791). Sur la maniere de resserrer le lit
des torrents et des riviöres, Aix 4 791 .
40
147
Berg
Bergery,
148
Berg, Carl Friedrich. — Apothe-
ker in Stuttgart (N),
geb. < 774, Febr. 25, Herrenberg,
gest. i 835, Mai 2<, Stuttgart.
Über d. Behandl. d. Weintrauben während d.
Gahrung (Büchner, Repert. XXV). Unterschei-
dung d. Weinhefe von d. Obsthefe (Ib. XXVI).
Noch verschiedene pharmaceut. Aufsätze da-
selbst.
Berg^emaiin , Carl Wilhelm. —
Prof. d. Chemie an d, üniv. %\x Bonn, auch
Lehrer d. Chemie an d. höheren landwirth-
schafll. Anstalt zu Poppeisdorf b. Bonn (Or),
geb. 1804, Febr. 16, Berlin.*
Der Bleiberg in der Eifel, Bonn <830. Chem.
UntersucU. eines Mammuthzahns (Schweigg.
J. <828. LH). Chem. Untersuch, verschiedn.
phosphorsaur. Kupfer (Ib. LIV). Zerlegung d.
Glaukoliths (Pogg. Ann. i827. IX). Vermischte
chem. Bemerkk. (Ib. -1830. XIX). Über d. Me-
teorslein von Zacatecas (Ib. 1849). Unter-
such, d. Dechenitetc. (ib. -1850. LXXX). Zur
Kerintn. d. Donariums, eines (nicht bestätig-
ten) neuen Metalls (Ib. 1852. LXXXIf). Chem.
Untersuchung des AllanÜs, Granats etc. (Ib.
LXXXIVi. Über Thonerde u. Donarerde (Ib.
4 852. LXXXV). Fernere Aufsätze in: Archiv
f. Pharmacie und d. Landwirthschaftl. Zeit-
schrift i. Rheinpreussen.
♦ Sohn des 1837, Juli 15 verst. Apotheker» zu Berlin.
Bergen, Carl August von. — Prof.
der Anatomie, Therapie und Botanik an d.
Univ. zu Frankfurt a. d. 0. Mitgl. d. Leo-
poldin. Academie (ANC) (MJ,
geb. 1704, Aug. i\, Frankfurt a. d. 0.,
gest. 1759, Oct. 7, Frankfurt a. d. 0.
De gravitate metallorum specifica, statice et
hydrostatice e.^plorata, Francof. 1743. De
maculis, punctulis et scintilüs aliisque corpus-
culis visui observatis, Ib. 1747. Positiones
physicae experimentalis etc. Ib. 1752. Com-
ment. de thermometris mensurae constantis
etc. (N. Act. Acad. Nat. Cur. T. I). De macu-
lis et faculis a solis aspectu in oculo residuis
(Ib. id.). De iraagine unius ejusdemquo ob-
jecti a diversis hominibus in eadem distantia
sub diversa magnitudine visa (Ib. id.). Cam-
phorae in aqua solubilis quaedam phaenome-
na (Ib. id.). De perseverantia virtutis electri-
cae in corpore electricitatis derivativae (Ib. II).
Observationes meteorologicae et epidemica©,
nee non electricae (Commerc. Litt. Nor. 1745).
Berger, Claude. — Dr. med., pract.
Arzt in Paris, Assistent von Fagon, Prof.
d. Chemie am Jardin Royal, und Schüler
von Homberg. Mitgl. d. Acad. (Mem. Pa-
ris \1\%),
geb. 1679, Jan. 20, Paris,
gest. 1712, Mai 22, Paris,
Scheint nichls geschrieben zu haben.
Berger, Johann Gottfried von.
— Prof. d. Medicin an d. üniv. zu Witten-
berg; Mitgl. d. Leopoldin. Acad. (ANC) (J),
geb Wittenberg,*
gest. 173 6, Oct. 3, Wittenberg.
Prodromus de carolinis Bohemiae fontibus.
Commentatio de Thermis Carolinis, Lips. 1709.
* Nach Andereo : Halle oder Gera.
Berger, Christian Philipp. —
Pract. Arzt und Schaumburg -Lippischer
Landphysicus (Hb.) (J),
geb. 1701, Juli 16, Bückeburg,
gest.. 1739, Nov. H, Bückeburg.
Gründl. Erläuterung d. merkwürdigst. Bege-
benheiten in d. Natur, Lemgo 1 737. Uebersetzte
Bion's L'usage des giobes etc. und Alexandxe's
Traitö general des horloges.
Berger, Christian Gottlieb, —
Pract, Arzt erst in Altenburg (Sachsen),
dann (1772) in Berlin, zuletzt (1777) in
Graudenz (M)y
geb. 17 41, Sept. 2 1 , Wohlau, Schles.,
gest. 1795, Apr. ., Graudenz.
Düdalus, d. i. Neue Erfindung zum Vortheil
der Schiffahrt etc. Berl. 1781 (Auch franzö-
sisch, Ib. 1777). Theorie der Erdbeben und
Vulcane etc. Ib. 1788. Vorschläge z. Veryoll-
kommn. d. Schiffahrt, Ib. 1788.
Berger, Johann Erich von. —
Prof. erst der Astronomie , dann d. Philo-
sophie an d. üniv. zu Kiel (E) (LS),
geb. 1772, Sept. 1 , Faaborg, Seeland,
gest. 1832, Febr. 2 3, Kiel,
Philosoph. Darstell, d. Harmonie des Welt-
alls, Allona 1808.
Berger, Jean Fran^ois. — Dr.
Med., pract. Arzt in Genf; mehre Jahre auf
Reisen in Frankreich, England, Deutsch-
land u. Italien (Mem. Geneve, T. X^,
geb. 1779, Juni 22, Genf,
gest. 1833, Juni 5, Genf.
Expörimens sur les effets qu'une forte chaleur
produit dans l'i^conomio animale (mit F. de la
Roche), Paris 1806 (Auch Journ. db phys. 1806.
T. LXIII). Hauteurs de plusieurs lieux döter-
mines par le barom^tre, dans le cours de dif-
f^rens voyages falts en France, en Suisse, en
Italie (Journ. de Phys. 1807. T. LXIV). Faits
relatifs ä la construction d'une öchelle des de-
gräs de la chaleur animale (M6m. Geneve,
T. VI et VIl). On tlie physicai slructure of De-
vonshire and Cornwall (Transacl. Geolog. Soc.
1811, T. I). A Sketch of the Geology of some
parts of Hampshire and Devonshire (Ib. id.).
Mineralogical Account of the Isle of Man (Ib.
1814. II). On the dykes of the North of Ire-
land (Ib. 1816 III).
Bergery, Claude Lucien. — Prof.
d. angewandt. Wissenschaften an d. Artil-
149
Berghaus
Bergman.
150
lerieschule zu Metz , früher Artilleriecapi-
tan in d. französ. Armee (QC),
geb. 1787, Jan. 8; Orleans,
(leomctrie appliquee ä lindustrie, 3'"* 6dit.
Metz 1835. Geomätrie des courbes appliquee
aux arts, 2"»«^ edit. Ib. 1843. G^omötrie des
ecoles primaires, 4'"'^ ödit. Ib. 1844. Noch
mehre Schulbücher. Mit J. C. Migout: Essai
sur la Iheorie des affüts et des voitures d ar-
tiüerie, Paris 1837.
Berghaus, Johann Isaak. — Wai-
senmeisler d. Stadt-Bürger-Waisenhauses
zu Cleve , dann Regierungs-Calculator da-
selbst, hierauf Rendant d. allgem. Feuer-
socieläls-Casse u. aligem. Wittwcn-Casse
in Münster. Vater des Folgeaden {M. UJ (N),
geb. <755, Jan. 2, Elberfeld,
gest. <83<, Aug. 27, Münster.
Geschichte d. Schiffahrtskunst bei d. vor-
nehmst. Völkern d. Alterthums , 2 Bde. nebst
Anhang, Leipz. 1792, Beiträge z. histor. n.
pract. Technologie, Frankf. a. M. 1792. tber-
setzung von Montucla's Hist. des Mathema-
tiques (T. I) mit Zusätzen. Antheil an derWis-
kunstigen Verlustigingen d. Genootschap d.
mathemat. Wetenschappen te Amsterdam (Am-
sterd. 1786—90),
Berghaus, Heinrich Karl Wil-
helm. — Erst Wegebau-Conducteur, dann
Ingenieur-Geograph, darauf (1824 — 36)
Prof. d. angewandt. Mathematik an d. Bau-
Academie in Berlin, später in Potsdam
wohnhaft (M.ll) (G.B.iS^bJ fCLJ,
geb. 1797, Mai 3, Cleve.
Die ersten Elemente d. Erdbeschreibung, Berl.
1830. Allgra. Völker- u. Länderkunde, 6 Bde.
Stuttg. 1837—44, »Hertha«, Zeitschrift f. Erd-,
Völker- u. Staatenkunde (mit K, F. V. Hof-
mann) 1825—29. Annalen d. Erd-, Völker-
u. Staatenfeunde, 28 Bde. 1830—43. Almanach
der Erdkunde, 5 Bde. 1837—41. Kritischer
Wegweiser im Gebiet der Landkartenkundo
(anonym) 7 Bde. 1828 — 35. Physikalischer At-
las in 90 Blatt, Gotha 1838—48. Physikal.
Jahrbuch, seit 1849, Ergänzungshefte' dazu.
Samml. hydrographisch-physikal. Karten d.
preuss. Seefahrer, Berlin 1840. Meteorolog.
Beobachtungen in Berlin. Viele Landkarten.
Beitr. zu d. geogr. Ephemeriden.
Bergter, Nicolas. — Prof. d. Rechte
u. Syndicus d. Stadt Rheims, auch Histo-
riograph; zuletzt auf d. Gute Grignon sei-
nes Freundes, des Präsidenten B e 11 i 6 v r e,
lebend (BN),
geb. 1567, März 1, Rheims,
gest. 1623, Aug. 18, Grignon.*
Archimeron ou Traitö du Commencement des
jours, Paris 1612 (Siehe Olbers, Astr. Nachr.
Vm. 168).
* g«b. 1557 . . ., gest. 1623, Sept. 15 (/) (iV»), ist un-
richtig.
Bergius, Peller Jonas.* — Prof.
d. Medicin u. Pharmacia am Carolinischen
Institut zu Stockholm. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. dasolbst (SLHJ,
geb. 1730, Juli 6, Eriksstad,Smäiand,
gest. 1790, Juli 10, Stockholm.
Älethodus cremorem tartari solubilem red-
dendi (N. Act. Acad. Nat. Cur. T. IV). Ron
och försök med quinno-mjölk bämtade (Vet.
Acad. Handl. 1772). D^ med jernhaltiga vatt-
net frän Rio Tinto i Spanien (Ib. 1759). Om
bröd backning etc. (Ib. 1773). Om Brännvins
bränning af andra ämnen an Spannemä! (Ib.
1776). Viel Botanisches.
* Nicht zu verwechseln mit Petter Jonas Ber-
gius, Apotheker zu Uddevalla, geb. 17?.7, Oct. 8,
Stromscad, gest. 1814, Febr. l.-j, Stora Häggeröd,
Bohus Län (SAR).
Bergius, Axel Theodor. — Dr.
Phil., Lehrer d. Mathematik an d. Elemen-
tarschule zu Stockholm fOrJ,
geb. 1817, Dec. 2, Södermaniand.
Elementar-Lärobok i Mekaniken, Upsal.1846.
Lärobok i Arithmetiken. Läroboken i Fysiken,
2 Die. Stockholm. Sur l'analyse combinatoire
(Act. Soc. Upsal. T. XIV) . De orbitis come-
tarum exobservationibus deterrainandis com-
mentatio (Crelle, Journ. f. Math. 1843. XXV).
Bergman, Torbern 01of.*~Erst
Adjunct d. Mathematik und Physik, dann,
1767, nach d. Tode von J. G. Wallerius,
Prof. d. Chomie u. Pbarmacie an d. üniv.
zu Upsala. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm (N, Act. Upsal. YllJ (S) (Mem.
Par. 1784;,
geb. 1 735,MUrz 20, Katherinberg,West-
Gothland,
gest. 1784, JuH 8, Bad Medevi.
Diss. de crepuscuHs, üpsal. 1755. Detubofer-
ruminatorio, Vindob. 1779. De primordiis
Chemiae, Ups. 1779. HistoriaChemiae medium
seu obscurum aevum, Ib. 1782 (Beide Werke
deutsch von Wiegleb). Sciagraphia regni mi-
neralis, Lips. 1782. Physisk Beskrifning över
Jordkiot, Ups. 1766 (deutsch von Eöhl). Do
interpolatione astronomica , Ib. 1758. De al-
tractione universal! , Ib. id. De confectione
aluminis, Ib. 1767. De calci auri fulminante,
Ib. 1769. De Niccolo, Ib. 1775. Disq. de at-
tractionibus electivis, Ib. 1775. De acido sac-
chari, Ib. 1776. De arsenico, Ib. 1777. De
analysi aquarum frigidarum, Ib. 1778. Da mi-
neris zinci. Ib. 1779. De minerarum Dociraa-
sia humida, Ib. 1780. De antimonialibus sul-
phuratis, Ib. 1782. Experimenta electrica tran-
situm commotionis per aquam illustrantia
(Nov. Act. Upsal. 1767. Vol. I). Variae crystal-
lorum formao a Spato ortae (Ib. 1773. Vol. I).
Comment. de acido aereo (Ib. 1775. Vol. II).
Producta ignis subterranei chemice conside-
rata (Ib. 1780. III). Om Regnbägen (Vet. Acad.
Handl. 1759). Om tysta Eidsken (Ib. 1760).
Om skymningarna (Ib. id.). Om Isländska cri-
151
Bergman
Beringer.
152
fltallens Elektpicitet (Ib. 4 762). Elektriske för-
sök med Sidenband af ätskiliiga förg (Ib. 4 763).
Om Nordskeneas höjd (Ib. 4 764 u. 4 766).
Electriska försök med sammangnidna glas-skif-
vor (Ib. 4 765). Om Tourmalinens electriska
egenskaper (Ib. 4 766). Förslag at förbältra
Alun-luttringen (Ib. 4 767). Om quicksiifvers
föreoingar med kobaltsyra (Ib. 4 770). D" med
salt8yra(Ib. 4774 et 72). Om luftsyra (Ib. 4773).
Om Bninsten (Ib. 4 774). Om Bitter-, Selzer-,
Spa- och Pyrmonter vatten (Ib. 4 775). Huru
samma vatten kunna genom konst tillredas
ilb. id.). Om Alun-tiilverkniogen (Ib. 4 776).
Chemiske Försök med blase-stenar (Ib. id.).
Hafsvatten ifrän ansenligt djup, undersökt (Ib.
4777). Om magoesia nitri (Ib. id.). ündersök-
niog om Piatina (Ib. id.). Om stenen. Oculus
mundi kallad (Ib. id.). Om bruna Tourmali-
ners grundämnen (Ib. 4 779). Praeclpitations-
försök med Piatina, Nickel, Cobolt och Magne-
sium (Ib. 4780). OmTungsten (Ib. 4784). Om
föfsvafladt Tenn (Ib. id.). Mineralogiska An-
roärkningar (Ib. 4 784). Observ. on the transit
of Venus over the sun 4 764 June 3 at üpsal
(Phil. Tr. 4 764). Some experiments in Electri-
city (Ib. 4 763 et 64). De indole electrica tur-
malioi (Ib. 4 766) . — Gesammelt und zum Theil
vermehrt erschienen seine Arbeiten als : Opus-
ctila Physica et Ghemica etc. 6 Vol. Upsal, 4 779
—-84, deutsch von Tabor, Frankf. 4782—90.
* Den Vornamen 0 1 o f gebrauchte er nur einmal in
Beinen Schriften.
Bergmas, Israel. — Docent d. Astro-
nomie an d. Univ. zu üpsala, spater Bi-
schof in HemÖsands Stift fOr),
geb. 4 795, März 4 6, Medelpad.
Nigra användningar af plana speglar vid syn-
vinklars mätande, jerate förslag tili en Rehe-
xions-Micrometer {Vet. Acad. Handl. f. 4 824).
Bergman&y Joseph. — Exjesuit,
Lehrer d. Mathematik in Prag (M. llj,
geb. 4723, Dec. 28, Neu-Bidczow,
Mähren,
gest. ? (lebte noch 4 78 6 zu Prag) (PlzJ).
De ortu ac phaenomenis caudae cometarum,
Pragae4 760. De aurora boreali, Ib. 4 762. In-
stitutiones mathematicae, Ib. 4 765.
Bergmaati, Joseph. — Jesuit, Prof.
d. Physik u. Naturgeschichte an d. Univ.
zu Mainz, Vicar d. CoIIegiatstifts St. Victor
daselbst (M. Ii;,
geb. 4 736 Aschaffenburg,
gest. 1803, Sept. 20, Aschaffenburg.
Lehrsätze und Anwendungen aus der Experi-
mental-Physik, Mainz 4 784. Anfangsgründe d.
Naturgeschichte, Mineral-, Pflanzen- u. Thier-
reich, 8 Bde. Ib. 4 782—83.
Berg^lefi, Nils Johan. — Lehrer
d. Logik u. Mathematik am Gymnasium zu
Gefle. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stock-
holm (Vet. Acad. Handl. 4 836;,
geb. 4 759, Mai 22, üpsala,
gest. 4 837, Febr. 25, Gefle.
Om elliptiska och cirkel-sectorer , som äro
commensurabel med heia arean etc. (Vet.
Acad. Handl. 4 789). Om krokliniers hyperbo-
liska, paraboliska och elliptiska böjningar (Ib.
4809). Om de oändliga grenarne i vissa krpk-
linieretc. (Ib. 4 84 0). En lätt method, alt upp-
täcka huvud-egenskaperna af den kroklinien,
i hvilken en kropp föres, när etc. (Ib. 4 84 3).
En händelse, som förekommer vid tillampnin-
gen af Taylor'B Theorem, förklarad (Ib. 4 84 4).
Algebraiskt problem, upplöst (Ib. 4 830). Noch
einemath, Abhandlung daselbst (Ib. 4 833).
Berg^strässer, Johann Andreas
Benignus. — Erst Lehrer am Waisen-
hause zu Halle, dann Rector d. evangel.-
lutherischen Lyceums zu Hanau, später
auch Prof. d. Philosophie u. Consislorial-
rath fStJ,
geb. 4732, Dec. 24, Idstein,
gest. 4 84 2, Dec. 24, Hanau.
Fünf Sendungen über sein Problem einer Cor-
respondenz in ab- und unabsehbaren Weiten
oder über Synthematographik, Hanau 4 785—
88. Über Signal-, Ordre- u. Zielschreiberei in
die Ferne oder über Synthematographie und
Telegraphie, Frankf. a.M. 4 795. Erweiterungg.
d. Signal- u. s. w. Schreiberei, Leipz. 4 795.
Berigard (Beauregard), C 1 a u d e Gil-
lermet Herr von. — Lehrer d. Mathe-
matik und Philosophie zu Paris , Lyon und
.Avignon, dann 4 639 Prof. d. Philosophie
in Pisa, und zuletzt in Padua (BJ,
geb. 4578, Aug. <5, Moulins,*
gest. 4 663 Padua.
Dubitationes in dialogos Galilaei pro terrae
iramobilitate , üdine 4632. Circulns Pisanus,
Ib. 4 643 (Auch diese Schrift gegen Gahlei ge-
richtet). Ein Gommentar zur Physik des Ari-
stoteles.
* geb. 1591, nach Anderen.
Beri&s (Behring), Veit. — Schiffs-
kapitain in d. russ. Marine, von Peter d.
Gr. mit einer Entdeckungsreise ins Kam-
tschatka'sche Meer beauftragt (BJ (CL),
geb Horsens, Jütland,
gest. 4 744, Dec. 8, Berings-Insel.
Entdeckte 4 738 die nach ihm benannte Be-
ringsstrasse , die indess schon 4 648 vom Ko-
sacken Sesohnew befahren worden war.
Beringer, JohannBartholomäus
Adam. — Arzt, Leibmedicus des Fürst-
Bischofs von Würzburg (A),
Lebte in d. ersten Hälfte d. XVEI. Jahrh.
Lithographiae Wirceburgensis. ducentis lapl-
dum figuratorum, a potior! insectiformiuro,
prodigiosis imaginibus exornataespecimen pri-
mum, Wirceb. 4 726. Zweite (Titel-) Au^age
Francof. et Lips. 4 767.
153
Berkley
Bemdtson.
154
Berkley (Berkeley), George. — Dr.,
Dechant zu Derry, dann Bischof v. Cloyne
in Irland, legte seine Stelle nieder, um auf
den Bermuda-Jnseln eine Anstalt zur Be-
kehrung der Indianer zu gründen, bei der
er aber fruchtlos den grössten Theil seines
Vermögens zusetzte (BD) (Ahr) (A) (HL) (B),
geb. \ 684, März ^ 2, Kilcrin, bei Tho-
mastown.
gest. 1753, Jan. M, Oxford.*
Essay towards a new thöory of Vision, Dublin
4709. The Analyst er a discourse addressed
to an infidel Mathematician (gegen Halley),
Lond. 1734. Siris, a chain of philosophical
reflections concerning the virtues of Tar-wa-
ler, Ib. 1744. On the petrifications of Lough-
Neagh in Ireland (Phil. Tr. 1746).
• gest. 1754, Jan. 14 (Oe«.).
Berlin, Johann Daniel. — Stadt-
musicus und Organist an der Domkirche
in Drontheim, auch Ober-Branddirector
daselbst und Mitgl. d. Kongl. Norske Vi-
denskabers Selskab. (NK),
geb. <7H, Mai 12, Memel,
gest. 1787 Drontheim.*
Anleitung zur Tononoetrie etc. , nebst Unter-
richt von dem 1 752 erfundenen und eingerich-
teten Monochordum, Kopenh. u. Leipz. 1767.
Meteorolog. Beobachtt. in Drontheim von 1762
bis 1771 (Trondhjemske Selsk. Skrft. u. Nye
Sarai. afdetNorsk. Selsk. Skrft.).
* geb. 1710 . . ., gest. 177? (if ).
Berlin, Nils Johannes. — Dr. Phil,
et Med., Prof. d. Chemie und Mineralogie
an d. üniv. zu Lund, früher (1834) Docent
d. Chemie an d. Univ. zu Üpsala, dann
(1839) Adjunct d. Chemie u. Pharmacie am
medico- Chirurg. Institut zu Stockholm.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm (Or),
geb. 1812, Febr. 18, Hernösand, An-
germanland.
Tent. ehem. observationes quasdam circa sa-
lia oxydi chromici sistens, Upsal. 1 833. Wext-
Cheroien i Sammandrag, Stockholm 1835. An-
visning tili de allmännaste gifters uppläckande
pä kemisk väg. Ib. 1 845. In Pharmacop. Suec.
Commentarius, Lund. 1846. Beitr. z. Kenut-
nfss d. Yttererde u. deren Verbindd. (Pogg.
Ann. 1838. XLlII). Über d. Atomgewicht d.
Chroms (Ib. 1846. XLVII). Mineralog.-analyt.
Beiträge (Ib. 1849. LXXVlII). Über Thonerde
und Donarerde (Ib. 1852. LXXXII). Analyse
norwegischer Mineralien (Ib. 1850. LXXIX u.
1853. LXXXVIII). über d. Thonerde aus d.
Orangit (Ib. 1852. LXXXVII). Zusammenset-
zung d. Mosandrits (Ib. 1853. LXXXVIII).
Berling^hieri , s. Vacca-Berlin-
ghieri.
Bemard (Bemardus Trevisanus) Graf
von Tresne u. Naygen. — Alchemist ; reiste,
um die Bereitung des Steins der Weisen
kennen zu lernen, von 1462 an über 20
Jahre in ganz Europa, in d. Berberei, in
Aegypten, Palästina u. Persien umher, wo-
bei er sein Vermögen zusetzte und in Elend
gerieth (Schm. A) (BM),
geb. 1406 . . . Padua, gest. 1490 . . .
Ihm zugeschrieben werden . De Chemia, opus
hlstoricum et dogmaticum, Strassb. 1567. La
Philosophie naturelle des m6taux etc. (InMan-
geti's Bibl. chemica abgedruckt). De chemico
miraculo, Basel 1583. Traitö de la nature de
l'oeuf des philosophes, Paris 1659. Etc.
Bernard, Edward. — Prof. d . Astro-
nomie an d. Univ. zu Oxford, dann Reise-
begleiter zweier natürlichen Söhne Carls II.,
darauf Dr. Theol. u. Pfarrer zu Brighlwell
in Berkshire (Abr) (Ni.XXX) (J),
geb. 1638, Mai 2, Paulers Perry,*
gest. 1697, Jan. 12, BrightwelL
De mensuris concavis, ponderibus antiquis et
mensuris distantium Synopsis veterum ma-
thematicorum Graecorum, Latinorum et Ara-
bum, Lond. 1704. The observations of the
Ancients on the obliquity of the Zodiac (Phil.
Tr. 1684). Longitudes, Latitudes etc. of the
chiefest fixt Stars , according to the best ob-
servers (Ib. id.).
* Bei Towcester, Northamptonshire.
Bernardi , Oronziode. — Geist-
licher und Dr. Juris, Lehrer d. Mathematik
und Philosophie in Neapel, früher Advocat,
Synodal-Examinator (esaminator sinodale)
u. Canonicus an d. Cathedrale zu Terlizzi
(MB),
geb. 1735, Nov. 13, Terlizzi, Neapel,
gest. 1806, Nov. 29, Neapel
L'uorao galleggiante ossia l'arte raggiananta
del nuoto, scoperta fisica, Napoli 1790 ; 2 Vol.
1792 (Deutsch von F. Kries, Weimar 1797)^
Berndes, Peter Bernhard. —
Schiffslieutenant in d. schwedisch. Marine.
Mitglied d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm
(DC.Y),
geb. 1730, Apr. 30, Upland,
gest. 1826, Mai 29, Stockholm.
Försök att använda bränbar Alunskifer säsom
bränsle i stallet för ved etc. (Vet. Acad. Handl.
1802, 1803, 1805 et 1815).
Berndtson, Bernhard. — Berg-
hauptmann zu Stora Kopparberg. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Stockholm (SB),
geb. . . ., gest. 1804 . . .
Beskrifn om tillverkningssättet af Harts, Ter-
pentin, Terpentinsolja och Kimrök, Stockh.
1 774. Svar pä acad. Fräga : Om svenska Aker-
jordarternes egenskaper och skiljemärken etc.
(Samml. af rön rörande Landtbruket, T. III).
Om bästa sättet att genom köld tillreda mjöl
155
Bernegger
Bernoulli.
156
och gryn af Potäter (Vet. Acad. Handl. 4774).
Berättelse cm ett Fenomön, som närmast lik-
nat eltjordsfcalf (Ib. 4 776).*
* Von einem anderen Bernhard Berndtson finden
sich mathemat. Abhandlungen in den "Vet. Acad.
Handl. von 1806, 1S07, 1815 u. 1818.
Berneg;g;er, Matthias. — Prof. d.
Geschichte und Beredsamkeit an d. Univ.
zu Strassburg (J) (Ni.W^ll),
geb. 1382, Febr. 8, Hallstadt, Ostreich,
gest. 4 640, Febr. 3, Strassburg.
Manuale mathematicum , darinnen begriffen
die Tabulae sinuum, tangentium, secantium
etc. Strassb. 4 619. Annotazioni di MattiaBer-
naggeri sopra'i trattato del instrumento delle
proporzioni del Sign. Galileo Galilei, Bologna
4656 (B. übersetzte diesen Trattato nebst an-
deren Werken Galilei's ins Lateinische).
Bernhardt, JohannJacob. — Prof.
d. Medicin an d. (ehemaligen) üniv. Erfurt.
Director des botanischen Gartens daselbst
rG.<850; (M.ll).,
geb. 1774, Sept. 7, Erfurt,
gest. 1850, Main, Erfurt,
tlber d. Grenzen d. Mineralogie, Erfurt 1809.
Beiträge zur Kenntniss d. regelraäss. Krystall-
formen, Ib. 1826. Beschreib, d. Zoisits (Geh-
len's Journ. 1806. I). Beschreib, d. Siderits
(Ib. id.). Über d. Krystailisation d. Arsenik-
kieses (Ib. 1807. III). über d. Mineralien aus
Flusssäure mit Kiesel- u. Thonerde (Ib. id.).
Über d. Krystallf. d. Datoiiths (Ib. id.). Über
d. harten kohlensaur. Kalk (Ib. id.). Über d.
Krystll. d. kohlensauren Natrons (Ib. id.).
Über d. doppelte Strahlenbrechung einiger
Körper (Ib. 1807. IV). Neue Methode, Kry-
stalle zu beschreiben (Ib. 1808. VII). Gedan-
ken über Krystallogenie (Ib. 1808. VIII). Ver-
sucheiner Anordn, d. Mineralien (Ib. 1809. IX).
Beschreib, d. sächs. edlen Berylls (Tromms-
dorff's Journ. 1809. VIII). Über d. Krystallisat.
d. Talkerde (Ib. XVI). Minei'alog. Bemerkk.
(Moll, Ephemerid. III). Bestimm, d. Krystallf.
einiger Substanzen (Leonhard, Taschenbuch,
1809). Überd. Kryst.d. Strahl- u. Arsenikkie-
ses (Schweigg's Journ. 1811. III). Krystallf. u.
•wesentl. Bestandthl. d. Turraalins u. Chabasits
(Ib. 1812. VI). Üb. d. allgm. Krystallisations-
systera d. ehem. Elemente (Ib. 1817. XXI).
Ueb. Polarität u. Doppelbrech. d. Kryst. (Ib.
1819. XXV). Üb. d. Krystallisat. d. Eises u.
ein allgm. Kryst. -Gesetz (Ib. 1821. XXXII).
Theorie d, primitiven Krystallgestalten fib.
1823. XXXVIl). Üb. krystallograph. Bezeich-
nungsmethoden (Ib. 1823. XXXVIII). — Auch
Botanisches.
Bernier, Pierre Frangois. —
Astronom auf der Expedition des Capitäns
Baudin. Schüler von Duc-la-Cha-
pelle (v. Zach, Monatl. Corr. XJ,
geb. 1779, Nov. 19, La Rochelle,*
gest. 1803, Juni 6. Am Bord zw. Ti-
mor u. Neuholland.
Astronom. BeobachtuBgen in d. Connaiss. d.
tems, An XI (Lalande, ßibliogr. p. 787) und
auf Baudin's Expedition.
* geb. Nov. 10 {LS).
Bernoulli. — Die Familie der berühm-
ten Mathematiker dieses Namens stammt
aus den Niederlanden. Jacob, gest. 1583,
verliess Antwerpen, um den Bedrückungen
des Herzogs Alba zu entgehen und liess
sich in Frankfurt nieder. Ein Enkel des-
selben, auch Jacob heissend, geb. um
1 598 , siedelte sich 1622 in Basel an und
starb daselbst 1634. Sein ältester Sohn
Nicolaus (geb. 1623, gest. 1708), Kauf-
mann u. Mitgl. des grossen Rathes in Ba-
sel, hinterliess elf Kinder, von denen das
fünfte, Jacob, und das zehnte, Johann,
die bekannten Koryphäen der Mathematik
geworden sind. Das achte Kind, Nico-
laus, war Vater desjenigen Nico laus,
der 1759 starb (LBJ (LSL).
Bernoulli, Jacob L — Prof. d. Ma-
thematik an d. Univ. zu Basel, seit 1687,
nachdem er auf Wunsch seines Vaters Theo-
logie sludirt, und von 1 676 an sich in Genf
und Frankreich aufgehalten hatte. Auswärt.
Mitgl. d. Pariser Academie seit 1699 (AR)
(Mein. Paris na^) (B) (BN) (Ä),
geb. 1654, Dec. 27 (A.St.), Basel,*
gest. 1705, Aug. 16, BaseL**
Neu erfundene Anleitung, wie man den Lauflf
eines Cometen nach sicheren Principien vor-
aussagen kann, Basel 1681. Conamen novi
systematis Cometarum etc. Amst. 1682. Diss.
de gravitate Aetheris, Ib. 1683. Epistola ad
Job. Bemonlli, cum annexa solutione proble-
matis isoperimetrici, Basil. 1700. Ars con-
joctandi (Op. posth.) Ib. 1713. — 47 Aufsätze
in d. Actis Eruditorum von 1683—1701, z.B. :
Nova ratio aeris ponderandi (Ib. 1685); De-
monstratio rationum, quas habent series nu-
merorum naturali progressione se insequen-
tium etc. (Ib. 1686). Soiutio algebraica pro-
blematis de quadrisectione trianguli scaleni
per duas normales reclas (Ib. 1687). Nova ra-
tio metiendi altitudines nubium (Ib. 1688).
De invenienda cujusque plani declinalione, ex
unica observatione projectae a stylo umbrae
(Ib. 1689). Vera constructio probleraatum so-
hdorum et hypersolidorum per rectas lineas)
et circulos (Ib. 1689). Novum Theorema pro(
doctrina sectionum conicarum (Ib. 1689). Ob+
servatio de inventione linOae descensus a cort-
pore gravi percurrendae uniformiter etc. (Ib.
1690). Specimen calculi differentialis in di-
mensione parabolae helicoidis (Ib. 1691). De-
monstratio centri oscillationis ex natura vectis
(Ib. 1691). Additamenlum ad solutionem cur-
vae causticae, una cum raeditatione de natura
evolutarum et variis osculationura generibus
(Ib. 1692). Lineae oycloidales, evolutae, ant-
157
Bernoülli.
158
evolutae , causticae , pericausticae , spira rai-
rabilis etc. (Ib. <692)- Curvatura veli (Ib.
4692). Aenigmati florentini solutiones variae
infinifae (Ib. i692). Solutio probl. de minimo
crepusculo (Ib. 4 692). Do lioeis cycloidalibLi
(Ib. 4 692). Curvae diacausticae earumque re-
latio ad evolutas (Ib. 4 693). Curvatura hmi-
nae elasticae (Ib. 4 694), Solauo probl. Leib-
nitiani de curva accessus e'-. reces-.us aequa-
bilis a puncto dato (Ib. 4 694). De methodo
tangenlium inversa etc. (Ib. 1694). Constructio
curvae accessus et recessus acquabilis etc.
(Ib. 1694). De curva elastica, isochrona , pa-
racentrica, velaria etc. (Ib. 4 695). De dimen-
sionibuscurvarum (Ib. 4696). Constructio ge-
neralis omnium Curvarum transcendentium
ope slmpiicioris tractoriae et logarithmicae (Ib.
4 696). Complanatio superficierura conoidica-
rum et sphaeroidicaium (Ib. 4 696). Problema
Beaunianum universalius conceptum (Ib. 4 696
et 97). De infinitis cycloidibus (Ib. 4 698). So-
lutio sex Problematurn fraternorum (Ib. 4 698).
Gircinus proportionum nauticus scala loxo-
dromica instructus (!b.4 698). Quadratura zo-
narum cycloidalium demonstrata (Ib. 4 699).
Solutio propria problematis isoperimetrici (Ib.
4 70 0). Nova methodus expedite determinandi
radios oscuii seu curvaturae in curvis quibu.s-
vis algebraicis (Ib. 4 700). Quadratura zona-
rum cycloidalium promola etc. (Ib. 4 700). Ana-
lysis magni problematis isoperimetrici (Ib.
4 70O. — Section indöönie des arcs clrculaires
en teile raison quon voudra, avec la rnaniöre
d'en deduire les sinus etc. (M6m. Par, 4 702).
Demonstration g6n6rale du centre de balan-
ceraent ou d'oscillatioa etc. (Ib. 1703). Appli-
cation de sa rögle du centre de balancement
ä toutes sortes des figures (ib. 4 703). Dömon-
stration du Principe de Mr. Huygen« touchant
le centre de balancement et de Tidentitö avec
celui de percussion (Ib. 4 704). Veritable hy-
pothese de la räsistance des solides etc. (Ib.
4 705), — Sieben Aufsätze im Journ. de sa-
vans, 1683, 4684, 4685 u. 4698.— Opera om-
nia, edita atque inedita, junciim prodierunt
notis illustrata a Nicol. BemouUi , 2 Vol. 4*,
Genev. 4 744.
♦ geb. Dec. 2.5 {B) (Oett.) ; Dec. 2Ö (X<SX).
** gest. Aug. 19 (flZ),
BerttonUt, Johann I. — Dr. Med.,
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Gronin-
gen (i695 — 4705), dann, nach dem Tode
seines Bruders Jacob, dasselbe an d. Univ.
zu Basel. Auswärt. Mitgl. d. Pariser Acad.
seit 1699 (ÄBJ {Mem. Berlin \1 il ) (Mem.
ParüMk^) (B) (BN) (ÄJ,
geb. 1667, Juli 27 (A. St.), Basel,
gest. 1748, Jan. 1, Basel.
Diss. de effervescentia et fermentatione, ßasil.
4 690. Essai d'une theorie de la manoeuvre
des vaisseaux, Bäle 4 714. Diss. de mercurio
lucente, Ib. 1719. Diss. de calculo cxponenti-
ali, Paris 1725. Discours sur les lois de la
communication du mouvement, ib. 1727 (Pie-
ees de Prix de l'acad. de Paris, T. I). De cau-
818 physici» ellipticarum figurarum, 4 730. De
inclinatione mutua orbitarum planetarum,
4784 (Ib. T. V) (Beide Abhdl. von d Pariser
Acud. gekrönt, letztere zur Hälfte mit der von
Ii:in. Bemoulli). Solutio problematis funicu-
larjl (Act. Erudit. 4 691). Solutio curvae cau-
sticae per vulgarem Geometriam (ib. 1692).
Solutio problem. Cartesio quondam propositi
(Ib. 4 693). De motu musculorum meditatio-
nes mathematicae (Ib. 4 694). Modus genera-
lis construendi omnes aequationes differentia-
les primi gradus (Ib. 4694). Additamentum
effectionis omnium quadraturarum etrectifica-
tionum curvarum per seriem qiiandam gene-
ralissimam (Ib. 4 694). Demonstratio identita-
tis curvae aequilibrationis cum cycloide (Ib.
4 695). De diraensione linearum curvarum per
circulares (Ib. 1695). Demonstratio analytica
et synthetica suae constructionis curvae Beau-
nianae (Ib. 1696). Supplementum defectus
geometriae cartesianae circa inventionem lo-
corum (Ib. 4 696). Tetragonismus universalis
figurarum curvilinearum etc. (Ib. 1696). De
conoidibus et spbaeroidibus quaedam (Ib.
1697). Principia calculi exponentiaiiam seu
percurrentium (Ib. 1697). Curvatura radii
in diaphanis non uniformibus etc. (Ib. 4697).
Solutio problematurn a frat.'-e Jac. BemouUi
propositorum (Ib. 4 698). Theorema univer-
sale rectificationi linearum curvarum inser-
viens etc. (Ib. 4 698). Annotata in solutiones
fraternas prohlematum quorundam suorum
(Ib. 4 698). De solido rotundo minimae resi-
slentiae (Ib. 4 700), Disq. catoptrico-dioptr.
exhibens reflectionis et refractionis naturam
exaequilibriifundamentisdeductum (Ib. 1701).
Nova ratio construendi radios oscuii in curvis
quibusvis etc. (Ib. 4 704). Multisectio nnguli
etarcus, Juplici aequatione universal' exhi-
bita (Ib. 1701), Perfectio regulae suae pro
determinando valore fractionis, cujus nume-
rator el; denominator certo casu evanescunt
(Ib. 1703). ~ Quadrature d'une infinitö de
segmens, de secteurs etc. de la Roulette (M6m.
Par. 1699). Nouv. maniere de rendre les ba-
romötres lumlneux (Ib. 1700), Nouveau phos-
phore (Ib. 4 704 ) . Solution dun problöme con-
cernant le calcul integral (Ib. 1702). Solution
du Probleme (des isoperimötres) propose par
Mr. Jacq. BemouUi 1697 (Ib. 1706;. Exp. sur
la lumi6re que rendent les Corps froltes dans
I'obscuritö (Ib. 1707). Maniere de trouver les
forces centrales dans des miiieux resistansetc.
(Ib. 4 711). Nouv. theorie du centre d'oscilla-
tion etc. (Ib. 1714), Remarques sur les Solu-
tions des problömes sur les isop^rim6tres etc.
(Ib. 1718]. Sur les courbes isochrones et sur
Celle de la plus vite descente (Ib. id.). — Anec-
dotes pour servir ä l'hist. des mathömatiques
(M6m. Berlin, A. 1699 et 1700). Inventa de ap-
propinquationibus promtis ad metiendas figu-
ras per motus repentis considerationem exhi-
bitis (MiscIl. Berol. T. I). — De integratione
aequationum differentialium etc. (Comm. Pe-
trop. T. I). Theorema selecta pro conserva-
tione virium vivarum demonstranda et expe-
rimentis confirmanda (Ib. II). De chordis vi-
brantibus, cum pondusculis aequali intervallo
159
Bernoulli
Bernoolli.
160
a se invicem di«sitis etc. (Ib. III). Solutio
Dovi cujusdam problematis mechanici (Ib. V) .
De motu corporum se invicem percutientium
(ib. VII). Diss. hydraulica. Methodus direct.
et univers. solvendi omnia problemata hy-
draulica, quaecunque de aquis per canales
cujuscunque figurae fluentibus formari ac pro-
poni possunt (Ib. IX et X).. Gompendium ana-
lyseos pro inventione vis centralis ip orbibus
mobilibus planetarum (Ib. X). Problema ana~
lyticum (Ib. XIII). — Opera omnia, tarn an-
tea sparsim edita, quam bactenus inedita,
4 vol. 4^ Lausahnae 4 742 (enthalten <89 Auf-
sätze) . Virorum cllb. G. Leibnitii et Job. Ber-
noTüli Commercium philosophicum et mathe-
maticum, 2 vol. 4**, Ib. -1745.
Bemouni, Nicolaus I. Neffe von
Jacob l. und Johann I. — Dr. Juris. Erst
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Padua
{\1\ 6 — \ 9), dann in seiner Vaterstadt Prof.
successive der Institutionen, der Logik u.
d. Lehnrechts (ARJ (MJ,
geb. 1687, Oct. 10 (A.St.), Basel,
gest. 1759, Nov. 29, Basel.
De usu artis conjeclandi in jure, Basü. 1709.
Calculus pro invenienda linea curva, quam
describit projectile in medio resistente (Act.
Erudit. 4 719). Tentamen solutionis generalis
problematis de construenda curva, quae alias
ordinatim positione datas ad angulos rectos
secat (Ib. id.). Modus inveniendi aequationem
differentialem completam ex data aequationo
differentiali incompleta etc. (Ib. Suppl, T. VII).
Demonstrationes theorematum patrui sui in
Act. Erudit. 1719 editorum (Ib. 1720). Novum
thebrema pro integratione aequationum diffe-
rentialium secundi gradus, quae nullam con-
stantem differentialem supponunt (ib. Suppl.
T. IX). Regula generalis inveniendi divisores
rationales compositos quantitate algebraicae
etc. (Gommerc. epist. Leibnit. Bernoulli, T. II) .
Addition au Mem. de Mr. Jean Bemculli tou-
chant la raaniöre de trouver les forces cen-
trales dans les milieux resistants etc. (M6ra.
Par. 1711). Solution du problömc . . . touchant
la lotterie de Lorraine (Journ. des Sav. 1711).
Recueii des lettres ä Mr. de Monmort (In des-
sen Essai d'analyse sur les jeux de hazard,
Edit. 2'"'', Par. 1713). Solutio generalis pro-
blematis 15 propositi a D. de Moivre in Tract.
de mensura sortis (Phil. Tr. 1715). Annota-
zioni sopra lo schediasma del Conte Jacopo
Biccato etc. coli' larmessa soluzione propria
del problema inverso dolle forze centrali etc.
(Giorn. de Lett. T. XX). Osserv. intorno il
teorema proposto dal Conte G. C. de Fagnani
(Ib. T. XXIX). Dimostrazione analitica di un
teorema, in quäl serve per la solulione del
problema proposto del T. XX del Giorn. de
Lett. (Ib. XXIX). — Gab die Ars conjectandi
von Jac. Bernoulli heraus.
Bernoulli , N i c o 1 a u s IL (Sohn von
Johann I.) — Dr. Jur. Nach mehrjäiirigen
Reisen im Auslande, Prof. d. Rechte in Bern
(1723 — 2 5), dann Prof. d. Mathematik in Pe-
tersburg fAR.llJ (CommenLAc.Petr.il) (J),
geb. 1695, Jan. 27 (A.St.), Basel,
ge-st. 1726, JuU 26, St. Petersburg.
Solutio problematis invenire lineam, quae ad
angulos rectos secet omnes hyperbolas ejus-
dem verticis et ejusdeni centri (Act. Erudit.
1716). De trajecloriis curvas ordinatim posi-
tione datas ad angulos rectos vel alia lege se-
cantibus (Ib. 1718). Exercitatio geomeirica
de trajecloriis orthogonalibus etc. (Ib. 1720).
Responsio ad Taylori, Angli, querelas (Ib. id.).
Animadversiones in Jac. Hermanni solutionem
propriam duorum probiematum geometrico-
rum etc. (Ib. Suppl. T. VIII). De motu cor-
porum (Comment. Acad. Petr. T. I). Analy-
sis aequationum quarundam differentialium
(Ib. id.).
BeraoulU, Daniel f. (Zweiter Sohn
V. Johann I.) — Dr. Med. Nach längerem
Aufenthalt in Italien Prof. d. Mathematik
an d. Acaderaie zu Petersburg (1725 — 33),
dann an d. üniv. in Basel Prof. erst d. Ana-
tomie u. Botanik, darauf (1750) d. Physik
u. speculativen Philosophie , auch Canoni-
cus zu St. Peter daselbst (ABJ (Mem. Par.
1782; (Act. Ilelvet.'^ oll) (M) (B) (BN)
(BWA) (LSLS),
geb. 1700, Jan. 29 (A.St.), Groningen,*
gest. 1782, März 17, Basel**
Diss. inaug. de respiratione, Bas. 1721. Exer-
citationes quaedam matheraaticae , Yeneliae
1724. Hydrodynamica seu de viribus et mo-
tibus fluidorum commenlarii etc. Argentorat.
1738. — 47 Abhandl. in d. Fetersb. Denk-
schriften, z. B. : Tentamen novae de motu mu-
sculorum theoriae (Comment. Ac. Petr. T. I).
Experiment, circa nervum opticum (Ib. id.).
Theoria nova de motu aquarum per canales
quoscunque fluentium (Ib. II). Demonstr. geo-
metr. de öentro viriura oscillationis et gravi-
tatis (Ib. id.) . De actione fluidorum in corpora
solida et motu solidorum in fluidis (Ib. 11 et
III). Meth. univers. detcrminaudae curvaturae
tili a potentiis extensi (Ib. III). De seriebus
recurrentibus (Ib. id.). Probl. astr. nov. inve-
niendi altitud. poli, una cum declinatione et
culminatione slellae incognitae ex tribus ejus-
dem stellae altitudinibus et duobus teraporum
intervallis etc. (Ib. IV). Theorema nov. de
motu curvilineo corporum, quae resistentiam
patiuntur velocitatis suae quadrato proportio-
nalem etc. (Ib. id.). Experimenta instituta in
confirmationem novae theoriae pressionum,
quas latera canalis ab aqua transfluente susti-
net (Ib. id.). De aequationibus, quae progre-
diuntur in mfinitum etc. (Ib. V). De raotibus
corporum reciprocis o.scillaioriis in medio re-
sistente etc. (Ib. id.) Theoria nov. de mensura
sortis (Ib. id.). De oscillationibus corporum
filo flexili connexorum et catenae verticaliter
suspensae (Ib. VI). Demonstr. theorcmat. d«
oscillationib. corporum etc. earuuique usu hy-
drodynamico (Ib. VII;. De legibus quibusdam
161
Beruonlli
Ben^ulU.
162
mechanicis etc. (Ib. VIII). De motu corporum
a percussione excentrica etc. (Ib. IX). De im-
mutatione et extensione principii conservatio-
nis virium vivarum, quae pro motu corpor.
coelest. requiritur (Ib. X). De oscillationibus
compositis (Ib. XII). De vibrationibus et sono
laminarum elasticarum (Ib. XIII). De sonis miil-
tifariis, qiios laminae elasticae diverse raodo
edunt (Ib. XIII). De frictionibus (Nov. Coram.
4 769). De motu mixto, qui laminis elasticis a
percussione simul imprimitur (Ib. -1770). De
summalionibus serierum quarundam etc. (Ib.
477i). De vibrationibus chordarum etc. (Ib.
id.). De indole singulari serierum infinitarum,
quas sinus vel cosinus angulorum arithmetice
progredientium formant etc. (Ib. 1 772 et i 773) .
Nova determinatio centri oscillationis in cor-
porib. qualibuscunque filo llexili suspensis
(Ib. 1773). De coexistentia vibrationum sim-
plicium haud perturbatarum in systemate com-
posito (Ib. 1774). De motibus reciprocis com-
positis, multifariis nondum exploratis etc. (Ib.
id.). De fractionibus continuis (Ib. 1775). —
Sur la maniere la plus parfaite de conserver
sur mer I'^galitä du mouvement des clepsidres
(M6m. Par. 1725). De TincÜnaison mutuelle
des planetes (Ib. 1733). Sur le flux et le re-
flux de la mer (Ib. 1740). Sur ia meilleure
maniere de construire les boussoles d'incli-
naison (Ib. 1743). Sur la meilleure maniere de
trouver l'heure en mer (Ib. 4 745 et 47). Sur
la cause physique de l'aiman (Ib. 4 746). Sur
le son et sur les tons des tuyaux d'orgues dif-
föremment construits (Ib. 1762). — Probim.
de d6terminer le mouvement variable d'un
tuyau mobile autour d'un point fixe etc. (Mem.
Berl. 1745). Sur le principe de la conserva-
tion des forces vivesetc. (Ib. 4 748). Reflexions
etc. sur les nouv. vibrations des cordes etc.
(Ib. 1753). Sur le melange de piusieurs esp6-
ces de vibrations simples isochrones etc. (Ib.
ib.). Sur les vibrations des cordes d'une öpais-
seur inegale (Ib. 1765). — Solutio problematis
Riccatiani (Act. Erud. Suppl. T. VllI). — Di-
verses reflexions sur la physique gönärale
(Act. helvet. T. I [1751] et II [1755]).
* geb. Febr. 9 (N. St.?) (WJBA).
** gest. 1783, März 17 (M).
BernouUi, Johann II. (Jüngster Sohn
V. Johann I.) — Dr. Juris. Lebte von 1732
— 33 bei seinem Bruder Daniel in Peters-
burg, ward später in seiner Vaterstadt Prof.
erst der Beredsamkeit (1743) und darauf,
nach seines Vaters Tode (17 48) , der Ma-
thematik (AR) (MJ,
geb. 4 710, Mai 18, Basel,
gest. 1790, JuH 17, Basel.
Recherch. phys. et göometr. sur la question :
Comment se fait la propagation de la lumiere
(Pikees de prix de l'acad. de Paris, T, III, 4 736
gekrönt mit vollem Preise). Quelle estia figure
la plus avantageuse, qu'on puisse donner aux
ancres (fb. id.; 1737 gekrönt, der Preis zwi-
schen ihm u, seinem Bruder Daniel getheiit).
Discours sur ie cabestan (Ib. T. V; '4 744 ge-
Poggendorff, Handwörterbuch.
krönt mit der Hälfte des doppellen Preises).
Mit Daniel: Nouv. principes de möcanique
et de physique tendans ä expliquer la nature
et les proprietös de i'Aimän (Ib. id. ; 1746 ge-
krönt; ein Drittel des dreifachen Preises er-
hielt diese Abhandlung, die beiden anderen
Drittel erhielten L. Euler u. Dutour),
BemoulH, Johann III. (Sohn von
Johann IL). — Dr. Phil. u. Lic. d. Rechte.
Mitgl. (1764) und Astronom (1767) der
Acad. d. Wiss. zu Berlin, später auch Di-
rect. d. math. Klasse (AR.UJ ^ifrli;,
geb. 17 44, Nov. 4, Basel,
gest. 1807, Juh 13, Köpnick,b. Berlin.*
Recueil pour les Astronomes, 3 vol. Berl. 4 772
— 76. Liste des Astronomes connus aetuelle-
ment, Ib. 4 776. Nouv. litteraires de divers
pays, avec des suppl6mens pour la liste et le
necrologe des Astronomes, III Cah. Ih. 4 776
~77..Lettres öcriles pendant le cours d'un
voyageparl'Aliemagneetc, 4 774 — 75, 3 Tom.
Ib. 1777—79. A sexcentary Table exbibiting,
at sight, the result of any proportion, where
the terms do not exceed 600 seconds etc. Lond.
4 779. Lettres astronomiques , Berl. 4 781. —
Sur l'extension que souffrent les fils avant se
rompre (M6m. Berl. 1766). Sur la force et la
courbure des lames ölastiques (Ib. id.). Sur
!a resistance des poutres (Ib. id.). Sur un Pro-
bleme de la doctrine du hazard (Ib. 1 768). Sur
les fractions decimaJes pöriodiques (Ib. 4 774).
Sur les divis^urs de quelques nombres tr6s
grands etc. (Ib. id.). Sur quelque cas particu-
liers de l'equation indöterminee A = Bt — Cu
(Ib. 4 772). Sur l'usage du röticule rhomboide
(Ib. 4 773). Sur r^toilepolaire, contenant prin-
cipalement des recherches de trigojQOöoetrie
(Ib. 4 775). Le calcul des longitudes etc. sim-
plifi(^ par de nouv. tables (Ib. 4 788). Essai
d'une nouv. methode de döterminer la dimi-
nution s6culaire de l'obliquitö d'6cliptique etc.
(Ib. 4 779). Astronom. Beobb. in d. Mem. de
Berlin, den Neuen Berliner Ephemeriden Bnd
Bode's astron. Jahrbuch. — Gab heraus mit
Hindenburg: Magazin f. reine u. angewandte
Mathematik, Leipz. 4 786—89.
* gest. Juni 13 (Bgr).
Bemoalli, D a n i e III. (Sohn von Jo-
hann IL) — Dr. Med., Prof, d. Beredsam-
keit an d. Univ. zu Basel, vicarirte för sei-
nen Oheim Daniel, und legte kurz vor d.
franz. Revolution seine Stelle nieder (M. ÜJ
(OrJ,
geb. 1751, Jan. 31, Basel,
gest. 1834, OcL 21, BaseL
Positiones medico-physiologicae atque bota-
nicae, cum adnexis physico - mathematicis^
Basil. 4 774. Condoroet's Lobrede auf Daniel L,
aus d. Französ. übersetzt mit Anmerkk. Ib.
4 787. Leben des älteren Bemoulli (Nov, Act.
Helvet. 4 787. Vol. I).
BemoulH , J a c o b ü. (Sohn von Jo-
hann 11.) — Prof der Mathematik bei der
H
163
Bemoülli
Berthelot.
164
Aead. d. Wiss. zu Petersburg (Nov. Act.
Petrop. Mljy
geb. 1759, Oct. n, Basel,
gest. n89, Juli 3 (A. St.), Petersburg.*
Theses physicae, Basil. 1782. Lettre sur l'ela-
sticitö (Itozier, Journ. de phys.). Considera-
tions hydrostatiques (Nov. Act. Helv. T. I).
De motu et reactione aquae per tubos mobi-
les traosfluentis (Nov. Act. Petr. T. VI). Di-
hicidationes in comment. L. Euleri de ictu
glandlura contra tabulam expJosarum (Ib. IV).
Sur l'usage et la thöorie d'une machine, qu'on
peut nomraer instmment baüistique (Mera.
Berl. 4 784).
* Ertrank beim Baden in der Ndwa.
BeraOQlH, Christopb. (Sohn von
Dynic! II.) — Prof. d. Naturgeschichte an
d. Criiv. zu Basel, seit f 8t7 ; früher (1802)
Lehrer am Prldiigogium zu Hallo, danii(<80C
— -f7) Vorsteher einer Privatlehraustalt in
Basel fCLJ,
geb. 17 8'2, Mai 15, Basel.
€ber d. Leuchten d. Meeres, Göttingen 1803.
Versuch einer physischen Anthropologie etc.
Halle ISO 4. Taschenbuch für d, schweizeri-
sche Mineralogie, Basel 1811. Grundriss der
Mineralogie, Ib. 1821. Über d. Ursachen, die
einem sllgrn, Studium d. Mineralogie hinder-
lich zu seyn scheinen, Ib. 1 821 . Anfangsgründe
d. Dampfniaschinenlehre, Ib. J 833. Neue Aufl.
1S47. Handb. d. Technologie, ?. Bde. Ib. 1833.
Elementarhondb. d. indastrielL Physik, Me-
chanik u. Hydraulik, 2 Bde. Tub. 1835. Va-
demecum dq» Mechanikers.
Beriic^ttlll, JohannGuslav. — Sohn
von Christoph fCL),
geb. 48M . . . Basel.
Vademecnm des .Mechanikers, 7. Aufl. (vom
Werke seines Vaters) Stuttg. 1851.
Beroaldo de Verville, Franc^ois.
— Canonicus zu Tours fBJ (BN),.
geb. 1558, Apr. 28, Paris,
gest. 1612 etwa . . . Tours,
Gab Jacobi Beesoni Theatrum instrumental um
et machinaruni französiüch heraus.
Beroldingen , Franz C ölest in,
Freiherr von. — Domcapitular erst zu
•Hildesheim, dann zu Osnabrück, später
Archidiaonus zu Elze und Obedientiarius
zu Walshausen (M),
geb. 1740, Oct. H, St. Gallen,*
gest. V798, Mar^ 8, W<ilshausen.
Beobiachtungen, Zweifel und Fragen, d'e Mine-
ralogie überhaupt u. insbesondere ein natürl.
Miiieialsystem hetrelTend, 1. Versuch, ** llan-
nov. 1778, a. Aufl. 2 Bde. 1792 u. 93 ; 2. Ver-
such, 1794. Die Vulcane alterer und neuerer
Zeiten etc. % Bde. Mannheim 1791. Gedanken
iiber den so lange anhallenden u. ungewöhiil.
jNoLcI, Braunschw 17S4. Bemerkk. auf «^iner
Reise durch d. pfalzisch, und zweibrückisch-
Ouecksilberbergwerke, Berl. 1 788. Neue Theo-
rie über d. Basalte (Crell, Beitr. 1790. Bd. IV).
♦ geb. Oct. S (CL).
** In {M) wird diese Schrift auch zujesQhrieb?n dem
Domhorrn zu Speyer u. Hildesheim, Joseph An-
ton Eusebius von Beroldingen (geb. 17ü2
. . ., gest. 1776).
Berryaty Jean. — Arzt im Auxerre,
KÖnigl. Leibarzt, Intendant d. Mineralwäs-
ser von Frankreich. Correspondent d. Pa-
riser Academie (BM) (Q),
geb. . . ., gest. 1754 . . .
Gollection academiqae concernant la m^dl-
cine, Tanatoraie, la Chirurgie, la chimie, la
physique expf^rimentale, ia botanique et l'hi-
stoire naturelle, 2 vol. 4*, Dijon 1754 (Fort-
gesetzt von Gueneau, Lavirotte, Buffon, Dau-
benton, Larcher, Boox, Nadaalt und Barberet}.
Observatt. physiq. et mödicinales sur les eaux
d'Epargny, Auierre 1752. Sur rutilit<^ des ob-
servations du barometre pour la medicine
(M6m. d'Aiixerre).
Beriete, Georg August in. — Prof.
d. Mediciö an d. Univ. zu Ingolstadt, dann
d. Medicin und Pharmacie an d. Univ. zu
Landshut fi/. H; (BR.y),
geb. 1767, Aug. 27, Ingolstadt,
gest. 1818, .Juli 19, Landshut.
Über Salpeterplantagen, Münoh. 1794. Handb.
d. Minerographie, iandshut 1804.
Bertclii, Francesco. — Päpstlicher
Wasser- u. W^ege-Baumeisler, später Prof.
d. Astronomie an d. üniv. zu Bologna. Mitgl.
d. Instituts daselbst (Maij. \) (Gn. R. CXV;,
geb. 1794, Febr. 2 4 , Panzanob. Bologna,
gest. 18 44, Febr. 7, Bologna.
Saggio di un puova teoria suU' equilibrio delle
volte etc. (Wem. Bologna, 1836). Suir attuale
occurrenza d'osservazioni direlle a perfezio-
nare le formole e le tavole del movimento de'
Gorpi celesti etc. (Ib. id ). 0e intlexione lale-
rum in micrometri (Nov. Comm. Bonon. 1840).
De anomalia , cui ex opfcicia quibußdara expe-
rimentis obnoxia esse videtur generalis le\ re-
fractionis (Ib. 1844). Noch 3 asiron. Abband 1.
daselbst, und 6 ungedruckte.
Berthauld - DuoreusE , Claude
J e a n B a p t i s t e Alexandre. — Ingeni-
eur-en-chef des ponts-et-chaussces iQCj,
geb. IT90, Mal ß, Chälons-sur-Saöne.
Theorie et pratique des mortiers et des ciniens
romains, Paris 1833. — Schriften üb. Wegel)au.
Bortheloty Claude Francois. —
Prof. d. Mathematik an d. Mililärschul«^ zu
Paris, später mit dem Tilel: Ingcnieui-.Vt-
canicien du Roi (BS) (BN),
geb. 1718, Apr. 19. Chöteaux-Chftlons.
Franche ('omtc,
gest. 1800 ...... Noaiiles, b. Beau-
vais.
165
Berthelot
BerthoUet.
160
Cours de math<;'inatiques, Paris -»762. La m6-
canique appliquee auxarts, aux manufactures,
k l'agriculture et ä la guerre, 2 vol. 4*, Ib. < 782.
Berthelot, M a r c e 1 1 i n P i e r r e E u-
geiie. — Assistent beim ehem. Laborato-
rium (Preparateur de chimie) am College
de France, unter Hrn. Balard (Or),
geb. <8t7, Oct. 29, Paris.
Sur quelques phönomenes de dilatation forcee
des liquides )(Ann. Chim. Phys. -1850. XXXj.
Sur un procödö simple et sans danger pour
dömontrer la liqut^-faction des gaz et cell«? de
l'acide carbonique en particulier (Ib. id ).
Action de la chaleur rouge sur ralcool et sur
l'acide acötique (Compt. rend. 1851. XXXIII).
De l'action exerc^e par les acides, par la cha-
leur et par les chlorures sur l'essence de te-
röbenthine, sur le sucre et sur l'alcool etc. (Ib.
1852. XXXIV). Sur le bichlorhydrale de l'es-
sence de töröbenthine (Ib. 1852. XXXV). Sur
les combinaisons de la glycörine avec les aci-
des (Ib. 1853. XXXVI et XXXVII, et 1854,
XXXVIII). Reproduction de Talcool par le bi-
carbure d'hydrogöne (Ib. 1855. XL). Mit De
Lnca: Action de l'iodure de phosphore sur la
glycörine (Ib. 1854. XXXIX).
Berthier, Pierre. — General-Inspe-
cteur im Corps des Mines, seil 1827 Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Pari«Vj?C. V; (QJ (Or),
geb. 1782, Juli 3, Nemours.
Traite des Essais par la voie s^che , 2 vol. 8'*,
Paris 1833. Analyse du nikel arsönical et du
nikel arseniate d'Allemont (Ann. Chim. Phys.
1 81 7. VI) . Sur les eaux minerales et thermales
de Vichy (Ib. 1 821 . XVI) . Nouv. moyen d'analy-
ser les pierres alcalines (Ib. 1821. XVII) . Sur les
aliiages du chröme avec ie fer et i'acier (Ib. id.).
Sur le minerai de plomb argentiföre de Cheronie
{Ib. 1822. XX). Sur les oxydes de manganese
(Ib. id.). Examen comparatif de plusieurs mi-
nörais de manganese (Ib. id.). Analyses de dif-
förentes pierres ä chaux (Ib. 1823. XXII). Sur
les sulfures qui proviennent de la reduction
de quelques Sulfates par le moyen du charbon
(Ib. id.). Analyse du kaolin (Ib. 1823. XXIV
et 1836. LXII). Preparation de l'acide hydro-
sulfurique etc. (Ib. id.). Sur la composition
de l'oxide de Nikel (Ib. 1824. XXV). Sur l'es-
sai et le traitement du sulfure d'antimoine (Ib.
id.). Surlesbattituresdeferflb. 1824.XXVII).
Analyse d'halloysite (Ib. 1826. XXXII). De
l'action des alcalis et des terres alcalines sur
quelques sulfures m^tailiques (Ib. XXXIII).
Sur. la composition des minerais do fer en
gfaluB (Ib. 1827. XXXV). Haiding^rite, minö-
rai d'antimoine, d'esp^ce nouvelle (Ib. id.).
Pötrosilex rose de Sahlberg (Ib. 1 827. XXXVI) .
Nontroüite, noüV. minöral (Ib. 1828. XXXVIII).
De l'action de la litharge sur les sulfures me-
talliques (Ib. 1828. XXXIX). Sur un nouv.
Sulfate de cuivre (Ib. 1832. L). Sur la prepa-
ration de la zircöne et du titane (Ib. id.). Ana-
lyse du tellurure d'or de Nagyag (Ib. 1832.
LI). Analyse de trois variätös de Silicates de
glucine, de lithine et de xircöne (Ib. 1835.
LIX). Sur la mise en couleur desbijoux d'or
(Ib. id.). Action du plomb sur les arsc^nio-
sulfures de fer, de cobalt, de nikel et de cui-
vre (Ib. 1836. I.XIl). Sur l'existencc du bro-
mure d'argent natif en Mexiquo et au Hue!-
goethcn France (Ili. Nouv. S6r. 184^ II et
1842. IV). Sur quelques söparations opf^rees
au moyen de Tacide sulfureux o« des salfites
alcalins (Ib. 1843 VII),.-— Noch mehr dergl.
Aufsätze daselbst u. in d. Annal des Mines.
Berthold, Arnold AdolpU. — Dr.
Med., Prof. d. Physiologie, Anatomie und
Naturgeschichte an d. Univ. zu Göltingen
seit 1836. Mitgl. d. K. Socielät daselbst (P),
geb. 1803, Febr. 26, Soest, Westphal.
Lehrb. d. Physiologie, 2 Bde. Göttingen 1829,
3. Aufl. 1848. Das Aufrechterscheioen derOe-
sichtsobjecte trotz ihres umgekehrt stehenden
Bildes auf der Netzhaut, Göttingen 1830. Mit
B. Bimsen: Das Eisenoxyd, ein Gegengift der
arsenigen Säure, Ib. 18347 Über d. Tempera-
tur d. kaltbiati^en Thiere, Ib. 1835. Über d.
Wärmeleititugslahigkeit d. Farben (Oken'a Isis,
1836) Über d. grössere Intensität d. Schalles
bei Nactit (Ib. id.). Warum wir einen sich be-
wegenden Körper deutlich als sich bewogend
erkennen, während uns ein stillstehender, bei
Bewegung unseres Auges, diese Bewegung gar
nicht oder wenig lebhaft zur Anschauung bringt
(Frori©p*s Notizen 1830). Zoologisches.
BerthoUet, Claude Louis, Graf.
— Mitgl. d. Acad. d. Wiss. (1780) und
später auch de.« Instituts; Prof. an d. Nor-
malschule und d. polylechn. Schule (1794),
dann Mitgl. d. Erhallungssenal, Graf und
Grossofficier d. Ehrenlegion, unter Lud-
wig XVIIL Mitglied der Pairskammer (BN)
(TpAX),
geb. 1748, Nov. 9, Talloire b. Annecy,
Savoyen, *
gest. 1822, Nov. 6, Arcueil b. Paris.
Observations sur l'air, Paris 1776. Precis d'une
thöorie sur la nature de I'acier, sur ses pr6-
parations etc. Ib. 1789. Elemeos de l'art de
la teinture, Ib. 1791. Description du blanchi-
ment des toiles, Ib. 4 795. Recherches sur les
lois de ralfinite, Ib. 1801 (Auch Mem. Instit.
T. III). Essai de stalique chimique, 2 vol. Ib.
1803. MitLavoisieru. A. : Methode de nomen-
clature chimique, Ib. 1787. — Sur l'acide
phosphorique de l'urine (Mem. Par. 1780). Sur
la nature des SU bstancesonimales etc. (Ib. id.).
Sur la combinaison des huiles avec les terres,
l'alcali volatil etc. (Ib. id.). Sur la causticitö
des sels metalliques (Ib. id.). Sur la combi-
naison de l'alcali fixe avec Tacidecraycux (Ib.
id.). Sur la decomposition de lacide nitreux,
3 Mem. (Ib. 1781). Sur l'augmentation depoids
qu'eprouvent lesoufre, le phosphore et l'ar-
senic, lorsqu'ils sont changös en acide lih.
1782). Sur la decomposition spontan^e de
quelques acides vcgätaux (Ib. id.). Sur la cau-
sticite des alcalis et de la chaux (Ib. id.). Sur
la combinaison de l'air. vital a\ec Jes huiles
167
Berthollet
Bertier.
168
(Ib. 4 785) . Sur l'acide marin döphlogistiquö
(Ib. id.). De l'alcaü volalil (Ib. id.). Sur la
döcomposition de resprit-dc-vin et de l'öther
par le moyen de Fair vital (Ib. id.) Sur l'acide
prussique (Ib. 4 787). Sur la combinaison des
Oxides mötalliques, avec les alcalis et la chaux
(Ib. 1788). — Observalions eudiomötriques
(M^m. surl'Egypte). Sur l'acide zoonique (Bull,
soc. philomat. An VI). Sur l'action que le Sul-
fate de fer exerce sur le gaz nitreux (Ib. VIII).
Sur la nature de l'acide muriatiquö (Ib. id.).
Sur les dissolutions et les pr6cipit6s de mer-
eure (Ib. id.). Sur le mercure fulminant (Ib.
X. 4 804—2). — De l'influence de la lumiöre
(Journ. phys. 4 786). Sur la d^composition de
l'eau (Ib. id.). Procödö pour rendre la chaux
d'argent fulminant (Ib. 4 788. T. XXXII). Sur
l'acide zoonique (Ib. 4 798. XLVI). Sur l'hy-
drogene sulfur6 (Ib. id.). Sur les principes con-
stituan.s de l'acide muriatique (Ib. 4 800. LI),
— Description du blanchimcnt des toiles par
l'acide muriatique oxig6n^ (Ann. Chim. 4 789.
T. II). Sur l'action de l'acide muriatique oxi-
gön6 sur les parties colorantes de plantes (Ib.
4 790. Vi). Sur les moyens de conserver l'eau
dans les voyages de long cours (Ib. 4 806.
LVIII). — Description d'un oaanometre nou-
veau (Mem. de iaSoci6t6 d'Arcueil, T.I, 4807,
der von ihm in diesem Jahre gestifteten und
sich in seinem Landhause zu Ärcueil versam-
melnden Privatgesellschaft). Sur l'altöration
que l'air et l'eau produisent dans la chair (Ib.
id.). Sur les proportions des dömens de
quelques combinaisons (Ib.T. II. 4 809). Nouv.
obs. sur les gaz inflammables, dösign^ par
les noms d'hydrogene carburö et d'hydrog4ne
oxicarburö (Ib. id. et T. III). Notes sur di-
verses objets (Ib. id.). Considärations sur l'a-
naiyse v6g6tale et i'analyse animale (Ib.T. III.
4 847). Sur les pr6cipit6s mercuriels et sur ceux
du sulfale d'alumi ne (Ib. id.). Sur les proportions
des 616mens de l'acide nitrique (Ib. id.). Sur la
composition de l'acide oximuriatique (Ib. id.).
Sur la däcomposition du sulfate de baryte et du
sous-carbonate de chaux par la potasse (Ib. id.).
geb. 1748, Des
Oct. 6 (Q).
9 (Cett.; Oufiier'g Slogv)\ gest.
Berthollei, AmödeeB... — Sohn
von Claude Louis. Mitgl. d. Society d'Ar-
cueil (Q)i
geb. «783 etwa (Paris?),
gest. 4 8H ... Marseille.
6l6mens de l'art de la teinture, avec une de-
scription du blancbiment par l'acide muria-
tique oxig6n6, 2 vol. 8", Paris, 2. Aufl. 4 804
(mit dem Vater) . Sur la combinaison du soufre
avec l'oxig^ne et l'acide muriatique (M6m. d'Ar-
cueil, 4 807, T. I). Sur l'action reciproque du
soufre et du charbon (Ib. id ). Sur I'analyse
de l'ammoniaque (Ib. 4 809, T. II).
Bertholoü de Saint-Lazare. —
Geistlicher, Prof. d. Physik zu Montpellier,
später, nachdem er durch die Revolution
in grosse Dürftigkeit gerathen war, Prof. d.
Geschichte an d, Centralschule zu Lyon (B),
geb. . . . Lyon, gest. 4 799 . . , Lyon.
Moyen de d6terminer le moment oü le vin en
fermentation a acquis toute sa forcc, 4784. Da
reiectricite du corps humain en 6tat de santö
et de maladie, 4 784 . De l'electricite des veg^
taux, 4783. Preuves de l'efficacite des para-
tonneres, 4 783. Des avantages que la physique
et les arts peuvent retirer des a6rostates, 4 784.
De l'electricite des metöores, 2 vol. 4 787. Theo-
rie des incendies, 4 787. Sur la cause phos-
phorico-electrique des aurores bor6ales (Journ .
phys. 4 778). Sur un paratremblement de terre
et para-volcan (Ib. 4 779). Sur une nouv. cause
de la pluie (Ib. 4 779). Sur l'electricite aerienne
et artificielle (Ib. 4 782). Sur l'oenom^tre (Ib.
4 783). Nouv. experiences sur les effets de l'e-
lectricite appliquee aux v6getaux (Ib. 4 789.
T. XXXV).
Berthond, Ferdinand. — Uhrma-
cher (Horloger-mecanicien) der Marine, in
faris. Mitgl. 6. Instituts (B) (BN),
geb. 4 727, März 49, Plancemont, Neuf-
chatel, *
gest. 4807, Juni 20, Groslay, b. Mont-
morency.
L'art de conduire et de regier les pendules et
les montres, Paris 4 760. Essai sur l'horlogerie,
Ib. 4763. Traite des horloges marines, Ib.
4 773. Eclaircissemens sur l'invenUon des nou-
velles machines proposees pour la determina-
tiou des longitudes en mer etc. Ib. 4773. De
la mesure du teraps etc. Ib. 4 775. Les longi-
tudes par la mesure du terops, Ib. 4 775. La
mesure du temps appliquee ä la navigation ou
Principe des horloges ä longitudes, Ib. 4 782.
Histoire de la mesure du temps par des hor-
loges, 2 vol. Ib. 4 802. Description d'une pen-
dule ä equation, ä secondes concentriques,
etc. (Machines approuv. par l'acad. T. VII).
* geb. 1726, Ja». 26, Couvet, Val de Travers (t. Seh).
Berthoud, Louis. — Neffe von Fer-
dinand. Uhrmacher der Marine und Mitgl.
d. Instituts in Paris (LB) (BCJ,
geb. 1753 Neufchatel,
gest. 1843, Sept. 47, (Argenteuil?).
Entretien sur l'horlogerie ä i'usage de la ma-
rine, Paris 4842.
Berti, Francesco. — Cataster-Geo-
meter in Parma (Tp. lUj,
geb. 4 786 Herzogth. Parma,
gest. 1835, Mai 4 4, Parma.
Unterstützte Carlini bei seinen Vermessungen
in Parma (Siehe dessen Effemeridi del 4 824).
Bertier (Berthler), Josephfilienne.
— Gei.sliicher von der Congregation des
Oratoriums, Lehrer d. Philosophie in meh-
ren Collegien seines Ordens. Correspond.
d, Pariser Academie (BJ,
geb. 4 74 0 Aix, Provence,
gest. 1783, Nov. 4 5, Paris.
169
Bertin
Bertrand.
170
Lettres sur rölectricit^. La physiqu© des co-
mhtes, Paris 4 760. Principes de physique, Ib.
4763. Physique des Corps animös, Ib. 4755.
Sur l'attraction et la repulsion des corps ter-
restros sans ötre 6lectns6s (M6m. Par. 4 754).
S«r un arc en ciel d'une esp^ce singulier etc.
(Ib. 4 747). Sur une motte de neige glacee qui
repoussa ä plus de cinq pieds une lame de
couteau qu'on y avoit enfoncöe (Ib. 4 748).
Mani^re de monter les globes etc. (Ib. 4 770).
Berlin, Pierre Auguste. — Prof.
d. Physik an d. Facultät d. Wiss. zu Strass-
burg, früher successive Präparat, bei der
Normaischule in Paris u. Prof. in Orleans
(OrJ,
geb. 1818, Febr. 4 3 , Besan^on , Dep.
Doubs.
Stir la Polarisation circulaire magnötique (Ann.
chim. phys. 4 848. XXIII). Sur la mesure des
indices de r^fraction des lames transparent»
et des liquides ä l'aide du microscope ordi-
naire (Ib. 4 849. XXVI). Sur les Images mul-
tiples d'un öbjet plac6 entre deux miroirs plans
inclin^s i'un sur l'autre (Ib. 4 850, XXIX). Sur
les phenomenes de Polarisation magnetique
dans les verres trempes et dans les parallölipi-
pedes de Frespel (Gompt. rend. 4 849. XXVIII) .
Bertirossl-Bnsata, Francesco.
— Abbate, Adjunct und später rechnender
Astronom an d. Sternwarte zu Padua. Mitgl.
d. Acad. daselbst (Nuov. Sagg.diPad.lll),
geb. 1765, Aug. 3, Marostica, b. Bas-
sano,
gest. 1824, Nov. .. Padua.
Mem. intorno alla refrazione lunare, Modena
4 806. Tavole generali di aberrazione e muta-
zione delie fisse in ascensione retta e docli-
nazione, Päd. 4 847. Calcolo di occultazioni di
alcone stelle etc. Verona 4 816, Tavolette lu-
nari etc. Ib. 4 849. Metodo e tavole per calco-
lare le aitezze delle montagne col barometro
secondo la formula del La-FIace etc. Päd. 4 824 .
Giornalo astro-meteorologico, 4842-4825 (Von
Toaldo 4 773 gegründet, und von Chimiaello,
von 4 798— 4 812 fortgesetzt).
* geb. 1775 . . ., gest. 1825, Nov. 22 (Tp.X).
Bertius, Pierre. '— Reclor d. Schule
zu Leyden, dann Prof. d. Eloquenz, so wie
KÖnigl. Historiograph und Cosmograph in
Paris, endlich Prof. d. Mathematik am Col-
lege de France daselbst .'"iVi.XXXi; fCF)
(B) (BN),
geb. 1565, Nov. 14, Bevem, Flandern,
gest. 1629, Oct. 3, Paris.*
Theatruni geographiae veteris, Amst. 464 8.
Breviarium orbis terrarum, Lips. 4 622. Va-
riae orbis universi et ejus partium tabulae
geographicae etc.
♦ gest. Oct. 13 {BW).
Berioleiti, s. Bartoletti.
Bertrand, J . . . B . . . — Arzt . . . (Q),
geb. 1670, Juli 1 1, Martigues, Prov.,
gest. 4 752, Sept. 10 . . .
Diss. sur i'air maritime de Marseille, 4 724.
Lettre ä Mr. Deidler sur le mouvement des
muscules, 4 732.
Bertrand, Thoraas Bernard. —
Lange Zeit Arzt am H6tel-Dieu in Paris,
dann Prof. d. Chii-urgie, Pharmacie u. Ma-
teria medica in Paris (B) (BN),
geb. 168 2, Oct. 22, Paris,
gest. 1751, Apr. 19, (Paris?).
Traite de Chimie. Verschiedene chemische
Aufsätze.
Bertrand , £ l i e. — Zeillang Predi-
ger in Bern, dann 1766 einem Ruf vom
König Stanislaus nach Polen folgend, aber
bald in die Schweiz zurückkehrend und
auf seinem Gute Thevenon , bei Yverdun,
privatisirend (Ä) (HL) (BM) (NGB),
geb. 1712 . . . Orbe, Waadtland,*
gest. 1777 . . . Yverdun.**
Mömoires sur la structure Interieure de la terre,
4 752, Essais sur les usages des montagnes,
avec une lettre sur le nil, 4 754. Memoires pour
servir ä s'instruire des tremblemenls de la
terre de la suisse etc. 4 756. Dictionnaire uni-
versel des fossiles propres et des fossiles ac-
cidentelles, 2 Tom. Hag. 4 763, Recueil des
traites sur l'histftire naturelle de la terre et
des fossiles, Avignon 4 766. De Amiantho (Ex-
cerpt. literaturae europ. 4 760).
*geb. 1713.. . (Jlf.II).
*♦ gest. nach 1778 (^), nach 1786 {HL).
Bertrand, Bernard Nicolas. —
Sohn von Thomas Bernard. Vermuthlich
auch Arzt (B) (BN),
geb. 1715 Paris.
gest. '1780, Sept. 29 ... .
Elömens d'oryctologie, Neufchatel 4 770.
Bertrand, Philippe. — Provinzial-
Landbaumeister in der Franche Comte, dann
Inspecteur general des ponts-et-chaussees.
Urheber d. Rhein-Rhone-Canals (BS) (BN),
geb. 1730 etwa, bei Sens,
gest. 1811 .... Paris.
Lettre h Mr. le Comte de Buffoa ou critique et
nouvel essai sur la thöorie genöral de terre,
ßesan^on et Paris 4780. Supplement oü Ton
traite plus en detail les questions fondaroen-
tales de la geographie physique, Ib. 4 782.
Nouveau Systeme sur les granits, les schistes,
les mollaces et autres piärrcs vitreuses, Paris
4 794. Nouv. principes de geologie, Ib. 4 798.
Sur Taction des eaux courantes (Journ. de
phys. 4 800. L). Sur la litho-mineralogie des
pays granitiqucs (Ib. id.). Sur l'origine du
granit (Ib. 4 800. Li). Aufsätze im Journ. d.
Mines.
171
Bertrand —
Berzelius.
172
Bertrand, Louis. — Prof. d. Malhe-
malik an d. Acad. zu Genf, bis zur Revo-
lution, wo er sich zurückzog. Früher län-
gere Zeit in Berlin lebend und mit E u 1 e r
verkehrend (BS) (SGJ (BN),
geb. 1731, Oct. a, Genf,
gest. 1812, Mai 15, Genf.
D6veloppement noiiveau de la partie elömen-
lairedesmathematiques etc. 2 vol. 4*, Geneve
<77 4. Rcnouvellements periodiques des con-
tinents terrestres, Hambourg 1799. Sur une
quostion du calcul des probabilites (M^m. Sav.
6trang.). Soll auch in d. Berliner Academie
einige naath. Abhandlungen gelesen haben,
z. B. : Sur le developpement des puissances
d'un binome , dont les exposans sont des fra-
ctions ou des nombres n^gatifs (Q),
Bertrand .... — Abbe, Astronom
d. Academie zu Dijon und auf der Expe-
dition von d'Entrecasteaux (LB),
geb. 055 etwa, Autun,
gest. 1792, Juli .. Capd. guten Hoffn.*
Tables astronomiques ä l'usage de Tobserva-
toire de Dijon, Dijnn 1786. Considörations
physiqües et aslronom-ique» sur les etoiles
fixes, Ib. 4 786.
* In J'olgfe ein*« Sturae« auf dorn Tafelberg.
Bertrand, Alexandre Jacques
F f a n 5 o i s. — Pract. Arzt in Paris (A) (BIS),
geb. 1795, Apr. 23, Rennes,
gest. 1831, Jan. 581 (2-2), Paris.
Lettres sur les rövolutions du globe, Par. 1824
(4.Edit. 1832). Lettres sur la physique, 2 vol.
8^ Ib. 1825.
Bertrand, Joseph L... Francois.
— Repetitor an der polytechn. Schule in
Paris; seit 1856 Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst (H. E. P),
geb. 1822 etwa ...
Sur quelques points de la th^orie de l'ölectri-
cite (Liouville, Journ. d. Math. 1839. IV). Sur
lä vraie valeur des fractions qui prennent la
forme ^ {Ib. 1841. VI). Sur la convergence
d68 s6r»es (Ib. 1842. VII). Sur un point du
calcul des variations (Ib. id.). Sur un theo-
reme de möcanique (Ib. id.). Sur la Iheorie
des maxima et minima de fonctions ä plusi-
eurs variables (Ib. 1843. VIII). Sur les sur-
faces isolhörmes orthogonales (Ib. 1844. IX).
Sur la th^orie des surfaces (Ib. id.). Sur le
Probleme de tautochrones (Ib^ 1847. XII). Sur
la th^orie des normales h une meme surface
(Ib id ) . D('unonstr. göom^tr. de quelques th6o-,
r^mes relatifs ä la theorie des surfaces (Ib.
184.<. XIH). Dcnionstr. d'un th^or^me de Mr.
Gauss (Ib. id). Sur la thöorie des ph^nom^nes
capiliaires (Ib. id ). Sur un cas remarquable
de tautochronisme (Ib. id.). Sur la courbe
dont les deux courbures sont constants (Ib.
id.). Sur les simplifications qne peuvent ap-
porter les changements de coordonnöes dans
les questions relatives au mouvcment de la
cbaleur (Ib. 1849. XIV). Nouv. methode pour
trouver les conditions d'lnt^grabilite des fon-
ctions difförentielles (Ib. id.). Sur la th^orie
des courbes h double courbure (Ib. 1850. XV).
Sur ia th^orie des surfaces isothermes (Compt.
rend. 1845. XXI). Sur !a propagation du son
dans un miliea höterogfene (Ib. 1846. XXII).
Sur la theorie des mouvements relatifs (Ib.
1847. XXIV). Sur la similltude en möcanique
(Ib 1847. XXV). Sur la thöorie du delerminant
d'un System de fonctions fib. 1881. XXXII).
Sur I inlögrabilile des equat. diff. de la dyna-
.mique (Ib. 1852. XXXIV). Sur un nouv. thöo-
reme de m(?canique analytique (Ib. 1852.
XXXV). Methode de Mr. Gauss pourdeterminer
Torbile des planetes etc. (Ib. 1855. XXXX).
Sur la methode des moindres carrecs (Ib. id).
Bertncoi, Giovanni Battista. —
Pfarrer (Pastor arcade) zu Cingoli in der
Mark Ancona, u. bestand, PrUsid, d. Acad.
d. Wiss. daselbst (LL) (MzzJ,
geb. 1695, Nov. 10, Cingoli,
gest. n74, Juli 22, Cingoli.
De lelluris ac siderum vita. — Mathematisches
und Medicinisches in der Antologia romana,
T. III (LL).
Bertuch, Friedrich Justin. —
Buchhändler, Grunder u. Inhaber des s. g.
Landes-Industrie-Gomptoirs, einer Anstalt
für Landkartenslich und des Geograph. In-
stituts in Weimar (M. Ii; (N),
geb. 1747, Sept. 30, Weimar,
gest. 1822, Apr. 3, Weimar.
Herausgeber d. Geographirchen Ephemeriden,
anfangs mit v. Zach, später mit Gaspari, Elir-
mannu. A — Sammlung d. bekannt. Geogr.
Ortsbestimmungen, 4Liefr. Weimar 1808 — ie.
Tafeln d. allgm. Naturgeschichte, 16 Hfte. Ib.
1801—2. Neue Aufl. 1807 (darin Mineralreich,
4 Hfte.) — Viel Belletristisches u. viele Ju-
gendschriTten.
Berzelias, Jons Jacob, Freiherr
von. — \)r. Med., 1802 Adjunct d. Medi-
cin in Stockholm, daneben practicirend u.
öfTentl, Vortrüge über Chemie haltend, 1806
Lehrer d. Chemie an der Kriegsacademie
zu Carlberg, 1807 Prof, d. Medicin u. Phar-
macie am mcdicinisch-chirurg. Institut in
Stockholm, 1808 Mitgl. u. 1818 besländi-
gef Secretär d. Acad. d. Wiss. daselbst;
1835 in den Freiherrnstand erhoben (Vet.
Adad. Handl. 1848; (H. Boschs Gedächtniss-
rede, Abh. Berlin. Acad. 1 8 5 1y,
geb. 1779, Aag. 29, Yäfversanda Sör-
gärd,*
gest. 1848, Aug. 7, Stockholm.
Nova analysis aquarumMedeviensium. Upsal.
1800'. De eleclricitatis galvanicae apparatu
Gel. Volta, e.\cilae in corpora orgaiiicii, ef-
173
Berzelius.
t74
fectu, Ib. 4802. Afhandling om GaWanisraen,
StQCkb, 4 802. Afhandl. om nytt^a af arlificella
Minersivatten, Ib. 4 808, Föreläsningar i Djur-
kemlen, 3 Vol. Ib. 1806 u. 8. Lörbok i Ke-
mien, 3 Bde. Ib. 1808—48; 2. Aufl. 6 Bde.
184 7--30 (diese, sowie 3. u. 4., nicht schwe-
disch erschienenen Auflagen, deutsch von
F. Wöiiier; die 5. Aufl., von Berzelius selbst
deutsch geschrieben, 5 Bde. 4 843—48). Om
Djurkemiens framsteg, Ib. 4 84 0. Försök att
genom användandet af den Eloktro-kemiska
Iheorjen, samt lüran om de keraiska piopor-
tionerna, grundiägga ettrent vetenskapligt Sy-
stem fÜrMineralcgIen, Ib. 4 84 4 (2. Aufl. deutsch
von C.Hammelaberg, 4 847). Nouveau Systeme
de Mineralogie, Paris 4 84 9. Essai sur la cause
des proportions chimiques et sur l'inttuence
chimique de rölectricite, Ib. 4849 (S.Anfl. Ib.
4 835). Afhandling om Bläsrörets användande
i kemien och mineraiogien, Ib. 4 820 (In 4. Aufl.
deutsch, auch ins Französische, Englische,
ItaliSnische und Russische übersetzt). Arsbe-
rüttelser om framstegen i fysik och kemi,
27 Bde. Ib. 4824—48 'fDevitsch von C. G. Gme-
lin, F. Wöhler etc.). Mit Hisiiiger u. Anderen ;
Afhandlingar i Fysik, Kemi och Mineralogi,
6 Bde. Ib. 4806 — 48.
Mehr als 200 Abhandlungen und kleinere
Aufsätze, unter anderen folgende: Försök
med elektrisa Stapeins verknn pä Salter och
pä nägra af deras baser (mit Hisinger) (Aflj. i
Fysik etc. 4S06. T. 1). Elektroskopiska försök
med färgode paper (Ib. id.). Undersökning af
Cerium, en ny metall; mit Hisinger (Ib. id.).
ündersökn. af Spinell trän Aker, rosenröd syr-
sattManganes fran Längsbanshyltan, af Pyro-
physalithen etc. (Ib. id.). Om Magnetnalens
afvikelser (Ib. 4 807. T. II) . Eleklriska Stapeins
Theori (Ib. id.). Förslag tili en förbattrad Hy-
grometer {ib. id.). Försök med Salpetersyre-
Nafta etc. (Ib. id.). Om Svafelbundna Vätga-
sens sammansältning (Ib. id.). Om varmblo-
diga Djur-vätskors sammanyältning (Ib. 4 840.
T. lU). Bestandsdelerna af artificiell kolsyrad
Kalk (Ib. id.). Kiseljordens analys (Ib. id.),
Försök, rörando de beslanda proporlioner,
bvart den oorganiska Naturens bes'andsdelar
finnas förenade (Ib. id. u. 4 84 8. T. V). För-
sök tilletrentkeraisktMineralsystöm (Ib. 4 84 5.
T. IV). Ündersökn. af nägra i grannskapet af
Fahlun fiinna Fossilier (mit Gähn) (Ib. id.). Bi-
lagor dartill (Gadolinit; Tantalmetallens egen-
skaper etc. ; Wolframiators sammansöttnin^)
(I-b.'kl.). ATinfys af röd "Mangankisel, af en ny
Gadolinit-arl etc. (Ib. id /. Ündersölsn. af de
fossiüer, f.- an Broddbo ocb Finbo , som hälla
fluss-spathsyradl Cf:nu»noxyd Och flusssp. Yt-
terjord (ib. 4 84 8. T. V). Försök att besüimma
salpetersyrans sammansätlniag (Ib id. Ofver
vattnets förhäilende tili syror, saltbaser ooh
salter (Ib. id.). Allmiin öfversigt af hittils
vunna resultat af undersökningarna om be-
stämda proportioner (Ib. id.). Dndersökn. af
Quäfvets, Valcts och Ammoninkens natur etc.
(Ib. id.). D<» af Svafvelbundßt Kol (Mit A-Mar-
cet) (Ib. id.). Jemförelse emellara den äldre
och nyare meningen om naturen af Syrsatl
Saltsyregas (Ib. id.). Försök att närmare be-
stömma ätskilMga oorganiska kroppars sam-
mensättning, tili vinnande af on närmare ut-
veckling af läran om de kemiska proportierna
(Ib. id.). Försök öfver de bestümda förb^llen,
hvari dementen för den organiska naturen äro
förenade (Ib. id.). ündersökn. af nägra för:s-
ningar, som bero af svagare frändskaper (!b,
4 84 8. T. VI) . undersökning af en ny Mineral-
kropp (Selen) (Ib. id.). Ündersökn. af Ich-
tyophtalm; afden Tantalit-art fran Kimito (Ib.
id ) — Om debestämda proportioner, hvari
den oorganiska naturens bestandsdelar fmnas
förenade ; summariskt resultat af de försök,
som hörofver blifvit anställdc (Vetensk. Acad.
Handl. 4 84 4). Fövsök tili en cbemisk Nomen-
clatur (Ib. 4 84 2). Rechtfertigung derselbep,
gestützt auf d. Verbindd. des Antimon, Zinn,
Tellur, Blei, Zink, Palladium, Gold und Platin
mit Sauerstoff (Ib. 4842 u. 43). Ündersökn. af
W^awellit ; af Euclas ; af krystallis. Galraeja.;
af jernbaltiga bläsyrado salter (Ib. 4 819). Om
sammansättn. af svafvelhaltiga bläsyrade sal'
ter (Ib. 4 820). Om det mugnetiska tillständet
hos de kroppar, som urladda elektriska stapeln
(Ib. 4 820). Om sättet att undersöka Nickel-
raalmer etc. (Ib, 1820). Om de svafvelbundna
Alkaliernas sammansättn. (Ib. 4%24). ünder-
sökn af mineralvattnen i Carlsbad, Töplitz
och Königswart (Ib. 4 822 u. 4 825). Nägra för-
sök med üranoxid etc. (Ib. 4 823^. Om ättig-
syrans föreningar med kopparoxid (Ib. id.).
ündersökn. af flu.sspathsyran och dcss märk-
vardigaste föreningar (Ib. 4823 et 4 824). Om
de förändringar i det chemiska mineralsyste-
met, som blifva en nödvündig följd af isoraor-
pha kroppars egenskap (Ib. 4 824). OmSvafvel-
saiter (Ib. 4 825 et 4 828). Bidrag tili närmare
kännedom af Molybden (Ib 4 825). Försök
Öfver de Metaller, som ätfölja Platinä etc. (Ib.
1828). Försök tili bestämmande af Jod och
Brom (Ib. id.). ündersökn. af en Meleorsten
(Ib. id.). ündersökn. af ett nytt m.ineral, Tho-
rit, som innehäller en förut okänd jord (T h o r-
erde) (Ib. 4 829). Om sammansättn, af Via-
syra och Drufsyra etc. (Ib. 4 830). Om Vana-
d i n och dessegenskaper (Ib 4 834). ündersökn.
af Berlinerblätt och Cyanjernbly (Ib. füX4).
Ündersökn. af en jernmassa fran Bohumilicz
(Ib. 4 832). ündersökn. af Citronsyrans sam-
mansättn. (Ib. 4 832). Om Tellurens egenska-
per (Ib. 4 833). Om 0.<;miuin-lridium (Ib. id.).
Om i3orsyrans mättnings-kapacitet (Ib. 4 834).
Om Meteorstenar (Ib. id). Oui dcstillattonspro-
ducterne of drufgyra (Ib. id.). ündersökn. af
nägra Syrer, som bildas af organiska ämnen
med svafvelsyra (Ib. 41537). Oqi nägra af da-
gens frägarin den organisko kemien (Ib. 4 838].
Om kolets atomvigt (Ib. id.). Om oxgallans
bestandsdelar (Ib. 4 844). Om fosfors förenin-
gar m.ed svafvel (Ib. 4 842). Nägra för.sök at
i)estämma skiljaktigheten i tlaoborsyrans och
borfluorvälesyrans kemiska natur (Ib. 4 842).
Om atomvigt of Calcium (Ib. 4 843). Om alJo-
tropi hos enkla kroppar etc. (Ib. id.). Om
svaflets och guldets atomvigtcr (Ib. 4 845).
Asigler rörand© den organiskn sammansätt-»
Hingen (Ib. 4 846). — Öm knallsyrade salter
föfversigt afVet. Acad. Förhandl. 4 844). Bi-
175
Bescherer
Bessel.
176
drag tili nägra salters historia (Ib. id.). Orga-
niska saltbaser af ammoniakaliskt Ursprung
(Ib. 4847), Allophansyra ; kolsvaflad etyloxid;
Xanthogensyra (Ib. id.). — Die meisten dieser
Arbeiten sind übersetzt in d. Ann, China. Phys.,
in d. Zeitschrift, v. Gehlen, Schweigger, Gil-
bert u. Foggendorff, in welchen auch noch
verschiedene kleinere Originalaufsätze befind-
lieh.
* Im stifte Linköping, am Fusse des Ombergf, swüchen
dem Yetiern- und Takem-See.
Bescherer, J... — Prof. d. Chemie
am Gymnasium zu Rudolsladt, früher Leh-
rer am Biochmann'schen Institut za Dres-
den fN)y
geb
gest. KS49, Nov. 29, Rudolstadt.*
Apparat z. Schmelzen d. Bernsteins, u. Ge-
winnung d. Bernsteinsäure (Erdmami's Journ .
4«36. Bd. VII). Überd. Verändr. d. Reactio-
nen gewisser Körper bei Verbindung mit an-
deren (Ib. 4 889. XVI). Vorkommen d. Ghal-
coliths {Ib. 4 844. XXXII).
* Erstickte |)ei Bereitucg von Blaxisäure.
Beseke , Johann Melchior Gott-
lieb. — Dr. Jur., Prof. d. Philosophie und
d. Rechte am Gymnasium illustre zu Mitau
(MM) fRNJ,
geb. 1746, Sept. 26, Burg b. Magdeb.,
gest. 1802, Oct. 19, Mitau.
System d. transcendentellen Chemie, Leipzig
1787. ÜberEleraentarfeuer, Phiogistonu. elek-
trische Materie (Leipz. Mag. f. Naturk. u. Ökon.
1786). JÜber d. Art, das Bild eines im Mikro-
skop vergrössert. Gegenstandes zu zeichnen,
nebst Angabe eines neuen mikroskop. Instru-
ments, Megalometer genannt (Ib. id.) Über d.
verschiedn. Luftarten , besonders d. brenn-
bare Luft etc. (Teutsch. Mercur <784). Ver-
gleich einiger Mikroskope (Schrift. Berl. Ge-
sellsch. naturforsch. Fr. VIII).
Beskiba, Joseph. — Prof. d. Mathe-
matik an d. Üniv. u. d. polytechn. Institut
in W^ien fONJ,
geb. 17 92, März 17, Wien.
Auflösungslehre der Gleichungen etc. Wien
4 819. 4 832. Lehrb. d. Elementar-Mathematik,
3 Tble. Ib. 4826. =^39. 4846. Lehrb. d. Al-
gebra, Ib. 4 854. •
Bes&arion, Johannes oderBasi-
11 US. — Erzbischof von Nicaea und Pa-
triarch von Constantinopel, dann, nachdem
er von d. griech. zur röm. Kirche überge-
treten, Cardinal, Bischof von Sabina, Fras-
cati und Legat von Bologna (JJ (HH) (Wd),
geb. 1393 Trapezunt,
gest. 1472, Nov. 15, Ravenna.*
Canon Stellarum correctis numeris Alphon-
sinis.
* Andere Angaben : gpst. 1472, Nov. 18 ; 1473, D-c. 14. •
Bessel, Friedrich Wilhelm. —
Erst Handelslehrling in Bremen, dann In-
spector der SchrÖder'schen Sternwarte in
Lilienlhal (1806 — 9), darauf Director der
Sternwarte in Königsberg u. Prof. d. Astro-
nomie an d. Üniv. daselbst. Auswärt. Mit-
glied d. Acad. d. Wiss. zu Berlin (Ahh. Ber-
lin, Acad,v. iSi^) (NJ,
geb. 1784, Juli 22, Minden,
gest. 1846, März 17, Königsberg.
Untersuch, über d. scheinbare u. wahre Bahn
d. grossen Gometen von 4 807, Königsb. 4840.
Untersuch, d. Grösse u. d. Einflusses d. Vor-
rückens d. Nachtgleichen (von d. Berl. Acad.
gekrönt) Berl. 4 84 5. Fundamenta Astronomiae
pro anno 4 755 deducta ex obsr. viri incom-
parabilis J. Bradley, Regiom. 4 84 8. Tabulae
Regiomontanae reductionum observationum
astron. ab a. 4 750 usque ad a. 4 850 corapu-
tatae, Ib. 4 830. Gradmessung in Ostpreussen
etc., ausgeführt von Bessel u. Baeyer, Berlin
4 838. Darstell, d. Untersuch, u. Maasregeln,
die 4 835—38 durch d. Einheit d. preuss Län-
genmaasses veranlasst worden sind, Berlin
4 839. Astronom. Beobachtungen auf der K.
Sternwarte zu Königsberg . 24 Abth, Königsb.
4 84 5 — 4 844. Astronomische Untersuchungen,
2 Bde. Ib. 4844 u. 42. Populäre Vorlesungen
überwissenschaftl. Gegenstände (posth.) Ham-
burg 4 848.
Mehr als 360 Abhandl. u. kl. Aufsatze, z. B. :
über d. Berechn. d. wahr. Anomalie in einer
von d. Parabel nicht sehr verschiedn. Bahn
(MonaÜ. Corr. 4 805. Xll). Über d. Figur des
Saturns(Ib. 4 807.XV). Üb. d. Wirk. d. Strah-
ienbrech. bei Mikrometerbeobb. (Ib. 4 808.
XVII). Merkwürd. Result. d. Parallaxe einiger
Fixsterne aus Sradley's 4 2jähr. Beobb. (Ib.
4 809. XIX). Üb. d. Theorie d. Saturns-Satel-
lilen (Ib. 4 844. XXIV). Üb. d. Kreismikrome-
ter (Ib. 4 844. XXIV u. 4842. XXVI). Überd.
Doppelstern No. 64 Cygni (Ib. 4 8i2. XXVI).
Über e. Aufgabe d. pract. Geometr. (Ib. 4 84 3.
XXVil). Determination des 36 6toiles fonda-
mentales etc. (v. Zach, Correspond. astr. vol.
VII. 4 822). — Üb. d. Theilungd. Hadley'schen
Spiegelsextanten (Bode, astr. Jahrb.' 4 808.
Suppl. IV). Resultate e. Untersuch, über d.
Lage d. Ebene d. Saturnringes etc. (Ib. 4 814).
Üb. d. Bewegung d. Doppelsterns 61 Cygni (Ib.
4 84 5). Über d. Ort d. Polarsterns (Ib. 4 84 7 u.
4 818). Berechn. d. Orts eines Gestirns aus be-
obachteten Alignements mit 4 Sternen (Ib.
4 824). Üb. d. astronom. Strahlenbrech. (Ib.
1826). Über e. voUständ. Darstellung d. ge-
stirnt. Himmels (Ib. 4 828). Üb. d. Neigung d.
Ebene d. Saturnringes (Ib. 4 829). — Ueber d.
Constante d. Aberration (Bohnenb. u. Lindenan,
Zeilschr. 4 84 5. Bd. II). Über d. Parallaxe von
64 Cygni (Ib. id.). Üb. d. Einfluss d. Verändr.
d. Erdkorpers auf d. Polhöhe (Ib. 184 8. V.).
Üb. d.Entwickl. d. Mittelpunctsgleichung u. d.
Radiusvectors in Reihen etc. (Ib. ib.). — Üb.
d. Art, geodät. Vermess. zu berechnen (Astron.
Nachr. 4 824, Bd. I). Tafeln z. Reduct. d. Ör-
177
Bessel
Betancoart.
17S
ter d. Fixsterne (Ib. id.). Berecbn. eines Drei-
ecks, dessen Seiten geodüt. Linien sind (Ib.
id.). Üb. d. Einfluss d. Dichtigkeit d. Luft auf
d. Gang d. Uhren (Ib. 4 823. II). Über Refra-
ction (Ib. id.) Üb. d. Bestimm, d. Polhühen-
unferschiede durch d. Passageinstr. (Ib. 1824.
HI). Üb. d. Bestimm, d. Länge aus Sternbe-
deckungen (Ib. id.). Eine neue xMethode, d.
Biegung gstron. Fernröhre zu bestimmen (Ib.
id.). Eine Aufgabe d. pract. Geonietr. (Ib. id.).
Einfluss d. Strahlenbrech. auf Mikrometer-
heobb. (Ib. id. u. 1825. IV). Üb. d. Berechn.
ueogr. Längen, u. Breiten aus geodät. Ver-
:aess. (Ib. 4 825. IV). Üb. d. Unrichtigkeit d.
bisher bei Pendeiversuch. angewandten Re-
ductionen auf d, luftleeren Raum (Ib. 4 827.
VI). Üb. d. gcgenwart. Zustand unserer Kennt-
niss von d. Sonnenbewegang etc. (Ib. 1828.
VI). Üb. d. Bestimm, d. Gesetzes einer perio-
disch. Erscheinung (Ib. id.). Üb, d. Voraus-
berechnungen d. Sternbedeckangen (Ib. VII).
Tafeln z. Reduct. d. Abwägungen (Ib. id.). Üb.
Buzengeiger's Erklär, d. Einflusses d. Glases
auf anomal. Erschein, beim Barometer (Ib.
1831. IX). Neue Berechnungsart für d. nauti-
sche Methode d. Mond-Distanzen (Ib. 1832.
X). Versuche üb. d. Kraft, mit welcher die
Erde Körper von verschiedn. Beschaffenheit
einzieht (Ib. id.). Üb. d. Theorie d. Steinheil-
schen Prismenkreise (Ib. 1833. XI). Über d.
Methode d. Vervielfält. d. Beobachtungen (Ib.
1834. XI). Über e. angoaummene Atmosphäre
d. Monds (Ib. ib.) Üb. d. Aberration d. Pla-
neten u. Cometen (Ib. 1 833. XH) . Üb. d. schein-
bare Figur einer vollständig erleuchteten Pla-
ttete.isc.heibe (Ib. id.). Üb. d. phys. Beschaf-
fenheit u; Haliey'schen Goraeten (Ib. 1836,
XIII). Beitr. z. d. Methoden, d. Störungen d.
Goraeten ?:u berechnen (Ib. 1836. XIV). Üb. d.
Grundgleichung d. Theorie d. Finsternisse (Ib.
1836. XIV). Üb. d. Einfluss d. Unregelmäs-
sigk. d. Figur d. Erde auf geodät. Arbeiten etc.
(Ib. 1837. XIV). Bestimm, d. Axen d. wahr-
scheinl. Rotationssphäroids d. Erde (Ib. id.).
Üb. barometr. Höhenmessungen etc. (Ib. 1 838.
XV). Über d. W^ahrscheinlichkeit d. Beobach-
tungsfehler (Ib. id.). Über d. Summation d.
Progressionen (Ib. 1838. XVI). Bestimm, d.
Entfern, d. 61. Sterns d. Schwans (Ib. id. u.
4840. XVII). Üb. einen Ausdruck einer Fun-
ction q)x durch Cosinusse u. Sinusse von nx
(Ib. 1839. XVI). Üb. d. Bestimm, d. Libration
d. Mondes (Ib. id.). Erleichtr. d. Anwend. d.
Methode d. kleinst. Quadrate (Ib. 4 840. XVII).
Üb. Pendeluhren (Ib. 4 843. XX). Üb. d. Ver-
änderlichk. d. eignen Bewegung d. Fixsterne
(Ib. 4844. XXII). Üb. d. Berechn. d. wahr-
scheinlichst. Anomalie aus d. Zeit etc. (Ib. id.).
Üb. d. aus d. Schwere hervorgehenden Ver-
änderungen, die d. Kreis eines Instruments in
d. lothrecht. Lage seiner Ebene erfährt [seine
letzte Arbeit] (Ib. 4 846. XXV). Theorie d. Sa-
turn-Systems (Ib. 4 848. XXVIIl). — Beitrag
z. Cometentheorie (Schumach. astr. Abhandl.
1822. Hft. II). — Untersuch, üb. d. Bahn d.
Oibers'schen Cometen (Abb. d. Ber!. Acad.
4 812 — 13). Analyt. Aufißs. d. Keppler' sehen
Aufgabe (Ib. 184 6—17). Besiimm. d. geraden
Poggendorff, Handwörterbuch.
Aufsteigung d. 36 Maskelyne'schenFundamen-
talstorne (Ib. 4 84 8-19, auch 4 825). Über d,
Entwickl. der Funct. zweier Winkel u und u
in Reihen etc. (Ib. 4 820—24). Untersuch, des
Theiis d. planetar. Störungen, der aus d. Be-
v.eg. d. Sonne entsteht (Ib. 4 824). Untersuch,
d. Liinge d. einfachen Secundenpendels (Ib.
4 826}. Elemente d. Bahn d. Cometen v. 1830
(Ib. 4831). Versuche üb. d. Kraft, mit welcher
d. Erde Körper von verschiedn. B'^ff haftcnh.
anzieht (Ib. 4 830). Beohb. d. gegenseit. Stel-
lungen v. 36 Doppelsternen (Ib. 4 833). Be-
stimm, d. Länge d. einfach. Secundenpendels
f. Berlin (Ib 4831). Untersuch, der durch das
Integral
Jlogx
ausgedrückten Function (Kö-
nigsb. Arch. f. Nalurw. u. Math, 4 842. St. 4).
Über d. Theorie d. Zahlenfacultäten (Ib. 4 812.
St. 3). — Beiträge zu Sehumacher's .lahrbuch
1 836 — 43 , z.B.: 'Über Ebbe u. Fluth (1 838) ;
Über Maassu. Gewicht (4 840) ; Über d. Magne-
tismus d. Erde (1843). — Berichtigung d. Ther-
mometer {i^o^ij. Ann. 1826. VIj. Beobb. von
IrrJich'tOrn (Ib. 4 838. XLIV). — Siehe Ver-
zeichn. seiner sämmtl. Werke etc. von Busch,
Königsb. 1849. — Briefwechsel zwischen 01-
bGrä u. Bessel, edirt von A. Erman, 2 Bde.
Leipz. 1852.
Bessel, Wilhelm. — Söhn v. Fried-
rich Wilhelm. Studiosus d. Baufachs fOrJ,
geb. 181 4, Juni i 6, Königsberg,
gest. 4 840, Oct. 26, Berlin.
Parabolische Elemente d. vonBoguslawski ent-
deckt. Cometen (Astron. Nachr. I83ä. XII u.
4836. XIII). Über d. gewöhnl. Verfahren, eine
schon näherungsweise bekannte Cometenbahn
zu verbess. (Ib. 4336. XIII). Verschiedn. astr.
Beobb. daselbst.
Besson, Jacques. — War ums Jahr
1 570 Prof. d. Mathematik zu Orleans {BJ (Jj,
geb. . . . Dauphine, gest. . . .
Theatrum instrumentorum et machinarum,
Lyon 1578. Description et usage du compas
euclidien, contenant la plupart des observa-
tions qui se fönt en la geometrie, perspective,
astronomie et geographie, Paris 4 574. Le Cos-
molabe, Ib. 1568 (W^orin, nachlalande, schon
der Stuhl zum Beobachten auf dem Meere be-
schrieben sein soll, den der Engländer Irmn.
4 760 vorschlug).
Bessy, s. FrenicIe.
Best, Richard. — Privatmann, mei-
stens zu Greenwich lebend. Mitgl. d. Astro-
nom. Gesellschaft zu London (Mem. Astr.
Soc. XIIA
geb. 4 767 etwa, . . Greenwich,
gest. 1840, Mai 19, Henly on Thames.
Fleisslger Beobachter des Himmels.
B^tancourt (eigentlich Bethencourl y
Molina), August in de. — In der Militür-
schule zu Madrid gebildet, Genernl-Inspe-
V 42
179
B6ttiam
Beust.
180
clor beiiD spanischen Strassen-^ u. Canal-
Bauvvesen, <808 in russische Dienste tre-
tend, in gleicher Eigenschaft und niil dem
Range eines General-Majors, bald darauf
eines Generai-Lieutenanls fliSJ,
geb. 17G0 auf Teneriffa,
gest. 1826, Juli 2G, Pelersburg.
Moni, sur la force expansive de la vapeur d'eau,
Paris 1790. Mem. sur uii nouveau syslöme de
navif2;atiüa iiiterieuro, Ih. 1805. Essai sur la
composilion des macldnes, Ib. 4 80H, 2'"^edit.
iS\S. Nouv. Tclegraphe prescnte parMr. Br6-
g-uet et B^tancourt (Mem. rinstit. T, III, BuH.
JSoc. philoniath. A. VI).
Betham, ;Iühn. — Capitain in der
Indian Navy, leblc über 20 Jahre in In-
dien und war zu Madras Boat-masl«-/, Co-
roner und Police Magisliale. Mitgl. d. Roy.
Astr. So^-. in London fASM.XUl),
geb. . . ., gest. 1 835, Jan. 2.3, London.
An easy Modiod of fiadini; Ihe lalitade by Ihe
Polar Star, Bombay. ..
BetsaiL, s. Peckhani.
Bettini, Mario. — Jesuit, Lehrer d,
Moral , Philosophie u. Mathematik am Col-
leg^o zu Parma (FJ (SßJJ,
geb. 1582, Fejjr. G, Bologna,
gest. t6ö7, Nov. 7, Bologna.
Apiäria universae philosophiae matbematicae,
in quibiis paradoxa et nova pleraque machi-
nainenta ad usus eximios traducta et facillimis
demonstrationibus conlirmata e.xhibentur , 3
Vüi. fül. Bonon. 164t -et 1642. Euclides expli-
caius, Ib. { 642 et i 645. Aerarium philosophiae
inathematicae, Ib. 1648. Recreationum mathe-
matiCarum Apiaria XII novissima. Ib. 1660
(Nur der dritte Theil des ersten Werks).
Bettoni, Carlo', Graf. — Reicher Pri-
vatmann. Beförderer der Wissenschaften.
Mitgl. d^ Academien zu Brqscia und Padua
(Tp- V.
geb. 4 735, Mai 2 6, Bogliacco,
gest. 178 6, Juli 31, Brcscia.
Pensieri sul goveruo dei liumi, Brescia 1782.
L'uomo volante per acqua, per aria e per ter-
ra, Venezia 1784.
Beudant, Frangois Sulpice. —
lirst Prof. d. Math, an^ Lyceum zu Avignon
(18 11), daijn Prof. d. Pliysik am College zu
Marseille (181 3), darauf Unterdirect. d. Mi-
neralien-Sjmmlung Ludwig's XVIII., Prof.
d. Mineralogie an d. Facull. d. Wiss. zu
Paris, General-Inspect. d. Universität und
Mitgl. d. lasiilnts [G, i85i; (QJ (QCj,
geb. 17^^» Sept. 5, Paris,
•j^esl. 18ü0, Dec. 10, Par(s.
Vo\d^e laineralogique et geolögiquc en Ilon-
gMc pendant lannöe 181S, 3 völ! u. Atlas, Pa-
ris 1822. Tratte elOment. de physique, Ib.
182 4 , 6"'« ödit. 1838. Trailö elcmcnt. de lui-
neralogic, Ib. 1824, 2'«= edit. 2 vol. 1830. Es-
sai dun cours ölemcat. etgcncral des sciences
physiques, Ib. 1828. Cours Clement, de nii-
uf^ralügie et de i^eologie, 2 vol. Ib. 1841. —
Essai de Classification dts minerauv d'apres
Icuf Clement negatlf (Ann. de Min. Srr. I.
T. XIII). Rechercli. sur la^^ causes qiii dfter-
Hiiiient les vaiiations des ibrmos cristallines
dum; !nen»esubstancemin«3ral8 (Ib. 111). Uecli.
pour dolen.iip.er 1 ü'.portaiices des formes cri-
stallines et de la composilion chimique dans
la determinatiun des espcccs minerales Ib. 11).
Analyse de 5 roehes diverses (Ib. SCr. U. V).
])" de 5 vorif'tös «l'amphibole (Ib. id.). D» de
la Wollnstonite, de 3 grcnals, de 3 (^pidots, du
(iistliene (Ib. id.). Sur la pesanleur specilique
des Corps comme caractere min^ralogique (Ib.
id.). Sur la maMiCic de discuter les annlyses
c]iinii<pies pour discorner la coniposition des
ndncraux (Ib. id.). Mehre dieser Auls, auch
in d. Ann. d. Chim. et d Fhys.
Beurard, J . . . B . . . — Ageid d. fran-
zos. Regierung bei den Quecksilbergruben
zu Meiserdieim. Mitgl. d. Soc. d. Wi.s. zu
Göttingen (Qj,
geb. 1715, Nov. 5, Metz,
gest
Dictionnaire allemand-frantais, contenant les
termes propres b. rexploitation des mines, ä la
mjneralogieet h la mineralurgieetc. Par. 1819.
Rapport sur quelques ihihes de mercure Sl-
luees ä la rive gauche du Rhin (Journ. d.Mlti.
1798. T. VII). Sur les möthode^ de dej^tllla-
tion du mercure dans le palatinat (Ib. ISfS.
XXXVII). Etc.
Benrer, Johann Ambrosius. —
Spilal-Apolheker in Nürnberg. Mitglied d.
Leopoldin. Academie (ANCJ (WN) {MJ,
geb. 1716, März 2, Nürnberg,
gest. 17 54, Juni 27, Nürnberg.
De lapideosteocolla inquisitio (Phil. Tr. 174 51.
Examen chemicum picis liquidae etc. (Act.
Acad. Nat. Cur. T. X). Aufs, im Com'mdrc.
litt. Norimb.
Beust, Friedrich August Leo-
pold, Graf von. — Sachs. -Weimarscl^er
Kanmierherr zu Aitenburg (Scherery Journ.
vi;,
geb. 1761, Apr. 19, Altenburg,
gest
Über d. Amalgamation d. silberhaltig. Erze zu
Freiberg (Eine 1800 In d. Kurmamz. Acad. zu
Erfurt gelesene Abhandl).
Benst, Friedrich Constantin.
Freiherr von. — Successivc Bergamfsas-
sessor in Froibcrg (1835), Bergmeisler in
Marienberg ^1836), Bergrath in Freiberg
(1838), Berghauptmann u. Blaufarbencora-
181
Beutel
Bevis,
182
missar (1813), und endlich (1851) sächsi-
scher Oberbergiiauplmann fCL),
geb. 1806, Apr. 13, Dresden.
Geognostische Skizze d. wichtigst. Poiphyrge-
bilde zwischen Frcil)erg, Frauenstein, Tha-
rand u. Nossen, Freiber« 1835. Kritische 13e-
ieuchlnng d. Werner'schen Gangtheorie, Ib.
1840. Erläuterungen zur Gangcharte über d.
inn. Thejl d. Frciberger Bergreticr in 3 Bl.,
l.eipz. 1842. Notice ofsome remarkribleTwin-
Crystais of Phülipsile (Brewster, Journ. of
Science, VII. 1827).
Beutel, Tobia.s. — Chursächsischer
Secrel'ar, Mechanicus und Kunsl-Küniiiie-
rer in Dresden fJJ.
Lebte in der zweiten Hälfte des XVII.
Jahrb., und starb, cmerilirt, in ho-
hem Alfer.
Mercatorisches u. politisches Handbiichlein d.
wunderschönen Rechenkunst, Leipz. 1651.
Chursächs. Cedet-nwald, eine Arithmetik oder
sehr nütz!. Rechenkunst (erlebte 8 Aufl.). Ar-
boretum mathematicum von Sonnen-, Mond-
iind Stern-Uhren. De cometis a diluvio ad ann.
1683. De cometis 1664 et 1665. De tribus so-
Ijs 1665 apparentibus. De eclipsihus. De im-
mobilitate terrae et mobililate solis. Ardua
coeii s. de praecipuis conjunctionibus Jovis el
Saturn^^a mundo condito ad ann. 1683. Ta-
bula logarithmica prosinubus. Und viele dergl.
Tract. mehr.
Benther, Michael. — Dr. Jur. u.
Med., 1546 Prof. d. Poesie u. Mathematik
in Greifswalde, loiS Rath beim Bischof
V. Würzburg, dann, nach längerem Auf-
enthalt in Fran^creich und Italien, 1559
Kirchcnrath uqd Bibliothekar d. Kurfürsteij
von d. Pfalz, endl.. 1565 Prof. d. Geschichte
in Strassburg fJJ (HL) (Wd),^
geb. 1522, Oct. 18, Carlstadt, Franken,
gest. 1587, Oct. 27, Strassburg.
De globo astronomico. De cireulis. De cor-
rectione novi calendarii Gregoriani.
Beu^her, Job ann Conrad. — In-
genieur u, der Mathematik Benissenor zu
Augsburg (M),
geb. . . '., gest. 1783 . . . (Augsburg? .
Gründlich erklärte praclische llechenkunt,
nach d. Methode d. Hrn. v. Clausberg, 2 ?.dc
Aügsb. 177a.
Benther, Thomas. — Schr^^ib- und
Rechenmeister zu Lindau (M:,
geb. 1732, Dec. 9, Lindau,
gest. 4 788, Mai 23, (Lindau?).
Arithmetische Ergötzungen otc. Lindau 1769.
Arilhmctischer Lustgarten, Ib. 1772.
Beatler, s. B eitler.
Bevan, B . . . — Ingenieur der gro.'^sen
Junclion Canal Company ^KL. I8 33>,
geb. 1773 etwa . . .,
gest. 1833, Juli 1, Lighton-Buzzard.
Trealise on the Slidc Rule. Guido to the Car-
penter RuLv
Bevan, Benjamin. — Civil-Ingeni-
eur, Mitgl. d. Royal und d. Gcological So-
ciety (Phil Mag. 1839. XI V;,
geb. . . ., gest. 1838 .. .
On the elasticity of ice (t^hil. Tr. 1826). Ex-
periments on the modulus of Torsion (Ib.
1829). On the cohesion of cements (Phil. Mag.
183-2. T I). On tho ^trcitglh of timber (Ib. id.).
On the mo^lilus of olasticity of gold (Ib. 1833.
T. III). Table of sines to centcsimal parts of
the versed sine (Ib. id ).
Bevel , Michael I s a a k S w a r t s. —
Dr. Phil., Lehrer d. Mathematik an d. slädt.
und latein. Schule zu Leyden, später Aich-
meisler d. Arrondissements Leyden fßlVA]
geb. 1778, Dec. 12, Amsterdam,
gest. 1833, Dec. 26, Leyden.
Vcrhandeling over de alqemeene Gazverlich-
ting^, Amst. 1817. Verhandl. over de quadra-
turer of inhoudvinding van den cirkel in eenon
meetkundigen zin , Leid. 1828. Edirte die 7.,
8. u. 9. Aüll. von Pibo Steenstra's Grondbe-
ginselen der Meetkunde.
Beveregius (Beveridge), William.
— Successive Canonicus zu Canterbury,
Arcbidiaconus zu Colcbesfer, Prediger an
St. Petri in London, Kabinetsprcdiger der
Königinnen Maiii und Anna, zuletzt Bischof
von St. Asaph BD! fJ),
geb. 1 6*37 (zu Anfang), Barrow, Leice-
stershire,
gest. 1708, März 5, London.
Institutipnum chronologicarura Libr. II ; una
cumtotidem Arithmeticcs chronologicae libel-
lis/Lond. 1669, 1705.
Beverini, Bartolommeo. — Geist-
licher von d. Cöngregation d. Mutter Got-
tes, succe.<>srvc Prof. d. Theologie in Rom
und d. Rhetorik in Lucca (A),
geb. 1629, Mai 3, Lucca,
gest. 1686; Oct. 24, Lucca.
Sviitagma de ponderibus et mensuris etc.
Lucca 17H 'Edirt \on Joh. Georg Walch, Lips.
I-^U).
Bevilacqua, Bartolommeo. — Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Padua (Tp. \\\),
geb. 1740, Aug. 27, Asolo, Trivi£<iano,
gest. 1815 etwa . . .
Osservazioni sopra la sloria dello opinioni in-
torno olla misur;i dello forze vive. Dimontra-
zione, che le leggi generali del mu'.o sono di
nccessitä e non di eleziofio.
Bevis, John. — Pract. Arzt in Lon-
don ; Mitgl. d. Royal Society (Ahr. Vfllj,
12»
183
Bewley
Bezont.
184
geb. i 695, Oct. 3 I (A. St.), b. Old Sarum,
Wiltshire,
gest. 1771, Nov. 6, London.*
Tbe satellite Sliding Rule (Zur Berechn. d. Be-
deckungen d Jupiters-Trabanten). 27 Auf-
sätze in d. Phil Transact., meistens astronom.
Beobb. enthallend. PublicirteHalley's aslron.
Tafeln. Verfertigte ein boraxhaltiges Glas und
bestimmte dessen Brechkraft. Machte auch
elektrische Versuche ; belegte zuerst Flaschen
u. Platten mit Zinn-\BIei-) foiie i'S. Priestley's
Gesch. d. Elektr. ; und Watson, Phil. Tr. 4 747
— 48).
* gest. Nov. 20 (TA).
Be^ey, W^illiam. — Chirurg und
Apotheker zu Great Massingham in Nor-
folk (RGEJ,
geb. 1725 . . ., gest. 1783, Sept. 5 . . .
Treatise on air, being a füll investigation of
Mrs. Lavoisier's System, Lond. <791. Beob-
achtungen über Salpetergas und Kohlensäure,
in Priestley's Observalions on dififerent kinds
of air, Vol. II.
Beyer, Hartmann. — Lutherischer
Prediger in Frankfurt a. M. ; halte in Wit-
tenberg studirt {J)j
geb. \b\6, Sept. 26, Frankfurt a.M.,
gest. 1577, Aug. H, Frankfurt a.M.
Quaestiones sphaericae in Sphaeram Joanni de
Sacrobosco, Viteb. 1573.
Beyer, .1 o h a n n H art man n. — Sohn
des Vorigen. Arzt, Physicus u. Bürgermei-
ster in Frankfurt a.M. fJJ f Stricker),
geb. 156.3 . . . . , Frankfurt a.M.,
gest. 1625, Aug. 1, Frankfurt a.M.
Stereometriae inanium nova et facilis ratio,
geometricis demonstrationibus confirmata etc.
Eine newe und schöne Art derVisir-Kunstetc.
Frankf. 4 603. Conoraetria Mauritiana d. i.
Newer Stereometrischer Tractat etc. Ib. 4 620.
Logi.stica decimalis d. i, die Kunsl-Uechnung
der Zehenlheylichen Brüchen etc. 1621.
Beyer, Johann. — Tischlermeister
in Hamburg (HSL),
geb. 1 673, Nov. 25, Hamburg,
gest. 1751, Mai 10, Hamburg.
Baute sich eine Sternwarte, beobachtete Son-
nenflöcke, verfertigte malhemat. Instrumente,
und schrieb : Beschreibung einor Himmels-
und Erdkugel, Hamb. ■1718. Beschreibungei-
nes neu iüventirten Modells vom Systemate
Copernlcano, Ib. 1724. Beschreib, d. mensch-
lichen Auges, Ib. 1724. Beschreib, eines neu
erfundenen Modells d, sphärischen Trigono-
metrie, Ib. 1732.
Beyer, August. — Bergcommissar,
Ralhsmitglied u. Markscheider in Freiberg.
Vetter des Folgenden (Or) (M),
geb. 4 677 etwa, Freiterg,
gest. 4753, Jan. 4, Freiberg.
Gesegnetes Marggrafthum Meissen an unterir-
dischen Schätzen, Dresd. 1732. Gründl. Un-
terricht vom Bergbau, nach Anleit. d. Mark-
scheider-Kunst, Schneeberg 1749 (Vermehrt
u. verbessert von J. F. Lempe, Altenb. 4 785).
Beyer, Adolph. — Bergschreiber in
Schneeberg. Vater der beiden Folgenden
(Or) (A)(M),
geb. 1709, Febr. 21, Schneeberg,
gest. 1768, Febr. 15, Schneeberg.
Otia metallica oder bergmännische Nebenstun-
den, 3 Bde. Schneeberg 1748— 51. Anmerkun-
gen zu Woltersdorfs Mineralsystem etc. (Grun-
dig's Natur- u. Kunstgeschichte, Bd. XX).
Beyer, Adolph. — Bergmeister in
Schneeberg (Or) (M. II),
geb. 17 43, Nov. 14, Schneeberg,.*
gest. 1805, Mai 8, Schneeberg.
überHornsteinkrystaile (Leipzig. Magaz. Bd. 1).
Über Hornstein-, Jaspis-, Feuerstein- u. Chal-
cedon-Krystaiie (Creli's Beiträge, Bd. II).
* geb. 1746 . . . {Lindner's Taschenb.f. Litt.).
Beyer, A u g u s t. — Kobalt-Inspector
und Zehnlner zu Schneeberg. Bruder des
Vorigen (Or) (M. W),
geb. 1746, Oct. 24, Schneeberg,
gest. 1806, Apr. 7, Schneeberg.
Beiträge zur Bergbaukunde, Dresd. 1794.
Beyer, ...-—... (Q),
geb. . . ., gest. 1819, Jan. . . .
Aux amateurs de pbysique, sur l'utilite des pa-
ratonneres, Par. 4 806. Einige Bemerkungen bei
einem Gewitter (Voigt's Magaz. XII. -1806).
Beyrich, H e i n r i c h E r n s t. — Prof.
an d. Univ. und seit 1853 Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Berlin (Diss) (Or),
geb. 1815, Aug. 31, Berlin.
De goniatitis in montibus rhenanis occurren-
tibus, Berol. <837. Bestimm, d. Phenakits nach
einem neuen Vorkommen (Pogg. Ann. 1835.
XXXIVj. Krystalisystem d. Phenakits (Ib. XLI.
1837). (jber d. Kreideformation im südlichen
Frankreich (Karsten's Arc-h. XII. 1839). Über
d. Entv;ickl. d. Fiöfzgebirges in Schlesien (Ib.
XVIII. 1844). Viel Petrefactologisches in Leon-
hard's Jahrb., Karsten's Archiv, Monatsbericht
d. Berl. Acad und Zeitschr. d. deutsch, geolog.
Gesellschaft.
Bezont, J&tienne. — Examinateur
des gardes du pavillon et de la marine,
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris (BJ (Mem.
Par. \1S 3),
. geb. 1730, März 31, Nemours,
gest. 1783, Sept. 27, aufs. Gut in Ga-
tinois.
Cours de mathemaliques ä I'usage des gardes
du pavillon et oe la mani;o, avec unTraite de
navigation, 6 vol. Paris 1764— 69. Cours de
möfchematiques ä l'usage du eorps royal de
185
Bezoat
Bibra.
186
l'artillerie, 4 vol. 15-1770—72. Theorie g6n6-
rale des ^quations alg^briques, Ib. -»779. Sur
le degre des öquations rösnitantes de l'öva-
nouissement des inconnues (Mein. Par. 1764).
Sur plusieurs classes d'öquatious de toas les
degrös qui admettent une Solution algöbrique
(ib. 4 762). Sur la rösolution des öquations de
lous les degrös (Ib. 1765). Sur les courbes
dont la rectification depend dune quantite
donnee (Ib. 1758). Sur les quantit^s differen-
tielles, qui n'ötant point intcgrables par elles
mömes, le deviennent neanmoins, quand on
leur Joint des quaiitites de rnöme forme qu'-
elles (Mein. Sav. 6tr. III). Mit Lavoisier und
Vandennonde ; Expöriences sur le froid de l'an-
n6e 5 776.
Bezout, L^on.* — Privatlehrer suc-
cessive in Bordeaux, Paris, Rouen u. wie-
der Bordeaux, Zeitlang Vorsteher eineir Pri-
vatschule in Pari.s, und Hofmeister eines
engl. Lords. Spielte in d. Revolution von
4 830 eine Rolle (QCJ,
geb. <800 etwa, Marmande, Dep. Lot
et Garonne.
Geographie astronomique, Paris 1824 et 25.
Geographie physique, Ib. 1825.
* Nicht zur Familie des Vorigen gehörend.
Bialkowski, Nico laus Casimir.
— Jesuit, Lehrer der Humaniora in Rawa,
Sandomir u. Posen^ dann Prediger in Brzesc
{BEJ. inj,
geb. < 609, März 7, Klein-Polen,
gest. 1659, Sept. 28, Thorn.*
Theorocentrica sive mathematicae de Punctis
et Centris considerationes, Vilnae 1644.
* An der Pest,
Blaacam (Blaucanus), Giuseppe. —
Jesuit, Prof. d. Mathematik zu Parma (Mzs)
fSBJJ (B) (J),
geb. <o66 etwa, Bologna,
gest.- 162 4, Juni 7, Parma.
Aristotelis loea mathematica , ex universis ip-
siusüperibuscollectaetexpUcata.Bonon. 1615.
SphaeraMundi seu Cosraographia demonstra-
tiva ; accesserunt brevis introductio ad Geo-
graphiam, apparatus ad Matheaiaticarum Stu-
dium, et Echometria, id estgeometrica traditio
de Echo, ßonon. 1620. Constructioinstruraenti
ad Horologia Solaria describenda, Mutinae
1854. Clarorum Matiiematicorum Chronolo-
gia, Bonon. 1615.
Bianchmi (Blanchinus) , Giovanni.
— Lehrer d. Astronomie zu Ferrara ums
Jahr 1458 (Wd) (J) (F),
geb. . . . Bologna, gest. 14 Ferrara.
Erläuterte 1458 auf Kaiser Friedrjclu; in. Ver-
langen die AIphonsiDischen Tafeln.
Bianchmi (Blanchinius), Francesco.
— Dr. Theo]-, Canonicus, Bibliothekar des
Gardinais Ottoboni {nachmaligen Papstes
Alexanders VIII.), päpstlicher Kammerherr,
Secretär d. Kalender-Congregation, Inten-
dant aller Alterthümer in Rom. Auswärt,
Mitgl. d. Pariser Academie (Mem. Par. 1729^
(VJ) (Mzz) (Tp,\UJ fJJ (BJ,
geb. 1662, Dec. 13, Verona,
gest. 17 29, März 2, Rom.
De calendario et cyclo caesaris etc. Romae
1 703. Hesperi et Phosphori nova phaenomena,
sive observationes circa planetam veneris, Ib.
1728. Astronomicae et geographicae observa-
tiones selectae etc. (posthum) Verona 1737.
Opuscula varia etc. (posth.) Romae 1754. Nova
methodus Cassiniana observandi parallaxes et
distantias planetarum a terra (Act. Erudit.
1685). Gonspectus maculae platonis in Luna
etc. (Phil. Tr. 1726). Fernere astron. Beobb.
in d. Phil. Tr. und Mem. Par. D6scription
d'une machine portative propre ä soutenir des
verres de tr^s grands foyer (Mem. Par. 1718).
Sur un fragment de marbre, trouve ä Rome
en 1705 oii se voit un reste d'un planisphere
Celeste Egyptien et Grec (Ib. 1708).
Bianchini (Bianchi), GiovannlFor-
tunato. — Arzt erst in Neapel, dann in
Venedig und üdine, zuletzt Prof. d. Medi-
ein an d. Univ. zu Padua (MRJ (LL) fTp.U.
etlU
geb. 1719, Dec. 27, Chieti, Neapel, *
gest. <779, Sept. 2, Padua.
Saggi di Esperienze intorno la medicina elet-
trica** etc. Venet, 1749. Osservazioisi intorno
all' uso della elettricitä Celeste, e su l origine
del fiumeTimavo, Ib. 1754. Lettera intorno un
nuOYO fenomeno elettrico (M^m. Par. 1764).
* geh, "ino . , . {£y) (BM).
** intorno alla macchina elettrica, heisst es in {Tp. IVJ.
Biancoal, Giovanni Lodovico,
Graf. — Erst Arzt und Prof. d. Medicin an
d. Univ. zu Bologna, dann Leibarzt d. Land-
grafen von Hessen und später des Kurfürst.
August III. von Sachsen, zuletzt sächsi-
scher Minister in Rom (FJ (Tp. \) (M),
geb. 1717, Sept. 30, Bologna,
gest. 1781, Jan. 1, Perugia.
Due lettere di fisica al Sign. Maffoi (Die Bo-
logneser Springkölbchen und die Schallge-
schwindigkeit betreffend) Venez. 1746. Lettre
ä Mr. le Comte Algarotti sur relectricite, Am-
sterd. 1748. Experimentam circa veiocitatem
soni, an aestate celerior quam hieme (Goram.
Bonon. T. II).
Bibra, Ernst, Freiherr von. — Dr.
Med. u. Phil. Studirte Jura in Würzburg,
trieb aber später, Iheils auf seinem Land-
gut Schwebheim, theils in Nürnberg woh-
nend, naturhi.storische, besonders chemi-
sche Studien, machte von 1849 — 50 eine
Reise nach Bolivien u. Ghile, dann in Würz-
burg lebend (Or),
187
Biccherai
Biewend.
188
geb. <806, Juni 9, Schwebheim, ün-
ferfranken.
Chem. Cnlersiich. vcrschiedn. Eiterarten, Ber-
lin 1842. Cham. Untersuch, d. Knochen u.
Zähne d. Menschen u.Wirbellhiere, Schweinf.
<844. Chem. llültslafeln , Erlang. 1846. Die
Krankheiten d. Arbeiter in Zündholzfabriken,
Ib. 1847 (Erhielt d. goldene Medaille vom Kö-
nig v.Preussen und den Monthyon'schen Preis
in Paris). Die Wirkung d. Schwefeliithers, Ib.
1847. Chem. Frngmente ilher Leber u. Galle,
Braunschw. 1849. Reise in Sudamerika, 2 Bde.
Mannheim 1854, Vergleich. Untersuch, über
d. Gehirn d. Menschen u. d. Wirbelthiere, Ib.
1854. Die narkot. Genussniittel d. Menschen,
Nürnberg 1855 Aufsatze in liebig's Ann.,
Pogg. Ann., Erdmann's Journ. und d. Wien.
Denkschriften.
Biccherai, Alessandro. — Pract.
Arzt in Florenz , später Arzt am Hospital
Santa Maria nuova daselbst (LL) (Attidi
Soc. Econ. diFircnze, Vol. W),
geb. 1734, Nov. H, Castello di Ponte
a Signa,
gest. t797, März 13, Horenz.
Effemeridi meleorologiche A. 1794 (Attidi Soc.
Econ. di Firenze, l.l).
Bicker, L y m b e r t u s. — Pract. Arzt
in Rotterdam, Director der Bataafsch Ge-
noolschap der Proefondervindelijke Wijs-
begeorte daselbst (KL. <80IA
geb. nai etwa . . .
gest. 1801, Sept. U, Rotterdam.
Kivierkundigc Grondwaarheden byzondorlijk
topgepast op de ri vieren onses lands tot her-
stiliinge dei'zelven (Verhandl. van het Ge-
nootsch. te Rotterdam, Dl. I). Verhandl. over
de molen-roeden etc. (Ib. Dl. IV). Natuur-
kundige leezingen over de stoom niachines
etc. (Nieuwe Verhandl. van de Genootsch. te
Rotterd. DI. I). Mit Houppe : Beschreib, eines
neuen Dampfmessers und damit angestellter
Versuche über d Ex()ansivkraft d. Wasser-
dampfs (Güb. Ann. 1802. Bd. X, aus d. Hol-
land.). — Sonst nur Medicinisches-
Bidermann, Jobann Gottlicb. —
Bibliothekar in Willenberg, dann Schul-
director in Naumburg, seit I7i7 Gymna-
sialdireclor in Freiberg (Mjy
geb. 170;», Apr. 5, Naumburg,
i^est. 1775, Aug. 3, Freiberg.
De. ventorum cullu divino, Naumb. 174.H. De
primis rei metallicae inventoribus, Frib. 1703.
Do antiquitate fodinarum metailicarum, ib.
1764.
Bidone, Giorgio. — Piof. d. Hy-
draulik und später d. beschreibenden Geo-
metrie an d. Univ. zu Turin. Milgl. d. Acad.
d. Wiss. daselbst (Mcm. Tor. I8i0;,
geb. n81,Jan. 1 9, Casal-Noceto,*
gest. 1839, Aug. 25, Turin.
Pdz
Surlanaturedelatranscendante /; (Mem.
Jlog. z
Torino, XVI. 1809)-. Meth. ponr connaitre le
nombre des Solutions qu'admet une equation
transcendante ä une seule inconnuo (Ib. id.).
Description d'une nouv. boussole ... et exp6-
ricnces faites avec cet instr. (Ib. XVIIl.1811j.
Sur la chaleur du soleil comparee avec cello
de l'ombre (Ib. id.). Sur la cause de rico-
chets. . . sur la surface de l'eau (Ib. XX. 18-13).
Sur diverses inte.grales definies (Ib. id ). Sur
les transcendantes elliptiques (Ib. XXJII et
XXIV, 1818-20). E\p.surleremousetlapro-
pagalion des ondes (Ib. XXV. 1820). Exp. sur
divers cas de la contraction de la veifle fluide
etc. (Ib. XXVII. 1823). Exp. sur la depense
des rcservoirs etc. (Ib. XXVIII. 1824). Expe-
rienze sulle contrazione delle vene d'acque
(Mem. Soc. Ital. XX. 1828-29). Riflessioni
sul moto permanente del acque ne' canali
orizzonlali (Ib. XIX. 1821—23), — Osserva-
zioni sulle macchine in moto, Torino 1830.
Mem. della transcendenti ellitiche, Ib. 1817.
* Prov. Tortone, Piemont.
Bieberstein, s. Marsch all.
Biela, Wilhelm, Baron von, —
Hauptmann in d. Österreich. Arnieö, machte
die Feldzüge von 1805, 1809 u. 1813 —
nJ5 mit, war 1832 Platzcommandant vop
Rovigo (Ct) (JU) (G. 1856;,
geb. 178 2, März 19, Rosslau, b. Stolpe
am Harz,
gest. 1856, Febr. 18, Venedig.
Die zweite iirosse Weltenkraft, nebst Ideen
über einige Geheimnisse der phvsischcn Astro-
nomie, oder Andeutuncen zu einer Theorie
der laiigentiaikraft, Prag 1836. — Entdeckte
IS'JG, lehr ^1 zu Josephstadt in Böhmen den
Comotoa (später d. Bielasche eienannt), von
(loiu er selbst schon am 23. März desselben
.lall! CS r.achwies (Astron. Nachr. IV), dass er
identisch sei mit dem von 1 772, 1779 u. 1805,
nisi. (>jne elliptische Bahn besitze (Siehe Oam-
bart). Entdeckte ausserdem noch zwei Come-
leii. 1S2i3, Dec. 30 und 1.V31, Jan. 14 Astron.
\achr. 11 u. VIII). Überd. Möglichkeit d. Stur-
zes mancher Cometen in die Sonne (Ib. IM).
.Noch viele astr. ßeobb. ebendaselbst. Über
d'c A\cndrehung der Nebenplaneten (Bauib-
gartner, Zoitschr. f. Phys. 18H9. Bd. 11).
Biet, Claude. — Apotheker des Ko-
nii.'s von Frankreich /^Ö; ,^^^;,* '
geb. 1668 etwa, ChaUvot, b. Verdun,
gest. 17 28, Juli 1 8, Versailles.
Lettre aux doyens et docteurs en pbarmacie,
au sujctde la thöriaque, Paris 1704. Vierphar-
maccut. Aufsätze in d. Möm. deTr^voux, 170*,
1707 u. 1713.
Biewend, Eduard. — Bankwardein
in Hamburg, früher successive Silberbüt-
189
Biggin
Billingsley.
190
tengebülfe u. Berg-Gcgcnprobiror in Claus-
thal fOr),
geb. \H\i, Aug. 8, Rotheliün.>, Harz.
Über ein Adhäsionsphäiiomen (Pogg. Ann.
1842. LVJI . Analyse d. Nontronils (Erdmann's
.lüurn. 4 837. XI). Anal. <1. lUiodiiiiuclilorid-
natriutns etc. (Ib. 183S. XV). Über d. Bereit,
d. tropfbar. Wßsserfr. Chlors aus Chloihydrat
(Ib. id.). Schweissbarkeit d. Palladiuin.s (Ib.
1841. XXIIl) Chlorhydralkryslalle; Lej.(iruni;
V. Eisen u. Blei; hydro-cloktr. Veriiold. des
Kupfers etc. (Ib. id.). Noiitronit (Ib. -1850.
XLIX).
Big;g;in, George. — Esquire, Milgl.
d. Royal Society (ThJ,
geb. . . ., gest. 1803, Nov. I . . .
On Ihe qiiantity of Tannins Princlple and Gal-
lic Acid contained in the hark of various Iroes
(Phil. Tr. 1799).
Bigot de Morogues, Sebaslien
Frangois, Vicomle de. — Lieulenanl-
Genera! de.s annees luivalos. Correspood.
tl. Acftd. d. VVi.ss. zu Paris fliSJ (Hozicr,
Table de l'acad. d. Sc.J,
geb. n05, Apr. o, Brest,
gest. nsi Ville-Fayer, b. Or-
leans.
Essai sur rapplicalion de la theorie des forces
centrales au\ elTets de la poudre ä canon,
Paris 1737. Artikel : Cloche ä plonger, im Di-
ctionn. <ie l'acadömie.
Bigot de Morognes, Pierre Ma-
rie Sebaslien, Baron de. — Enkel des
Vorigen. Reicher Gulsbesilzer. Pair von
Frankreich (BSJ,
geb. 177 0, Apr. 5, Orleans,
gest. 4 8 40, Juni i 5, Orleans.
Essai sur la Constitution minöralogique et göo-
loL'ique du sol des environs d'Orleans, 1810.
Memoire historique et ph\ sique sar les chutes
des pierres totttb^es sur la terra ä diverses^
öpoques, 1812. Nolions i;eologiques sur l'an-
tiquite des couches les plus superßcielles de
laterre, 1824. Sur quelques substances des
environs de Nantes (Journ. d. Mines 1807).
Sur les principales substances des departe-
ments du Morbihan etc. (Ib. 1809 et 10). Sur
le Kaolin de Dignac (Ann. ct»im. phys. 1823.
XXIIl).
Bilfinger (Bülfinger), Georg Bern-
hard. — Erst Scblossprediger in Tübin-
gen, dann Prof. extr. d. Philosophie (17 2 I)
und Prof. ord. d. Moral u. Mathematik (17 2 4)
an d. Univ. daselbst, darauf (17 25) Prof. d.
Logik, Metaphysik u. Moral in St. Peters-
burg, kehrte aber 1731 nach Tübingen zu-
rück , war daselbst Prof. d. Theologie und
Superattendens des Slipendii, später auch
Curalor d. Universität. Auswärt. Mitgl. d.
Berliner Acad. fMJ (LW) (HL),
geb. I 093, Jan. 23, Canstadla. Neckar,
gest. 1750, Febr. 18, Tübingen.
Elemenla Physices elc Lips. 1742. De variis
i).uoujelris sensibilioribus et eorum nova spc-
cic ac usihus fCotnm. Acad. Petr. I. 172fij. De
iJireclione corporum ciavium in vorlice sphac-
rico et liiiura nucl(?i, dissertatio experiiiicnia-
lis Ib. id.). Demonslrationes luechanicao de
viiibus corpori moto insitis et illarum nien-
sura (Ib. id.). De frictionibus corpoium soli-
doruni (Ib. T. 11;. De tubis capillaribus, diss.
e\perimentalis (Ih. id.). Experiment, de ef-
feclu caloris vel frii:oris subitanei in cxpansio-
ncm vel contractionum vitrorum (Ib. T. 111).
Solulio problomntis de vi centrifuga corporis
sphaeriCi in vortice sphaerico f,'yranlis (Ib.
T. IV). De solidorum resistentia (Ib. id.). De
causa gravitatis physica generali disquisitio
cxperimentaiis flM^ces de Prix de l'Acad. de
Par. T II).
Bill, Robert. — Civil-Ingenieur (BS),
gebt n54 SlafTordshire,
gest. 1827, Sept. 23, Birmingham.
Mehre technische Erfindungen, z.B. : Eiserne
Gefässe statt der Tonnen zur Aufbewahrung
des Trinkwassers auf Seereisen ; eiserne Ma-
sten ; Verfahren zur Conservation der Hölzer.
Billberg, Joliann. — Bischof von
Slrengnas, vorher Prof. d. Mathematik an
d. Univ zu Upsala (Gz) (BNJ,
geb. 1650 . . . Mariestadt,
gest. n 1 7 . . . Stiengnüs.
Tract. deCometis, Holm. -1682. BlömentaGeo-
metriae, Dpsal. 1GS7. Tract. de refractione
solisinoccidui in septentrionallbusoris, Holm.
1696 (Miscll. Acad. Nat. Cur. 1696); Tract.
de reformatione caleiidarii Juliani et Grego-
riani, Ib. 1699. Viele Disserlatt.
Billettes, Gilles Filleau dos. —
Pensionnaire mccanlcien d. Acad. d. Wiss.
zu Paris (Mem, Par. 1720;,
geb. 163 4 Poitiers,
gest. 1720, Aug. 10, Paris.
Description dune machine ä öpui^er l'eau
(Mem. Par. T. 11). Dcscript. d'une nouv. ma-
chine de porte d'öcluse [Wm. Par. 1699).
BUlich (Billichius), Anton Günther.
— Gräflich Oldenburgscher Leibarzt (J),
geb Friesland.
Anfangs des XVII. Jahrh. lebend.
Exercitatio de natura et constitutione spagy-
rices emendatae, 1623. Exercitium chymicum
ultimum, Bren>ae1625. Observationum ac pa-
radoxorum chytniatricorum Libr. duo, Lu.ud.
163t. Diss. de Thessalo in chymico redivivo
seu de vanitnlc lucdicinae chemico-hermeti-
coe. Francof, 16 39 et 16 '.3.
Billingsley, Sir Henry. — Lord
Mayor von London (f^O) 'BSj,
191
Büly
Binean.
192
geh Canterbury,
gest. <606, Nov. 22, London.*
The Elements of Geometryof the most ancient
philosopher Euclide ofMegara, ^aithfally trans-
lated into Ihe english tongue etc. Lond. 4 570.
♦ gest. Kov. 12 (J) (5^'}.
Billy, Jacques de. — Jesuit, zuletzt
Lelirerd. Matheoi. inDijon (Ni.XXXXJ (J),
geb. 1602, März 18, Compiegne,
gest. 1679, Jan. H, Dijon*
Nova Geometricae Clavis Algebra, Par. 1648.
Tabulae lodovicae seu universa EcUpseon do-
ctrtna tabulis, praeceptis ac demonstrationi-
biis explicata, Divione 1656. Diophantus redi-
vivus, Par. 1660. Opus astronomicum, in quo
siderum omnium hypotheses, et eorum mo-
tus , et quaecuraque ad astrooomiao theore-
rnata etpraxes perlinent, declarantur, Ib. 1660
et '!66'l . Discours de la com^te de rann6e4 665,
Ib. 4 €6 5. Crisis astronomica de motu come-
tarum et de coniela annorum 1664 et 4 665,
ubi confutantur hypotheses lineae rectae, et
aperitur novum systema cometarum, Divione
1666. Doctrinae analylicae inventum novum,
Tolosae 1670. To find the Year of the Julian
Period (Phil. Tr. 1666).
Billy, E . . . de. — Ingenieur-en-chef
desMines, Mitgl. d. Conseil centrale des
fecoles des Mines zu Paris (AM),
geb. 1802, Mai 26, . . .
Notice sur les volcans eteiuts des environs
d'OIot en Catalogne (Ann. Min. Ser. II. 1828.
IV}. Auszug aus L. v. Buch's Beschreib, d.
canar. Inseln, und verschiedene Berichte eben-
daselbst. Betrachtungen übor das versteine-
rungsführende Übergangsgebjrge d. Bretagne
,Mem Sog. bist, not de Strasbourg. I). Geo-
logie du D(5pm des Vosges, avec carte (Gompt.
rend. 1853. XXXVI).
Bina, Andrea. — Mönch von der
Congregazione Casinese, Lehrer der Philo-
sophie in den Klöstern seines Ordens zu
Padua, Perugia und Mailand (Mzz),
geb. 1724, Jan. 1, Mailand,
gest
Electricorum efTectuum explicatio, quem ex
principiis Newtonianis deduxit, novisque ex-
perimentis omavitD. Andr.Bina, Patavii17o1 .
Ragionamento sopra la cagione de' Tremuoti
etc. Perugia 1751. Lettera intorno all' Eiettri-
zazione dell' aria in occasione di terapo cat-
tivo etc. Ib. 1753. Physica experimentalis
Christiani Wolfii etc. nunc primum ex ger-
manico idiomate in Latinum translata, 3. vol.
Venel. 1753—58 (Angehängt ist dem ersten
Theil : Diss. interpretis de tubis capillaribus,
und dem zweiten : Diss interpretis de electri-
citate). Elektrische Versuche, Gewitter und
Begen betreffend ; Brief an Kästner fHamburg.
Magazin, 1753, Bd. Xir .
Binder, Johann Heinrich. — Apo-
theker, Stadtratji und Stadtgciichtsbeisitzer
in Stuttgart (Buchn. Rep. XXIJ,
geb. 1779, Jan. 24, Stuttgart,
gest. 1825, Jan. 8, Stuttgart.
Versuche mitRomershausen's Luftpresse (Buch-
ner's Rep. 1819. Bd. VI). Pharmaceut. Noti-
zen (Ib. 1819, VII). Über Poutet's Prüfung des
Olivenöls (Ib. 1820, VIII). Prüfung einer im
Sassafrasöi gebildet, krystall. Masse (Ib.1821,
XI).
Biadhelmj Johan n Jacob. — Phar-
maceut in Berlin u. Petersburg, dann Apo-
theker u. Professor in Moskau , zuletzt in
Berlin privatisirend (M.l) fNJ,
geb. 1750, März 5, Ragow, Mark Bran-
denburg,
gest. 1825, Jan. 17, Berlin.
Ökonom. -chemische Beobb. u. Versuche über
einige d. gewöhnlichst, vogetabil. Nahrungs-
mittel, Petersb. 1793 (Aus d. Abh. d ökon.
Geseilsch. daselbst, Bd. IV). Glasur auf ge-
schmiedetem Kupfer und Eisen (CreH's Ann.
1784). Bereit, d. Brechweinsteins (Ib. 1787).
Üb. d. Rückstand d. Bereit, d. Vitrioläthers
(Ib. id.). Bestimm, d. Gewichts einig, äther.
Oele (Ib. id.). Versuche mit Braunstein (Ib.
1 789) . Über d. sibirisch. Aquamarin (Ib. 1 790) .
Üb. d. sibirisch, roth. Schörl (Ib. 1792). Üb.
d. Zinkspath zu Bleyberg (Elwert's Mag. f. Apo-
theker, 1785). Chem. Untersuch, e. krystall.
Asbestes (Schrift. Berlin, naturf. Gsll. Bd. III).
D^^ d. Krös- oder Kragensteins (Ib. id.). D« e.
krystall. Schwerspaths v. Freiberg (Ib. IV).
D» d. vererzt. Goldes v. Nagyag (Ib. id ). D° d.
weissen Galmeis v. Bleit)erg (Ib. id.). D" d.
rosenfarb. Quarzes (Ib. V). 0° e. Krystaiis v.
Katharinenburg (Ib. VIII). Versuch mit Braun-
stein (Ib. IX). Zerleg, d. Berylls (Ib. X). Chem.
Untersuch, sibir. Bleierze (Ib. id.). Beobb. üb.
d. sibir. Topas (Ib. XI). Vom sibir. grün. Blei-
spath (Ib. id.). Über sibir. u. duurisch. Ghal-
cedon (Neue Schrft. d° Bd. II). Üb. sibir. Ku-
pferlasur (Ib. id.). Über die Cadmien, beson-
ders vom Zink u. Kobold (Pallas, Neue Nord.
Beitr. VI).
Bindseil, Heinrich Ernst. — Dr.
PhiL, Univers.-Bibliothekar in Halle (OrJ,
geb. 1803, Mai 22, Wernigerode,
Akustik, mit sorgfältiger Berücksichtigung der
neueren Forschungen, Potsdam 1839. Abhandl.
zur allgemeinen vergleichenden Sprachlehre :
i) Physiologie d. Stimm- und Sprachlaute;
2) Über d. verschiedenen Bezeichnungswelsen
d. Genus in d. Sprachen, Hamb. 1838.
Bineau , J e a n M a r t i a 1. — Ingeni-
eur-en-chef des Mines pour la partie me-
tallurgique (QC),
geb. 1805, Mai 19, Gennes, Dep. Maine
et Loire.
Rappoit sur l'emploi de la tourbe pour le pudd-
lage de la fönte etc. (Ann. d. Mines, 1835. VII).
193
Bineau
Bion.
19i
Sur les divers procedes mis en usage pour rem-
placer dans les hauts-fowrneaux et les feux
daffinerie, Je charbon de bois par le bois vert
dessöchö ou torrifie (Ib. 1838. T. XI JI).
Bineau, Amand. — Prof. d. Chemie
an d. Facült. d. Wiss. u. an d. Ecole do la
Martiniere zu Lyon, auch Secretar d. Classe
des Sciences der Acadernie daselbst (Or),
geb. 1812, Jan. 18, DovJe^-Ia-Fontaine,
Dop. Maine-et-Loire.*
Sur quelques combinaisons ammoniacales etc.
(Ann. chim.phys. 1838. T.LXVII). Recherch.
sur los densites de vapeur (Ib. 1838. LXVHIK
Nouv. recherch. sur les combinaisons amnio-
niacales (Ib. 1839. LXX). Snr les combiiiai-
*:ons de l'eau avec los hydracides (Ib.Sör. III.
^843. Vll). Suriesproduitsrcsultantderaetian
de Tiode et da chlore sur rammoniaqne (Ib:
1845. XV). Sur les rclation? des densitös de
vapeurs avec les equivalenls chimiques (Ib;
1846. XVIII). Sur les biformiates de potassö
et de sn-.de ;lb. 1847. XIX). Sur les combi-
naisons da camphre flb. 1848. XXIV). Des
combinaisons de l'acide sulfurique avec I'ean
'Ib. id. et 1843. XXVI). Sur la density des
vapeurs d acide acötique, d'acide formique et
d'acide sulfurique ;Goaipt. rend-. 1844. XIX).
Sur \a composit. chiniiq. des eau\ de pluie ä
Lyoii (Ib. 185^. XXXIV et 18.54. XXXVni).
Sur Tempioi dos liqueurs titrces pour l'f^va-
luation de i'ammoniaque des eaux (Ib. 18o3.
XXXVr. Sur l'özca atmospheriqne (Ib. 1S55.
XL).
* geb. Ifio et^va . . . (QC)
Binet, Jacques Philippe Marie.
— Prof. d. Astronomie am College de France
in Paris und seit f8i3 Mitgl. d. Instituts
daselbst, vormals General-Studiendireclor
d. polytech. Schule (Q) (QC) (CR.XUl),
geb. 178 6, Febr. 2, Kennes,
gest. 1856, Mai 1'2, Paris.
Sur la theorie des ?xes conjuguos et des mo-
ments d'inertie des corps (Journ. d' ecole po-
lytechn. 1S13. T. IX). Sur un Systeme de for-
mules analytijues et leur application ?i des
considora'ions g^omötriques (Ib. id.). Sur la
decomposition des forces (Ib. 1815. X). Sur
l'expression analytiqne de l'elasticite et de la
roideur des courbes ä double courbure (Ib.
id.). Sur les pvincipes gen(?raux de dynamique
etc. (Ib. 1S23. xri). Sur la determinafion des
orbites des planetes er des cometes (Ib. 1831 .
XIII). Su" la ri^solulion des equat. indetermi-
nces du I"'" degrö etc. (Ib. id ). Sur los inte-.
gralcsdöfiniesEulerienues etc. (Ib. 1839. XVI).,
Sur ia Variation des constautcs ai bllraires dans
les <?quations de la dynan it|uo (Ib. XVII). Sur
dos thcorcmes de pooiuotricXLiouvillä, Journ.
d. Mäib. ir.r,7. 11). Siir riniegrat d'un Sy-
sleuie d'tqac t. uiiTörentielles du ä"«" ordre etc.
(Ib. id.) Sur le piOul>mc do dolcrioiner le
nombre de miinirre-. dout une fiLrure rrcli-
liijne p?dt ctre pf'rla:;rt} en m !:ii»i.ics etc. (Ib.'
1 839. IV) . .«nr le:^ inö^alaos Si^culaircs du mou-
-"cment des planetes (Ib, 1840. V). Sur unc
courbe qui est sa propre developpee etc. (Ib,
1841. VI). Sur la liu^orie des uombres entier?
etc. (Ib. id.). Sur le diHeloppement de la fon-
ctton dont d(''pendent les calculs des perturba-
tions des planetes (M6m. Sav. eirang. 184 3).
Sur latransformat.d'uneint(?graIed('finieen in-
tegrale indefinic (Compt. rend. 1841. Xlf;. Sui
la theorie de la Variation des constäntes arl>i-
trair^s dans les «^quat. de la dynar.iiquo etc.
;Ib. 1841. XIII). Sur une proprietö ('es nom-
bres prCmiers et sur la determinal. des nom-
bres Qssnciös d Euler (Ib. id.). Sur une nouv.
methode pour troi.ver le plus grand commun-
diviseurdes nonibros cn'iers etc. 'Ib. id.). Sur.
l'usagedu calcul des variations pour rinlcgrat.
des öquations h derivöes partielles du 1"'<= or-
dre etc. (Ib. 1842 XIV). Snr un moyen foeijo'
d'arriver ä Ja trausformat. deco«iver;e parPfaff -
(Ib. XIV. etXVi. Sur la determirat. d'una in-
tegrale Euleriennebinöme (Ib. 1J5 4.S. XM). Si!r
la forrnation d'cne classe tres-eietibic d equa-
tions reciproques etc. (Ib. id.). Sur riuiegrat.
des equat. linöaires auv ditT^^renccs liule.«;, d'nn
ordre quclconque, ä coeff. variables (Ib 184.T.
XVn)." Sur rint'.grat. des 6qust. de la cnurbe
elastique ä double courbure (Ib. 1S44. XIX).
Sur la courT>ure des llgnes considerees conitTiO
provenant de lintersect. mutuellc da 2 siir-
faces donnces (Ib. id.). Sur uoo que.-^'ioi. do
lanalyso des probabiiitcs etc. (Ib. id.). Sur b;
nouibi-e des divisiöns ä effectuer pour obtomr.
lo plus grand diviseur commun de deux nora-
bres entiersetc. (Ib. id.) Sur la d-^couvcitc de
h Variation attribuee ä Aboul-Wefä, (Ij«. -184^.
XX). Sur le diameLre apparcnt et sur la pa-
ral'axe du Soleil (Ib. 1846. XXII). Sur le n.ou-
vcinent du pendule simple ca ayant e;4ard ä
rinfluence de la rotat. diurne de la terre (ib.
1851. XXXII). Sur rapplicat. de la tb 'örie
des suites ä la serie des nombr'es premtcrs etc.'
(Ib. id.). ■ -'i ■ '■;/;/'."
Blnninger, Ca s p a r. — *v . .\ Yir;,
geb. . . ..gest. vor 1770 . . .
La veritable cause du flux et renu.s, de la nier,
Halle 1749 (Auch deutsch, JBreslau 17 3?;.
* In der Dedication seines? Eucbs (an F,r I o d i i .• li d.
Gr.) nennt er sich siijei (nlso preup."^. fatertlian?).
Binninger, L u d w i g II e i n h a r d. —
Stadt- und Landphysicus zu Buschvi'eiler
im Elsass (Mj, •
geb. iliS . . . . . . Buschwciler.
gest. 1776, Aug. 18, BuschweJier.
Oryctographiae agri Buxovillani et viciniae
specimen, Argent. 1762.
Bioily^ Nicolas. — Landkarien- und
.Globen-Händler in Paris, führte den Titel
Ingenieur du Roi pour les instruiiitnts de
raathematiques (BS) (BN),
geb. 1 (>53 etwa, ...
% gest. 17.03 .... Paris.
Vsa-'o des gbbes crjieste et terrcöh"'. et des
spberes suivants les diffeients sy- 1<' , >.es du
13
195
Biot.
196
monde, Paris 4 699. Trait^ de la construction
et des priocipaux usages des iostruments de
math6inatiques , Ib. 4 741 (Erlebte viele Auf-
lagen und Übersetzungen , eine deutsche von
Doppelnuijr [unter d. Titel : Mathemat. Werk-
schuie], die auch mehrmals aufgelegt ward] .
Description et usage d'un planisph^re nouvel-
lement construit, Ib. 4 727.
Btot, JeanBap liste. — Prof. d. Phy-
sik am College de France (seit 4 800) und
(seit 4 809) d. Astronomie an d. Faculläl
d. Wiss. zu Paris, Mitgl. d. Instituts (seit
4 803) und des Längenbureau daselbst (seit
4 806). Früher Prof. an d. Cenlralschule zu
Beauvais, nachdem er aus d. anfängl. ge-
wählten Arlilleriedienst ausgeschieden (BC)
(DC) (QCJ,
geb. 4774, Apr. SI4, Paris.
Traitö analytique des courbes et des surfaces,
Paris 1803, als Essai de g6om6trie analytique
etc. Ib. 1805. Essai sur Thlstoire des sciences
pendant la r^volution frangaise, Ib. 1803. Re-
lation d'un voyage fait dans le D6p. de l'Orne
pour conslater la r6aUt6 d'un mötöore observö
ä l'Aigle, Ib. 4808. Trait6 Äl^^ment. d'astrono-
mie phvsique, 2 vol. Ib. 4 805 (2. Aufl. 8 vol.
1841, 3 Aufl. 4 vol. 4844—47). Recherches
sur les r^fractions ordinaires etc. Ib. 4 810.
Tabics baromätriquGS portatives, Ib. 4844. Re-
chorch. expra. et math. sur les mouvcmens
des mol^cules de la lumiere aulour de leur
nentre de gravitö, Ib. 4 814. Traitö de phy-
siquB exp6rimentale et mathäniatique, 4 vol.
lU. 4816. Pr^cis ^lömentaire de Physique ex-
pfrimentale, 2 vol. Ib. 4 84 8 et 4 821 (Deutsch,
mit Zusätzen, von Fechner, 5 Bde. Leipz. 1828
— 29). Recherches sur plusieurs points de l'a-
.*;tronomic egyptienne, Ib. 4 823. Recherches
.sur l'ancienne astronomie chinoise, Ib. 4 840.
— Mit Antgo: Recueil d'observations geode-
siques, astronomiques et physiques , öxecutes
par ordre du bureau des longitudes de France,
en Kspagne et en Ecosse, pour d^terminer la
Variation de ia pesanieur etc. (Bildet d. IV. Tbl.
von: Gase du Systeme mötrique) Ib. 4 824.
Instructions pratiques sur l'observalion et la
niesure des propri^t^ optiques ap|»<Mces ro-
tations etc. Ib. 1845. — Mit F. Lefort: Com-
merriuni epistolicum J. Collms et Aliorum de
Analysi promota etc. Ib. 4 856. .Sur 1 int^gra-
lion «Icr. tqualions difförentielles partielles et
sur Ics vihrations des surtaces (Mäni. de l'Inst.
4 803 Iv). Rapport sur les expöriences de
Volta 'Ib. 4804. V). Sur le calcul aux diffö-
n'otiolles partielles et sur les attractions des
sph»ir<»i(les ;lb. 1806. VI). Mit Arago: Sur les
MÜiniK-s 'les corps pour la lumiere et parlicu-
lioieaiei.t su»- les forces refriuiientes de difTö-
routa f •/: 'Ib. id.). Sur rinfluence de Thifnii-
d;ic (t de ia chaleur dans Ic;, röfractions at-
iiic.«^;ih riques Ib. 4807. Vlli;. Sur les refra-
clio.i.- e\tiaor/'.inaires qui s'ohservent Ires-pres
•Ih IJori7on (Ib 1840. X). Sur de nouv. rap-
port. (\»t i visJonl entrc la rrflexion et la po-
aiisafiuu de i \ Junii^re par les corps cristal-
lis^s (Ib. 4 84 2. XII). Sur un nouv. genre d'os-
cillation qu'^prouveot les moI6cules de Itfiu-
mifere en traversant certains crisiaux (Ib. 4 84 2.
XIII). Sur une nouv. applicalioo de la thäorie
des oscillations de la lumiere (Ib. id.). aar la
nature des forces qui partagent les rayons lu-
minoux dans les cristaux dou^ de la double
röfraction (Ib. 4 84 3-4 5. XIV). — Sur l'utilit^
des lois sur la polarisation de la lumiei-e pour
connattre l'etat de cristailisation et de combi-
naison dans un gra?ifN%)mbre de cas oü le
Systeme cristallin n'est pas observable <M6m.
l'Acad. 4 848. 1). Sur les rotationsque certaines
substances impriment aux axes de polarisa-
tion des rayons lumineux (Ib. II. 4 84 9). Sur
les lois g^n^rales de la double refraction et de
la Polarisation dans les corps r^guii^rement
cristallis^s (Ib. 4 820. III). Sur les voyages
entrepris pour mesurer la courbure de la
terre et la Variation de la pesanteur terrestre,
sur Taxe meridien compris entre les lies Pi-
thiuses et les tles de Shetland (Ib. id.). Sur la
figure de ia terre (Ib. 1829. VIII). Sur la po-
larisation circulaire et sur ses appiications k
la chimie organique (Ib. 4 835. XIII). Sur l'an-
n6e vague des Egyptiens (Ib. id.). MitPerso«:
Sur les modificalions que la fäcule et la gomme
subissent sous Tinfluence des acides (Ib. id.).
Rapport sur les expäriences de Mr. Xelloni
relatives ä la chaleur rayonnante (Ib. 4 888.
XIV). M^thodes math. et exp. pour discerner
les melanges ei les combinaisons chimiques
däfinies ou non däfiniei qui agissent sur la lu-
miere polaris6e etc. (Ib. 4 838. XV). Sur plu-
sieurs points fondamentaux de m^canique chi-
mique (Ib. 4 838. XVI). Sur Texistence d'une
condition physique qui assigne ä l'atmospb^re
terrestre une limite sup6rieure d'el^vation qu'
eile ne peut däpasser (Ib. 4 840. XVII). Sur la
Polarisation lamellaire (Ib. 4 842. XVIII). —
Exp. sur ia producUoo du son dans les va-
peufs (M6m. d'Arcueil. T. II. 4 809). Sur la
nature de l'air contenu dans la vessie nata-
toire des poissons (Ib. id.). Exp. sur la pro-
pagation du son ä travers les corps solides et
ä travers l'air dans les tuyaux cylindriques
(Ib. id.). Sur une maniere d'imiter ortificiel-
lement les phänomenes des couleurs produites
par l'action des lames mincesde mica sur des
rayons polaris6s (Ib. III. 4 84 7). Sur une nouv.
methode d'imiter etc etc. (Ib. id.). Sur une
loi remarquable qui s'observe dans les oscil-
lations des particules lumineuses, lorsqu'eiles
traversent obliquement des lames minces de
chaux sulfatce etc. (Ib. id.). Sur les lois de la
dilatation des liquides k toutes les tcmpera-
tures [Ib. id.). Examen comparä de 1 intensit^
d'action quo la force r^pulsive extraordiitairo
du gpath d'Islande Gxetap sur les molöcules
hnnincuses de divterses couleur (Ib. id.). —
Sar les equations aux diflfet^nces melt^es (Mein.
Sav. 6tr. 1805. I) Sur les integrales des Equa-
tions aux di/rerences finies (Journ. de l'ecole
polylechfi. I'^IC. T. IV). Sur les axes de Sus-
pension syncluon« s (Ib. VI). Sur la vraie con-
slilulioii dii lahiiosphere tcrresire fConn. d.
lenips 18H). S\ir la nature et les causes dj
i uurore i»oröale (Jouni. Phys. 4 824. T XCill).
197
Biot.
198
Sur la propagation de la cbaleur et sur un
moyen simple et cxact de mosurer les hautes
temp^ratures (Jour. Mines, 4 804. XVIII). Mit
Tliämurd: Analyses comp, de la chaux car-
bonatee et de fanagonite (Ib. 180g. XXHI).
Pbenom^nes de polarisation successive ob-
serv^ dans des fluides homogenes (Ib. 1 81 5.
XXXVIH). Sur la cause de la coloration des
Corps (Ib. id.). — Sehr viele Notizeo im Bul-
let. d% la Soc. philomat. Mit Cuvier: Sur
quelques propriötes de l'appareilgalvan. (1801),
Surle iluide galvanique (1801). Theorie matb.
de la propagat. du son (1803). Sur les cour-
bes tautocbroaes (1803). Quelle est linflueitce
de Tovidation sur les effets de la colonne de
Volta (1803). Sur la loi raalh. de la cbaleur
(18U4). Sur la formalion de I'eau par la seule
compression et sur la nature de l'etincelle
electr. (18fr4). Sur l'attract. des spheroides
(1812). Sur la loi de Newton relative ä la com-
municat. de la chaleur (1816). Sur un mode
particulier qui s'observe dans ia tourmaline
(Ib. 1815}. MitPouiUet: Sur les diffractions de
la lumiere (1816). Nouv. öpreuves sur la vi-
tesse inegale avec laquello relectricite circule
dans divers appareils electromoteurs (1816).
Sur le jeu des anches (1 81 6) . Comparaison du
Sucre et de la ^omnie arabique dans leur action
sur la lumiere polarisöe (1816). Gonstruct.
dun colorigrade (1816 et 1818). Sur les sons
que rend un mörae tuyeau d'orgue renipli suc-
ccssivement de differents gaz (1816). Sur la
cristallisation du mica (1818). Sur la crist. du
Sucre de Cannes (1 81 8) . Sur la double röfra-
ction de l'euclase et de la topase jaune (1820).
Examen opt. de la struct. cristall. du Kaneel-
stcin (1820). Sur la struct. de la substance
verte dans la masse de fer decouverte de Pal-
las (1820). Sur rApophyllite (1820). — Nouv.
experiences sur le döveloppement des forces
polarisantes par la compression etc. (Ann.
chim. phys. 1816. III). Sur les sons des tu-
yeaux cylindriques qui contiennent deux gaz
superpost^s (Ib. 1818. VII). Sur les rotations
que eertaines substances imphmcnt aux axes
de Polarisation des rayons lumineux (Ib. 1818.
IX). Sur une nouv. propriötö qu'acquierent
les lames de verre quand elles ex^culent des
vibrations longitudinales (Ib. 1820. XIII) : Sur
los propriötös opt. de la cbaux carbonatöe ma-
gnesifere (Ib. 1820. XIV). Sur le magnetisroede
la pile de Volta (Ib. 1820. XV). Sur les diver-
ses ampUtudes d'excursion que les variations
diurnes peuvent acquärir quand on les expose
dans ün Systeme de corps aimantes röagissant
les uns sur les autres (Ib. 1823. XXIV). Sur
rinflaramation de la fraxinelle (Ib. 1832. L).
Sur un caractere opt., k l'aide duquel on re-
connait immödiatement les sucs vögefaux qui
peuvent donner des Sucres analogues au sucre
de Cannes etc. (Ib. 1833. LH). Sur l'emploi
de la lumiere polarisee pour manifester les
diflförences des combinaisons isomeriques (Ib.
1838. LXIX). Sur la construct. des appareils
destines ä observer le pouvoir rotatoire des
liquides (Ib. 1840. LXXIV). Sur les lunetles
achr'>matiqes ä oculaires multiples (Ib. Ser. III.
1841 III). Sur les propriötös opt. des alcalis
vegetaui (Ib. 1843. IX). Sur l'emploi de la lu-
miere polaris^ pour studier diverses questiom»
de m^canique chimique (Ib. 1844. XetXI).
— Sehr viele Aufs^ze in den Compt. rend.
z. B. : Sur les propri6tes mol^ulaires de l'a-
cidc tartriqne (1835. I). Instrument destin6 k
puiser de I'eau ä de grandes profondeurs etc.
(Ib. id.). Sur les acides tartroviniquo et tar-
trom^thylique (Ib. 1836. II). Sur les r6fra-
ctions astronomiques (Ib. 1836. III et 4 840. X).
Sur la Constitution des rcglons sap^rieures de
l'atmosphere (Ib. id.). Sur la double r^fraction
circulaire (1837. IV). Sur le d^placement du
plan de polarisation dans l'int^rieur des liqui-
des (1837. V). Sur la difTerence phys. cntre
l'amidon et la dextrine (1837. V). Sur la vraie
Constitution phys. de l'almosph^re terrestre
(1838. VI). Sur l'emploi des distances z6ni-
thales reciproques et simultan6es pour döter-
miner les erreurs des röfraclions etc. (1838.
VII). Sur la mesure theorique et exp^rimen-
tale de la räfraction terrestre etc. (Ib. id.).
Exp. avec le sulfate de baryte phosphorcs-
cenle de Mr Daguerre (1839. VIII). Snr la na-
ture des radiations qui excitent la phospho-
rescence et döterminent eertaines actions cbi-
miques (Ib. id. 5 Aufs.). Sur la cause physique
du pouvoir rotatoire dans le quartz cristallise
(Ib. id.). Sur la Constitution mol6culaire des
produits isomeres au camphre (1839. IX).
Sur la construct. et l'usage des appareils de-
stines ä ^prouver le pouv. rotatoire des liqui-
des (Ib. 1840. XI). Sur la chimie atomique
(Ib. id.). Sur le döveloppement des forces cla-
stiques de la vapeur aqueuse (1841. XIIj. Sur
les radiations chimiq. de la lumiere (Ib. id).
Sur quelques points relatifs ä l'astronomie et
aux instrumens d'optique (Ib. id.). Sur un
memoire de Mr. Gauss r^latif ä l'optique ana-
lytique (Ib. id.). Sur la formation directe des
coefficients göneraux des systemes optiques
(Ib. id.). Sur la polarisation lamellaire (Ib.
XII et XIII). Sur l'emploi des propri6l6s op-
tiques pour l'analyse quantitative des Solutions'
quicoütiennentdös substances dou^es du pou-
voir rotatoire (1842. XV et 1843. XVI). Sur
l'identite des modifications iraprimäes ä la lu-
miöre polarisöe par les corps fluides dans V€-
tat de mouvement ou de repos (1843. XVII).
Applications diverses d'une nouv. th^orie des
instrumens d'optique (1844. XIX). Sur les
proprietös optiques des appareils ä deux ro-
tations (1845. XXI). Sur les phönom^nes ro-
tatoires opöres dans le cristal de röche (1845.
XXI et 1846. XXII). Resumö de Chronologie
astronomique (l 849. XXVIII). Recherch, expm.
ayant pour but de savoir si I'eau, pr^s de son
max. de densitö ou prös de son point de congö-
lation, mais encore liquide, exerce quelque
sction sur la lumiere polarisöe (1860. XXX).
Determinatioi» generale des lois de variations
du pouvoir rotatoire dans les systemes liqui-
des etc. (1850 XXXI). Exp. ayant pour but
d'etablir que les substances douees de pou-
voirs rotatoires, dissoules dans des milieux
inactifs . . . contraclent avec eux une combi-
naison passagörc etc. (1852. XXXV). Surl'ap-
plicat. de la thcorie de Tachromatisme ä la
13*
199
Biot
Biringucci.
200
corupeniation des niouvements angniaires que
le pouvoij' i'otatoire imprinie au\ pians de Po-
larisation des rayons kiiuiiieux d'inegale re-
fraagibiiüe {Ib id.). Sur les relraotioiis astro-
noMiiques (1854. XXXIX et ASÖo. XXXX).
Sur Jes observatoircs ineteorologiques (iSoä.
XXXXI). — Viele Aufs im Journ. d. Sav., im.
MoniteiH, Mercure, kritisch. Inhalts, auch ei-
luge Biographien. — Physique inecanique, de
E. (t. Fischer, tradiiit par Mad. Biot, n(^e Bris-
8on, ave'; des notes par Mr. Biot, Paris 1806,
4""^ odit. iSzi'.
Biot, Edouard Coiislqnt. — Sohn
von Jeiin Baplistc. Mitgl. d. Acad. des In-
scriptions et ßelles-Lettres (seit 1847), frü-
her Ingenieur ; Erbauer der ersten Eisen-
bahn in Frankreich , zwischen St. Etienne
und Lyon fQCJ {G. ^860),
geb. 1803, Juli 2, Paris,
gest. 1850, März 12, Paris.
Table et Analyse d'iin trail^ chinois de niathe-
maliques appliquöes (Journ. d. Sav. S<:^r. III.
T. VII. 4 839). Mem. sur divers mineraux chi-
nois appartenanc ä la collection du Jardin du
Uoi (Ib. T. VIII). Sur la hauteur de quelques
points reraarquablos du territoire chinois (Ib.
T. IX. 4 84 0). Sur la lemperaturc ancienne de
la Chine (Ib. X. 1840). Sur h'S ntiontagnes et
les cavcrnes de la Chine (Ib. T. X). Cataiogue
genfrai des Iremb'etnens de iene et atlaisse-
inents dos montagnes en Chine (Ann, chim.
phys. S6r. Hl. T. U. 1841). Cataiogue gen^ral
des etoiles filantos et meteores observes en
Chine etc. (Compl rend. 1S41 XII et XIII et
1846. XXIII). CataloGue gönöral des coiueles
observes en Chine (Ib. 1843. XVIIj. Sur la di-
rection de raiguüle aimantee et sur Jes auro-
res bor(!^ales observöes en Chine (Ib. 1844.
XIX) . Sur la direction des queues des comötes
(Ib. 4 843. XVI).
Birch, ThoBfias. — Ursprünglich
Quäker, dann zur Hochkirche übergehend,
zuletzt Dr. 'J'heol. und Reclor verschiede-
ner Sciiulen. Mitgl. und Secrelär d. Royal
Society in London {ThJ (BD),
geb. 1705, Nov. 23, Clerkenvv'ell, Lond.,
gest. 17 6 6, Jan. 9, London.
Hislory of the Royal Society, 4 Vol. U", Lond.
1756. On the luriiincusness of the Electricity
(Phil. Tr. 175^).
Bircherod (Birkerod), Jens Üanus).
— Prof. t-Tsl d. Philosophie, dan«) d. Theo-
logie an d. Univ. zu Kopenhagen (VV) fJ!,
geb. 1623, Nov. 12, Bircherod, See!.,
gest. 1686, Sept. 12, Kopenhagen.
Collogi'iin physicurn, llafnlftöO — 5t. Do me-
lallis, Ib. 4 651. Anti-Burnelus s Traclatus in
quo opuscreationisDieitertü expliootur, Fran-
cof. 16S8.
Bird, John.
(HGEJ (LBJ,
Mechanicus hi London
geb. 17 09 etwa
gest. 177 6, März 31, London.
The Method of Dividing Astronondcal Inslru-
nnents, published by Order of the Cotnini>sio-
ners olLongilude, I.ond. 1767. The .VIelhod of
Conslructing Mural Ouadrant, oxeißplifie«! by
descriptiön of the BrassMuralQuadr;nnt in Ihc
Roy. Observalory at Greonwch, published by
Order of the CoiTinrjissioners of Longitude, Ib.
1768. Beide 1785 neu edirt. — An introduction
and notes on Mr. Bird's Method of Dividingetc.
by Ludlam. — Bird verfertigte die meisten In-
strumente, mit denen Bradley beobachtete;
ebenso lieferte er für die Mililärschule in Pa-
ris den Mauerquadranten, den Agelet, La-
lande und sein Neffe zu ihren Beobachtungen
gebrauchten.
Bird, Golding. — Dr. Med., Hülfs-
arzt u. Lehrer d. Materia Medica am Guy's
Hospital in London, Mitgl. d. Royal Society
und d. Curatoriums d. Roy. College of Phy-
sicians (G. 1855;,
geb. 1815 etwa .
gest. 1854, Oct. 27, Tunbridge Wells.
Researches in Poisoning by Charcoa! Vapours,
Lond. 1839. Elenjcnts of Natural Phiiosophy,
Ib. 1841 (3. Edit. 1847). Lectures on Electri-
city and Galvanism in their physiologica! rc-
lations, Ib. 1849. On the existence of titanic
acid in Hessian crucibles (Phil. Mag. 1835. VI).
On certain new conibinations of Albunien etc.
(Ib. 1836. IX et "1837. X). On the action of
electricity on Albumeu (Ib. 1837.X). On elec-
iric currents of low temperature (Ib. id.). On
induced electric currents, with a descriptiön
uf a mngnciic contact-brcaker (Ib. 1S38. XHj.
On indirect chemical analysis (Ib. 1833. XII).
On some of the products obtained by the re-
actiüii of nitric acidon alcohol (Ib. 1839. XIV).
On the Constitution of the saline ingiedients of
aniaial fluids (Ib. 4 845. XXVi).
BiridanoS; s. Bredon.
Biringucci (Biringoccio), V a n u c c i o.
— Ingenieur im Dienste successive der
Herzöge von Parma und Ferrara. und der
Republik Venedig {MzzJ (B),
geb. Ende des XV. Jahrb., b'ioua,
gest. Mille des XVL Jahrb.
Pirotecnica, uella quäle si tratta non solo deila
diversitä delle minore, ma anco di quanto si
ricerca alla prattica di esse, e che s'aj)parlicne
all' arte delia fusione o getto de' melalli, Ve-
nez. 1540.
Biringucci, Carlo. — Arztu. Astro-
log (Mzz) (A),
geb. . . . Siena, gest. 16iS . . .
Processo asfrologico iiiformativo Jella qual»tä
delle sfelle, Milano 1636. Etfetti delle stelle
inflüenti. Ib. Le dodioi Lun^ d-^U" anno, Ib.
II Marte tnonfant*^ cioö gli effetti dcl suo do-
minio. Ib. Aspctti ecciiltici, cioc Discorso ge-
201
Eirkbeck
Bischof.
202
nerale int.'rno all' Kolisso , Ib. 11 fiionro di
(iiovo etc.
Birkbcck, Goor-c. — Pi-acl. Arzt in
London, Piäsule.'il <](;:> dosolbsl \)i'Zz von
iiiiii gegriindelen London Alcchario ;; Iii-ti-
liils^ friihor. soit I7!)i», l'rol" !. Physik an d
\ndersonian Inslllutiai: zn M?;;s;i<nv (A:i.l\.
i.\%i\)(G.'i 0) (Alhjm . Zdl. i H 4 f . No. 3 5 i),
geb. 177 6, Jan. 10, Sefllo, Vorksliife,
gest. 18 il, Dec. f, London.
Mit H. und J. Adcock : Tlic Sleam-Engine, theo-
iclically and practicalK displayed, Lond. 1fi27.
Birkholz, Adam M i c h a e L — Prof.
der Mediciii an k\. Univ. zu Leipzig (WS)
(MA\),
geb. 17 40, Nov. 23, Prettin,
gest. 18 18, Juli 1, Leipzig.
Quaestiones (juacdam pliysicae, chynniac jze-
neralis, deftnitionibus ex^)lic3tae, Lips. 1771.
Quaesticnes ptiysico-cheinico-medicae, Ib.
1778. De praecipuis zrnci calcibus, Ib. 1796.
Bischof, C a r 1 A u g u s l L e b e !c c h t.
— Lehrer d. Gescijichte, Geographie und
Naturichre an d. Armen- u. Waisenschule
in Hof-Mark P'ürth, zuletzt Diurnist im
Slaatsschulden-Tilgungs-Bureau zu Mün-
chen. Vater des Folgenden (M. \\),
geb. 17 02, Aug. 3, Neuhaus, b.Mcis-
scn,
t.est. 18 Li, Jan. 23, München.
Voilesunj-'en über d. matheinat. u. physikal.
Erdbeschieibung. 2 Bde, Fürth 1796 (2. AutL
1814). Vorlesungen U])er d. vornehmst. Ge-
genslünde d. Natur, 2 Bde. 1799—1800. Phy-
sis^h-technolog. Handbuch, 2 Bde. Nürnberg
1791.
Bischof, Carl Gustav Christoph.
— Prof. d. Chemie u. Technologie an der
Univ. zu ßonn, seit 1819, vorher Privat-
docenl an der zu Erlangen (M. II),
geb. 179 2, Jan. 18, Nürnberg.
Mit A. GoJdfuss: Physikalisch-statislische Be-
schreib, d. Fichtelgebirges, 2 Bde. Nürnberg
1817. Lehrbuch d. Stöchion^^etiie , Erlangen
1819. Mit Nees v. Esenbeclr u. Bothe : Die Ent-
wickl. d. PHanzensubf.tanz, Ib. 1819. Lehrb.
d. rein. Chemie, 1^ Bd. Bonn 1824. Die vul-
canischen .Mineralquellen Deutschlands und
Frankreichs, Ib. 18-i5. Die Mineralquellen zu
Koisdort', Ib. 1S26. Die Wärmelehre des In-
nern unseres Erdkörpors, Leipz. 1837. (Ver-
mehrt und verbessert als : The pbysical, Che-
mical and geoIo9:ical researches on tlie inter-
nal heat üf the globo, Lond. 1841.) Memoire
SU!* Taerage des Mioos (G .^Vront und veröffent-
licht von d. Acad. zu Brüssel, 1840). Lehr-
buch d. chemischen und physikaL Geologie,
2 Bde. Bonn 1847—55. Populäre Briefe an
eine gebildete Dame über d. gesaramt. Gebiete
d. Naturwiss. 2 Pdchn. Ib. 1848—49. — .Sehr
viele Aefsät/e in Zeitschriften, z. B. : Übe.'- Ba-
.'Oir.'Jer u Biromotor-Correcticnon (Schweigg.
\ Jouin. 1815. ?v\j. Lh. d. magnet. Eigenschaii.
3iüig. Gebirg.savten d. Fichteleebirgs Ib. 1S16.
XVlll!. Mciimde, Gorrectionen d. Gasvoiume
wogen Druck u. Temp. oline Kechn. zu ma-
vl'.on (Ib. ;st7. XLX). Untersuch, d. Luft d.
G'ibitis fossilis fib. 1818. X.XII; Ein neu. Fy-
roi)hor. ,Ib. LM8. XXIV). Eleklrometr. Wirk,
d. Volt. Siiule und Leitungsiähigk. d. Glases
(11). 182-2. XXXVI). Wirk^ cheniischer Ver-
wandloc'j. m d. Ferne (Ib. 1822. XAXVI). Üb.
d. Phosphorcscenz unterirdischer Rhizomor-
phen flb. 1823. XXXIXi. UnterBuch. d. Luft
in Hühnereiern /Ib. id.). (jo. d. Elementar-
analyse o'rgan. Sub.sianzen (Ib. 1824. XXXX).
Bequemer Fil1rir--\pparat (Ib. id.) i>her die
Bestimm, d. Antimongehalts eines Erzes (Ib.
1824.X.XXXI). Theoried. Aetherbild. (Ib. id ).
Mittel , Gasvolume sehr genau zu messen (Ib.
1824. XLI). Ib. d. Zersetz, d. Ammoniaks
(Ib. 1824. XLIl u. 1825. XLIII). Üb. d. Lam-
scheider Mineralwasser (Ib. 1827. LI). Ver-
fahren, d. elektrochera. Reihe d. Metalle zu
bestimm, (ib. LH). Üb. d. natürl. Kohlensänre-
f-lxhalalionen am Laacher See (Ib. 1829. LVl).
Üb. d. Mittel, lue Fallung d. Eisens aus .Mine-
ralwass. zu vei hüten (Ib. LVII). Bedeutung
d. MiFieralquelien n. Gasexhalationen b. Bild,
u. Veriindr. d. Erdoberfläche (Ib. 1832. LXIV,
LXVl u. 1883. LXVIII). Üb. d. merkwürd.
Quellenverhältn. am Teutoburger Wald (Ib.
LXVIII). — Üb. Volta's Fundamentalversuch
(Pogg. Ann. 1824. 1). Üb. d. Bitburger Meteor-
eisen (Ib. II). Üb. d. unterirdisch. Lauf d. Ge-
mäss, elc. (Ib 4834. XXXH). Analyse d. Phe-
nakits (Ib. 183&. XXXIV). Gesetz d. Tempe-
raturzunahme nach d. Erdinnern (Ib. XXXV).
Physikal. u. ehem. Boobb. in d. Schweizer-
alpen (Ib. 1836. XXXMl). Bild. d. Gangmas-
sen (Ib. ■4 843. LX). — Untersuch, d brenn-
baren Gase in d. preuss. Steinkohlen-Grtiben
(Karsten's Archiv 1840. XIV). Noch mehre
Aufs, daselbst. — Beitr. zum Elektromagne-
tism. (Kästner^ Are h. 1824. I). Chem. Unter-
such, d. auf verschied n. Wegen dargestellten
Wasserstoffgases (Ib. id,;. Untersuch, über d.
elektrometr. u. ehem. Wirk. d. Volta'schen
Säule (Ib. 1825. IVj. — Versuche z. Bestimm,
ü. Coutract. geschmolzener Massen (Leonh. u.
Btomi't» .Tphrb. 1843;. Die Gletscher in ihrer
Bezieh, z. Hebung d. Alpen (ib. id.). Über d.
FZntsteh. d. Quarzes u. d. Erzgänge (Ib. 1844).
— Üb. d. Bildung phosphorsaur. Mineral. ;Ver-
handl. d. Niederrhein. Gosellsch. 1846). Re-
sultate d. Zerleg, von 71 rhein. Quellen :Ib. id.).
Ist d. \ogolabil. Leben fiülier als d. animal.
3uf d. Erde erwacht? (.Münch. Gelehrt. An-
zeig. 1847 . On the Natural History of Volca-
nos and Earlhnuakcs (Jamoson's Journ. 1839.
XXVI).
Bischof, Johann Andreas. — In-
spector bei der Saline zu Dürrenberg (N),
geb. 1764 etwa,
gest. i 83 2, Aug. H, Dürrenberg.
Untersuch, z. näheren Bestimm, d. eigenthüml.
Schwere, d Ausdehn, durch Warme, d. Ge-
203
Bischoff
Björling.
204
halls, der Raumvermindr. beim Vermischen,
11. des Gefrier- u. Siedepuncts d. Salzsoolcn
(Gilb. Ann. 1810. XXXV). Tafeln üb d. Einft.
d. warme auf d. Eigenschwere d. Salzsoülen
(Üb. 1815. LI).
Biftchoffy Jo]iana Cbristtan. —
Frei. d. Mathematik a. Pbysik am Gymna-
smm zu Stettin (M),
geb. . . ., gest. 1714, Oct. 13, (Stelttii?].
Betrachtungen des VITeUgeMcMles und cinker
Merkwürdigkeiten der Nstor etc. Danzig i 764.
Bisohoffy Johann. — Pfarrer zu
Bernhauscß hei Stattgart (HJ,
geb. 4 746, Dec. 16, Heidenheim,
gest. 4779 ...... Bernhausen.
Onomatologia mathematica et physica, Olra.
1760. Neue optische Beiträge, hauptsächl. zu
Vergrösserungsgläserii etc. Ib. 1760. Beiträge
zur Optik etc. Ib. 1764. Practische Abhandl.
d. Dioptrik, Ib. 1772.
BIselac, Franko is Joseph. — Prior
des Hospizes auf dem Grossen Bernhard
(VerhandL d. schtoeiz. naturf. Gesellsch. zu
^arati, 1850— 5 1;,
geb. 1791
Von dem Schnee, den Lawinen u. d. Glet-
schern in d. Alpen (Gilb. Ann. 1820. LXIV,
aus d. Bibi. univ. 1819).
BIssy, Fred^ric de. — MitBernier
Astronom auf der Expedition des Capitän
Baudin (1800 — 1804), die er aber nicht
ganz mitmachte, da er auf Isle de France
zurückblieb; vorher (1795 — 98) Observa-
tor an d. Sternwarte d. ficole militaire zu
Paris (LB) (v. Zach, Corr. \J,
geb. 1768, Mai 10 London,
Astr. Beobb. auf erwähnt. Reise u. in d. Conn.
des Temp.^ p. 1799.J
Bittner, Adam. — Canonicus, Direct.
d. Sternwarte in Prag, Prof. d. pract. Astro-
nomie n. pract. Geometrie an d. Univ. da-
selbst, Mitglied der K. böhm. Gesellschaft
( ABG. lll\ 8 il-yj (NJ,
geb
gest. 1844, Sept. 3, Leitmeritz.
Handb. d. Mathematik, ? Bde. Prag 1814 — 15.
Geschichtl. Darsleli. d. Comcten-Aütronomie
(ABG. 1825/. Astronom. Beobb. (Ib. 1833).
Ueb. d.DilTerenlia!-Kechnung(fb. 1837). Astro-
nom. Beobb. in Bode'a Jahrb. 1805, 1807 — 13,
1815—18, 18*^0- 29, V. ZacVs Monull, Gurr.
VIII. XI. XXIH. XXV. XXVn, Astr. Nachr.
I-V.
ßiw&ld, Gel Hieb Leopold. — Ex-
jesuit, Pro'', d. Phv^ik an d. Univ. zu Gralz
(SSJJ ßl. II>,
geb. 1731, Febr. 27, Wien,*
gest. 1805, Sept. 8, Gratz.
rnÄÜtttlioncs physicae generalis et particala-
ris. T. II, Graecii 1768 (viele Aufl.). Diss. de
sllmli« physicae naturalis etc. Ib. 1767. Über-
seizle mehre physical. Abhandl. aus d. Denk-
: sclirtltea d. Petersburger u. Berliner Academie
ins Lateintscbe. ko auch : De objectivi micro-
metri öS» in pkanetarum diametris metiendts;
Eiei-citatio optico-astronomic^ habila in Coli.
P. P. S. 1. Romae 1765, Graecii 1768.
* ^b. FetMT. 26 iCBJ. s) {OR),
Bizio, Bartolommeo. — Prof. der
angewandten Chemie an d. K. Schule zu
Venedig, Mitgl. d. Institals daselbst und d.
Sog. Italiana (Ct),
geb. 1791, Oct. 30, Venedig.
Süll materia colorante dei grani del cafiffe (Giorn.
di fisica, Dec. II. 1820, III). Sopra una lacca
verde ottenuta dal caffö (Ib. id.). Accensione
spontanea avvenuta in virlü dell' oho di lino
(Ib. id.). Anahsi del grano lurco (Ib. 1822. V).
Sulla cera vergine (Ib. id.). Sopra una bile
humana singularissima (Ib. id.). Sopra un'
orina laltea (Ib. 1823, VI). Nuova sostanza
nomata oastorina (Ib. 1824. VII). Sopra gli
olj di eolza (Ib. id.). Sopra l'inchiostro della
seppia (Ib. 1825. VIII). Analisi del succo del
fico (Ib. id.). Nuova proprietä dell' acido zol-
forico di Nurdhausen (Ib. id.). Dell' acidifica-
zione degli olj cssenziali etc. (Ib. 1820. IX).
Esame della resina del fico (Ib. 1827. X). Pro-
cesso vantaggioso per la preparazione dell'
ammoniaca (Ib. id.). Del vago cangiante che
pigliano 1 vetri dimorando ne' paludi salsi (Ib.
id.). Fernere Aufs, in d. Ann. delle scienze
del regno lombardo-venelo.
Bjorkander, Claes. — Pastor zu
Grefback u. Brc.ik in Westgothland. Mitgl.
d. Acad. zu Stockholm (Or) (B),
geb. 1735, Sept. 23, BjerkabeiSkara,
gest. 1795, Aug. 1, Grelbäck.
Om Orternas utdunsling och huru olika dagg-
dropparne sitta pä deras bJad (Vet. Acad.
Handl. 1773). Ritningar och observalioner pä
rimfrost- figurer (Ib. 1775; . Fortiök tili eftTher-
mometruraFloraeförär1777 (Ib. 1778). Blom-
i:ter-Almanach för Westergöthland ar 1779
(ib. 1780). Försök tili ett HygrometrumFlorac
(Ib. 1782). Väderleks-Tabeller i Westergöth-
land Iran 1757—1790 (Ib. 1791). Therraome-
triska Anniärkningar, huru mycket warm jor-
den VcU ar 1790 och 1791 (Ib. 1791 u. 92).
Yllorliga forsök med Svenska Thermometern
insatt i lefvande träd (Ib. 1792h 21jähr. me-
teorolog. Beobb. zu Skara (Ib. 1775, 1779,
1791). Bolanisches u. Entomologisches.
Björling, Emmanuel Gabriel. —
Lector der Mathematik am Gymnasium zu
Westeräs in Schweden. Mitgl. d. Acad. d.
VViss. zu Stockholm u. d. Socictät zu Üp-
sala (O:-:,
.^eb. 1808, Dec. ?, Weslcräs.
205
Björn
Blagden.
206
Elementar-Lärabok i Algebra, 2 Die. 4832 u.
33 (viele AuH.). De motu solidi homogenci
superGcie quocunque revolutionis terminati,
quod subla'a omni vi acceleratrici, subita qua-
dam percussione ad rotandum. circa punctum
quodlibet Gxum, in a\i revolutionis solidi si-
tum, impellitur, annotationes (Dtss. acad.j
4 834. De motu globuli horaogenei rigidi pro-
gres.sivo in superficie cylindri recti concava
etc., Diss. 1840. Calculi variationura intcgrja-
Jium daplicium exercitationes, Pt. I— VI (Diss.
acad.) 1842. Calculi differentianim fioitarum
inversi excrcitationes (Nov. Act. üpsal. XII,
1S44 et XIII, 4 846). Doctrinae serieruro infi-
nitarum exercilationes (Ib XIII. 1846). Om
betydelsen af tecknen x^, logbO, sinx, cosx,
arcsinx, arc cosx etc. i analylisk mathematik
( Vet. Acad. Handl. 4 84 5 et 46) . Om en anmKrk-
ningsvärd klass af infinila serier (Ib. 4 846).
Om integralen / — r ; — (Ofverslgt
° Ja'l-bcosx-f-csinx
af K. Vet. Acad. Förhandl. 4 849). Goniome-
triska expresslonen för rötlerna tili tredjo gra-
dens equationer (Ib. 4 850). Goniometr. expr.
för rött. tili fjerde gradens equat. (Ib. id.).
Om oändliga serier (Ib. 4 853). Aufsätze in
Crelle's Journ. Bd. XXVllI (4 843) u. Onmert's
Arch. Bd. IV, VII, IX, XI.
BlJSm, Hans Outzen. — Oberleh-
rer d. Mathematik, Physik u. Naturgeschichte
an der Kathcdralschuie zu Odensee , dann
Reclor d. gelehrt. Schule in Nyborg, end-
lich (1844) Privatmann bei Kopenhagen (E),
geb. 4777, Dec. i 4, Aslrup, Bröns Sogn,
TÖrningslehn.
LUrebog i Arithmetiken etc. Odensee 4 806—
42. L&rebogi Geometrien, Ib. 4 844. Deindole
et ori^ine Aerolithorum , Diss. ioaug. Othi-
niae 4 84 6.
BjSmseil, Stephan. — Calculator
bei der von der K. dänisch. Gesellsch. d.
Wiss. unternommenen Landesvermessung
(W) (NK),
geb. 1730, Jan. 4 5, Gaarden Grund,
Skagfiords Syssel, Island,
gest. 4798 Kopenhagen.
De effectu cometarum descendentium in Sy-
stema nostrum, Hafn. 4758. De usu astrono-
miae in Medicina, Ib. 4 759. Introductio iif
Tetragonometriam , Ib. 4784. Om de meest
enkelte Grundmaskiner og i Saerdeleshed om
Vaegtslangen {Islandske Lilteratur-Selskabs
Skrifler, Bd. II).
Blaek, Joseph. — Dr. Med., Prof. d.
Anatomie u. Chemie an d. Univ. zu Glas-
gow (4756 — 66), dann Prof. d. Chemie an
der zu Edinburg. Mitgl. d. R. Society da-
selbst (Tr. Edinb. Soc. Vol. V; (Ahr.\\\\)
(BD) (EE) (Ann. ofPhil. V. 4 8 4 ö),
geb. 4728 inod.beiBordeauf,*
gest. 1799, Nov. 2 6, Edinburgh.
Diss. inaug. De actdo a cibis orlo et de ma-
gnesia. Glasg. 4754. Experiments lipon ma-
gnesia alba, quicklime and other alkaline sub-
stances (Edinb. Physical and Literary Essays,
4755). The supposed liffect of Büiiing on Wa-
ter, in di.sposing it to Freeze more readily, as-
cerlained by Experiments (Phil. Tr. 4 775).
Analysis of the-waters of some boiling spring»
in Iceland (^dinb. Soc. Tr. Vol. II). — Nur
diese vier Schriftstücke erschienen bei seinen
Lebzeiten , später kamen hinzu : Lectures on
the Elements of Gbemistry etc., new published
by J. Bobinffon, 2 vol. Edinb. 4 803 (Deutsch
V. CreU, 4 Bde. Hamb. 4804—5; neue Aufl.
4 84 8). — B. ist Entdecker d. latenten Wurme
d. Dämpfe.
* Sein Vater, John , von «chott. Abkunft und lu Bel-
fast in Irland geboren, lebte niei«ten« zu Bordeaux,
wo er Weinhandel trieb.
Blaesing, David. —Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Königsberg; auswart.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Berlin (Arn.) (J),
geb. 4 660, Dec. 29, Königsberg,
gest. 4719, Oct. 9, Königsberg.
De erronea temporis mensuratione in itinere,
ups. 4 684. De mercurii per solem transitu
4 690 observando Exercitatio mathematico-
physica de sphaerarum coelestium sympho-
nismo, Regiomont. 4 705. De eclipsi lunari, Ib.
4744. De linea meridiana, Ib.474 6. De potio-
ribus arithmeticae regulis algebraice evolu-
tls, Ib. 4 74 7.
Blaen oder Blaenw* (Caesius), W i I-
lem Janszoo n. — Buchdrucker zu Am-
sterdam, vorher Gehülfe beiTychoBrahe
(DWA) (J) (Wd),
geb. 4 57 4 Alkmaar^
gest. 4 638, Oct. 48, Amsterdam.
Het Licht der Seevaert, 3 Die. Amst. 4 64 8.
Twee voudigb Onderviis van de Hemelsche en
Aardsche Globen, Ib. 4 620, 4 634 (Eine Anlei-
tung zum Gebrauch der seit 4 602 von ihm
verfertigten Erd- u. Himmelskugeln, die Hor-
tensius ins Lateinische übersetzte , unter dem
Titel : Institutio astronomica bipartita, de usu
globorum coelestium et terrestrium, Amst.
4634, 4652, 4655, 4668, 4690). Groote Zee-
spiegel, Ib. 4624. 4684. Tafein der breedte
van den opgaog der Zonne. Van de Declinatie
der Zonne. — Verfertigte auch einen Atlas,
den sein Sohn Johann (gest. 4680) fortsetzte
und erweiterte , unter d. Titel : Atlas major,
4 1 Bde. 4 662. —
* Auch Blauw, Blaew und Bleau.
Blaedeilj Sir Ch a r 1 e s. — Arzt in d .
engÜBe&a Armee, Mitgl. d. Royal Society
(Th) (RGEJ,
geb. 1748, Apr. 47, *
gest. 4 820, März 26, Arcueil.**
Experiments and observations in an beated
Koom (Phil.Tr. 4 775). On the heatof the wa-
ter in thö gulf-stream (Ib. 4784). History of
Ihe con.^eialion of quicksilver (Ib. 4 783). Au
account of some lale fiery meteors (Ib. 4 784).
207
Blagrave
Blanchet.
20S
On the coollng of water belaw its t'reezing pomt
(Ib. -17881. On the cdect of varioiis substances
in lo\serin2 llie point oi congelalion in water
(Ib. id.). Report on tbe best tnothod of pro-
porlioning the e\cise upon spiritous liquors
(ib. 1790). On the tides of Neapel (Ib. 1793).
On Vision ,'tb. 181 3). Sur !a chaleur des rayons
solaires (Bullet, soc. philomat. Ann. Vllij.'Sur
la production de la lumiere solaire ;Ib. X).
Briefe an Grell ia dessen Ann. 1786, 87 u. 88.
* geb. 1740 etwa . . . (BS) {BN').
** Im Landhaupt; Ecrthoilo t's.
Blagrave, John. — Siudlrlo in Ox-
ford, und leble brrnacli nieLsleus .niif rai-
nem Gute Soutlico!e Lodge bei Keadmg
(BDJ (JliBjS),
geb. Mitte des XVI. Jahrb., Berkshire,
gest. k^)\\, Aug. 9, Reading.
A mattiematical Jewel, shewingthe making
and niost excellenl use of an instrument so
called, Lond. 1582. Bacuium familiäre catho-
licuni sive generale, a book of the making and
use of a Staff, newiy invented by the Anthor,
called the Faniiliar Stall etc. Ib. 'l 590. Astro-
labium uranicum generale, Ib. 1ö96. The Art
of DiaUing, Ib. 1609."
Blagrave, Joseph. — ■ Arzt, wahr-
scheinlich ein Verwandter des Vorherge-
henden (BD),
geb. < 6 1 6, . . . Reading,
gest. i 679, . - • London. *
Ephomeris for the year 1660. Lond. 1660. The
astrological Practise of Physiek etc. Ib. 1 671 .
Au iutroduclion to Astrology, Ib. 1682.
* geb. 1»)1U . . . London, gest. lfi"5 , . . {BN).^ ■
Blainville, A n t o i n e M o i t e r e t od .
Moiteretle. — Königl. Feldmesser zu
Koiieu (J),
geb. 1650 etwa, PichangebeiDijon,
gest. <7<0, . . . Rouon.
N'-uv. El(^mens de Geometrie. Traite de l'A-
lithinetique.
Blainville, Henri Marie Ducro-
t a y d e. — Dr. Med., Prof. d. Zoologie, Ana-
tomie u. vergleich. Physiologie an d. Facul-
tiit d. Wiss. und d. Noimal.schule zu Paris.
MitgL d. Acad. d. Wi.ss. QC) (G.\%hO),
geb. 1778, Sept. 12, Arquesb. Dicppe,
gest. 1850, 5Iai 1, zwisclien Pi-ris u.
Ronen. *
Rediilrtc von 18t<? - 1823. \on T. 8ü bis T. 96
'seinem Schluss) , das früher von Rozier und
Be la Metherie herausuegebene Journal de
Piiy.'-iquo, tieChimie, d'llistoire naturelle tl
des Arls. — Viel Zoologisches und Physiolo-
fi.-chos.
* Im Eisenbahn- Wa^c 1.
Blair, Robe i- 1. — 1 rof. der pract.
A.rtrononiie aa d. Univ. v.u iidinburgh (Phü.
Mari, |:M".X\VU p. ^••\
seb.
gest. 1828, Dec.
Er ist es, welcher die in anderer Weise schon
von L. Euler \oigeschla^'ene Conslructlon
achromatischer Fernröhre mit Flüssigkeiten
(aplanatischer Fernrohre) zuerst wirklich aus-
luhrte u. darüberder EdinhurghorGesrtllschaft
1791 einen Aufsatz iil>eri;ab (Experiments and.
obscrvations on the unetjual refraniibilitv of
light, — Edinb. Tr. Tom. III). War früher
ischilfsarzt , wie unter and»?rn aus d. Aufsatz
seines Sohnes Ar chibaiJ über diese Fern-
rohre im Edinb. Journ. of Science, 1827, \ol.
VII. p. 336 hervoriieht.. — Schrieb ausserdem:
Scientific aphorisms being the outline of an at-
tcmpt to estabiish fixed priuciples r-f Science
etc. Edinb. 1827.
Blaise, Pierre, auch Chevalier de
St. Blaise genannt. — Lehrer der Mathe-
matik in Paris (Ä) (Q),
geb. 1 7 1 7, . . . Remiremont,
gest. nach 1754, ....... .
Oeuvres de Math^Tuatiques, Paris 1740. Nouv.
Elemens d'Algibre et de la Geomt^trie r^duits
ä ses vrais principesv Ib. 1743. Traite de gno-
mopique, Ib. 1744.
Blake , Francis. — Reicher Privat-
mann fValer des Sir Francis Blake, Baronet
von Twizel Castle, Norfhuniberland). Hilgl.
d. Roy. Soiirety (AhrrÄ) (Th) (RGEJ,
geb.
gest. 1780, März 29, ... .
On the best proportion for steam engine cy-
linders of a glven conlent (Phil, Tr. 1752).
Sphaerical trigonometry reduced to piain (Ib.
id.). On the greate?! cffects of engines with
unifornily accelerated molions (Ib. 1759).
Blancanus, s. Bianeani.
Blanchard , Jean Pierre. — Me-
chanicus und Aeronaul (BSJ fBN)^
geb. 1753, . . . . . Pelit-Andely, Dep.
Eure,
gest. 1809, März 7, Paris.''
Schiffte i. J. 1735 mit dem Dr. Jeffcries zuerst
übor den Canai von Dover noch Calais (wofür
er von LudwigXVI. eine Summe \on 12000 fr.
und eine Ponte von 1200 fr. zun^ Geschenk
bekanj). Lioss sich in demselben Jidire mit
dem 1784 von J. M". Mcntgolfier erfundenen
Fallschirm nieder ruf de.'^sen Erfindung er
auch Ansp''u<-h erhob).
* Ia Foigo chics Siurzos bei scinei' C». Luftfahrt.
Blanchard, SI a r i e M n d c I e i n e S o-
phie Arniant. — Frau des Vorigen j^Sj,
geb. 1778, Mäiz 2 5, Trois Canoh.s bei
Rochelle,
gost. 1 8 I 3, Juli 6, Paris.
Kaiu an diesem Tage bei ihrer G7. buflfidul um.
Blanchet, Rodolphe. — Vjc^prä-
sident des Frziehungsialhes im CaiUon
WaadI, /u Lau-anne fOf',
209
Blank
Eleibtreu.
10
geb. «807, Mai 13, Vevey.
Sur rhistoire naturelle des environs de Vevey,
Vevey 1843. Histoire göoloi,'ique des terrains
tertiaires du Canton de Vaud, Ib. 1843. Le
uiöeanisine de sensaüon, 2'"" edit. Lausanne
1843. IiilUienoe de lammoniac et des sels ain-
nioniu(\iux sur la vcgetnlion, Ib. 1843. Tei'rain
erraliqiie du bassin du Leman et de la vallee
du Rliono de Lyon a la mer, Ib. 1844. Sur
l'art de tailler la vigne et los arbres fruitiers,
Ib. tSM. Le iae Letnan et ses divers niveaax,
^'evey 1843. Analyse d. Solanins (Lieb. Ann.
•1S34. Hd. VII}. Darstell, und Analyse einiger
alb. Ole (Ib. id ;. Wirk. d. SohweleiNvasset-
HlnlTs aufd. Fische (Ib. 1845. LIV). MitSeU:
i'b. d. /usammensetz. d. üth. Öle, Harze u.-
Kainphorarten (Ib. 1833. VI).
Blank, Erasmus. — Pract. Arzt in
Nürnberg, zuletzt Physirus in Hersbriick
gcb Nürnberg,
i;est. 1704, Febr. 15. Hersbruck.
De eclipsi solis s. notius telluris, una cum ap-
pendice caicuii eclipseos solaris etf. Halae
1699. De usu Matheseos inmedicina, Basil.
1701.
Blank , J o s e p h B o n a v i t a. ' — Ex-
provincial d. Minoriten-Orden^y, Prof. der
Philosophie u. Naturgeschichte an d. Univ.
zu Würzburg, Director des von ihm der
L'niv. verkauften Naturalien- und Kunst-
kabinets fM. llj,
geb. 1740, März 2 2, Würzburg,
gest. 1827, Febr. 2 6, Würzburg.
Ilandb. d. Mineralogie, Würzb. 1810. Über-
sicht d. Blankischen, jetzt der grossberzogl.
Univ. zu Würzburg gehörigen Naturalien- u.
Kunstkabinets, Ib. 1810.
Blank, Johann Conrad. — Welt-
priester, Rath und Prof. d. Mathematik an
d. Academie d. bildenden Künste zu Wien
(ONJ (NJ,
geb. 1757, Juni 8, Weder, Vorarlb.,
gest. 18 27, Febr. 13, W'ien.*
Anfangsgründe d. Messkunst, Wien 1814. ^n-
liuiüsgründe d. Kegelschnitte, Ib. 1814. TpJcl
d. Logarithmen, Ib. 1816. Anfangsgründe d.
ebenen u. sphärisch. Trigonometrie^ Ib.lSiS.
Kleine Mathematik, Ib. 1826.
* Ward in seiner Wohnung t-rmordct.
Blankaart, Steven. — Dr. Phil, et
Med., pract Arzt in .\mslerdani, früher Phar-
maceul 7>'H'J;,
geb, H)5'o, Oct. 2/i, MiJdelburg,
ge^l. 170:', Febr. 23, Amslerdam.
Miarmacie en Chymie, Amsl. 1086. De heden-
daat:sche Chymio, Ib. 1703. — Viel Medici-
iiischos.
Blanpain, ....... — Direclor der
Sternwarte zu Marseille (LBJ (G. 18 43;,
reb. 1779, .
gest. 18 43, Aug. 6, Marseille.
Entdeckte den Gometen von 1819. Meteoro-
logische Beobachtungen.
Blascho, Georg Adolph. — Leli-
rer d. Mathematik an d. Ritter- u. Dom-
schule zu He.voi (HiS),
gob. I7?^8, Mai 7 (N. St.), Jeiia,
gest. 18.32, Apr. 22 (A. St.), Reval.
Oundciss (\Qi- Elementar -Geometrie, Reval
1814 Fbone u. sphiir. Trigonometrie, Ib. 1 ^21 .
Theorie d. lupf Piatoniscl.en regulüren Kör-
per, Ib. '?824^'
Blasius , J o 1) a n n Heinricli. —
iProf. d. Naturgeschichte am Collegium Ca-
rolinum in Rraunsohueig (seit !836}: Di-
rector (I, liitiirhistor. Sammlung u. d. bo-
tan. Gartens daselbst; früher (seit 1831)
Lehrer d. Naic künde u. Mathematik an d.
Realschu4e iii C-(?feId (Or),
geb. ISOf»', >ct. 7, Nymbrecht, Reg.-
Bez. Ccin.
Reise im curoiiti.schen Russland in d. J. 184 0 w.
41 (gemcinschoill. üiit Meyendorff, Keyserling,
Murchison u, Veraeuil unternommen) 2 Bde.
Braunschw. 184'». — Naturhislor. A'erke Die
WirhelthiereEuropas. Fauna von Deutschland)
und Abhandll. in Wiegmann's Archiv, u. d
Denkschr. d. Petersb. u. Münchn. Academie.
Blassicre, Jean Jacques. — Leh-
rer d. Mathematik an d. Renswoude'schen
Stiftung zu Haag (BWA),
gcb. 173 6, Haag,
gest. 1791, Dec. 8, Haag.
Inleiding tot de Kegelsneden , uit het Fransch
van Mauduit vertaald en med aantekningen
voorzien , Haag 1763. Grondbeginselen der
Werktuigkunde, Ib. 1764. Principes de geo-
rnetrie elementaire etc. 2 vol. Ib. 1770. In-
leiding tot de beschouwende en werkdadige
MeeJkunde, Ib. 1776. Sterrekundige Berek-
nmg van eenige formulae ter bepaling van den
afslond eener komeet van de aarde in vier
waarnemingen gegeven (Verhandl. d. Maatsch.
V. Wet. te Haarlem, Dl. X). Noch einige Auf-
sätze daselbst, DI. I et VIII).
Blavier, Edouard. — Ingenieur-en-
chef des Mines zu Douay (QCj,
geb. 180 2, März 28, Paris.
Essai slatistiqae mineralogiqiie et geologique
du Dnp. de la Mayenue, Paris 1837. Notice
statistique et geologique sur les mines et le
terrain ä anthracite du Maine (Ann. Min. S^r.
III, T. VI). Verschiedene her?- u. hüttenmänn.
Berichte (Ib. Ser. IV. T. VI, IX et XIj.
Bleibtreu, J o li a n n L e o p o I d. — Suc-
ce.^^sivennssauischerBerg-Inspector U.Berg-
meisler beim Kupfcrberg'.verk zu Rhein-
breilbach, dann preuss. Bergmeister, aber
0 g g e a I
tL.iJ.
211
Blein
Block.
212
bald aus dem Staatsdienst tretend und seine
Thätigkeit ganz den von ihm am Siebenge-
birge gegründeten Privat-AIaunliültei» zu-
wendend fBfr.UJ,
geb. 1777, Mai 23, Neuwied,
gest. 1839, Sept. H, Kloster Püzchen,
bei Bonn.
Über Abdampfung der Alaun-Rohlaugen mit-
telst Braunkohlengas, und Bemerkk. üb. Gas-
feuerung überhaupt (Karsten's Arch. XXIII,
4 849—50).
Blein, Frangois Ange Alexandre,
Baron. — Französ. Officier, unter Napoleon
zuletzt Brigade-General, unter Louis Phi-
lipp im Generalstabe fQCJ,
geb. 17 67, Nov. 25, Bourg-I^s-Valence,
Dep. Dröme,
gest
Expose de quelques principes nouveaux sur
racoustique et la thäorie des vibrations, et leur
applicalion äplusieurs phönomönes de la phy-
sique, Paris 4 827, 2"*** edit. (unter etwas ver-
ändert. Titel) Ib. 4 831 (Auszug in Pogg. Ann.
4 829. XV). Principes de melodie et d'harmo-
nie, deduits de la theorie des vibrations, Ib.
1832.
Blesson, Johann Ludwig Ürban.
— Hauptmann und Lehrer der Ingenieur-
Wissenschaften an d. Kriegsschule in Ber-
lin (4 815 — 29), dann als Major verab-
schiedet und als Privatmann in Berlin le-
bend (G.B.iH^b) (MAI),
geb. 4 790, Mai 27, Berlin.
Über Magnetismus u. Polarität d. Thoneisen-
steine und über deren Lagerstätte in Ober-
.schlesien und d. baltischen Ländern, Berlin
4 846. Mineralog. Beschreib, von Wartha (Gilb.
Ann. 4 84 6. LH). Über das Sprengen mit Sand
(Ib. 4 820. LXIV). Über d. Sicherungslampe
(Ib.4 824.LXIX). Über Aerolithen, leuchtende
Meteore, Irrlichter und Gewitter (Kastner'f
Archiv, 4 832, XXIII). Über Sand und Dünen
(Borghana, Hertha, 4 828). Aufsätze in Hermb-
staedt'B Museum, IV, V, VII u. IX. — Mehre
militärische Werke, z.B. : Grosse Befestlgunss-
kunst für alle Waffen. 3 Bde. Berlin 4 830—35.
Mit Ciriacy u. Decker: Zeitschrift für Kunst,
Wissenschaft u. Geschichte d. Kriegs seit 4 824.
Bley, L u d w i g F r a n z. — Dr. Phil.,
Apotheker zu Bernburg fSAJ,
geb. 1801, Aug. 22, Bernburg.
Supplement zu Fischet's Handb. d. pharma-
ceut. Praxis, Leipz. 4 829. Fortschritte und
neue Entdeckuntien im Gebiete d. Chemie u.
Phannacie, 2 Bde. Halle 4834 u. 38. Meik-
würd. Reduct. u. Krystallisat. d. Antimon-
oxyds (Erdmann's .Toiirn. I. 4 834). Über Sapo-
nin (Ib. id.). Über relative Helligkeit d. Wachs-
u. Talgkerzen (Ib. id.). IJber Darstell, d. Zuckers
aus Runkelrüben mittelst Alcohol (IX. 4 836).
Über Wachsbleichcrei (Ib. id ). üb. Thonerde-
Niederschläge durch Alkalien (Ib. XXXIX.
4 846). Bleioxydstickstoff (Ib. id. u. L, 4 850).
Viele pharmaceut. Aufsätze in TrommsdOrff's
Journ , Brandes' Arch., Bnchner's Repert. usw.
Bliss, Nathaniel. — Savilian Prof.
d. Geometrie an d. Univ. zu Oxford und
(1762 — 64) KÖnigl. Astronom an d. Stern-
warte zu Green wich (Bradley's Nachfol-
ger). Mitgl. d. Roy. Society (Thß,
geb. 1700, Nov.28,
gest. 17 64, Sept. 2, Greenwicb.*
Einige astronom. Beobb. in d. Phil. Transact.
f. 4 764, 4 764 u. 4 768. — Auch in: Iradley'i
Astronomical observations, with a continua-
tion. 2 vol. fol. Oxford 4 798—4805.
• gest. 1764, Sept. 3 (LA) ; 1765 . . . {LS). '
Bllzard, Sir William. — Prof. der
Anatomie u. Chirurgie am Roy. College of
Surgeons in London, Wundarzt am St. Luke's
Hospital, Trinity-house, Maritime School zu
Chelsea u. andr. öflTentl. Instituten. Mitgl.
d. Royal Soc. in London u. Edinburgh
[An.R. 4 836;,
geb. 4 742 etwa. ., Barnes, Surrey,
gest. 4 835, Aug. 28,Brixton-hill,Surrey.
Experiments and observations on the danger
of Copper and Bell-metal in pharmaceutical
and Chemical preparations, Lond. 4 786, Ob-
serv. on the use of Elektricity in Deafness
(Lond . medic . Journ .4790). Viel Medicinisches.
Bloohmaim, Rudolph. — Inspector
d. mathematischen Salons in Dresden, frü-
her (4 806 — 17) Mechanicus in Reichen-
bach's Werkstatt zu München (LJ,
geb. 4 784, Dec. 4 3, Reichslädtb.Dip-
poldiswalde.
Versqhiedene Verbesserungen in d. Gasberei-
tung u. d. Anlage von Gaswerken , mit denen
er in d. letzten Jahren, gememschaftl mit sei-
nem Sohne G. M. S. Bl., mehre Städte d. uürdi .
Deutschlands (Dresden, Leipzig, Berlin, Stet-
tin etc.) versah. Siehe die Schrift seines Soh-
nes : Gedrängte Übersicht d. Leistungen in d.
Ausführung d. Gaswerke d. Residenz Berlin,
Berl. 4 848, und im Polytechn. Gentralblatt v.
4 852 d. Aufsalz: Üb. d. Verluste b. Betriebe
von Gasbeleuchtungs-Anstalten.
Block, Magnus Gabriel von. —
KÖnigl. schwod. Leibarzt und Assessor b.
CoUegium medicum in Stockholm, früher
längere Zeil in Italien lebend, und daselbst
einige Jahre Cabinetssecretar d. Grossher-
zogs von Toscana (SLH),
geb. 4 669, Apr. 25, Stockholm,
ge.st. 17 22, Apr. 4 6, Söderküping.
Anmärkningar öfvor Motala ströms stadnande,
Sii ock om doss rätta orsaker och bctydelse,
tillika med nagra märkvärdighetcr angaendc
frostens och isens natur och verkan, men i
213
Bloede
BlnmenlKich.
214
syanerbet den sä kailade oeh hitfüs obekanta
grund- och kraf-isons cnsküta art och beskaf-
fenhet; 4 Vol. 4*» med karta, Slockh. 1708.
Bloede, Carl A ugust. — Geheimer
Finanzrath in Dresden fMAlJ {GG. 1820;,
geh, 1773, Aug. H, Freiberg,
gest. 1820, Aug. 28, Dresden.
Über einioe Fossilien aus d. Gegend von Geyer
(Leonhard's Taschenbuch f. Mio. 1818). Einige
Notizen in d. Schrift, d. mineralog. Gesellsch.
zu Dresden. Über eine Lampe ohne Flamme
(Gilb. Ann. 1818. LIX) Übersetzte BerzeliTis'
Proporlionslebre u. Lehrb. d. Chemie (Tbl. 1),
HiaiQger's MUa. Geogr. v. Schweden, Brocchi's
Min. Beschreib, d; Fassathals etc.
Blomstrand, C hristian Wilhelm.
— Dr. Phil., seit 1854 Docent d. Chemie
an d. Univ. zu Lund , vorher Lehrer der
Physik u. Chemie an d. technischen Schule
zu Malmoe (OrJ,
geb. 1826, Oct. 20, Prov. »mäland.
Bidrag tili Sverges mineralgeografi (Öfv. af K.
Vet. Äcad. Förhandl. 4 854). Analyse d. Erd-
inannits (Pogg. Ann. 1853. LXXXVIII). Über
Jodüre u. Bromüre d. Zinns.
le Blond, s. L e b 1 0 n d.
Blondel {genannt le Grand), Fran-
^ois. — Prof. d. Mathematik am College
roy. de France u. Direclor d. Acad. d. Bau-
kunst zu Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. u.
Marschall in d. französ. Armee (B) (BN)
(JJ (HL),
geb. 1617, Ribemont, Picardie,
gest. 1 68 6, Febr. 1, Paris.*
Resolution des quatres principaux probl^mes
d'Architecture , Paris 1676 (auch Mem. Par.
T. V). Cours de Mathematiques , Ib. 1683.
Mani4re de fortifier les places, Ib. id. L'art de
jeler les bombes, Hague 1685. Cours d'Archi-
tecture, 2vol fol. 1698. Sur la resistance des
solides (Mem. Par. T. I). Manlere de hausser
les marais (Ib. id.). Recherches sur le jet des
bombes (Ib. id ). Sur les sons que rendent les
bords d'un verre plein d'eau que Ion presse
(Ib. id.).
♦ gest. Jan. 22 {HL),
Blondel, Jacques Frangois. —
Neffe des Vorigen. Vorsteher einer Bau-
schule in Paris. Mitgl. d.Apad. d. Afchi-
tectur daselbst (B) (BN) (A) (HL),
geb. 1705, Jan. 8, Rouen,
gest. 1774, Jan. 9, Paris.
Architecture moderne, Paris 1 728. Trailö d'Ar-
chitecture, Ib. 1737. Architecture francaise,
4 vol. fol. Ib. 1752 — 56. Cours d'Architecture,
4 vol. 8», Ib. 1771—73.
Blosserllle, Jules Alphonse Re-
ne Por et, Baron de. — Lieutenant in d.
französ. Marine, zuletzt Commandaiit des
Schiffes La Lilloise , mit welchem er, auf
einer wissenschaftlichen Expedition nach
den Polarregionen, an d. Nordküste Islands
oder d- Ostküste Grönlands verloren ging
(QC),
geb. 1802, Juli 29, Rouen,
gest. 1833 im Herbst.
Sur les d^couvertes faites ä diverses ^poques
par les navigateurs dieppois (Ann. maritim, et
colonial. 1826. T. I). Sur les vents et les ma-
rees de File de Taiti et des aulres iles de l'Ar-
chipel (Ib. id.). Progres des exploralions dans
rOceanie (Revue britann. Nouv. S6r. T. III).
Blnm, Heinrich Christian. — Ad-
vocat und Justiziar, zuletzt gräflich. Regie-
rungs- und weltlicher Consistorialrath in
Wernigerode (Kss.),
geb. 1748, Aug. 21, Wernigerode,
gest. 1818, Nov. 9, Wernigerode.
Noch etwas in Beziehung auf die Theorie der
Parallel-Linien (Güb. Ann. LVII. 1817).
Blnm, Johann Reinhard. — Dr.
Phil., Prof. extr. an d. Univ. zu Heidelberg,
Direclor d. academ. Mineralien-Sammlung
daselbst (Or),
geb. 4 802, Oct. 28, Hanau.
Taschenbuch d. Edelsteinkunde, Stuitg. 1828
(2. Aufl. 1834). Lehrb. d Oryktognosie, Ib.
1833 (2. Aufl. 1847). Lithurgik oder Minera-
lien und Gebirgsarten in ihrer techn. Anwend.
Ib. 1840. Pseudomorphosen d. Mineralreichs,
Ib. 1843 (Nachträge dazu 1847 u. 1852). Über
einige nordamerikan. Minerale (Leonhard u.
Bronn's Jahrb. 1830). Über Marmolith u. üo-
lerit von Eisenach (Ib. 1835). Über d. Zer-
selzungsweise d. wichtigst. Felsmassen u. de-
ren Resultate (Ib. 1838). Über einige geolog.
Erscheinungen in d. Nagelflue (Ib. 1840). Neue
Krystallf. d. Barytspaths (Ib. 1849). Lconhar-
dit, ein neues Min. (Pogg. Ann. 1843. LIX).
Steinmark in Pseudomorphosen nach Woifra-
mit (Ib. 1831. LXXXIV). Entsteh, d Fclsen-
meers b. llelchenbach im Odenwalde (Ib. 1 852.
LXXXVI . Über Gieseckit und Spreustein etc.
(Ib. 1852. LXXXVII).
Blnmenbaoh, Johann Friedrich.
— Prof. d. Medicin an d. üniv. zu GÖttin-
gen u. Inspector d. Naturalien-Sammlung
daselbst, seit 1776. Mitgl. d. Socielät d.
Wiss. daselbst (N) (P),
geb. 1752, Mai H, Gotha,
gest. 1840, Jan. 22, Göttingen.
Handbuch d. Naturgeschichte, 2 Bde. Götting.
1779—80 (13. Aufl. 1832). Beiträge zur Na-
turgeschichte, 2 Bde. Ib. 1806—11. Specimen
archaeologiae telluris terrarumqu« inprimis
Hannoveranarum etc. Ib. 18ö3. Specimen al-
terum, Ib. 1816. Nachricht über Meteorsteine
(Voigfs Magaz. VII. Güb. Ann. 1804. XVIII).
Über fossile Elephantenknochen (Gilb. Ann.
1813. XLV), — Medicinisches.
44*
215
Blumhaf
Bochart de Saron.
216
Blnmhof, Johann Georg Lud olph.
— Prof. extr. d. Technologie an d. Univ.
Giessen, seit 1819, früher (1805) Admi-
nistrator d. herrschaftl. Eisenhütten- und
Hummerwerke zu Silhacli und (1809) Hül-
teninspcctor auf d. Ludwigshülte bei Bie-
denkopf in Ober-Hessen (N) (M. l\),
geb. 177 4, Sept. 25, Hannover,
gest. 18 25, Mai 9, Giessen.
Beobb. auf einer Fussreise von d. Reihen Hütte
nach Mytrdesprung. . . besonders in Rücksicht
auf EisenhlUlenwerke (mit J. G. Stünkel), Frei-
burc 1800. Vollständ. systcniat. Literatur v.
Eisen in mineralog., chemisch., lechnolog. etc.
Hinsicht, Braanschw. 1803. Min. Taschenb.
d. Eisenhüttenkunde, Giess. 1S16. Versuche.
Encyciopäd. d. Eisenhültenkuiule, 4 Bde. Ib.
1816 — 20. Grundlinien d. Ökonom. -technolog.
Mineralogie, ib. 1820. Lehrb. d. Lithurgik,
Frankf. a. M. 1 822. — Übersetzte aus d. Schwe-
dischen verschiedene teciui. Werke (von Rin-
man, af Uhr, Norberg, Nordwall, Swedenstjerna
etc.), auch den 1. Thl. von Berzelius' Chemie,
und einige Aufsätze in Gilb. Ann. — Nachträge
zu Chladni'sA'erzeichn. herait.^efallener Stein-
u. Eisenmassen (Gilb. Ann. 181G. LHI).
Blyth, John. — Dr. Med., ProL der
Chemie am Q'ieen's College (Queen's Uni-
versity) zu Cork in Irland (Or),
geb. 1814, Juli 26, auf Jamaica.
Über d. Zusamnionsetz. d. NarcotinvS u. eini-
ger seiner Zersetzungsproducte etc. (Lieb. Ann.
184 4. L). Üb. d. Ursprung; u. d. Zusammeli-
setz. d. Condunits (Ib. 1848. LXVI). Über d.
Zusanunen^^etz. u. die Zersetzuuiisproducte d.
Coniins «Ib. 1849. LXXj. Mit A.W. Hof mann :
Über d. Styrol etc. und üb. d. Zorsetzungs-
prod. d. Drachenbluts (Ib. 1845. LHI).
Boaretti , Francesco.— Abbat e,
Prof. d. Kanzelberedsamkcit am geisli. Ly-
ceum zu Venedig, vorher pm Seminar zu
Padua (FP) (Tp. YJ (BSJ-,
geb. 174 8, Aug. \ii, Lei Padua,
gest. 1/90, Mai 15, Ae-iodig.
Pensieri sulla trisezione de'l an-olo, ^enez.
4 793.
Boblaye, Emil \ePuiIIon de.,—
Ingenieur geographe militaire, der lange
bei Vermessungen in Frankreich, später
auch bei denen in Morea und Algier be-
schäftigt war (BSJ,
geb. 1 792, Nov. 1 6, Ponlivy , Dep. Mor-
bihan,
ge<t. L843,Dec. 4, Paris.
EFsaJ surlaConfguralion g^ologTquedc laBre-
tagiiS (Mejp. Müsee, T. XV). Sur la formation
jurassique dans le Nord de la France (Ann.
Scient. nat. T. XVII). Trian;iulatioi1 dans la
Morte (Conn. des tems. 1832)^ Sur la cmsti-
lutiou göogncstiqüe de la Moree (Ann. Scienc.
nat. 183t). Sur les modifications de certaines
roches de sedimenl par le voisinage des roches
ignees (Conipt. rend. 1838. VI). Sur la geolo-
gie des provinces de Hone et de Constanline
(Ib. Vfl). Sur la göolorie des environs d'Alger
'Ib. 1840. XI). Mit Virlet: Description de la
Moiee (vergl. Pogg. Ann. 1836. XX.XVIII;.
Bobynet, Pierre. — Jesuit, Rector
d. Colleg. zu jMoulins u. zu Quimper (SltJ),
geb. ir>93, ...... Montlu^on,
gest. 1668, Juni 25, Orleans.
Horologiographia curiosa, Flexiae 1644. Ho-
rologiügraphia ingeniosa, Paris 4 647. Longi-
metria industriosa, Ib. 1647. Horologium ho-
rologiorum universale, Ib, 1649. Horologium
digitorum. Ib. 1650.
Boccabadati, Giambattista. —
Prof. d. Mathematik an d. Univ. dl S. Carlo,
dann herzogt. Bibliothekar und zuletzt her-
zogl. Baumeister (Ingegnero generale) in
Modena (TM),
geb. 1634 etwa, . . Modena,
gest. 169 6, Oct. 17, Modena.
Animadversiones super resolutione geometrica
duarum mediarum continue proportionalium
D. Nicolai Coppolae etc. Mutinae 1690. — Nach
Angabe \on Ramazzini schrieb er auch einen
Tractatus de motu mechanico, und im Archive
von Modena verwahrt man von ihm eine Karte,
Modena sotleranea vorstellend.
Bocconl , Silvio.* — Cisterzienser,
Zeitlang Prof. d. Botanik an d. Univ. zu
Padua. Mitgl. d. Leopoldin. Acad. (ANCJ
(Ni.llJfMzzJ,
geb. 1633, Apr. 24, Palermo,
gest. 1704, Dec. 22, Palermo.
Della Pietra Delzuor, Minerale Siciliano; Mon-
leleone 1G69. Uecherches et observations na-
turelles touchant le corail, la pierre etoilee,
l'einbrasenjent du montEtna, Paris1672. Mu-
seodi fisica e di esperienze varie, Venez. 1697.
De materia simili lithoraargae Agricolae, aut
agarico niinerali Ferrantis imperati , quae in
cavitate quorundam saxorum aut silicura in
districtu civitatis Rothoinagensis et portus
Gratiae in Normannia inveniuntur (Ephem.
Acad. Nat. Curios. Cent. I et II).
* Paolo Boccone in (.diV^.
Bochart de Saron, JeanBaptiste
Gaspard. — Erster Präsident des Parla-
ments zu Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst {LBJ fßj (BN),
geb. 17 30, Jan. 16, Paris,
gesL 179 4, Apr. 20, Paris.*
Astronom. Beobb. in d. xMein. Par. 1774 u.
1775. Liess LapKce's Tlniorie du mouvement
elliplique et de la figurc de la Terre (Por. 1 784)
aut seine Kosten drucken.
^ * Guillotirirt.
217
Bock Bodmer.
21S
Bock, Friedrich Samuel. — Prof.
d. Theologie u. d. Griechischen an d. Univ.
zu Königsberg, auch ester üniv.-Bihlio-
Ihekar {M)^
geb. <716, Mai 20, Königsberg,
gest. 1786, Sepl. . ., Königsberg.
Versuch e. kurz. Naturgeschichte d. Preuss.
Bernsteins u. einer neu. wahrscheinl. Erklar,
sein. Llrsprun£j;s, Königsh. -1767. Versuch e.
wirthschaftl. Naturgesch. von Ost- ii. West-
preussen, 5 Bde. Dessau 1782—85. Lb. zwei
Stücke Holz, so von Bernstein durchdrungen
sind, usw. (Naturforsch. St. XVI. 1781)/ —
Noch sonst Naturhist. u. Theologisches.
Bodde, Joliann Bernhard. — Dr.
Med., Prof. d. Chemie u. Pharmacie an d.
Philosoph. Fac. d. Acad. zu Münster (Or^^
geb. 1760, Nov. 24, Lette, Herrschaft
Rheda,*
gest. 1833, Juh 2 4, Münster,
Grundzüge zur Theorie d. Blitzableiter, Mün-
ster-1809. Über Blitzableiter (Gilb. Ann. < 810,
XXXVI u. 1815, LI;. Über Brandweinbrennen
(Ib. 1820. LXIV). Über d. Nutzen d. Schmau-
chens gegen die Frühlings-Nachtfrtiste (Gatte-
rer, Neu. Forstarchiv. XIII). Nutzen und An-
wendung der eingeschlossenen Luft als eines
schlechten Wärmeleiters (Hermbstaedt , Bul-
let. IX).
* geb. Nov. 10(.Sf.II) {CU).
Bode, Johann Justus. — Prof. der
Mathematik u. Metaphysik am Gymnasium
zu Gotha (J),
geb. I67C, Bodenburg, im
Braunschv;^.,
gest. 1710, Oct. 12, Coburg.
Beschreib, dci- von ihm erfundenen curiösen
Spatzier-Sonnen-Chr.
Bodo, Johann Eiert. — Direct. d.
Sternwarte (seit 1787) und Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Berlin (seit 1780), von welcher
er 1772 aus Hamburg als rechnend. Astro-
nom berufen \vard. Milstifter d. Gesellsch.
naturforschender Freunde (1773). Liess
.Mch 1825 pensioniren (HSL) (GB. \^tr^)
(Abh. Berlin. Acad. \8ti; (N),
geb. 1747, Januar 19, Hamburg,
gest. 182 6, Nov. 23 (:ii), Berlin.
Astronomisches Jahrbuch für d. Jahre 1776—
1829, Berlin 1774-1826, neb: t 4 Supplbden.
Ib. 1793, 1705, 1797 u. 180S, einem Erläule-
rungsbd. Ib. 1 S1 7, und einem R^^is'crbd. (letz-
terem v. C. F. John), Ib. 1829, forli:eseizt von
J. F. Encke. — Berechn. u. Entwurf d. Son-
nenfinslorniss vom 5. Aug. 1766, IJamb. 1766.
Anleit. z. Kenntniss d. gestirnt. Himmels, Ib.
176S. 9. Autl. Berl. 1823 (10. Autl. v. C. Bre-
miker , ib. 1844). Samml. astronom. 'I:,('"'!ri,
3 Bde. Ib. 1776. Kurzcefasste Erläuleruni, d.
Sternkunde etc. 2 Bde. Ib. 1778 f3. Aufl. 1808). \
Anleit. z. pliysischen, malhemat. u. astronom.
Kenntniss d. Erdkugel, Ib. 1820 (3. Aufi. ei-
nes zuerst 1786 erschien, kleineren \Veiks).
Vorstell, d. Ge.«<tirne auf 34 Kupfeitafeln, nebst
Fixslernvcrzeichn. Ib. 1782. Claud. Ptolemaeus
Beobacht. u. Beschreib, d. Gestirne et«-. Ib.
1795. Uronographia sive Astroruni descriptio,
viginti tabulis aeneis incisa etc. , nebsl Be-
schreib, d. Gestirne u. Verzeichn. von 17240
Stcnion, Doppelsternen etc. Ib. 1801. Allgni.
Betrachtungen üb. d. Weltgcbäude, Ib. 1801
(3. Aiill. 1807). Verzeichn. d. geraden Aufsteig,
u. d. Abweich, von 5505 Sternci nach Piazzi's
Beobb. Ib. 180"^. Considciations genoral. sur
la Situation et la distribut. desorbilesde toutes
les planstes et cometes etc. (Möm. Berlin. 1786
et 87). Sur les points lumineux observ^s dans
la partie obscure de la lune (Ib. 1788 et 89).
Sur la dislrihution des nebuleuses et des grou-
pes d'etoiles (Ib. 1794 et 95). Sur les depla-
cemens des poles et de laxe de la terre (Ib.
1797). Ilist. de la decouverte, faite en 1801,
d'une ötoile mobile (Ib. 1801 — 2). Beobb. d.
veränderl. Lichts von Mira im Wallfisch (Deut-
sche Abb. d. Berl. Acad. 1788 u. 89). Be-
schreib, e. bequem. Instr. z. Mess. scheinbar.
Entfernungen am Himmel (Beschäfl. Berl. Ge-
sellsch. nat. Fr. Bd. 1). Gedanken üb. d. Na-
tur d. Sonne etc. (Ib. II). Gedanken üb. ver-
mutheto Verändr. d. Erdpoie u. Axe (Neue
Sehr, d« II). Viele astron. Beobb. in d. M6m.
de Berlin, viele Aufsätze u. Notizen in seinem
Jahrbuch.
Bodemann, Theodor. — Königl.
hannov. Bergprobirer in Clausthal (Dfr. IXy,
geh , gest. 1 8 i5, Nov. 27, ClausthaL
Anleit. zur berg- u. hüttenmänn. Probirkunst,
Clauslh. 1 845. Über genauere Bestimmung d.
Bleigehalts einiger Hüttonproducte (Bergwerks-
freund III, 1840). Zusanmiensetz. einiger Ober-
harzer Schlacken (Ib. id.). Zusammensetz. d.
Oberharzer Bleisteine (Pogg. Ann. LIV, 1841).
Zerleg, e. Buntkupfererzes (Ib. LV, 1 842]. Ana-
lysen v. Roheisen, bei heiss. u. kalt. Luftge-
bläsen (Ib. id.). Vanadinhaltisei Eisenlager am
nordwestl. Harz (Ib. id.).
Bodenstein, Adam. — Pract. A rzt u .
Prof. d. Mcdicin an d. Univ. zu Basel; An-
hänger d. Paracelsus (J) fSch.A.),
geb. 1528, . . . Carlstadt, Franke»,
gest. 1 577, . . . Basel. *
Isasoge in Amoldi de Villa Nova rosarium chy-
micuni. De verilate Alchemine. Epistola ad
Fuggeros in qua argumenta alchymiae infir-
maiifia el confirmantia addncuntur. (Dieses
und Anderes vereinigt in einem Folioband,
Basel 1581.) Gab herau.s unter d. Titel : »Me-
tnmorphosis« eine Sanimiung der alchemist.
Schriften des Paracelsus, Basel 1")7i.
' .^n ?lcr Pest, obwohl er (Ueselbe durch seines Lehrors
Paracelsus IVä-^crvativ mit grcssor Zuversicht be-
ku'iipfc-n zu k(j*v."n ^la-;' to.
. : -■ : "-'i ui
Bodmer, Georg. — lMjk'\vo:se Inha-
ber eiiic:- lücehan. Vrcrkstatt zu Kii^ .naclil
219
Boe
Boeckmann.
220
(Canton Zürich), St. Blasien in Baden (wo-
bei er zugleich badnischer Artillerie-Haupt-
mann war), später (1824) in Manchester.
Seit t847 in Wien lebend und bei Eisen-
bahnbauten, namentlich bei der SÖmme-
ringsbahn, beschall igt (CL),
geb. t786, Dec. .., Zürich.
Erfand d. Schrauben- od. Kreuzräder, eine von
hinten zu ladende Kanone (1808), verbesserte
die Gewehrfabricatioo und «lie Spinnmaschine
(namentl. durch sein s. g. Bandverernigungs-
system) , bestimmte fast rnathcmat. genau die
Form der Zähne bei Stirnrädern, die wahre
Form der Zähne der Schraubenräder und des
Schraubenganges, verbesserte die Locomoti-
ven niitcoaipensircnü. Kolben, vervollkomm-
nete die Ma.^chinerie zum Präpariren d. Baum-
wolle u. Wolle usw.
B0S5 s. Sylvius de la Boe.
BSbort, Carl Wilhelm. — ßerg-
meister zu Nondorf im Bernburgischen (SA)
(W,
geb. 1768, Sept. 2 4, Erdeborn, Manns-
feld,
gest. «840, Mai 30,Neudorf.
Verbesserte Luftwechsclmaschine, raathemat.
u. physikal. beschrieben (Erhielt 4796 dasAc-
cessitd. Petersb. Acad.). Über d. Oberharzer
Bergbau (Kolben's vermischte Abhandll. 4 796).
Drei Abhandl. über Bergbau u. Markscheide-
kunst, in Korsten's Archiv f. Bergbau etc. Bd.
XII, XIII u. XVI.
BSbert, Carl Friedrich. — Berg-
raeister am Blaufarbenwerk bei Modum (v.
1827 — 1840), dann Direclor des Silber-
bergwerks zu Kongsberg in Norwegen.
Sohn des Vorigen (SA)j
geb. 180 4, Jan. 1 9, Hettstedt, Mannsfeld.
Über das Gebirgsverhalten am östl. Vorharz
(Karten'g Ar eh. f. Bergbau etc. XVI). Über
Grünsteinbildung in Norwegen (Kaxsten's Arch.
f. Min. IV. 4 832). Über d. Analogie d. Glanz-
kobaltlager bei Skutterud auf Modum in Nor-
wegen mit denen bei Vena unweit Askasund
in Schweden (Ib. id.). über d. Kongsberger
Silberbergbau (Ib. XII» 1839), Über Steen-
stmp's Wassersäulenmaschine (Ib. id.). Noch
einige Aufs, daselbst pract. bergmänn. Inhalts.
Böoker, Hugo Hermann. — Dr.
Med., nach vielen Reisen Oberarzt am Sera-
phinen-Krankenhausc in Stockholm, 18 4 3
— 22, wo er wegen Geisteskrankheit aus-
ser Dienst kam (Orj,
geb. 4^78, Apr. 16, Gothenburg,
gest. 1823, Nüv. 6, Lund.
Aiialysis Aquarum ^iit^acns:um, llpsaliae4 806.
Boeokh, August. — Dr. Phil., Prof.
d. Beredsamkeit an d. Univ. zu Berlin (seit
184 4) und Milgl. d. Acad. d. Wiss. (seit.
4814), früher Prof. d. alten Literatur und
Beredsamkeit an d. Univ. zu Heidelberg
^G/?. 18 25;,
geb. 4 785, Nov. 24, Carlsruhe.
De Platonico systemate coelestium globorum
et de Vera indole astronomiae Philolaicae, Hei-
delb. 4 84 0. Philolaus, des Pythagoräers Leh-
ren , nebst den Bruchstücken seines Werks,
Berlin 4 819. Metrolog. Untersuchungen über
Gewichte, Münzfuss u. Maasse d. Alten, Ib.
4 838. üntereuchung über d. kosmischen Sy-
steme des Piaton, mit Bezug auf Hrn. Gmppe's
kosm. Systeme d. Griechen, Ib. 4 852. Viel
rein Philologisches.
Boeckmann, JohannLorenz. —
Prof. d. Mathematik u. Physik am Gymnas.
(Fürsienschule) zu Carlsruhe (seit 1764),
Kirchenrath u. Mitgl. d. Consistoriums in
Baden (M. Ilj,
geb. 4 741, Mai 8, Lübeck,
gest. 1802, Dec. 13, Carlsruhe.
Erste Gründe d. Mechanik, Carlsruhe 4769.
Abhandl. vond. Kegelschnitten u. andr. krum-
men Linien d. Alten etc. Ib. 4 774. Anfangsgr.
d. Naturlöhre, Ib. 4 775. Wünsche u. Aussich-
ten z. Erweitr. d. Witterungslehre, Ib. 4 778.
Beitr. z. Geschichte d. Mathematik u. Naturk.
in Baden, Ib. 4 787. ÜberAnwend. d. Eleklri-
cität bei Kranken , Durlach 4 786. Archiv für
Magnetism. u. Somnambulism. 8 St. Strassb.
4 787—88. Kleine Schriften physik. Inhalts,
Stuttg. 4 789. Über Blitzableiter, Carlsr. 4 783,
4 787, 4 794. ÜberTelegraphie u. Telegraphen,
Ib. 4 794. Descript. de l'aurore boreale extr.
du 28 Juill.4 780 (M6m, Berl. 4780). Über eine
ganz neue Erschem. an d. sogenannt. Glas-
bomben (N. Abh. d. Baier. Acad. III. 4 783).
Beschreib, e. Apparats f. Luftelektricität (Gren's
Journ. I 4 790). Beschreib, einig, neu. Werk-
zeuge z. Bestimm, d. kleinst. Grade d. Elek-
tricität (Ib. id.). Von e. Maschine z. Wieder-
herstell. d. gehemmt. Respirat. b. Asphyxien
(Ib. II). Auch's Rechenmaschine (Ib. id.).
Boeokmann, Carl Wilhelm. —
Sohn d. Vorigen. Prof. d. Physik am Gym-
nasium zu Carlsruhe (M. W), .
geb. 4 773, Oct. 1, Carlsruhe,
gest. 4 821, Juni« 8, Carlsruhe.
Leitfaden z. Gebrauch b. Vorles. über Natur-
kunde, Carlsruhe, 2. Aufl. 4 843. Versuche
über d. Verhalt, d. Phosphors in verschiedn.
Gasen, Erlang 4 800. Versuche über d. Er-
wärmung, verschiedn. Körper durch d. Son-
nenstrahlen, Frankf. a. M. 4 84 4 (Von d. Göt-
ting. Soc. gekrönte Preisschrifl). Überd. Wär-
meleitung verschiedn. Körpor, Garlsr. 4 812.
Über d. Verhalt, d. faulenden Holzes in ver-
.schiedn. Gasarten (Scherer's Journ. V. 4800).
Über einige merkwürd. Verändr. d. Weine b.
Filtriron durch Kohle (Gohlen'i Jour. II. 4805).
Über d. Gesundbrunnen Griesbach, Petersthal
ü. Antogast in Baden (Schweigg. journ. VIII.
4813). lieber d. Verbindfl. d Erden mit Sauer-
221
Boeckmaan
Boehme.
Stoff (Gilb. Ann. VII. iSm). Über Schwefelkali
etc. als eudiometr. Mittel (Ib. id.) Üb. d. Wirkk.
d. golvan. Elektr. durch Tolta's Säule (Ib. VIII.
4801). Über d. wönnende Kraft d. Sonnen-
strahlen (Ib. X. 1804). Einige Vers, mit Vol-
ta'f Säule (Ib. XI. 1802). Über d. Wirkk. d.
geschloss volta-elektr. Kreises auf d. Magnet-
nadel (Ib. LXVIII. 1821). Noch viele Notizen,-
auch meteorolog. Beobb. daselbst.
Boeokmann, Emil. — Chemiker in
d. Fries'schen Fabrik zu Heidelberg fOrJ,
geb. \8U etwa, Erbacb, Odenwald.
Über einige Doppelverbindd. d. Cyanqueck-
silbers mit Schwefelcyan metallen (Lieb. Ann.
XXII. 1837). Zusammensetz. d. Nelkensäure
(Ib. XXVII. 1839).
Boeeler^ Job an n. — Prof. d. Che-
mie, Physik, Botanik u. Materia medica an
d. Univ. zu Strassbiirg {MJ,
geb. niO, Sept. 2<, Strassburg,
gest. ^759, Mai 19, Strassburg,
De cinnabari factitia vulgari, cinnabari nati-
vae et antimonii non solum aequiparanda, sed
et praeferenda, Strasb. 1749. Spiritus vini
atqne aceti e\amen.
Boeder, Johann von. — Prof. ho-
norar. d. Univ. zu Strassburg, Leibarzt d.
Königs V. Polen {M. UJ,
geb. 1737, Nov. 25, Strassburg,
gest. <808, Mai 17, Ludwigslust.
Historia et analysis fontis Rippolsaviensis, Ar-
gent. 1762. De acidulis Petrinis, Ib. id.
Boedeker, Carl Heinrich Detlev.
— Dr. PhiL Erst Privatdocenl an d. Univ.
zu Bonn (1860 — 54), dann Prof. extr. an
d. zu Göttingen, zugleich Vorsieh, d. ehem.
Ablheil. d. physiol. Instituts daselbst fOr),
geb. 1815, Sept. 20, Hannover.
Übersetzung von V. Eegnault's Cours eleraent.
de Chimie, 4 Bde. Berlin 1849— 61. — Über d.
Idryl (von ihm entdeckt) und d. Idrialin (Lieb.
Ann. LH, 1845). Über Berberin in d. Colum-
bowurzel (Ib. LXVI. 1848). Untersuch, einig.
SlofTe aus der Familie der Menisperraeen (Ib.
LXIX. 1849). Über kryslallisirte Phosphate v.
Kalkerde u. Manganoxydul (Ib. LXIX. 1849. u.
LXXXXIV. 1855). Krystallisirtes Zinkoxydby-
dratdb. LXXXXIV. 1855). Überd.Oxydations-
producte d. Milchzuckers durch Kupferoxyd
in alkal. Lösung [mit C. Strackmann] (Henle u.
Pfeuffer, Zeitschr. f. ration. Medicin, N. F.
Bd. VIII). Milchzucker, seine Titrirung mit
alkal. Kupferlösung (Ib. id.). Normale Ver-
schiedenheit d. Kuhmilch zu verschied n. Ta-
geszeiten (Ib. VI). Die Fette d. Eiters und ihr
Phosphorgehalt (Ib. id.). Chlorrhodinsaure,
eine neue organ. Säure im Krebssaft u. im Ei-
terserum (Ib. id.). Leucin, ein const. Bestan^-
theil d. Eiters (Ib. VII). Bernsteinsüure In 4-
Flüssigk. d. Echinococcenbälge (Ib. id.). Freie
Salz- u. Schwefelsäure im Speichel von Do-
liuni Gulea (Monalschr. d. Berl. Acad. 1854 ;
Pogg. Ann. LXXXXIII;. Vanadin u. Titan im
niedcrrhein. Sphärosiderit (Verhandl. d. na-
turh. Vereins d. preuss. Rheinl. i 855) . Selen im
Pseudomalachit von Rheinbreitenbach (Ib. id.).
Boegner, Ludwig Joseph. — Pract.
Arzt in Frankfurt a. M. Mitstifler d. Sen-
kenberg'schen naturforsch. Gesellschaft u.
d. physikal. Vereins daselbst fStr.J,
geb. 1791, Jan. i, Frankfurt a.M.
Die Entstehung d. Quellen und die Bildung d.
Mineralquellen, Frankf. 1843. Die Erdbeben
und ihre Erscheinungen, Ib. 1847.
Böhm, Georg, s. Behm.
Boehm, Andreas. — Prof. d. Logik,
Metaphysik u. Mathematik an d. Univ, zu
Giessen (M),
geb. 1720, Nov. 17, Darmstadt,
gest. 1790, Juli 6, Giessen.
Gründl. Anleitung z. Messkunst auf d, Felde
etc. Leipz. 1759. Gründl. Anleit. z. Kriegs-
baukunst, Frankf. 1776. Magazin f. Ingenieure
U.Artilleristen, 12 Bde. Giess. 1777— 85. De
visione erecta, non obstante imagine in oeulo
inversa (Acta Hassiaca, A, 1 771). De stellis ap-
paritionum etdisparitionum vicissitudines sub-
euntibus praecipue de ea in coUo celi (Ib. id.)
Böhm, Joseph Georg, — Dr. Phil.,
Direot. d. Sternwarte u. Prof. d. Astrono-
mie an d. Univ. zu Prag, Schulratb u, Mitgl.
d. Prüfungscommission f. Gymnasial-Can-
didaten, früher Prof. d, Mathematik u. pract.
Geometrie an d. Univ. zu Innspruck, Ge-
schäftsleiter der k. k. landwirthschafll. Ge-
sellsch. in Tyrol u. Hauptmann d. Tyroler
Schützen (OrJ,
geb. 1 807, März 27, Rozdialowitz, Böh-
men, Kr. Bunzlau.
Bericht über Düngungsversuche mit Guano,
Innsp. 1843. Kurze Anleit. z. Hopfenbau, Ib.
1846. Noch einiges Landwirthschartiiches.
Graph. Darstell, d. Sonnenfinsterniss v. 1847,
Ib. 1847. Beschreib, d. üranoskops, Ib. 1845.
Beschreib, e. neu. Telluriums, Ib. 1847. Klein,
logarithm. Handbuch, 2. Aufl. 1852. Beobb.
u. Sonnenflecke u. Rotationselemente d. Sonne
(Ausd. Denkschr. d. Wien. Acad.), Wien 1852.
Neue Methode, geogr. Breite u. Azimuthe zu-
gleich zu bestimmen, Prag 1853. Magnet, u.
meteorolog. ßeobb. der Pra£;er Sternwarte,
Jahrg. XI.' XII u. XIII. Einige Aufsätze in d.
Astr. Nachr.
Boehme, August Gottlob. — Leh-
rer d. mathemat. u. militar. Wissenschaf-
ten beim Ingenieurcorps in Dresden fMJ,
geb. 1719, Grosspörten bei
Zeitz,
ge^t. 1797, Juni 2S, l>rosden.
Abhandlung, wie ein ganzes Land usw. duroh
geonietris'^he u. mathematische Beobachtun-
gen vortheihaft aufzunehmen usw. Dre.sd. 1 7 93.
223
Böhmer
Bötterer.
224
Böhmer, Georg Rudolph. — Prbf.
d. Anatomie ii. Botanik an d. Univ. zu Wil-
lenbeig, Kreispbysicus daselbst (M.llJ,
geb. 1723, Oct. i, Liegnitz,
gest. 1803, Apr. 4, Wittenberg.
Syslemat.-literar. llandb. d. Naturgesciiichte,
Ökonomie und anderer damit verwandt. Wis-
senschaften u. Künste, 5 Bt'e. Leipz. 178J5 —
89 (fJd. IV enth.ält: Scliriftsteller des Mineral-
reichs, Bd. V: Schriftsteller d. Wasserreichs).
TecJinische Geschichte d. Pflanzen etc. 2 Bde.
Ib. 1794.
Boehtlingk, \\ i Ih el m. — Adjnnctd.
Petersburger Acad. d. Wiss (OrJ,
geb. 1800, März 27 (A. St.), Petersburg,
gest. 18 41, Juni 8 (A. St.), Petersburg,
Ein Blick auf die Diluvial- und Alluvialgebilde
im südl. Finnland (Bullet, de I'acad. de St.-
Petersb. V. 1839). Bericht einer Reise durch
Finnland und Lappland (Ib. YII. 1840). Einige
Verhallnisse bei d. Erscheinen d. Diluvial-
schrammen in d. skandinav. Gehirgsländern,
welche der Gletscherlheorie von Agassiz zu
widersprechen scheinen (Ib. VIU. 1841).
Boerhaave, Herr mann. • — Prof.
d. Medicin ti. Botanik seil 1709, spater,
1718, auch Prof. d. Chemie an d. Univ. zu
Ley den fSLj (B W) (B WA) (Mein. Par. 1 7 3 8; ,
geb. 1 G()8, Dec. 3 1 , Voorhout b. Leyd.,
gest. 17 38, Sept. ^2 3, Leyden.
Elementa chemiae, quae anniversario labore
dücuit in publicis privatisque scholis, 2 vol. 4",
Lugd. Bat. 17;j2. De mercurio experinienta
(Phil. Tr. 1733 et 36).
Börner, Nicolaus. — Pract. Arzt zu
Neustadt an der Orla (MJ (A),
geb. !C93, Jan. 27. Schmieritz, Thü-
ringen,
gest. 1770 etwa, . . Neustadta.d.Orla.
Physik oder qründl. und vernunftmässige Ab-
hancHung noüirlicher Wissenschaften, worin-
nen nicht niu* die sUiumtl. Weltkörper nach
math. Grundsalzen berechnet, sondern auch
andere zur Natm-lehre gehörige Sachen unter-
sucht und d. vorkommenden Phänomene hin-
länglich erkliijt werden, Leipz. 1735.
BSrnes*, Emmanuel Carl Hein-
rich. — Zweifer General -Landscbafts-
Syndicus u. Secreliird. schlesischen patriot.
Gesellschaft in Breslau (M. llj,
geb. 171", Jura 10,Clobikau, Stift Mer-
seburg,
gest. 1 807, Apr. 1 3, Bre.<lau.
Bcitr. z. Geschichte d. Witterung u. merkwürd.
Naturbegebenheiten in Schlesien vom 1 0. .lahr-
hundert bis 1 60 0 (Nene Ökonom. Nachricht, d.
Ge.vcllsch. in SclUesien, eine von ihm retiii:irle
Zeitschr.). Natur-, UausImHungs- und Ge-
schichtskaiendcr für Schlesien von 1786 an
'Worin Aufsätzü vnn ihm).
Boese , C . . . H . . . — Buchhändler in
Eisleben (M. UJ,
geb. 1757,
gest. 1811, Jan. 15, Eisleben.
Mit Albauus: Materialien für Elektriker, 2 Lfr.
Halle 1788 — 90. VöUig entdecktes Geheimniss
des Bartli'schen Wetterparaskops • Reichs-An-
zeiger 1794).
Bocihius , A nl c i u s M a n H u s T 0 r-
quatus Severinus. — Römischer Sena-
tor, der anfangs beim AÖnig der Ostgothen
Theodorich in hoher Gunst stand, spä-
ter aber von diesem, dos Einverständnis-
ses mit dem Hofe von Byzanz beschuldigt,
seiner Würden entsetzt, seines V'ermcigens
beraubt, und, nach langer Gefangenschaft,
der Hinrichtung überliefert w^urde,
geb. -470 etwa; . . Rom,
gest. 526, Oct. 2 3, ....
Übersetzte den Nikomachus, Ptolemäus u. Eu-
klidea ins Lateinische; hatte Kenntnisse in d,
Gnomomik und Mechanik, (Siehe Montuela,
bist. math. I. 492.)
Bötcher , N i c o 1 a u s. — Physicus in
Friedericia, Tituli.r-Professor d. Naturwis-
senschaften, früher Docent d. Physik an d.
Üniv. zu Kopenhagen (EJ,
geb. 1756, Ripen, Jülland,
gest. 18^21, Dec. 22, (Fnedcricia?).
De aere dephlogisticata, Havn. 1785. Den na-
turlige Magie eller Hexekonst, 2 Deel, Kbhn.
1794 — 97. Den physikalske Aarhog, 7 Deel,
Ib. 1783—93 (Nur d. 7. Theil von ihm; die
übrigen von C,. W. E. Schultze). Etwas über
Kriegsschiffe (Gilb. Ann. VI. 1800).
Böttger (Böttcher, Bötlicher), Johann
Friedrich. — Lehrling des Apothekers
Zorn in Berlin; daselbst durch den Adep-
ten Laskaris für die Alchemie gewon-
nen und in den Ruf eines Goldmachers ge-
kommen, floli er, in Berlin lür seine Frei-
heit fürchtend, nach Drosucn, wo er, nach
mancherlei Erlebnissep- und nach vielen,
auf kurfürstl. Kosten unternommenen ver-
geblichen Versuchen zur Bewahrung seines
Rufs, sich auf v. T s c h i r n h a u s e n's Rath
der Porzellanfabrication bcfleissigki ,''Sei>j
Leben von Engelhardt , Leipz. 1837J, X
geb. 1685, Febr. •', Scideitz, Reuss, * '\
gest. 1719, März 13, Dresden.
Erfand 1704 das l>iaup.c untl 1709 das weisse
Porzidhm.
* geb. IGS'2, Febr. 4, steht unter p. iiicr Büste h\\ 'y\-
l>anij< licn Palais zu DroGiI.-n.
Böttger, Rudoi,.h. - i'-r. Phil.,
Lehrer d. Physik u. Chemie d. physikal.
225
BÖtticher
Bohnenberger.
226
Vereins in Frankfurt a. M. seil 1835, frü-
her Candidat d. Theo), u. Erzielier (Sir),
geb. 180G, Apr. ä8, Aschersleber].
Über d. Einricht. u. Bchandl. d. Döbereiner-
schen Zündmaschine, Sondershausen (2.Anfl.
1838;. Tabeüar. Übersicht d. specifisch. Ge-
wichis d. Körper, Pranlcf. 1837. Beiträge zur
Physik u. Chemie, 3 Htte. Ib. iS38, 1841 u.
4846. Frankfurter Gewcrbfreund, 6.]n;irqg. Ib.
1S3R--43. LasCalciuni:.ullhydrat, ein neues...
FUvary«!itilgungsmitteI, Ib. 4 839. Polytechn.
Notizbiatt etc. Mainz 1846. Viele Aufsätze in
Pogg. Ann., Liebig's Ann. und d. .lahresbe-
rictit d. physikal. Vereins zu Frankfurt a. M.
BÖtticher, Jacob Gottlieb Isaak.
— Vorsteher einer von ihm errichtolen
Erziehungsanstalt zu Königsberg in Prv^us-
sen, von 1778 — 90, dann Vicar ii. Lehrer
an der Domschule zu Magdeburg (MJ,
geb. iloi, Apr. 21, Magdeburg,
gest. 179 2, Febr. 21, Magdeburg.
Erfand kurz vor seinem Tode eine Spinnma-
schine (Busch,, Handb. d. Erfind. XI. 461).
Bogdanich, Daniel Emmanuel.
— Adjunctbei J. Sternwarte zu Pesth (FHj,
geb. 17 62, . . . . . . Veröcze,*
gest. 1802, Jan. 31, Pesth.
Formuiae pro spatiis rectiiineis, aut quae in
hac resoivi possunt, per lineas paralleias di-
videndis, Pestini 1786. Machte im Auftrage
der Regierung viele geogr. ÜrtsbestimmiiDgen
in Ungarn' (v. Zach, Monatl. Corr. I. III. IV.
VII). Astronom. Beohb. in d. Ephemerid. Vin-
dobon.
* geb. 1765 etwa (v, Zarh, Monatl. Corr. V).
Boguslawski , '>' Palon Heinrich
Ludwig von. — Conservator (1831) u.
dann (1843) Director d. Sternwarte zu
Breslau, auch Prof. (1836) an d. Univ. da-
selbst, früher Artillerie-Officier in d. preuss.
Armee (Or) (Zt),
geb. 1789, Sept. 7, Magdeburg,
gest. 1851, Juni 5, Breslau.
Uranus oder tägliche für .ledermann fassl. Über-
sicht alier Himmeiserscheiniinaen etc. 3 Jahrg.
Bresl. 1844— 48. OrP^iVO^", synchronist. ge-
ordnete Ephemcrido alier Hunmelserschei-
nungen etc. 19 Jahrgg. Ih. 1832 — 50. — Ent-
deckte am 20 Apr. 1833 einen Gometen (Astr.
Nachr. XU^. Wahrnehmungen beim Ver-
schwinden u. Wiedcr-Erschcinen des Saturn-
ringes (U). \1 u. XII) Bes-'immung d. Balin
des Noveniber-Sternschnuppcn-Systems (Ib.
XVIII). NQch viele ^9\i'. Bcobb. daselbst, in
Bode's Jahrb. ,-"Gruithui.sen's Analekt. , Blatt,
schles. Gesellsch. — Nahm iheil an d. Ausar-
heit. d. Berl Acad. Sternf.'hai'ton.
* Auch B o g u s \x v: - k i - P r u r 3.
BogUSlawski, G '•. s t a v v o n. — Dr.
Phii., Lolirci' om Schii,üici''.s 'licn \V aiseii-
hause und a. d. Louii-enslädtscljeu Schule
Poggoinloi ff, fkudw
il'Ll'iJtLll.
in Berlin, darauf Lehrer am Gymnasium
zu Anklam. Soha des Vorigen (J. U),
geb. 1 8 27, Dec. 7, Gross-Rake b. Breslau.
Über d. pcriüd. Sternschnuppen d. Augusts
(Pogg. Ann. 1853. XC). Über d. am 28. Sept.
1 85a in Schlesien beobacht. Meteor (Ib. Ergzbd.
III. 1853). Zehnter Nachtr. zu Chladni's Ver-
zeichn. v. Feuermeteoren etc. tib Ergzbd IV.
1834). Nachrichten üb. d. seit d. öltest. Zeiten
bis 1835 herabgefalln. Meteorsteine (Ib. id).
Bohadsch, Johann Baptist. —
Pract. Arzt u. Prof. d. Naturgeschichte an
d. Univ. zu Prag (VI),
geb. 1724, Prag,
gest. 1768, Oct. 16, Prag.*
Diss. d'? utilitate Electrisationis in curar.dis
morbis, Präge 1751
* gest. 1772... {A) {OE).
Bohne, Johann. — Stadlphysicus u.
Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Leipzig ,Vy,
geb. 1640, Juni 20, Leipzig,
gest. 1718, Dec. 19, Leipzig.
De fascia zodiacali , Lips. 1661. De aeiis in
sublunaria influxu, Ib. 1 675. De alcali et acidi
iusufficienlia pro principiorum, seu eleuiento-
rum corporum naturalium munere gerendo,
Ib. 1681. Diss. physica, Chymiae finem, in-
strumenta et operaliones explicanles etc. Ih.
1685. Experimenta ac dubia nonnulla chy-
mica , auri et argenti Solutionen) spectanlia
{Act. Erudit. 1683).
Bohnenberger, Gotllieb Chri-
stian. — Pfarrer, erst zu Simmozheim im
Schwarzvvald , dann zu Allburg bei Calw
in Würtemberg (tig.) (M. l\h
geb. 4732, März 4, Neuenburg, Wür-
temberg. *
gest. 1807, Mai 29, Allburg.
Beschreib, einer auf neue senr bequeme Art
eingerichteten Elektrisirmaschine etc. Stultg.
1784. Erste bis sechste Fortsetzung dazu. Ib.
1786 — 91. Beitr. z. Iheoret. u. pract. Flleklri-
citätslehre, 5 St. Ib. 1793— 95. Beitr. z hö-
heren r)rehkunst, Ib. 1799. Neue Gedanken
über d. Möglichkeit, elektr. Verstärkungsfla-
schen weit starker als bisher zu laden (Gren,
Journ. II. 17 90).
' geb. März 1, Nouonbrügg {fiff*')-
Bohnenberger, J o h a n n G o 1 1 J i el)
Friedrich von. — Dr. Phil., Prof. der
Mathematik u. Astronomie an d. Univ. zu
Tüb'ugen, früher Pfarrvicar (1789) u. Ad-
junci (17 96) an der SleruNvr.rte daselbst.
Sohn des Vorigen (ET) (M.W) (N),
geb. 1765, Jimi 5, Simmozheim,
Schwarzwald,
go«;i. ' 8 '^ I ^pc. 1 9, Tübingen.
Anleit. z. geogr. Orlsljestiminnni:en, Gott. 1 795.
Anfangsurüncie d. höheren Ancly.-is, Tüblu^.
1 81 1 . Astronomie, Ib. 1 81 1 (DarHi S. 4 «8 schon
i b
227
Bohr
BoUey.
228
d. Reversionspendel beschrieben). Mit J. H.
F. V. Autenrieth: Tübinger Blätter f. Natur-
wissenschaften u. Arzeneikunde, 3 Bde. Tü-
bing. < 81 5— 17 (Darin von ihm : Versuche üb.
d. Gewicht des Wassers. Über d. gleichzeitige
Sieden u. Gefrieren d. Wassers in sehr ver-
dünnter Luft. Prüfung u. Berichtigung d. Ther-
mometer. Über d. Höhenmess. mit d. Baro-
meter. Höhenmessungen in Schwaben. Be-
schreib, und Gebrauch eines sehr empfindl.
Eleklromcters, welches zugleich die Art der
Elektricilät anzeigt [daraus in Gilb. Ann. LI.
1815J. Versuche mit elektrischen (Zamboni-
schen) Säulen [auch Gilb. Ann. LIIL 1816].
Ein einfaches Mittel, die Verstärkungszahl ei-
nes gegeb. Condensators d. Elektr. zu finden
[auch Gilb. Ann. Lllf). Beschreib, eines Ver-
fahrens, die mit einer beliebigen Scale verse-
henen Aräometer unter sich vergleichbar zu
machen. Beschreib, einer Maschine z. Erläu-
terung d. Gesetzes d. Umdrehung d. Erde [auch
für sich, Tüb. 1817, und Güb. Ann. LX]). —
Mit B. V. Lindenau: Zeitschr. f. Astronomie u.
verwandte Wissenschaften, 6 Bde. Tüb. 1816
— 18 (Darin von ihm: Über d. Präcession d.
Fixsterne [Bd. I]. Geomelr. Beweis d. Gauss*-
scben Theorems üb. d. Grönzen d. geometr.
Oerter d. Planeten [Ib.]. Über d. Berechnung
acbromat. Objective [Ib. u. Bd. IV]. Über e.
Eigenschaft d. Ellipse [Bd. III]. Über d. Be-
richtig, d. Mittagsfernröhre [Bd. IV]. Beitr. z.
Berichtig, astronom. Kreise [Bd.V]. Eine Auf-
gabe d. pract. Geometrie [Bd. VI]. Analyt. Auf-
lös, e. geometr. Aufgabe [Ib. id.]). — Über d.
Bestimm, d. Länge d. einfach. Secundenpen-
dels (Naturwiss. Abb. e. Gesellsch. in Wür-
temb. Bd. I. 1826). Beschreib, e. Normalba-
rometers (Ib. id.). Beitr. z. Hygrometrie (Ib.
Bd. II. 1828). — Üb. d. freien Fall d. Körper
mit Rücksicht auf d. Axendreh. d. Erde (v.
Zach, Monall. Corr. VIII. 1803). Berechn. d.
Längen u. Breiten bei trigonometr. Vermess.
(Ib. 1802, VI. 1803, VII u. VIII). Trigonometr.
Vermess u. Charte v. Schwaben 'Ib. 1802, V
n. VI). Beschreib, e. Vollkreises v. Baumann
(Ib. VI). D° e. Repetilionskreises v. Baumann
(Ib. 1812. XXV). NeueMelhode, den Index-
fehler e. Höhenkreises zu bestimm, und d.
Horizontalparallaxe e. Mitlagsrohrs zu berich-
tig., ohne Loth oder Libelle (Astr. Nachr. 1826.
IV). Über d. Sehen d. Fadenkreuzes e. Fern-
rohrs durch ein zweites Fernrohr (Ib. id.).
Üb. d. Gebrauch d. Polar.sterns als Meridian-
zeichen (Ib. 1828. Vi). Üb. d. Methode d. Re-
pelilionen von Verticaiwinkeln (Ib. 1829, VII ;
1831, VIII). Astron. Beobb. daselbst und in
Bode's Jahrb. 1786 u. 1792.
Bohr, Christian Fredrik Gott-
fred. — Oberlehrer an der Kalliedral-
schule zu Bergen in Norwegen, Cantor u.
Organist daselbst. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu Stockholm (Vet. Acad. HandL 1833;,
geb. 1773, Oct. 20, HelsingÖr,
gest. 1832, Sept. 10, Bergen.
Beskrivels.e over Jisbräerne in Justedalen,
1819. Lcdetraad ved den arithnieii<ke Uadcr-
viisning, 3. Aufl. Ghristtaaia 48S0— 31. Ta^b^
over almindelige eller Briggske Logarithroejp
etc. ib. 1822. Acht Aufsätze im Magazin f. Na-
turvidenskaberne (Darunter: Meteorolog. Be-
obb. in Bergen, 1818 — 26, Astronom. Beobb.
u. geogr. Ortsbestimmungen). Fernere geogr.
Ortsbestimmungen etc. in Svensk. Vet. Acad.
Handl , Astr. Nachrichten, v. Zach'f Corresp.
aätronomique.
Soisgirand, J... P... Thomas. —
Prof. an d. Facultät d. Wiss. zu Toulouse,
geb. 1793, . , . . .
Quelques observations sui la gröle (Ann. chio
phys. LXH. 1 836). Recherches sur les mouve-
nients du camphre et de quelques autres corps
places ä la surface de l'eau (Gompt. rend. XII,
1841 et XIV. 1842).
Bols-Reymond (gewöhnl Dubois),
Emil Heinrich du. — Prof. an d. Univ.
und (seit 1851) Mitgl. d. Acad. d Wiss. in
Berlin (Diss.J,
geb. 1818, Nov. 7, ßeriui.
Quae apud veteres de piscibus electricis ex-
tant argumenta, Diss. inaug. Berol. 1843. Un-
tersuchungen über thierische Elektricität, Bd.
I und Bd. II, Abth. I. Berl. 1848 u. 49. Über
d. sogenannt. Froschstrom und d. eleklromot.
Fische (Pogg. Ann. LV1II.1843). Mit W.Beetz:
Zur Theorie der Nobili'schen Farbenringe (Ib.
LXXVI. 1846). Verfahren, um feine galvano-
metr. Versuche einer gross. Versamml. zu zei-
gen (Ib. XCV. 1855). Untersuch, über thier.
Elektr. (Monalsb. Berlin. Acad 1852 u. 53).
Überströme, die durch Andrück, feucht. Leiter
an metall. Leiter entstehen (Ib. 1854). Sur la loi
du courant musculalre etc. (Ann chim, phys.
XXX. 1850). Sur la loi qui prc^side ä rirrita-
tion electrique des nerfs (Ib. id.). Anlheil an
d. Jahresberichten : Die Forlschritte d. Phy-
sik, 1847, 48, 50.
BoU, Anton. — Exjesuit, Prof. der
Philosophie an d. Univ. zu Prag, dann Dom-
herr zu Königgrälz u. Pfarrer zu Kuczerau
in Mähren (M. llj,
geb. 1721, Juli 30, Prag,
gest
De proprietate aerls, Pragae 1762. De vi cor-
porum, Ib. 1763. De vi motrice et inertiae,
Ib. 1763.. De corporura cohaesione, Ib. 1764.
Bolley, P 0 m p e j u s. — Dr. Phil. , Prof.
d. Chemie erst an d. Canlonsschule zu Aarau,
dann am Polytechnicum zu Zürich (OrJ,
geb. 1812, Mai 7, Zindelberg.
Über d. rolh. Farbstoff d. Sandelholzes u. d.
neueTheoried. P.nanzenfarbstolTe, Aarau 1847.
Untersuchung d. Quercilronrinde (Lieb. Ann.
XXXVII. 1841). Über Conslruct. Volta'scher
Apparate (Ib. XXXIX. 1842). Über Verbind,
d. Zinnchlorids mit Chlormetallen (Ib. id.).
Über Goldpurpur (Ib. id ). Neue Conslruct. d.
Aspirators (Ib.XLI. 1842). Über eine vortheil-
halie Dorsten, d. Chromsäure etc. (Ib. LVL
229
Bolotof
Bonati.
230
4 846). ÜberPreisser'sMf^thode d. Reindarstell.
organ. Pigmente (Ib LXII. 1847). Neue Ver-
bind, d. Bromsänre mitNalron etc. (Ib. LXVIII.
1849). Chemische Notizen (Ib. LXXV. 185-1).
Mit E. Wydler: Lber don Farb.stofr der An-
chusa lincloria (Ib. LXII. 1847). Gab heraus;
Schweiz. Gewerbeblatt u. seit 1856 mit J. H.
Xronauer: Schweiz, polytechn. Zeilschrift.
Bolotof| Alexei Pawlowitsch. —
General-Major im K. russischen General-
stab, Prof. d. Geodäsie an d. K. Miiilär-
Academie in St. Petersburg, seit <832.
Machte auf Koston d. russ. Regierung eine
Reise durch Deutschland , Frankreich und
d. Schweiz, um d. dort. Zustand d. Geo-
däsie Ijennen zu lernen (Or),
geb. <803, . . . Russland, Gouv. Orlof,
gest. 1853, . . . Frankreich.
Vollständ. Cursus d. höh. u. niedr. Geodäsie,
Petersb. 1837. 2. Aufl. 1 845 (Demselben wurde
der DemidofPsche Preis zuerkannt).
Bolzano, Bernhard. — Weltprie-
ster und Prof. d. Religioiisphilosophie an
d. Univ. zu Prag. Mitgl. d. K. böhm. Ge-
sellsch. d. Wiss. (ONJ (M. llj (N),
geb. nSI, Od. 5, Prag,
gest. 4 848, Dec. 18, Prag.
Beiträge zu einer begründeten Darstell, d. Ma-
thematik, 1. Liefr. Prag 1810. Der binom,
Lehrsatz etc. Ib. 1816. Die drei Probleme d.
Bectificalion, Complanation n. Cubirung etc.
Ib. 1817. Rein analyt. Beweis d. Lehrsatzes,
dass zwischen zwei Werthen, die ein entge-
gengesetzt. Resultat gewähren, wenigstens eine
reelle Wurzel d. Gleich, liege (Abb. Böhm. Ge-
sellsch. 1817). Darstell, von Doppler's physik.
Arbeiten (Pogg. Ann. LXVIII u. LXXII).
BomarOj s. Valmont de Bomare.
Bombardl, Michael. — Jesuit, lehrte
Mathematik in Linz, Philosophie in Wien
und Theologie in Graz. Zuletzt Rector d.
Colleg. in Linz (SSJ),
geb. { 683, März h 3, Nonsberg, Tyrol,
gest. 4729, Mai 4 6, Linz.
Analecta matheniatica et mechanica, statica,
hydrostatica et centrobarya collecta seu Varia
problemata et quaesita etc. Liiicii 1714.
BdmIielU, Rafaello. — Scheint In-
genieur gewesen zu sein; führte wenig-
stens mit seinem Bruder Ercole im Auf-
trage des Bischofs von Melfi, seines Pa-
trons, Entwässerungsarbeiten an d. Chiana
aus (P) (Lhr,m.{%\),
Aus Bologna geburtig.
Im XVI. Jahrb. lebead.
L'Algebra parte maggiore dell' Aritmelica di-
visa in tre Libri ; nuovamente posta in Luce,
Bologna 1 572 (Darin die Realität der drei Wur-
zeln einer kubischen Gleichung, wenn sie un-
ter imaginärer Form erscheinen, zuerst nach-
gewiesen ist.
Bon de St. Hilaire, Fran^oisXa-
vier. — Präsident der Rechenkammer zu
Montpellier und Präsident d. Acad. d. Wiss.
daselbst (Ä),
geb. . . ., gest. 1761, , . .
Diss. sur Taraignöc, Paris 1710. Analyse chi-
mique de la soie d'araignöe (M6m. Toulouse,
T. I), Observatt. sur le thermomfetr*e et sur le
barom^tre faites ä Montpellier depuis 1705
jusqu'en 1709 (M6m. Montpellier, T. I}.
Bonnaooio, s. Fibonacci.
Boaannl, s. Buonanni.
Bonaparte, Rani er i. — Erst (4725)
Lector d. Philosophie, dann (4 750) Prof.
d. Medicin an d. Univ. zu Pisa (Tp.Yl),
geb. . . ., gest. 4 758, . . . Pisa.
Venti Teoremi sul Termometro (Gedruckt Pisa
1776).
Bonaparie, Louis Charles Napo-
leon. — Kaiser der Franzosen seit 4 852.
Sohn von Louis Bonaparte, weiland König
von Holland (QC),
geb. 4 808, Apr^20, Paris.
Manuel d'artiUerie, ä Tusage des officiers d'ar-
tillerle de la ri^publique helvetique, par le
Prince Napoleon Louis Bonaparte, capitain au
regiment d'artiUerie du Canton de Bern, Zü-
rich 1836. Sur la thöorie de la pile voltaique
(Compt. rend. 1843. XVI).
Bonaparte, Louis Luden. —
Sechster Sohn von Lucien Bonaparte
geb. 4 8 4 3, Jan. 4, Thorngrove, b. Wor-
cesler.
Sur la question de prioritö relative ä l'emploie
Ihörapeutique du lactate de quinine (Compt.
rend. 1842, XV et 1843, XVI). Sur un moyen
de separer les deutoxydes de Ceriura et de
Didymium (Ib. XVI). Sur les modifications
produltes dans des bl6s avariös par l'iBau de
raer et desquels on a r6tir6 des quantites no-
tables d'acide valerianique et d'acide buty-
rique (Ib. 1845. XXl). Über die Valeriansöure
und einige ihrer Salze (Erdmann'iJourD. XXX
aus Journ. chim. m^d. Oct. 1842etJuin 1843).
Bonatl, Teodoro Massimo. —
Prof. d. Hydraulik an d. Univ. zu Ferrara.
Inspect. d. Flüsse im Ferraresischen. MitgL
d. See. Italiana (Mem. Soc. ItalXXS.,^X.W)
(Tp.lllh
geb. 4724, Nov. 8 (9), Bondeno b. Fer-
rara,
gest. 4 820, Januar 2, Ferrara.
Memoriala idrometrico alla S. congrogazione
delle acque per la cittä e ducato di Ferrara,
Roma 1 765. Saggio sopra un nuova teoria della
movimento delle acque pei flume, t785. Di
46*
23t
Bonatti
Bonijol.
232
uno esperimento proposto per iscopire, &e re-
almente la terra sia quieta o pure si iruiove.
Nuova curva isocrona, 1807. Del'a velocilä
deir öcqua per un. foro di ijn vaso etc. (Mem.
Soc. Ital. V). Delle aste rltrometriche e di iin
nuovö pendolo per trovare la scala della vc-
locitä di un acqim corrente (Ib. VIII). Nalitra
della radici deile eqiiazioni letteraJi di quinto
grado e di sesso etc. (Ib. id.). Sperienze ed
osservaz'oni potamologiche (Ib. IX).
Sonaiti (Bonatus), Guido. — Astro-
nom und Astrolog, der zu Paris und aui"
anderen Universitäten lehrte, zuletzt Fran-
ciscaner wurde (Mzz) (Wd) (CR. XXXIV/,
geb. 1230 etwa, Forli,
gest. 1300 etwa, Bologna oder Ancona.
Schrieb um 1284 zehn aslrononjischeTractüte,
die Joh. Angeli 1491 zu Augsburg herausgab,
auch eine Planetentheorie, die 1 5Ö6 zu Venedig
gedruckt erschien. (Weiteres in Mzz [Vol. II.
pt. IIj und in Gn.h. [Vol. GXXIII et CXXIV]).
Bond, Henry. — Lehrer d. Malhe-
matik und Navigationskunst zu RadclilT bei
London (Ahr.ll),
geb. . . . ., gest
Longiiude found by H.Bond, London '!G76.
The Variations oi the Alacnefic Needle pre-
dictedfor many Year.K iwlio\vi<ji: Pbll.Tr. 4568).
'»he underlakjiigs of Mr. H.Bond, a famous
Teachcr of the art of .Nav.igali'-a. iu London,
concerning the Variation of the Mairnetical
cotnpass and the l.MClinriUon of th? Inclinatory
Ncodie :lb. 1672).
Bonde, Gustaf. — (4i af und Reichs-
raili, Kai;;:icr d. Uni\ . zu üp^fth. Pr;4.^ident
d. So.:ic;i!l d. Wi^s. daselbsl (Sr^ensk. VU-
tejh.AcarLHmdlAlJ,
geb. 1682, Stockholm,
gest. 17 64, Dec. iO,
Anmarknin'garoni loryen pä träden (Vet. Acad.
Üaadl. 1748). Einige Ü'jersetzungen physikal.
u. cheni. Werke ins Schwedische.
BondioH, Pietro Antonio. - Prof..
d. Maleria medica an d. Lniv. zu Bologna,
4dnn d. medicin. Klinik an der zu Padua
fTp. Y) (Mcn.. So€, Ital. XYj (BNj^
geb. 17fi5, ...... Corfu,
gOFt 1808, Sept 16, Bolo.giia.
Mem sopra le aurore boreaU locclj Mcm. Soc.
Ital. IX).
' Boudi, Nicolas. — Prof. d. Botanik
am Athenaeuni zu Amsterdam. Mut,', der
rhemii^chcn Gesellschaft daselbst ^AAMJ
(BWA),
^oh. 1 76.5, Hlärz äO-, Wilsveen,
gest. 1796, Auy IT, Lcyüfn.
Vi.>Ie chei). U:? i ersuch vr-j..e', t.(*nie'"*<*ha'"tlioh
inii Piiet« van Trooatvyk, reiinan, ?Jie'rvlan<l
II. A., vei'(<7.-ijlifcht in d. Recluicheb ülivs!' o-
chimiques , 4 Cahiers, Amst. 1792 — 94. Mit
Stipriaau-Luiscius eine tütersuchung d. phy-
sik. u. ehem. Eigenschaften d. Milch verschie-
dener Thiere, gekrönt von der Soci(^tö de Mö-
dicine in Paris (Mönt. Soc. med. T. VllI pour
4 787 et 8S). Verhandcling over de platina of
^e^ wit goud (Nieuwe algm. Magaziju van We-
tenschapp. etc. 1794).
Bonfa, Jean. — Jesuit, Lehrer d. Ma-
thematik in d. Collegien seines Ordens zu
Avignon und Marseille (A),
geb. 1638, Mai 30, Nismes,
gest. 17 24, Dec. 5, Avignon.
Lettre touchant une nouvelle invention de faire
des Pendules de carton (Journ. des Savants,
1679;. Nouv. maniere de marquer dans les
quarts de cercle et dans les demi-cercles, pour
pelits qu'ils soient, les minutes, .secondes,
tierces, quartes do la grandeur qu'on souhai-
tera 'Ib. 1686). Astronom. Beobb. fMöm. Par.
T letX, und 1701 u. 17ü4, auch Phil. Tr.
1684 u. 1686).
Bonfadini, Jacopo. — Geistlicher,
Prof. d. Philosophie an d. Univ. zu Pädua,
früher (1807 — 15) mannigfaciie andere
Aemler bekleidend, z. B. das eines Was-
ser- u. Wegebau-Inspectors im Trevigi-
schen (Tp. IM),
geb. 1771, Jan. iJ9, Varago,*
gest. 1835, März . ., Padua.
Lnterwarf eine berülimte Formel von d'Alera-
bert einer strengen Kritik, und veröffentlichte
eine neue und sinnreiche Demonstration des
Hebels frpni;.
' In T- rra i\:\ Trhigia)M>,
Bonfioii, Orazio Maria. — Slatt-
naller (Governato'-o) successive von Terni,
Faenza u. Fano, zuletzt Canonicus an St.
Peter in Rom (F),
geh Bologna,
gest.- 17 02, Juni 4, Rom.
De imraobilitate Terrae tractatus, Bononiao
1667.
Bong;o (Bungus), Pietro. — Canoni-
cus und Cantor an d. Kathedrale zu Ber-
gano (Mzz) (B) (A),
geb. .......;... Bergamo,
gest. 1601, Sept. 24, Bergamo.
De mystica numeroruni signißcatäone, Berga-
mo 1583: auch unter d. Tue'; Numerorum
myj-leria ex abdiiis plurimarum disciplinarum
fonlibus hausta, Venet. 1ü99.
BoniceUi, Vincenzo. — ProL.d.
mathemat. Physik in Rcr^a'no (Ct),
geb. 179 6 etwa, Ciusone, bei Bergamo.
Principij di mecc^nicn, Heg. \?>Z\. Principij
dl astronomia, Ib. 1634.
Bon\jol) Louis. — - Mocbaniru;- h\
Gerf 'Or),
233
Bonincontro
Bonny Castle.
234
geb. 1796, Nov. 10, Genf.
Vcrfertigle unter anderen Instrumenten aucli
eins , mittelst dessen durch otnnosphärische
Eieiitricität chemische Zersetzungen bewirkt
wurden (Bibl. univ. 1830. XLV). ^
Bonincontro, s. Buonlnconlro.
Bonnard, A u g u s t i n H e n r i. — Ge-
neral-Inspector im Corps des Mines zu Pa-
ris, seit 1831 verabschiedet [AMJ,
geb. 1781, Oct. 8, Paris.
Apercus des terrains houilliers du Nord de la
France, Par. 1840. Consid^rations sur la Clas-
sification des roches 'Ann. Min. S6r. 1.1.181 6).
Apercu g^ognost. des terrains (Ib. IV. 1819).
Notice geognost. sur la partie occidentale du
Palatinat. (Ib. VI. 1821). Sur une formation
mölallifere observee recemment dans I'ouest
de la France (Ib. VIII. 1823). Nolice göogn.
sur quelq. parties de la Bourgogna (Ib. X.
1 825) . Sur la constance des faits göognost. qui
accompagnent le gisementdu terrain d'Arkose,
ä Test du plateau central de France (Ib. Ser. 2.
IV. 182 8). Aufsätze im Bull. soc. göol. de la
France.
Bonne, Rigobert. — Prof. (Privat-
lehrcr) d. Mathematik in Paris, zuletzt er-
ster Ingenieur-geographe der Marine fLBJ
(BBAJ,
$eb. 1727, Oct. 6, Raucourlb. Sedan,
gest. 1795^ Nov. 2, Paris.*
Principes sur les mesures en longueiir et en
capacitc sur les poids et les monnaies, depcn-
dans du mouvement des astres principaux et
de la grandeur de la terre, Paris 1790. Atlas
maritime ou Cartes röduites de toutes les cötes
deFrances, 1762. Atlas encycloptSdique etc.
2 vol. '5 787 — 88. Neptun americo-septentiio-
nale, 18 Gart. fol.
♦ gest. 1704, Dec. 2 (S).
Bonnet, Jean. — Benedictiner, Con-
versus in der Congregation des beil. Mau-
rus fj) (A),
geb
gest. 1692, Apr. 26, Chezal-Benoit.
Des proprietös et qualitös des eaux mincrales,
Clermont 1689.
Bonnet, Charles. -^Advocat, Mitgl.
d. grossen Rathes in Gerif, reicher Privat-
mann (B) (BN) fOJ,
geb. 1720, März 13, Genf,
gest. 1793, Mai 2 0, Genthod b.Genf.*
Recherches sur l'ucage des feuilles da.ts les
plantes etc. Gott, et Leide 17tl4. Gonsilöra-
tions sur les corps organiscs, 2 vol. IS**, Amst.
et Paris 1762. Conteiuplation de la naturc,
9 vol. 8', Amst. 1 764 et 65 (In's Deutsche über-
setzt voii J. D. Titius). Sur les changemer.s de
'üvers Corps par 'aotioa de l'air et de la i:i-
niiere (Journ. Phys. 1774. T. III). Propcsi-f
tions et demandes sur les couleurs des corpy
(Ib. X. 1775). Exp^riences sur leschangeraens
que la lumi^re produit dans les couleurs de
(tifförens corps (Ib. XIII. 1779). Account of an
EarthquakehappenedatWallay(PhiLTr. 1753).
♦ gest. Apr. 9 (TA) ; Apr. 19 (JVöJ).
Bonnet, Pierre Ossian. — Repe-
titor an der ficole poiytechnique in Paris
(REPJ,
geb. 1819 etwa, . . .
Sur la convergence et divergence des sc^ries
(Liouville, Journ. math. VIII. 1843). Propriö-
tes giöoraelr. et möcaniq. de quelq. courbes
remarquables (Ib. IX. 1844). Sur un th^oröme
de mecanique (Ib. id.). Sur une propriötö de
la lemniscate (Ib. id.). Solution de quelq. pro-
blemes de mecanique (Ib. id.). Sur quelq. in-
tegrales definies (Ib. XIV. 1849). Sur les sur-
faces isothermes et orthogonales (Ib. id.). Sur
le d^veloppement des fonctions en Serie or-
donnöes suivant les fonctions X„ et Y„ (Ib.
XVII. 1852). Sur la th^orie math. des cartes
göograph. (Ib. id.). Sur quelq. proprietds g6-
nerales des surfaces et des lignes trac6es sur
les surfaces (Corapt. rend. XIX. 184 4). Sur la
thi^orie des corps ölastiques (Ib. XXI. 1845).
Sur quelq. cas particuliers de l'^quilibre de
tempsrature dans les corps dont la conducti-
biiite varie avec la posilion et la dircclion (Ib.
XXVII. 1848). Determination des fonctions
arbitraires qui entrent dans l'öquation inte-
grale des surfaces ä aire minima (Ib. XXXX.
1855K Sur quelq. propri6t6s des lignes göo-
desiques (Ib. id.).
Bonnyoastle, John. — Prof. d. Ma-
thematik an d. MilitUrschuie zu Woolwich.
hielt früher eine Schule (Academy) zu Hack-
ney (GM. \S'i\J [BS],
geb Whilchurch, Buck-
inghamshire,
gest. 1 82 1 , Mai 1 5, Woolwich,
The Scholars Guide to Arithmetic, 1780 (9.
Edit. 1811). Introduction to Mensuration and
Practical Geometry, 1782. Introduction to Al-
gebra, 1782. Introduction to Astronomy, 1 786
Euclid'ß Elements of Geometry, 1789. General
History of Motheraatics, from the French of
Boesut, 1803. A Treatise on Plane and Spheri-
calTrigonometry, 1804. Introduction to Arith-
metic etc. 1810.' A Treatise on Algebra 1813.
Bonnyoastle, Charles. — Prof. d.
Mathematik an d. Univ. von Virginien, zu
Chariotleville fSillm. Journ. XL) (An. R.
18 40; (G.tGJ,
geb. 1797 etwa,
gost. 18i0, Oot. 3 1, Charloltcville.
On the insufTiency of Taylor's Thecrom as com-
rionly in\estigatcd , \v:th objecfions to tho de-
montraHons of Poisson and Cauchy and the
aüsurncd generalisafiou ofPeacockelc. (Trans.
Araoric. Soc. VII. ISili. On y new Priuciple
in regyrd to the Power of Fluids in motion to
produce rupture of the vessels, whicli contain
^35
Bona
Boon-Mesch.
m
them, and on Ibe DisfincMon between accu-
mulated and instantaneoas Pressures (Ib. id.).
Bono, M i c h e 1 e d e 1. — Jesuit, Leh-
rer d. Hhetorik und Poesie in d. Collegien
seines Ordens zu Palermo u. Syracus (M%z),
geb. 1697, Sept. ?>8, Palermo,
gest (lebte noch n53).
Discorso sull' origine de' Treniuoli, in cui si
esamina di proposifo una nuova opinionc in-
torno aila cagione di essi, Palerno 1745.
Bonomo, Giovanni Battista, mit
dem Klosternamen Gabriello. — Mino-
rit im Kloster zu Palermo (Tp),
geb. 1694, Apr. 13, Nicosia,
gest. 17 60, Aug. 2i, Palermo.
Trigonometria piana esferica, Pal. 1754. Oro-
grafia, Ib. <758. Autoinatum inaequale sive
Horologiuni antiqnum automatis animatum,
Ib. 1747. Stiftete neben seinem Kloster eine
malheuialische Schule (Academie).
Bonsdorff, Pe h r A d o I p h v o n. —
Prof. d. Chemie an d. Univ. zu Helsingfors
seit 1823 (seit 1816 schon DocenJ). Corr.
d. Stockholmer u. d. Petersburger Acade-
mie (Act. Soc. Fenn. T. I^
geb. 1791, Od. 27, Abo,
gest. 1839, Jan. 1 1 (N.St.), Hel.«ingfors.
Tentamen min. ehem. de Pargasite, Abo 181 6
Diss. ehem. nova experimenta naturam Par-
gasitae illüslrantia proponens Pt. I et II. Ib.
4817 et 18. Ad mineraloviam Fennicam nio-
menta, Pt. I. Anal complectens Albilis Skog-
böiensis, Pt. II. Anal. Pyritae cupri Orijär-
vensis etc. Pt. III Anal, sulfureli fossilis sti-
bio-plumbici e Kalvola complectens, Ib. 1823
et 27. Periculum novi Systematis Mineralo-
gici, UlPt Ib. 1827. Bid.-ag liil niirmore kiin-
nedom af Finlands Mlneral-Kälior, Ib. 1827.
Ftirsök at bc^fämnia sammensältningen af de
piineralier, hvilka kristalliseia iu Amphibo-
lens form (Vet. Acad. Handl. 1821). Nya un-
liörsökning af Rothguldens chemiska sammen-
sattning (Ib. id.). Bidrag tili afgorande af
frSgan om Chlor, Jod m. fl. metalloider, i
likhet med Syre, Sro syra- och basbildande
kroppar (Ib. 182^8 et 1830). Analys af tventie
Bromsalter (Ib. 1882). Analys af Figur-La-
bradorn fran Ojamo i Finland (Ib. 1833). Ana-
lys af eil nylt af tvenne Chlorider sammansalt
Dubbelsalt (ib.<834). Om altnosferisca luftens
invcrkan vid metailers oxidalion (Ib. 1836).
Der Rapakivi in Finnland, eine eigene Gebirgs-
orl (Oken'8 Isis, 1833). Beschreib, eines Eva-
porationsap[.arals (Fogg. Ann. XV. 4829). Üb.
Thonerdehydi at (Ib. XXVII. i 833). Üb. Chlor-
aluminium (Ib. id.). Über schwefelsaur. Ei-
senoxydul und Eisenchlorur etc. (ib. XXXI.
1834). Über Scheid d. 'Quecksilbers vom Ku-
pfer mittelst Ameisensüure etc. (Ib. XXXIII.
1834). Bestandtheile d. Aleerwossers, beson-
ders sein Gypsgehalt (Ib XL. 1837). Verbind,
ti. Bleio\yds mit Kohlensäure u. W^asser (Ib.
id.). — War Mitstifter d. Finnland. Gesellsch.
d. Wiss. i. J. 1838.
Bontekoe (eigentL.Decker*), Corne-
lis. — Dr. Med., pract. Arzt folgweise zu
Haag, Amsterdam, Hamburg und Berlin;
zuletzt Leibarzt d. Kurfürsten v. Branden-
burg und Prof. d. Medicin zu Frankfurt an
der Oder
geb. 1647, Alkmaar,
gest. 1685, Jan. U, Berlin.
Van het Aciduni en Alkali, Haag < 683. Dfe-
monstratio, quod non detur climactericas etc.
16S3. — Alle zijne Philosophische, Medicinale
en Chymische Schriften, Amst. 1689. — War
ein cifriiicr Anhänger der Chemie von Sylviui
de la Boe und der Philosophie von Descartei .
* Hiess uur Bontekoe (Buntekuh) nach flem Aus-
hängeschild von seines Vaters Wohnhauic.
Bonvolsln, s. Buonvicino.
Boodt, Anselm fioethius de. —
Zuletzt Leibarzt des Kaisers Rudolph 11.
geb. . . . Brügge, gest. 1634 etwa . . .
Gemmarum et lapidum historla , qua non so-
lum ortus, natura, vis et pretium, scd etiam
modus, quo ex ilHs olea, galia, tincturae, es-
senliae, arcana et magisteria arte chimica con-
fici possunt ostenditur, Hanau 4609.
Boole, George. — Prof. d. Mathe-
matik am Queen's College in Dublin fOrJ,
geb. 1815, Nov. 2, Lincoln.
Malhemalical Analysis of Logic, Lond, 4847.
Mathomatical Theory of Logic and Probabili-
ties, Ib. 1853. On a new Metbod of Analysis
(I'hd. Tr. <844). On the equation of LapIaM's
funciions (Cambridge and Dublin math. Journ.
I. 184 6). On the attract. of a solid of revolu-
lion on an external point (Ib. II. 1847). On a
certain syrabolic equation (Ib. id.). On a ge-
neral transformat. of äny quantitative functioQ
(Ib. ill. 1848). The calculus of Logic (Ib. id.).
C;i a gereral theorem of definitive Integration
(Ib. IV. 1849). On the reduction of the gene-
ral equation of the «'♦» degree (Ib. VI. 4851).
On the theory of linear transforraalions (Ib.
id.). Proposed question in the theory of pro-
babilities (Ib. id.). Oo reoiprocal methods in
dilTerential calculus (Ib. VIII. 1858).
Boon-Mesoh, Hendrik Gare Ivan
der. — Dr. Med., Prof. d. Chemie, Phar-
macie und Naturgeschichte am Athenaeum
zu Amsterdam (AAMJ (ABW) (NJ) (KL.
1831 U.32;,
geb. 1796, Apr. 6, Delfl,
gest. 183«, Juni 19, DeTfl.
De proportione qua servat natura intfer prin-
cipia proxlma atmosphaerea, Lugd.Bat. 1818.
De vi lucis in creandis nonnnllis prtncipiis ve-
getabilium proximis, Ib. 1819. Disp. de gra-
nite, Ib. 1820. Leerboek der Artsenijmeng-
kundige Scheikunde, 3 Die. Amst. 1827 (Über-
setzung von TrommsdorfPg Lehrbuch).
m
Boon-lfeieli
Borda.
238
Boon-Mesoh, Antonius Hendrik
van der. — Prof. d. Chemie an d. Univ.
zu Leiden seit ^829 fOrJ,
geb. 1804, Apr. 15, Delft.
Disp. geol. do incendiis montiura igni arden-
tium insiilae Javae eorumdemque lapidibus,
mgd. Bat). 4 836 (Deutsch in Leonhard'B Jahrb.
4 828j. Commentatio de ferraentalione (4 822
zu Oent gekrönt). Comment. de hurai etc.
(4 825 zu Leiden gekrönt). Leerboek der Schei-
kunde med toepassing op kun.sten en fabrij-
ken, 3 vol. 1831. Mit G. J. Verdam, P. J. I.
Fremery u. H. C. v. Hall: Tijdschrift ter Be-
vordering van Nijverheid etc. 7 Bde. Haarleni
^833— 43.
Bopp, Friedrich. — Assistent am
chemischen Laboratorium zu Giessen ; nahm
Theil an d. Kampf in Baden i. J. «849 fNJ,
geb. 1824, Darmstadt,
gest. 4 849, Nov. 4 2, Rastatt.*
Einiges über Albumin, Cascin u. Fibrin (Lieb.
Ann. LXIX. 4 849).
* Im Lazareth.
Bopp, Alexander Andreas Ste-
phan. — Dr. Phil. (Diss.),
geb. 4 829, Apr. 29, Berlin.
De acido quercitannico, Diss. Berol. 4 855.
Boroh, s. Borrichius.
Boreh, Michael johann, Graf von
der. — Erbbesitzer der Güter Warkland
im ehemals polnischen Livland, Slarost auf
Lutzin, Woiwod von Belsk, BailUf d. Malte-
ser-Ordens, vieler Academien Mitgl. (BN),
geb. 4753, Juni 30 (N.St.), Warkland,
gest. 4 84 4, Jan. 4 0 (N.St.), Warkland.
Lithographie Sicilienne etc. Nap. 4 777. Litho-
logie Sicilienne etc. Rom 4 778. Mineralogie
Sicilienne docimastique et metallurgique etc.
Turin 4 780' Lettre sur la Sicile et sur l'ile de
Maithe etc. « vol. Ib. 4 780 (Ein Supplement
zu Brydone's Reise). Sur la maniere de tein-
dre les cuirs en vert (Journ. phys. 4 779).
Borchardt, Carl Wilhelm. — Dr.
PhiL, Privaldocent an d. Univ. und (seit
4856) Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zuBerlin fOr),
geb. 4 817, Febr. 22, Berlin.
Neue Eigenschaft der Gleichung, mit deren
Hülfe man die seculären Störungen der Plane-
ten bestimmt (Grelle, Journ. XXX. 4846). Ap-
plication des trar.scendantes Abeliennes k la
th^orie des fractions continues (Ib. XXXXVIII.
4 864). Untersuchung über d. Theorie d. sym-
metrischen Functionen (Monatsb. Berl. Acad.
4 856). Developpements sur l'equation h l'aide
de laqueüe on determine les inegalites s6cu-
laires du mouvement des pianetes (Liouville,
Journ. XII. 4 847). Sur la quadrature definie
des surfaces courbes (Ib. XIX. 4 854). — Mit-
herausgeber d. Journ. f. Mathematik v. Grelle,
nach dessen Tode.
Borek,* Jobann Bernhard von.
— Dr. Phil., Doccnt d. Chemie an d. lTni\ .
zu Lund (4 848), dann (4851] Adjunct l.
Laboralor der Chemie an derselben (OrJ
(^G. 4 855;,
geb. 4824, Juli 17, Carlscrona,
gest. 4855, Apr. 4 2, Lund.»*
Gm Wolframs alomvigt och haloidföreningar
(Öfversigt af K. Vet. acad. förhandl. 1854. Erd-
nugm's Journ. LIV). Lbei- d. chinesischen Talg
und d. darin enthaltene fette Säure (Erdmaon'»
Journ. XLIX. 4850). Mit Berlin u. A. : Ana-
lyse neuer Mineralien aus Norwegen CPogg.
Ann LXXIX. 4850).
♦ Borch in Öfvers. af K. Vet. Acad. Förhjindl.
** Vergriftete sich mit einem Gemisch von Arsenik and
Narcotin, wahrscheinlich auch Morphin u. Stiychnin.
Borok, J... C... H... A... von. —Pre-
mier-Lieutenant im kurhess. Leibgarde-
Regiment (7. U);
geb. 4 829, Jan. 26, Fritzlar,
Meteorologische Beobachtungen.
Borda, Jean Charles. — Erst In-
genieur, dann Capilän in der franz. Flotte,
darauf Divisionschef im Marine -Ministe-
rium; seit 4 754 Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
und später d. Instituts von Frankreich fLB)
(B) (BN) (Mein. Inst. lYJ,
geb. 4 733, Mai 4, Dax, D^p. Landes,
gest. 4 799, Febr. 20, Paris.*
Voyage fait par Ordre du Roi en 4 77 4 et 4 772. ..
pour verifier I'utilitt^ des plusieurs methodes
et Instruments servant ä d^terrainer la latitude
et la longitude etc. par Vcrdun de la Crenne,
Borda et Pingr^, 2 vol. Par. 4 778 (Machte spä-
ter zu gleichem Zweck noch zwei Reisen nach
d. Westküste von Afnka). Description etusage'
du cercle de reflexion , Ib. 4 787 (B. datirt die
Erfindung von 1777, die aber schon 1750 von
Tobias Mayer gemacht ist). Tables trigonomö-
triques decim^lcs etc. Ib. 4 804 (Von Delambr«
ediit) Expfriences sur la rcsistance des flui-
des (M^m. Par. 4 763 et 67). Sur Tecoulement
des fluides par les oritices des vases (Ib ^ 766)
Sur les roues hydrauliques (Ib. 4 767). Sur les
methodes de trouver les courbes, qui jouis-
sent de quelque proprieto du maximum ou du
minimum (Ib. id ). Sur los pompcs (Ib. 4768).
Sur la courbe decrite par les boulets et les
bombes en ayant 6gard ä la rösistancc de lair
(Ib. 1769). Sur les (Uections au scrutin (Ib,
4 781). Mit Lagrange, Laplace elc. : Rapport
sur le choix d'une unitö des mesures (Ib. i 7S8).
Mit Lagrange u. Monge: Rapport sur le Sy-
steme gcneral des poids et mesures (Ib. id.).
Sur la force qu'everce le globe sur l'aiguille
almantce (Journ. de Mines, IV. 4 796). Mon
opinion sur la nature de l'Ophite des Pyrenees
(Ib. IX. 4 799). — B. nahiri Thei! an der letzt,
franz. Gradmessung, vvobei er- die Ausdehnung
d. Messstabe durch ein sinnreiches Verfahren
ermittelte (Biet, Tralte d. phys I. 4 64), auch
die Länge d. Secun:>npendels durch eine neue
239
Borde
Borenias.
240
Methode genau bestimmte (Gilb. Ann. LVII.
225). Man verdankt ihm ferner eine Formel
zur. Berechnung d. Monddistanzen \ind eine
Methode zur Messung der Refraction.
♦gest. Febr. 19 (i£). ^
Borde , Louis. — Mechanicus (BN)
(AJ.
geb. noo, . . . Lyon, gest. 1747, . . .
Vervollkommnete die Schiffswinde, verfertigte
sinnreiche Gestelle für grosse Fernröhre, Theil-
maschincn (diviseurs mecaniques) für mathe-
mat, Instrumente, Maschinen zum vollkomm-
neren Schleifen von Linsen und Spiegeln,
Schraubenmühlen (Moulins ä hclice ou ä
queue) etc.
Borde, Jean Bapliste de la — Je-
suit, nach Aufhebung des Ordens Pfarrer
zu Coiiancelie in Nivernois (BJ (BN);
geb. . . ., gest. 1777, . . . Coiiancelie.
Clavessin 6lectriquo, avec une nouvelle ih6o-
rie du möcanisme et des phönomenes de V6-
lectricitö, 1761.
Bordoni, Antonio Maria. — Prof.
d. Geodäsie und Hydrometrie an d. Univ.
zu Pavia, Mitgl. d. Instituts zu Mailand, d.
Soc. Italiana und d Acad. zu Wien (WAJ,
geb. 1789, Juli 20, . . .
Trattato di geodi'sia elementare, edit. IL Pa-
via 1843. Sugli esarai ossia sul merito di un
esaminato (Mem. Ist. Lomb. vol. I. 1843). Sul
moto discreto dun corpo, ossia sopra i movi-
menti nei quali succedono di tempo in tempo
delle variazioni finile (Mem. Soc. Ital. XVII.
1816). Sul nuovo Torno immaginata dal Sign.
Carlo Parea (Ib. XVIII. 1820). Süll' equilibrio
delle curve a doppia ourvatura (Ib. XIX. pt. I.
iSi\). Sulla Stereometria (Ib. id.). Sul teo-
rema Guldiniano (Ib. XX. pt, I. 1828). Sulla
composizionc delle forze (Brugnatelli, Giorn.
d. fis. I. 1818). Sui principio della minore
quantitä d'azione (Ib. id.). Relazione fra i suc-
cessivi moti inslantanei di un sistema libero e
le forze finile che possono produrli (Ib. id.).
Sui sistemi di due forze equivalenti fra loro
e ad un quasivoglia Ib. IV. 1821). Trattato
degli argini di terra (Ib. id.). Dei contorni
delle penombre ordinarie (Ib. VI. 1823). Della
distanza delle linee e superficie che hanno Ic
normali communi (Ib. id.). Sopra le linee uni-
formamente illuminate (Ib. id.).
Boreel, Willem. — Baron von Vreui-
dijke, Herr von Duynbeko usw., Ratli und
erster Pensionär d. St:«dl Amsferdam. liol-
länd. Gesandter in Pari-; fßWJ,
geb. 1592, März 2, Middelburg, *
gest. IG 08, Scpt 2:i, Paris.
Spielt in der Ge.~chichl'> der Erfindung des
Fernrohrs in sofern eii-e Rolle, ^1= »^-vcrinulh-
lich P. Borel zur .\bfassung des Workes : De
vero Telescopii invenloro, veranlassto. oder
wenigstens daz\» mit Nachrichten versah , die
er in seiner Vaterstadt hatte einziehen la.<;sen.
♦ gil. 150 ;, M&rz '»4 {BJfA).
Borel (Borellus), Pierre, r^ KönigL
Leibarzt und Mitgl. (Chemiker) d. Acad. d.
Wiss. zu Paris (Ni. XXXM) (B) (BN) (J), .
geb. 1620 etwa,. Castres, Languedoc,
gest. 1689, . . . Paris.
De vero Telescopii inventore, cum brevi om-
nium conspicilliorum bistoria etc. Hagae Go-
mit. 1655. Bibliotheca chimica seu Catalogus
librorum philosophicorum hermeticorum, in
quo quatuor millla circiter authorum chimi-
corum . . . usque ad annum 4653 continentur,
Paris. 1654.
Borell, Jean. — Prof. d. Medicin u.
Physik an d. Univ. zu Marburg, kurfürsll.
Leibarzt. Sein Vater hatte wegen Aufhe-
bung des Edicts von Nantes Frankreich
verlassen (A),
geb. 1684, Dec. 22, Feneslrelles, Dau-
phine,
gest. 1747, Jan. 12, Marburg.
Disp. de plantis verno tempore efflorescenti-
bus, Marb. 1706.
Borelll, Giovanni Alfonso. —
Prof. d. Philosophie und Mathematik erst
in Messina (1 649), dann (1 656) an d. Univ.
zu Pisa, zugleich Mitgl. d, Accademia del
Cimcnto in Florenz ; nach Aufhebung die-
ser (1667) erst in Messina und darauf in
Rom in grosser Dürftigkeit lebend /T. VIII,,^
(Ni.XYlll) (VJ) (MzzJ (BUN) (Nll.F),
geb. 1608, Jan. 28, Castelnuovo, Neap.,
gest. 1679, Dec. 3 I.Rom.*
Euclides restitutus, Pisis 1658. ApoUoai Per-
gaei conicorum Libr. V, VI et VII, Florent.
1661. Dei moyimento deila cometa apparsa il
mese di decerabre 1664, spiegata in una let-
tera da Pier Maria Mutoli (pseudanonymer
Name), Pisa 1665 (Darin zuerst die Idee einer
parabolischen Bahn). Theorica mediceorum
p'anetarum ex causis ph^sicis deducta, Flo-
rent. 1666. De vi porcussionis, Ronen. 1667.
Osservazione intorno alla virtü ineguali degli
Occhi (Giorn. di Roma 1669). De motionibus
naturalibus a gravifate pcncientibus, Reg. 1670.
Metoorologia Aetnea sive Ilistoria et Meteo-
rologia inccndii Aelnei, Aniri 1669, Reg. 1670.
Elementa conica Apollonii et Archimedis ope-
ra , nova et broviori methodo dcmonstrala,
Romae i679. De motu aiMn»alium , Pt. I, Ro-
mae 1680 ; Pt. 11, \win\. Bat. 1685. — B. hatte
a;rossen Anthcil an i\en Arbeiten der Accade-
mia dei Cimcnio, ?oJI auch nach Antmori
(Sagsi di Naturali Esperienze falte nell' Acad.
del Cimento, Fironze 1S41 p. 65) einen Helio-
stat crlunden hohen.
* Im Rlostei- S. Pantalcoiic,
Borenius, Henrik Gustaf. — Le-
clor der dculSflieii S[.iache, Vdjunct der
Mathematik u. Physik an d. Cniv. zu Hel~
singfors, r)irecloi d. njagnet. Observato-
riums da-elbst ^O/;,
241
Borgnis
Born.
242
geb. 1802, Oct. 3 (N.St.). Nykyrka,
Finnland.
Disq. acad. in fheoriam luminis reflexi, Hel-
singf. 1834. Vergleichende Berechn. d. ver-
SGhied.n. Pendelböobachlungen (Bullet, scient.
Acad. Petersb. IX, 1842). Über d. Berechn.
der mit d. unvcräoderl. Pendel zur Bestimm,
d. Abplatt, d. Erde angestellt. Beobachtungen
(Bull, phys.-raath. Acad. Petersb. I. 1843).
Deductso tiroDum usui accomodata formula-
rum commodissimarum ad computandos an-
gulos trianguli rectilinei exdatis ejus laleribus
(Act. Soc. Fenn. f. 1842). Determinatio 3u-
perficiei, inlersectione conti niia omnium ge-
neris dati linearum prodeunlis (Ib. id.). For-
mularum Paschalium Gaussianarum cum De-
lambreanis comparatio earumque ex bis de-
ducendi periolitalio (Ib. II. 1847). Om de
framsteg, som kundskapen om jordmagnetis-
men gjord, i synnerhed under de sednaste de-
cennierna (Ib. III. 1852).. Determinatio siiper-
ficiei omnes generis dati lineas dato sub angulo
intersecantis (Mcm. Acad. Petersb. Sav.- ötrann.
IV. 1845).
Borgnis, Giuseppe Antonio. —
Erst Civil-Ingenieiir, dann Prof. d. Mecha-
nik an d. Univ. in Pavia. Mitgl. d. Acad,
d. Wiss. in Turin (Q€) (DC),
geb. nsi etwa, Domo d'0.ssola.
Traite complet de m^rruiique appliqu^e aux
arts, 1 0 vol. 4" m\^ 249 Kupfertafeln, Par, 1 ai 8
— 23. Dictionnaire de mecanique appliquöe
aux arts, Ib. 1823. Theorie de la mecaniqfue
iisueiJe etc. Ib. 1821. Traitö Clement, de con-
struclionappllquöeärarchitectiirecivile, 2 vol.
4**, Ib. 1823. Delle maccbine idrauliche (Nuov.
Raccolta d'Autor. italian. che tratt. del moto
deir acqua. T. V. 1826).
Borga (Borgbi, falschl. Borgida), Pie-
tro. — Aus Venedig, nach 1494 gestor-
ben (Mzz) (BS).
Arithmetica, la nobel opera de arilhmetica
ne la quäl se tratta de tutte cose a mercantia
pertinenti, Venet. 1484 (Das älteste gedruckte
Lehrbuch der Arithmetik) .
Borgo, Luca dal oder di San Se-
polcro, s. Pacioli.
Borgondio (Burgundio), Orazio. —
Jesuit, Lehrer der Matbemalik am Collegio
roraano in Rom (Tp.lW) (BEJJ,
geb. 1679, Oct. 18, Brescia,
gest. 1741, März 1, Rom.
Motus telluris in orbe cuinuo ex novis obser-
vationibus impugnatus** Romae 1714. Iridis
explicatio mathematlca, Ib. 1715. Nova hy-
droraetri idea, Ib. 1717. Mäpparum constru-
ctio in planis sphaeram tangentibus, Ib. 1718.
Constructio cclipsium in disco terrae demon-
strata, Ib. 1719. Antliarum leges. Ib. 1722.
De situ telluris, Ib. 1725. De genesi molus
circularis ex recto, Ib. 1729. De maris aestu,
Ib. 1731. Hypothesis planetarum elliplica, Ib.
P o g g e n d 0 r [ i", HaaJwörk'rbuch.
1732, De CYcioide et motu gravium cycloidati
etc. Ib. 1733.
Bories, Pierre. — Apofheker an d.
Univ. zu Neapel, dann Dr. med. und Apo-
theker zu Montpellier fQ),
geb. 1785, OcL 18, St. Laurent-la-Ca-
brairisse,Dep. Aude.
Analyse des eaux minörales de Busi?nargue3>
pres Montpellier (Journ. de Phorrt.l). ~ B.
machte Ansprüche auf Labarraque's Eatdek-
kung der desinficirenden Eigenschaften des
Chlorkalks (Siehe: Notice snr sos travau^tchi-
micG-pharmaceutiques, Paris 1826).
Borlaoe (Borlase), W i 1 li a m.-— Geist-
licher, Rector von St. Jusl, Milgl. d. Royal
Society '(Th)(ßD).(A) (B) (BN),
geb. 1696, Febr. %, Pendeen, Gornwaii,
gest. 1 77 2 , \:;g. 3 1 , London. *
An account of lome trees discovered Under-
ground on the shore at Möunlsbay in Gorn-
waii (Phil; Ti\ 1757). An account of aspeci-
meii of native tin found in Cornwalletc. (Ib:
1769). On the spars or crystals found in the
cornish mines, called cornish diamonds (Jb.
1749). On the earthquake in Cöfnwall T757
(Ib. 1758). On the quantity of rain fallen at
Mountsbay (Ib. 1764). Metooroiog. Beobb. in
Gornwaii.
* gest. Aug. 24 {E6E).
Borlach, Johann Gottfried. —
Polnischer u. kursächsischer Bergrath^ Di-
rector d. Salzwerke zu Kosen bei Naum-
burg (H) (Karsten, Arch. f. Bergb. XX),
geb. 1687, Mai 24, Dresden,
gest. 1768, Juli 4, Kosen.
Entdeckte 1762 die Salzquelle zu Dürrenberg,
verbesserte das Salzwesen (in Polen u. Sech-
sen), die Gannevasbleicherei und die Damast-
weberei , schrieb gegen das Orflfyrelsche Per-
petuum mobile und hinterliess handschrifliich
ein Werk über Akustik.
Born, Ignaz, Edler von. — Jesuit,
aber nur 1 6 31onate, dann, nach einer Reise
ins Ausland, 177 0 Assessor beim obersten
Münz- u. Bergmeister-Amt in Prag, 1776
nach Wien berufen, um das K. Naturalien-
kabinet zu ordnen u. zu beschreiben , zu-
letzt 1779 wirk!. Hofrath bei der Ilofkam-
mer im Münz- u. Bergwesen zu Wien (M)
(N. ABG. II) (OB),
geb. 1 7 4 2, Dec. 2 6, Karlsburg, Sieben-
bürgen,
gest. 1791, Juli 24,W'ien.*
Lithophylacium Bornianum seu index fossi-
lium quae colligit et in clas.ses ac ordiaes dis-
posuit, 2 Pt. Pr'agae 1772 et 1775. Über einen
ausgebrannten Vulcan bei d. Stadt Eger, 1773.
Briefe über mineralog. Gegenstande, Frankf.
u. Leipz. 1774. Index rerum noluraUum mu-
16
243
Sornemann
Bory.
244
sei Vindobonensis, Viennae 1778. Testacei
rausei caesarei Vindobonensis, Ib. 4 780, Gab
heraus : Abhandlungen einer Privatgesellschaft
in Böhmen etc. (von ihm gesUflet, die Mutter
d. Königl. Böhm. Gesellsch. d. Wiss ) 6 Bde.
Prag 4 775—84 (Darin von ihm . Üb. d. Topas
d. Alten u. d. Chrysolith d. Plinius [II]; Ver-
such e. Mineraleesehichte d. Saizkammerguts
[inj; Üb. d. An\\end. d. CoricTiylien- u. Pe-
trefactenkunde ^uf d. physikal. Erdbeschrei-
bung llVj; Nachr. vom gediegn. Spiessglanz-
könig ia .Siebenbürgen [V]). Eben so : Physi-
kalische Arbeiten der einträchtigen Freunde
(der Maurerloge zur Eintracht} 2 Jahrgg. Wien
4 783 — 8S (Auch darin Aufsätze von ihm). Üb.
das Anquicken der gold- und silberhaltigen
^rze etc. Ib. ^78G. Gatalogue de la collection
Jes fossiles de Mad. EUon. de Eaab, Ib. 4 790.
Mit F. W. V. Trebra: Bergbaukunde, 2 Bde.
/.eipz. 4 789—90. Bestätigte Reduction d. al-
kalischen Erden (Crell, ehem. Ann. 4 790, 94
tt. 99). über eine neue Steinart, den Pyro-
phau (Ib. 4 799). Mineralog. Nachrichten (Ib.
4 794). Relatio de aürilegio Daciae transalpinae
(N. Act. Acad. Nat. Cur. VIII).
♦ gest. 1794, Juli 25 (ABO. IV. 1837).
Bornomaim, Christian Ernst. —
(W,
geb. . . ., gest. 1790, Juli 24, . . .
Versuch einer systemat. Abbandlang von den
Steinkohlen, Gott. 4 776.
Borrhans (auch Ceilarius), Mariin.
— Prof. d. Rhetorik und Theologie an d.
Üniv. zu Basel (JJ (HH),
geb. U99, Stuttgart,
gest. 1564, Oct. H, Basel.*
2'ro/;i^{ra mathematica, elegantt&simis äguris ab
Orontio illustrala , Paris. 4 550. In cosmogra-
pbiae elementa commentatio, Ib. 4 555.
♦ An der Pest.
BorrI (Borro, Burrhus), Giuseppe
Francesco. — Alchymist und Sectirer,
musste wegen seiner Glaubensmeinung
Rom verlassen, trat in die Dienste Fried-
rieh's III. von Dänemark, wollte nach des-
sen Tode in die Türkei gehen , ward aber
an der ungarischen Gränze verhaftet, nach
Rom ausgeliefert und daselbst in die Engels-
burg gesteckt, wo er starb (Oett) (Seh. AJ,
geb. 4 627, Mai 4, Mailand,
gest. «695, Aug. 4 0, Rom.*'
La Chiave del Cabinetto . aggionta una rela-
tione della sua vita, Colonia (Ginevra) 4 684.
Ambasciada diRomolR aRoraani, Ginev. 1686.
♦ g^b. 1C25, . . ,, gost, 1695, Aug. 20 {Mzz).
Borriohius, Ol aus (Borcb, Olof od.
Ole). — Prof. d. Chemie u. Botanik an d.
Univ. ZI? Kopenhagen, KÖnigl. Leibarzt
geb. 4 626, Apr. 7, SyndcrBorch, Stift
Ripen, Jütland,
gest. 4 690, Oct. 4 3, Kopenhagen.*
Docimastice metallica, Havn. 4660, 4 677. Her-
metis Aegyptiorum ac chemicorum sapientia
ab H. Conringii animadversionibus vindicata,
Ib. 4 674. Diss. de ortu et progres&u chemiae,.
Ib, 4688. Conspectus chemicorum scriptorura
illustriorum libeilus posthumus, Ib. 4 696. Auf-
sätze in Th. Bartholin'8 Act. med. et philos.
♦ gest. Oct. 3-<J) {Rothtcholtz^ Bihl. ehem.).
Borro, Crisloforo. — Jesuit, erst
Missionar in Ostindien, zuletzt Cisterzif^ri>
ser und Prof. d. Mathematik an d. üniv. zu
Coimbra (Mzz) (AJ,
geh Mailand,
gest. 4 632, Mai 24, Rom.
De arte navigandi. Doctrina de tribus coelis,
aereo, sydereo et empyreo, Lissab. 4644.
BorrO| Alessandro dell. — Inge-
nieur folgweise in venetianischen, floren-
tinischen, französischen und Österreiehi-
schen Diensten (AJ,
geb. 4 672, Oct. 4 2,
gest. 4 760, Juni 25, Mailand.
II carro di Cerere ovvero i tre problemi di
Ballistica, Lucca 4699.
Borro, s. Borri.
Borson, Stefano. — Abbate, Prof. d.
Mineralogie an d. Univ. zu Turin Mitgl. d.
Acad. daselbst f^ifm. Tor. XXX YIL 4 834;,
geb. 4 758, Oct. 4 9, St. Pietro d'Albigni,
Savoyen, ♦
gest. 4 832, Dec. 25, Turin.
Statistique min6ralogique du D^p. du Po, Tu-
rin 4806. Ad Oryctograpbiam Pedemontanum
Auctuarium (Mem. Tor. XI. 4 84 3). Saggio di
Orittografia Piemontese (Ib. XXV, 4 820 ; XXVI.
4 824; XXIX, 4 825). Sur les dents du grand
Mastodonte trouvö en Pi6mont (Ib. XXVII.
4 823). Osserv. intoroo alle sostanze minerali
di cui sono formati le monumenti del R. Mu-
seo Egizio (Ib. XXXI. 4827). Barometro por-
tatile ad uso dei viaggi nelle montagne (Att.
Acad. Ital. di LWorno, 484 0).
* geb. 1759, .. .(r/».I).
Bory, Gabriel. — Chef d'Escadre in
d. französ. Flotte und 4 764 Gouverneur
von St. Domingo und den Inseln unter dem
Winde, 4 77G aus dem Dienst tretend und
4798 Mitgl. d. Instituts (LBj,
geb. 4 720, März I J, Paris,*
gest. 4 801, Oct. 8, Paris.
M^m. qui explique la construction d une tour
portative, faile pour servir d'observatoire
[mm. Par 4770). Astronom. Beobb. (Ib. 4768,
89, 74 et 72 und in d. Möm. Sav. 6lr. T. III).
— Gründer d. französ. Marine-Academie.
*5eb. März 13 {BC).
245
Bory
— Boscovich.
246
Bory de 8t. Vinoent, Jean fia-
ptiste Marcellin, Baron. — Begleilele
als Naturforscher den Capitain Baudin auf
einem Theil seiner Reise, machte als Olli-
cier die Napoleonischen Feldziige v. < 805,
1806U. < 808 mit, focht < 8 1 5 als Oberst bei
Walerloo, lebte dann, von Louis XYIII. exi-
lirt, grösstentheils in Belgien bis 1820, wo
er nach Frankreich zurückkehrte und 1829
zum Dirigenten d. wissenscbaftl. Expedi-
tion nach Morea ernannt wurde. Freies
Mitgl. d. Instituts (AB. «848;,
geb. 4780, Agen,*
gest. 18 46, Dec. 22, Paris.
Essai sur les iles fortunöes de l'antique At-
laotide oü precis de rhistoire gönörale de l'Ar-
chipel des Canaries, Paris 1803. Voyage dans
le8 quatre principales iles des mers d'Afrique,
3 vol. Ib. 1804. Geographie de la p6ninsule
Iberique, Ib. 1 81 8. Voyage souterrain des car-
riöres de St.-Piorre de Maestricht, Ib. 1 821 .
Mit Virlet ii. Boblaye: Relation de rexp6dition
de Moree, Ib. 1832. Gab heraus mit v. Mona
u, Drapiez: Annales generales des scieuces
physiques, 8 voi. Brux. 1819—21 (Darin von
ihm : Sur iine eruption du volcan de Tile de
Mascareigne, en 18<2 (T. II). Redigirte das
Dictionnalre classique d'histoire naturelle.
♦ geb. 1772 etwa {BV) {BM).
Borz, Georg Heinrich. — Prof. d.
Mathematik an d. Univ. zu Leipzig, Präsi-
dent der Jablonowski'schen Gesellschaft
(WS) (M),
geb. 1714, März 2 1 , Engelstein, Preus-
sen,
gest. 1799, Jan. 31, Leipzig.
De rationibus regularum, quas caiculus diflfe-
rentialis in constiluendis punclis curvaruna
multiplicibus et subtangentibus in iis ad haec
puncta ducendis offert, Lips. 1769. Praecipua
aslronomiae pbysicae principia ad raotus lü-
nae \ina cum inaequalitatibus ejus explican-
dos necessaria, Ib. 1783. De mechanica, Ib.
1769. Devisione, Ib. 1774. De figuris recti-
lineis iFJangulis et quadrangulis isoperimetri-
cis, Disq. I et II, Ib. 1791 et 93.
Boso d'Antio, Paul. — Königl. Leib-
arzt, zeitljing Director der Spiegelmanufactur
zu St.-Gobain, später Besitzer eigner Glas-
hütten. Corr. d. Acad. d. Wiss. in Paris
(B) (BN) (Q) (BM),
geb. 1726, Pierre Segude, Lan-
guedoc,
gest. 1 784, Juni . ., Paris.
Oeuvres contenant plusieurs ra^moires sur l'art
de verrerie, sur la faiencerie, la poterie, l'art
de forges, la minöralogie, Tölectricitö 3t !a mö-
dicine, 2 vol. 12**, Paris 1780. Sur la cause
des bul'.es dans le verre (M6m. Sav. etrang.
T. rV) . Sur la cause des soufflures des niö--
taux coules oujetös (ib. id.). Sur la cause des
differentes graisses du verre (Ib. id.). Sur la
faiencerie (Ib. VI et M6m. Dijon, T. 1) Sur la
cristallisation de laglace (Journ. dephys. 1 788).
Sur la fausse emeraude d'Auvergne. Analyse
des eau\ thermales de ,Chaudes-Aigues. Sur
rövaporation de l'eau jetäe sur la verre en fu-
sion (Ib. 1778).
Boso, Louis Au gustinGuillaume.
— Sohn des Vorigen. Vor der Revolution
(1784 — 88) Redacteur des Journals des
Savants, während derselben (1796) franz.
CoiLSul in d. Vereinigten Staaten (dort aber
nicht anerkannt), dann 1799 Administra-
tor d. Hospitäler, später Schriftsteller. Nach
der Restauration Professor (Prof. de cul-
ture) und Administrator beim Jardin des
Plantes, General-Inspector d. Päpini^res
du Gouvernement. Mitgl. d. Instituts und
d. Königl. Ackerbauconseils (Q) (QCJ,
geb. 17 59, Jan. 29, Paris,
gest. 1828, Juli 10, Paris.
Description de la Chabasie (Journ. Mines, V.
1 797). Notice sur les terres ä pate de couleur
(Ib. XV. 1804). Viel Naturbistorisches.
Bosoovioh, Ruggiero Giuseppe
— Jesuit, erst 1740 Prof. d. Mathematik
und Philosophie am Collegio romano in Rom,
darauf, nachdem er einen grossen Theil von
Europa durchreist, 1764 — 70 Prof. in Pa-
via, dann nach Paris berufen als Directeur
de l'optique de la marine, aber 1783 nach
Italien zurückkehrend und zuletzt in Mai-
land lebend fVJJ (Mem. Soc.ltaLlYJ {Tp,n)
(CBJsJ (B) (BN) [ElogiostoricOydaF.Ricoa,
Milano1789;,
geb. 1711, Mai 18, Ragusa,
gest. 1787, Febr. 13, Mailand.*
De maculis solaribus, Romae 1736. De mer-
curii novissimo infra solem transitu, Ib. 1737.
De novo telescopii usu ad objecta coelestia
determinanda, Ib. 1739. De inaequalltate gra-
vitatis in diversis terrae locis, Ib. 1741. De
annuis fixarum abenationibus, Ib. 1742. De
observalionibus astronoraiois et quo pertingat
earumque certitudo, Ih. id. Nova melhodus
adhibendi phasium observationes in eclipsi-
bus lunaribus. Ib. 1744. De cometis, Ib. 1746.
Deaestu maris. Ib. 1746. De lumine, Ib. 1749
(Viennae 1766). De lunae atmosphaera , Ib.
1753. Elementa universae matheseos, 3 vol.
Ib. 1754, De lege virium in natura existen-
tium, Ib. 1755. De lentibus et telescopiis di-
optricis, 2 vol. Ib. 1755. De sxpedifiono ad
dimetiendos secundi meridiani gradus, Ib.
1755. De inaequalitatibus quas Salurnus et
Jupiter sibi mutuo videnturinduccre, Ib. 175G
Philosophiae naturalis theoria . redacta ad
unicam legem virium in natura existentem,
Venet. 1758. Disserlatior.es ad DioptricaiTi,
Viennae 1767. De soiis ac lunao defcciibus,
16*
247
Böse
Bossi.
248
Lond. <760. Opera pertinentia ad opticam et
astronomlam, 5 vol. 4*, Bassano 4 785. Jour-
nal dun voyage de Constantinopie en Pologne,
Paris t772, Bassano 1784. ~ De recentibus
corapertis pertinentibus ad perficiendam diop-
tricam (Comment. Bonon. T. V). De uniorse
colorum aüorum post alias per binas substan-
tias (Ib. id.) . De litieraria expeditione per pon-
tificam ditionem etc. (Ib. id.). De viribus vivis
(Ib. 11). De motu corporis attracti in centrura
immobile viribus decrescentibus in ratione di-
stantiarura reciproca dupiicata in spatiis non
resistentibus (Ib. II). Teoria dcl nuovo astro
osservato prima in Inghilterra (Mem. Soc. Ital.
I,'l782). De orbitis cometarum determinandis
etc. (Mem. Sav. etr. VI). Account of a new
micrometer and megameter (Phil. Tr. 4 777).
♦ gest. Febr. 12 (i?) {BEJ. III).
Bose, Christian. — Inspector der
Kurhannöverschen und Wolfenbütlelschen
Communion-Harzbergwerke, zuletzt, nach
vielen melallurg. Reisen in Europ? , Berg-
u. Hüüen-Inspeclor zu Smalkalden (RH),
geb. 167 4, Nov. 21, Grasdorf, Hildesb.,
gest. 1760, Juli 8, Smalkalden.
General -Hausbaltungs-Principia vom Berg-,
Hütten-, Salz- u; Forstwesen, in Specie vom
Harz, Kopenh.u.Leipz. 1753. Eine Karle vom
Harz, Nürnberg bei Komann.
Bose, Georg Matthias. — Prof. d.
Physik an d. Univ. zu Wittenberg seit 17 38,
vorher Docent an der zu Leipzig (M),
geb. 1710, Sept. 22, Leipzig,
gest. 1761, Sept. 17, Magdeburg.*
De attractione et electricitate, Vitb. 1738. De
electricilate, Ib. \ 743. Commentatio de electri-
citate inflammante et beatificante, Ib. Mkk.
Die Elektricität nach ihrer Entdeckung und
Fortgang, Ib. 174 4 (Auch französisch), tenta-
raina electrica in academiis regiis Londinensis
et Parisiensis primum habita, omni studio re-
petita, quae novis aliquot accessionibus locn-
pletavit, Ib. 1744. Recherches sur la cause et
sur la v6ritable theorie de i'electricilö, Ib.
1745. Discours sur la lumiere des diaraants
etc. Götting. 1745 (Auch deutsch). Tentamina
electrica, hydraulica, chimicaetc. Viteb. 1746.
On the electricity of glas, that has been ex-
posed lo streng fire (Phil. Tr. 1749). Meteora
heliaca seu de maculis in sole deprehensis,
Lips. 175a. De terrae motus causis, Viteb.
1756. Jubilaeum astronomicum, Ib. 1757.
* Wohin er 1 760 als Geissei von den Preussen abge-
führt worden war, nachdem er durch das Bombar-
dement von Wittenberg- alle seine Habseligkeiten
verloren hatte.
Bose, Karl Ludwig von. — Preuss.
Geheimer Ober-Finanz-, Kriegs- und Do-
niainen-Ralh, Mitgl. d. Gesellschaft riatur-
forsch. Freunde in Berlin (Magaz. dieser
Gesellsch. iS\8J (NGBJ,
geb. 1 757 , Mai 31, Oberlhau , Stift
Merseburg,
gest. 1817, Febr. 24, Berlin.
Beschreib, u. Untersuch, einer. . . Abart eines
weissen Bleispaths von Andreasberg (Sehr. d.
Gesellsch. naturf. Fr. VIII). Über "sibirische
Topase (Ib. IX). Beitr. zur Kenntn. d. edlen
Opalarten (Ib. XI).
Boslarn , Joseph von. — Exjesuit,
Lehrer d. Physik u. Mathematik am kur-
fürstl. Schulhause zu Ariiberg fM. llj,
geb. 1739, Jan. 29, Amberg,
gest. 1791,
Abhandlung vom Glockenläuten bei Gewit-
tern , Arab. 1775. Kritik über Wetterableiter,
Ib. 1775. Über d. Erfindung d. Biers (Philo-
soph. Abhandl. d. Münch. Acad. Bd. III).
Bosscha, Johannes. — Dr. Phil.
Seit 1856 Assistent am physikaL Kabinet
d. Univ. zu Leijden fOrJ,
geb. 1831, Nov. 18, Breda.
Diss. phys. inaug. de Galvanometro differen-
tiali, Lugd.ßat. ^?54 (Auch Pogg. Ann. XGIII).
Over een Middel, ora de Snelheid van het ge-
liiid, in eene beslotene ruimte, regtstreeks te
meten (Algm. Konst- en Letterbode 1853, auch
Pogg. Ann. XGIl) . Mittel zur Bestimmung elek-
tromot. Kräfte (Pogg. Ann. XCIV). Gleichzei-
tige Beförderung von drei oder vier Depeschen
durgh einen telegraphischen Leitungsdraht
(Zeitschrift d. deutsch-österr. Telegraphen-
Vereins, Jahrg. lU, S. 27 u. 61, aus : Verslagen
en Mededeelingen d. Koninckl. Acad. Dl. IV).
Bosse, Abraham. — Kupferstecher,
Prof. d. Perspective an d. Ecole speciale de
dessin in Paris (BJ (BN),
geb. 1611, ... . Tours,
gest. 1678, ... . Tours.
Moyen de pratiquer la perspective sur les ta-
bleaux et surfaces irrögulieres , Paris 1653.
Traitö des pratiques göomötrales et perspe-
ctives, Ib. 1655. Le^ons de göometrie et de
perspective pratique etc. Ib. 1648.
Bossi, Luigi. — Graf, Canonicus b.
Dom zu Mailand; Zeitlang Präfect d. Ar-
chive d. Königreichs Italien. Vermögender
Privatmann, Mitgl. d. Instituts zu Mailand
(BI. LXXVUi;,
geb. 1758, Febr. . ., Mailand,
gest. 1835, Apr. 1 0, Mailand. M
Descrizione di un sfera armillara di nuova co- W^
struzione rappresentante diversi sisteme, Mi-
lane 1 772. Osservazioni orittologiche fatte nella
colline del' Oltrepiö pavesc e nella provincia
Voghera, Ib. 1787. Diss. sulle pietre idrofane,
Ib. 178S. Trattato dell' elettro metallo degli
antichi, Ib. 1 791 . Sul tre-muoto delie Valle Val-
desi; Ib. 1808. Sulla illuminazione fatta col
petroiio etc. Ib. 4 809. Sui diamanti etc. Pa-
dova 1819. Süll detonazioai dell' isola di Me-
249
Bossut
Bottöe de Foulmont.
250
leda (Gelesen im Mailänder Institut 4 824 ii.
1825).— Viel Archäologisches 11. Historisches.
Bossi|t, Charles. — Abbe (Jesuit),
Prof. d. Mathematik an d. ficole du genie
zu Mezieres von 1752 bis zur Revolution,
wo er diese Stelle verlor; unter dem Kai-
serreich Examinator an d. polytechn. Schule
zu Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. (seit < 7G8)
und später d. Instituts (BCJ (BS) (BN),
geb. 1730, Aug. il, Tartaras, Dep.
Rhone,
gest. 18U, Jan. U, Paris.
Traitö Clement, de möcanique et dynamique,
Paris 1763. Sur la construction la plus avan-
tageuse des digues, Ib. 1764. Recherches sur
les altörations que la rösistance de l'ether peut
produire dans le mouvement des planetes, Ib.
1766. Trait6 Clement, de möcanique statique,
Ib. 4 771. Traitö 616ment. d'hydrodynamique,
2 vol. Ib. 1772. Traitö Clement, d'arithme-
tique, Ib. 1772. Traite elöment. de geomötrie
etc. Ib. 1774. Traitö 61(^ment. de möcanique,
Ib. 1775. Nouv. expöriences sur la resislance
des fluides par d'AIembert , Condorcet et Bos-
snt, Ib. 1782. Cours de matheraatiques etc.
2 vol. Ib. 1782. Cours complet de mathöma-
tiques etc. 7 vol. Ib. 1795—1801. Essai sur
l'histoire gön^rale de math«^matiques , 2 vol.
Ib. 1810. — Usages de la differentiation des
paramötres, pour la Solution de plusieurs pro-
blemes de la methode inverses des tangentes
(M6m. Sav. 6tr. II. 1756). Solution de deux
problemes de g6om6trie etc. (Ib. id.). Deraon-
strat. d'un thöoreme de geometrie sur la dif-
ference rectifiable de certains arcs elliptiques
etc. (Ib. III. 1760). Nouv. maniere de dömon-
trer les propriötös de la cycloide (Ib. id.). Re-
cherches de dynamique (Ib. id.). Maniere de
somraer les suites, dont les lermes sont des
puissances semblables de sinus ou cosinus
d'arcs, qui forment une progress. arithm.
(Mem. Paris 1769). Döterminat. gänörale de
reffet des roues mues par le choc de l'eau (Ib.
id.). Recherch. sur requilibre des voutes (Ib.
1774 et 76). Meth. facile pour resoudre les
problemes, qui se rapportent au retour des
suites (Ib. 1777). Nouv. exp. sur la resistance
des fluides (Ib. 1778). Sur le mouvement d'un
pendule dont la longueur est variable (Ib. id.).
Sur TaiTimage des navires (Prix de l'acad. T.
VII et IX). Nouv. theoreme de göometrie etc.
(M6m. rinst. II. 1798—99).
Bostock, John. — Dr. Med,, pract.
Arzt in Liverpool u. Lehrer d. Physiologie
an der Institution daselbst, dann (1817)
pract. Arzt in London u. viele Jahre (von
1822 an) Lehrer d. Chemie an d. Medical
School of Guy's Hospital. Mitgl. d. Royal
Society (Abstr. YJ,
geb. 177 4, Liverpool,
gest. 18 46, Aug. 6, London.*
Essay on respiration, 1804. Account of the
history and present state of Galvanism, 1 81 8
(Ursprünglich in Brewster's Cyclopaedia, wo
auch noch mehre Artikel von ihm). Elemen-
tary System of Physiology , 3 vol. Lond. 1827
(2. ed. 1 837) . Outline of the history of galva-
nisme, with a theory of the action of the gal-
vanic apparatus (Nichols. Journ. 1802). On
the theory of galvanisme (Ib. id.). On the wax
from the fruits of Myrica cerifera, the bee-
wax, spermaceti etc. (Ib. IV. 1803). Exprm.
for the purpose of ascertaining the definite
characters of the primary animal fluids (Ib.
XI). On the hypotheses of galvanism (Ann. of
Phil. III. 1814). Remarks on the barometer
(Ib. XI. 1818). On whale oil (Ib. new Ser. I.
1821). On the applicability of H. Davy's dis-
covery to copper vessels employed for culi-
nary purposes (Ib. VIII. 1824). On the boiling
point of ether (Ib. IX. 1825). Analysis of rai-
neral vvater^rom the Island of St. Paul (Phil.
Mag. VI. 18 ). On the spontaneous purifica-
tion of the Thames Water (Phil, Tr. 1829).;
* An der Cholera.
Boteo (Buteus, Buteon, Bateon). —
Mönch vom Orden des heil. Antonius von
Vienne fJJ (Kästn., Gesch. d. Math. \),
geb. 1483 oder 1489 etwa, Dauphine,
gest. 1560 oder 1564^Klost.St.Antonii
bei Romans.
Seine Opera geometrica , Lngd. 1554, enthal-
ten : De arca Noae, cujus formae capacitatis-
que fuerit. De suhlicio ponte Caesaris. Con-
futatio quadraturae circuli ab Orontio Fienaeo
factae. Ad locum Quintiliani geometricum ex-
planatio. Ad problema cubi duplicandi. De
fluentis aquae mensura. Emendatio figuratio-
nis organi a Columella descripti. De libra et
statera. De pretio margaritarum.
Botfleld, Thomas. — Magistratsper-
son und Besitzer grosser Kohlengruben u.
Eisenwerke zu Hopton-Court, Salopshire.
Mitstifter d. Geological Society fG. 1843;
geb. 1762, Febr. 14, Dawiey,
gest. 18 43, Jan. 17, Hopton-Court.
Verschiedene Erfindungen und Verbesserun-
gen im Eisenhüttenwesen.
Bottari, Giovanni Gaetano. ■ —
Bibliothekar d. vaticanischen Bibliothek und
seit 17 40 Cardinal (Mzz) (A),
geb. 1689, Jan. 15, Florenz,
gest. 1773, Juni 3, Rom.
Lezioni tre sopra il Tremoto (Raccolta Caloge-
rana, T. VIII). Gab heraus: Opere di Galileo
Galilei, Firenze 1718, und Guido Grandi's Com-
pendio delle sezioni coniche d'ApoIIonio Per-
geo, Ib. 1722.
BottSe de Foulmont, Jean Jo-
seph Auguste.
(Q.
geb. 1764, März 6, Laon,
gest. 1815, Oct. 18, . . . .
251
Botto
Bondet.
252
Traite de l'art de fabriquer la poudre k canon,
i vol. 4* nebst Atlas, Paris 1842. L'art du sal-
pötrier, Ib. <8U.
Botto y Giuseppe Domenico. —
Prof. d. Physik an d. Univ. zu Turin, Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselbst (CtJ,
geb. n91, Apr. 4, Monegiiab. Genua.
Elementi di fisica etc. Torino 4 836. Süll ap-
plicazione deil' elettro-niagnetismo alla raec-
canica, Ib. 4 834. Sperienze eiettro- e termo-
magnetiche (Mem. Törin. XXXVTI. 1 834). Ex-
pöriences sur les rapports enlre l'induction
electromagn. et raction electro-chiniique, sui-
vies de considerations sur les machines ele-
ctro-magnetiqües Ib. 2. S(^r. V. 1843). Sur
un procöd^ photomötrique fondö sur la double
r6fraction (Ib. VI. 4 844]. Ghservatlons mi-
croscop. sur les mouvements de globules v6-
götaux suspendus dans un menstrue (Ib. II.
4 840). Sur les lois de la chalcur d(^gage par
le courant voltaique et sur cciles, qai regis-
sent le döveloppement de rölectricite dans la
pile (Ib. VIII. 4 846). Sur un nouv. svsteme
de tel6graphie (Ib. XI. 4854). Mit Avogadro :
Sur les rapports entre le poavoir conducteur
des liquides pour les courants electr. tt la do-
composilion chimiques, qu'ils en eprouvent
(Ib. I. 4 939). Sur l'action chimique des cou-
rans raagn6to-6lectriques (Bibl. univers. LI.
4 832). Sur l'act. chim. des courant thermo-
clectrlques (Ib. id ).
Bottonii Domenico. — Arzt am
Hospital zu Messina, später an dem zu Nea-
pel; Protomedicus des Königreichs. Mitgl.
d. Roy. Society (MzzJ (B),
geb. 1641, Oct. t), Leontini, Sicilien,
gest. 1731, Neapel.
Pyrologia topographica, id est, de igne disser-
tatio juxta loca, cum eorum descriptione, Nea-
pel 4 692. Idea hislorico-physica de Diagno
Trinacriae terrae motu.
Bottrigarl, E r c o 1 e. — Reicher bo-
logneser Edelmann (Mzz) (BN) (FJ,
geb. 4 531, ...... Bologna,*
gest. 4612, Sept. 30, Bologna.**
II desiderio ovvero de' concerti di varii stru-
menti musicali, dialogo, Bologna 4 594. II Pa-
trizio ovvero de' letracordi armonici di Ari-
stosseno, Ib. 4 593. II Melone, discorso armo-
nico, Ferrara4609. Trattato della descrizione
della sfera Celeste in piano di Claudio Tolomeo,
tradotto in parlare Italiano, Ib. 4 572. — tiber-
setzte mehre mathemat. m. astronom Werke
der Allen, auch dos Orontii Finaei : Do spe-
culo ustorio ; hintcrliess iiljerdiess handschrift-
lich : Osservazioni giornalo dello mutazicni
dell' oria segnate dall' anii ) 4 564 fino all' anno
4 577 inclusivamente.
♦Getauft 1531, Aug. 21 {t1.
** In selnr-.m Paliast S. A\'.j-.rto.
Botzenhart, ilomaii. — Dr. Med.,
Docent an d. Uriv, 2t/ v/ien und suppl.
Prof. am polytechn. Institut daselbst (OrJ,
geb. 184 2, Dec. 4, Wien,
gest. 18 48, Dec. 16, Wien.*
Lehrbuch d Krystallographie, Wien. — über
das an farbigen Körpern reflectirle Licht (Pogg.
Ann. LXVIII. 4 846). Abandr. d. Haidinger-
schen Lichtbüschel (Ib. LXX. 4 847). Beitrag
zur Lehre von den Farben (Grunert's Archiv
Vin. 4 846).
♦ gest. Dec. 17 {0. 1849). ,
Boub^e, Neree. — Prof. d. Geologie
in Paris, Mitgl. d. geol. Gesellschaft von
Frankreich (St. FJ,
geb. 1806, Mai 12, Toulouse.
Tableau de Tötat du globe h ses difförents
at^es, Paris 4 833. Geologie populaire ä la por-
tce de tout le monde, appliqu6e ä l'agriculture
et h Industrie, Ib. 4 833. Promenade de Lyon
ä Grenay, Ib. 4 833. Promenade auMont-Dore,
Ib. 4 833. Cours complet d'ötudes göologiques,
avec Atlas, Ib. 4 835, 2"'^ 6dit. 4 839. El^mens
de geologie. Ib. 4 837. Viele Aufsätze im Bul-
let, de la soc. gäol. de France.
BoQcharlat, Joseph Louis. —
Prof. d. Mathematik an d. Mililärschüle zu
Paris, auch Zeitlang Repetitor an d. poly-
techn. Schule daselbst (G. 1848;,
geb. 1775 etwa, . . . Lyon,*
gest. 18 48, Januar 6, Paris.
Theorie des courbes et des surfaces du second
ordre, Paris 4 84 0. Elements de calcul diflfe-
rentiel et de calcul integral, Ib. 4 84 3, 5"^'=6dit.
4 838. Elements de mecanique. Ib. 184 5, 3"»«
6dit. 4840.
♦ geb. 1773 etwa {REP).
Boudet, Jean Pierre. — Apotheker
erst in Rheims, dann in Paris, darauf Ober-
Apotheker bei d. französ. Armee in Aegyp-
ten (1798— -1802), in Österreich (1805)
und Preussen (1807), zuletzt dasselbe an
d. Charit^ in Paris fBSJ (DCJ (AH),
geb. 1748, Rheims,
gest. 1828, Dec. 18, Paris.
Sur les eaux de Gaildorf en Allemagne (Ann.
chim. LX. 4 806;. Notice historique sur l'art
de la verrerie en Egypte (Jour de pharm. 4 824) .
— B. war Mitstifler der pharmaceut. Gesell-
schaft in Paris.
Boudet, Jean Pierre. — NeflFe des
Vorigen. Apotheker in Paris. Mitglied der
Academie der Medicin daselbst (BH. CW),
geb. 17 78, Febr. 16, Paris,
gest. 1849, Juli 11, Paris.*
Essai sur la pr^paralion de l'öther phospho-
rique (Ann. chim. XL. 4804). Analyse de l'eu-
patoire male (Bull, de pharm, 4 841). M6m.
sur le phosphore, Paris 4 84 3. — B. war Mit-
stifler des Journ. de Pharmacie 4 84 5.
* An der Cholera.
Bondet, Felix Henri. — Sohn des
Vorigen. Apotheker in Paris u. Prof. agreg^
353
BonA
Bongner.
254
an d. j^cole de Pharmacie, Milgl. d. Conseü
d'Hygiene (Or)y
geb. 4 806, Mai 32, Paris.
Mit Boissenot: Essai chim. sur la cire d'abe'l-
les, Paris 4 827. Essai critiqa« et cvp<?rimfinfal
sur le sang, Ib. 4 833. De l'action de l'-cid©
hypo-nitrique sur les huiles, et des produii>»,
qui en räsultent (Ann. chim. phys. L. 4 832).
Nouv. recherches sur la composition du s^ruin
du sang humain (Ib. LH. 4 833). Mit Pelouze:
Recherches sur lesiJorps gras (Ib. LXIX. 4 838).
Bon^, Ami. — Dr. Med.. Privatmann,
viel auf Reisen, lange Zeil in Paris lebend
und dort Präsident d. geolog. Gesellschaft,
später in Wien lebend und Milgl. d. Acad.
daselbst (HSL) (WA),
geb. 4 794, März 4 6, Hamburg.
Essai gäologiquQ sur l'Ecosse, Paris 4 820. Geo-
^nost. Gemälde von Deutschland usw. Frank-
furt a. M. 4 829. Mit Jobert u. Bozet: Journal
de Geologie, 3 vol. Paris 4 830 — 31. Memoires
geologiques et palöontologiques , Ib. 4 832.
Guide du Göologue-Voyageur, Ib. 4 836. La
Turquie d'Europe ou Observation sur la geo-
grapbie, la göologie, l'histoire naturelle elc.
de cet empire, 4 vol. 8", Ib. 4 840 , daraus al-
lein : Esquisse g^ologique de la Turquie d'Eu-
rope, Ib. 4 840. Der ganze Zweck und d. hohe
Nutzen d. Geologie usw. Wien 4 854 . Verschie-
dene geolog. u. ethnograph. Karten. Sehr viele
geolog. AufsUtze in : Tillöch'i philosoph Mag.,
Tjtomson's Ann. of Phil., Edinburgh philos. u.
New philos. Journ., Mem. ofthe Werner. Soc,
Proceedings und Journ. of the Geol. Soc. of
London, SiUimau's Journ.. Bibl. univ. de Ge-
növe, Journ. de Phys., Ann. des Mines, Ann.
d. Sciences nat. , Bullet, univ. de Fenuaac,
Bulletin und Memoires de la soc. g^ol , Leon-
luurd's Taschenbuch u. Zeitschr., Berichte d.
Freunde d. Naturwiss. in Wien u. Sitzungs-
berichte d. Wiener Acad.
Bonelles (Bouilles, Bouvelles, lat. Bo-
villus), Charles. — Canonicus zu Noyon,
auch Prof. d. Theol. daselbst /'iVt. XXXIX)
(B) (BN),
geb. 1470 etwa, Saucourt, bei Hamm,
Picardie.
gest. 4S53 etwa, Noyon.
GeoroetricaeinlroducUooisLibr.Vl,Paris4 503.
Physicorum elementorum Libr. X, Ib. 4 542.
L'art et science de Gäomötrie, Ib. 4 54 4. —
Siehe John Wallis: Letter concerning the Gy-
cloid known to Card. Cnsaxnzs about the year
4 450 and to Carola« Bovillus about the year
4500 {Phil. Tr. 4674).
Bonsainville, L o u i s A n t o i n , Graf
de. — Erst Parlamentsadvocat, dann Of-
ficier erst in der Landarmee, später in der
Marine, 4 779 Chef d'E.scadre und 1780
Marechal de Camp; nach dem Ausbruch
der Revolution ins Privatleben zurücktre-
tend. Mitgl. d. Aoad, d. Wiss. und des Län-
genbureau? in Paris (B) (BN) (QJ,
geb. 4 729, Nov. 44, Paris,
gest. 4 814, Aug. 3 4 , Paris.
Traite du calcul integral, pour servir de suite
h TAnalyse des inGniment petits du Marquis de
l'Höpital, 2 vol. 4", Paris 4 752. — Dcscription
dun voyage autour du Monde (der ersten fran-
zösischen, vom 4 5. Dec. 4 766 bis 16. März
4 769) 2 vol. Paris 4 774—72. Essai historique
siir les navigations anciennes et modernes dans
!cs hautcs latltudcs septeatrionales (Mem. l'Inst.
soct. polit. et moral. T. III).
Boug^eant, GuillaumeHyacinth.
— Jesuit, Lehrer d. schönen Wissenschaf-
ten successive zu Caen, Nevers und Paris,
im College Louis le Grand (Q) (A),
geb. 4 690, Nov. i, Quimper,
gest. 4 743, Juni 7, Paris.
Observations curieuses sur toutes les parties
de la physique , extraites et recueillies sur les
meilleurs memoires, ? vol. 4 2" (deren beide
letzten von Grozellier sind) Paris 4 726.
Bougrov, ... — Prof. d. Mathematik
an d. üniv. zu Moscau (BS) (BN),
geb
gest. 4 822, Aug. 25 (N.St.), Moscau.
Eine Abhandl. über die elliptische Bewegung
d. Gestirne, Moscau 4 822.
Bonguer, Jean. — Prof. d. Hydro-
graphie zu Cruisic in d. ünter-Brelagne.
Vater von Pierre (B) (BN) (BBL) (A),
geb. . . . St. Molf, b. Croisic, gest. . . .
Traite de Navigation, 4699, 4 704.
Bougver, Pierre. — Prof. d. Hy-
drographie und, seit 4 73 4, Milgl. d. Acad.
d. Wiss. in Paris. Mit Condamine, Go-
din u. A. Theilnebmer an der 1735 zur
Gradme.ssung i» Peru au.sgesandten Expe-
dition (Mem.Par. 1758; (B) (BN) (Q),
geb 4 698, Febr. 4 6, Croisic, Nieder-
Bretagne,
gest. 4 758, Aug. 4 5, Paris.
De la Mature des vaisseaux, Paris 4 727. Me-
thode d'observer sur raer les hauteurs des
a.stres, Ib. 4 729. Maniöre d'observer en raer
la declinaison de la boussole, Ib. 4 734 (Alle
drei Arbeiten, als gekrönte Preisschriften, auch
i(i d Piöces de Prix de lacad. T. I etil). Essai
d'optique sur la gradation de la lumiorc, Ib.
4729. Traite du na vi re etc. Ib. 474«. Sur la
cause de l'inclinaison «le.s orbites des planetes.
Ib. 1748. La figure de la terre, determinö per
les observations de MM. de la Condamine et
Boagner, Ib. 4 749. Nouv. traite de navigalion
etc. <753. Manoeuvre des vais.seaux, Ib. 4 757.
Traite d'optique sur la gradation de la lu-
miöre, Ib. 4 760 (posth., von Lacaille edirt).
Observations faites par ordre de l'acad. pour
la mesure d'un degre du meridien, Ib. 4 737.
255
Bouillet
Boolduc.
256
— Comparaison de la force de la lumi^re du
soleil, de la lune et des plusieurs chandelles
(M6m. Par. 4 726). Sur le mouvement curvi-
ligne des Corps dans les milieux qui se meu-
vent (Ib. 4 734). Sur de nouv. courbes, aiix-
quelles on peut donner le nom de lignes de
poursuite (Ib. 1732). Du choc d'un fluide etc.
(Ib. 1733). Sur les lignes courbes qui sout
propres k former les voutes en Dome (Ib. 4 734).
Comparaison de deux loix que la terre et les
autres planetes doivcnt observer dans la figure
que la pesanteur les fait prendre (Ib. 4 734).
Sur la loiigueur du pendule dans la zone tor-
ride (ib. 4 736). De la maniere de determiner
la flgure de la terre par la mesure des degres
de latitude et de longitude (Ib. 4 736). Sur les
röfractions astronom. dans la zone torride (Ib.
4 739). Exp. faites ä Quito. . .sur la dilatation
et la contraclion des metaux (Ib. 4 745). Sur
le Probleme de la mäture des vaisseaux (Ib.
id.). De l'impulsion des fluides etc. (Ib. 4 746).
Sur üne nouv. construct. du Loch etc. (Ib.
4 747). De la mesure des diametres des plus
grandes planetes ; description d'ua nouvel in-
struraent, h^liometre, etc. (Ib. 4748). Sur
les observations de la parallaxe de la lune etc.
(Ib. 4 754). Sur la forme des corps les plus
propres ä tourner sur eux mömes etc. (Ib, id.).
Sur les Operations nommees corrections par
les pilütes etc. (Ib. 4 752). Sur les dilatations
de iairdans l'atmosphöre (Ib. 4 753). Sur la
direction, qu'aß'ectent les fils-ä-plomb (Ib.
4 754). Solution des principaux problömes de
la manpeuvre des vaisseaux (Ib. 4754 et 55).
Sur la grandeur apparente des objets etc. (Ib.
4 755) . Sur les moyens de mesurer la lumiere
(Ib. 4 757).
Bouillet, Jean. — Dr. Med., Hospi-
talarzt und Prof. d. Mathematik zu Beziers,
beständiger SecretUr d. Aeademie daselbst
(Mem, Sog. roy. Med. i 776; (B) (BN). (A),
geb. 4 690, Mai 1 4, Servian,b. Beziers,*
gest. 1777, Aug. 4 3 , Beziers.
Diss. sur lä cause de la multipücation des fer-
raens, 474 9. Sur ia cause de la pesanteur,
4 720. M^m. sur l'huile de p^trole et les eaux
minörales de Gablan, B^ziers, 4 752. Descript.
d'une aurore boröale singuli^re dans ses eflfets
(M6ra. Par. 4 730). Astron. Beobb. in d. M6m.
präsent, ö l'acad.
* geb. M&rz 6 {DF).
Bouület, Jean Baptiste. — Ban-
quier zu Clermont-Ferrand (QC),
geb. 1799... Cluny, Dep. Saone et Loire.
Topographie minöralogique du D^p. Puy-de-
Döme, Clermont \ 829. Descript. hist. et scien-
tif. de la Haute-Auvergne, Ib. 4835. Mit H.
Lecoq: Coup d'oeil sur la struclure g6ol. et
minöralog. du groupe des Monts Dores etc. Ib.
4 834. Mit demselben : Vües et coupes des prin-
cipales formations göolog. du D6p. Puy-de-
Döme, Ib. 4828,
Bouillon la Grange, Edmc Jean
Baptiste. — Dr. Aled., Prof. d. Chemie
u. Director d. jfeoole de Pharmacie in Pa-
ris, Mitgl. d, Acad. d. Medicln u. d. phar-
maceut. Gesellschaft daselbst (DC) (Q) (Or),
geb. 4 764, Juli 4 2, Paris,
gest. 4 8 44, Aug. 2 4, Paris.
Cours d'ötude pharmäceutique, 4 vol. 8**, Pa-
ris 4795. Manuel d'un Cours de chimie etc.
3 vol. 8*, Ib. 4 799, 6'"^ edit. 4 812. Tableau
röunissant les proprietes physiques et chimi-
ques des corps. Ib. 4 799. Manuel de phargia-
cie, ib. 4 803. Essai sur les eaux minerales
naturelles et artificielles, Ib. 4 844. L'art de
composer fecilement et ä peu de frais des li-
queurs de table, des eaux de sehteur etc. 1 vol.
8^ Ib. S*»« 6dit. 4 825, — B. war Mitherausge-
ber d. Ann. de chim. u. d. Journ. de Phar-
macie und veröffentlichte in beiden Zeitschrif-
ten eine beträchtl. Anzahl von ehem. u. phar-
maceut. Aufsätzen, z. B. : Proc6d6 6conomique
pour obtenir en grand Talkali caust. pur et la
potasse fondue 'Ann. chim. XXII. 4 797). Sur
Tänalyse de liege et de l'acide qu'on retire de
cette substance (Ib. XXIII. 4 797) Sur le cam-
phre et l'acide camphorique (Ib. id.). Sur la
m.aniöre de preparer le blanc de craie (Ib.
XXVI. 4 798). Sur l'acide camphorique et ses
combinaisons (Ib. XXVII. 4 798). Examen chim .
de la truffe lycoperdon (Ib. XLVI. 1 803). Ana-
lyse de rambre gris (Ib. XLVII. 4803). Exa-
men chimique de l'ecorce de saule blaüc etc.
(Ib. LIV. 4 805), Examen de quelques sub-
slances dites adstringentes etc. (Ib. LV. 4 805).
Proc6d6 pour la preparat. du muriate de ba-
ryle (Ib. id.). Sur ie lannin et sur Tacide gal-
hque (Ib. LVI. 4 805). — Mit H. A. Vogel: De
l'action du phosphore et du gas acide muria-
tique oxygönö sur la pofasse et la soude (Ib.
LXVI. 4 808). Exp. sur les aloe.^ etc. (Ib.
LXVIII. 4 808). SuT le sucre (Ib. LXXI. 4 809).
Analyse du safran (Ib. LXXX, 4 814). M6ra.
sur l'eau des mers etc. (Ib. LXXXVII. 4«13).
— Allein : Nouv. procöde pour pröparer l'ö-
ther nitrique (Ann, chim. et phys. XII. 184 9).
Bouin, Jean Theodor. — Reguln-ter
Chorherr, Prior von St.-L6. Mitgl. d. Acad.
zu Rouen (BS) (BN),
geb. 474 5, Febr. 2G, Paris,
gest. 4 795,
Sehr viele astronom. Beobb. (zu St.-Lö ange-
stellt) in d. Mem. Par. 1755 und d. M6m. sav.
6trang. T. IV. V. VI, wo auch einige meteo-
rol. Beobb.
Bonlanger, C h a rl e s L o u i s. — In-
genieur-cn-chef des Mines (R. E. P.),
geb. 4810 .. ., gest. 4 849 .. .
Sur un suifure double d'antimoine et de plomb
(Ann. Min. VII. 4835). Sur la composition des
roches d'euphotide (Ib. VIII. 4 835).
Boulduc, Simon. — Königl. Apothe-
ker und Demonsfrator d. Chemie am Jar-
din du Roi zu Paris, Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst (B) (BN) (A), •
257
Bonlduc
Bouniakowsky.
258
geb. . . ., gest. 1729, . . . Paris.
Sur la maniöre de faire l'osprit de nitre (Meni.
Paris, <700), Analyse de ITpecacuanha (Ib.
1700). Expöriences pour connaitie, combicn
il y a de sei acide dans le viiiaigre distilie (Ib.
id.). Sur la gomrne coutte (Ib. 1701). Analyse
de la bryono (Ib. 1712). Anaivse de Tagaric
(Ib. 1714).
Bonlduc, Gilles fy'ide) Fran^ois.
— Sohn des Vorigen. Erster Apotheker
des Königs . Denionstrator d. Chemie am
Jardin du Roy, Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (Mem. Paris \li2J (BMJ (A),
geb. 1675, Febr. 20, Paris,
gest. 1742, Jan. 17, Versailles.*
Sur le concombre sau vage (Mem Par. 1719).
Sur les lessives de salpötre (Ib. 1720). Sur le
sei de Glauber (Ib. 172 7). Alaniere de faire ie
sublime corrossif (Ib. 1730). Sur le sei poly-
chrestc de Selgnette (Ib. 1731). Sur le sei
d'Epsom (Ib. id ). Essai danalyse des plantes
(Ib. 1734). Essai d'analyse des eaux niinera-
les de Passy, de Bourbon-l'ArchambauU et des
Forges (Ib. 1726, 1729 et 1735). Sur les sels
neutres (Ib. 1744 et 54).
•gest. Jan. 15 {B) {BN); Febr. 17 {Roßr ^ Hist.
chim. II).
Bouiray, Pierre Frangois Guil-
laume. — Apotheker in Paris (DCJ,
geb. 1777, Apr. 27, Caen.
gest
Observations sur I'existence du phosphore
dans le sucre (Ann chim. XL. 1801). M6m.
sur diverses alterations qu'6pröuvent les mu-
riates de mercure par raction des difförens
Corps (Ib. XLIV. 1802). Sur la formal, de i'e-
ther phosphorique etc. (Ib. LXII. 1807). Sur
l'ether sulfurique (Ib. LXIII. 1807). Sur le
modede döcoraposition des ethers rauriatique
etacetique (Ib. id.). Nouvel 6ther r^sultant de
l'action de l'acide arsenique sur 1 alcooi (Ib.
LXXVIII. 1811). Nouv. principe immediat
cristallisö dans la coque du Levant ilb. LXXX.
1811). Analyse des amandes douces (Ann.
chim. phys. VI. 1817). Mit Henri: Quelques
gönöralites sur les eaux minerales de Pougues.
D6p. Nievres, Paris 1839.
BouUay, Polydore. — Sohn des
Vorigen. Apotheker in Paris (BR. LIIIj,
geb. 1806 etwa, . . Paris,
gest. 1835, Mai 2 4, Paris.*
Mit seinem Vater : Methode de deplacement,
Paris 1835. Diss. sur les modifications que
subit le volume des corps dans les combinai-
sons chimiques (Ann. chim. ph\s.XLlII. 1830).
Diss. sur l'ulmine, l'acide uliiiiquc et l'acide
azulmique (Ib.id.). Mit J.B.Dumas: Mem. snr
la fornialion de l'ether sulfiiri<{ue (Ib. XXXVI.
1827). Mit Demsel ben : Mem. sar les ethers
composes (Ib. XXXVII. 1S2S,.
* An den Folgen einer Y'-rbr.nmuig mit A' "hör i. J.
1830.
PPGTgcii dorff, IlanduürlerbiioJi.
Boulliau (nicht ßouUiaud, lat. Bullial-
dus), Ismael. — ^Erst Calvinisl, dann Ka-
tholik ; nachdem er Jurisprudenz, Theolo-
gie, Mathematik u. Astronomie studirt, län-
gere Zeil beim Bibliothekar Dupuy, und,
nach dessen Tode, beim Präsidenten De
Thou in Paris wohnend, später diesen als
Gesandten nach Holland begleitend, darauf
gelehrte [{eisen nacli Italien, Deutschland,
Polen und der Levante machend, zuletzt
Priester in <ler Abtei St. -Victor zu Paris.
Mitgl. d. Roy. Society (B: 'BN) ^IL) (Wd)
(LB),
geb. 1605, Sept. 28, Loudun.
gest. IG94, Nov. 25, Paris, Abtei St.-
Victor.
De natura lucis, Parisiis 163S. Philolan«? seu
Dissertatio de vero systemate niundi, Amst.
1639. Theonis Smymaei Platonici, eoruni qnae
in mathematicis ad Piatonis lectionem utilla
sunt, e\positio etc. cum notis, Pari.sii.^ 1644.
Astronomia philolaica, opus novum, in quo
motus planetarum per novam et verarn hy-
pothesin demonstrantur etc. Ib. 1645. Calcu-
lus duarum eclipsium, Ib. 1651. Qbservatio
deliquiilunarisetcometaeanni 1632, Ib. 1653.
Exercitationes geomelricae tres de inscriptis
et circumscriptis figuris, conicis sectionibus
et prismatibus. Ib. 1657. De lineis spiralibus,
Ib. 1657. Astronomia philolaica clarius as-
serta, Ib. id. Ad astronomos monita duo : pri-
mum de Stella nova in collo Ceti, allerdm de
nebulosa In Andromedae cingali parle boreali
etc. Ib. 1667. Opus novum ad arithmelicam
infinitorum, Libr. Vi. Ib. 168i2.
Bonlton, Matthew
Maschinen-
Baumeister zu Soho in Stafrord.shire. Mitgl.
d. Roy. Society (BD) (Thi (Tilloch, Phil
Mag. XU
geb. 4728, Sept. 3 (A.St.),Birmingham,
gest. 1809, Aug. 17, Soho.
Legte 1 769 mit. James Watt zu Soho eine Fabrik
von Dampfmaschinen an , aus der deren we-
sentlichsten Verbesserungen hervorgingen.
Bouniakowsky, Victor Jacob. —
K. russ. Slaatsrath. Doct.-es-scienc. math.
de la Faculte d. scienc. de Paris (1825),
Prof. d. rein. u. angewandt. Mathematik an
d. Univ. zu Petersburg (seit 18 46). Wirkl.
Mit3l. d. Acad. d. Wiss. daselbst seit 1828
f'Or),
geb. { 804, Dec. 1 5 (N. St), . . . Russland.
Veröffentlichte in russ. Sprache: ein Wörter-
buch d. rein. u. angewandt. Mathematik (1839),
eine math. Theorie d. Wahrscheinlichkeiten
(1846), eine Arithmetik zum Gebrauch d. Mi-
litärschüler (18j?) u:id eine Theorie d. Paral-
lelen (1853) — Mem. sur lä i.äiermination
fcpprox. des nombres transcend. f.ir lanalyse
des probabiUtes (Bullet, seien», de l'acad. St -
n
259
Bouquet
Bonrguet.
260
P^forsb. T. I. 183S et 11. 4 837). Sur une pro-
pri^tö des iionifores premiers (Ib. IV. 4838).
bur Jcs i^olygones röguliers inscrits et circon-
scrjts üu cercle (l6. V. 4 839). Nouv. th6orfe-
mes rolalifs ä la distinclion des notnbies Pre-
miers e» k la döcomposition des entiers en fa-
cteurs (ib. VI. 4 840). Möm. sur rirräduclibilitö
de certains formules irrationelles etc. (Ib.
VIII. 4 841). Solution d'un problöme curieux
de raiialysedes probabilitös (Bull. pbys. malh.
acad. St -Petersb. V. 4 847). Sur quelques
points de Tanalyse indöterminöe (Ib. VI. 4848).
Nouv. lois relatives ä la somme des divi.seurs
des nombres Ib. VII. 4 849), Note sur Ja thro-
ne des paralleles et sur d'autres points fon-
dainentaux de la göomötrie 6l6ment. (Ib. IX.
4 854). Sur le maximum du nombre des posi-
tions d'^quilibie d'un prisme triangulaire ho-
xnogöne, plonge dans ua fluide (Ib. X. 4 852).
Sur Temploi des proc(3des Clement, du calcul
int<*gra! dans des questiofts d'analyse indeter-
minee (U». XI. 4 853). Sur les raaxima et les
iDininaa d'une fonction symetrique entiöre
de plusieuii variables (Ib. XII. 4 854). Sur les
diYisäurs aumönquesinvariablosdes fonctiofts
ratioaell. entiäres {11^. XIII. 4 855). Sur un
uouveau planiroötre (Ib. XIV. 4 856).
Bouquet, Jean Pierre. — Chemi-
ker beitn Bureau des essais de l'^cole des
Mines (OrJ,
geb. 184 8, Nov. 4, Melle, Dep. Deux-
S^vres.
Mit C1o:jz: Sur un uouv. genre de sels obtenu
par l'actioa de i'hydrogöne sulfure sur les ar-
seniaifs (Ann. chim. phys. XIII. 4845), Mit
2belmon: Sur de nouv. combinaisons de ia-
cido borique avec les Äthers et sur r<5tber sul-
fureux ;!b XVII. 4 846).
Bourdelin, Claude. -^ Apotheker
undÄIilgl. (Academicien pei^sionnaire, Chi-
miste) d. Acad. d. Wiss. zu Paris (Mein.
Par. 1699;,
geb. 16*2 4, Villefranche , bei
Lyon,
gest. i69f>, Oct. <5, Paris.
Sur \\ ÜtmlUe l'acier qui augoQieüie de poids
6tant .^:ouvcnt mouillee et dessechee (.\nc. möm .
Par. T. ff. Analyse du jalap, du scnö etc. (Ib.
id.). An'riiysc du lait de vache (Ib. id.). Ana-
lyse du cociiearia {Tb T. II).
Koisr<3.clin, Clau de Louis. — En-
kel des Vorigen. Prof. d. Chemie am Jar-
din du tioi und seit 4 7 25 Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Paris ;Mem. Paria i'^'tlj,
seh 1Ö9G, O'jt. iS, Paris,
gcsi. 1777, .^?pt. 1.3, Paris.
.Sur i?» foDji.'ilion d^'s sels li\ivicis ,.\]tni. l'ar.
MiH,. Sur ie sei lixiviol de rayac (Ib. 1730).
.>'.ir le stiocin .Ib. 4 74ä . Sm i/scl .sedatif flb.
1733;
Bowdin, Pierre. — Jesoii, lehrte
\ 8 Jahre lang Mathematik zu La Fische u.
Paris fSBJ) (J),
geb. 4 595, . . . .^. Moulins,
gest. 4 653, Sept. 7, Paris.
Prinoa geometriae eleracnla, Par. 4639. Intro-
ductio ad malhematicas disciplinas, Ib. 4643.
Architectonica militaris. Ib. 4 655. La per-
spective militaire, Ib. 4 655, Cursus mathe-
maticus, Ib. 4 664. Optica, Ib. 4 664.
Bourdon, Pierre Louis Marie. —
Prof. der Mathematik zu St.-Cyr (<804),
dann am Lycee Charlemagoe und »m Col-»
l^ge Henri IV. , zuletzt Inspector d. Uni-
versität zu Paris (G. 4 854J,
geb. 4779, Juli <6, Alen^on,
gest. 4 8 54, März «5, Paris.
Thöse de möcanique etc. Paris 4 S4 4 . Elönrvents
d'arithramhique, Ib. 4 82* (erlebte 24 Auö.).
Application de Talgöbre ä la g6om6trie, Ib.
4 8i4. Elements d'alg^bre, 9'"'' ödit. Ib. 484$.
Bourgeois, DominiqueFrancois.
— Hatte die ührmacherkunst erlernt, ward
dann Schlosser und Mechanicus in Paris
geb. 4 698, ChÄtelblanc, bei
Pontarher,
gest. 4 78 4, Jan. 4 8, Paris.
Verfertigte für Vaucanson die berühmte Ente,
soll sie, nach P. Joly, sogar erfunden haben.
Erfand dann später eine Laterne, mit denen
die Strassen von Paris beleuchtet wurden ;
siehe darüber : Lanteme ä reverb^re, inventee
par lui (M6m. Par. 4 744 u. Machines approuv.
par l'acad. T. VII). Zuletzt construirte er
Leuch tthuru» -La ternen .
Bourgeois, Charles Guillaume
Alexandre. — Erst Kupferstecher, dann
Portraitraaler in Paris (BS),
geb. 4 759, Oec. 16, Amiens, *
gest. 4 832, Mai 7, Paris.
Möm. sur les lois que suivent dans leurs com-
binaisons les coulcurs produites par la röfra-
ction de la lumidre (gegen Newton), Par. 4Si3.
Möm. sur les couleurs de llris causces par la
seule reflexion de la lumiere, aveo l'exposi-
tion des bases de -lixers doctrines igegen 6au-
thier, Marat und Newton). — Beide Abliandl.
wurden 1812 dem Institut vorgelegt. — Le-
gons experinrirnlaies d'optique etc. (gegen New-
ton u Biet), Pari;; <bl6. Manuel d'optique ex-
perimontale h lusaf^'o des artistes et pbysicicns
2 vol. 12", Paris '48^1. ConsiJörations sur
Tüpiiquo (F^nißsac, Bullet, scienc. math. T. I
Olli 4 824).
* geb. Dec. 2s (Q).
Bourguet, Louis. — Anfangs, wie
sein Vater, der bei Aufliebung d^is. Edicis
von Nantes ans Frankreich ausgewandert
war, Kaufmann in Zürich, zuletzt, nach
261
Bourguet
Bonssinganlt.
')(\2
mehrfachen Reisen in Italien, pjof. d. Phi-
losophie u. Mdlheraalik in Neufchatel. Cor-
respond. der Berliner Acadeinie (B) (BN)
(Q}(m>
geb. <678, App. 23, Nismes,
gest. Mit, Dec. 31, Meufchatel.^
Dissertation sur les pierres figurf.es, 4 74 5.
Letlres philosophiques sur la formation des
selsetdescristaux'etc. Amst. 4729. Traite des
pötrifications , Par. 4 742. Opuscules mathö-
matiques, contenant de uouv. theones pour
la rösolution des öqiiations dos doux, Irois et
quatre degrös ete. Leyde4 794. Sur une pierie
de Berne qui est esp^ce de phü.spbüre (M6m.
Par 4 724). De crystallorurn t;eneratione (Act.
Acad. Nat. Cur. Vol. IV). Commercium epi-
stolare Liidw. Bonrgeti et Gisb. Caperi**)
(Miscell. Lips. 1752).
* gest.. Dec. 1 {J) (HL).
** Cuper, Gisbert, JBürgei-mtuster u. Prof. d. Ge-
schichte zu DcTcnter, geb. 16-14, Sept. 24, Hemmen,
Geldern, gest. 1716, Dec. 22, Devent.r.
Boarguet, D a v i d L u d w i g. — Prof.
d. Chemie am CoUegio medico-chirurgico
zu Berlin (M. IIj,
geb. 4 770, Dec. .. Berhn,
gest. zwischen 4 800 u. 4 8<0.
Neueste Beschäftigungen d. neufränk. Natur-
forscher, B«rlin 4 797. Grundriss d. Natur-
lehre, Ib. 4 798. Chemisches Handwörterbuch
etc. 2 Bde. Berlin 4 798—4 800, fortgesetzt von
J. B. Richter, Bd. 3—6, Berlin 4 804—5.
Bour^et, J. R. E., s. Dubourguei.
Bouriat, Denis Piaeide. — Apo-
theker in Paris, von 4 803 — 1832 Prof. an
d. ficole de Pharmacie, Mitglied u. Mitsiif-
ter d. Societe d'Encouragement pour l'In-
dustrie nationale. Ehrenmitgl. d. Acad. de
Medicine (Bull. soc. d Encouragem. LI^',
geb. 17 64, Oct. 4, Poitiers,
gest. 4 853, Dec. 10, Paris.
52 Berichte im Bulletin de la Soc. d'Encoura-
gement etc. von 4 803 — 4 839.
BournoDi Jacques Louis, Graf de.
— Vor der Revolution reicher Gutsbesitzer
und OfRcier in der franzos. Armee, dann
auswandernd und während der Napoleo-
niscb«n Henrscbafl in England lebend, un-
ter der Restauration nach Frankreich zu-
rückkehrend, zuletzt Direclor des KÖnigl.
Minoralien-Kabinels (BS),
geb. 4 751, Jan. «1, Metz,
gest. 4 825, Aug. 24, Versailles.
Essai sur It lMbok)gi« des environs de St-
Etienne en Forez et sur l'origine do ses char-
bon3 do pierre, Paris 4 785. Traite complet de
la chaux carboD(U6e, t vol. 4', London 1S08.
Gatalogue de la colledioB mio^iatogique p3r-
ticullfere du Roi , Ib. 4 84 8. ObservatioBS sur
queiques-uns de* min<^rau)t . . . rappories par
Mr. Leschenanlt de la Toutj Paris 1S23. 0\,?\-
ques observalions et röflexious sui* le ca!ori-
que de i'eau et le fluide de la lumi^ro, Ib.
•J824. Descript. du goniom^tre perl'3Ctionne
de Mr. Adelmann , Ib. 4 824. — Sur la min6-
ralogie du Dauphinö (Journ. Phys. XXIV.
4784). Surl'adulaire (Ib. XXXIV. 4789). S«r
le spath adamantin (Ib. id.). Sur le pechstein
et rhydrophane (Ib. XXXV. 4 789;. Sur les
cristallisations (Ib id.). Sur le graiiit (Ib. id.y.
Observations g6olog. dans une paitie du döp.
de la Loire (Journ. d. Mio. III. 4 796) Sur les
arsöniales de cuivre et de fer du comto* de
Gornouailles (Ib. XI. 4 804). Discu.ssion avec
Mr. Haüy, sur la .structure des cristaux de
cuivre arsöniatö (Ib. id.). — Mit Howard:
Sur plusieurs subslances plerreuses et m^tal-
liques. . . tomb^es du ciel, et sur differentes
esp^ces de fer natif (Ib. id.l. Faits nouv re-
latifs iiux pierres raöteoriques (Ib. id.). De-
script. des formes cristall. de Sahlite 'Ib ii.)
Sur les formes cristall. du tungstatc «'e chaux
etc. (Ib. id ). De.script. des fonnes du sulfste
de chaux anhydre (Ib. id.^. Sur i'identit6 sp6-
cifique du corindon et de la l<^lcsie (Ih. X!V.
4 803). Sur une nouv. espece de carbonafe do
chaux dur (Ib. XVIII. 4805). Sur une nouv.
espfeee d'oxvde de fer (Ib. id.). Sur la cryo-
lithe, la sodahte et l'allanile (Ib.XXiX. 484 4).
Espece de minörai d'antimoine de Braunsdorf,
en Saxe (Ib. id).
Bournons, Rombaut. — Genie-Of-
ficier, Prof. d. Mathemaük am Theresianum
zu Brüssel. Mitgl. d. Acad. d. W^iss. da-
selbst (Mem.Brux. Vy (AB. 4 83«; (BS),
geh Mechcin,
gest. 4 788, MUrz 22. Brüssel.
Elömens demath^rratiques, Bru.v. 4 783. .Mrra
sur le calcul des probabilit^s, Ib. 4 788 Mtim.
contenant la formation d'une formule g^nörale
pour l'integration ou la sommalion d'une suite
de puissances quelconques etc. {Mem. Brux
T. 1).
Bourrit, Marc Theodore. — Can-
tor an d. Kathedrale zu Genf (GS) (Or),
geb. n39, Genf,*
gest. 4 84 9, Oct. 7, bei Genf.**
Voyage pittoresque aux glaciers de Savoie,
Geneve 4 773. Description des glaci^res. «zla-
ciers et amas de glace du Duche de Savoie,
Ib. 4 774. Descript. des aspects du Mori^-Bianc
etc. Lausanne ^778. Descript. des Alpe^ pen-
nines et rhöhennes, 2 vol. 8®, Ib. 4 784 . Nouv.
descript. des glaciöres et des glaciers de la
Savoie, Ib. 4 78u, boide später >eiGini:jl zu:
Nouv. descript. g<^n(?rale et particu'.iere des
glaciöres etc.* 3 vol. 8®, Ib. 178.'). Dest 'ipt. des
cols et passages dos Alpes, 2 vrl S'\ Ib. 4 t oD.
♦geb. 'i73^. . . . {B'S).
** ^est. 1Ü15. Oct. 7 (BS): 18!9, O.t. 6 (Q).
BoiISSiz&g;ault, J e a n Ei a p i i s t o .i i/ -
seph Dieudonue. — Mebie Jahre im
Dien-^te ciuer englischen Bergwei'.sgoi^ili-
263
Bouterwek.
264
Schaft in Columbien lebend, dann Prof. d.
Chemie in Lyon und seit 1839 Mitgl. des
Instituts in Paris; in den letzten Jahren
viel auf seinem Landgut bei Weissenburg
Im Elsass lebend fSt.FJ,
geb. <802, Febr. 2, Paris.
Mit Dumas: Essai de statistique chimique des
ötres organises, Paris, 8™* edit. 4 84<. Allein:
Econoniie rurale consideree dans ses rapports
aveo la chimie, la physique et la meteorolo-
gie, 2 vol. 8'', Ib. 1844. Recherches chimiques
surla Vegetation (M(^m l'Acad. XVIIL 1839 —
41). Sur la combinaison du silicium avec le
platine etc. (Ann. chim. phys. XVI. 1821). Sur
le lait de l'arbre de vache (Ib. XXIII. 1823).
Sur les eaux chaudes de la Cordilliere de Ve-
nezuela (Ib. id.). Sur diff. masses de fer qui
ont ei€ trouvees sur la cordilliere des Andes
(Ib. XXV. 1824). Sur le chica etc. (Ib. XXVII.
1824). Sur le lait veneneux de Iura crepitans
(Ib.XXVlII.1S25). Sur le rocou (Ib.id.). Sur
l'urao (Ib. XXIX. 1825). Sur quelq. carbo-
nales (Ib, id.). Sur la cera de palma (Ib. id.).
Sur l'existence de l'iode dans l'eau d'une sa-
line de la prov. d'Antioqiiia (Ib. XXX. 1825).
Anal, de l'alumine sulfatee native du Rio-Sal-
dana (Ib. id ). Analyse du Gay-Lussite (Ib.
XXXI. 1826). Sur le gisement du platine (Ib.
XXXU. 4 826). Nouv. m^thode pour l'essai et
le traitement de.la pyrite aurifere (Ib. XXXIV.
1827). Sur la composit. de l'or natif argeuti-
fere (Ib. id.). Examen chim. du curare (Ib.
XXXIX. 1828). Analyse de l'arsäniate de fer
de Loaysa (Ib. XLI. 1829). 0° de la blende
noire de Marmato ;Ib. XLIII. 1830). D« dun
nouv. niineral trouvö dans le Paramo-Ricco
(Ib. XLV. 1830). DO de diff. varietes d'or na-
tif (Ib. id.). Sur la cause du goitre dans les
Cordillieres etc. (Ib. XLVIII. 1831). Anal, de
l'eau du Rio-Vinagre (Ib. LI. 1832). Sur les
phenomene.s chim. qui se passent dans l'amal-
gamat. ameri-paine (Ib.id). Sur la nature des
fluides elasl. qui se d6gagent des volcans de
röquateur (Ib. LH. 1838). Sur les eaux ther-
males des Cordilüeres (Ib. id.). Sur le rayon-
nement nocturnedans les Cordillieres (Ib. id.j.
Sur la profondeur ä laquelle se trouve la cou-
che de tempörature invariable entre les tro-
piques; temp. raoyenne de la zoue torride au
niveau de la mer; d6croissement de la cha-
leur dans les cordillieres (Ib. LIII. 1 833) . Anal,
de rhalloysite de Guatequä (ib. id.). Examen
d un compose d hydrogene et de platine ib.
id.) Sur les salines iodiferes des Andes i,ib.
LIV. 1833). De laclion du gas hydrochlorique
sur largent ä une haute tempöralure (Ib. id ).
Sur la nalure de lacide phosphorique dans
les phosphaics naturels (Ib. LV. 183 4). Sur la
composilion de i'atmosphcre etc. (Ib. LVll,
1834). Sur les tremblements de terre des An-
des (Ib. LVIII. 1835). Sur la conjposit. de l'a-
cide pyro-raucique (Ib. id.). Ascension au
Chimborazo, 16 Dec. 1831 (Ib. id ). Sur la
pluie des Tropiques (Ib. LXI. 1836). Sur la
auantite d'azote cont^nue dans les fourrages
etc. fib. LXill. 1836 et LXVII. 1838). Exanien
comparatif des circonstances ui, teorolog. sous
lesquelles vögetent certaines piantes alimen-
taires etc. (Ib. LXIII. 1836). Sur l'influence
des dcfrichements dans la diminution des cours
d'eau (Ib. LXIV. 1837). De l'influences me-
teorolog. sur la culture de la vigne (Ib. id.).
Sur la quantile de gluten contenue dans les
farinesetc. (Ib. LXV. 1837). Recherches chim.
sur la Vegetation etc. (Ib. LXVII et LXIX.
1838). De la discussion de la valeur des as-
solenients par les resultats de l'analyse Cle-
ment. (Ib. nouv. Ser. I. 1841). Sur la compo-
silion du Sucre de gelatine etc. (Ib. id.). Sur
la composit. de l'air dans les pores de la neige
(Ib. id). Sur les räsidus des r6coltes (Ib. IL
1840- Sur la quantitöd'acide carbonique con-
tenue dans l'air de la vllle de Paris (Ib. X.
1844;. Analyses compar^es de raliment con-
som«:'^ et des excrömens rendus par une tour-
terelle etc. (Ib. XI. 1844). Sur Talimentation
des vaches avec des betteraves et des pommes
de terre (Ib. XII. 1844). Sur le döveloppement
de la graisse pendant l'alimentation des ani-
maux (Ib. XIV. 1845). Sur la constitut. de
l'urine des animaux herbivores (Ib. XV. 1845).
Sur le developpemcnt de la substance mine-
rale dans le systörae osseux du porc (Ib. XVI.
184 6;. Sur le developpement succcssif de la
niatiiMe vögetale dans la culture du froment
fIb. XVII. 1846). Sur la faculte nutritive des
fourrages avant et apres le fanage (Ib. id.).
Expr. statiques sur la digestion (Ib. XVIII.
18(6). Sur rintluence que le sei, ajoute ä la
ration, exerce sur le developpement du betail
(Ib. XIX, XX. 1847; XXII. 1848). Sur l'em-
ploi des fourrages tremp^'s dans l'alimentation
du betail (Ib. XIX. 1847). Sur l'influence que
le sei ajoute ä la ralion des vaches peut ex-
ercer sur la production du lait (Ib. XXII. 1 848).
Sur la congclation du vin etc. (Ib. XXV. 1 849).
Sur la quantite d'ammoniaque contenue dans
rurine (Ib. XXIX. 1850). Sur la quantite de
potasse enlevee au sol par la culture de la
vigne ilb. XXX. 1850). Sur l'extraction du
gaz oxygene de l'air atmospherique (Compt.
rend. XXXII. 1851). MitLewy: Sur la com-
position de l'air confine dans la terre vegetale
(Ib. XXXV. 1852). Sur une methodo pour do-
ser Tammoniaquo contenue dans les eaux (Ib.
XXXVI. 1833). Sur la quantite d'ammoniaque
contenue dans leau de pluie recueülie loin des
villes ;lb. XXXVII. 1853). D« dan.^ l'eau de-
posee par le brouillard (Ib. XXXVIII. 1854).
Recherches sur la Vegetation (Ib. XXXVIII et
XXXIX. 1854). Action du gas acide carboni-
que sur la peau (Ib. XXXX. 1855). Noch ei-
nige Arbeiten gemeinschaftlich mitMariano de
Rivero, RoiUin, Label, Dumas, Payen u. Lewy.
Bouterwek, Friedrich. — Prof. d.
Philosophie u. Moral an d. Univ. zu.4J<)t-
tingen (P) (N) (M.W).
geb 1766, Apr. 15, Hüttenwerk Oücr
bei Goslar,
go.st. 1828, Aug. 9, Gotlingen.
über d. Möglichkeit einer philosopri. Classifi-
cation d. Mineralkörper, Gbtt. 1810. Über d.
265
Boutron-Charlard
Bowdoin.
266
Bestimm, d. Gattungen u. ihrer Charactere in
d. Mineralogie (Leonhard's Taschenbuch, 18<f,.
— Aesthetisches und Philosophisches.
Boutron-Charlard, A n t o i n e F r n n-
q 0 i s. — Apotheker in Paris, Mitgl. d. Acad.
de Medicine und d. Conseils d'Hvgiene pii
blique du Dep. de la Seine, vonnai? Mitgl.
d. Conseil general fOrJ,
geb. 17 9 6, Dcc. 2, Paris.
Recherches sur l'existence du principe acre
dans l'embryon du ricine etc. Paris 4 824. Mit
A. Bnssy: Traitö des moyt-n« de reconnaitre
les falsifications des drogues simples et cotii-
pos6es etc. Ib. 1829. Mit Patissier: Manue!
des eaux minörales naturelles, Ib. 2"'"^ edit.
1837. MitEobiquet: Nouv. experiences sur les
amandes araeres et sur Thuile volatile qu'eiles
fournissent (Ann. Chim. Phys. XLIV. 1830).
Mit PeloMe : Sur l'asparamide et sur i'acide
asparamique (Ib. LH. 1833). Mit O.Henry: Sur
l'alcalinitö de la conicine (Ib. LXI. 1836). Mit
Fr6my : Sur les semences de moutarde blanche
et de moutarde noire etc. (Compt. rend T. IX.
1839). Mit Demselben: Sur la fermentation
lactique (Ib. XII. 1841). Noch verschiedene
ehem. u. pharmac. Aufs, im Journ. de pharm.
Bonvard, Alexis. — Astronom auf
d. Sternwarte zu Paris {seit 1793), Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. (seit 1803), und des
Längenbureau (seit 1804} {BibLuniv. 1843;
(AB.iSHJ (QCj,
geb. 1 767, Juni 27, Haut-Faucigny, b.
Chamouny, *
gest. 1843, Juni 7, Paris.
Gewann 1800 ein Drittel des Preises auf die
1798 vom Institut aufgestellte Frage: Fixer,
d'apres un grand nombre d'observations, 500
au moins, ancieones et nouvelles, la hauteur
moyenne de l'apogee et du noeud ascendant
de l'orbite de la Lune? (Zwei Drittel bekam
sein Mitbewerber J. F. Bürg; für Beide er-
höhte indess der Consul Bonaparte die Beloh-
nung auf zwei Kilogramm Gold). Tables de
.lupiter et de Saturne, Paris 1808; Seconde
6dit augmentees de tables d'üranus, Ib. 1 821 .
Mem. sur la construct. des nouv. tables de
Jupiter et de Saturne (Mem. l'Inst. VIII. 1807).
Mem. sur les observations möteorologiques
faites ä l'observatoire royal de Paris (Mem.
lacad. YII. 1827). Viele Beobachtungen (z. B.
Cometen-Eutdeckungen 1797, Aug. 14, 1798,
Dec. 6, 1801 , Juli 12) und viele Rechnungen
theils in d. Connaissance des temps, theils für
Laplace's Möcanique Celeste.
* geb. in einer Sennhütte am Mont-Joli {BihJ. iiniv,)
(AB) ; in einem Dorfe unweit St.-Gervais u. Cha-
mouny {Arago^ Oeuvres T. III) ; geb. 17ö6, Juni 27,
Och, am Montblanc (LB).
Bovillus, s. Bouelles.
Bowdiich, N a t h a n i e 1. — Von 17 9^
bis 1803 Seefahrer (zuletzt Capitän u. Su-
percargo), dann Präsident d. Feuer- und
See-Versicherungs-Gesellschaft zu Salem
in Massachusetts, darauf 1823 Beamter
(Actuary) d. Lebensversicherungs-GeseU-
:ch'dft in Boslon, später auch Curator (Tru-
ciec) des Athenäums und Präsident des Bo-
ston Mechanic's Institution. Milgl. u. spä-
ter Präsident der American Academy of
Science [Sülm. Journ. XXXV;,
geb. 1773, März 2G, Salem,
gest. 1838, 3Iärz 16, Boslon.
The New American Practical Navigator, Bo-
ston 1800, 9'^Fdit. New-York1837. Laplace's
M6caniqiie ccileste, Iranslated with a comen-
tary, /i vol. 4^ Boston 1829 — 39. New Method
ofWorkinga Lunar Observation (Mem. Anieric.
Acad. Vol. II). Observ. on the Gomet of 1807
(Ib. IIJ). Observ. on the Total Eclipse of the
Sun 16 June 1806 (Ib. id.). Application ofH"a-
pier's Rule for solving the cases of right-angled
spheric trigonometry to several cases of ob-
lique-angled spheric trigonometry (Ib. id.).
On cstimate of the height, directio'n, velocity
and magnitude of the Meteor that exploded
over Westen in Connecticut, 1 4 Dec. 1807 (Ib.
id.). Elements of the orbit of the Comet of
1811 ;lb. id.). On the Variation of the Magne-
tic Needle (Ib. id.). On the motion of a pen-
dulum suspended from two points (Ib. id.).
A demonstration of the rule for finding the
place of a Meteor (Ib. id.). On a mislake which
exists in the solar tables of Mayer, Lalande and
Zach ,'Ib. IV). On the calculation of the obla-
teness of the earlh, by means of the observed
lengths of a pendulum in dilTerent latitudesetc.
(Ib. id ) . Meihod of correcting the apparent di-
stance of the Moon from the Sun or a Star for
the effects of Parallax and Refraclion (Ib. id.).
On the method of Computing the Dip of*the
Magnetic Needle in diff. Latitudes (Ib. id.).
Remarks on the raethods of correcting the Cle-
ments of the orhit of a comet in Newton's Prin-
cipia and Laplace's Mecaniqne cöleste (Ib. id.).
Remarks on the usual Demonstration of the
permanency of the Solar System (Ib. Id.). Re-
marks on Dr. Stewart's formaia for Computing
the motion of the Moon's Apsides !lb. id.). On
the Meteor which passcd over Wilraington,
Delaware,. 21 Nov. 1819 (Ib, id.). On a mis-
take which exists in the calculation of Mr.
Poisson relative lo the distribution of the elec-
trica! matter upon the surfaces of two globes
(Ib. id.). Elements of the Comet of1819 ^ib. id.).
Bo^vdoin, James. — Gouverneur
von Massacliusetts, Präsident d. American
Academy of Science and Arts (Mem. Americ.
Acad. Vol. n;,
geb. 1727, Aug. 7, Boston,* %
gest. 1790, Nov. 6, Boston.
Observations upon an hypotlicsis for solving
the piiaenomena of ligl.t (Mem. Americ. Acad.
I. 1"8s;. Obsei'vatioiiS on light and the waste
cf matter in ice suu and fixed stars (Ib. id.).
Observaüocs tending to prove l»y phcnomena
and scriptare thf existence of an orb which
267
Bowen
Boyle.
268
surrounds the whole visible tnatcriarsysleni
etc. (Ib. id.).
* geb. Aug. 18 {AA£)] 1726, Aug. 7 {Th) (CAZ).
Bowen, William C... — Prof. d.
Chemie an d. Brown-University in d. Yer-
einigleu Staaten fAÄBy,
geb, 1785, Juw :^, . . .
gest. {8ib, Apr. 23, . . .
Starb in Folge von Versuchen über die Chior-
bleiclie, welche er in Amerika einzuführen
suchte.
Bonron, George T... — Prof. der
Chemie an d. Univ. zu Nashviüe in Ten-
nessee (Sillm.JouTTi.XYJ,
geb
gest. 1828, Oci. 25, Nashville.
Analysis of the tungstate of Lime of Hunting-
don (Sühn. Journ. V. i823). Magnetic eflfects
produced by Hare's Calorimotor (Ib. id ). Ana-
lysis of Sillimanit (Ib. VIII. 1825). Analysis
of a siliceous hydrate of copper from New-
Jersey (Ib. id.).
BoiRTman, JohuEddowes. — Theil-
haber an verschiedenen Bank -Unterneh-
mungen. Mitgl. der Pbilosophical und der
Geological Society of Manchester, welche
letztere er hauptsächlich begründen half
(Mem. Manchest. Soc. VII. «8 46;,
geb. 1785, Nantwich, Ches-
shire,
gest. 1841, Dec. 4, Manchester.
Ou theOngine ofCoal (Manchest. geolog, Trans-
act. vol. I. 1840). On thequestion, whether
thore are any evidences of the former exi-
stence of glaciers in North Wales (Phil. Mag.
XIX. 1841)'! On supposed moraines (Ib. XVIII).
Boyl», Robert. — Reicher Privat-
mann. Siebenter Sohn des Grafen Richard
von Cork (des »Great Eari«). Nach einer"
mehrjährigen Reise in Frankreich, der
Schweiz u. Italien, während welcher der
Vater starb, erst auf seinem Gute zu Stall-
bridge, dann in Oxford und zuletzt, seit
4 668, in London wohnend. Mitgl. u. spä-
ter Präsident der Royal Society. Viele Jahre
auch einer der Directoren der ostindischen
CompÄgnie (BD),
geb. 16317, Jan. 25, Lisuiore, County
Cork, Irland,*
gest. 1691, Dec. 30, London.
New experiments, physico-mechanical, tou-
olBng the spring of tbe Air and its elTects, made
in the most part in a new pneuraatical engioe,
Oxibrd 1660 ; zweite Auflage (worin er die Ein-
wurfe von FranciscuB Liams und von Hobbes
widerlegt), London <6öä, dritte 1682. Phy-
siolögical Essays and other Tracts, 4661;
zweite Aufi, (nebst: A Discourse about the
absolute rest ofbodies) 1669. Sceptical Che-
mist, 1662, zweite Aufl. 1679. Considerations
louching the usefulness of experimentai Na-
tura! Phüosophy, 1663. Experiments and con-
siderptions upou Colours, wilh a letter con-
taliiiug observations on a diamond that sbines
in the dark, 16Sa, zweite Aufl. 1670. New cx-
periments and observations upon Cold, 1665,
zweite Aufl. 1683. Hydrostatical paradoxes
made out by new experiments, for the most
part physical and easy, 1666. The origio of
forms and qualities according to the Corpus-
cular phüosophy, 1666, zweite Aufl. 1^67. A
Gontinuation of new experimeuls touching the
spring and weightof the air, 16G9. Tracts ab-
out the cosmical qualities of thmgs etc. 1670.
Considerations ou the usefulness of experi-
mentai and natural philo.vophy, second part
16 71 . A coUection of tracts upon several use-
ful and important points of practica! phüoso-
phy, 1671 . An essay about the origin and vir-
tueofGems, 1672. A collection of tracts upon
the relation between flame and air etc. 1672.
Essays on the stränge subtilety, great efficacy
and detenninate nature of Effluvia etc. 1673.
A collection of tracts upon the saltness of the
sea, ttie moisture of the air etc. 1 674. A col-
lection of tracts, containing suspicious about
hidden qualities of the air, with an appendix
touchig celestical magnets etc. 1674. Experi-
ments and notes about the mechanical origin
or production of particular qualities, in seve-
ral discourses on a great variely of subjects,
and, among the, rest, of Electricity, t676. Hi-
storical account of a degradation of gold, made
by an anti-eli\ir, 1678. The Aerial Noctiluca,
or some new phaenomena and a process of a
factitious self-shining substance, 1680. New
experiments and observations made upon the
Icy Noctiluca ; to which is added a chemical
paradox, grounded upon new experiments,
making it probable, that chemical principles
are transrautable etc. 1682. A continuation of
ne^^ experiments, physico-mechanical, touch-
ing the spring and weight of the .\ir and their
effects, 1682. Memoirs for the natural history
of human blood etc. 1684. Expe"ments and
observations about the porosity of bodies,
1684. Short memoirs for the natural experi-
mentai history of mineral waters etc. 1685.
An essay on the great effects of even languid
and unheeded raotion etc. 1685, zweite Aufl.
1699. Of the reconcileableness of specific me-
dicines to the corpnscular phüosophy etc.
1685. Mndicina hydrostatica or Hydrostatics
applied to the materia'medica etc. 1690. Ex-
periraenta et obsen^ationes physicae etc. 1691 .
— An experimentai History of Cold (Philos.
Transact 1665). Observat. and directions con-
cerning the barometer (Ib. 1666). A new sto-
tical Baroscope (Ib. id.). A new frigorific ei-
periment, showing how a considereble degree
of cold may be suddenly produced, wilbout
the help of snow, ice, huil, wind or nitre (Ib.
id.). New experiments concerninL; the relation
between light and air in shining wood aod
fish (Ib. 1667). Comparison between bumio.?
Goal and shining Wood (Ib. 1668;. The -^eighl
269
Boyie
— Braconnot.
270
of "water in wator with ordinary balances«and
welghts (Ib. 4 669). New pneumatical experi-
menU abont respiration (Ib. 1670). Some ob-
sarvations about shining flesh (Ib. 1672). A
naweippm. coucerningan elTectof the varylng
weight of the atmosphere on some bodies in
water (Ib. id.). A conjecture concerning the
bladders of air that are found in fishes (Ib.
4678). A new easy Instrument [Aräometer]
(Ib. 1675). Exprm. about the weakened spring
and some uoobserved effects of the air (Ib.
id.). On the superficial figures of fliiids, espe-
cially of liquors contiguous to other iiquors
(Ib. 4 676). A new lamp (Ib. J681). Account
©f a strangely self-moving liquor (Ib. 1685).
— Posthura : The general history of the Air
deslgned and begun, Lond. 1692. A papor de-
posited with the Secretaries of the Roy. Soc,
14 0ct. 1680 and opened since bis death, being
an account of bis raaking Phosphoras (Phil.
Tr. 1 692) . An account of examining Waters as
to Freshness and Saltness (Ib. id.). — Sämmll,
Werke edirt von Th. Birch, 5 vol. Fol. Lond.
1744, abgekürzt von Shaw, 8 vol. 4".
*^b. Febr. 25 (TA).
Doyle, Charles, Graf von Orrery. —
NefTe des Vorigen. Pair von England, und
General-Major in d. britlisch. Arnaee (BD),
geb. 1676, Aug. ..,Chelsea,
gest. 1731, Aug. 21,
Nach ihm haben die Planetarien, deren eins
der MechanicusBowley für ihn verfertigte und
zwar nach dem Muster des von dem berühm-
ten G. Graham erfundenen, durch Sir Bichard
SteGle den Namen Orreries erhalten.
Boymann, Johann Robert. — Or.
Phil., Lehrer an d. höheren Bürgerschule
zu Malmedy, dann Oberlehrer am Gymna-
sium zu Coblenz (Diss.J,
geb. <8I5, Dec. M, Neuss, Reg.-Bez.
Düsseldorf.
De lineis loxodromicis in datis .superficiebus
etc. Berolin. 1839. Entwickl. d. Gleichungen
d. Loxodromen auf d. Flächen d. zweit. Ordn.
(Grunert's Archiv VII. 184 6). Entwickl d.
Gleich, d. Loxodrome auf d. durch Drehung
d. Parabel um ihre äussere Axe entstehend.
Rotationsparaboloid (Ib. XIII. 1849). Noch ei-
nige Aufs, daselbst in Bd. XV, XVI u. XVIil.
BozzinI, Philipp. — Arzt u. Land-
physicus zu Frankfurt am Main (M. IIA
geb. 1773, Mai 25, Mainz,
gest. 1809, Apr. 5, Franüurt a.M.*
Der Lichtleiter oder Beschreib, einer einfach.
Vorricht. und ihrer Anwend. zur Erleucht.
innerer Höhlen u. Zwischenräume d. lebend.
animal. Korpers, Weimar 1807.
♦ge«t. Apr. 12 (Str.).
Braoosco (Braceschi), Giovanni. —
Prior d. regulirten Chorherren von St. Se-
gond (I^zzJ (B),
geb Orzi nuovi bei Brescia,*
Blühte in d. Mitle d. XVI. Jahrh.
La esposizione di Geber filosofo, nella quäle
si dichiarano molti nobilissimi secreti della
natura, Venezia 1544, 15.51, 1562. De Alchi-
mia dialogi duo, Lugd. 1548. Veiae Alchemiae
artisquc metallicae doctrina, Basil. 4561.
* Daher Braceaco dagli Oral n u o t i g^enannt.
Brach!) Giacomo. — Arzt erst in
Venedig, dann m Mailand (Mzz) (A),
geb Venedig,
gest. 4737, . . . Mailand.
Pensieri fiaico-medici circa gli animali che
muojono nei recipienti vacui d'aria e nei re-
cipienti d'arie fattizie, Venez. 4685. Saggio de
os.servazioai circa aicuni fenomeni de! baro-
scopio, Ib. 4 707.
Braokenhofer,JohannJ crem las.
— Prof. der Mathematik an der Üniv. zu
Strassburg (M),
geb. Strassburg,
gest. 1789, Aug. 31, Strassburg.
Elementa trigonometriae sphaericae. Theoria
signorum + et — in Algorithmo usitatorum,
Argent. 4 760. Sphaericorum formulare, Ib.
1770.
Braconnot, Henri. — Prof. d. Na-
turgeschichte am Lyceum zu Nancy und
Director des botanischen Gartens daselbst
(^(?r.l855;,
geb. 4784, Mai 29, Commercy, Dep.
Meus^.
gest. 1855, Jan. 13, Nancy.
Sur la force assimilatrice des vegälaux (Ann.
China. LXI. 1 807). Sur le phytolacca (Ib. LXII.
1807). Sur les acides vcgetauxqui saturent la
potasse dans les plantes (Ib. LXV, 180S et
LXX, 4809). Ana!, comparöe des gommes-
r«5sines (Ib. LXVIII, iSOS). Examen chim. du
brou de noix (Ib. LXXIV. 1810). Sur la na-
ture des Champignons (Ib. LXXIX et LXXX,
181 1 et LXXXVII, 1813). Sur un acide parti-
culier qui se döveloppe dans les matieres aces-
centes (Ib. LXXXVI 1813). Sur la aature des
Corps gras (Ib. XCIII, 1815). Analyse du riz
(Ann. chim. pb>s. IV. 1817). Sur l'acide sor-
bique (Ib. VI. 1817). Sur l'acide malique (Ib.
VIII. 1818). Examen chim. des tubsrcules de
la gesse tubi^rcuse (Ib. id.). Sur la pröpara--
tion de l'acide gallique et döcouverte de l'a-
cide ellagique (Ib. IX. 1818). Analyse du foie
lieboeuf (Ib. X. 4 819). Sur la conversion du
Corps ligneux en gonime, en sucre et en un
acide particulier etc. ; conversion de la möme
substance cn ulraine etc. (Ib. XII. 1819). Pro-
cedö pour fixer sur la laine, la soi etc. une
belle couleur jfiune minörale (Ib. id.). Sur la
conversion des Vi-atiercs animales en nouvelles
substances par le moyen de Tacide sulfurique
(Ib. XIII. 1 SiO). .Sur la cristallisnt'on da sucre
dans une circonstance particuliöre (Ib. XVI.
271
Bradloy
Bragelogne.
272
}824). Sur iine tr^s-belle couleur verte (Ib.
XXI. 1822). Anal, des tubercules de I'hellan-
thus tuberosus et sur la dahiine (Ib. XXV.
^824). Noir poiir la chaussure (Ib. XXVil.
1824). Sur un nouv. acide, i'acide pectiquo
(Ib. XXVJIl et XXX. 1825;. De la prösence
de i'oxalate de rhaux. dans le regne mineral
(Ib. XXVIII. 4 825j . Exam. dune mauere bleue
particulicre ä certaines urines (IJ). XXIX.
4 823). Sur l'irritabilite du stigmate des mi-
mulus (Ib. id.). Analyse de la suie et du noir
de fnnVöe (Ib. XXX. 1826). Sur un principe
particuller au\ graines de la famille des 16-
Gumineuses etc. fib. XXXIV. 1827), Sur une
productio.n de salpölre dans une circonstance
particuliere (Ib: XXXV. 1827). Sur une alte-
ration du ble etc. (Ib. id.). Sur la fermcnla-
tion du fromage etc. (Ib. XXXVI. 1827). Sur
la nature des prdles (Ib. XXXIX. 1828). Sur
une encre indelebile (Ib. XL. 1S29j. Sur le
pollen du typha latifoUa (Ib. XLII. 1829). Sur
la bile (Ib. id.), Sur le caseum et sur le lait
(Ib. XLIII. 1830;. E.vamen chim. de l'ecorce
du tremble, de la prcsence dune quantil(^ re-
marquable de salicine dans plusieurs especes
de peupliers ; nouv. principe immödiat (po-
puline) (Ib. XLiV. 1830;. Sur I'acide gallique
(Ib. XLVI. 1831). Examen chim. de la lie de
\in Ib. XLVIl. 1831). Sur le principe gelati-
neux des fruits etc. (Ib. id.). Sur une modifi-
cation isomörique de lacide tartrique ;Ib.
XLVIII. 1831). Examen de la boue noire pro-
venant des ögouts (Ib. L. 1832). Tablettes imi-
tant rardoise pour ecrire et calculer (ib. id.).
Sur la jus6e et l'ecorce de chine etc. Ib. id.).
Sur le geranium zonale (Ib. LI. 1851). Sur
quelques propri^tes de I'acide nitrique (Ib,
LH. 1833). De la transforniaiion de plusieurs
substances vögötales en un principe nouveau
(Ib. id.). Sur un nouv. moyen d'ecrire sur le
zioc etc. (Ib. LV. 1834). Sur le volvace glo-
buleux (Ib LVII. 1834). Sur le suc gastriquc
(Ib. LIX. 1835). Sur Ics öcailles de nature in-
organique produites par les plantes de la fa-
mille des plombaginees (Ib. LXIII. 1836). Sur
la conservation des Ic^gumes frais (Ib. LXIV.
1837). Indices de d6bris organiques dans les
roches les plus anciennes du globe etc. (Ib.
LXVII. 1838). Sur les produits qui resultent
de ractioD lente de la chaux sur le sucre (Ib.
LXVIIl. 1838). Expt'inences sur la bctleravc
ä Sucre (Ib.LXXII. 1839). Sur une nouv sub-
stance vegötale , l'apiin (Ib. Ser. III. T. IX.
1843). Analyse du fumier (Ib. XII 1844). De
l'influence du sei sur la Vegetation (Ib. XIII.
1845). Sur les moyens de controindrc les ar-
bres ä fructifier par des effets mor})idcs (!b.
XIV. 1845). Analyse des limaces (Ib. XVI.
1846). Examen des n^atiörcs produites par un
ulcere de l'orme etc. (Ib. XVII. IS-lfi). Do
l'action döletere produite sur la v^gtHalion par
les acides tres etendus etc. (Ib. XVÜI. 1846).
Analyse des urines de \eau et de moufon (Ib.
XX. 1847). Sur une vanetO de potiron. nom-
m6e l'ami des pauvres etc. (II). id.). Analyse
des glands, suivio de considcrations sur la
prcsence du surre de lait duns les giains des
v^s^taux (Ib. XXVI 1 is<'. .
Bradley, Richard. — Arzt, Prof, d.
Botanik an d. Univ. zu Cambridge, von
1724 bis 1731, wo er abgesetzt wurde.
Mitgl. d. Roy. Society fDBJ,
i^ch. Endo d. XVII. Jahrb., England,
i>est. 1732, Nov. ö,
New Improvement of Pianting and Gardening,
both philosophical and praclical, 1717. (Darin
soll schon das Kaleidoskop beschrieben sein,
s. Gilb. Ann. LIX. 34 4). Noch einige bolani-
sciie Werke.
Bradley, James. — Erst Pfarrer, dann
(172 i) Prof. d. Astronomie an d. üniv, zu
Oxford und darauf, nach Hai iey's Tode
(174:2), Astronom an der Sternwarte zu
Greenwich. Mitgl. d. Roy. Society (BD)
(Th) (Mem.Par. 17 62,/ (B^ (BNj,
geb. 169 2, Shireborn, Giou-
cester,
gest. 17 62, .luü 13, Chalford, Giouce-
ster.
Account of a new discovered motion of the
fixed Stars [Entdeckung der Aberration des
Lichts] (Phil. Tr. 1727—28). On the apparent
motion of the fixed stars [Entdeckung der Nu-
tation] (Ib. 1748). Directions for using the
common micrometer (Ib. 1772). Noch einige
Aufsätze daselbst, astron. Beobb. enthaltend.
— Astronomical Observations made at the
Roy. Observatory at Greenwich from 1750 —
62, first Vol. published by Hornsby, 1798, se-
cond Vol. by Eobertson, 1805. Aliscellaneous
works and correspondence, published by Ri-
gaud, Oxford 1832. — Siehe BesseL
Bradwardine, Thomas. — Dr.
Theol. (seiner Kenntnisse wegen Doctor
profundus genannt), Procurator und Prof.
d. Theologie in Oxford, dann Kanzler an
der Paulskirche zu London, Beichtvater
Eduard's III. und zuletzt, kurz vor sei-
nem Tode, Erzbischof von Canterbury (BD)
(HL),
geb. 1290, . . . Horlfieid,b.Chichester,
gest. 1349, . . . Lambelh.*
Arithmetica specuiativa , Par. 1495 et 1530.
Geometria specuiativa. Ib. 1495 et 1516. Tra-
ctalus de prcportionibus , Ib. i495, Venet.
1505. De quadratura circuli, V^v. 1495.
* gest. i;<4ö . . . {B).
Bragelogne, ChristopheBernard
d e. — Abbe, Doyen et dornte de leglise
royale de St.-Julien de Brjoude. Mitgl. d.
Acad. d, Wiss. zu Paris [B) (BN) (Mein.
Par. I 7 4 ij (A),
geb. 168», Paris.
gest. 17 44, Febr. 2 0, Paris.
Sur la quadrature des courbcs iMcm. Par.
17111. Examen des licnos du onal! i''nie ordre
273
Brahe
Brancas- Villeneuve ,
274
ou courbes du troisi^me genre, pt. I et II (Ib.
4 730). DO pt. III (Ib. 1731). Sur les lignes du
quatri^me ordre (Ib. 1732).
Brahe, Tycho (eigentl. Tyge*). —
Nach Tängeren Reisen in Deutschland, der
Schweiz und Italien erst (1574) astronom.
Vorlesungen in Kopenhagen haltend, dann
Astronom des Königs Friedrich II. yon
Dänemark, der ihn 157 6 mit der Insel
Hveen im Sunde belehnte und Mittel zur
Erbauung der daselbst 1580 vollendeten
Sternwarte üranienborg verlieh. Beim Re-
gierungsantritt Christian's IV. seiner
Emolumente beraubt, erst (1597) beim
Grafen Ranz au zu Wandsbeck, unweit
Hamburg, lebend und darauf (1599) als
Mathematiker u. Rath in die Dienste Kaiser
Rudolph's II. zu Prag tretend (WJ (NK),
geb. 1546, Dec. 14, Knudstrupb.Hel-
singborg, **
gest. 1601, Oct. 13 (A.St.), Prag.***
De nova et nullius aevi memoria prius visa
Stella An. 1572 mense Nov. primum conspecta
contemplatio mathematica, Havn. 1573, Ora-
tio in Acad. Havn. recitata 1574 de disciplinis
raathemalicis etc. Ib. 1610. Astronomicae iu-
stauratae progymnasmata, quorum haec pri-
ma pars de restitutione motuum solis et lunae
stellaruraque inerrantium tractat etc. Typis
inchoat^ Uraniburgi Daniae , absoluta Pragae
Bohemiae, 1603. De mundi aetherei recentio-
ribus phaenomenis über secundus, qui est de
illastri Stella caudata anno 1577 conspecta (In
diesem Werke, welches 1588 zu üranienborg
angefangen, 1603 zu Prag vollendet und 1610
zu Frankfurt a.M. gedruckt wurde, so wie i«
einem 1 587 an Rothmann geschriebenen Briefe
findet sich sein bekanntes Weltsystem ausein-
andergesetzt). Apologetica responsio ad cu-
jusdam Peripatetici in Scotia dubia, sibi de
parallaxi comelarum opposita , Uraniburgi
1591, Epistolarum astronomicarum libri etc.
Ib, i596. Astronomiae iustauratae Mechanica,
Wandesburgi in arce Ranzoviana 1598, No-
rimb. 1602. — Opera omnia, Pragae 1611,
Francof, 1648. Sylloge Ferdinandea sive Ob-
servationes Tychonis Brahe, An, 1582, Vien-
nae 1657. Historia coelestis ex observationibus
Tyohonis Brahe ab A. 1582 usque ad A. 1601,
per L. Barattum, P. I, Viennae 1656, P. II,
August. Vindel. 1666.
'Häufig, aber mit Unrecht , Tycho de Brahe ge-
nannt.
** geh, Dec. 13 (iVt.XV) (ITd) (Siehe Kästner^ Gesch.
d. Math. II. 378).
♦♦♦ gest. Oct. 6 (OÄ) ; die Grabschrift in Prag sagt; Ob-
iit quarto Calend. Nov. 1601.
Bramafa, Joseph. — Mechanicus u.
Ingenieur in London, ursprünglich Kunst-
Tischler (Cabinet-maker) (LA) (GM. 1814;,
geb. 1749, Aj)r. 2 , Stainsborough, York-
shire,
gest. 1 8 1 i , Dec. 9 , Pimlico, London.
Poggendoi-rr, Haudwörterhuph,
Dissertation on the construction of Locks, Lon-
don 1787, Description end Account of a New
Press, operating by the action of Water, on
the Principle of the Hydrostatik Paradox (Ni-
oholson's Journ, vol, I. 1797). Description of
a Jib of a new construction (Ib. vol. VI. 1804).
Brambllla, Enrico. — Adjunct (Al-
lievo Astronorao) an der Sternwarle der
Brera zu Mailand (A.F.XWy),
geb. 179 2 etwa, . . Oreno, b. Vimer-
cata, im Mailand.,
gest. 1828, Oct, 13, Mailand.
Berechnete die Effemeridi di Milano von 1821,
22, 23 und 29 ganz und die von 1817, i8, 19,
20, 25, 26 und 27 zum Theil.
Bramer5 Benjamin. — Kurfürstl,
hessischer Baumeister zu Marburg, darauf
Rent- u. Baumeister zu Ziegenhayn (Sl) (H),
geb. 1588 etwa, Felsberg, Hessen,
gest. 1649 od. 50, Ziegenhayn.
Problema, wie aus bekannt gegebenem Sinu
eines Grades Minuten, Secunden alle folgen-
den Sinus aufs leichteste zu finden und der
Canon Sinuum zu absolviren seye, Marb. 1614.
Bericht und Gebrauch eines Proportional-Li-
neals, nebst kurzem Unterricht eines Parallel-
Instruments etc. Ib. 1617. Kurze Meynung
vom Vacuo oder liirem Orte usw. Ib. 1617
Trigonometria planorum mechanica oder Un-»
terricht d. Beschreib, eines neuen u. sehr be-
quemen geometr. Instruments usw. Ib. 1617,
Beschreib, eines sehr leichten Perspectiv —
und grundreissenden Instruments auf einem
Stande usw, Cassel 1630 (Worin er seinem
Schwager Jobrt Bürgi die Erfindung der Lo-
garithmen zuschreibt! . Apollonius Gattus oder
Kern der ganzen Geometriae, Ziegenhayn 1645,
Bericht zu M . Jobsten Bürgi sehgen, geome-
trischen Triangulär -Instrument usw. Cassel
1648. Kurzer Bericht zu seinem seraicirculo
etc. Augsb. 1651.
Branca, Giovanni, — Baumeister,
Erbauer der Kirche zu St, Loretto im Kir-
chenstaat (Mzz) (Fr. Milizia, Memorie degli
Architetti etc. Parma 1781, Vol. IIj,
geb. 157«, . . . Pesaro, gest
Le macchineartefiziosi tantospirituali, quanto
animali di molto artefizio per produrre eflfetti
maravigliosi, Roma 1629 (Im dritten Abschnitt
dieses Werks ist eine durch Dampf bewegte
Maschine beschrieben, siehe Arago, Annuaire,
1837, p. 236, Libri, bist, IV, 60). Manuale
d'Architettura, Ascoli 1629.
Brancas- Villeneuve, Andre Fran-
ko i s d e. — Abbe von Aulnay (BJ (BN) (Ai,
geb Comptat-Venaissin,
gest. 1758, Apr. 11,
Lettre sur la cosmographie oii le Systeme de
Copemic est refutö etc. Paris 1745. Instilutioiis
astronomiques ou Legons d'astronomie etc.
Ib, 1746. Systeme de cosmographie et de phy-
18
275
Branchi
Brandenburg.
276
sique £Cn6ra]e, Ly H^ye 4 747. Explication du
flux et du lefldx do la raer, Par. -1749. Ephö-
znc^rides costiiographiquespour 1750, Ib. 1730
M6m. «ur les os fossiles, Ib. 1750 (Alles ano-
nym;.
Branohi, J^iccoio Antonio. —
Prof. d. Chemie an d. Univ. zu P'.sq (Mt-z),
geb. . - ., gest. 1759 (vielleicht;.
Indice d'esperienzechimiche que saranno rao-
strate nell corrente anno 1752 in Firenze nell'
laboratorio della Speciera de! Cignale in Mer-
calo niiovo, Pisa 1752. Eine ähnl. Schrift von
4753.
Branohi, Giuseppe. — Prof. der
Chemie an d. Univ. zu Pisa fCtJ,
geb. 'J7ü6., . . . Pisa, gest. . . .
Trattalo .-iille falsificazioni delle sostanze spe-
cialraente medicinale eto. 2 vol. 1823—24.
Esperienze ed osservazioni sopra alcune pro-
prietä del fosforo ;(3iorn. dei lelterati 1813).
Sui cangiamenti di colore della tintura di tiir-
nebole ed altre tinture vegelabili (Ib. 1816).
Brand, J o h a n n G e o r g. — Dr. Theo!.,
Prof. erst d. Mathematik, dann d. Logik u.
Metaphysik an d. Univ. zu Marburg (St.) (AJ,
geb. i64i>;:^pr. 4, Eschwege, Hess.,
gest. 1703, Oct.31, Marburg.
Dios. de natura et constitutione Matheseos,
Marp. 1676. De definitione et objecto Mathe-
secs. Ib. id. De demonstratione et subalter-
natione Matheseos, Ib. 1677. De elementis et
cullura Matheseos, Ib. 1678. De diluvio Noa-
chi, Ib. 1673. De protheoriae geometricae uti-
htate et objecto, Ib. 1680. Vernunft- u. schrift-
mässiger Bericht von Cometen usw. Ib. 1681.
Hessisches Cometen-Ey, Ib. 1682. Hypothesis
conietarum et comet. An. 1680, 1681 et 1682
historia, Ib. 16S3. De puncto geomelrico, Ib.
1534. De lumine solari, Ib. 1685. De lumine
lunari, Ib. id. De sole et luna. Ib. 1690. De
lumine, Ib. 1690. Etc.
Brand, ... — Kaufmann in Hamburg,
der in seiner .lugend Soldat gewesen, mit
seiner Frau einiges Vermögen erworben
hatte, später aber verarmte, sich nun durch
alchemistische Processe wieder aufzuhel-
fen suchte und beim Experimonliren mit
Mensclienharn zufallig den Ph o s p h o r ent-
deckte, nach Leibniz (Hist. inventionis
Phosphori. Mi.sc. Berolin. HiO. T. I. p. 91)
im J. 1677, nach Anderen schon 1669.*
Verkaufte das Geheimniss der Entdeckung
an Dr. J. D. Kraft,** durch (]en es nach
England zur Kunde von Rob, ßoyle ge-
bracht wurde, und liess J. Kunckel we-
nigstens so viel von der Bereitung des
neuen Körper.s wissen, dass dieser die Ent-
deckung zum zweiten Maie mnchen konnte
(K u nckel, L;!boratoriumchemlcum, Ham-
burg 1716). Späterhin, auf L e i b n i z's Be-
iriebe, nach Hannover berufen, stellte er
daselbst oline Rückhalt Phosphor dar, und
empfing dafür vom Herzoge Johann
Friedrich ein Jahrgehalt, das er bis zu
seinem Tode bezog.
* Da der Prof. G, Kirch may er die Darstellung des
\ Phosphors Kchcn 1676 in seiner Diss. Noctilnca con-
stans etc. beschrieb, ao ist letztere Jahreszahl die
wahrscheinlichere.
** Johann Daniel Krait, aos Miltenberg in Fran-
ken, Dr. med., in seiner Jugend Bergarzt in Zeller-
feld, später lange auf Keisen nach Holland, England
und Nordamerika, ein in der Chenaie und in Han-
delsgeschäften wohl erfahrner Mann, der bei den
Kurfürsten von Mainz und Sachsen als Commerzien-
rath fuDgirte.
Brande, William Thomas. — Auf-
seher der chemischen Operationen an der
Apothecaries-Hall in London, dann Prof.
d. Chemie an d. Roy. Institution, endlich
Ober-Aufseher des Präge-Departements in
der Königl. Münze zu London. Mitgl. der
Roy. Society fOrJ,
geb. 1788, Jan. 11, London.*
A Manual of Chemistry etc. Lond, 1813. A
Dictionary of Pharmacy and Materiä medica
etc. Ib. 1816. Oullines of Geology , Ib. 1825.
On guajacum (Phii. Tr. 1806). On tbe diffe-
rences in the struclure of calculi (Ib. 1808).
Anal, of the (luid in the intervertebral cavity
of the Squalus maximus (Ib. 1809). On albu-
men and other aninial tliiids (Ib. id.). On the
effects o^magnesia in preventing an increased
formation of uric acid etc. (Ib. 1809 et 1813).
On the State in which alcohol exists in fer-
mented iiquors (Ib. 1811 et 1813). Account of
a vegetable wax from Brazil (Ib. 1811). Che-
mical researches on blood (Ib. 1812). On some
new electro-chemical phenomena (Ib 1814).
On an adstringent vegetable substance fiom
China (Ib. 1817). Anal, of the inflammable
gaseous Compounds from coal and oil etc. (Ib.
1820). On a substance produced during the
distillation of coal-tar (Quarlerly Journ. VllI
1820). On the .Separation of proximate prin-
ciples of animal substances (Ib. XIII. 1822 .
Experiments on the Oxides and Salts of Ira-
nium (Ib. XIV. 1823). On tbe uHimate anah-
sis of certaiu vegetable salifiabie bases (Ib.
XVI. 1823). On tbe electro-chemical deconi-
positiou of the vegeto-alkaline Salis (Journ.
Roy. Instit. I. 1S31). On the relation of tho
vegeto-alkalies to the common alkalies etc.
(Ib. id ).
* Deutscher AbLtuift.
Brandenburg, Friedrich. — A po -
theker successive in Witepsk, Polozk, Mo-
hilew und Moskau. Ausscrordenll Mital.
d. Acad. d. Wiss- in Petersburg {Schercr,
Nord. Ann.d. Chem. l),
geb. 178 1, Febr 15 (N. St.), Lnage,
Mecklenb.-Srluvor .
gest. 18 37, Febr. . . Moskau. '
277
Brander
Brandes.
278
über d. phosphorsaur. Baryt (Trommsdorflf's
Journ. XIV. -1805). Über d. Extractivstoff (Ib.
id.). untersuch, d. Yauquelin'schen Chrom-
säure (Schweigger'e Journ. XIII. ISiS). (jber
Darslell. v. roin. schwefelsaur. Manganoxydui
aus Braunstein (Ib. XIV. 1815). Über Natron-
Rias (Ib. XXVI. < 8i 9) . Über d. Oxyde d. Chroms
(Scherer, Nord. Blatt, f. Chemie, I. -ISl?). Fer-
nere Aufsätze in Grindel's Russisch. ,]ahrb. d.
Pharraacie u. Scherer'B Nord. Ann. d. Ghem.
(z. ß. Über d. Chromsäure, Bd. III).
* gest. Mobile w {BAF),
Br^iider, Georg Friedrich. —
Mechanicus zu Augsburg. Milgl. d. Acad.
d. Wiss. zu München fOrJ (M) (HL),
geb. 17 i 3, Nov. 28, Kegensburg,
gest. 4783, Apr. \, Augsburg .
Polymetroscopium dioptricum oder Beschreib
eines opt. Instruments z. Messen d. Gesichts-
winkel, Augsb. 1764. Beschreib, einer Camera
obscura u. Sonnenmikroskops, Ib. \ 766. Neuer
geometr. Universal-Messtisch usw. Ib. 4 767.
Beschreib, zweier zusammengesetzter Mikro-
skope, Ib. 1767. Ärilhmetica binaria s. dya-
dica etc. Ib. 1767, Neue Art Winkel zu mes-
sen, Ib. 1770. Beschreibung einer hydrostat.
Waage, Ib. 1771. D** eines Goniometers, Ib.
1772. D° zweier Barometer, ib. 1779. Be-
schreib, eines Systems von Maassstäben, Ib.
id. D*^ einer klein. Luftpumpe oder Cabinets-
Antlia, Ib. 1774. D^ der neu abgeänderten Ca-
mera obscura, Ib. 1775. D« seines neu verfer-
tigten Planisphaorii astrognostici aequatoria-
lis, ib. id. D° eines Spiegelquadranten, Ib.
1777. D" eines Declinatorii und Inclinatorii,
Ib. 1779. D» eines Distanzmessers, Ib. 17S1.
(Alle diese Instrumente wurden von B. mit
einer für die Zeit grossen Sauberkeit ausge-
fiArt.) — Elfjähriger Briefwechsel mit J. H.
Lambert, von 1765—76.
Brander, Gustavus. — Guralor d.
brittischen Museums; Mitgl. d. Roy. So-
ciety (RGE) (Th),
geb. i7<7, ..., gest. 1787, Jan. 2i, ...
Description of Belemnites (Phil. Tr. 1754). Ef-
fect of lightning on a church (Ib. 1755).
Brandes, Carl Philipp. —Dr. Med.,
Prof. d. Chemie am Collegium chirurgico-
medicum und Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Berlin (Mem.BcrL \116J,
geb. 1720,
gest. 1776, Mai 19, Berlin.
Recherches chimiques sur la torre de Beuth-
nitz (Mem. Berlin 1757).
Brandes, Heinrich Wilhelm. —
Von \S0\ bis i 8 H successive Deichcon-
ducleur und Deichinspector an der Weser
im Herzogthum Oldenburg, dann Prof. d.
Mathematik an d. Univ. zu Breslau, endlich
(1826) Prof. d. Physik an d. Univ. zu Leip-
zig (HSLJ (N),
geb 4 777, Juli 27, Groden, b. Ritze-
büttel,
gest. 1831, Mai 17, Leipzig.
Versuche, die Entfernung, d. Geschwindigkeit
u. d. Bahnei) d. Sternschnuppen zu bestimm,
(mit J. F. Benzenberg), Hamb. 1800. Eulßt'g
Gesetze des Gleichgewichts u. der Bewegung
fli]ss. Körper, übersetzt mit Zusätzen, Leipz.
1806. Beobb. u. theoret. Untersuchungen üb.
d. Strahlenbrechung, 1. Bd. Oldenburg 1807.
Lehrb. d. Arithmet., Geometr. u. Trigonometr.
2 Bde. Ib. 1808 u. 1810 (Nachtrag dazu, Ib.
1815). Die vornehmst. Lehren d. Astronomie
etc. 4 Bde. Leipz. 1811—16. Hauptlehren d.
Geometr. u. Trigonometr. etc. Oldenb. 1816.
Lehrb. d. Gesetze d. Gleichgewichts u, d. Be-
wegung fest. u. flüss. Körper, 2 Bde. Leipz.
1817 — 18. Beiträge z. Witterungskunde etc.
Ib. 1820. Vorbereitungen z. höheren Anaivsis,
Ib. 1820. Lehrb. d. hohr. Geometr. 2. Bde.
Ib. 1822 u. 1S24. Beobb. üb. d. Sternschnup-
pen.. . und Untersuch üb. d. Resultate der-
selben, Ib. 1S25. Unterhslt'jngen für Freunde
d. Physik u. Astronomie, .^ Hltc. Ib. 1825—29.
De repentinis varialionib. in pressione atmo-
sphaerne cbservatis (Ib id.). — Üb. d. Durch-
schnittt; ebener Flächen mit Flächen zweiter
Ordn. (Hindenb., Arch. Math. Hft. X. 1799).
Übcrd. Geschwindigk., mit der ein vom Mond
teworfn. Körper auf d. Erde ankomra. kana
(Voigt'sMag, V. 1803). Über Feuerkugeln (Ib.
id.). Üb. Sternschnuppen (Ib. VI. 1803;. Ueb.
baromotr. Höhenmec-s. (Ib. VIII. 1804). tb.d.
Abweicli. nach Westen bei steil recht geschos-
senen Ku:iel;i 'Ib. IX. 1805). Über <1. Durch-
schnitte d. Oberflächen d. hyperbol. Conoids
u. d. Kugel (Ib. XI. 180G). ifeb. d. Oscillatio-
nen d. Drehwaage bei Coulomb's Versuchen
(Ib. XII. 1806). Über Sternschnuppen (Gilb.
Ann VI, VIII, XIV, XVIII, XXXVIi, XLII,
XLVII, LVIII, LXII, LXXIII, LXXV). Anleit.
zur Sternschnuppen -Beobachtung (Ib. LXII.
1819). Meteorolog. Bemerkungen (Ib. XXXI,
XXXIV, LV, LVII, LXI, LXX, LXXIV). Über
Nebensonnen. Hefe u. Ringe um Sonne u. Mond
(Ib. XI, XVIII, XIX, XLVII, LXII). LberFata
moreana. irdische Strahlenbrech, u. Kimmung
(Ib. XIV, XVIJI, XIX. XX. XXIII, XXXIV,
XLVII). Über Regenbogen (Ib. XIX. LXII).
Gesetzmässigkeit in d. Beweg, d. Slenij:chnup-
pen (Pogg. Ann. IL 1824 u. M. 1826). Vor-
schläge z. Witterun .;sbeobb. (Scbwoigg. Journ.
XXIX. 1820). Wie d. anziehend, u. sbstos-
sebd. eiektr. Kräfte von d. Entfern, abhängen
(Ib. XXXV. 18552). Beitr. z. Theorie d. Come-
tenschweife (v. Zach, Corr. XXVI. 1812). Üb.
d. wahre Gestalt d. Schweifes d. gross. Ccme-
ten v. 1811 (Bohnenb. u. Lindonau, Zoitschr. 1.
1 81 6) . Fernere Aufsätze in Bodc's Jahrb. (1 80$,
1809, 1824), Schumacher's Astr. Nachr. (I,
XIV, XV, XVi;, Schles. Provinzidlblalt etc
Brandes, Carl Wilhehü Theo-
dor. — Sohn d. Vorigen. Dr. Phil., Leh-
rer an d. Kicolaischule (1840) und (18il)
Privatdocent an d. Univ. zu Leipzig (N)
(CLh
<8*
279
Brandes
Branthome.
280
geb. <8 14, Dec. <6, Breslau,
gest. 1843, Jan. 25, Leipzig.
Diss. de chordis lineafiiaa et superficierum
secundi gradus, Lips. 4 844. Sternschnuppen-
Beobachtungen im Aug 4 833 und deren Be-
rechn. (Astr. Nachr. XVII. 4 840). Gab aus d.
Vaters Nachlasse heraus : Aufsätze über Ge-
genstände d. Astronomie u. Physik, Leipz. 4 835.
Brandes, Rudolph. — Dr. Med.,
Phil. u. Pharm., Apotheker zu Salz-Ufl'eln
in Lippe-Detmold, Ober-Direclor des von
ihm gestifteten Apotheker- Vereins im nördL
Deutschland (BR. LXXIX; (NJ,
geb. n95, Oct. 18, Saiz-Üffeln,
gest. 1842, Dec. 3, Salz-üffeln.
Rcpertorium d. Chemie usw. 4 Bde. Hannov.
4 827 — 33 (unvollendet). Die Mineralquellen u.
d. Mineralschlammbad zu Tatenhausen usw.
Lemgo 4 830. Die Mineralquellen u. Schwefei-
schlammbäder zu Meinberg usw. Ib. 4 832.
Gab heraus : Archiv d. Apothekervereins im
nördl. Deutschland, erst allein, 39 Bde. Lemgo
4 824—84, dann verschmolzen mit Geiger's
Annal. d. Pharmacie, 4 832—35, darauf wie-
der aliein als ; Archiv d. Pharmacie, 4 835—38,
wo Wackenroder als Mitherausgeber eintrat
und es auch nach B. Tode allein fortsetzte.
Ferner: Pharmaceut. Zeitung, 4 4 Jahrgg. 4 827
— 37. Sehr viele ehem. u. pharmaceut. Auf-
sätze, theils in diesen, theüs in anderen Zeit-
schriften, z. B. : Chem. Untersuch, d. Cöie-
stins von Fassa (Sehweigg. Journ. XXL 4 817).
D" d. Sprödglanzerzes v. Freiberg u. d. sibi-
risch. Kupferglanzes fib. XXH. 4848). D" d.
Andalusits u. d. Bucholzits (Ib. XXV. 4 84 9).
Entdeckung d. Delphinins (Ib. id.). Über d,
Daturin (Ib. XXVI. 4 84 9). tb. d. Manganerze
d. ünterharzes (Ib. id.). tjb. d. Atropin u. H>-
oscyamin (Ib. XXVIII. 4 820 u. LXIV. 4 832).
Untersuch, d. Molybdänkieses u. d. molyb-
dänsaur. Salze (Ib. XXIX. 4 820). Lb. d. Kork-
säure (Ib. XXXU, XXXIII. 4 824; XXXVI.
4 822). Über d. Kamphersäure (Ib. XXXVIII.
4 823). Über d. Alkaloide d. narkot. Pflanzen
(Ib. XLII. 4 824 ; XLIII. 4 825). über Blitzröh-
ren (Ib. XLIV. 4 825). Untersuch, d. Albits
(Ib. XLVII. 4 826). Üb. d. Stoff d. Caincawur-
zel fIb. LIII. 4 828). Üb. d. Aposepedin (Ib.
LV. 4 829,. Üb. d. Dammarharz (Ib. LVI. 4 829).
Probe für Barytsalze (Ib. LIX. 4830). Üb. An-
timonverbindd. und Kermesarten (Ib. LXII.
4 831). Über Wismuthsuperoxyd (Ib. LXIX.
4 833;. MitHölzermann: Üb. Stroh als Elektri-
citätsleiter (Ib. XXXIII. 4 821). Fernere Auf-
sätze daselbst ir.it Bucliolz, Fimhaber, Grüner
etc. Dann in TronunsdorfiTs Journ., Buchner's
Reperl. u. Pogg. Ann.
Brandis, Joachim Dieterijh. —
Mediciiial- u. Sanität.srath zu IIÜdesLoJm,
auch Brannenarzt in Driburg, dann (1803>
Prof d. Medich) an d Univ. zu Kiel, endL
(I8 4C) Köni{»l. Leibarzt in Kooenhaßon fßj
(M.UJ (NJ,
geb. 1762, März 18, Hildesheim,
gest. 4 8 46, Apr. 28, Kopenhagen.
Technolog. Taschenbuch f. Künstler, Götting
4 786. Versuche üb. d. Lebenskraft, Hannov.
4 795. Gab heraus : F. v. Beroldmgen's Reise,
übersetzte Molina's Reise , so wie viele Aufs,
für CrelPs Ann., auch einen Theil der Neuen
Scbwed. Abhandll.
Brandts, Dieter ich. — Neffe d. Vo-
rigen. Dr. Phil. (Diss.),
geb. 4 824, März 31, Bonn.
De alcaloidum hydrocyanetls imprimis dupli-
cibus, Bonnae 4848. Ueb. d. Eisencyanüre d.
Strychninsu. Brucins (Lieb. Ann. LXVI. 4 848).
Üb. e. Verbind, d. salzsaur. Strychnins mit
Cyanquecksilber (Ib. id.).
Brandt, Georg. — Wardein an der
Münze zu Stockholm , dann Prof. d. Che-
mie an d. Univ. zu üpsala, der erste der
Zeit nach (SLHJ fSJ (A),
geb. 1694, Juni 26, Riddarhytta,West-
maniand,
gest. 1 768, Apr. 29, Stockholm.
En grundelig anledning tili Mathesin universa-
lem och Algebram, Stockh. 4 748. Om metal-
lernes varde sig emellan, Ib 4 764. Acta labo-
ratorii chymici (Vet. Acad. Handl. 4 744 et 43).
Ron angäende Tenns proberande tili dess fin-
het (Ib. 4 744). Regler angäende malmstreck
och grufvors brytning etc. (Ib. 4745). Omen
synnerlig Färg-cobolt (Ib. 4 746). Om en Tenn-
haltig malm ifran Westmanland (Ib. id.). Om
det flygtiga Alcaliska saltet (Ib. 4 747). Ron om
Gulds upplösning i Skedvatlen (Ib. 4 748). Ron
angäende kalken (Ib. 4 749). Ron och försök
angäende jern etc. (Ib. 4 754). Ron angäende
guldskedningen (Ib. 4 752). Om köksalt och
dess syra (Ib. 4 753 et 54j. Nägra nya rön an-
gäende alcaliska saitorna etc. (Ib. 4756). Rön
och försök angäende koppars skiljande ifrän
jern etc. (Ib. 4 764).
Branker (Brancker) , Thomas. —
Geistlicher, successive Pfarrer zu White-
gate und Tilston, dann Lehrer d. Mathe-
matik an d. Schule zu Macclesfield (BD)
(B) (A),
geb. 1636, . . . Devonsbire,
gest. 4 676, . . . Macclesfield.
Doctrinae sphaericae adumbratio et usus glo-
borum ariificialium, Oxford 4 662. An Intro-
duction to Algebra (Übersetzung von Ehonius'
Algebra), Lond. 4 668.
Branthome^ Yves Marie. — Prof.
d. Chemie an d. üniv. zu Strassburg (BBL),
geb. 1763, Aug. 12, Port-Louis, Dep
Morbihan,
gest. 4 833, Nov. 9, Strassburg.*
Precis des Levoiis de chimie donnöes ä la fa-
cultö de Strasbourg etc. Paris 4 825.
* gest. 1832, Nov. 9 (iV).
281
Brard
Braun,
282
Brard, Cyprien Prosper. — In-
genieur des Mines zu Paris, vormals Di-
rector der Gruben zu Savoz in Savoyen,
Ingenieur-en-chef der Gruben zu Alais (OrJ,
geb. n 88, Nov. 2 i , L'Aigle, Dep. Orne,*
gest. < 838, Nov. 28,
läldments pratiques d'exploitalion etc. Strasb.
4829. Minöralogie populaire etc Paris iSSS.
Nouv. älöments de mineralogie ou Manuel du
minöralogiste voyageur (3'^''' 6dit.), Ib. 1838.
Mineralogie appliqu6e aux arts etc. Ib. 4 821.
Sur le procede pour reconnaitre si les pierres
etc. sont gelifs ou non (Ann. Min. IX. 4824).
* gest. 1786, Nov. 21 (QC).
Brasavola, Antonio Musa.^ —
Päpstlicher Leibarzt, neun Jahre lang Prof.
d. Physik in Ferrara (MzzJ (J),
geb. 1500, Jan. 4 6, Ferrara,
gest. 4 555, Juli 6, Ferrara,
Examen siraplicium medicamentorum, Romae
4 536. — Siehe auch Gmelin's Gesch. d. Chem.
I. 325.
* Musa nur ein ihm von Franz I. v, Frankreich er-
theilter Beiname.
Braschmanii , Nicolaus. — Or-
denll. Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu
Moskau, früher Adjunct an d.zu Kasan (Or),
geb. 4 796, Juni 14, Neurausnitz, Mähr.
Veröflfentlichte in russ. Sprache : eine analyti-
sche Geometrie (4836) und eine Statik u. Hy-
drostatik mit einer Theorie d. Molecularkräfte
nach Mossotti (4 837). ~ Note sur le pendule
simple ayant ögard ä la rotation de la terre
(Bullet, phys. math. de l'acad. de St.-P6tersb.
IX. 1851). Dötermlnation des positions d'6-
quilibre des corps flottants (Bullet, d. Naturf.
öesellsch. in Moskau 4 855). — Fernere Auf-
satze, in russ. Sprache, im (früheren) Jour-
nale d. Universität: Analyse d. Differential-
gleichungen nach Sturm; lieber die Abel'schen
Transcendenten ; Über eine Abhandl. v. Pols-
son, die algebraischen Integrale betreffend,
4 834; Eine Note über d. Theorie d. Maxima
u. Minima einer Function von mehr, veränderl.
Grössen ; Anwend. d. Theorie d. Ungleichhei-
len auf einige Aufgaben d. Statik, 1835. —
Seine Vorlesungen aber Mechanik sind 4 853—
54 lithographirt, seine neueren Vorlesungen
werden es 1857, und sollen später in russi-
scher u. deutscher Sprache gedruckt werden,
Brasseur, Jean Baptiste. — Dr.,
Prof. d. Mathcmafik an d. Univ. zu Lüttich
(Ordinär, seit 4 844;, früher Brücken- und
Wegebau-Conducleur, so wie Prof. an d
freien Facult. d. Wiss. zu Löwen (BAB),
geb. 1802, Juni 24, Esch a. d. Alzetle
(Luxemburg).
Progr du cour= d3 g6orD(^trie descripüve,
Li^ge4837, 2'»« -5dit. 4 850. Applications des
projecticns cotees ä diverses recherches sur
retendue, Ib. 4 841. Lignes de courburc de
quelques surfaces exprimöes pardes öquations
difförentielles partielles etc. (Mem. Soc. Li^ge,
I. 4 843). Surla double g6n6ration des surfaces
du second degre per le mouvement d'un cercle
(Ib. id.). Sur un nouvel 6nonc6 des conditions
d'equilibre d'un Systeme de force (Ib. II. 4 846).
Transformation du principe des moments en
celui des vitesses virtuelles etc. (Ib. IV. 1849).
Sur une construction graphique du centre de
gravited'un polygouequelconque etc. (Ib. id.).
Sur divers lleux geornetriques du second de-
gr6, dctermines par la göomötrie descriptive
(M6m. Brux. cour. XXI. 4 847). Sur quelques
proprietös des surfaces gauches du second de-
gr6 (Bull. acad. Brux. XVIII. 4 854).
Bratl, Anders. — Prof. d. Mathema-
tik an d. Univ. zu Greifswald (M. Ii;,
geb. 4 769, Skarastift,b.Asa-
ka, Westgothland,
gest. 4 8 H , Febr. 27, Greifswald.
Problema geometricura Iriangulum datum a
dato puncto in duas partes aequales secandi,
Gryph. 4 807.
Braubach, Daniel. — Dr. Phil.
Erst Seemann in engl, und russ. Diensten,
dann (1795) Direct. d. Navigationsschale
in Bremen, auch General-Translateur da-
selbst, endlich (4 824) Vorsteher d. Naviga-
tionsschule in Hamburg (HSLJ (N) (M.W),
geb. 17 67, März.. Bremen,
gest. 4 828, Jan. 3 4, Hamburg.
Versuch eines raathemat. Unterrichts f. See-
fahrer, Bremen 1794. Practisch-theor. Handb.
z. Erlernen d. Manövre u. Construct. d. See-
schiffe, Ib. 4 800. Vorübungen z. Mechanik f.
Seefahrer, Ib. 4 801. Erleichterte Methode, um
Länge usw. zu finden, oder d. naut. Astrono-
mie aus einer Grundforrael so entwickelt, dass
usw. Ib. 4 807. Beiträge zur Erweiterung d.
Kenntn. d. Seewissenschaft, 2 Bde. Ib. 1806
—4 807. Über d. Windmühlflügel, Ib. 1814.
Erweiterte Seemannstabellen, Ib. 4 84 7. Ma-
tbemat. Vorträge über d. Seewissenschaften
in d. Hamb. Navigationsschule (herausgegeb.
von Lauritz Eavn) 2 Bde. Hamb. 1826. Zehn
naut. Aufsätze im Journ. f. Fabriken, 4 796,
97, 98, 99, 4 800. Nautische Artikel in Ersch
u. Gruber's Encyclop. 4 84 8.
Braun, Salomo. — Pract. Arzt in
Nördlingen, dann Physicus in Biberach,
endlich Leibarzt des Markgrafen v. Bran-
denburg zu Barath. Mitgl. d. Leopold. Acad.
(ANC),
geb. 4 639, Jan. 22, Kiel..
gest. 4 675, Nov. 30, . . .
De iride luniri (Mi.«;f Acad. Nat. Cur. 1673
—74;.
Braun, Josias (Joseph' Adam. —
Prof. d. i'l.'ilosophie und Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Petersburg (M),
283
Braun
£rean.
284
geb. 1712, Assche,südKBrab.,*
gest. 1768, Gel. 3, St. Petersburg.
De insignioribu;^ lelluris rnutationibus, Petrop.
4 736. De gradibiis frtgoris summjs, quos cerla
fluidorum genera ferre possunt, anlequam
fiant soiida, in glaciem aheiiiitia ; atque gradi-
bus summis caiorio quös arcipere possunt, do-
n3C JjiiIIire iiicipiantet in ipsa bullitioneconti-
niiata (Nov. Coinm. Petrop. Vill. i 763) . Caloris
diminuti et aucfi phaenomena nova paradoxa
etc. (Ib. X. ITGS). De adrnirando frigore arti-
ticiali , quo mercurius est congelatus (Ib. XI.
1767. — Dieser merkwürdige Versucli wurde
1759, Dec. 1 '», an'^c.^telU). De caloris commu-
nicationis excepticno phaenomena nova oxpe-
riraentis elicita et explicationes (Ib. XII. i768).
Viele meteofolo^;. und einige astron. Beobb.
ebenfalls in Nov. Comm. Peti'op.
* jfeb. 1702 . . . !B5) (Z'B).
Braun, Johann Friedrich von. —
Erst Oberiieulcnant in österreichischen,
dann Hauptmann in holländischen Dien-
sten, zuletzt privatisirend in Langensalza.
Mitgl. d. Kreisdeputation daselbst (MJ^
geb. 1722, Jan. 9, Jena,
gest. 1799, Juh 28, ... .
Ökon.-chem. Abhandl. von wohlfeiler Berei-
tung eines künstl. Düngers, Langensalza 1770.
Braun, J o h a n n S i ro o n, — Prof. d.
Mathematik und Physik am Gymnasium zu
Altenburg (BTJ,
geb. 1802, Sept. 7, Eisenach.
CommeRtatio de araeometris, 1834.
Bravais, Auguste. — Successive
Lieutenant in d. französ. Marine, Prof. d.
Astronomie bei der Facultät d. Wiss. in
Lyon, Prof. d. Physik an d. polytechnischen
Schule in Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
seit 1854. 3lachte viele wissenschaftl. Rei-
sen, 1832—33 nach Algier, 1838 — 39
nach Spitzbergen u. Norwegen (mit d. Ex-
pedition du Nord), 1841 — 42, auch 1844
nach d. Schweiz, 1843 nach d. Seealpen
fQCJ (Or),
geb. 1 8 M , Aug. 2 3, Annonay, Dep. Ar-
deche.
Sur les erreurs des levös soiis voilc, Lyon
1837. Sür l'equilibre des Corps flottants, Paris
1840. Mera. sur les courants ascendants de
Tatmosphere, Lyon 1843. Sur les rnar^es ob-
serv^es pendart le voyoge de la Commission
scienlif. du Nord, 1855, Sur le degre d'exacti-
tude qui affecte la determiaation du lieu de
l'espace occupe par un point ;Mem. Sav. etr.
184 4). Sur le »nouveiiifeut propre du Systeme
sülaire xians »Cspaoo (Liouvillo, Journ. math.
VIII. 1843). Sur les polyödres symctriques de
la göomelrie \\h. XIV.'l849). Sur le< poly-
ediC-s de iorme sym«^trique (Ib. id.). Sur l'in-
fluence qu'exerce la rotaLion de la terre sur le
mouvement d'uu pendaie k oscillations coni-
ques (Ib. XIX. 1854). Noav. table des depres-
sions du mercure dons les tubes du barom^tre
(Ann. chim. phys. S6r. III. T. V. 1842). Ob-
serv. de l'intensitö de magnetisme terrestre en
France, Suisse et Savoie (Ib. XVIII. 1846).
Sur le phenoraene de i'arc-en-ciel blanc (Ib.
XXP 1847). Sur l'indice de refraction et la
dispersioh de la glace ;Ib. id.). Sur la hauteur
des nuages (Ib. XXIV. 1848). Addition aux
recherches dioptriques de GauBs ;Ib. XXXIII.
1851). Sur la vitesse du son (Ib. XXXIV. 1 852) .
Sur l'action qu'exerce im courant circulaire
formant la base dun cone sur une aiguille ai-
mantee etc. (ib. XXXVIII. 1833). Descript.
dun nouv. poiariscope etc (Ib. XLIll. 18S5).
Mit Martins ; De la vitesse du son entre deux
stations egalement ou inögalement öievees etc.
(Ib. XIII. 1845). Surleslignes d'ancien niveau
de la mer dans le Finmark (Voyage en Scan-
dinavie, en Laponie et au Spitzberg de la Gor-
vette »la Recherche«). Mit Lottüi: Observatt.
magnetiques de la Commission du Nord (Ib.).
Mit Demselben : Observatt, meteorologiques
(Ib. , auch Compt. rend. V!I et X. 1840). Mit
Martins: Obs. mötöorologiques faites au som-
met du Faulhom (L'Institut, 1842). Sur les
lignes formeos dans un plan par des points
dont les coordonnees sont des nombres en-
tiers (Compt. rend. V. 1837). Sur les ph6no-
menes crepusculaires (Ib. XIV. 1842 et XVIII.
1844). Sur les temperatures des diff. heures
dans les hautes latitudes pendant les jours oii
le soleil ne parait pas sur 1 horizon (Ib. XV.
1842). Mit Peltier: Observ. faites dans les Al-
pes sur la tempörature d'öbullition de l'eau
(Ib. XVIII. 1844). Mit Martins: Sur les obser-
vations des temperatures debullition de l'eau,
faites pendant une ascension au Mont-Blanc
(Ib. XX. 1845). Sur les parhelies qui sont si-
tues ä la meme hauteur que le soleil (Ib. XXI.
1845). Sur les phönomenes optiques auxquels
doanent lieu les nuages k parlicules glacees
(Ib. XXIV. 1347). Sur les propri6t6s g6ome-
triques des assembiages de points reguliöre-
ment distribu6s dans l'espace (Tb. XXVII, 1 848.
XXIX, 1849. XXXI, 1830). Sur les applica-
tions de la thöorie des aesemblages ä la cri-
staliographie (Ib. XXVI 11, XXIX. 1849). Sur
les systemes dans lesqueis les vibrations dex-
trogyres et i^vogyres ne s'etTectuent pas de la
möme mani^re (Ib. XXXII. 1851). Etudes sur
la cristallographie (Ib. id.). Sur le rapport
geometrique qui lie le mouvement r(^el d'une
Steile ßlante ä son mouvement apporent (Ib.
XXXX. 1855). Sur le degre de precision avec
leqnel l'oeil peut apnröcier le parallelisme de
deu.v droites (Ib. id.) Sur les halos et les ph^-
nomenes optiques , qui les accompagnent
(Journ. Ecole polytechn. T. XVIII. 1847).
Etudes cristallographiques (Ib. XX. 1851). Sur
l'observation de la tempöralure de l'air (An-
nuaire mötöorolog. p. 1853). Mit seinem Bru-
der Louis: Sur la disposilion sy mdlrique des
inflorescences (Ann. scienc. nat. VII et VIII).
Br6ant, Jean Robert. — VVardein
(VeriücnleuT des essaisj bei der Münze in
Paris O/-'
285
Brechtel
Bredsdcrjff.
286
geb. 1776, Od. 17, Ajou,Üep.dcrEure,
gest Paris.
Description d'un procedö ä Taide daquel on
obtient une espöce d'acier fondu senblable h
celui des lames damass6es orientales (Ann.
chira. phys. XXIV. 1823]. Siphon poiir ffö-
canter racidc sulfurique (Bn!I. Soc. d'Encon-
rage»ri Janv. 4 827)
Brechtel, StejphcUi. — Schreib- u.
Rechenmeisier in Nürnberg fWNJ (A),
geb. 1523, Bamberg,
gest. 157 4, Juni 26, Nürnberg.
Nachricht, wie man die inhaltenden Plätze
oder Flächen eines jeden Landes recht und
gewiss abmessen und finden kann, Nürnberg
1572. Erklärung über die gründl. Unterwei-
sung u. Demonstration , die Michael Stifel zu
Chiistopli Budolphen's deutscher Coss 1553
edirl.
Breda, Jacob van. — Dr. Med., Mit-
glied des Gemeinde-Raths der Stadt Delft,
Secrelär des oberen DeichcoIIegiums vom
Üelflland. Vater des Folgenden (Or), ,
geb. 17 43, Juli . . . Deift,
gest. 1818, Oct. . . . Delft.
Verhandeling over de electriciteit van den
Dampkring (Verhandl. Maatsch. Harlem, ^V^
4 788, gekröf»t von dieser Gesellschaft). Proe-
wen , genoineu med twee electrophores van
verschillende soort, om te ontdekken met
welke loorgans de meeste elektriciteit kondo
verwekt worden (AUgemeene Vaderlandsche
Letteroefeningen, Dl.I. 1799). — Trug viel zur
Verbesserung d. Deiche u. Gewässer seines
Districtes bei. Stellte auch viele Versuche mit
demSalpetergas-Eudiometeran (s. Ingenhouss'
vermischte Schriften,Wien 1784, Bd. U.S. 441).
Breda, Jacques GisbertSamuei
van. — Von 1821—1830 Prof. ord. an
d. Univ. zu Gent, später Honorarprofessor
an der zu Leyden, Direct, <i. Teyierschen
Museums zu Härlem, bestand. Secjefür d.
holländ. Geseilscb. d. Wiss, , Präsident d.
Commission für d. geolog. Karte d. Nie-
derlande (Or),
geb. 1788, Oct. 24, Delft.
Fallversuche u. complenientare Farben (Gilb,
Ann. 1816. LIV). Over het roode regenwaler
te Scheveningen gevallen (Allgm. Konst- en
Letterbode, 1820). Over de ontvlammin?; van
het water.slofga« in aanraking gehragt met pla-
tinaspons {Ib. 1853 et iJ/:;. Expi;i'iences rela-
tives 'A rechauffement d un conductcur mOtal-
lique qui ur.il !es deax pöle^ d une pilc (Compt.
read. XXT. 18'«5]. Sur K?s ph^'ncnienor, iumi-
neu\ de la Pile (Ib. XXVIII. 1849, Pogg:. Ann.
LXX. 1847). tberd Zähne in d. Krcidelormo-
tion von Mac'^triohi (Arm. hCienc. n^.i. !329).
Ühor d. Geognosie von Duibuy in d. Araennen
(holländisoli; 1 S?9. Mit VaiiRees:' Notice snries
ossomais mymmileres tro*i»'.>? pres di; Aliiest-
richt, 1829. Lber d. tertiären Boden von Gel-
dern (Bull. gcoi. France 1834;.
Bredberg;, B e n g t Gustaf. — Berg-
meister in Nya Kopperbergs und ßergmei-
ster-District. Milgi. d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm (Or),
geb. 17 97, Juni r., Golhenburg.
Försöl; at bestl'mnja den kemiska samman-
sütljjingsu hos nägra vid aaiält-processer i
slort bildade siagger (Vet. iicad. Handl. 1822).
ündersökning af gron Granat frän Sala (Ib. id.).
Om d. kemiska sammansättninqen hos Svaf-
let's föreningar med metalier, sädan de bildas
ved smäitprocesser i stört (Ib. 1828).
Br^dif, Charles Marie. — Inge-
nieur des Mines (AM),
geb. 1786, -Aug. 14, Paris,
gest. 1818, Jan. 1, St. -Louis, Sene-
gambien.
Machte im Auftrage d. franzds. Regierung eine
geolog. Reise nach Sencgambien.
Bredman, Johann. — Prof. d. Astro-
nomie an d. Univ. zu Upsala, zuletzt eme-
ritirt. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stock-
holm (Or),
geb. 1770, Nov. 7, .Temtland,
gest ?
Theoretiska Astronomiens gruuder, Upsala
1845. Mehre academische Disputationen.
Bredotl (Biridanus), Simon. — Eng-
lischer Arzt (J)^
geb Winchcomb.
Ende d. XIV. Jabrh. lebend.
Logica. Arithmetica theorica. Tabulae chor-
darum. Caicuiationes chordarum. In demon-
stratione Almagesti. De propositionibus aequa-
tioiiis planetarum.
Bredow, Franz Christoph Felix.
— Dr. Phil., Lehrer d. Mathematik u. Phy-
sik am Gymnasium zu Oels in Schlesien
(NS),
geb. 1803, Sept. 26. Eulin.
De potestatibus sinuuin et cosinuum qnae se-
cnndum sinus aut cosinus arcunra multipli-
cium procedunt, Oelsnae 1829 Von d. Perio-
den d. Decimalbrüche, Ib. 1834. Leitfaden 1.
d ünteiricht in d. Ari^hntet. Ib. 1843. D» in
d. Geometrie. Ib. 1842 u. 43.
BredsdorS", Jacob II o r n e m a n n.
— Erst {1<S19) Adjunct an d. Kalhedral-
.schule zu Roeskilde, dann (I823J Lect. d.
Mineralogie an d. Univ. zu Kopenhagen,
endlich (1828) Lcct. d. Botanik und Mine-
ralogie an d. Acad. zu Soroe (E),
geb. 1790, MUrz 8, Skjenjinge,
ge.^t. i84l, Juni 16, Skjerninge.
287
Breguet
Breithaupt.
288
Pomponius Mela Jordbeskrivelse, Kbhn. 1822.
Begyndelsesgrunde af Geognosien, Ib. 1827.
Om'Crystalltladers Betegening, Ib. -fSä?. De
notione speciei in regno minerali, Havn, 1827.
Mineralogisker Bidrag, Kbhn. 1832. Viele Auf-
sätze in Tidskrift f. Naturvidenskaberne, z. B. :
Geognostiske Benmärkninger paa en Reise in
Jylland 1 820 og 1 823 (Ib. Bd. I etlll) . Om nogle
förhenvarande Vulcaner i Frankerig (Ib. I).
Om de naturlige AfdellngerafCrystalüsations-
systemerne (Ib. II). Mineralog. Bemarkninger
(Ib id.). Om de chemiske Sammansättn.'af
de fossiler , some have Augitens og Hornblen-
dens Crystaliisationer (Ib. id.). Om de nyeste
classiOcationer i Orycitognosien. Noch viele
Aufsätze verschiedn. Inhalts in anderen dän.
Zeitschr. — Siehe auch Olsen.
Bregaet, Abraham Louis. — Uhr-
macher der Marine in Paris, Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. und d. Längenbüreaus daselbst
(BN) (Q) (BS),
geb. 1747, Jan. 10, Neufchatel,*
gest. 1823, Sept. 17, Paris.**
Essai sur la force animale et sur le principe
de mouvement volontaire, Paris 1811. Horlo-
gerie pour Tusage civil, chronomdtres porta-
tifs , horloges marines et astronoraiques etc.
(Eine Art von Gatalog, siehe Astron. Nachr.
IV. 1826. p. 86). — Nouveaux thermometres
mötalliques (Ann. chim.phys.V. 1817). Arago
sur les chronometres de MM. B. (Ib. X. 1819).
Sur le nouv. Compteur, que MM. Bregnet ont
imaginö pour faciliter l'^valuation des fractions
de seconde de temps etc. (Ib. id.). — Über
seine Pendeluhren u. Chronometer siehe Astr.
Nachr. VII u. IX. Über seine Verdienste um
die TIhrmacherkunst überhaupt : Fourier in d.
Bibl. univ. 1826. XXXIII. p. 232, auch Art.
Bregnet in (BN),
* geb. 1749, Jan. . . . (LB).
** gest. Sept. 26 {Bibl. univ. XXXIII. 1826) ; Sept. 16
(öö. 1823).
Bregnet, Louis Frangois Cle-
ment. — Enkel des Vorigen Uhrmacher
d. Marine in Paris, Mitgl. d. Längenbureaus
daselbst (Or),
geb. 1804, Dec. 22, Paris.
Phönom^ne de dilatation observö sur le ther-
momätre Breguet (Ann. chim. phys. S6r. III.
T.III. 1841). MitMaason: M6m. sur l'induction
(Ib. IV. 1 842). Sur les images de KoMr (Ib. VII.
1 843). MitMasson: Nouv. t^lögraphe ölectrique.
(Compt. rend. VII. 1 838). Sur la t6l6graphie 6Ie-
ctrique (Ib. XXI. 4 845). Expöriences faites au
t6l6graphe616ctriquedeRouen(Ib. XXII. 1846).
De l'induction par diflförents m6taux (Ib. XXHI.
1846). Contröleur automatique des differenteg
vitesses et des temps d'arrMs d'un convoi mar-
chant sur chemin de fer (Ib. XXIX. 1849). Sur
un apparat ä mesurer la vitesse d'un projectile
etc. (Ib. XX. 1845). Mit Fiaeau: Sur la vitesse
relative de la lumi^re dans l'air et dans l'eau
(ib. XXX. 1850). Mit Wertheim: Exp. sur la
vitesse du son dans le fer (Ib. XXXIl. 1851).
Sur les t6l6graphes pleclriques (Ib. XXXIV.
1852). Sur un t^lögraphe öleclrique mobile
(Ib. id.).
Brelslak, Scipione. — Prof. der
Physik und Mathematik in Ragusa, dann
Prof, am Collegio Nazareno in Rom, darauf,
nach längerem Aufenthalt in Frankreich,
von Napoleon zum Inspector d. Salpe-
ter- u. Pulverfabricalion d. Königr. Italien
gemacht, später Direct. d. Alaunsiedereien
bei Solfatara. Sohn eines Schwaben (BN),
geb. 1748, Rom,
gest. 1826, Febr. 1.5, Mailand.
Introduzione alla geologia, 2 vol. Milano 1811
(Französisch : institutioos göologiques, 3 vol.).
Saggio sulla Solfatara di Puzzuola, Napoli, Na-
poli 1793. Topografia fisica delia Campania,
Firenze 1798. Viaggi nella Campania, Paris
1801. Del sal nitro e deli' arte del sanitrajo,
Milano 1803. Memorie sulle osservazioni faUe
da celebri geologi posteriormente a quello del
Conte Marzavi intorno alla giacitura di Gra-
niti di Tirolo raeridionale, xMilano 1824. So-
pra i terreni tra il Lago maggiore e quello di
Lugano (Mera. lombard. venet. 1838, posthum).
Breilliaiipl, Johann Christian.
~ Hofmechanicus in Cassel. Vater der drei
Folgenden fM. II; (Or),
geb. 1736, Juni 23, HartenauerHofb.
Darmstadt,
gest. 1800, Apr. 17, Cassel.*
Verzeichniss der von ihm nach eigener und
Anderer Erfindung verfertigten physikal. und
mathemat. Instrumente (Baldinger's* Neues Ma-
gaz. f. Aerzte).
*gest. 1799, Apr. 1 (Jf.Il).
Breithaupt, Heinrich Carl Wil-
helm. — Mechanicus und Prof. d. Mathe-
matik in Cassel (M. llj (Or),
geb. 1775, Juni 22, Cassel,
gest. 1856, Juni 10, Bückeburg.
Beschreib, einer verbessert. Studir- u. Spar-
lampe usw. Cassel 1794. Über d. Gebrauch
verschiedn. neuer u. verbess. mathemat. u.
geometr. Instrumente, Ib. 1796. Beschreib,
einer neuen Mercurialniveau- oder Wasser-
waage, Ib. 1 797. Beschreib, e. neu. Markschei-
de-Instruments, Ib. 1800. Samml. d. neust,
u. vorzüglichst, malh. Instrumente u. Maschi-
nen, Ib. 1803. Magazin f. d. Neueste aus d.
Mathematik, Leipz. 1805. Feilhauer-Maschine,
Rudolst. 1809. Mathemat. Lehrmethode usw.
Erfurt 1809. Hand- u. Lehrbuch d. Feldmess-
kunst usw. Heidelb. 1824—25.
Breithaupt, Friedrich Wilhelm.
— Hofmechanicus u. Münzmeister zu Cas-
sel (Or),
geb. 1780, Juli 23, Cassel,
gest. 1855, Juni 20, Cassel.
Magazin mathemat. Instrumente, 2 Hfte. Cas-
sel 1827—35 (Enthält d. Beschreib, d. Bei-
289
Breithaupt
Breitinger.
290
chenback'schen Repetitionskreises u. d. Helio-
trope von Cranss u. Stierlein). Neues NivelUr-
iDStruraent (Polytechn. Centralbl. 4 850).
Breithanpt, J o h a n n A n t o n L o u i s
von. — Oberst-Lieutenant in d. würlem-
bergischen Artillerie (Or),
geb. 1783, Juni 15, Cassel,
gest. 1838, Aug. 30, Burgstall bei Lud-
wigsburg.
Mit F. V. Kaussler : Zeitschrift f. Kriegswissen-
schaft, Stuttg. 1819—23. Technisches Handb.
f. angehende Artilleristen , 2 Bde. Ib. 1821 —
23. Vorschlage z. Verbesserung im Wesen d.
Artillerie usw. Ludwigsb. 1 826.
Breithaupt, GeorgWilhelmAn-
ton. — Sohn von Friedrich Wilhelm. Von
1831 bis 1850 Theilhaber am mathema-
tisch-mechanischen Institut des Vaters,
seitdem allein von ihm fortgesetzt unter d.
Firma: F. W. Breitbaupt und Sohn (Or}j
geb. 1806, Aug. 17, Cassel.
Verbessert. Höhenmessbarometer (Pogg. Ann.
XXXIV, 1 835) . NeueLängentheilmaschiae (Po-
lytechn. Centralbl. 1855).
Breithaupt, Johann Friedrich
August. — Edelstein-Inspector u. Hülfs-
lehrer bei der Bergacademie in Freiberg
(1813 — 27), dann Prof. d. Oryktognosie
an derselben (L) (M.ll),
geb. 1791, Mai 16, Probstzella b. Saal-
feld.*
Über d. Aechtheit d. Krystalle, Freib. 1815.
Ch. A. S. Hoffmann's Handb. d. Mineralogie,
fortgesetzt, 3. u. 4. Bd. Ib. 1816—18. Kurze
Charakteristik d. Mineralsysteras , Ib. 1820.
Vollständige Charakteristik d. Mineralsystems,
Dresden 1823, 1832. Übersicht d. Mineralsy-
stems, Ib. 1830. Vollständ. Handbuch d. Mi-
neralogie, 3 Bde. Ib. 1836—47. Die Paragene-
sis d, Mineralien, Freib, 1849. — Über Bruch
u. Absonderung (Schweigg. Journ. XXVIII.
1820). Über Karpolith (Ib. id.). Sodalith vom
Kaiserstuhl (Ib. XXXVI. 1822). Strontian im
Schaumkalk (Ib. XLIX. 1827). Wismuthblende,
Karphosideriteine neueSpecies, Mesitinspath,
Tautolith (Ib.L. 1827). Andeutt. z. e. Homöo-
metrie d. Krystallsysteme (Ib. id ). Über ei-
nige V. Rothgültigerz z. unterscheidende Spec.
(Ib. LI u. LH. 1827 u. 28). Üb. e. Erweitr. d.
Mineralsyst. (Ib. LH. 1828). Krystallf. d. Mar-
kase (Ib. id.). Silberphyllinglanz , Honigstein
(Ib. id.). Ableit. d. tetragonal. u. hexagonal.
Priraärformen aus tesseral. Gestalten mittelst
der Progressionstheorie (Ib. LIV. 1828. LV.
1829). Wismuthblende u. gediegen Gold vom
i'ral (Ib. LIV). Bestimm, d. spec. Gew. einig.
Min. (Ib. LV, LX, 1830. LXI, 1831. LXVIH
u. LXIX, 1833). Kryst. Bestimm, verschiedn.
Min. (Ib. LV, LX, 1830). Über d. Glimmsrar-
ten usw. (Ib. rd.). $ieues Zwillingsgesetz usw.
(Ib. id.). Diplöldine u. triplokline Ablheil. d.
hexagonal. Krys(l. (Ib. LYI, 1829). Gesetze d.
Combinationen v. Äaum umschliessend. Ge-
Poggendorff, Handworlerbucb.
Stalten u. Theilgestalten (Ib. LVII, 1829). Me-
langlanz, silberreich. Fahlglanz (Ib. id.). Üb.
d. Feisite (Ib. LX, 1830). Üb. Zirkone, üb.
Beryll u. Smaragd (Ib. id.). Neue Abthl. he-
xagonal. Gestalten usw. (Ib. id.). Krystall. Po-
lysphUrit (Ib. id.). Pissophan (Ib LXII. 1831).
Spec. Gew. einig. Carbonspiithe (Ib. id.). Mi-
neralog. u. krystallogr. Beobb. (Ib. id.). Strie-
gisan , Monophan (Ib. id.). Beschreib, einig,
fett, krystallisirbaren Min. (Ib. LXIII, 1831).
Üb. Serpentin (Ib. id.). Üb. Spinelle (Ib. LXVIII,
1833). üranphyllite (Ib. id.). Neues Eisenerz
(Ib. id.). Stembergit u. Antimonkies (Ib. id.).
Hohes spec. Gew. uralisch. Min. (Ib. LXIX,
1833). Beschreib, d. Ostranits (Pogg. Ann. V,
1823). KrstUf. d. Tellurs u. Arsens (Ib. VII,
1826). Üb. d. Feldspath (Ib. VIII, 1826). Be-
schreib, d. Osmeliths (Ib. IX, 1827). Neue
Kiesspecies (Ib. id.). Flusssäure in Feldspa-
then usw. (Ib. id.). Wismutbblende, Natron-
spoduraeQ„ krummschal. Schwerspath, Bern-
stein, Kupferblende, Sordawalit (Ib. id.). Me-
sitinspatii (Ib. XI, 1 827) . Eigensch. d. gediegn.
Irids (Ib. XXXIV, 1835). Heteroklin (Ib. XLIX,
1840). Greenockit (Ib. LI, 1840. LIII, 1841).
Über einige Kiese usw. u. neue Isomorphien
(Ib. id.). Thomson's neuer Rhomboedral-Ba-
rytocalcit (Ib. id.). Beitr. z. Kenntn. bekannt.
Min. (Ib. LIII, 1841). Natürl. kohlens. Wis-
mathoxyd. (Ib. id.). Plakodin (Ib. id.). Neue
Form. d. Tesseralsyst. (Ib. LIV\ 1841). Wech-
sel V. Kalkspath u. Aragonit fib. id.). Natürl.
Ärseneisenerz (Ib. id.). Greenovit (Ib. LVIIl,
1843). Üb. Eisenspath u. Weisskupfererz (Ib.
id.). Cuban, neu. Kies (Ib. LIX, 1843. LXI,
1 844). Üb. Uwarowit u. Granat (Ib. LX, 1 843) .
Üb. Manganerze (Ib. LXI, 1844). Zwei neue
Kupfererze (Ib. id.). Allanitähnl. Min. (Ib. LXII,
184 4). Krystallf. d. Okenits u. Dysklasits (Ib.
LXIV, 1845). Nickelbiarseniet u. Xanthokon
(Ib. id.) . Loxoclas, neu. Min. (Ib. LXVII, 1 846) .
Merkw. Felsit (Ib. id.). Neue Minerale : Man-
gano-Calcit, Plinian, Stannit, Kastoru. PoUux,
Spinellus superius, Zygadit (Ib. LXIX. 1846).
Pistomesit (Ib. LXX, 1847). Bestimm, v. Glau-
codot, Embolit, Lonchidit, Konichalcit (Ib.
LXXVII, 1 849). Üb. Arsengehalt d. Eisenkiese
(Ib. id.). Pleomorphie der Titansäure (Ib.
LXXVlil, 1849). Talkspath, Aegirin, Enargit,
Leuchtenbergit (Ib. LXXX, 1850). Glaucodot
(Ib. LXXXI, 1850). Über techn. Anwend. d.
Titans (Erdmaim's Journ. XIII, 1832)s Spalt-
bark, d. raetall. Eisens (Ib. IV, 1835). Ver-
hältn. d. Form. z. Misch, krystall. Körper (Ib.
id.). Üb. Uranpecherz (Ib. XI, 1837). Bestimm.
neuerMin. (Ib. XV, 1838). Oxysulfuret d. Zinks
(Ib. XVI, 1839). Natürl. Eisenoxydhydrate (Ib.
XIX, 1840). Identitätd. Amphodelitu. Diploit
(Ib. id.). Krystallf d. Eisenapatit (Ib. XX, 1840).
Beraunitu. Xanthokon, neue Min. (Ib. id.). Pi-
stomesit (Ib. XLIII, 1848). ÜberLepolith, Liod-
sayit u. Hyposklerit (Ib. XL VII, 1849). Fernere
Aufsätze in Leonh. u. Bronn's Jahrh. d. Min.
♦ geb. Mai 18 {CL).
Breiting^er, David. — Prof. d. Ma-
thematik u. Naturgeschichte an d. Kunst-
schule zu Zürich (Or)^
19
291
Breitinger
Brereton.
292
geb. n31j Nov. -17, Schönholzerswy-
ier, Thurgau,
gest J817, Jan. 30, Züricli. *
Anfangsgrände d Rechenkunst u. Geometrie,
Zürich f?78, Änfangsgr. d. Geometr. ti. Ein-
leit. in d. pract. Geometr. Ib. 1805. Reflexio-
nen, ob es wohl ^erathen wäre, Slrahleuab-
leiter in unsere Stadt Zürich einzuführen , Ib.
1776. Nachricht üb. d. Einschlagen d. Blitzes
in einen Wellerableiter, nebst Berichtigaiig ei-
nig. Begriffe üb, d. Wirk. d. Abieiter, Ib. 1786.
* gest. 1811, Jan. 31 (If.U).
Breitii^ier, David. — Sohn d- Vo-
rigen. Zeugherr, Obersl-lieutenant in ZS-
T.ich (ZNG),
geb. 1763 . . ., gest. f83? . . .
lostniclion für Diejenigen, welche sich mitd.
Tcrfertig. u. Visitat. d. BliJrableiter befassen,
^ibrich 4825. Instruct. über d- filitzableituo^,
Ib, 4830.
Breiin, Niels. — Pfarrer zu Bolstad,
Grijüstad, Gesfad and Eriksfad im Stifte
Carlsiad, Mitgl. d. Acad. d. Wiss, zu Stock-
hohii (SJ (Ä),
geb. 1690, .... Gruau Socken,
WemalaDd.
gest. J753, Jnli 5, Bolstad.
Päfand att öka Clavörs och Cymbalens godhet
(Vet. Acad. Handl. 4 739). Om ett Stenlim,
som icke upplöses af vatten (Ib. 1749}. Be-
skrifn. pä en upprädt stäende Clavesiif etc.
(Ib. 174t). En ny inrättning af handquarn (Ib.
1742). En brygg-inrättning (Ib. id.). Nocä vier
techn. Abhaodl. daselbst.
Bremiker, Carl. — Dr. Phil., Gei-
meter bei d. rheinisch-westphuJ. Landes-
vermessung, dann Alilarbeiler am Berliner
astronom. Jahrbuch, so wie Inspeclor d.
Plankammer im preuss. Handehsministe-
geb. 1 804, Feb. 23, Hagen, Grafsch. Mark.
Tafeln d. Proportionaltheile z. Gebrauch bei
logarithm. Rechnungen, Berl 1843. J.JE.Bode's
Anleit. z. Kenntn. d. gestirnt. Himmels, 1 0. Aufl.
Ib. 1844. Logarilhmorum VI decimalium nova
tabula Berolinensis etc. Berol.<852. Gab her-
aus: V. Vega, logar.-trigonom. Handbuch, 40.
Aufl. Ib. 1S56. Nauti.»iches Jahrbuch usw., auch
französisch : Annuairenauliqueetc Berlin, seit
1830 jährlich. Über d. Wiederkehr d. Pons'-
schen (Encke'schen) Gometen i. J. 1 838 (Encke's
astr. Jahrb. f. 1840). Noch einige Aufsätze,
den Encke'schen Comefen betretfend (Astron.
Nachr. XV. XVI, XVIII, XIX u. XXI). Über
die Reduction der Mondsdistanzen (Ib. XXX,
18o0). Beobb. d. Sonnenfinslerniss von 1842,
Jan. 8, zu Ödenburg (Ann. d. Wiener Stern-
warte). Antheil and. Sternkarleo d. Berl. Acad.
Bremond, Frangoisde. — Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Paris u. d. Roy. So-
ciety zu London (Mmn. Par. ili'ij (B) (BN-,
geb. 1 7 1 3., Sepl. \ 4, Paris,
gest. 1742, März 21, Paris.
Eine Abhandl. über d, Respiration in d. M6m.
de Paris. Letter concerning a file rendered
inagnetical by ligbtning (PhiLTr. 1741). Viele
Übersetzungen aus d. Englischen, z. B. die
Philosoph. Transact 4 vol. 4", Paris 1738, die
Werke von Haie«, Murdoch, Hawksbee, etc.
Br^montier, N i c o 1 a s T h. . . — In-
specfeur-gcncral des ponts-et-chaussees
(BC) (BN),
geb. 1738,
gest. 1809, Aug. . . Paris.
Recherches sur le mouvement des Ondes, Pa-
ris 1809 (poslhum ; Auszug daraus im Journ,
de phys. LXXIX, 181 4). Sur le Mascaret (eben-
falls ein Auszug da-raus, Ib. id.) . Sur les moyens
de fixer les dunes ete. (Journ. Ecolepoly techn.
T. IL Ann. Yl).
Brendel, Zacharias, — Dr. u. Prof.
d. Medicin an d. üüiv, zu Jena (J)j
geb- 1592, Jan . i , Jena,
gesl. 1 638, Juöi 13, Jena.
Ghymia io artis formam redacta , Jeoae 1680.
Brendel, Adam. — Prof. d. Anato-
mie u. Botanik an d. üniv. zu Wittenberg.
Vater des Folgenden (J) (A),
geb. . . ., gest. 1719, . . .
Soll ausser vielen medicinischen auch einige
astronomische Aufsätze geschrieben haben.
Brendel, Johann Gottfried. —
Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Göttingen,
auch Leibarzt d. Landgrafen Wilhelms YIIL
zu Cassel (?) (M),
geb. -17 1-2, Febr. .. Wittenberg,
gest. 1758, Jan. 17, Göttingen.
De sulphure aurato antimonii non vomitorio,
Gott. 1757. De pbosphoro urinario, Ib. 174 7.
De sale Tachenio Boerhavii, Ib. 1747. De'ari-
stis chemico-pharmaceuticis. Ib. 1751. De lo-
gar'thmis parabolicis, Ib. id. — Opuscul. ma-
them^tici et medici argumenti, curante H. A.
Wrisberg, Ib. pt. I et II, 1769, pt. III, 17 75,
enthalten unter Anderem : De analogia lineae
spiralis et parabolicae, epitorae appendicis
L. VI. de Quadratura circuli Gregorii a St.
Vincentio.
Brereton, William. — Esquire,
später Lord; Mitgl. d. Boy. Society in Lon-
don (Th),
' geb. . . ., gest. 1697, . . .
Theille 1666 der Königl. Gesellschaft Beobach-
tungen über die Farben angelaufener Fenster-
scheiben mit (Siehe Birch, Hist. of Ihe Roy.
Soc. Vol. II. p. 104).
Brereton, Owen Salisbury. —
Vieljähriger Recorder of Liverpool. Mitgl.
d. Boy. Society und Vicepräsident d. So-
ciety of Antiquaries (HGEJ (Br),
293
Brerewood
Brettner.
294
geb. n<6,
gest. n98, Sept. 9, Windsor.
Account of the violent storm of lightning at
Easlbourn in Sussex 1780, Sept. i7 (Phii. Tr.
<781).
Brere'wood, Edward. — Der Zeit
nach erster Prof. d. Astronomie ana Gre-
sham-ColIege in London (BD) (B) (BN),
geb. <566, ehester,
gest. <6<3, Nov. 4, London.
Tractatus duo, quorum primus est de meteo-
ris, seeundus de oculo, Oxford. 1631 (posth.).
— Auch Antiquarisches.
Breschet, Gilbert. — Prof. d. Ana-
tomie bei d. Facultät d. Medicin zu Paris.
Mitgl. d. Aead. d. Wiss. und d. Acad. d.
Medicin daselbst (Or),
geb. 1784, Juli 7, Clermont, Dep. Puy-
de-Döme,
gest. 18 49, Mai 10, Paris.
De Taudition consid6r6e sous le rapport phy-
siologique (Ann. chim. phys. LVI, 1834). Mit
Becquerel: M6m. sur la chaleur animale (Ib.
LIX, 1835).
Brescia, Fortunato (eigentl. Giro-
lamo) da. — Minorit, Lehrer d. Mathema-
tik an der öffenli. Schule (Accademia) zu
Brfescia (Mzz),
geb. 1701, Dec. 1, Brescia,
gest. 1754, Mai 11, Brescia.
Geometriae Elementa ad Philosophiam com-
paiandam accomadata etc. Drix 1734. Philo-
sophia sensuum raechanica, 2 vul. Ib. 1735 et
1736. Elementa mathematica in IV Tomos di-
stributa. Ib. 1737. Animadversiones in prop.
XXI Libri VII Elementorum Euclidis etc. Ib.
1738, Elementa malheseos ad Mechanicam
Philosophiam etc. accomodata, Ib. 1740. De
qualilalibus corporum sensibilibus, Ib. 1740.
Bresciani, Benedeite Giovanni
Gualberto. — Lehrer d. Mathematik des
Prinzen Gaston, Sohn des Grossherzogs
Cosimo III. von Toscana ; später Biblio-
thekar d. Grpssherzogl. Bibliothek in Flo-
renz, Nachfolger von Magliabechi (MzzJ,
geb. 1658, Juli 1-2, Florenz,
gest. 17 40, Oct. 21, Florenz.
Trattato del Sistema Armonico nel quäle si
spiega il Cembalo Omnicordo ed i molti siioi
usi. ßreve Trattato della Sfera. Tratlato della
Musica degli Antichi.
Bresmael, JeanFran§ois. — Pract.
Arzt zu Lüttich (BLB) (BB) (DB),
geb. 1660,... Tongern, gest. 1722,...
L'Hydrographie des eäux minörales d'Aix et
de Spa.Li^ge 1699 et 1718. Description des
eaux acides et ferrugineuses des fontaines de
Nivelles, Ib. 1712. Parallele des eaux minö-
rales chaudes et actuellement froides du dio-
c^se et pays de Li^e, Ib. 1 721 .
Bresse, Jean Antoine Charles.
— Ingenieur des ponts-et-chaussees, Re-
petent d. Mechanik an d. ficole des ponls-
et-chauss6es und d. ßeodäsie an d. ficolc
polylechnique (APC.\%^\) (REP),
geb. 1822, Oct. 9, . . .
Recherches analytiquessur la flexion et la r6-
sistance des pi^ces courbes, Paris 1834. Sur
un thöor^me nouveau concernant les mouve-
ments plans et sur I'application de ia cinöma-
tique ä la döterminalion des rayous de cour-
bure (Journ. 6cole polytechn. T. XX, 1853).
Bressieu (Bressius) , Maurice. —
Prof. d. Mathematik am College de France
in Paris, von 1576 bis H08 (CF),
geb. . . . St.-Jean de Chepie , b. Gre-
noble,
gest. um oder nach 1608.
Metrices astronomicae Libr. IV. Haec maxi-
mara partem nova est rerum astronomicarum
et geographicarum per plana sphaericaque tri-
angula dimensionis ratio veterique compendio
expeditlor et compendiosior, Parisiis 1581.
Bretschneider , Carl Antonr. —
Dr., Prof. am Realgymnasium zu Gotha seit
1836, früher Privatdocent in d. Jurist. Fa-
cult. d. Univ. Leipzig (1830— 32), dann
Auditor am Justizcollegium zu Gotha (Or),
geb. 1808, Mai 27, Schneeberg, Sachs.
Neue Methode, die reellen rationalen u. irra-
tionalen Wurzeln numerisch. Gleichungen zu
finden, Leipz. 1838. Von d. Relationen, die
zwisch. d. Halbmessern d. sphär. Dreiecke
ein-u. umgeschrlebn. Kreise staltfinden, Ib.
1838. Producteniafel, enthaltend die 2- bis
9-fachen aller Zahlen von 1 bis 100000, Gotha
1841. Lehrgebäude d. niedr. Geometrie, Jena
1844. Histor. Wandatlas in 10 gr. Kart. v. Eu-
ropa, Gotha 1855. System d. Arithm.etik und
Analysis, .lena 1856. Beiträge zur sphärisch.
Trigonometr. (Grelle, Journ. XIII, 1835). Theo-
riae logarithrai integralis üneamenla nova (Ib.
XVII, 1837). Tafeln für d. Zerleg, d. Zahlen
bis 4100 in Biquadrate (Ib. XXXXVI, 1854).
Eigenschaften d. ungerad. Zahlen usw. (Gru-
nert's Archiv I, 1841). Trigonometr. Relatio-
nen usw. (Ib. II. 1842). Über d. abgeleiteten
Vierecke usw. (Ib. III, 1843).
Brettner, Hans Anton. — Lehrer
d. Mathematik und Physik am Gymnasium
zu Gleiwitz in Schlesien, dann Director d.
Gymnasiums zu Posen (NS),
geb. 1799, Mai 10, Miechowitz b. Beu-
then, Oberschles.
Leitfaden d Physik, Breslau 1828 (neue AuH.
1 832 u. 1834). Leitf. d. allgem. Arithmet. usw.
Gleiwitz1829.Matbemalh. Geographie, 2. Aufl.
Breslau 1840. Leitf. d. Buchstaben-Arithmet.
19*
295
Breventano
Brewster.
296
usw. Ib. 4 847. Die bürgerl. Rechenkunst usw.
Ib. 1850. Lehrb. d. Geometr. usw. Ib. 1847.
Breventano, S te fa no. ~ Pedell bei
der Accademia degli Affidati in Pavia (MzzJ
(A) (B),
geh Pavia,
gest. 1577, Juli 18, Pavia.
Trattato deir origine de' venti, de' nomi e della
proprielä loro, Venezia157l. Traüalo del ter-
remoto. Trattato delle comete.
Brewer, Johann Paul. — Prof. d.
Mathematik und Physik am Gymnasium zu
Düsseldorf (M. l\) (N) (G. 25;,
geb.
gest. 18 40, Aug. 25, Düsseldorf.
Über d. Natur d. festen u. flüssigen Körper,
Düsseid. 1805. Lehrb. d. Geometr, u. Trigo-
nometr. Eiberf. u. Düss. 1822. Lehrb. d Buch-
slabenrechn. 2 Bde. Ib. 1825—26. Lehrb. d.
Mechanik, 3 Bde. Düss. 1829 — 32.
Brewster, Sir David. — Dr. Juris.
Ursprünglich Pharmaceut, später Advocat,
von 1810 bis 1827 theils in Edinburgh,
theils auf seinem Landgut Allerly bei Mel-
rose in Roxburghshire lebend, zuletzt Pro-
fessor d. Physik an d. Üniv. zu St. Andrews.
Mitgl. d. Londn. u. Edinb. Roy. Society,
auch lange Secretär d. letzteren Gesellschaft
(DC.y),
geb. 1781, Dec. 11, Sedburgh, Rox-
burghshire, Schottl.
The Edinburgh Encyclopaedia etc. 18 vol. 4^,
Edinb. 1810 — 1830 (Darin namentl. die opti-
schen Artikel von ihm). Treatise on New Phi-
losophical Instruments, 1 vol. 8^ Ib. 1813.
Treatise on optics (Theil von Lardner's Cabinet
Cyclopaedia), Lond. 1831. Letters on Natural
Maiiic, Ib. 1832. A Treatise on Microscope,
Edinb. 1837. The Life of Sir I. Newton, Lond.
1831 Meraoirs of the life, writings and disco-
veries uf Sir I. Newton, 2 vol. Edinb. 1855.
More vvorlds than one, Lond. 1855. The Mar-
tyrs of Science or the lives of Galileo, Tyclio
Brahe and Kepler, Ib. 1856. The Stereoskope,
its history, theory and construction, Ib. 4 856.
The Kaleidoskop, its history, theory and con-
struction, 2"' edit. Ib. 1857. Mit K. Jameson:
The Edinburgh Philosophical Journal, Vol. I
bisYol.X. Edinb. 1819-24. Allein : The Edin-
burgh Journ. of Science, X Vol. Ib. 1824—29.
DoNcwSeries, VIVol. Ib. 1829— 32. Seit 1832
Mitherausgeber d. London and Edinburgh Phi-
losophical Magazine (In allen diesen Zeitschrif-
ten viele Aufsätze von ihm). — Denionstrat.
of the fundamental property of the lever (Edinb.
Transact. VI, 1806). New species of coloured
friiigcs producedby the refle.ct. of light between
two plates of glass of equal thickness (Ib. VII,
1 81 4). Action of transparent bodies upon the
ditr. coloured rays of light (Ib. VIII, 1817).
New darkening glass for solar observalions
(Ib. id.) . Optical propertios of muriate of soda,
fluats of lime and the diamond (Ib. id.). New
optic. and mineralog. property of caicareous
spar (Ib. id.), Effects of compress. anddilatat.
in altering the polariz. structure of doubly re-
fract. crystals (Ib. id.). Laws, which regulato
the distribut. of the polariz. forces in plates,
lubes and cylinders of glass (Ib. id ). On cir-
cular polarization, as exhibiled in the opt.
struct. ofamethyst(Ib.IX, 1821). Onthemean
tcmperature of the globe (Ib. id.). On the na-
live hydrate of magnesia in Shetland (Ib. id.).
Remarkable structure in apophyllit etc. (Ib.
id ). Monochromatic lamp for microscopical
purposes etc. (Ib. id.). Existence of two new
ttuids in the cavities of minerals (Ib. X, 1826).
Hopeite, a new mineral from Altenberg (Ib.
id.). New species of double refraction accom-
panying a remarkable structure in the Anal-
cim (Ib. id.). Results of the thermometr. ob-
servalions at Leilh Fort 1824 and 1825 every
hour of day and night (Ib. id.). Refract. power
and other properties of the two new fluids in
minerals (Ib. id.). On the construction of po-
lyzonal lenses etc. (Ib. XI, 1831). Remarkable
peculiarity in the struct. of glauberite (Ib. id.).
Certain new phenomena of colour in Labrador
feispar etc. (Ib. id.). New analysis of solar
light indicating three primary colours, forming
coincident spectra of equal length (Ib. XII,
1834). New species of coloured fringes, pro-
duced from reflection between the lenses of
achromatic objectglasses (Ib. id.). On the lines
of the solar spectrum, and on those produced
by the earth's atmosphere and by the action
of nitrous acid gas (Ib. id.). On the colours of
natural bodies (Ib. id.). Optical figures pro-
duced by the disintegrated surfaces of cry-
stals (Ib. XIV, 1840). Law of visible position
in Single and binocular vision and on the re-
presentation of solid figures by the union of
dissimilar plane pictures in the retina (Ib. XV.
1844). Optical phenomena, nature and loca-
lity of Muscae volitantes etc. (Ib. id.). Con-
version of relief by inverted vision (Ib. id.).
On the knowledge of distance given by the
binocular vision (Ib. id.). Modification of the
double refracting and physical structure of
Topaz by eiastic forces from mineral caWties
(Ib. XVI, 4 849). Existence of ci7Stals with
diff. primitive forms and physical properües
in the cavities of minerals (Ib. id.). On the de-
composition and dispersion of light within solid
and fluid bodies (Ib. id.). Optical phenomena
and crystallisat. of Tourmaline, Titanium and
Quartz within Mica, Amethyst and Topaz (Ib.
XX, 1853). Production of cristalline structure
in crystallized powders by compression and
traction (Ib. id ). On circular crystals (Ib. id.).
— On some properües of light (Phil. Tr. 1813).
AtTccUons of light transmitted Ihrough crystal-
lized bodies (Ib. 1814). Polarization of light
by oblique transmission through all bodies
(Ib. id.). New properties of iight exhibited in
the opt. phenoni. of mother-of-pearls (Ib. id.).
Properties impressed upon light by the action
of glass (Ib. id ). Optical properties of heated
glass and uiiannealed glass drops (Ib. 1815).
pepolarization of light, as exhibited by various
297
Breyne
Briggs.
298
bodies (Ib. id.). Effects of pressure in produ-
cing that crystallisatioQ which forms two op-
positely polarized Images etc. (Ib. id.). Laws,
which regulate the polarization of light by re-
flection (Ib. id.). On the mulliplication of Ima-
ges and the colours which accompany them,
in some specimens of calcareous spar (Ib. id.).
New properties of heat (Ib. 1816). Communi-
cat. of tbe structure of doubly-refracting cry-
stals to glass, muriate of soda, fluor spar etc.
by mechanical compression and dilatation 'Ib.
id.). Structure of the crystalline lens in fishes
and quadrupeds etc. (Ib. id.). Laws of pola-
rization and double refraction in crystallized
bodies (Ib. 1818). Laws which regulato tlie
absorption of polarized light by doubly-re-
fracting crystals (Ib. 1819). Action of crystal-
lized surfaces upon light (Ib. id.). Optical and
physical properties of tabasheer (Ib. id.). Re-
flexion and decomposition of light at the se-
paratlng surfaces of media of the same and of
diff. refract. powers (Ib. 1829). New series of
periodical colours produced by grooved sur-
faces (Ib. id.). Law of the partial polarization
of light by reflexion (Ib. 1830). Product. of
double refraction in the molecules of bodies
by simple pressure (Ib. id.) Action of the se-
cond surfaces of transparent plates upon light
(Ib. id i. Phenomena and laws of elliptic Po-
larisation (Ib. id.). On the crystalline lenses
of animals (Ib. 1 833 et 1 836) . Double refraction
and absorption of light in Oxalate of chromium
and potash (Ib. 1835). An artificial subs'tance
resembling shell (Ib. 1836). Connexion be-
tw'eeu the phenomena of the absorption of light
and the colours of thin plates (Ib. 1837). On
doubly refracting structures in the crystalline
lenses' of animals after death (Ib. 1837). On
the colours of mixed plates (Ib. id.). Remar-
kable property of the diamond (Ib. 1841). On
the phenomena of thin plates of solid and fluid
substances exposed to polarized light (Ib. id.).
— On the compensations of the polarized light,
with the descript. of a Polarimeter etc. (Tr.
Irish Acad. XIX. pt. II, 1843) — On the phos-
phorescence of minerals (Edinb. phil. Journ.
I, 1819 etil, 1820). On the accomodation of
the eye to different distances (Edinb. Journ. of
Science l, 1824). On the pyro-electricity of
tnJnerals (Ib. id.). Etc. — B. ist auch Erfinder
des Kaleidoskops, auf welches er 1817 ein Pa-
tent nahm (siehe History of the Kaleidoskop,
Ann. of Phil. 1818. XII. 59).
Breyne, Johann Philipp. — Dr.
Med , pract. Arzt in Danzig. Mitgl. d. Roy.
Society fAJ,
geb. 4 680, .. . Danzig,
gest. n64, . . . Danzig.
De Polythalamiis , nova Testaceorum classe,
acc. Commentatio de Belemnitis Prussicis et
Schediasma de Echinis methodice disponen-
dis, Gedani 1732. Obs. de succmea gleba,
plantae cujnsdam folio impraegnata rarissima
Phil. Tr. 1726). Observatlon.s and a descript.
«)f some Manimoth's -bones and teeth dug up in
Siberia etc. (Ib. 1737]. — Viel Botanisches.
Brianchon, Charles Julien. —
Artillerie-Hauptmann in d. französ. Armee,
1823 als Balaillonschef in Ruhestand ver-
setzt. Zögling d. polytechn. Schule in Paris
geb. 1785, . . . S^vres bei Paris.*
Application de la theorie des transversales,
Paris 1818. Descript. du laboratoire de chi-
mie de l'ecole d'artillerie de la garde royale,
Ib. 1822. Essai chimique sur les r6actions
foudroyantes, Ib. 1825 (Auszug: Ann. chim.
phys. XXIX). Sur la poudre ä tirer. Ib. 1825.
Mömoires sur les ligncs du second ordre fai-
sant suite aux recherches des travaux publiös
dans les Journaux de l'öcole polytechnique,
Ib. 1817. Solution de plusieurs problämes de
g6ometrie (Journ. Ecol. polytechn. IV, 1810).
Sur les surfaces courbes du second d6gr6 (Ib.
VI, 1816). Des courbes de raccorderaent (Ib.
XII, 4823).
* geb. 1783, . . . (ÄJ?P).
Bridge, Bewick. — Prof d. Mathe-
matik am Collegium d. oslindischen Com-
pagnie zuHaileybury in Hertfordshire ; dann
Vicar zu Cherry-Hinton fBSJ,
geb. 1766, Linton,
gest. 1833, Mai 15, Cherry-Hintoil.
MathemaHcalLectures. A Treatise on the con-
struction, properties and analo.gies of the thrfee
conic sections, 2 vol. 1810—11. An intrö-
duction to the study of the malhematical prin-
ciples of Natural Philosophy, 2 vol. 1813. A
treatise on Mechanics, intended as an Intro-
duction to the Study of the Natural Philoso-
phy, Lond. 1814. Noch mehre math. Lehr-
bücher.
Brlga, Melchior della. — Jesuit,
Lehrer d. Philosophie zu Prato u. Florenz,
der Theologie zu Siena (MzzJ (AJ,
geb. 168 6, Oct. i, Cesena,
gest. 1749, Juli 25, Siena.
Sphaerae geographicae paradoxa , Flor. 1721.
StellaruminerranMum theoria physica. Ib.
1723. Scientia eclipsium ex imperio et com-
mercio Sinarum illustrata, 4 Tom. Romae et
Luccae 1744 — 47. Theses physico-math. de
planetarum systemate juxta Astronomica Ae-
gyptiorum dogmata, Flor. 1721.
Briggs, Henry. — Prof. d. Mathe-
matik am Gresham College in London, dann,
von 1619 an, der Geometrie au d. üniv.
zu Oxford (BD),
geb. 1556 etwa, Warley Wood b. Ha-
lifax,
gest. 1630, Jan. 2 6, Oxford.
A table to find the helght of the Pole, the mag-
nelical declination (d. h. inclination) being
given, 1602. Tables for the improvement of
Navigation, 1610. A desi^ription of an instru-
mental table tofind the part pioportional, de-
vised by Mr.Edw.Wright, 1616. Logarithmo-
299
Briggs
Brisbane.
300
rnm Chilias prima, 1618 (Worin die erste
Probe seines neuen Logarithnien-Syslems, auf
acht Decimalstellen berechnet, enthalten ist).
Arithmetica logarithmica, Lond. 1620 (Erste
vollständige Tafel der geroeinen Logarithmen,
für die Zahlen 1 bis 20000 und von 90000 bis
4 00000, auf 14 Decimalstellen berechnet). Tri-
gonometria britannica, 1633.
Briggs, William. — Leibarzt des
Königs Wilhelm IIL zu London. Mitgl.
d. Royal Society fBDJ,
geb. 1650, Norwich,*
gest. 1704, Sept. 4, Town-Malling,
London.
Ophthalmographia , Cambridge 1676. A new
theory of Vision (Phil. Tr. 1681—82). A con-
tinuation of a discourse on Vision (Ib. 1683).
Two remarkable cases relating to Vision (Ib.
1684).
♦geb. 1641, . . . (J).
Brincken, Ernst Conrad von. —
Pastor zu Grossen-Twülbstädt im Braun-
schweigischen fBHJ,
geb. 1683 etwa, Hannover,
gest. 1757,
Gr. Twülbstädt.
Beschäftigte sich 40 Jahre mit der Lösung des
Problems von der Meereslänge, um den vom
engl. Parlament ausgesetzten Preis zu gewin-
nen, und schrieb darüber : Eine wahre Nach-
richt von der Latitudine und Longitudine ma-
ris usw. 1755.
Brindley, James. — Anfangs Müh-
lenbauer, später Wasserbaumeister (BD),
geb. 1716, Tunsted, Derby,
gest. 1772, Sept. 30, Turnhurst, Staf-
fordshire.
Erbauer des Bridgewater-Canals (für d. Her-
zog Francis Egerton v. Bridgewater) von 1 758
—72. Reports relative to a navigable commu-
nication belwixt the Frith of Ford and Clyde,
Edinb. 1768.
Brinkley, John. — Erst Prof. der
Astronomie an d. üniv. zu Dublin, dann
Lord-Bischof von Cloyne. Präsident der
Irischen Academie, Mitgl. d. Royal Society
geb. 1763, Woodbridge, Suf-
folk,
gest. 1835, Sept. 1 4, Dublin.*
A method of expressing, when possible, the
value of one variable quantity in integral po-
wers of another and constant quantities etc.
(Irish Tr. VII, 1800). General demonstrations
of the theorems for the sines and cosines of
multiple circular arcs (Ib. id.). General de-
mOnstration of the property of the circle dis-
covered by Cotes (Ib. id.). On the orbits of
bodies, being acted upon by a centripetal force
(Ib. VIII, 1802). On determining inumerable
portions of Sphere (Ib. id.). Examination of
various Solutions of Kepler's problem (Ib. IX,
1803). A theorem for flnding the surface of an
oblique cylinder etc. ; including a geometr.
demonstrat. of the property of eliiptic areaa
discoveredbyCountFagnini (Ib. id.). On com-
parative Micrometer Measures (Ib. X. 1506).
On Sir I. Newton's first Solution of the pro-
blem for finding the relation between resi-
stance and gravity that a body may be made
to describe a given curve etc. (Ib. XI, 1810).
Investigations relative to the problem for Clear-
ing the apparent distance of the moon frora
the sun or a star from the effects of parallax
and refraction etc. (Ib. id.). Account of obser-
vations made at the Observatory of Dublin with
an astron. circle, eigthfeetin diameter, which
appear to point out an annual parallax ofcer-
tain fixed stars etc. (Ib. XII, 1815). Analyt.
Investigationsrespecting astron. refraction etc.
(Ib. id.). Investigat. in phys. astronomy, prin-
cipally relative to the mean motion of the lu-
nar perigee (Ib. XIII, 1818). Obs. relative to
the form of the arbitrary constant quantities,
that occur in the Integration of certain difife-
rential equations etc. (Ib. id.). Investigation
of the general term of an important series etc.
(Phil. Tr. 1807). Discovery of the parailax of
the annual orbit (Ib. 1810J. On the parallax
of certain fixed stars (Ib. 1818). Results of ob-
servations for determining the obliquity of the
ecliptic, and the maximum of the aberralion
of light (Ib. 1819). Observations for investi-
gating the effects of parallax and aberration oa
the places of certain ßxed stars (Ib. 1821).
Elements of Capt. Hall's comet (Ib. 1822). On
the north polar distances of the fixed stars (Ib.
1.824). On the parallax of « Lvrae (Ib. id.).
On the application of Capt. Kater's floaling col-
limalor at the Dublin observatory (Ib. 1826).
gest. Sept. 13 {BN) iJF).
Brinkmann, Johann Peter. —
Arzt, Director des Consilii medici in Düs-
seldorf (M),
geb. 174?, Orsoy bei Cleve,
gest. 1785, Juni 2 6, Petersburg.
Abhandl. von d. Gährung, Cleve u. Düsseid.
1 773. Beitrag zu einer neuen Theorie d. Gäh-
rungen, Cleve 1774.
Briosohi, Carlo. — Director der
Sternwarte zu Neapel und Prof. d. Astro-
nomie an d. Univ. daselbst seit 1820, vor-
her als Österreich. Ingenieur lange (1810
— 1819) mit Triangulationen in d. Lom-
bardei u. Toscana beschäftigt fP^Ä'. 183 4;
geb. 1782 etwa,« . . Norditalien,
gest. 1833, Febr. 7, Neapel.
Comentarj Astronomici della Specola Reale de
Napoli, Vol. I. Pt. I et IL Napoli 1824—26
(siehe Astr. Nachr. V, 295).
Brisbane, Sir Thomas Macdou-
gall. — General in d. brillischen Armee
(Sohn des Admirals John B.). Gouverneur
301
Brlsmanii
Brix.
302
successive von Jamaica, St. Vincent und
Neu-Süd-Wales. In den letzten Jahren auf
seinem Landsitz Makerstoun bei Kelso,
Boxburghshire in Schottland, lebend. Prä-
sident d. Roy. Edinb. Society und Mitgl.
d. Roy. Society (DC. V;,
geb. illO, . . . Bishopton, Renfrew-
shire, Schottland.
Method of determining the time with accuracy
from a series of altitudes of the sun, taken on
the same side of the meridian (Edinb. Tr. VIII,
4 817). Memoir on the repeating reflecting circle
(Ib. IX, 1821). Method of determining the la-
titude by a sextant or circle from circum-rae"
ridian observations, taken nearmoon (Ib. id.).
Aslronomical observations made at Paramatta
and Sydney (Ib. X, 1826). Observations be-
fore and after the superior conjunclion of Ve-
nus and tlie sun with the mural circle at Pa-
ramatta 1824 (Ib. id.). Observ. on two comets
discovered at Paramatta in 1824 by Mr. Büm-
ker and Mr. Dunlop (Ib. id.). Experiments
with an invariable pendulura at New South
Wales (Phil. Tr. 1823). — B. gründete zwei
Sternwarten, die eine 1822 zu Paramatta bei
Sydney in Neu-Süd-Wales, die bei seinem Ab-
gange vom Gouvernement übernommen wur-
de, und die andere 1841 zu Makerstoun , wo
der Observator John Allan Broun auch meteo-
rolog. u. magnet. Beobb. anstellte, die Vol.
XVII, XVIII u. XIX der Edinb. Tr. füllen.
.BrismauB, Carl. — Prof. d. Mathe-
matik und Physik an d. Univ. zu Greifs-
wald (G. Schlegel, Beschreib, d. gegen-
wärt. Zustande d. Univ. Greifsw:, Berl. \19SJ
(BPR),
geb. < 760, Nov. <3,Ekeby,Westgothl.,
gest. 1800, Febr. \ 0, Greifswald.
Solutio problematis: ex dato loco geocentrico
invenire ejus locum heliocentricum , si locus
nodi et inclinalio orbitae, in qua cometa mo-
vetur, pio cognitis habeantur, 1786. Nova et
usibus astronomicis accommodata inventio se-
clioms conicae, datis tribus radiis vectoribus
cum angulis interceptis, 1787. De electione
terminorum et independente elegantia solu-
tioDum geometrico-analyticorum, 1787. The-
ses misceilaneae, 1799.
Brisson, Mathurin Jacques. —
Prof. d. Physik am College de Navarre, an
den Ecoles centrales und dem Lycee Bo-
naparte in Paris. Mitgl. d. Acad d. Wiss.
und d. späteren Instituts (B) (BN) (Mem.
rinst. VIi; (QJ,
geb. 1723, Apr. 30, Fontenay-le-Comte,
gest. 1806, Juni 23,Broissi b. Versailles.
Dictionnaire raisonne de physique, 2 vol. Par.
1781, nouv. cdit. 4 vol. Ib. 1800. Observa-
tions sur les nouvelles decouvertes aerosta-
tiques et sur la probabilitö de pouvoir diriger
les ballons, Ib. 1784. Poids spöcißque des
Corps, Ib. 1787. Prircipes elömentaires de
l'histoire naturelle et chimique des substances
minörales, Ib. 1797. Elements ou principes
physico-chyraiques, 4 vol. Ib. 1800. Instru-
ction sur les nouveaux poids et mesures. Ib.
1799. — Sur un barom^lreportatif (Möra. Paris
1 755). Sur le rapport des di/T(?rentes densitös
de l'esprit de vin avec ses differens degreis de
force etc. (Ib. 1769). Sur ia pösanteur sp^ci-
fique des corps (Ib. 1772). Mit Cadet; Sur le
pouvoir röfringent des liqueurs etc. (Ib. 1777).
Sur l'espece d'acier la plus propre k recevoir
la vertu magnötique (Ib. 1788). Sur l'unifor-
mitö des mesures etc. et sur une nouv. ma-
niöre de construire les toises elu.
•d^ Ma-
ni^re de construire un aröom^tre etc. (Ib. id.).
Brix, Adolph Ferdinand Vi^en-
ceslaus. — Direclor d. K. Normal-Ai-
chungs-Comniission, Mitgl. der k. techni-
schen Deputation für Gewerbe im Handels-
ministerium und d. techn. Baudeputation,
ordentl. Lehrer d. höheren Analysis und
d. angewandt. Mathematik an d. K. Bau-
Academie in Berlin fOr),
geb. 1798, Febr. 20, Wesel.
Lehrb. d. Statik u. Mechanik fester Körper
2 Bde. Berlin 1831 (2. Aufl. 1. Bd. 1849). An-
hang zu diesem Werk, 1. Bd. Ib. 1843. Über
d. Gohäsions- und Elasticitätsverhältnisse ei-
niger beim Bau d. Hängebrücken in Anwend.
kommenden Eisendrahte usw. Ib. 1847. Über
d. Reibung u. d. Widerstand d. Fuhrwerke
usw. I.Bd. Ib. 1850. Das Alkoholometer usw.
Ib. 1850. Alkoholometr. Tafeln usw. Ib. 1851.
Über d. Beziehungen, welche zwischen d. Pro-
centgehallen verschiedn. Zuckerlösungen in
Wasser, den zugehörigen Dichten u. Arüome-
tergraden stattfinden, Ib. 1854. Der Alkoho-
lometer und dessen Anwendung usw. Ib. 1 856.
— 86 Abhandl. in d. Verhandl. z. Beförde-
rung d. Gewerbfleisses in Preussen (1832, .34
36—40, 44—55), CreUe's Journ. (Bd. 25), Grul
nert's Archiv (Bd. 4, 7, 9), Eisenbahn-Zeitung
(1848), Erbkamm'sZeitschr. f. Bauwesen (1852,
54 u. 55), Zeilschr. d. Vereins f. Rübenzucker-
Industrie (1851—54). — Ausführung mehrer
öffentl. Bauten in Berlin u. Potsdam.
Brüc, Philipp Wilhelm. — Neffe
des Vorigen. Dr. Phil. Herausgeber der
Zeilschrift d. deutsch-österreichischen Te-
legraphen-Vereins; zugleich vom preussi-
schen Handelsministerium mit Versuchen
über Brennmaterialien beauftragt, auch
schon früher von diesem und dem Ge-
werbverein in Berlin mit anderen techn.
Untersuchungen beschäftigt (OrJ,
geb. 1817, Juli 25, Berlin.
Untersuchung über d. Heizkraft d. wichtigeren
Brennstoffe d. preuss- Staats, Berl. 1S5S. Über
d. latente Wärme d. Dampfe verschiedn. Fiü«-
sigkeiten bei deren Siedepuuct (Pogg. Ann
LV, 1842).
303
Brizö-Fradin
Bröndlund.
304
Briz6-Fradin, ... —
(BLB) (QJ,
geb. 1767, . . . Lüttich, gest. . . .
Chiraie pneumatique appliquöe aux travaux
sous l'eau, dans les puits, les mines, les fos-
86s, Paris 1808. Loi physique appliquäe ä l'ar-
tillerie de la marine, Ib. 18H.
Broager, PederDorph. — Adjunct
an d. Kathedralschule zu Roeskilde (EJ,
geb. 1806, .. . Seeland.
Försög til an elementair ^remstilling af de pe-
riodiske Kjädebrökers Egenskaber (Danske
Viu. Seisk. Afhandl. VIII).
Broochi, Giovanni Battista. —
Prof. d. Naturgeschichte am Lyceum zu
Brescia (iSOi), dann (<809) Inspector d.
Bergamts in Mailand und hierauf, nach vie-
len niineralog. Reisen in Italien, 1821 in
die Dienste des VicekÖnigs von Aegypten
tretend. Mitglied d. Instituts von Mailand
[Mem. Istit. Lomb. Venet. YJ (Tp. IJ (BN)
(BS),
geb. 1772, Febr. 18, Bassano,
gest. 1826, Sept. 23, Ghartum, Ober-
Aegypten.*
Trattato mineralogico e chimico sulle miniere
di ferro del dipartimento dal Mella etc. 2 vol.
8", Brescia 1808. Mem. mineralogicasuile valle
di Fassa in Tirolo, Milano 18H (Deutsch von
K. A. Blöde), Gonchiologia fossile sub-apan-
nina etc. 2 vol. 4", Ib. 1814. Catalogue rai-
sonne d'une collection de roches etc. Ib. 1817.
Dello stato fisico dal suolo di Roma, Roma
1820. Viele mineralog. und geolog. Aufsätze
im Giofnalö di Brugnatelli (Sulla prehnite,
T. X, 1 81 7) und in d. Biblioteca itaiiana, z. B. :
Sulla cristallizzazione della pietra aliuminosa
della Tolfa (1816) ; Suli' eruzione del vesuvio
del 1812 (184 7) ; SuU' aria cattiva di contorni
di Roma (1818); Osservazz, fisiche fatta nel
tempio di Serapide a Pozzuoli (1819) ; Sopra
una particulare varietä di Lazialite (1820).
* gest. Sept. 25 (CX).
Brooh, Ole Jacob. — Prof. d. rei-
nen Mathematik an d. Univ. zu Christiania
seit 18 48 (OrJ,
geb. 1818, Jan. 1 4, Frederikstad, Nor-
wegen.
Sämling af Exempler og Opgaver til B. Holm-
boe'B Laerebog i Mathematiken, 2 Hfte. Chri-
stiania 1839. Den descriptivo Geoauetries Ele-
menter, Ib. 1847. Lehrbuch d. Mechanik, 1.
Abthl. Berlin 1849. Om nogle transcendente
Functioner (NytMag. f.Naturvid. Bd. 11,1840).
Lovene for Lysets Forplantelse i isophane og
eenaxige Legemer (Ib. V, 1848; auch Dove's
Repert. Bd. V). Samraenligning mellen for-
skjellige Veilinier med Hensyn til Transport-
priserne (Ib. VI, 1851). Om de Fraunhoferske
Linier i Solspectret, saaledes som de vise sig
for det ubevaebnede Öie (Ib. id. ; auch Fogg.
Ann. Ergzbd. III). Sur quelques propriöt^g
d'une certain classe de fonctions transcendan-
tes (Crelle's Journ. XX, 1840). M6m. sur les
fonctions de la forme
i
x'-'''*'n/)iMx'')]-^d^
(Ib. XXIII, 1842). Auflös. einer geometr. Auf-
gabe (Ib. XXXX, 1850).
Brochant de ViUiers, Andre
Jean Marie. — Inspecteur general au
Corps royal des mines, Prof. d. Mineralogie
an d. Nicole de Mines in Pezay (1804), dann
(1815) an der in Paris, früher in Freiberg
studirend. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. und d.
späteren Instituts (AM) (C.R.XJ,
geb. 1772, Aug. 6, Villiers b. Nantes,*
gest. 1840, Mai 16, Paris.
Traite Clömentaire de Mineralogie suivant les
principes de Werner, 2 vol. Paris 1801— 1802.
Traite abrege de cristallographie, Ib. 1 81 8 (Aus
d. Dict. des scienc. nat.). Observations g6olog.
sur les terrains de transition qui se trouvent
dans la Tarantaise (Journ. Min. XXIII, 180S).
Sur les gypses de transition (Ann. Min. II,
1817). Sur la place des roches granitoides du
Mont-Blanc dans l'ordre d'anteriorite des ter-
rains primitifs (Ib. IV, 1819). Gisement des
minerais de plomb du Derbyshire et du Cum-
berland (Ib. XII, 1826). War Mitherausgeber
des Journ. des Mines. Unter seiner Direction
wurde die geolog. Karte von Frankreich ver-
fertigt.
* geb. 1774 . . . (BC) {QC).
Brockolsby, Richard. — Pract.
Arzt in London und bei d. brittischen Ar-
mee. Mitgl. d. Roy. Society u. d. College
of Physicians {ThJ (RGE),
geb. . . ., gest. 1797, Dec. 12 . . .
A dissertation on the Music of the Ancients,
17 . . Experiments relative to the analysis and
virtues of Selzer Waters (Med. Obser. vol. IV).
Brodhagen, Peter Heinrich Chri-
stoph. — Prof. d. Mathematik am Gymna-
sium zu Hamburg (HSL) (M. \l),
geb. 1753, Oct. 25, Hamburg,
gest. 1805, Mai 25, Itzehoe.
Versuch einer Dynamik usw. Hamburg 1787.
Methoden zur Bestimm, d. geogr. Länge und
Breite usw. Ib. 1791. Holztabellen usw., nach
Segondat, verbessert, Ib. 1792. Anleit. zum
gemeinnütz. Unterricht f. Handwerker, Künst-
ler u. Fabrikanten über d. pract. Grundsätze
mathemat., physischer u. tecfanolog. Kennt-
nisse, 3 Bde. Ib. 1792—94.
Bröndlund, Lorenz Jens. — Erst
Kaplan in Kopenhagen, dann Pastor an d.
Frauenkirche in Odensce auf Fünen (W)
305
Brollng
Brongniart.
306
geb. i700, . . . österbröndslÖv, Stift
Aarhuus,
gest. 1750; ... Odensee.
Stromata mathematico-physica, Havn. 1724 et
25. De voluptatibus raathematicis mixtis, Ib.
1726. Inquisitio Systematis Copermcani, Ib.
1728.
Broling;, Gustav. — Wardein bei d.
KÖnigl. Münze und Vorsteher d. Laborato-
riums des Bergcoliegiuras in Stockholm.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst (Vetensk.
Acad.Handi -1838;,
geb. 1766, Apr. i i , Lundsgärd, Nerike,
gest. i 838, Apr. I 2, Stockholm.
Academ. Afhandl. om Svenska Jern- och Stal-
förädlingens tillväxt i scdnare tider, üpsala
1788. Resa i England, 3 Bde. Stockholm 1817.
Bromeis, Joh-ann Conrad. — Dr.
Phil., Lehrer d. Chemie und Physik an d.
Realschule zu Hanau, von 18 42 — 51, dann
Privatdocent d. Chemie und Technologie
an d. Univ. zu Marburg (Or),
geb. 18 20, Febr. G, Cassel.
Die Chemie mit besonderer Rücksiebt aufTech-
nologie, Stuttg. 1853. Zerlegung d. Eläoliths
(Pogg. Ann. XLVIII, 1 839) . D« eines Glimmers
V. Vesuv u. ein. Fahlerzes v. Mexico (Ib. LV,
1842). MitZincken: Bildung v. Cyanverbindd.
in d. Producten d. Hohofens v. Mägdesprung
(Ib. id.). Ein wirk. d. Salpetersäure aufTalg-
u. Ölsäure (LJeb. Ann. XXXV, 1841). Unter-
such, d. Cocostalgsäure (Ib. id.). Verhalt d.
fett. Säuren gegen Salpetersäure (Ib. XXXVII,
1S41]. Über Fichtelit (Ib. id.). Untersuch, d.
Fette u. fetten Säuren in d. Butter (Ib. XLII,
1842). Über d. Kohlenstoffgehalt d. Eisens u.
seine Bestimm. (Ib. XLIII,''l843). Verhalt, d.
fett. Säuren z. Bleisuperoxyd fib. XLIV, 1843).
Üb. d. Chinolin (Ib. LH, 1845). Üb. d. Osteo-
Htusw. (Ib. LXXIX, 1851). Üb. d. gasreichen
Thermen zu Nauheim (Ib. LXXXI, 1852).
Bromeis, Gottlieb Theodor. —
Dr. Phil., Lehrer d. Chemie an d. Gewerb-
schule zu Aachen. Bruder d. Vorigen (Or),
geb. 1823, Oct. 31, Cassel.
Über d. schwefelwasserstoffhaltige Soolquelle
am Lindener Berge bei Hannover (Lieb. Ann.
LXIX, 1849). Über d. durch Einwirk d. Sal-
peters. Bleis auf Blei entsteh. Salze (Ib. LXXII,
1850),
Bromelly * Magnus von. — Leib-
arzt d. Königs v. Schweden, pract. Arzt in
Stockholm. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. da-
selbst (Act. litt, etscient. Suec. ^. 1736^ (SJ
(SLHJ,
geb. 1619, Mai 26, Stockholm,
gest. 173 1, März 2 6, Stockholm.
Lithographiae Suecanae .sperimen primum et
secunduni, üpsaliae 1726 et 27. Inledning tili
Poggcn d orf r H.-iDdwörlerLuch.
nodig kunskap at igenkänna och up6nna alle-
handa Bergarter, Metaller och FossiHer usw.
Stockhohn 1730. Disp. de monte Brunconis,
Upsal. 1732.
* Vor seiner .Adelung: Bromelius. — Sein Vater
Claus (geb. I(i39, yest. 17Ü5), auch Arzt, besass
eine bedeutende Mineralien-Sammlung, worüber:
Catalogue generalis s. Prodromus indicis specialioria
r«ruxn curiosarura quae «ervantur in Pinacotheca 0 1.
Broraelii, Oothenburgi 1698.
Brongniart, AntonLouis. — Apo-
theker Ludwigs XVI. Prof. am College
de Pharmacie, Prof. d. angewandten Che-
mie am Lycee republicain und am Jardin
des Planles. Oheim d. Folgenden (BJ (BN),
geb
gest. 1804, Febr. 24, Paris.
Tableau analytique des combinaisons et des
döcompositions des difförentes substances etc.
Paris 1778. Analyse de la terre d'ombre de
Cologne (Ann. Mus. bist. nat. II, 1803). Sur les
principes c;onstituanles de l'eau minörale de
Balaruc (Ib. iV, 1804). Arbeitete mit Hassen-
fratz am Journal des sciences, arts et mötiers.
Brongniart, Alexandre. — Inge-
nieur-en-chef des Mines, Director der K.
Porzellanfabrik zu Sevres seit 1800, Prof.
d. Mineralogie am Musee d'histoire natu-
relle seit 1822, früher (1797) Prof. d. Na-
turgeschichte an d. ficole centrale de qua-
tre nations. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. und
d. spateren Instituts (QCJ (G.\SJ^1J (CR),
geb. 1770, Febr. 5, Paris,
gest. 1847, Oct. 7. Paris.
Traite 6l6ment. de mineralogie avecdes appli-
cations aux arts, 2 vol. 8°, Paris 1807. Mit Cu-
vier: Description geologique des environs de
Paris, Ib. 1811 (3"»«edit. 1835). Essai d'une Clas-
sification minöralogique des roches m61ang6es.
Ib. 1813. Classification et caracteres rainöra-
logiques des roches homogenes et hötörogenes,
Ib. 1827. Cours de minöralogie et de geologie
etc. depuis 1794 jusqu'en 1821, Ib. 1822. Sur
le gisenient ou la position relative des Ophioli-
thes, Euphotides etc. dans quelques parlies
des Apennines, Ib. 1 821 . Tableau des terra) ns
qui composent 1 ecorce du globe, Ib. 1 829. Ta-
bleau de la disfribution methodique des esp6-
ces minörales etc. Ib. 1835. M6m. sur la pein-
ture sur verre, Ib. 1829. Traitö des arts c6-
ramiques et des poteries, 2 vol. Ib. 1844. —
Sur une nouv. espöce de minäral, nommöe
glauberite (Ann. chim. LXVII, 1808). Sur la
magnösite du bassin de Paris etc. (Ann. Min.
VII, 1 822). Sur les terrains calcar6o-trappeens
du pied meridional des Alpes lorabardes (Ib.
id.). Sur les caracteres zoologiques des for-
raalions etc. (Ih. VI, 1821). Mit Malaguti:
M6m. sur les kaolins (Ib. IJ, 1842). — Viele
Arlik. im Dict. d. scienc rf^lurcU und d. Ann.
(L seien r.at.
BroDgniari, A;1<«1( he Theodore.*
— Sohn von Alex and; e. Prof. d. Botanik
20
307
Bronkhorst
Brougham,
308
am College de France und am Musee d'hi-
stoire naturelle zu Paris. Mitgl. d. AcadT
d. Wiss. daselbst seit <834 (DCYJ,
geb. J80<, Jan. U, Paris.
Histoire des Vegötaux fossiles, 2 vol. 4®, Paris
1828 — 47. Gonsiderationsg6n6ralessur la na-
lure de la vägötation qui couvrait la surface
du globe aux diverses öpoques de la formation
de son ecorce (Ann. desScienc. nat. XV, 4 829).
— Viel rein Botanisches.
* Adolphe Theophile (5*. Jf.).
Bronkhorst (Bronckhorst , genannt
Neomagus od. Noviomagus), Jan. — Erst
Prof. d. Mathematik in Rostock, dann Re-
ctor d. Schule in Deventer, endlich, we-
gen der Religion vertrieben, nach CÖln
übersiedelnd (BWAJ (J),
geb. <'49i, . . . Nimwegen,
gest. 1570, .. . CÖln.
De numeris Libri duo , quorum prior logisti-
cem et veterum numerandi consuetudinem,
posterior theoremata numerorum complecti-
tur, Paris. 4 539. De astrolabii compositione,
Gol. 4 533. Edirte die Werke Beda's des Ehr-
würdigen, Cöln 4 537. Übersetzte ins Lateini-
sche: Ptolema^i Libr. VIII de Geographia.
Bronn, Heinrich Georg. — Dr.,
Prof. d. Natur- und Gewerbswissenschaf-
ten an d. Univ. zu Heidelberg (CL)^
geb. 1800, März 3, Ziegelhausen bei
Heidelberg.
System d. urweltl. Conchylien, Heidelb. 4 824.
System d. uPÄcltl. PÖanzenthiere , Ib. 4 825.
Gaea Heidelbergensis od. miueralog. Beschrei-
bung d. Gegend von Heidelberg, Ib. 4 830. Ita-
hens Tertiärgebilde usw. Ib. 4 834. Lethaea
geognostica oder Abbild, u. Beschreib, der für
d. Gebirgsformationen bezeichn. Versteinenirt-
gen, 2 Bde. Stuttg. 4 836—38. Geschichte der
Natur, 4 Bde. Ib. 1844—49. Mit C. v. Leon-
haxd: Jahrb. f. Mineralogie, Geologie, Geo-
gnosie u. Petrefactenkunde , seit 4 830. Viel
rein Paläontologisches u. Petrefactologisches.
Brooke, Henry James. — Woll-
händler in London Mitgl. d. Roy. Society
geb. Ml\, Mai 25, Exeter, Devonshire.
A familiär IntroducUon to Crystallography,
Lond. 4 823. A new Blowpipe (Ann. of Phil.
Vll, 4 816). On themeasurementof Iheanglesof
crystals (Ib. XIV, 4 819). On mesolype, needle-
stone and thomsonite (Ib. XVI, 4 820). On a
new lead ore (Ib. New Ser. IV, 4822). On the
crystaüine form of some new rainerals (Ib. V,
4 823). On the cryslalline form of artiQcial salts
(Ib. V et VI, 4823; VII, 4824), Account of
childrenite, somervillite and kupferschaum (Ib.
VII, 4 824). On nuttaUt, a new mineral (Ib. id.).
On baryto-calcit (Ib. VIII, 4 824). On sulphato-
tri-carhonale of lead, latrobite and sulphaleof
potäsh (Ib. X, 4 825). On symbolic notation
(Phil. Mag. VIII, 4 886) . On thulite and strömite
(Ib. id.). On the crystallographic identity of
certain minerals (Ib. X, 4 837). On the inter-
section of cristalline minerals (Ib. id.). On the
identity of phacolite and levyne with chabasie
(Ib. XI, 1837). On murio-carbonate and mu-
riate of lead (Ib. id.). On pyrosmalite (Ib. id.).
On an apparent case of isomorphous Substitu-
tion (Ib. XII, 4 838). On Haydenite and Cou-
zeranite (Ib. XVI, 4840). On crystallized na-
tive Oxalate of lime (Ib. id.). — Nach ihm be-
nannte Levy den Brookit (Ib. IX, 4825).
Brooke, Charles. — Wundarzt am
Westminster-Hospital in London. Mitgl. d.
R05r. Society (Or),
geb. 4 804, Juni 30, London.
Synopsis of Pure Mathematics, Cambridge 4 825.
On the automatic registrations of magnetome-
ters and olher meteorological Instruments by
photography (Phil. Tr. 4846 et 4849.— Der
von ihm erfundene Apparat wird auf den Stern-
warten zu Greenwicb, Toronto, Washington,
Madrid und Paris angewandt).
Brorson, Th... — Observator der
Sternwarte des Freiherrn von Senftenberg
(vormaligen Kaufmanns Parish aus Ham-
burg) zu Senftenberg in Böhmen (JU),
geb. 4 8 4 9, Juli 29, Norburg auf Alsen.
Entdeckte fünf Cometen : 4 846, Febr. 26 ; 1 846,
Apr. 30 ; 4 847, Juli 20 ; 4 851, Aug. 4 u. 4 854 ,
Oct. 22, ausser dem schon von Bond zu Cam-
bridge in Massachusetts 4 850, Aug. 29 gese-
henen, den er am 5. Sept auffand. Viele an-
dere astr. Beobb. in d. Astr. Nachr. Bd. XXIV
— XXXX. Über d. Vertheilung d. grossen Axen
d. Cometenbahnen (Ib. XXXIV, 4 852).
Brosses, Charles de. — Graf von
Tournay und Montcalcon, erster Präsident
(President ä mortier) des Parlaments von
Dijon, Mitgl. d. Acad. des Inscriplions et
Belles-Lettres zu Paris, so wie d. Acad. zu
Dijon und Nancy (Q),
geb. 4 709, Febr. 7, Dijon,
gest. 4 777, Mai 7, Paris.
Histoire des Navigations aux Terres australes,
2 vol. 4^ Paris 4 756. Traitö de la formation
möcanique des langues etc. 2 vol. 4 2", Ib. 1 765.
Brossy, s. Tardy de la ßrossy. ■.
Brongham (Brougham and Vaux), Lord
Henry. — Advocat und Staatsmann, be-
rühmt als Gegner des Sclavenhandels (18 4 4)
und als Rechtsbeisland d. Königin Caro-
line (1820); Parlamentsmitglied; Mitgl. d.
Royal Society, in London wohnhaft (BC),
geb. 4 779 etwa, . . . Edinburgh.
Analytical vievv of Newton's Principia, Lond,
1 855. Life o*f Pliilosopiiers of the time of Geor-
ge IH, Ib 1855. Experiments and observa-
tiuns on the inflection, refleclion and and co-
309
Bronghton
Brownrigg.
310
lours of light (Phil. Tr. -1796 et 1797, auch
Nicholson's Journ. Vol. I et II). General Theo-
rems, chiefly Porisms in higher Geometry
(Ib. 1798). Recherches expörimentales et ana-
lytiques snr la kimi^re (Compt. rend. XXX,
1850; XXXVI, 1853 et XXXVIII, 1854).
Broagfhton, Robert. — Capillin in
d. engl. Flotte, der die Expedition nach
Walchern und die gegen Isle de France
mitmachte; nach dem Frieden Oberst im
Corps der Seesoldaten (An. Ä. <82<;,
geb. <762 etwa, . . Slaffordshire,
gest. <82<, März 12, Florenz.
A Voyage of Discovery in the Northern Pacific
Ocean, 1 Vol. 4*, 18 . . — Begleitete Vancouver
und entdeckte dabei mit seinem Schiffe ver-
schiedene Inseln. Später untersuchte er die
Küste von Asien zwischen 35o u. 52" N. und
nahm dabei Strecken auf, die La Peronse nicht
gesehen hatte.
Brennoker (Broaoker) Lord Viscount
William. — Nach Wiederherstellung des
engl. Königtboms, zu der er selbst bei-
trug, Kanzler und Grosssiegelbewahrer
Karls IL, auch Commissioner of the Navy
und Master des St. Katharinen-Hospitals in
London. Milbegründer und, der Zeit nach,
erster Präsident d. Roy. Society (BDJ (ThJ,
geb. 1620 etwa, .. Castle Lyons, Irl.,
gest. <68 4, Apr. 5, London,
Experiments on the recoiling of guns (Sprat's
Hist. of the Roy. Society). The squaring of
the hyperbola by an infinite series of rational
numbersetc. (Phil. Tr. 1668). Demonstration
of the synchronisme of the vibrations in a cy-
cloid (Ib. 1673). Ein Brief an Wallis, die Recti-
fication der Parabel betreffend (Ib. id.). Fer-
nerer Briefwechsel mit Wallis in dessen Com-
mercium epistolicum 1658.
Broussonet, Pierre Marie Au-
guste. — Arzt, Prof. d. Medicin an der
Facultät zu Montpellier, Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Paris; während der Revolution
nach Spanien und Marocco flüchtend, spä-
ter zurückkehrend und als französ. Consul
folgweise in Mogador , auf den Canar. In-
seln und am Cap lebend; zuletzt Prof. d.
Botanik an d. Facultät in Montpellier (Mem.
geb. ^ 761, Febr. 28, Montpellier,
gest. 1807, Juü 26, Montpellier.
Sur le Trembleur [Silurus electricus] (Journ.
phys. XXVII, 1785; M6m. Par. 1782). Sur la
maniöre de pr(?parer les peaux de chövres ap-
peUöes marroquin (M6m. Inst. V). Sur du pa-
pier fait avec l'öcorce du murier blanc (Journ.
phys. XLIII, 1 3). Viel Medicinisches und
Zoologisches.
Browall, Georg. — Pfarrer zu Nachs,
Appelbode und Jaerna in Schweden (AJ,
geb. . . ., gest. 1705, . . .
De sale volatili, 1677.
Browall (Brovallius) , Johann. —
Bischof von Abo, vorher Prof. d. Naturge-
schichte an d. Univ. daselbst. Mitglied d.
Acad. d. Wiss. zu Stockholm (TFJ (AJ (BN),
geb. 1707, Aug. 30, Vesteräs,
gest. 1755, Juh 25, Abo.
Betänkande om Vattenminskningen, Stockh.
1755 (Historische u. physikal. Untersuch, von
d. vorgegebenen Vermindr, d. Wassers usw.
Stockh. 1756). Om en besynnerlig underjor-
disk fetma, funnen pä sjöbotten i Finland (Vet.
Acad. Handl. 1743). Om Rost-röken i Fahlun
(Ib. id.). Om en förgiftig änga uti Qvekne kop-
pargrufvor i Norrige (Ib. id.). Ron om Arse-
nik och dess metalliska natur (Ib. 1744).
Bro^B^n, John. — Chemiker in Lon-
don. Mitgl. d. Royal Society (ThJ (BJ,
geb. . . ., gest. 1735, Juni 8, . , .
On the sal catharticum amarum commonly
called the Epsom Salt (Phil. Tr. 1723). On the
preparation of Prussian hlue (Ib. 1724). On
camphor (Ib. 1725).
Brown, Joseph. — Prof. d. Physik
am Collegio von Rhode-Island in den Ver-
einigten Staaten (AAB),
geb. 1753 etwa, ....
gest. 1785, Dec 3, . . .
War der Erste, welcher Dampfmaschinen in
den Vereinigten Saaten zu erbauen und anzu-
wenden suchte.
Browne (Brown), Edward. — Arzt
am Bartholomäus-Hospital in London, Leib-
arzt König Carls IL; viel auf Reisen. Mit-
glied d. Roy. Society (BDJ (ThJ.
geb. 16 42 etwa, . . .
gest. 1708, Aug. 27, Northfleet, bei
Greenhithe, Kent.
A brief account of some travels in Hungaria,
Servia, Bulgaria , Macedonia, Thessaly etc.
London 1673. An account of several travels
through a great part of Germany etc. Ib. 1677.
Two parhelias or mock-suns lately seen in
Hungary (Phil. Tr. 1669). Letter concerning
damps in the Mines of Hungary and their ef-
fects (Ib. id.). On the quicksilver mines in
Friuli (Ib. id. ) . Accompt concerning many na-
tural baths in Austria and Hungary etc. (Ib.
1670). Account of the lakeof Zirknitz (Ib. 1669
et 1674).
Brownrigg, William. — Practi-
scher Arzt zu Whitehaven und Ormath-
waite in Cumberland. Mitgl. d. Royal So-
ciety (Ann.Phü.X.iSMJ,
20*
311
Brucaeus
Brückmann.
312
geb. nn, März 24, High Close Hall,
Cumberland,
gest. <800, Jan. 7, Ormathwaite,
Cumberland.
Art of making common salt, London 1748.
Thoiights on Hale's new method of destilla-
tion by the united force of air and fire (Phil. "
Tr. 4 756). An experimental Inquiry concer-
ning the mineral elastic spirit or air contained
in the waters of Spa etc. (Ib. id. and 4 774).
MitW. Watson: Several papers concerning a
new semi-metal, called platina (Ib. 1756). Mit
B.Franklin: On the stiNing of waves by means
ofoil (Ib. 1774).
Brucaeus, Heinrich. — Prof. der
Mathematik in Rom, zuletzt pract. Arzt u.
Prof. d. Medicin u. Mathematik an d. Univ.
zu Rostock (J) (B).
geb. 153i etwa, . . Alost, Flandern,
gest. 4 593, Dec. 31, Rostock.*
De motu primo, 1580. Institutione» sphaerae,
1584. Ausserdem Medicinisches.
♦ geb. 1530 etwa, gest. 1593, Jan. 4 {Kr).
Bruce, James. — Anfangs Jurist,
dann Weinhändler, darauf brittischer Con-
sul in Algier, endlich, nachdem er mehr-
jährige Reisen in Syrien, Palästina, Ara-
bien , Aegypten und Abyssinien gemacht,
in Schottland als Privatmann lebend (BD)
(B) (BN),
geb. 1730, Dec. 1 4, Kinnaird, b. Fal-
kirk, Schottl.,*
gest. 179 4, Apr. 27, Kinnaird.**
Travels to discover the source of the Nil in the
years 1768—73 conlaining a journey through
Egvpt, the (hree Arabias and Ethiopia, 5 vol.
Edinb. 179'J.
♦ geb. 1729» Dec. .. (vl6r.XlII).
*" gest. 17yi, Mai 2 (Oett). — Starb in Folge des Stur-
zes von einer Treppe.
Bruce, Archibald.
Arzt, Prof. d.
Materia medica und Mineralogie am Col-
lege of Physicians and Surgeons in New-
York (AAB),
geb. 1777, Febr. .., New- York,
gest. 1818, Febr. 22, New-York.
Journal of American Mineralogy, von dem 4 81 0
zwar nur ein Band erschien, das aber doch zu
Silliman's Journal of Science etc. Anlass gab.
Bruohausen , Anton. — Domcapi-
lular zu Münster (Fl) (M. Ii;,
geb. 1735, Münster,
gest. <815, Sept. 13, Müasler.
Institutiorws physicae , Monast. 1775 et 1785.
Brucker, Philipp Adam. — Pre-
diger foigweisc zu Bückeburg, Hameln und
Altona (MJ,
geb. 1676, Juni 22, Kilchbergb. Basel,
gest. 1751, März . ., Altona.
Diss. de Magnete, Basil. 1692.
Brückner, Isaak, s. Brückner.
Bruderer, s. Brüderer.
Bru6, fitienne Hubert. — Karto-
graph in Paris; machte die Expedition un-
ter Capt. Baudin (1801—1803) mit fBS)
(BN),
geb. 178 6, März 20, Parjs,
gest. 1832, Juli 16, Sceaux bei Paris.*
Atlas universel, in 65 Blatt, Paris 1830.
* An der Cholera.
Brücke, Ernst Wilhelm. — Dr.
Med., Prof. d. Physiologie und höh. Ana-
tomie an d. Univ. zu Wien, Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. daselbst seit 1849, früher Privat-
docent an d. Univ. zu Berlin und dann
Prof. extr. an d. zu Königsberg (Diss),
geb. 1819, Juni 6, Berlin.*
De diffiisione humorum per septa mortua et
Viva, Diss. Berol. 1843 (Daraus : Beitr. z. Lehre
von d. Diffusion etc. Pogg. Ann. LVIII). Über
d. Stereoskop. Erscheinungen usw. (MüUer's
Archiv, -{841). Über d. Vorkommen d. Harn-
säure im Rinderharn (Ib. 1842). Über d. in-
neren Bau d. Glaskörpers (Ib. 4 84 3 u. 45).
Über d. Leuchten d. Augen b. Menschen (Ib.
4 847). Über d. Bestimm, d. spec. Gew. d.
Milch (Ib. id.). Üb, d. Verhalt, d. optisch. Me-
dien d. Augen gegen Licht- u. Wärmestrahlen
(Ib. 1845 u. Pogg. Ann. LXV). Üb. d. Verhalt,
d. opt. Medien d. Augen gegen Sonnenstrah-
len (Ib. 1846 u. Pogg. Ann. LXIX). Üb. d. Blu-
ten d, Rebstocks (Pogg. Ann. LXIII, 1844).
Üb. d. Wesen d. braunen Farbe (Ib. LXXIV,
1848). Üb. d. Aufeinanderfolge d. Farben in
d. Newton'schen Ringen (Ib. id.). Untersuch,
über subjective Farben (Ib. LXXXIV, 1851,
ausführlicher: Denkschr. d. Wien. Acad. Bd.
III). Üb. Reinigung von Aräometern aus Glas
(Sitzungsberichte d. Wien. Acad. III, 1849).
üeb. seine Arbeitsloupe (Ib. VI, 1851). Über
d. Farben Wechsel d. Chamäleonen (Ib. VII,
1851). Üb. d. Farben, welche trübe Medien
im auffallend, und durchfallend. Lichte zei-
gen (Ib. IX, 1852, auch Pogg. Ann. LXXXVIII).
Ueb. d. Wirk, complementar gefärbt. Gläser
beim binocular. Sehen (Ib. XI, 1853, auch
Pogg. Ann. XG). Üb. d. Dichroism. d. Blut-
farbstoffs (Ib. id.). Üb. d. unechte Disper-
sion d. dichroit. Hämatinlösungen (Ib. XIII,
1854, auch Pogg. Ann. XCIV). Grundzüge d.
Physiologie u. Systematik d. Sprachlaute usw.
Wien 1856 (Aus d. Zeitschr. für öslerr. Gym-
nasien, 1856). Noch viel Anatomisches und
rein Physiologisches.
* geb. März G [IfA).
Brückmann, Franz Ernst. —
Pract. Arzt erst zu Helmstädt, dann zu
313
Brückmann
Brünings.
314
Braunschweig und Wolfenbüttel. Mitgl. d.
Leopold. Acad. (M),
geb. <697, Sept. 27, Marienthal bei
HelmstUdl,
gest. 1753, Miirz 21, Wolfenbüttel,*
De lapide violaceo Sylvae Hercyniae, Guel-
pherbyt. 1725. Magnalia Dei in Subterraneis
oder ünterifdische Schatzkammer aller Kö-
nigreiche und Länder, 2 Bde. Heimst. 1727 —
30. Specimen sistens bist. nat. lapidis numma-
lisTranssylvaniae, Guelpherbyt. i 727. Historia
naturalis curiosa lapidis tov ^Aoß^arov ejus-
que praeparationum, chartae nempe, lini, lin-
tei et ellychniorum incombustibilium, Brunsv.
\ m. Thesaurus subterraneus ducatus Bruns-
vigii etc. Ib. 1728. Leupold'ß Prodromus Bi-
blioth. metallicae, neu edirt u. eraendirt, Ib.
4 732. — Viele mineralog. u. naturhistor. Auf-
.^ätze in den Act. Acad. Naturae Cur. , den
Breslauer Sammlungen f. Natur u. Kunst, den
Miscellan. phys. med. math. v. Büchner, auch
einen in d. Phil. Tr. 1730.
* gest. März 25 (vliVC).
Brttckmann, Urban Friedrich
Benedict. — Sohn d. Vorigen. Prof. d.
Anatomie und herzogl. Leibarzt in Braun-
schweig fM.ll),
geb. 1728, Apr. 23, Wolfenbüttel,
gest. 1812, Juni 20, Braunschweig.
Abhandl. von den Edelsteinen, Braunschweig
1767 u. 1773. Nachtrage dazu, Ib. 1778 u.
1783. Vom Weltauge, Ib. 1777. Briefwechsel
mit H. K. E. V. Köhler über d. Sardonyxusw.
Leipz. 1801—1804. Über e. biegsam, elast.
Stein (Creirs Ann. 1784). Seltene Porphyrar-
ten ; Quarz- u. Hornsteinkrystalle (Ib. 1786).
Vermeintl. Chaicedonkrystalle (Ib. 1790). €ber
d. Basalt (CreU's Beitr. III, 1788). Beschreib,
d. Sternsteins (Schrift. Berl. naturf. Freunde,
VI, 1785 u. VII, 1787). Beschreib, d. Mond-
steins (Ib. VII). Vom ägypt. Kiesel (Ib. id.).
Über Aquamarin u. Topas (Ib. X, 1792). Über
sibir. Topas u. Beryll (Ib. id.). Fernere min.
Aufsätze in Voigt's Magaz., Baldinger's Magaz.,
dem Hannoversch, u. Braunschw. Magazin.
Brückner ( französirt : Brückner ) ,
Isaak. — Geschickter Mechaniker, folg-
weise in Basel, Paris, Petersburg, London,
Berlin, Paris und wieder in ßasel lebend
(LSLSJ fAR. llj,
geb. 1686, Juli 23, Basel,
gest. 1762, Apr. 6, Basel.*
Beschreib, einer Üniversal-Sonnenuhr, Peters-
burg 1735. Nouvel Atlas de la Marine etc.
Berlin 1749. Table des longitudes et latitudes
des principaux lieux marquös sur le grand
globe de cuivre doree construit 1752. Carte
generale du globe terrestre examinöe et ap-
prouv^e par Mr. Dan. Bemoulli, Basle 1755.
In Paris verfertigte B. eine Maschine zur Auf-
findung der Meereslänge.
* gest. Apr. 8 (M).
Brückner, Johann Georg An--
dreaS von. — Ralh im livländischen
Kameralhofe, später CoiJegienrath u. Etats-
rath, Corr, d. Petersburger Acad. (BN),
geb. 17 44, März 29, Heubach im Hiid-
burghausischen,
gest. 1814, Apr. 15 (A. St.), Riga.
Bestimm, d. Länge u. Breite von Riga (Bode'B
.lahrh. 1808). Über Monddistanzen (Ib. 1809).
Aufsätze in den Petersb. Mem.
Brüderer (französirt: Bruderer), Jo-
hann Jacob. — Gehülfe an der Stern-
warte zu Genf seit 1840 fOr),
geb. 1817, Aug. 10, Heiden, Cant. Ap-
penzell.
Seine Beobachtungen finden sich in E. Plan-
tamour's Observat. astronomiques und in den
Astron. Nachricht. XX, XXII, XXIII, XXVI,
XXVII u. XXVIII.
Brühl (auf Martinskirchen), Hans Mo-
ritz Graf von.* — Kurfürstl. sächsischer
wirkt. Geheimer Rath und zuletzt Gesand-
ter in London (M. II j,
geb. 173 6, Dec. 20, Wiederau b. Lie-
benwerda,
gest. 1809, Jan. 22, London.**
On the invcstigation of astronomical circles,
Lond. 1794 (Deutsch in Hindenburg's Archiv,
1795). Methode z. Ermittl. d. wirkl. Strahlen-
brechung mittelst astron. Kreise (Bode's Jahrb.
1798). Die Gattung der Abweich, d. Mittags-
fernrohrs zu bestimm. (Ib. 1799). Beweis ein.
Verfahrens, vm d. wahre Grösse d. Winkel zu
erhalten, die mit einem nicht merkl. fehler-
haft. Kreis-Instr. beobachtet worden (Ib. Sup-
plmtbd. III). Fernere Aufsätze daselbst in den
Jahrgg. 1790—1794, 1797 u. Suppl. I, II u.
III. —'Seine kostbaren Instrumente wurden
später zum Theil der Leipziger Sternwarte ein-
verleibt.
* Zu unterscheiden von Hans Moritz Graf v. Brühl
auf Seifersdorf (geb. 1746, Juli 26, gest. 1811, Jan.
31), der nicht hicher gehört.
** gest. Jan. 9 {C'L).
Bruell, Jean. — Jesuit, lebte einige
Zeit in Rom und lehrte dann in Dijon
(SBJJ (JJ,
geb. 1622, Paris,
gest. 1670, Apr. 27, Dijon.
Perspectiva practica etc. Paris 1642. Ars uni-
versalis fortificationura, Ib. 1665.
Brüllillg;s (holl'undisirt: Brünings),
Christian. — General-Director des Wa-
terstaats der batavischen Republik [M. II j
(KL.iSObJ (BWA),
geb. 173 6, Nov. 8, Neckarau, Pfalz,
gest. 1805, Mai 16, Haag.
Berichte u. Protokolle über d. Wasser d. Ober-
ströme, 2 Bde. mit Atlas, Amst. 1778. Ovor
315
Brünings
Brugnatelli.
316
de Waarneeming van de Snelheld der Winden
(Verhandl. Maatsch. Harlem, XIV). Aannierk.
wegens de verschillende hoeveelheid van Re-
gen en uitwassening op verschillende hoogten
etc. (Ib. XIX). Bericht wegens weerkundige
waarneemingenopZwanenborg, 1777 — 91 (Ib.
XIX-XXVII). Overd. allgemeeueGrondregel
d. Hydrometrie (Ib. XXIV). Verhandl. over de
Sneliheid van strömend Water etc. (Ib. XXVI).
Bericht wegens een nieuwen Hyetometer (Ib.
id.). Bericht wegens een nieuwen Hydrometer
(Ib. XXV'I). Bemerk, über d. Widerstand d.
Wassers (B. Woltanann's Beitr. zur hydraul.
Architect. III).
BfüningS (Brunings), Christian. —
Neffe des Vorigen. Haupt -Ingenieur des
holländischen Wasserstaats. Mitgl. d. In-
stituts d. Niederlande (MAI) {KL.\8^6J
(BWA) (BS),
geb. «756, Aug. 13, Homburg an der
Höhe,*
gest. 1826, MSrz 30, Leyden.
Verhandelingen over d. voordeligsten hoek
onder welken men de puntleeren eener Sliiize
kann zaraenvoegen, Harlem 1797. Verhandl.
over de vierdeelige molenassen (Gekrönt von
d. Genootschap te Rotterdam).
♦feb. 1757 . .. {BWA).
Brilnlng^S (Brunings), ConradLud-
wig. — Bruder d. Vorigen. Inspector d.
hoUänd. Wasserstaats, zuletzt Haupt-Inge-
nieur d. Dep. d. Rheinmündung, zu Herzo-
genbusch wohnhaft. Mitgl. d. Instit. d. Nie-
derlande (M.ll) (BWA) (BS),
geb. n75, Juli 13, Heidelberg,
gest. 1816, Aug. 1 6, Nimwegen.
Prove eener Theorie der staande Scheprad-
molens, Rotterdam 1800. Über verschiedene
merkwürd. Bewegungen, welche ein Doppel-
kegel vermöge d. Schwere darstellt, wenn er
auf d. Ränder zweier in ein. Winkel zusara-
menlauf. Seiten e. Kanals gelegt wird (Hin-
denburg'B Arch. VII, 1800). über d. Fehler in
d. Stellung eines Mittagsfernrohrs, u. Berich-
tig, d. beobacht. Durchgänge (Bode's Jahrb.
1801).
Brünnich, M orten Th ran e. — Erst
Prof. d. Ökonomie und Naturgeschichte an
d. Univ. zu Kopenhagen, dann Oberberg-
hauptmann in Norwegen und Director d.
Kongsberger Silber- und Blaufarbenwerks ;
von 1 8 1 4 an wieder in Kopenhagen lebend.
Mitgl. d. Dan. Gesellsch. d. Wiss. (E),
geb. 1737, Sept. 30, Kopenhagen,
gest. 1827, Sept. 19, Kopenhagen.
Forsüg tu mineralogie for Norge, Tronthjem
1777. Mineralogie, afhandlende Egenskaber og
Brug af Jord- og Steenarter, Kiöbnh. 1777.
Literatura Danica scientiarum naturalium etc.
Kiöbnh. 1783. Om Saltgrubprne i Siebenbür-
gen (Norske Vid. Selsk. Skr. V). Uppgift om
Steen Oculus mundi (Svenska Vet. Acad. Hand).
1777). Om tvcnneTennmalmer(Ib. 1778). Von
einer Art eines siebenbürg. Golderzes (D. G.
Schreber's NeueCameralschrift. Bd. XII, Leip-
zig 1769).
Brünnow, Franz Friedrich Ernst.
— Dr. Phil., Direct. d. Sternwarte zu Ann-
Arbor im Staate Michigan seit 1854, früher
erst Gehülfe an d. Berliner Sternwarte und
darauf Direct. d. Sternwarte Charlottenrub
zu Bilk bei Düsseldorf (Diss.),
geb. 182f, Nov. 18, Berlin.
Diss. de attractione moleculari, Berol. 1843.
Mem. sur la com^le elliptique de De Vico;
couronnö par la premiere Classe de linst, des
Pays-Bas. Amsterd.1849. Lehrb. d. sphärisch.
Astronomie, Berl. 1852. VieleBeobachtungenu.
Berechnungen von Cometen u. klein. Planeten
in den Astron. Nachr. XXII, XXIII, XXIV,
XXV, XXVII, XXVIII, XXIX, XXX.
Bragmans, Anton. — Prof. d. Phi-
losophie und d. Naturwissenschaften erst
an d. Univ. zu Franeker (1755 — 66), dann
an der zu Groningen (BW),
geb. 1732, Oct. 22, Hantum, Friesland,
gest. 1789, Apr. 27, Groningen.
Tentamina philosophica de materia raagnetica
ejusque actione in ferrum et magnetera, Frane-
querae 1765. Magnetismus seu de affinilati-
bus magneticis observationes. Ib. 1778 (Beide
Werke auch deutsch von Ch. Ct. Eschenbach).
Nieuwe manier om de magnetische kragt der
lichaamen teonderzoeken (VaderlandscheLet-
teroefeningen 1775 et 76). Specimen machi-
nae veterum per mechanicam recentiorem ple-
nius expositum (Comment. Gotting. VII).
Brag;mans, Sebald Justin. — Arzt,
erst Prof. d. Philosophie und Physik an d.
Univ. zu Franeker, dann (1795) d. Medicin
und Chemie an der zu Leyden , auch Ge-
neral-Inspector der Hospitäler. Sohn von
Anton (BWA),
geb. 1763, März 24, Franeker,*
gest. 1819, Juli 22, Leyden.
Lithologia Groningiana juxta ordinem Wallo-
rii digesta, Diss. Groning. 1781. Naturkun-
dige Verhandeling over een Zwavelagtigen Ne-
vel den 94. Juni 1783, Ib. 1783. Antheil an d.
Pharmacopoea Batava 1803. Viel Medicini-
sches und Physiologisches.
• geb. 1768, März 24 {SL).
Brugnatelll, L o d o v i g o (Luigi) G a s-
paro. — Dr. Med., Prof. d. Chemie an d.
Univ. zu Pavia von 1796 an (Tp. II) (BS)
(Tilloch, Magaz. LIII, < 8 1 9;,
geb. 1761, Pavia,
gest. 1818, Oct. 24, Pavia.
Elementi di chimica, appogiati alle piü recenti
scoperti etc. 2 vol. Pavia 1795—97. Gab her-
317
Bruhns
Bmnacci.
318
aus: Biblioteca fisica d'Earopa, 20 vol. Pavia
<788 — 9<; Giornale fisico-medico, später un-
ter d. Titel : Avönzamenti della Medicina e Fi-
sica, 20 vol. Ib. -1792 — 96 ; Annali di Chimica,
Ib. -1790—4 805; Giornale di Fisica, Chimica
e Storia naturali, 20 vol. 4*, Ib. -1808—27
(Erst allein, dann mit Brnnacci, Configliachi
und seinem Sohn Gas paro, welche beiden
letzten es auch nach seinem Tode von 4 84 7 —
27 fortsetzten). — Sehr viele Aufsätze in die-
sen u. andr. Zeitschriften , z. B. : Sur la cri-
slallisation de l'acide benzoique etc. (Ann.
chim. VI, 4 790). Sur le mouvement de cer-
tains Corps sur Teau (Ib. XII, 4 792). Sur l'a-
cide muriatique oxygön^ employe comnie pho-
toraötre (Ib. id.). Moyen de reconnaitre la pr6-
sence de l'acide nitrique dans l'acide sulfurique
du commerce (Ib, id.). Sur le phosphore (Ib.
XXIV, 4 797). Sur quelques modifications par-
ticuli^res de la lumiere (Ib. XXVI, 1798).
Nouv. observ. sur la mani^re de produire des
fulminations bruyantes avec divers corps par
le moyen du phosphore (Ib. XXVII, 4 798 et
XXIX, 4 799) . Sur la difförence qui existe entre
Toxigöne et le thermoxig^ne (Ib. XXIX, 4 799).
Proc6d6 pour präparer un or mussif (Ib. id.).
Sur l'ammoniure de cobalt et sur un acide
contenu dans loxide gris de ce mötal (Ib.
XXXIII etXXXlV, 4800). Procäde pour ob-
tenir l'öther nitrique sans feu (Ib. XLVII, 4 803).
Exp. galvaniq. sur la composition de l'acide
muriatique (Ib. LX, 4 806). Sopra alcuni feno-
meni galvanici (Giorn. di fisica I, 4 808). Sin-
golare degenerazione del cartone col galva-
nismo (Ib. id.), Sui trasporti e le decomposi-
zioni chimiche prodotte daü' elettrico (Ib. id.).
Sopra un' obbiezione fatta alla teoria termos-
sigena etc. (Ib. id.). Esame di una sostanza
cristallina trovata neu' olio di trementina (Ib.
II, 4 809) . Osserv. sopra il fosforo (Ib. V, 4 84 2).
Sulla maniera di prodarre freddi arteficiali
per mezzo di liquori spirituosi e neve (Ib. VI,
4 84 3). Süll carattere dell' arsenico d'imbian-
care co' suoi vapori le lamine di rame etc.
(Ib. VII, 4 84 4), Sulla costituzione chimica del
gas oliofacente e de' gas flogogeni carburati
(Ib. id.). Sul fosforismo di varj corpi (Ib. id.).
Sopra una combinazione naturale di olio di
pesco e ossiprussico (Ib. VIII, 4 84 5). Sopra
la materia colorante de' semi di caffö (Ib. id.).
Facile criterio per iscoprire la piii piccola quan-
titä d'arsenico (Ib. id.). Nuovo color giallo
igrometrico (Ib. id.). Leghe jjetalliche otte-
nute col galvanismo (Ib. id. et Ser. II. T. I.
4 84 8). Etc.
BrnhiiS, Carl Christian. — Dr.
Phil. , Gehülfe an d. Sternwarte zu Berlin,
früher Mechanicus (Or),
geb. 1830, Nov. 22, Ploen, Holstein.
De pianetis minoribus inter Martern et Jovem
circa solem versantibus, Diss. inaug. Berol.
4856. Entdeckte drei Cometen : 4853, Sept.
4 4-42; 4854, Sept. 42u. 4855, Nov. 42 (Astr.
Nachr. XXXVII, XXXIX u. XXXXII). Viele
Beobb. u. Berechnungen von Cometeu u. klein.
Planelen (Ib. XXXV, 4 852 — XXXXII, 4 85«).
Brumbey , C a r I Christian. — Pract.
Arzt in Berlin. Mitgl. d. Gesellsch. naturf.
Freunde daselbst (Schrift, dieser Gdl. \\l),
geb. 4713, Juni 4 1, Ballenstädt,
gest. 4 779, Dec. 2 4, Berlin.
Über d. endliche Umwandl. d. ganzen Erde
durch Feuer, Berl. 4 803. Gedanken über d.
Pailas'sche Eisenstufe (Beschäft. d. Gesellsch.
naturf. Fr. II).
Brumoy, Pierre. — Jesuit, Literat
und Dichter, Lehrer d. Rhetorik u. Mathe-
matik zu Caen (BEJ) (AJ,
geb. 4 688, Rouen,
gest. 4 742, Apr. 4 7, Paris.
De arte vitraria Libri duo, Cadomi 4 742,
Brunai Franz Xaver. — Jesuit,
Dr. Phil. u. TheoL, erst Gehülfe an der
Sternwarte zu Ofen, später Prof. d. bohr.
Mathematik an d. Univ. zu Pesth (SSJJ,
geb. 4 745, Sept. 4 4, Agram, Croatien,
gest. 4 847, Pesth.
Machte von 4 785 an regelmässige meteorolog.
Beobachtungen für die Manheimer Societat,
deren Mitglied er war.
Brnnacci, Vincenzo. — Prof. der
Mathematik an d. Univ. zu Pavia (seit 4 80 4)
und General-InvSpector des Öfifentl. Unter-
richts im Königreich Italien; früher (4 790)
Prof. d. Mathematik und Nautik am Marine-
Institut in Livorno. Mitgl. d. Socielä Ita-
liana (Tp. lüj (Mem. Soc. Ital. XLX, pt. Ii;,
geb. 4 768, März 3, Florenz,
gest. 4 84 8, Juni 4 6, Pavia.
Opusculo analitico sopra I'integrazione dellc
equazioni a differenze finite, Livorno 4 792.
Calcolo delle equazioni lineari, Firenze 4 798.
Analisi derivata ossia analisi dedotla da un
sol principio di considerare le quantitä, Pavia
4 802. Gor^o di Matematica sublime, 4 vol.
Firenze 4 804, Trattato dell' Ariele idraulico,
Milano 4 810, 184 5. Mem. sopra le pratiche
usate in Italia per la distribuzione delle acque
correnti, ^/erona 4 84 4. Mem. suII' uso della
variazione delle constanti nella integrazione
delle equazioni a coefficienti variabili (Mem.
Torino, 4 805). Sopra I'integrazione d'alcune
equazioni a differenze finite (AttidiSiena, VII).
Mem. sopra i principij e le applicazioni del
calcolo differenziale e integrale (Atti Istit. Bo-
logna, 4 806). Süll galleggiante composto (Ib.
id.). Mem. per distinguere i massimi ed i mi-
nimi nell' ordinario calcole delle variazioni
(Ib. id.). Sopra le soluzioni particolari delle
equazioni alle differenze finite (Mem. Soc. Ital.
XIV). Suil' urto dei fluidi (Ib. XVII). Sulla
reazione e spinta indietro dell' acqua che esce
dai fori dei vasi (Mem. Istit. Milano, 4 822).
Süll computo delle raacchine idrauliche (Ib.
id.). Sul salto semplice , sul salto mortale e
salto tondo (Giornale di fisica I, 4 808). Della
919
Bruncrona
Brunner.
320
leggerezza nel correre (Ib. id.). Esperienze
idrauliche (Ib. III, 1810). Tentativi per aumen-
tare la portata de inortaj da bomba (Ib. VI,
4 813). Suir eflFettodeir ali nelle freccie (Ib. id).
Sul retrocedimento che lo scappare de' fluidi
produce ne' vasi che li contengono (Ib. VII,
1814). Sulla dottrina deli' attrazione capillare
{Ib. IX, 1816). Sui ballerini di corda moUe
(Ib. id.). Sulla forza degli aniinali (Ib. X, 1817),
Sulla misura della percossa dell' acqua suU'
acqua (Ib. id.). Sopra gli equiUbri (Ib. Ser. II.
T. I, 1818). Sulla communicazione de' fluidi
(Id. id.).
Bnmorona, Nils. — Oberst im Di-
rectorio des schwedischen Lootsenwesens
fOrJ,
geb
gest. 18 46, Sept. 28, Stockholm.
Anmörkningar och vippgifter rörande vatten-
nainskningen vid Sveriges kuster (Vet. Acad.
Handl. 1813, auch Pogg. Ann. II, 1824).
Brunei, Sir Marc Isambert. — An-
fÄngs in der französ. Marine dienend, dann
(1793) nach Nevv-York auswandernd und
sich daselbst zum Ingenieur ausbildend,
als solcher 1799 nach England gehend,
wo er 1806 für einen Klobenmechanismus
zum Gebrauch der Marine 20000 Lstrl. von
der Regierung erhielt, und ausser mehren
andern Öffentlichen Bauten den Themse-
tunnel (1 825 — 42) nach seinem Plane aus-
führte. Mitgl. und zuletzt Viceprasident d.
Royal Society und d. Royal Institution of
Civil-Ingineers (An.R.f.iSid) (G.iS^O),
geb. 17 69, Hacqueville,Nor-
mandie,
gest. 1849, Dec. 12, London.
New Power obtained by Liquefied Carbonic
Acid Gas (Brewster, Journ. of Science V, 1826).
Bmnetti, Francesco Savcrio. —
Lehrer d. Mathematik und Philosophie in
Rom. Caplan der Päpste Clemens XII.,
Benedict XIV. und Clemens XIIL Y^;,
geb. 1693, Nov. 11, Corinaldo, Marc
Ancona,
gest
Traltato dell' Aritmetica commune e speciosa,
Rom 1 731 . Tralteniraenti scientifici sulla Sfera
geografica, Istorica, Meteore ed Astronomia,
Ib. 1754. Trattenimenti scientifici sull' Idro-
grafia, Nautica, Blasone, Statica, Meccanica,
Architettura, Pirotecnia e Suono, Ib. 1755.
Aritmetica binomica e diadica, Ib. 1756.
Brunetto, s. Latin).
Bruni, Teofilo. — Capuziner (Mzz)
geb. 1569, . . . Verona,
gest. 1638, .. . Vicenza.
Trattato di fare gli Orologj ed altri Istrument|
malematici, 1617. Armonia astronomica e geo-
metrica dove s'insegna la ragione di tutti gli
orologj, Venezia 1622. Frutti singolari della
geometria ; linea che quadra il circolo ed in-
venzione delle tre e quattro proporzionali, Ib.
1623. Novum planisphaerium s. universale
Astrolabium, Ib. 1625.
Brani, Giovanni Battista.. — Fran-
ciscaner, lehrte in den Klöstern seines Or-
dens zu Palermo, Messina und Castrogio-
vanni, war auch Maler [MzzJ (A),
geb. 1647, Juni 2, Enno od. Castrogio-
vanni, Sicilien,
gest. nach 17 07.
Anatomia della Prospettiva, Ottici, Anottica e
Catottica.
Bruni, Giuseppe Lorenz o. — Arzt
und Prof. d. Anatomie an d. Univ. zu Tu-
rin (BMP),
geb Turin.
gest. 1775, Nov. 18, Turin,
Concerning the Bologna Boltles (Phil. Tr. 1745).
C>n the hotbaths of Vinadio, in the province of
Goni in Piedmont (Ib. 1760).
Brunn, Lucas. — Kurs'ächsischer
Mathemalicus und Inspector d. Kun.stkam-
mer in Dresden. Lebte lange in Nürnberg
(WN) (A),
geb. Annaberg,
gest. nach 1640, . . . Dresden.
Praxis Perspectivae d. i. Von Verzeichnungen
usw. Nürnberg 1613. Euclidis Elementa pra-
ctica, Ib. 1625"!
Brunner, B a 1 1 h a s a r. — Pract. Arzt
und Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Halle.
Leibmedicus d. Anhalt'schen Fürsten (DK),
geb. 1540, Dec. 27, Halle,
gest. 1610, Juli 16, Halle.*
Wandte innerhalb 20 Jahren 1 6000 Gulden auf
chemische Versuche zur Auffindung des Steins
der Weisen.
* geb. 1533 . . ., gest. 1604 (7) ist falsch {DK).
Brunner (auch Brunn), J o h a n n C o n-
rad, Baron von. — Prof. d. Medicin an
d. Univ. zu Heidelberg, Leibmedicus des
Kurfürsten von d. Pfalz. Mitgl. d. Leopol-
din. Academie (ANC) (J),
geb. 1653, Jan. 16, Diessenhofen bei
Schafhausen,
gest. 1727, Oct. 2, Manheim.
De experiniento circa motum elasticum s. ef-
fervescentiam acidularum in antlia pneuma-
tica (Mise. Acad. Nat. Cur. Dec. 3, Ann. 1697
et 98). De phaenomenis quibusdam circa gra-
vitateui aoris (Ib. id.). Experimentum de bul-
larum emergenlium productione in solulione
chalybisaliorumquelerreo^um (Ephem Acad.
Nat. Cur. Cent. Ij.
»
321
Brunner
Brusch
322
Brunner, Joseph. — Kurfürstlich
pfalzbayerscher und später Königl. Ober-
verweser d. Bergamis zu Bodenmais (M. IIj
(OrJ,
geb. 1764, Älärz 23, Griesbach, Nie-
derbayern,
gest. <807, Apr. 14, Bodenmais.
Neue Hypothese von d. Entstehung d. Gänae,
Leipz. iSOi. Handbuch d. Gebirgskunde usw.
Ib, 180^2.
Brunner, Carl Emanuel. — Dr.
Phil., Prof. d, Chemie u. Pharmacie an d.
Univ. zu Bern; früher Apotheker daselbst
(OrJ,
geb. 1796, Jan. 25, Bern.
Über d. Darstellung d. Kaliums u. Natriums
(Schweigg.Journ. XXXVIII, 4 82.3). Verbessr.
sein. Apparats z. Kaliumbereit. (Pogg. Ann.
IV, 1825). Bas. schwefeis. Kupferoxyd (Ib. XV,
-1829). Bereit, d. Zinnobers auf nass. Wege
(Ib. id.). Bereit, d. Schwefelkohlenstoffs (Ib.
XVII, 1829) Bestimm, d. Wassergehalts d.
Atmosphäre (11). XX, 1830). Bestimm, d. Koh-
Icnsäiiregehalts derselben {Ih. XXIV, 1832).
Über d. Analyse orean. Stoffe (Ib. XXVI, 1 832) .
Über d. SauerstoflFgchalt d. Luft (Ib. XXVII,
1833). Versuche üb. Eudiomelrie {Ib. XXXI,
1834). Darstell, d. Selens aus Selenschlamm
(Ib. id.). Untersuch, einig. Kupfersalze ^Ib.
XXXII, 1834). Beschreib. "e. Barometers (Ib.
XXXIV, 1835). Über Stärkemehl u Sfärke-
zucker (Ib. id.). Apparat z. Hervorbring, e.
Luftzugs, Aspirator (Ib. XXXVIII, 1836). Beitr.
z. ehem. Analyse (Ib. XLIV, 1838) Neue Be-
stimmungsmethode d. KohienstofTs (Ib. XCV,
1855). Darstell, von Silberblech auf galvan.
Wege (Mittheil. d. naturf. Gesellsch. in Bern,
1843). Analyse v. Schiesspulv. usw. (Ib. id.).
Üb. kohlens. Kupferoxyd und Schwefelkupfer
(Ib. 1844). üb. natürl. u. künstl. Ultramarin
(Ib. 1845). Bestimm, d. Kohlensaure in Salz-
verbind. (Ib.1846u. 47). Einwirk. d. Zuckers
auf chromsaures Kali (Ib. 1847). Beitr. z. Eu-
diomelrie (Ib. id.). Quantit. Bestimm, d. Gol-
des aus Legirungen (Ib. 1849). Zur Analyse v.
Metall-Legirungen [Ib. 1851). Darstell, v. rein.
Silber aus Chlorsilber (Ib, 1852). Fällung' von
rein. Kupfer usw. (Ib. id.). Trenn, v. Kupfer
u. Zink (Ib. id.). Bestimm, v. Gasgemengen
(Ib. id.). Reinig, d. Leuchtgases (Ib id.). Anal,
d. atmosph. Luft (Ib. 1S53K Bereit, d. rauch.
Salpetersäure (Ib. id.). Untersuch, d. Wie-
nerkalks (Ib. id.). Luftleerer Raum auf ehem.
Wege (Ib. 1854). Üb. Darstell. d. Aluminiums
(Ib. 1856).
Brunner (später Brunner v. Watten-
wyl), Carl. — Sohn d. Vorigen. Dr Phil.,
Prof. d. Physik an d. Univ. zu Bern, bis
1856, auch Telegraphen-Direclor (Diss),
geb. 1823, Juni 23, Bern.
De ralione quae inter fluidorum cohaesionem
et calorem aliasque viies moleculares inter-
cedit, Diss. inaug. Berol. 1846. Über Dicht«
P 0 g g e n d 0 r f f , IlandwörlciLucli.
d. Eises bei verschiedn. Temperaturen (Pogg.
Ann. LXIV. 1845). Üb. Ein«, d. Magnetism.
auf thier. Körper (Mitthl. d. naturf. Gesellsch.
in Bern 1847). Üb. Cohäsion d. Flüssigkeilen
(Ib. id.) Diamagnetism. d. Eises (Ib. 1848).
Einfl. d. Magnetism.. auf d. Cohäsion d. Flüs-
sigkeiten (Ib. 1849). Über gefärbten Schnee
(Ib. 1850). Productionskraft der Natur (Ib.
1850). Über das Taschenbarometer (Ib. 1853,
Pogg. Ann. XCI).
Bruno,* Giordano. — '- Dom-nica-
ner, der wegen Religionszweifel sein Va-
terland verliess, von I58G bis <58u Vor-
lesungen in Wittenberg hielt, daselbst zur
lutherischen Kirche übertrat und, als or
später nach Italien zurückkehrte, <598 der
Inquisition zu Venedig in die Hände fiel
und zu Rom verbrannt wurde (BUN) (J)
(B) (BN) (Mzz),
geb. Mitte d. XVI Jahrb., Noia. Cam-
panien,
gest. 1600, Febr. 17, Rom.**
Spaccio della bestia trionfante, Parigi 1584.
Del intinito universo, Venez. 1584. Acrotisnms
seu rationes articulorum physicorum adver-
sus peripaleticas Parisiis propositorum, Vi-
tebergae 1588. Articuli centum et soxaginla
adversus Malhematicos et Philosophos, Pra-
gae 1688. De innumerabilibus, immen.so et in-
figurabili seu de universo et mundis, libr. VIII,
Francof. 1591.
* Bruni bei {Mzz).
** gest. Febr. 9 {ZCÄ. II) ist falsch, da er nur an die-
sem Tage zum Tode verurtheilt wavd.
Brunswiser, Matthias. — Arzt und
Renlamtsphysicus zu Burghausen (Mj,
geb. 172?, Raraersperg, Baiern,
gest. 1789, Mai 22,. . .
Versuche, mit mineralischen säuern Geistern
aus den Hölzern Farben zu ziehen (Abh. d.
Münch.Acad. VIII, 1773). Entdeck, verschiedn.
vegetabil. Farbmalerialien, Seiden- u. Wollen-
zeuge schön u. dauerhaft zu färben (Ib. id.).
Lilhoiogische Beobachtungen (Ib. IX, 1775).
Brusch (Bruschius), Caspar. — Ge-
schichtschrciber u. Dichter, der <552 vom
König Ferdinand von Deutschland den
poetischen Lorbeerkranz erhielt, auch zum
Pfalzgrafen des helL römischen Beichs er-
nannt wurde (Jj,
geb. KM 8, Aug. t G, Schlackenvvalde,
Böhmen,
ges?. 1Ö59, zwlsch. Rothen-
burg u. V/indsheim.*
Beschreib, d. Fichteibe rges (durch Zach. Theo-
bald), Wittenb. 1612. Encomia llabae Schla-
cken waidensit oi ihormarum Carciinaruiii
apud Bohcmos, Ib.
* Im S'.l.iinjoL>.n(hwh3n Wrl.le, dasdbst v.-u £del-
Irnt'en • rraordct, die er in scinoii Schrifteu aujc^if-
fcr. hatte.
21
323
Brunn
Buch.
324
Brnmi, Malthe Conrad. — Wegen
politischer Schriften i. J. <800 aus seinem
Vateriande verwiesen, lebte er darauf in
Paris als Literat unter dem Namen Malte-
Brun (£),
geb. 1775, Aug. 4 2, Thisled, Jütland,
gest. <826, Dec. i4, Paris.
Mit E. Mentelle: Geographie math^matique,
physique et poHtique de toutes las parties du
monde, 4 6 vol. Papis <»03— 7. Pröcis de la
Geographie universelle, Ib. 4 810. Gab heraus :
Annales des voyages etc. 24 vol. Paris 4808 —
45. Nouv. Ann. des voyages etc. Ib. 4824 —
4 826. — B. war i. J. 4 840 Mitstifter d. Soci6t6
de Geographie in Paris.
Bmun, Heinrich Wilhelm. — Dr.
Phil., Prof. d. Physik und Mathematik am
Bichelieu'schen Lyceum in Odessa seit 4 83 4
(Or),
, geb. 1806, Mai 25, Friedrichshamn,
Finnland,
gest. 4 854, Jan. 30, Odessa.
De cycloidis aequatione atque indole, Göttln-
gae 4 82S, Einige mathemat. Werke in russi-
scher Sprache, Odessa 4838, 4845 u. 4 848.
Beitrag zur analytischen Geometrie (Bullet,
scient. de l'Acad. Petersb. II, 4 837 u. VI, 1840).
Über d. Integrabilität der Functionen mit meh-
ren verändert. Grössen (Bullet, phys. malh.
de racad. Petersb. VII, 4 849).
BrayB, Jan van. — Prof. d. Logik,
Mathematik und Physik an d. Univ. zu
Utrecht (}),
geb. 4 620, Aug. 25, Gorcum,
gest. 1675, Oct. 24, Utrecht.
De corporum gravitate et levitate. Epistola ad
J. Vossiam de Lucis causa et origine.
Brydone, Patrik. -- Erst Officier,
dann Controleur des Stempelamls; lange
Zeit auf Reisen in Italien u. Sicilien. Mitgl.
d. Roy. Soc. in London und der in Edin-
burgh (GM. 4 818; (BN) (BSJ,
geb. 4 744, bei Dumborlon,
Nordp-^ngland,
gest. 4 818, Juni 4 9, Lennel^house, Ber-
wrickshire.
A Tour through Sicily and Malta, Lond. 4 773
(Erlebte viele Auflagen u. Übersetzungen). An
instance of the electrica! virtue in the eure of
a Palsy (Phil. Tr. 4757).* A further account
of the effects of electricity ia tlie eure of some
diseases (Ib. 4 758). On a fiery Meteor and also
on some new electrical experimcnts (Ib. 4 773).
On a thunder-storm in Scotland, with some
meleorological observations (Ib. 4 787).
* Im Titel dieses Aufeatics nennt er eich : Minister of
Coldingham.
Buache, Philippe — Erster Geo-
graph des Königs von Frankreich, Milgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Paris (Mein. Par. Ulf)
(B) (BN) (Q),
geb. 4 700, Febr. 7, Paris,
gest. 4 773, Jan. 27, Paris.
Considärations g^ographiquesetphysiques sur
les nouvelles döcouvertes de la grande mer,
Paris 4 753. Atlas physique, in 20 Foliobl. Ib.
4754. Construclion d'une nouv. boussole dont
Taiguiüe donne, par une seule et raöme Ope-
ration, rinclinaison et declinaison etc. (Mem.
Paris 4732). Essai de geographie physique, oü
Ion propose des vues gönörales sur l'espece
de charpente du globe, compos6e des chaines
de montagnes qui traversent les mers comme
les terres etc. (Ib. 4 752). Parallele des fleuves
des quatres parties du monde, pour servir ä
d^terminer les hauteurs des montagnes etc.
(Ib. 4 75»).
Buaohe (genannt de la Neuville), Jean
Nicolas. — Sohn von Philipp. Erster
Geograph d. Königs, Inspector d. Plan- u.
Kartensammlung d. Marine. Milgl. d. Acad.
d. Wiss. u. d. Längenbureaus (B) (BN) (Q),
geb. 4 7 4 4, Febr. 4 5, Neuville-au-Pont,
gest. 4 825, Nov. 2 4, Paris.
Geographie elementaire anclenne et moderne,
2 vol. Paris 4 769— 72. Verschiedene Abhandl.
geograph. Inhalts in d. Mäm. d..Acad. und d.
Instituts.
Boat, s. Dubuat.
Bubendey, Georg Heinrich. —
Collaborator am Johanneum in Hamburg
seit 4 830 (HSL),
geb. 4 806, Oct. 30, Hamburg.
Über d. Ableitung d. Taylorschen Theorems
aus den Principien des Infinitesimal-Galcüls
(Progrm. d. Johanneums), Hamb. 4 841. Über
d. Axiome in d. Elementen d. Euclid, Ib. 4 848.
Buccl, Antonio. — Lehrer d. Philo-
sophie am Gymnasium zu Faenza (Tp. l\\),
geb. 4 727, Aug. 48, Faenza,
gest. 4 793 etwa, . , Faenza.
Saggio sopra il flogisto e le differenti specle di
aria e di calore, 4 783. Specimen physicae ge-
neralis, 4 790.
Buch, Christian Leopold von.—
Freiherr, Herr von Gelmersdorf, Schöneberg
usw. in der Ukermark, preuss. Kammerhorr
und seit 1806 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in
Berlin. Anfangs dem Bergfach sich widmend
und dazu die Bergacademie in Freiberg
(1790 — 93), so wie die Univ. Halle und
Göllingen besuchend ; sp'üler viele wissen-
schaftliche Reisen unternehmend. (MK)
(IL V. Decken, Vcrhandl. d. naturhislor.
Vereins der prcitss. Uhcinlande usw. 4 853;
325
Bach.
326
Ewald, Ahhandl, d. Berlin. Acad. 1854;
v.Carnall's Gedächtnüsrede, 1853; Hai-
dinger, Jahrbuch d. geolog. Reichsanstalt,
1853;.
geb. 177 4, Apr. 26 (25), Stolpe, b. An-
germünde, Ukermark,
gest. <853, »farz 4, Berlin.
.Beobb. über d. Kreuzslein, Leipz. <794. Ver-
such einer mineralog. Beschreib, v. Landeck,
Berl.<797. Geognost. Beobb. auf Reisen durch
Deutschland u. Italien, 2 Bde. Berlin 4 802 u.
4 809. Reise durch Norwegen und Lappland,
2 Bde. Ib. 4 84 0. Physikal. Beschreib, d. Ca-
narischen Inseln, 4 Vol. 4** nebst Atlas, Berl.
4 825 (Resultat seiner Reise dahin i. J.. 4 84 5).
Karte d. Umgegend d. Laacher Sees, Ib. 4 820.
Geognost. Karle von Deutschland in 42 Blatt.
Ib. 4 826, 5. Aufl. 4 843. Beitr. z. Bestimm, d.
Gebirgsformationen in Russland, Ib. 4 840. —
Beitr. zur mineralog. Beschreib, d, Umgegend
V. Karlsbad (Bergmann. Journ. II, 4792). Por-
phyr-Aggregat V. Giebichenstein b. Halle usw.
(N. Bergm. Journ. I, 4 795). Über d. Basalte
u. Griinsteine Otaheiti's usw. (Ib. id.). Das
Übergangsgebirge Schlesiens (Moll's Jahrb. II,
4 798). Üb. d. südl. Tirol, die Basalte v. Fassa
(Ib. III, 4 799). Neue Krater-ÖfiFnung am Ve-
suv :1b. V, 1804). Der Epomeo auf Ischia ist
kein vulcan. Kegel usw. (Moll, N. Jahrb. V,
4 814). — Geoguost. Beschairenh: d, Umgegend
V. Pergine in Tirol (N. Sehr. d. Gesellsch. na-
turf. Fr. III, 4 804). Geolog. Bemerkk. üb. d.
Schweiz (Ib. id.). Roms Geologie «(Ib. id.). Die
Stcinkohlenwerke von Entrevernes b. Annecy
(Mag. d. Gesellsch. naturf. Fr. I, 4 807). Über
Tremolit- Vorkomm, in Norwegen (Ib. 4 809).
Reise vonGlarus nachChiavenna (Ib. id.). Üb.
d. Eisensteinlager in Schweden (Ib. iV, 4 84 0).
Elast. Bitumen im magnet. Eisenlager v. Dan-
nemora usw. (Ib. id.). Üb. Localgebilde u. all-
gem. Gebirgsformationen (Ib. id.). Definition
einer Felsart (Ib. id.), Geologie zw. Borghetto
u. Montanara (Ib. id.). Der Zobtenberg u. d.
Gabbrogesteine(Ib.ld.). Über Gabbro od. Eu-
photid (Ib. id.). Üb. d. geogn. Beschaffenh.
von Van-Diemens-Land (Ib. VI, 4844). — Üb.
d. Ursache d. Verbreit, d. erratisch. Blöcke
d. Alpen (Abh. d. Berlin. Acad. f. 4804—44).
Ist d. Marligny- u.-St.-Maurice-Gneuss nicht
Übergangsgebirge? (Ib. id.). Über Trapp-Por-
phyr usw. (Ib. f. 4806). Sind d. Schemnitzer
u. Kremnitzer Fclsorten in Ungarn vulcanisch?
(Ib. id.). Die Bernina-Kette in Graubündten
(Ib. f 4 844-45). Drei liefe Einschnitte in d.
Centralkette der östl. Schweiz (Ib. id.). Die
Bild. d. Alpenthälerusw. (Ib. id.). Höhenmess.
zw. Tirano u. Chur (Ib. id.). Über d. liagel
(Ib. f. 4 84 5—46). Übersicht d. Flora d. canar.
Inseln (Ib. f. 4 84«— 4 7). Üb. einige Trappge-
birge in d. Nähe von Gratz (Ib. f. 4 848-49).
Üb. d. Zasammensetz. d. basalt. Inseln u. üb.
Erhebimgskrater« (Ib. id.). Üb. d. Beweg, d.
Barometers zu Berlin (Ib. id.). Üb. barometr.
Windrosen (Ib. id.). IJeb. d. Klima d. canar.
Ins. Ib. f. 4 820). Üb. e vulcan. Ausbruch auf
d. Insel Lanzeroie (Ib id.). Üb. d. Berg von
Teneriffa (Ib. f. 4 820—24). Obsidian u. Bim-
stein nur in d. in freier Luft brennend, Vul-
canen (Ib. id.). Der Dolomit als Felsart (Ib. f.
4 882—23), Trecbyt im Herz d. vulcan. Berg©
(Ib. id.). Üb. d. Temperatur d. Quellen (Ib. f.
4825). Üb, einige geognost. Erschein, in den
Umgeh, d. Luganer Sees (Ib. f. 4 827). Üb. d.
Lagerung v. Melaphyr u. Granit in d. Alpen
V. Mailand (Ib. id.). Üb. d. Silificalion organ.
Körper usw. (Ib. f. 4 828). Zwei neue Arten v.
Cassidarien usw. (Ib id.). Einige Bemerkk.
üb. d. Alpen in Baiern (Ib. id ). Über d. Aci-
moniten in d. alt. Gebirgsschichten (Ib. f. 4 830).
Üb. Gonialilen (Ib. id.). Üb. Terebrateln (Ib.
f. 4 833). Üb. Delthyris od. Spirifer u. Orthis
(Ib. f. 4 836), Üb. d. Jura in Deutschi. (Ib. f.
4 837). Üb. Goniatiten u. Clymenien in Schle-
sien (Ib. f. 4 838). Üb. Productus u. Leptaena
(Ib. f. 4 844). Üb. Granit u. Gneuss (Ib. f, 4 842).
Ueb. Cystideen usw. (Ib. f, 4844). Üb. Spiri-
ferKeilhaviiu. die Bäreninsel usw. (Ib. f. 4846).
Üb. Geraliten (Ib. f. 4 848). — Die Gränzen d.
Kreidebildungen (Monatsber. d. Berl. Acad. f.
4849). Üb. d'. Anden in Venezuela (Ib. id.).
Üb. merkwürd, Muschelumgebung d. Nordsee
usw. (Ib. 4 854). Üb. d. Lagerung d. Braun-
kohlen in Europa (Ib. id.). Über Blattnerven
und d. Gesetze ihi*er Vertheilung (Ib. 4852).
Über d. Juraformation auf d. ErdoberflSche
(Ib. 4 853). — Der Thüringerwald (Leonhard's
Taschenb. 4 824. II). Über d. Harz (Ib. id.).
Die Agate d. Ilefelder Porphyre (Ib. id.). Üb.
d. geognost. Systeme von Deutschland (Ib. id.).
Üb. d. Dolomit (Ib. id.). Basalt im roth. Sand-
slein b. Wallrode, Hessen-Cassel (Leonhard**
Jahrb. 4 832). Über jurassische Gesteine bei
Hohnstein, Sachsen, usw. (Ib. 4834). Über d.
Hebungen im Jura (Ib. 4 837). Über Dolomiti-
salion (Ib. 4 839). Noch viel Petrefactologisches
daselbst. — Über Per<m*i Schlüsse aus seinen
Beobb. über d. Temp. d. Meere« usw. (Gilb.
Ann. XX, 4 805). Über Rom's Temperatur (Ib.
XXIV, 4 806). Tcmp. einiger Quellen b. Neuen-
burg (Ib. id.). Klimatolog. Beobb. üb, d. West-
küste Norwegens (Ib. XXV, 4 807K Über die
Grenzen des ewigen Schnees im Norden (Ib,
XXXV. 4 84 0). Üb. d. Tcmp. d. Quellen (Ib.
XLl, 4 842). — Über d. Steinsalzlager zu Bex.
(Pogg. Ann, III u. IV; 4825), Über Alpenge-
schiebe (Jb. IX, 4 827), Zu.sammenstell. d. npch
thätigen Vulcane (Ib. X, 4827). Bemerk, über
Quellentemperatur (Ib. XII, 4 828). Üb. d. sub-
tropische Zone (Ib. XV, 4 829] . Üb. Erhebungs-
kratere u. Vulcane (Ib. XXXVII, 4 836). Über
d. Jura in Deutschi. (Ib. XL, 4 837). Zu Sef-
ström'g Aufsatz üb. skandinav. GeröUfurchen
usw. (Ib. XLllI, 4 838). Gewitter im Norden'
(Ib. IL, 4 840:. Üb. Granit u. Gneuss (Ib. LVIIl,
4 848. — Besuch u. Entstehungsweise d. Monte
nuovo (Zeitschr. d. deutsch, geol. Gesellsch.
zu Berlin I, 4849). — Considerations sur le
barometre (Journ. phys. XLIX, 4 799). Sur le
granit (Ib. id.). Sur la'forraation de la Leucite
(Ib. id.) — Tablean de la partie meridionale
du Tyrol (Ann. chim. phys. XXIH, 4823). Sur
la Dolomie du Tyrol fib. id.). — Weiteres in
A. Boui'f Catalog seiner Werke, Alma nach d.
Acad. d. Wiss. zu W^ien 1853.
24*
327
Buch
Bacholz.
328
Buch, Johann Jacob Casimir. —
Pract. Arzt in Frankfurt a. M., Mitglied d.
BürgerreprUsentation, Mitstifter d. Senken-
berg'schen naturforsch. Gesellschaft und
d. physikal. Vereins daselbst (St) (G. 1 85 1y,
geb. 1778, Sept. 17, Frankfurt a. M.,
gest. 1851, März 1 3, Frankfurt a. M.
Über Elektromagnetismus (Schweigg. Journ.
XXXI, 1824). Bemerkk. über d. Selen (Güb.
Ann. LXIX, 1821).
Buchanan, Hebert so n. — Civil-
Ingenieur in Glasgow (MMA'l) (BS),
geb. 1770 etwa, . . Glasgow,
gest. 1816, Juli 22, bei Taunton.
Essays on the Warming of Mills and other
Buildings by Steam, \ 807. Essays ou the Eco-
nomy of Fuel and Management of heat, Glas-
gow 1810. Practical Essays on Millworks and
other Machinery etc. 3 vol. 1814. Treatise on
propelling Vessels by Steam, 1816. On Steani
Boats (Tilloch's Phil. Mag. XLV, 1815).
Bncha&an, George. — Civil-Inge-
nieur in Edinburgh. Mitgl. d. Royal Soc.
in Edinburgh u. zeitl. Präsident d. Scottish
Acad. of Arts. Schwager von Farad ay
(Än,R.\^^%),
geb:
gest. 1852. Oct. 30, Edinburgh.
On the wooden-bridge atMontrose and on the
erectingof a suspended iron-bridge in its stead
(Edinb. philosoph. Journ. XI, 1824). On the
Strength of Materials, with an Account of se-
veral Experiments on the Transverse Strength
of Wood and Iron (Ib. XII, 1825).
Buchele, Joseph. — Prof. d. Ma-
thematik u. Physiographie am Gymnasium
zu Amberg, später Pfarrer zu ünlergeramb-
heim (MM),
geb. 1779, Jan. 17, ünterglauheim,
Baiern,
gest
Änleit. z. Berechn. d. Verhältnisse, Neuburg
1809. Anfangsgründe d. Geometrie, Amberg
1814.
Buohholz, Georg. — Geistlicher,
erst Kector zu Hagy-Palugya , später zu
Kaesraark im Zipscr Comitat, Ungarn. Mit-
glied d. Leopoklin. Acad.
teb. 1588, Nov. 3, Kaesmark,
gest. 1737, Aug. 3,
tJber d. Winde, welche auf dem Gipfel d. Kar-
pathen wehen. Relation vom Goldwerk zu Ja-
raba in d. Zolyomer Gespannschaft (N. Bres-
lauer Samml. 1726).
BuchmüUer
Prot, am
(G. 18o0;,
5 4n ton Leopold. —
Thierarzenei-Institut in* Mien
geb. 1783 etwa,
gest. 1850, Mai 30, Wien,
Anfangsgründe d. Naturlehre etc. Wien 1832.
Handb. d. Chemie für Thierärzte u. Ökono-
men, Ib. 1836.
Bachner, Johann Andreas. —
Dr. Phil, et Med., Prof. d. Pharmacie an d.
Univ. zu München und Vorstand d. phar-
maceut. Instituts derselben; früher Prof.
an d. Univ. zu Landshut. Mitgl. d. xVcad.
d. Wiss. in München (Or),
geb. 1783, Apr. 6, München,
gest. 1852, Juni 5, München.
Erster Entwurf eines Systems d. chemisch,
Wissenschaft u. Kunst, München 1815. Wür-
digung d. Pharmacie, Ib. 1818. Über d. Trenn,
d. Pharmacie von d. Heilkunst, Ib. 1819. Voll-
ständiger Inbegriffd. Pharmacie, 7 Bde. Nürnb.
1821—27. Einleitung in d. Pharmacie, Münch.
1821. Toxicologie, Ib. 1822. Grundriss der
Physik als Vorbereit, z. Chemie usw. Ib. 1 825.
Grundriss d. Chemie, 3Bde. 1830 — 36 (Die
vier letzten Werke sind besonders erschienene
Theile des Vollständ. Inbegriffs d. Pharmacie).
Gab heraus: Repertorium d. Pharmacie, 110
Bde. Nürnb. 1815 — 51; mit seinem Sohn, der
es nach seinem Tode allein fortsetzte : Neues
Repert. d. Pharm. 1. Bd. Ib. 1852. Redigirte
auch von 1815—1818 den «Anzeiger f. Kunst
u. Gewerbfleiss in Bayern. « — Sehr viele ehem.
u. pharmaceut. Aufsätze u. Notizen in seinem
Repertorium (siehe Wittstein's Regist. zu dem-
seib.). Vergleichende Untersuchung d. Meer-
zwiebeln usw. (Döbereiner's Jahrb. d. Pharm.
1811). Chem Untersuch, d. Chara hispida u.
Ch. vulgaris (Verhandl. d. Leopold. Acad. I.).
Buohner, Ludwig Andreas. —
Sohn d. Vorigen.. Dr. Phil, et Med., Prof.
d. Pharmacie, früher d. Medicin, an d. Univ.
zu München. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. da-
selbst (Or),
geb. 1813, Juli 23, München.
Diss. de Aqua salsa Rosenheimensi , Monachii
1842. Betrachtt. üb. d. isomeren Körper usw.
Nürnb. 1886. Neue chem. Untersuch, d. An-
gelicawurzel, Ib. 1842. Versuche üb. d. Ver-
halt, d. Auflös. chem. StoßTe zu Reagenzien bei
verschiedn. Graden d. Verdünn, usw. Ib. 1843.
Viele chem, u. pharmaceut. Aufs, im Repert.
d. Pharm., von Bd. XLI an. Gab heraus : Neues
Repert. d. Pharmacie, erst mit seinem Vater,
seit dessen Tode allein.
Buoholz, Wilhelm Heinrich Se-
bastian.— Dr. Med., pract. Arzt u. Apo-
theker in W^eimar, Hofmedicus, Pbysicus
und Bergralh (SA) (M),
geb. 1734, Sept. 23, Bernburg,
gest. 1798, Dec. 16, W^eimar.
De sulphure minerali, Jenae 1762. Diss. de
saponibus quibusdara mineraübus, Ib. 1763.
Chymische Versuche über d. Meyer'sche Aci-
329
Bucholz
Buc'hoz,
330
dum pingue, Weimar 4 771, Chym. Versuche
über einige d. neust, einheim. autisept. Sub-
stanzen, Ib. ine. Über d. anlisept. Kräfte d.
Wolverley; Achard's Manier, Bergkrystalle
mittelst fixer Luft zu erzeugen usw. Erf'.irt
1785. Über d. vorgebl. giftige Eigenschaft des
Witherits, der Schwererde und der salzsaur.
Schwererde, Weimar 1792. — Abi«, die Ver-
bess. d. Spiessglasschwefeis betreff. ;Denkschr.
MiJnch. Acad. VII, 17 ). De cortice Hippoca-
stani ejusque sale, methodo Garrayana parato
(N. Act. Acad. Caes. nat. cur. IV). De naphtha
aceti (Ib. VI). Von d. anlisept. Eigenschaften
d. entwickelten oder s. g. fixen Luft (Act. Acad.
Mogunt. 1776). Über d. Verhältn. d. blauen
Farbe aus verschiedn. Knochen (Ib. 1778 et
79). Von destill. Oelen, so über 4 0 Jahre auf-
bewahrt worden (Ib. 1782 et 83). Über Fluss-
spathsäure (Crell's neust. Entdeck. III, 1781).
Bereit, d. Ameisenäthers (Ib. VI, 1783). Beitr.
zur Gesch. d. Selbstentzündung (Crell's Ann,
1785). Über d. Entfärb, vegetabil. u. salziger
Flüssigkeiten durch Kohle (ib. IV, 1790). Über
Trinkbarmachung des f;)ulen Wassers (Gren's
Journ. V, 1792). Medicin. Aufsätze, Über-
setzungen u. Recensionen.
Bucholz, Christi anFriedrich. —
Neffe des Vorigen. Dr. Med., Apotheker u.
Professor in Erfurt. Mitgl. d. Acad. gemein-
nütziger Wiss. daselbst (M. UJ (BR. \)
(Trommsdorff, N. Journ. UJ (SA),
geb. 1770, Sept. 19, Eisleben,
gest. 1818, Juni 9, Erfurt.*
Beiträge z. Erweitr. u. Berichtig, d. Chemie,
2 Hfte. Erlurl 1 799 u. 1 800. Versuch z. Bereit,
d. Zinnobers auf nass. Wege, Ib. 1801. Kate--
chism. d. Apothekerkunst usw. Ib. 1810. Theo-
rie u. Praxis d. pharmaceut -ehem. Arbeiten,
2 Bde. Leipz. 1812, 2. Aufl. 1818. Die gemacht.
Erfahr, u. Meinung, üb. d. Darstell, d. Zuckers
aus Pflaumen, Ib. 1813. Ghem. Analyse der
Schwefelquellen d. Günlherbades b. Sonders-
hausen usw. Sondersb. 1815. Drei ehem. Ab-
handlungen (darunter Versuche über d. Mo-
lybdän), Erf. 1818, Üb. d. eisenblaufärb. Stoff
in bittr. Mandeln (Gehlen's Journ. I, 1803).
Ver.'"ahren z. Scheid, v. Kupfer u. Silber (Ib.
id.]. Zerleg, e. fossil, kryst. kohlens. Eisen-
oxyds (Ib. id.). Versuche, nach Richter blau-
SHures Kali eisenfrei darzustell. (Ib. id.). Un-
tersuch, d. Pyknits ^Ib. II, 1804). Beitr. zur
Kenntn. d. Nickels usw. (Ib. id.). Über Geh-
len's Verfahr, d. Trenn, v. Eisen u. iVIangan
Ib. id.). Über d. Auflos. d. Indigs in Schsve-
felsäure (Ib. III, 1804). Analyse d. Arragonits
(Ib. id.). Über Dize's Zersetz, d. Schwefelba-
ryts durch Mangano.xyd (Ib. id.). Über Scheid,
d. Nickels v. Kobalt (Ib. id.). Über eine merk-
würd. Absonderung v. Zinn in regulin. Ge-
stalt aus seiner Auflös. in Salzsäure Jb. id.).
Anal. d. Bergseife v. Artern (Ib. id.). Beitr. z
Kenntn. d. Urans (Ib, IV, 1805). Beitr. zur
Kenntn. d. Mineralkörpor fib. id.). Anal, ver-
schiedn. Kalkarten ;Ih. id.)- Anal. d. Haili-
•chen Thonerde (Ib il.) ßeiir^'z. Kenntn. d.
.Molybdäns (Ib. id.). llher Zusammensetz. u.
Auflösllchk. des schwefelsauren Kalks flb. V,
1805). Über d. Zusaramensolz. d. Bleioxyds,
d. schwefelsaur. u. weinsteinsaur. Bleies (Ib
id.). Über neutral, u. säur. weinsleicL. Natron
;ib. id ). Anal. d. Hanfsamens (Ib. VI, 1806).
Anal. d. llyaliths (Gehlen'« Journ. f. Chem. u.
Phys. I, 1806 u. Vlli, 1809). Üb. Schmeizung
d. kohlensaur. Kalks (Ib. 1, 1806). Anal, von
Mineralien (Ib. 11, 1806). D« von Eisenerzeo
(Ib. III, 1807). Zusammcnselz. d. salzsaur.
Silbers u. salzsaur, Natrons (Ib. id.). Cber
Winterrs Andronie (Ib. id.). Beitr. z. Kenntn.
d. Oxydation.sslufen d. Eisens (Ib. id ). Üb. d.
Todtbrennen d. Kalks (Ib. IV, 1807). Anal. d.
kryst. Rotheisensteins (Ih. id.). Schmelzbark,
d. ätzend. Stronlians (Ib. id.). üb. d. chem.
Wirksamk. galv. Kelten aus Metall-Lösungen,
Wasser od. Säure u. Metallen (Ib. V, 1808).
Üb. d. eigenlhüml. Schwing, v. Pendeln aus
verschiedn. Körpern (Ib id.). Analyse dreier
Schwefelkiese (Ib. id.). Üb. d. Reduct. v. Kali,
Natron u. Baryt auf gewöhnl. chem. Wege (Ib.
id.). Anal, einig. Min. aus d. Kiesclgeschlecht
(Ib. VI, 180«). Ueb. d, Alkalimetailoidc (Ib. VII,
1S08). Über Ttienard's vermeintl. weisses Ei-
senoxyd (Ib. id.). Messing auf nass. Wege (Ib.
id.). Anal. d. roth. Schörls v. Bosch na (Ib.
VIII, 1809). Do d. Magne.sits (Ib. id.). über
Thomson's schwefelhaltige Salzsäure flb, IX,
1810;. Anal. d. strahlig.^Kobaltbmthe(lb. id.).
Über d, Kaniphersäure (Ib. id.). Über John'«
Scheidung d. Eisens v. Mangan (Ib. id.i. —
Untersuch, d. s. g. tibetanischen Kautschuks
(Schweigg. Journ, I, 1811). Anal. d. Retinas-
phalt V. Halle (Ib. id.). D" d. Pyknits (Ib. id.
u. XV, 1815). Üb. d. Gährungsfähigk. d. Milch-
zuckers (Ib. II, 1811), Anal, e, manganhalt.
Eisenoxyds (Ib. id.). Üb. d. Wolfram u. seine
Verbindd, (Ib, III, 1811). Zur choni. Kenntn.
d. Schorle (Ib. id.). Üb, essigsaiir. Baryt (Ib.
IV, 1812). Anal. d. Meteorsteins v. Erxiebcn
(Ib. VII, 1812), Üb, d. Löslichk. d. arsenigen
Säure in Wasser (Ib. id.). Zusammcnselz. d.
Spatheisensteins, Eisenkiescls, Granat.s, Stan-
gensteins u. Turmalins (Ib. XV, ISISj. D" d.
Andaluslts, Feldspaths , Schwerspaths und
Schwefelkieses (Ib. XVII, 1816). über Trenn,
von Magnesia u. Kalk durch doppelt-kohlen-
saur. Kali (Ib. id.). Mit Gehlen: Verhalt, d
geschmolz. Schwefels b. Abkühl. (Ib. V, 1812).
Mit Meissner: Bestimm, d. Strontlangehalls
mehr. Arragonite (Ib. XIII, 181Ö). — Ueb. d
Acusterde, mit Trommsdorff (dess. Journ. XII,
180 4). Üb. Darstell, d. Kali niiUclfl Alkohul
(Ib. id.;. D^ d. Essigsäure aus Bleizncker 'Jh.
id.). — Einige Aufsätze in Buchner's Repert.
— Fcdigirte "d. Almanach f. Scheidckünstler
usw. von 1808—19.
' Mai 9 [Jenaer Li' f. Zeit.).
Bao'hoz, Pierre Joseph. — An-
fangs Advocat, dann Arzt erst in Nancy,
darauf in Paris (B) (BN),
geb. 1731, Jnn. 27, Metz.
ge.st. 1807, Jan. 30, Paris.
Dictionnaire des'eaux minerales, 2 vol. Dict
min^raiogiqae et hydrauliqae de la France,
3at
Bück
Bucquoy.
332
4 vol. Paris 1772 — 75. Les richesses de la
France dans ses producUons mincralogiques
et hydrauliques, II). 1782. Sehr viele natiir-
hislor., besonders botanische Schriften.
Buok, Friedrich Johann. — Prof.
(1. Logik, Metaphysik u. Mathematik an d.
Univ. zu Königsberg fOrJ,
geb. 172 2, Nov. 12, Königsberg,*
gest. 1786, Aug. i, Königsberg.
De nunneris diametrafibus et polygonis, Regio-
mont. 1753. Teieolog. Betrachtt. üb. d. Rauch
und d. verschiedn. Arten desselben, Ib. 1755.
De öccurala potenliarum in vectis duplicis ho-
modromi extremis applicandarum deterraina-
tione, Ib. 1760. Leben d. verstorb. preuss.
Mathematiker, Ib. 1764. Geogr.-math. Ab-
band!, von einigen in d, Erde befindl. denk-
würd. Höhlen usw. Ib. 1768.
* geb. 1722, Nov. 11, gest, 1786, . . . (J/).
Bnckingham vnd Chandos, Ri-
chard Grenvilje Nugent-Temple,
Brydges-Chaodos, Herzog von. —
Geheimer Ralh, Lord-Lienlenant u. Gustos
rotulorum der Gi^fschaft Buckingham etc.
(An.R. 1839;,
geb. 1776, London,
gest. 1839, Jan. 17, Stowe.
On the Geological Structure of the Island of
Pantellaria (Report Brit. Associat. 1. 1833].
Backland, William. — Dr. Theol.,
früher Canonicus an der Christ Church in
Oxford, sowie (seit 1818) Prof. d. Mine-
ralogie und Geologie an d. Univ. daselbst,
später Dcehant an d. Weslrainster Abbey
in London u. Truslee d. britt. Museums.
Mitgl. d. Royal Society u. Präsident d. Geo-
log. Society (CR) {G.\8bej,
geb. 1784, Axminster, De-
vonshire,
gest. 1856, Aug. U, Clapham,
Reliquiae dihivianae or Observation« oo the
organic remains, contained in cav s, fissures
and diluvial gravel, and on other Geological
Pheoomena attesting the action of an universal
deiuge, Lond. 1820. Vindiciae geologicae or
Iheconnexionofreiigionwithgeology, ib. 1820.
Geology and Mineralogy, considered wilh re-
ference to Natural Theology, 2 vol. 8*, Ib. 1836
(Deutsch, mit Anmerkk. u. Zusatz, v. L. Agas-
liz, 2 Bde. 1838). Bridgewater Treatise on Geo-
logy and Mineralogy, Ib. id. — Descript. of an
inswlaled gronp of rocksof slate andgreenstone
in Cuniberland and Westraoreland"(Transact.
Geol. Soc. IV, 1817). Descript. of a series of
specimens from the plaslic ciay nearReading,
Berkshire (Ib. id.). Descr. of the Paramoudra
etc. (Ib. id.). On the geol. structure of a part
of the Isle of Madagascar etc. (Ib. V, 1821).
Descr. of the quartz rock of Lickey Hill, Wor-
cestcrshire etc. (Ib. id.). On the excavation of
Valleys by diluvian action etc. (D» Ser. la.
1822). On the söuth-western Coal-District of
Enjiland flb. 16. 18^4). On the Megalosaurus
of Stonesfield (Ib. id ). On the format. of the
Valley of Kingsclerc and other Valleys by the
elevation of thestrata etc. (Ib. II, 1829). Descr.
of a peculiar specimen of Granit (Ib. id.). Geol.
Account of a series of aninial and vegetable
remains and of rocks, coUected by J. Craw-*
fard on a voyage up the Irawadi to Äva, 4 826
—27 (Ib. id.). On the Cycadeoideae. . . of the
isle of Portland (Ib. id.). On the supposed
power Ol the watcr of the Irawadi to convert
wood to stone (Ib id.). On the secondary for-
mations between Nice and the Col di Tenda
(Ib. III, 1 835). On the discovery of a new spe-
cies of Pterodactyle in the Lias of Lyme Regis
(Ib. id.). On the discov. of Coprolithes or fos-
sil Faeces in the Lias of Lyme Regis (Ib. id.).
On the occurrence of Agates in the Dolomitic
strata of the new red sandslone forraation in
the Mendip Hills (Ib. id.). On the discov. of
fossil bones of the Iguanodon . . in the isles of
Wight and of Puibeck (Ib. id.). On the geo-
logy of the neighbourhood of Weymouth, Dor-
set (Ib. fV^ 183;3). On the cyc'adeae in the
dirt-bed of Portland (Ib. id.). Oo the occur-
rence of nodules (called pelrified potatoes)
found on the shores of Long Neagh , Irland
(Quart. Journ. of the Geol. Soc. II, 1846).
Bnckley (Buclaeus), William. —
Mathematiker, der am Hofe Eduards VI.
von England in grossem Ansehen stand (A),
gcb Lichfield, Staffordshire,
gest. 1550 etwa, . . .
Ai'ithmetica memorativa , s. compendiaria
Arithmeticae tractatio (Kästner, Gesch. d. Ma-
them. I, 48. — B. drückte schon Quadratwur-
zeln in Decimaltheilen aus).
Bncqnet, Jean Bapliste Michel.
— Arzt, 177(3 Prof. d. Chemie an d. ficole
de Medicine, Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paiis; Königl. Censor (Bj (Mem.Par, 1780;,
geb. 17 46, Febr. 18, Paris,
gest. 1780, Jan. 24, Paris.
Introduction ä l'etude des ccrps naturels tir6s
du regne nuD^ral. 2 vol. Paris 1771. Introduct.
ä r^tude des corps naturels tires du regne v^-
götal, 2 vol. Ib. 1773. Möm. sur la mani^rc
dont les animaux sont affectes par les diffe-
rents fluides aeriformes ni^phitiques, Ib. 1 778.
Sur l'air qui se degage des corps dans les teraps
de lear decomposilion etc. (xMöra. Sav. Strang.
1773, T. VH). Sur quelques circonslanccs qui
accompagnent la dissolution du sei arantoniac
par la chaux (Ib. IX). Sur plusieurs combi-
naisons salines de l'arsenic (Ib. id.). Sur la
zöolite (Ib. id.). Sur l'analyse du sang (Lu ä
l'acad. Par. 177i). Analyse chimique de l'o-
piuni (Mem. Soc. roy. Med. 1776).
Bnoqnoyyi-Jacob de. — Ingenieur
lind Kartograph d, hoUänd.-ostind. Com-
pagnie, als welcher er von 1719 bis 17 35
am Cap, in Ostindien und auf Java unter
333
Bucquoy
- Bürg.
334
mannigfachen Ergebnissen zubrachte, dann
in seinem Vaterlande Vorlesungen über
Geographie und Sleuermannskunst haltend
(BWAJ (BN),
geb. 1693, Oct. 26, Amsterdam,
gest. 1760 etwa,
Zeslienjaarige Reize naa Indien etc. Ilarleni
MV\. De Waterwereld beschouv-d en de bij-
zonderbeden längs de Küsten aangewezen etc.
Amst. ^752.
Bncquoy, Graf, s. B u q u o y.
Bnddeus, Johann Franz. — Ad-
junct d, Philosoph. FacuUät d. Univ. Wit-
tenberg, dann folgweise Prof. d. gricch. u.
latein, Sprache am Gymnasium zu Coburg,
Prof. d. Philosophie in Halle, der Theologie
in Jena, Kirchenrath in Gotha (Nie. XXI^,
geb. 1667, Juni 25, Anclam,
gest. 1729, Nov. 19, auf e. Reise nach
Gotha.
Elementa philosophiae practicae, instrumen-
talis et theorelicae, Halae 4 703.
Bud6 (Budaeus)j Guillaume. —
Secretar Ludwigs XH., Bibliothekar
Franz' I. u. Maitre de Requetes (Nic.lWl),
geb. 1467, Paris,
gest. 1540, Aug. 23, Paris.
De asse et partibus ejus, Libr. V, Paris. 1516,
4 52 4, 4 544, 4 542, 4 544, Basil. 4 556 (Beckmann,
Gesch. d. Erfind. V, p. 582). Aristoteles etPhüo
De mundo, gr. lat. ex interpretatione Guill.
Budaei, Par. 4 546. Aristotelis Meteorologica
latine versa.
Bücher, Christian Bernhard. —
Adjunct der philosoph. Facultät der Univ.
Willenberg (M),
geb. 17 3 4, Danzig,
gest. 1759, März 11, Wittenberg.
De aequilibrio fluidorum intra canales com-
municantes contentorura, Viteb. 4 759.
Büchner, Johann Gottfried — .
Fürstlich reussischer Archivrath. Mitgl. d.
Leopoldin. Academie, Bruder des Folgen-
den (ANC),
geb. 1J695, Nov. 12, Erfurt,*
gest. 1749, Mai 8, Greitz.
De marmoribusin Voigllandia, Lips. 4 743. De
fossilibns atque mineralibus in Voigllandia, Ib.
4 743. De prodigio vulgo credito sanguinis, in
civitate Plauen (Act. Acad. Nat. Cur.Vol. VI).
De notabili quodam terrae motu prope civita-
tem Greizam, in Variscia (Ib. IV). De vortice
TitTendorfiano in Voigllandia (Ib. VI). De me-
morabilibus Voigtlandiae subterraneis (Ib. V,
VI, VII).
* geb. 1695, Xov. 5, gest. 1740, Juli . . {.!).
Büchner, Andreas Ehias. — Prof.
d.Medicin erst an d. üniv. zu Erfurt, dann
an der zu Halle. Präsident der Leopoldin.
Acad. (Act. Acad. Nal. Cur. W) (ANCJ (M)
(A) (BMJ,
geb. 1701, Apr. 9, Erfurt,
gest. 17 69, Juli 29, Halle.
Miscellanea physico-medico-malliemalica etc.
4 Bde. Erford. 4 734— 34. De modo agendi me-^
lallorum in corpore humano, Ualae 4 752. Hi-
sloria Acaderaiae Nalurae Curiosorum, 4 vol.
4*, Ib. 4 755. Von dem annoch sehr einge-
schränkten u. zum Tlieil ziemlich ungewissen
Nutzen d. Elektricilät in d. Arzneiwissenschaft
(Hall. Wöchentl. Anzeig. 4 752). Ferneres in
Gmelin, Gesch. d. Chem. Bd. H. — Einige
hundert meist medicin. Dissertationen.
Büchner, Johann August Wil-
helm. — Grossherzogl. hessisch. Medici-
nal-Assessor, Apotheker zu Mainz u. Leh-
rer d. Chemie an d. Realschule daselbst
(Sc.) (OrJ,
geb. 1790, Juni 13, Pegau, Sachsen,
gest. 1849, Sept. 23, Mainz.
Über d. Wirkung d. thierischen Kohle als Rei-
nigungs- u. Entfärbungsmittel verschiedener
Flüssigkeiten, 4 828 (Von d. HariemerGesellsch.
d. Wiss. gekrönt). Neueste Entdeckungen üb.
d. Gerbsäure oder d. sogenannten Gerbstoff,
Frankf. 4 833 (Von eben derselben gekrönt).
Über Lichterscheinungen bei Krystallisalion d.
Benzoesäure (Schweigg. Journ. XLI, 1824).
Lichtentwickl. beim Abdampfen d. essigsaur.
Kalis (Buchner's Repert. XX, 4 804). Fermen-
tol, eine neue vegetabil. Substanz (Ib. LIII,
4 835). Verbesserter Kühlapparat (Ib. XVI,
4 824). Fernere, besonders pharmaceut. Aufs,
theils ebendaselbst, theils in Brandes' Archiv.
Bülfinger, s. Bilfinger.
Bünger, Carl Gottfried. — Apo-
theker in Dresden (L) (M. II),
geb. 1768,Oct. 20, Wrietzena.d.Oder,
gest. 1813, Nov. 6, Dresden.
Abbildung u. Beschreib, einer Thermolanipe,
Pirna 4 802 (Auch Gilb. Ann. XV, 4 803). Elek-
tricilät d* Chocolade (Ib. XXUI, 4 806).
Bürg, Johann Tobias. — Erst Prof.
d. Physik am Lyceum zu Klagenfurt (1791
— 92), dann Adjunct an d. Sternwarte zu
Wien, sowie Prof. d. höheren Mathematik
an d. Univ. daselbst ; von 1813 an auf dem
Lande in Kärnthen lebend (OR) (N),
geb. 1766, Dec. 24, Wien,
gest. 1834, Nov. 25, Wiesenaub. Kla-
gen fürt.
Gewann 4 800 auf die 4 798 vom französ. Na-
tional-Instilut gestellte Aufgabe (Fixer, d'apres
uu graiid nombred'observations lunaires, cinq
Cents au moins, anciennes et noiivelles, la
hauleur moyenne de l'apogee et du noeud as-
cendant de l'orbite de la lune) zwei Dritlel des
ausgesetzten Preises, während seinem Mitbe-
335
Bürgi
Büthner.
336
Werber Ä, Bouvard ein Drittel zuerkannt wur-
de, — eine Belohnung, die indess der Consul
Bonaparte für Jeden von ihnen auf ein Kilo-
gramm Gold erhöhte. — Aufsatze, besonders
die Mondstheorie und geogr. Ortsbestimmun-
gen betreffend, in Triesnecker's Ephemerid.
astronom. (deren Mitberechner er war) , v.
Zacli's Monall, Corr. , Bohnenb. u. Lindenau's
Zeitschrift u. Bode's Jahrbuch.
Bürgi (Burgi, Borgen, Byrgius), Joost
Jobsl oder Justus. — Hof-Ührmacher
des Landgi-afen Wilhelm IV. von Hessen
in Cassel (< 57 9 — 1 603), dann Kammer-
Uhrmacher des Kaisers Rudolph 11. in
Prag, bis 1622, darauf wieder in Cassel
lebend {StJ,
geb. 1Ö32, Febr. 28, Lichtensteig,
31,
Schweiz,
Cassel.
gest. 1632, Jan
Erfand vor 4 603 einen (von dem Galilei'schen
verschiedenen) Proportionalzirkel, siehe L.
Hulsiiis im dritten Tract. d. mechan. Instru-
mente : Beschreibung u Unterricht dess Jobst
Bürgi Proportional-dirkels etc. Frankf. a. M.
4 607 (mit Vorrede von 1603). Erfand auch,
ohne Napier's Arbeiten zu kennen, die Loga-
rithmen, beschrieben in : Aritraetische u. geo-
metr. Progress-Tabulen , sambt gründlichem
Unterricht, wie solche nützlich in allerley
Hechnungen zu gebrauchen u. verstanden wer-
den sol, Prag lese (s. iMittheil. d. naturf. Ge-
sa lisch, zu Bern, 1848, S. 46, Grunert's Arch.
XV, 136; XVI, 363j ; cons'ruirte ferner ein
«geometrisches Triangulär -Instrument«, be-
schrieben von seinem Schwager Benj. Bra-
mer, 1648. Machte von 1590—97 viele astro-
nom. Beobb. , siehe: Observationes Planeta-
rum ab Illustr. Principum Guiiielmi et Mauritii
Ha!>siae Landgraviorum Organopoeo Jüsto Byr-
gio per Sextanten! Cassellis institutae, in W.
Snellius Coeli et siderum m co errantium Ob-
servationes Ilassiacae, Lugd. Bat. 1618,
Bürja (Burja), Abel. — Prof. d. Ma-
Iheraalik an d. Academie militaire in Ber-
lin, vorher Prediger d. französ. Gemeinde
daselbst. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. (GB.
1795; (MAIJ,
geb. 1752, Aug. 3 0,Kikebusch,b.Berl.,
gest. 18 J 6, Febr. 16, Berlin.
Der selbstlehrende Algcbraiste etc. Berl. 1786.
Der seibsilehiendo Geometer etc. Ib. 1787.
Grundiehren d. Statik u.sw. Ib. 1789. Grund-
lehrend. Hydrostatik usw. Ib. 1790. Grund-
lehren d. Dynamik usw. Ib. 1791. Anleit. zur
Optik, Dioptrik u. Katoptrik, Ib. 1793. liber
Tele_raphie, Ib. 1794. Sprachkunde d. Grös-
senleljre oder Lbersicht d. Grössenlehre mit
deutschen Kunstwörtern, 2 Bde. Ib. 1799 —
1802. — Methode elöment. et directe pour le
caicul numcrique des logarithmes (Mem. BcrI.
1786—87;. Essai d'un nouvcl algorilhiao ccs
logarilluuos ;lb. 1786-89). Sur ies connais-
sancos iudlheiTiaviqucs d'Aristoto (Ib. 1790 —
91). Sur le nombre et la repartition des aste-
rismes (Ib. 1792-93). Sur Ies pyramides nu-
meriques (Ib. 1794—95). Considerat. sur une
g6neration singulicre des lignes courbes (Ib.
1 794—95). Sur le d^veloppement des fonctions
en series (Ib. 1801). Sur la certitudes des
Sciences mathömatiques (Ib. 1802). Über die
600jährige Sonnen- u. Mondsperiode (Bode's
Jahrb. 1 797) . Ferner Hindenbnrg's Archiv 1 786,
St. 1.
Bürkner, Julius. — Dr. Med., pract.
Arzt und Geburlshelfer in Breslau (NSJ,
geb. 1809, Febr. 6, Breslau.
Populäre Chemie und ihre Anwendung auf Ge-
werbe-usw. Brieg 1838.
Busch, Johann Georg. — Prof. d.
Mathematik am Gymnasium zu Hamburg,
von 17 36 an bis zu seinem Tode. Direct.
der 17 67 gegründeten Handelsschule da-
selbst (HSLJ (M),
geb. «728, Jan. 3, Alien-Meding, im
Lüneburgischen,
gest. 1800, Aug. ö, Hamburg.
Encyclopädie d. historisch., philosoph. und
mathemat. Wissenschaften (grösstentheilsnach
Eeimarus), Hamb. 1775. Tractatus duo optici.
Ib. 1783. Versuch einer Mathematik zum Nu-
tzen und Vergnügen usw. 3 Bde. Ib. 1773, 90
u. 93. Daraas: Wasserbaukunst, Ib. 1796,
2. Aufl. von C. F. Wiebeking, 1802. Viel Han-
delswissenschaftliches.
Büsching:, Anton Friedrich. —
Erst Privatdocent in Halle, dann (1 7 34 — 6 \ )
Prof. d. Philosophie an d. Univ. zu Göttin-
gen, darauf Prediger d. luther. Gemeinde
d. St. Peterskirche in St. Petersburg bis
1763, wo er als Privatmann nach Altena
ging und daselbst lebte bis er 1 766 preuss.
Ober-Gonsistorialrath, sowie Direclor des
grauen Klosters u. d. Cölnischen Gymna-
siums in Berlin wurde (M)y
geb. 172 4, Sept. 27, Stadihagen, Grfsch.
Schaumburg,
gest. 1703, Mai 2 8, Berlin.
Neue Erdbeschreibung, 5 Bde. Hamb. 1754 —
92 (Fortgesetzt von Ebeling). Magazin f. Hi-
storie u. Geographie, 22 Bde. Ib. 1767 — 93.
Büthner, Friedrich. — Prof. d. Ma-
themat ik am Gymnas. zu Danzig (A. Gj (JJ,
geb. 1622, JuH H, Oputscb, Böhm.,
gest. 1701, Febr. 1 3, Danzig.
Sciagraphia arithmeticae logisticae. Trigono-
iiictria propitia per tabulas sinuum vulg. et
logarilhm. Algebra propitia. Tabulaemnemo-
mice gconiclricae. Logisticasexagenaria. Diss.
de rc'raclionibus siderum. De motu solis spi-
rali. De distantia sobs et lunae a terra, Vi-
Ich. 1GÖ0. Cometa anni 1652, Gedan. 1652.
Admirundi et rari conizrcssus eciiplici Marti-
solaris in sigiioMariij-Scorpü, brevis contcm-
337
Bnttn«r
Bugge.
338
platio, Ib. {659. Prodigium isnitum die 23
Febr. -16 60 observatum, Ib. -1660. De visione
ejusque fallaciis, Ib. <664. Anmerkk. u. na-
türl. Gedanken, nebst astrolog. Muthmaassnn-
gea von d. Natur d. Cometen, Königsb. IGei.
Astronon). u. astrolog. Beschreib, d. Corne-
tens u. Lichtsterns A.1681, Danzig 1681.
Büttner, David Sigismuiid Au-
gust. — Prof. d. Medicin und Botanik an
d. Univ. zu Göltingen {AJ,
geb. 17 24, Nov. 28, Chemnitz,
gest. 1768, Nov. 20, Göltingen.
Rudera diluvii testes, d. i. Zeichen u. Zeugen
der Sündfluth usw. Leipz. 1710. Coralliogra-
phia subterranea s. Diss. de Goralliis fossili-
bus, in specie de lapide corneo, Hern- oder
Feuerstein, Ib. 1714.
Baff, Heinrich. — Dr. Phil., Prof.
d. Physik an d. Univ. zu Giessen, vorher
Lehrer d. Physik, Maschinenlehre und me-
chan. Technologie an der höheren Gewerb-
schule zu Cassel (Sc) (OrJ,
geb. \ 805,Mai 23,Rödelheim,Welterau.
Versuch eines Lehr6. d. Stöchioraelrie, Nürn-
berg 1829, 1841. Grundzüge d, ehem. Theils
d. Naturlehre, Ib. 1832. — • Zerleg, d. Phos-
phorwasserstoffgases (Pogg. Ann. XVI, 1829).
Methode zur Bestimm, d. spec. Gewichts d.
Gase (Ib. XXII, 1831). Über Leidenfrost's Ver-
such (Ib. XXV, 1832). Über Barometerbeob-
achtt. (Ib. XXXI, 1834). Über Gebläse mit
heiss. Luft (Ib. XXXVII, 1836). Versuch über
d. Widerstand ausströmend. Luft bei Oeffnun-
gen in dünn. Wänden u. cylindr. Ansätzen (Ib.
XXXX, 1837). Contract. bei d. Beweg, flüssig.
Körper durch enge Oeffnungen (Ib. XLVI,
1839). Üb. d. Einfl. d. Zwischenplatte d. gal-
van. Kette (Ib. LIV, 1841). Über d. Maass d
elektromotor. Kräfte (Ib. LXXIII, 1848). Einfl.
d. Adhäsion auf d. Kochen d. Wassers (Lieb.
Ann. II, 1832). Über Abdampfung flüss. Kör-
per mittelst durchgeleit. Luft (Ib. XVIII, 1836).
Anleit. z. Beurtheü. d. Verhältn. d. Schorn-
steine (Ib. XXIX, 1839). Über voltasche Quan-
tität u. Intensität (Ib. XXXII, 1840). Über d.
trockne elektr. Säule (Ib. XXXIV, 1840). Üb.
d. Einfluss d. Contacts u. d. Oxydation auf
elektr. Ströme (Ib. id.). Stärke d. galvan. Ei^-
regung zw. Metallen u. Fiüssigk. (Ib. XXXV,
1844). Veränderl. Einfluss d. Capiliarität b.
Barometer (Ib. XXXVI, 1841). Zur Theorie d.
Elektrophors usw. (Ib. XLI, 1842). Über die
Stellung d. Wasserstoffs in d. elektr. Span-
nungsreihe (Ib. id.). Üb. d. an d. Berührungs-
punclen zweier Körper verdichtete Elektrici-
tät (Ib. XLII, 1842). Üb. d. elektr. Action zw.
Metalien u. Fiüssigk. (Ib. id.). Üb. d. Zusam-
menhang d. neu. Elektricitätslehre mit d. Con-
tacltheorie (Ib. XLIV, 1 843) . Bequem. Verfahr.
Galvanometer vergleichbar zu machen (Ib.
XLV, 18 43). Über d. Ursache d. Abnahme d.
elektr. Stroms (Ib. id.). Über d. von Du Bois-
Eeymond entdeckte elektromot. Muskelkraft
(Ib. LXX, 1849 u. LXXI, 18Ö0). Üb. d. Theo-
Po ggendorff, Handwörterbuch,
rie v. Leidenfrost's u. Boutigny's Versuchen (Ib.
LXXVII. 18.51). Über d. Auflösen d. flüssigen
Strahls in Tropfen (Ib. LXXVIII, 1851). Über
d. Was.sertrommelgebläse (Ib. LXXIX, 1851).
Üb. d. elektr. Beschaff, d. Flamme (Ib. LXXX,
1851). Üb.Berührungselektricität(lb.LXXXIII,
1852). Überd. elektrolyt. Gesetz (Ib. LXXXV
u. LXXXVIII, 1853). Tangentenbussole mit
lang. Draht (Ib.LXXXVJ, 1853). Üb. d. Kicht.
d. Inductionstromes d. Reibungselektr. (Ib.
id.). ÜberElektricitätsentwickl. durch lebende
Pflanzen (Ib. LXXXIX, 1854). D» durch Ver-
dampf. (Ib. id.). Galvanoskop v. gross. Em-
pfindliohk. u. Leitungsvermögen d. Flamme
(Ib. XC, 1854). Leitungsvermögen d. erhitzt.
Glases (Ib. id.). Galvan. Kette mit Eisenchlo-
rid (Ib. XCII, 18Ä4). Galvan. Wasserzerse-
tzungsapparat (Ib. XGIII, 1855). Über d. Vor-
gang b. elektro-chem. Zersetz, usw. (Ib. XCIV,
1855). Über Zersetz, d, Wassers durch sehr
schwache elektr. Ströme u. durch Maschinen-
Elektr. (Ib. XCVI, 1855). MitPfart: Anwend.
d. heiss. Luft in d. Eisenhütterei (Ib. XIII,
1835). Mit Zamminer: Über Magnetisir. v. Ei-
senstäb. durch d. galvan. Strom (Ib. LXXV,
1851).
Suffon, George Louis Leclerc,
Graf de. — Intendant d. Königl. Gartens
u. d. Königl. Naturalienkabinets zu Paris.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. u. d. Acad. fran-
caise daselbst fMem. Par. ilHSJ (B) (BN)
(BM),
geb. 1707, Sept. 7, Montbard, Bour-
gogne,
gest. 1788, Apr. 16, Paris.
Les epoques de la nature, 2 vol. Paris 1780.
Histoire des min(^raux, in seiner Histoire na-
turelle, 36 vol. 4**, Ib. 1749—88. Übersetzte
Haies' Vegetable Statiks (1735 u. 1780) und
Newton's Treatise on Fluxions (1740). — Re-
solutions des problemes qui regardent le jeu
du franc-carreau (Mem. Par. 1733). Solution
dun Probleme de roscillation du pendule (Ib.
id.). Sur les effets des bois de ch^ne pour
tanner les cuirs (Ib. 1736). Sur la force du
bois (Ib. 1740). Sur les fusees volantes (Ib.
irl.). Formuies sar les echelles arithmötiques
(Ib. 1741). Sur les couleurs accidentelles (Ib.
1743). Röflexions sur la loi d'attraction (Ib.
1745). Invention des miroirs ardens pour brii-
ler ä une grande distance (Ib. 1747). Letter
concerning his re-invention of Arcümedes'
burning specula (Phil. Tr. 1748).
Bllg;g;e, Th o m as. — Erst (1762) geogr.
Landmesser, dann (1777) Prof. d. Mathe-
matik U.Astronomie an d. Univ. zu Kopen-
hagen. Director d. Sternwarte daselbst u.
Mitgl. d. K. Dänisch. Gesellsch. d. Wiss.
(E) (NK),
geb. 1740, Oct. 12, Kopenhagen,
gest. 1815, Jan. 1 5, Kopenhagen.
Beskrivelse over den Opmaallngsmethode, som
bruges ved de danske geographiske Korter,
2-2
339
Bugge
Bansen.
340
Kbh. 4 779. Observationes aslronomicae annis
4 781—83 factae etc. Ib. 4 784. Mathematiske
Föreliisninger, 2 Dl. Ib. 4 795 — 98. De forste
Grunde til den sphaeriske og theoretiskeAstro-
noinie, samt den mathematiske Geographie,
Ib. 4 796. De forste Grunde tii den rene euer
abstracle Mathematik, 3 Dl. Ib. 1813—4 4. —
Om Landmaater-Compasset (Dansk. Vid. Selsk.
Skr. 2. Saml. I). Om den nye Planet (Ib. II).
ßeskr. over et nyt Inclinations-Compas etc.
(Ib. IV). Obs. paa Magnetnaalens Misviisning
etc. (ib. Y). Beskr. over et nyt Nivellerings-
instrument (Ib. id.). Nogle forbedringer ved
Mural-Quadranten (Ib. III). Om Ecliptikens
naervaerende Skraahed og Störreisen af dens
Seciilar-Aftagelse (Ib. id.). Opdagelse af Sa-
turns sphaeroidiske Figur og dens formodent-
lipe Omdreiningstid om sin Axel (Ib. IV). Om
Regnens stoerreMaengdepaa de lavere, frem-
lor paa de höiere Steder (ib. V). Om Formör-
kelser i Almindelighed etc. (Ib. 3. Saml, IIIj.
Betragtninger over Cometer i Almindelighed
etc. (Ib. V;. Beraärkninger over de nye Pla-
neter Ceres, Pallas, Juno ogVestaetc. (ib. id.).
Forsög over nogle faste Legermes Sammen-
häng eller Adhäsionskraft til ilydende Legemer
(Ib. II). Noch viele astronom. u. auch meteo-
rolog. Beobb. daselbst. — Theorien om block,
ansedde sasom tunga (Vet. Acad. Ilandl. 4 787).
Tentamen conlinens theoriam machinae sub-
licarura (Phil. Tr. 4 779). Astronom, observat.
on tbe planets Venus and Mars etc. (Ib. 4 790).
Determinat. of the heliocentric longitude of the
descending node of Saturn (Ib. 4 787). Ferneres
in V. Zach's Monatl. Corr. u. Bode's Jahrb.
Bugge, Matthias. — Sohn von Tho-
mas. Observator an d. Sternwarte zu Ko-
penhagen (EJ,
geb. 17 82, Dec. 211, Kopenhagen,
gest. 4 820,
Bemärkninger om de nye Planeter Ceres, Pal-
las, Juno og Vesta , samt Observationer om
Vesta (Dansic. Vid. Selsk. Skr. f. 4 807—8).
Buü y Aznar, Jose. — Jesuit, Leh-
rer an verschiedenen Collegien in Arrago-
nien; ging nach Aufliebung des Ordens
nach Italien (BEJ. Ili;,
geb. -1712, . . . Villa de Monlalban,
gest. <791, . . . Ferrara,
Arithmetica especulativa y practica etc. Va-
lencia 47 . .
BuUialdus, s. B o u 1 1 1 a u.
BuUmann, JohannCarl. — Inspect.
d. Realschule im Franke'chon Waisenhause
zu Halle (N),
geb. 4764, Apr. 7, Niedorgorb,*
gest. 4 844, Oct. lo, Hrdle.
Meteorolog. Beobachtl. (s. Schweigg. Journ.
XXXiX, XLVIu. LI).
* Bei Naumburg am Eober, Schlesien.
Bungus, s. Bongo.
Buniva, M i c h e 1 F r a n ^. o i s. — Prof.
d. Medicin an d. Univ. zu Turin, von 1790
bis 4 8 4 4, dann pract. Arzt daselbst, auch
Mitgl. d. dort. Acad. d. Wiss. (BNJ fJFJ,
geb. 4 76«, .... . Pignerol,
gest. 4 834, Oct. 26, Turin.*
Mit Vauqnelin : Sur Teau de l'amnios de femme
et de vache (Ann. chim. XXXIIi, 4 800). Sonst
nur Medicinisches.
* gest. zu Piscina, Piemont {Clt).
Bunou, Philippe. — Jesuit, Prä-
fecl d. Collegiums zu Ronen, später Rector
des zu Rennes (BEJAH),
geb. 4 680, Rouen,
gest. 4 7 59, Oct. H, Rennes.
Abregö de göographie avec un dictionnaire
geographique etc. Rouen 4 74 6. Trait^ des ba-
rometres, Ib. 4 74 0.
Bnnseii, Jeremias. — Hofmaler,
Münzmeister und Bürgermeister in Arol-
sen (MJ,
geb. 4 688, Dec. 8, Arolsen,
gest. 4 752, März 4 4, Arolsen.
Versuch wie die Meteore des Donners und
Blitzes, item des Aufsteigens der Dünste, in-
gleichen des Nordscheins aus elektrisch. Wir-
kungen herzuleiten und zu erklären sind usw.
Lemgo 4 750. Erklärung d. magnet. u. elek-
trisch. Kräfte, Frankf. u. Leipz. 4 752. Von d.
Elektricität (Leipz. Sammlungen).
Bansen, Robert Wilhelm.* — Dr.
Phil. , folgweise Privatdocent in GÖttingen
(4 833), Lehrer d. Chemie am polytechn.
Institut in Cassel (4 836), Prof. d. Chemie
an d. Univ. zu Marburg (4 838), an der zu
Breslau (1851) und endlich (4 852) an der
zu Heidelberg (OrJ,
geb. 1844, März 34, Göttingen.
Enumeratio ac descriptio hygrometrorum, Got-
ting. 4 830. Mit A. A. Berthold: Das Eisen-
oxyd, ein Gegengift d. arsenig. Säure, Ib. 4 834,
2. Aufl. 4 837. Schreiben an Berzelius über
seine Reise nach Island, Marb. 4 8 46. — Allo-
phan in d. Format, d. plast. Thons (Pogg. Ann.
XXXI, 4 834). — Eigenthüml. Vorbindd. d.
Doppeicyanüre mit Ammoniak (Ib. XXXIV,
4 835). Untersuchung d. Doppeicyanüre (Ib.
XXXVI, 4 835). Organ. Verbindd. m'it Arsen als
Beslandtheil Ib. XL u. XLII, 4 837). Schmelz-
barkeit d. Iridiums (Ib. XLI, 4 837). Untersuch,
d. Hohofensase u. deren Benutz, als Brenn-
material (IbT XLV, 4 838 u. XLVi, 4 839). Spann-
kraft einig, condensirt. Gase fIb.XLVI). Anda-
lusit u. Chiastolith identisch (Ib. XLVII, 4 839).
Untersuch, d. Gichtgase d. Kupferschiefer-
ofens zu Friedrichshülte (ib. L, 4 840). An-
wend. d. Kohle z. Voitasch. Batterien (Ib. LIV,
4 8o^). Bereit, ein. Kohle als Ersatz d. Platins
in d. Grovesch. Kette (ib. LV, 4 842). Verbes-
serte Kohlenbatterie (Ib. LX, 4 843). Physikal.
341
Buntzen
— Buonvicino.
342
Beobb. üb. d. Geisire Islands (Ib. LXXII, 4 84 7).
Einfliiss d. Drucks auf d. ehem. Natur d. plu-
ton. Gesteine (Ib. LXXXI, 4 850]. Üb. d. Pro-
cesse vulcan. Gesteinsbildung in Island (ib.
LXXXIII, 1851). Darstell, d. metall. Chroms
auf galvan. Wege (Ib. XCI, -1834). Üb. elek-
trolyt. Gewinn, d. Erd- u. Alkalimetalle (Ib.
XCII, -1834). MitBoscoe: Photochcm. Unter-
suchungen (Ib. XGVI, 4 855 li. C, 1857). —
Untersuch, üb. d. Kakodylreihe (Lieb. Ann.
XXXVII, 4 844; XXXXII, 4 843 u. XLVI, 4 843).
Üb. d. steinkohlenführende Terrain d. toska-
nisch. Maremraa (Ib. IL, 4 844). Üb. d. Parasit,
e. neu. Cerfossil (Ib. Uli, 4 845). Üb. d. Island.
Tuffgebirge (Ib. LXI, 4 847). Üb. d. innern Zu-
sammenhang d. pseudo-vulcan. Erschein. Is-
lands (Ib. LXH, 4 847). Rechtfertig, seiner An-
sichten üb. d. chem.-geol. Erschein, in Island
(Ib. LXV, 4 848). Über quantit. Bestimm, d.
Harnstoflfs (Ib. id.). Darstell, d. Magnesiums
auf elektrolyt. Wege (Ib. LXXXII, 4 852). Zu-
sammensetzung d. Jodstickstoffs (Ib. LXXXIV,
4 852). Untersuch, über d. ehem. Verwandt-
schaft (Ib. LXXXV, 4 833). Volumetr. Methode
von sehr allgem. Anwendbark. (Ib. LXXXVI,
4 833). Üb. SartoriuB v. Waltershausen's Theo-
rie d. Gesteinsbild. (Ib. LXXXIX, 4 854). Dar-
stell. V. Chrom auf galvan. Wege (Ib. XCII,
4854). Über d. Reduction d. Aluminiums (Ib.
id.). Üb. d. Gesetz d. Gasabsorption (Ib. XCIII,
4 855). Darstell, d. Lithiums (Ib. XCIV, 4 855).
* Im Kirchenbuch aus Versehen des taufenden Geist-
lichen als Wilhelm Eberhard aufgeführt.
Buntzen, Thomas. — Dr. Med., in
Kopenhagen gebildet, dann in St. Peters-
burg practicirend (NK),
geb. 1776, Sept.* 5, Kopenhagen,
gest. 4 807, St. Petersburg.
Momenta in variis de caloris animalis ortii di-
judicandis theoriis etc. Diss. Havn.4 804. Bei-
träge zu einer künftig. Physiologie, Koph. u.
Leipz. 4805. Verschiedn. galvan. Versuche mit
ausserordenll. mächtigen Säulen (Gilb. Ann.
XV, 4803). Wärme-Erzeugung bei d. galvan.
Wasserzersetzung; galvanische Batterie aus
Froschpräparaten ; Wärme durch Muskelcon-
traction; Athmungsversuche (Ib. XXV, 4 807).
Bnonanni, Lauro, — Rettore pro-
vinziale dell' Ordine de Servi di Maria (Mzz),
geb. 1575 etwa, . . Rovafo,b.Brescia,
gest. 1658, Febr. 5, Rovato.
Breve risoluzione d'Arimetica allo uso Bres-
ciano, Brescia 4 64 2.
Buonanni (Bonanni), Filippo. — Je-
suit, Inspector des Museum Kircherianum
in Rom, vorher Rector des Maroniten-Coi-
•legiums (Mzz) (NL XXX; (J),
geb. 1638, Jan. 7, Rom,*
gest. 1725, März 30, Rom.
Ricreazione dell' occhio e della mente nell' os-
servazione delle chiocciole, Roma 1684. Mi-
crographia curiosa etc. Ib. 1694. Musaeum
coUegü Romani Kircherianum, Ib. 4 709. Ga- I
binetto armonico pleno d'Istromenti sonari in-
dicati , spiegati e di nuovo corretti ed aceres-
ciuli, Ib. 4 723.
* geb. Jan. 11 {J) {HL).
Buonincontro (Bonincontro) , Lo-
renzo. — Diente längere Zeit in d. Ar-
mee d. Herzogs Fr. Sforza in Mailand,
ging dann nach Neapel, kam dort beim
Könige Alfonso in Gunst u. hielt astron.
Vorlesungen daselbst, kehrte 1474 in sein
Vaterland zurück, zuletzt in Rom lebend
(Mzz) (TJ,
geb. 1410,Febr. 23,SanMiniato,Tosc.,
gest. 1502 etwa, . . Rom.
Commenfarius in C. Manilii Astronomicon,
Florent. 4 484. Tractatus astrologicus, Norimb.
4 539. Reruni naturalium et divinaruni sive
de rebus coelestibus Libr. 111, ab Luca Gau-
rico rccogniti inque lucem edili, Basil. 4 540.
Opus de "annorum revolutionibus astronomi-
cis, Romae 4 494.
del Buono, Candido. — Landde-
chant (Pievano) an S. Stefano zu Campoli
im Val di Pesa, Toscana. Eins der neun
Mitglieder der Accademia del Cimento zu
Florenz (NllJ {NIL F),
geb. 1618, Juli 22, Florenz,
gest. 1676, Sept. 19, Campoli.
Hatte einen Haupt-Antheil an den Arbeiten der
Accademia del Cimento. — Siehe Nelli, Saggio
di storia letteraria fiorentina, und Antinori's
Notizie istoriche zu den Saggi di Naturali Es-
perienze fatte nell' accademia del Cimento,
Firenze 4 844.
del Buono, Paolo. — Bruder des
Vorigen. Ebenfalls Mitgl. d. Accademia del
Cimento.* Bereiste längere Zeit die Berg-
werksdislricle von Ungarn , Steiermark,
Böhmen und Polen, war zur Zeit d. Grün-
dung d. Aeademie (1 657) Direct. d. Kaiserl.
Münze in Wien. Lehrer von M o n t a n a r i
(Nll.F) (A) (T.mil),
geb. 1625, Oct. 26, Florenz,**
gest. 1662, ..... Wien oder War-
schan.
War nur dem Namen nach Mitglied der Aea-
demie, eher Correspondent derselben, da er
einen Briefverkehr mit dem Grossherzog Fer-
dinaÄdn. von Toscana unterhielt, in welchem
er denselben mit den Fortschritten der physi-
kalischen Wissenschaften im Auslande bekannt
machte.
* Auch Anton Maria, ein Dritter der Gebrüder del
Buono, war durch sein mechan. Talent der Aea-
demie nützlich, aber nicht Mitglied derselben. Siehe
TargioniTozzetti, Notizie degli Aggrandimenti
delle scjenze ösiche accaduti in Toscana etc. Vol. I.
♦♦ geb. 1620, Oct. 26 {Nil).
Baonviolao (ßonvicinO; Bonvoisin),
Benedetto. — Dr. Med., prart. Arzt in
343
Buot
Burckhardt.
344
Turin. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst
(QJ iCllj,
geb. . . ., lebte noch 1810.
Elementi di chimica e d'istoria naturale, 2 vol.
Torino 1810. Sur la depiiiation de l'acide
phosphoriquetir(^deso3 (Mem Turin. 1, 1786).
Analyse d'un foetus petrifie , decrit par Mr.
Keyneri (Ib. id.). De la pierre hyclrophane du
IMemont (Ib. id.). Analyse des principales eaux
minerales do la Savoie (Ib. II). Du vinaigre
radical et giacial tire des crislaux de Venus ;
de quelques phenomenes de sa cristallisation
etc. ilb, IV, 1790). Sur l'alcali phlogLstique
(Ib. id.). Sur quelques proprietes irreguHeres
de la teinture violette des fleors de mauve et
de la lessive de Prusse (Ib. V, 1798). Expe-
riences propres ä decouvrir la nature de quel-
ques substances qui ne sont pas encore assez
connues (Ib. id.). Sur la veritable nature de
la turquoise etc. (Ib. VI, 1801). Sur la culture
des produits du regne mineral en Piemont (Ib.
VII). Sur les mines de plombagine des döpar-
tements de la Sture et du Po (Ib. id.) Essai
pour I'amölioration de Thuile de noix (Ib. id.).
Sur le titane oxidö de la vallee d'Aosta (Ib. XI,
1813).
Buot, Jacques. — KÖnigl. Ingenieur.
Prof. d. Mathematik des Pages de la grande
Ecurie. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris
(LA),
geb. . . ., gest. 1675, .. .
üsage de la roue de proportion, avec an Traitö
d'arithmetique, Paris 1647. Observ. sur la di-
latation de l'eau qui se glace (Anc. M6m. de
Paris T. I). Sur la hauteur du pole de Paris
(Ib. id.). Equerre azimutale, invenlöe par lui
(Machines approuv. par l'acad. T. I).
Buquoy (rälschlich Bucquoy) , Georg
F r a n z A u g u s t d e L o n g u e v a 1 , Baron
V. Vaiix , Graf von. — K. k. Kämmerer,
Herr der Herrschaften Gratzen und Rosen-
berg usw. in Böhmen , Besitzer bedeuten-
der Fabriken u. Glashütten (OliJ (G. 1 85 1;,
geb. 1781, Sept. 7, Brüs.sel,*
gest. 1851, Apr. 19, Prag.
Erläuterungen und Zusätze zum 3. ThI. von
Schubert's theoret. Astronomie, Leipz. 1811.
Analyt. Bestimm, d. Gesetzes d. virtuellen Ge-
schwindigkeit, Ib. 1812, Beschreibung einer
1813 erbauten, äusserst einfachen Dampfma-
schine, Prag 181 4. Exposition dun nouv. prin-
cipe gön^ral de dynamique, dont le principe
des vitesses virtuelles n'est quun cas parti-
culier, Paris 181 6 Skizze zu einem Gesetz-
buch d. Natur usw. Prag 1817. Die Funda-
menlalgeselze an d. Erscheinungen d. Wärme,
Leipz. 1819. Neue Methode für d. Infinitesi-
malca'.cul usw. Ib. 1321. Ideelle Verherrli-
chung des empirisch erfasslen Naturlebens,
2. Aufl. 2 Bde. Ib. 1826. Chronolog. Auszug
aus d. Geschichte d. Mathematik, Ib. 1829.
Zusammens^ell. eirjjger vor/iigl s'harfsinai-
ger, schlau erdachter u. subtil durchgeführter
Methoden aus d. höh. Analyse usw. Ib. 1829.
— Versuche über Compression des Glases;
Dampfmaschine aus Holz (Gilb. Ann. XLIII,
1813). Über d. Taylor'schen Salz (Ib. XLIV,
1813), Instrument zur Bestimm, d. irdischen
Strahlenbrechung (Ib. XLVI, 1814). Bezieh,
zwisch. Galvanismus, Magnetismus u. Phy-
foismus (Ib. LXVII, 1821).' Über Anwend. d.
Feldspaths bei d. Glasfabrication (Ib. LXIX,
1821). Viele naturphilo.sophische Aufsätze in
Oken's Isis. — B. ist Erfinder eines schwarzen
Glases, von ihm Hyalith genannt.
♦geli. Sept. 20 (JI/.II).
Burckhardt, JohannKarl. — Un-
ter v. Zach zum Astronomen gebildet, kam
er durch dessen Empfehlung 1797 zu La-
lande, wurde 1799 Adjunct d. Längen-
bureaus und 1807 (nach La lande's Tod)
Director d. Sternwarte d. Kriegsschule in
Paris. Mitgl. d. Instituts (N) (MAI) (ZC.
IV, vm;,
geb. 177 3, Apr. 30, Leipzig,
gest. 1825, Juni 22, Paris.*
Methodus combinatorio-analytica, evolvendis
fractionura continuarum valoribus maxime
idonea, Lips. 1794. Table de la Lune , Paris
1 812. Tables des diviseurs pour tous les nom-
bres du l*"^, ä»-" et 3"^ Million, Paris 181 7. M6m.
sur les micrometres (Mem. sav. etr. T. 1, 1805).
Sur les orbites des cometes de 1763, 1771 et
1773 (Ib. id.). Mem. sur la comete de 1770
(Mem. Inst. 1806, — vom Institut gekrönt).
Formules gönörales pour les perturbations de
quelques ordres superieurs (Ib. IX, 1809). Sur
plusieurs moyens propres ä perfectionner les
tables de la lune (Ib. id.). Examen des diflf.
manieres d'orienter une chaine des triangles
(Ib. X, 1810). — Über d. mittl. Beweg, d. Pla-
neten (v. Zach's Monatl. Corr. I, 1800). Über
d. Gebrauch d. voll komm. Vierecks statt d.
Bradley'schcn Rliomboidalnetzes (Ib. id.). Me-
thode zur Rcduct. d alten Distanzen-Beobb.
(Ib II, 1800). Üb. einige ältere Cometenbah-
nen (Ib. id. etX, 1804'etXVI, 1807). Jährl.
Aendr. d. n.agnet. Derlinat. (Ib. III, 1801).
Einfl. d. Windes auf d. Barometerstand (Ib.
id.). Über Pothenot's Aufgabe (Ib. IV, 1801).
Trigonometr. Methode z. genähert. Bestimm,
einer Cometenbahn (Ib. h\A. Marstheorie (Ib.
id.). Einll. d. S. Potenz d. Excentricität auf d.
grossen Gleichungen .Jupiters u. Saturns (Ib.
id.). Formel z. Bestimm, d. Zeit aus d. beob-
acht. gleichen Höhen zweier bekannt. Sterne
(Ib. X, 1804). Über d. Interpoliren mittelst
Dillerenzen (Ib. XII, 180S;. Über vermisste
Sterne (ib. XXVI 1812). Üb! d. eigenen Bewe-
gungen einiger Sterne (Ib. XXVIII, 1813). Etc.
— Melh. z. Verfertig, einer Uhr, die mittl. und
Stern-Zeit zugleich zeigt (Bode's Jahrb. 1821j.
Fernere Aufö. in d. C onnaiss. d. temps
* gest. Juni 21 {GG. 1825).
Burckhardt, Johann Ludwig. —
Trat, narli "»olienduug seiner Studien in
Leipzig und Göttingon in die Dienste der
345
Burckhardt
Burgsdorff.
346
Afrikanischen Gesellschaft zu London, in
deren Auftrag er sich 1809 nach dem Orient
begab {Oett.J (Bull. Soc.geogr.X. \S%SJ,
geb. n8 4, Nov. 24, Lausanne,
gest. <8f7, Oct. 17, Cairo.
Travels in Nubia, i vol. 4®, London 4 849
(Deutsch, Weimar 1823). Travels in Syria and
the Holy Land, i vol. 4^ Ib. <822 (Deutsch,
2 Bde. 8*, Ib. 1823—24). Travels in Arabia,
4 vol. 4^ Ib. 1829 (Deutsch, Ib. 1830).
Bnrckhardt, Karl Friedrich. —
Lehrer d. Mathematik und d. Naturwiss.
am humanist. Gymnas. zu Basel fOr),
geb. l830,Dec. 27,Sissach, Canl. Basel.
Beobachtungen an einem Daltonisten (Bericht
von d. Verhandl. d. naturf. Geseilsch. zu Ba-
sel, Hfl. X, 1852). Über Binocular-Sehen (Ver-
handl. derselb. Geseilsch. Hfl. I, 1854). Über
d. Gang d. Lichtstrahlen im Auge (Ib. II, 1855).
Bnrdaoh, Daniel Christian. —
Pract. Arzt in Leipzig (MJ,
geb. 1739, Kahle, bei Guben,
gest. 1777, Juni 5, Leipzig.
De vi aeris in sono, Lips. 1767.
Bare, Anders. — Oberster Architect
und General-Mathematicus, auch Assessor
im Kriegs-Collegio zu Stockholm (Gz),
geb. 1571, . . .Säbrä, gest. 1646, . . .
Orbis Arctoi impriraisque Regni Sueciae nova
et accurata descriptio, Viteb. 1630. — War
der Erste, welcher in Schweden Karten über
Skandinavien herausgab.
Bnre (Buraeus), Olaus Engelberti.
— Leibmedicus d. Königs Gustav Adolph
von Schweden, später Yicepräsident des
Hofgerichts zu Abo fSLH),
geb. 1578, Sept. 2, Angermanland,
gest. 1655, Dec. 13, Abo.
Arithmetica instrumentalis Abacus ab eo ipse
inventus, Heimst. 1609.
Burg, Adam, Ritler von. — Direct.
d. polytechnischen Instituts (seitPrechtrs
Rücktritt), Prof. d. Mechanik u. Maschinen-
lehre an demselben u. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu W^ien (OR) (WA),
geb. 1797, Jan. 28, Wien.
Lehrb. d. höhr. Geometrie, Wien 1824. Ab-
handlungen über einige wichtige Gegenstände
d. pracl. Geometrie nebst einigen Erfind, im
Gebiet d. rein. höhr. Malheraatik u. Physik,
Ib. 1825. Lehrb. d. geradlin. u. sphär. Trigo-
nometrie, Ib. 1826. Trigonometr. Formel-
sammlung. Ib. 1827. Ausführt. Lehrb. d.höhr.
Mathematik, 3 Bde. Ib. 1833. Gompendium d.
höhr. Mathematik, Ib. 1836. Compend. d po-
pulär. Mechanik u. Maschinenlehre, Ib. 1846.
— tber d. oberscbläcbtige Wasserrad ;Jahrb.
d. polytecbn. Inst. iV, 1823). Über d. untei-
u. mittelschlächt. Wasserräder (Ib. VI, 1825).
Über einiee Gegenstände d. pract. Geometrie
(Ib. VII, 1825). iJber Windmühlen (Ib. VUI,
1826). Über d. regelmUss. Polygone (Ib. X,
1827). Allgem. Entwickl. d. binom. Lehrsalzes
(Ib. XVI, 1830). Allgem. Regel z. Prüfung d.
Convergenz u, Divergenz unendl. Reihen (Ib.
XVII, 1832). Üb. d. Existenz d. Wurzeln ein.
höhr. Gleichung (Ib. id.). Üb. neue Ovalen u.
Ellipsen höhr. Ordnung (Ib. XVIII, 1834). Üb.
d. Stärke u. Festigkeit d. Materialien (Ib. XIX,
1837 u. XX, 1S39). Üb. d. verschiedn. Grund-
principien d. Statik usw. (Ib. XIX). Entwickl.
trigonometr. FimcUonen in unendl. Reihen
(Ib. id ). Über d. Vorrücken d. Nachtgleichen
<v. Zach, astron. Gorr. Vol. X, auch Annal. d.
Wien. Sternwarte V). Über d. Theodolithen
usw. (Annal. d. Wien. Sternw. VII). Über d.
geraden, cenlralea Stoss zweier fester Körper
(Sitzungsberichte d. Wien. Acad. I). Allgem.
Entwickl. von (x+a)" (Crelle'sJourn. 1, 1826).
Beweis für d. Kräftenparallelogr. (Ib. id.). Üb.
d. Existenz d. Wurzeln einer höh. Gleich, mit
ein. Unbekannt. (Ib. V, 1830). Beiträge zu
Prechtl's technolog. Encyclopädie.
Burger, Georg Arnold. — Vorder-
ster Rathschreiber in Nürnberg (WNj (A),
geb. 1649, Aug. 8, Nürnberg,
gesL1712, Mai 8, Nürnberg.
De angulo in semicirculo. De tetracty Pytha-
gorica. De infinita numerorum ratione. — Hielt
mathem. u. astron. Vorlesungen in Nürnberg.
Burggrave, Johann Philipp. —
Pract. Arzt in Frankfurt a. M., Zeitlang in
Leiden (A),
geb. 1700, Sept. 1, Darmstadt,
gest. 1775, Juni 5, Frankfurt a.M.,
Commentatio de aere, aquis et locis Franco-
furtanae ad Moenura , Francof. 1715. Obbcr-
vatio historiara transmutali hydrargyri in aa-
rum sistens (Nov. Act. Acad. Nat. Cur. T. I).
Burghart, Gottfried Heinrich.
— Nach einem sehr unsteten Leben, von
1743 an Prof. d. Mathematik und Physik
am Collegio zu Brieg (M),
geb. 1705, JuU5, Reichenbacü,Schles.,
gest. 177 6 etwa, Brieg.
WohleingerichtcteDestillirkunst usw. Breslau
'i736. Neue Zusätze dazu, Ib. 1748. Reise auf
d. Zotcnberg, Ib. id. Historische, phys. u. mc-
dicin. Abband!, von d. warmen Wässern bei
Landeck usw. Ib. 1744. H, F. Teichmeier's
Abhandl. vom Seignette-Salz, aus d. Laiein.
übersetzt und mit mehr als dritthaibhundert
Anmerkungen erlüulert, i5rcsl. u. Liegn. M\2.
Burgi, s. Bürgi.
Burgundio^ s. Borgoi\dio.
BurgsdorfiT,
d r i c h August
L u d w 1 g V 0 n. — Geheim. Forstrath, Obei-
fcrslni'ister d. Kurmark, Domherr ::u Mir-
347
Burhenne
Burnet.
348
den, Prof. d. Forstwiss. zu Berlin, Mitgl.
d. Acad. d, Wiss. daselbst (N. Sehr. GslL
naturf. Fr. in Berl. IVJ (Ahh. d. Bcrl. Acad.
1804 — HA
geb. 1747, März 23, Leipzig,
gest. 18 02, Juni 18, Berlin.
Ahhandl. über die Pottasche (Berlin, neuest.
Mannigfaltigkeiten, 1782). Viel Forstwissen-
schaftliches.
Burheane, Georg Heinrich. —
Dr. Phil, Lehrer d. Mathematik an d. hö-
heren Gewerbschule zu Cassel (OrJ,
geb. 1805, Febr. 9, Cassel.
De systemate crystallographiae diclinometro
et diclinoedro, Marburg 1827. Die Raurage-
stalten, nach ihrer Symmetrie dargestellt, Cas-
sel 1 832. üie Mathematik, als System betrach-
tet, Ib. 1838. Gnindriss d. höhr. Analysis, Ib.
1S49. Zur Theorie u. erweiterten Kunde der
Zwillings-Stellungen, zunächst im regulären
Krystallsystem (rojjj. Ann. XVI, 1829). Über
d. Gesetz'd. Primzahlen (Gnmert's Arch. XIX,
< 852). Lösung e. Aufgabe aus d. Zahlentheorie
aufgeometr. Wege (Ib. XX, 1853). Üb. krumme
Flächen, welche d. Gleich. x"+y"+z"=:1 ent-
sprechen (Ib. XXI, 1 853). Zur Theorie d. ima-
ginär. Grössen (Ib. XXII, 1854). Erweitr. e.
Satzes V. Schwerpunct (Ib. id.).
Barja, s. Bürja.
Burkart, Herrmann Joseph. —
Folgweise Berggeschworner zu Friesenba-
gen (preuss. Bergamt Siegen) und Secrelär
beim Bergamt zu Düren, dann Bergwerks-
direclor erst der engl. Bergwerksgesell-
schaft von TIalpujahua in Mexico (1825 —
28), darauf der von Bolanos auf d. Werke
zu Veta grande bei Zacatecas (1828 — 34),
nach dreijähriger Bereisung von Mexico u,
d. Vereinigten Staaten aber wieder in den
preuss. Staatsdienst tretend (1837), folg-
weise Secretär, Assessor u. zuletzt Ober-
bergralh beim Oberbergamt in Bonn (Or),
geb. 1798, Mai 12, Bonn.
Aufenthalt und Reisen in Mexico in d. J. 1825
—34, 2 Bde. mit Kart. u. Profil. Stuttg. 1836.
Der Bau d. Erdrinde nach d. heutigen Stand-
punkt d. Geognosie, bildlich dargestellt (mit
J. Nöggerath), Bonn <838. Die Phänomene d.
Geologie, von G. Mantell, deutsch, 2 Bde. Ib.
1839. — Geognost. Skizze u. petrogr. Karte d.
Kreises Kreuznach usw. (Nöggerath, Das Ge-
birge Rheinland -Westphalen, Bd. IV, Bonn
1826). Besteigung des Vulcans Popocatepetl
(Schweigg. Journ. L, 1827). Geognost. Beobb.
auf Reisen in Mexico (Leonhard's Taschenb.
1826. II). Über d. geognost. Verhältn. u. d.
Bergwerke zu Angangeo in Mexico (Ib. 1827.
II). Über d. Ausbrüche d. Jorullo u. d. Tustla
(Leonh. u. Bronn, Jahrb. 1835). Über d. geogn.
Verhältn. d. Wackengänge b. AnnabcT^ (Kar-
sten'« Arch. XV).' Rei.se nach d. ßergwerks-
orten Ramos, Catorze, Chareas usw. (Karst.
Arch. 2. Reihe III). Geogn. Bemerkk. auf e.
Reise v. TIalpujahua nach Huetamo, dem Jo-
rullo usw. (Ib. V). Geogn. Bemerkk. über d.
Berge von Santiago usw. (Ib. VI). Üb. d. geogn.
Verhältn. usw. von Veta grande (Ib. VI u. VIII,
auch Ann. d. Min. 3»"« S6r. VIII, 4 835).
Burleigh (Buriaeus), Walter. —
Prof, d. Philosophie und Theologie an d.
Univ. zu Oxford fJJ,
geb. 1275, . . ., gest. nach 1337 . . .
De Vita et moribus philosophorum et poeta-
rura, Colon. 1472. Ein Commentar zur Phy-
sik des Aristoteles.
Burman, E r i c h J. . . — Prof. d. Astro-
nomie an der ünivers. zu Upsala (Act. litt.
Suec. IIi; (ThJ,
geb. 1692,
gest. 1729, Nov. 3, . . .
De minerae ferreae per raagnetem investiga-
tione. üpsaliae 1728. Observatio circa lumen
boreale etc. (Phil. Tr. 1724; Act. litt. Suec.
Vol. I). Eclipsis Solls partialis üpsaliae 1724 . .
observata (Ib. id.). Metcorol. Beobb. zu Up-
sala 1722-28 (Ib. T. I etil).
Bupmeister, Carl Herr mann Con-
rad. — Dr. Med. et Phil., Prof. d. Zoologie
an d. üniv. zu Halle (Extra-Ord. seit 1 837,
Ordinär, seit 1842), zuvor Lehrer d. Natur-
wiss. erst am Joachimsthalischen, dann am
Colin. Real-Gymnas. zu Berlin, auch Privat-
docent an d. Univ. daselbst. Unternahm
zwei Reisen nach Brasilien in den Jahren
1850 und 1856 (Or),
geb. 1807^ Jan. 15, Stralsund.
Lehrb. d. Naturgeschichte, Halle 1830. Grund-
riss d. Naturgeschichte, Berlin 1833, 7. Aufl.
Ib. 1851. Handb. d. Naturgesch. Ib. 1837. Ge-
schichte d. Schöpfung, Leipz. 1843, 5. Aufl.
1854. Geolog. Bilder z. Geschichte d. Erde u.
ihrer Bewohner, 2 Bde. Ib. 1851— 53. Reise
nach Brasilien usw. Berl. 1853. Über d. Ur-
sache d. Töne d. Insecten beim Fliegen (Fogg.
Ann. XXXVni, 1836). — Viel Zoologisches,
besonders Entomologisches.
Bnmes, Sir A 1 e x a n d e r. — Oberst-
heutenant in d. indobrittischen Armee und
zuletzt brittiscber Resident am Hofe des
Schachs Sudscha in Kabul fG.^O),
geb. 1805, Mai 16, Montrose, Schottl.,
gest. 1841, Nov. 2 (3), KabuL*
Travels to Bokhara and voyage up the Indus,
Lond. 1834, 2'ied. 3 vol 1839 (Deutsch, 2 Bde.
Weimar 1834—35). Cabool : being a personal
narrative of a journey to and residence in that
City, Ib. 1842 (Deutsch, Leipz. 1843).
• Von einem Afghanen ermordet.
Burnet, Thomas. — Geistlicher, Ma-
ster of the Charterhouse in London, Königl.
349
Burney
Busch.
350
Gabinetsprediger, früher Erzieher einiger
Lords (BD) (Abr. llj,
geb. 1635, Croft,Yorkshjre,*
gest. r715, Sept. 27, Charlerhouse.
Telluris Iheoria sacra, 2 vol. Lond. 1681 et fi9
(spater auch enghsch). Archaeologia philoso-
phica seu Doctrina aatiqua de rcrum orJgini-
bus, Ih. 4 692.
• geb. 1632 . . . (/).
Burney, Charles. — Organist am
Chelsea-Hospilal bei London. Mitgl. d. Roy.
Society (GM. \ 8 \ ij,
geb. 17 26, Apr. 7, Shrewsbury,
gest. <8H, Apr. 12, Chelsea.
An essay towards the history of Comets, Lond.
1769. General History of Music from the ear-
liest ages to the present period, 4 Vol. Ib.
1779—89.
Buraey , ... — Sohn von Charles,
Rear-Admiral in d. engl. Flotte. Begleitete
früher Capt. Cook auf seinen beiden letz-
ten Reisen. Milgl d. Roy. Soc. (An.R. \S^\),
geb. 47 49 etwa,
gest. 1821, Nov. 17, London.
History ofVoyages of Discovery. Account of
the eastern Navigation of the Russians,
Burney, William. — Dr. Jur.'und
Magistratsperson in Gosport, Director der
daselbst 1791 von ihm gegründeten Royal
Academie (Phil. Mag. 1 832, Vol. XI, p. 3 1 Qj,
geb. 1762 etwa.
gest. 1832, Febr. 20, Cold Harbour bei
Gosport.
A new universal dictionary for the Marine,
,1 vol. 4**, 1815. Astronom, und vieljährige me-
teorolog. Beobb. im Philosoph. Magazine.
Burrhus, s. Borri.
BurrOTir, Reuben. — Lehrer d. Ma-
thematik am Ingenieurcorps der englisch-
ostindischen Compagnie, früher Gehülfe an
der Sternwarte zu Greenwich unter Mas-
kelyne (RGEJ (Phil Mag. 1853, Vol. V,
p.185;,
geb. 1747, Dec. 30, Hoberley,*
gest. 1792, Juni 7, Buxor, Oslind.**
Restitution of the geometrical treatise of Apol-
loniua PergaeuB on Inclination, 1779. Hints
relative to friction in Mechanics (Asiat. Rese-
arch. Vol. I).. Method of calcuiating the moon's
parallaxes in latitude and longitude (Ib. id.).
On artificial horizons (Ib. id.). Demonstrat. of
a theorem concerning the intersections of cur-
ves (Ib. id.). Correction of the lunar method
of finding the longitude (Ib. id.). On finding
tho longitude by means ofArnold's Chronome-
ter (Ib. II). A proof ihat the Hindoos had the
hinomial Iheorem (Ib. id.). A demonslration
of one of the Hindoo rules of Arithmetic (Ib.
III). Method of reducing prnctical tables (Ib.
id.). — A Short Account of the laleE.Burrow's
Measurement of a decree of longitude and an-
other of latitude near the tropic in the years
1791 and 1792; by laaac Dalby, Lond. 1796.
* Bei ShadweU, Yorksbire.
** gest. 17y2, Mai .. Caragola (ZC.XIII).
Bnraems, Joachim. — Erst pract.
Arzt zu Annaberg in Sachsen, dann Prof.
d. Medicin und Physik an d. Ritteracademie
zu Soroe auf Seeland (W),
geb. 1583, Camenz, Lausitz,
gest. 1639, Aug. 28, Soroe.
De fontium origine, Havn. 1639. Introductio
ad scientiam naturalem, Amst, 1659.
Burtiil, Fran^ois Xavier. — Pract.
Arzt in Brüssel. Unter Kaiser Jo%eph II.
Mitgl. d. Souveränen Raths d. Niederlande
(BWA),
geb. 1743, Maestrichl,
gest. 1818, Aug. 7, *
Des bois fossiles döcouverts dans les differen-
tes parties des Pays-Bas, Harleml78l. Refle-
xions sur les progrös de la fabrique de fer et
de Tacier dans la Grande-Bretagne, Londres
1 783. Oryctographie de Bruxelles, Brux. 1 784.
Möra. sur les r^volutions et Tage du globe ter-
restre, 1 vol. 4*, 1790 (Auch in Teyler's Tweede
Genootsch. St. 8).
♦ fest. 1808 . . . {VB).
Bumcker, Wilhelm. — Mecbani-
cus und OpticiTS in Nürnberg (WN) (M. 11^,
geb. 1728, Nürnberg,
gest. 1801, Mai 20, Nürnberg.
Beschreibung eines Polymetroskopii opticii,
Nürnb. 1766. Beschreib, einer zusammenge-
setzt, optischen Nivellirwaage, Ib. 1769. Be-
schreib, eines üniversal-Mikroskops, Ib. 1776.
Nachrichten und Unterricht von verschied n.
magnetisch, u. andern Kunstsachen.
Bnsoh, Georg. — Maler, Liebhaber
d. Astronomie, erst in Nürnberg, später in
Erfurt wohnhaft (WN),
geb Nürnberg,
gest. gegen 1590, Erfurt.
Von dem Cometen, welcher in diesem Jahre
1572 im Monat November erschienen ist, Er-
furt 1572. Beschreib, von d. zugehörigen Ei-
genschaften u. natürlichen Influenzen des Co-
meten, so 1577 erschien.
Busch, Gabriel Christoph Ben-
jamin. — Diaconus an d. Hauptkirche zu
Arnstadt in Thüringen, Superintendent u.
Fürstl. schwarzburg. Kirchenrath (M. \\),
geb. 17 59, Oct. 28, Arnstadt,
gest. 1823, März 18, Arnstadt.*
Almanach der neusten Erfindungen und Ent-
deckungen, 16 Bde. 1795 — 1807 (fortgesetzt
351
Busch
Butschany.
352
bis < 81 0 von J. B. Trommsdorff) . Ilandbnch d.
Erfindungen, 11 Bde. Eisenach 1802—21.
* geh. Oct. 19, gert. März 17 (iV).
Busch, August Ludwig. — Dr.
Phil., Observator und dann, nach B es sei's
Tod, Direclor der Sternwarte zu Königs-
berg fOrJ (Zt) ^G. <856;,
geb. 4 504, Sept. 7, Daozig,
gest. i855, Sept. 30, Königsberg.
Reduction of the observations made by J. Brad-
ley at Kew and Wansted, Oxford 1838. Vor-
schule d. darstellenden Geometrie, Berl. 1846.
Beobachtungen der Königsberger Sternwarte
seit 1846. Aufsätze in d. Astronom. Nachr. —
Verzeichniss sämratlicher Werke usw. F. W.
Bessel's, Königsb. 1849.
Busse, Friedrich Gottlieb von.
— Dr. Phil., Bergcommissionsrath, Prof. d.
Mathematik u. Physik an d. Bergacaderaie
zu Freiberg, seit 1800, vorher Prof. am
Philanthropin in Dessau (M. II) (SA) (N),
geb. t7o6, Apr. 3, Gardelegen, Alt-
mark,
gest. 1835, Febr. 4, Freiberg.*
Formuiae linearum subtangentium acsubnor-
malium etc. Lips. 1798. Neue Erörterungen
über Plus und Minus usw. Cöthen 1800. Be-
trachtung der "Wintersclimidt'schen und Holl'-
schen Wassersäulenmaschine, 1804. Verglei-
chung zwischen Camot's und meiner Ansicht
von d. Algebra, Freib. 1804. Gang u. Grösse
d. Weichheit d. Wassers usw. Leipz. 1806.
Neue Methode d. Grössten u. Kleinsten usw.
2 Hfte, Freib. 1808 u. 1809. Beschreib, eines
wohlfeil, u. sichern Blitzabieiters, Leipz. 18M.
Formuiae radii osculatoris etc. Dresd. 1825.
Bündige u. reine Darstell, d. wahrhaft. Infi-
nitesimai-Galculs, 3 Bde. Ib. 1825—27. Die
nöthigsten Lehren d. Maschinen-Mechanik, Ib.
1 82 8. — Entbehrlichkeit d. Venturrschen Prin-
cips (Güb. Ann. IV u. VI, 1800). Parallelo-
gramm der statischen Kräfte (Ib. XIX, 1805;
XXIII, 1806). Pneuraat. Paradoxon (Ib. XX,
1805; XXIV, 1806; LVIII, 1818). über Ela-
sticität d. Wassers u. den Stossheber (Ib. XX,
1805). Theorie d. Krummzapfens (Ib. XXII,
1806). Üb. d. Schwungrad am Berghaspel (Ib.
LXVII, 1821). Üb. Sandreaction (Ib. XXIV,
1806). Hyetometr. Erfahrung (Ib. XXV u.
XXVII, 1807). Über oberschlächt. Wasserrä-
der (Ib. XXX, 1808). Üb. Barometer (Ib. LVIII
u LIX 1818). Üb. Friction d. Wassers in Röh-
ren (Ib. XXXIV, 1810 u. XXXIX, 1811). Üb.
Cohäsion u. Adhäsion (Ib. id) . Wasserhebungs-
Maschine (Ib. XXXVII, 1811). Stossgesetze
harter Körper (Ib. XL, 1812). — Fernere Auf-
sätze im Musical. Wocheublatt (Über Vogel-
töne auf Geigen u. Harfen, Jahrg. 1792, No.23
u. 24), in Voigt'8 Magazin, Hindenburg's Ar-
chiv, Oken's Isis, etc.
* gest. Jan. 24 (ö. 24).
Bussy, Antoine Alexandre Bru-
lus. — Prof. d. Chemie an d. ficole de
Pharmacie zu Paris und Direclor derselben.
Mitgl. d. Acad. de Medicine, d. Soc. d. Phar-
macie. Seit iSoO freies Mitgl. d. Instituts.
(QCj (Or),
geb. < 79 4, Mai 29, Marseille.
Mit Boutron-Cliarlard: Traitö des moyens de
reconnaitre ies falsifications des drogues etc.
Paris 1 829. — Sur la liqu6faction de l'acide
sulfureux (Ann. CLim. Phys. XXVI, 1824).
Nouv. rechcrches sur l'acide sulfurique de
Saxo (Ib. id.). De la distillation des corps gras
(Ib. XXX, 1825). Sur I'existence du persulfate
de fer anhydre dans le residu de la concen-
tration de l'acide sulfurique du commerce etc.
(Ib. id.). Mit Lecsma: Second M'5m. sur la di-
stili. des corps gras (Ib. XXXIV, 1827). Al-
lein : Sur le radical metallique de la niagn6sie
(Ib. XLVI, 1831). Rech, chira. sur une racine
connue dans la commerce sous le nom de sa-
ponaire d'Egypte (Ib. LI, 1832). De quelques
produits nouv. obtenus par l'action des alcalis
sur les Corps gras a une haute temperature
(Ib. LIII, 1833). Mit Robiquet: Sur l'huile vo-
latile de moutarde (Ib. LXXII, 1839). — Sur
l'aldöhyde oenanthylique (Gompt. rend. XXI,
1845). De i'emploj de la magnösie dans le trai-
tement de i'empoisonnement par l'acide ars6-
nioux (Ib. XXII, 1846). Nouv. obervations sur
les deux variötes d'acide arsönieux (Ib. XXIV,
1847). Sur l'extraction de l'iode des plantes
et des produits de la distillation de la houille
(Ib. XXX, 1850). — Noch viele Aufsätze im
Journ. de Pharmacie.
Buteo, s. Boteo.
Butini, Pierre. — Pracl. Arzt in
Genf. Auswärt. Mitgl. d. naturforsch. Ge-
sellschaft in Berlin seit 1782 (Cll),
geb. 1759, .. . Genf,
gest
Nouv. observations et recherches analytiques
sur la magnesie du sei d'Epsom, suivies de re-
flections sur l'union chimique des corps, Ge-
neve 1781. Beobb. üb. d. Gebirge, auf einer
Alpenreise gesammelt (Sehr. d. Gesellsch. na-
turf. Fr. in Berl. Bd. V).
Butleromr, Alexander von. —
Edelmann u. Gutsbesitzer im Gouv. Kasan.
Dr. Phil. u. Prof. d. Chemie an d. Univ. zu
Kasan, wo er von 1844 — 49 studirte (Or),
geb. <828, Sept. 6 (N.St.), Tschistopol,
Gouv. Kasan.
Über d. oxydirende Wirkung d. Osmiumsäure
(Bullet, phys. math. de l'acad. de St.-Pelersb.
X, 1852). Über d. flüchtige Oel von Puiegium
micranthum (Ib. XII, 1854). Über d. Mono-
chlorhydrat des Terpenthinöls (Ghem. Gen-
Iralbl. 1856).
Buisohany, Matthias. — Dr. Phil.,
Zeitlang Privaldocent an d. Univ. zu Göttin-
gen, dann privatisirend in Hamburg (HSL),
353
Butterfield
Buzengeiger.
354
geb. < 73 1 , Febr. 1 0, Allsohl, Ungarn,*
gest. 179 6, Aug. 2, Hamburg.
Diss. de fulgure et tonitru ex phenomenis ele-
ctricis, pt. 1 etil, Gott. ^757. Eine L-nvoll-
koramenheit d. Blitzableiter nebst ihrer Ver-
besserung, Hamb. <787. Die Sommerwolken
sind Schneewolken (Beiträge z. Uanuöv. Ma-
gazin 4 761). Der Blitz entsteht nicht durch
Entzündung einiger brennbaren Tbeilchen, die
in der Luft schweben, und ist auch kein Feuer
(Ib. id.)
♦geb. 1730 .. . {M).
Butterfield, ... — Mechanicus, der
sich unter Ludwig XIV. in Paris nieder-
liess und den Titel: Ingenieur du Roi be-
kam fß) (BN),
geb Deutschland (?),
gest. 1724, Mai 28, Paris.
Niveaud'unenouvelleconstruction, Paris 4 677.
Odometre nouveau, Ib. 1684. — The raaking
of Microscopes (Phil. Tr. 1678). Concerning
magnetical sand (Ib. 1698). — Erlangte gros-
sen Ruf in der Graduirung astronomischer In-
strumente, namentlich Quadranten, und der
Gonstruction tragbarer Sonnenuhren mit Bus-
solen.
Bnttmann, Philipp KarL — Folg-
vveise Gehülfe (1789). Secrelär (17 96) u.
Bibliothekar (1811; d. Königl. Bibliothek
zu Berlin, auch Prof. am Joachinistharschen
Gymnasium daselbst (1800 — 1808), sowie
(1803 — 12) Redacteur d. Haude- u. Spe-
ner'schen Zeitung. Mitgl. d, Acad. d. Wiss.
fGB.i82^u. <834; (NJ,
geb. 1764, Oct. 5, Frankfurt a. M.,
gest. 1829, Junis 1, Berlin.
Über d. Benennung einiger Mineralien bei den
Alten, besonders d, Magnet u. d. Basalt, Berl.
1808. Über d. Mythos d. Siindnuth, Ib. 1812,
2. Aufl. 1 81 9. Die Wasserorgel und die Feuer-
spritzen des Hero (Abb. Berlin. Acad. 1812).
Leber das Elektron (Ib. 1818 — 19). Über d. Ent-
stehung d. Sternbilder auf d. griech. Sphäre
(Ib. 1826). Versuch, die astrognostischen Na-
men einzelner Sterne zu befestigen (Bode's
Jahrb. 1822). Etwas über den Braunstein und
einige-Metallnamen (Gehlen's Journ. 1808, Bd.
VI). — Viel rein Philologisches.
Buys, Johannes. — Mäkler in Am-
sterdam. Lange Zeit Haupt-Vorsteher der
Gesellschaft : »Tot Nut van't Allgemeenen«
(BWA),
geb. 1764, Juni 24, Diemen,
gest. 1838, Aug. 20, Bosch, b. Maarsen.
Gronden der Natuurkunde , 1818. Verklaring
van den Echo te Muiderberg (Verb. Maatsch.
Harlem). — Hielt in d. Gesellschaft «Felix Me-
ritis« zu Amsterdam, physikal. Vorlesungen.
Buys-Ballot, Christoph Hein-
rich Diedrich. — Dr. Phil., Prof. d.
P 0 gg e n il ü r j f , IJ:.ii(l\vürlei buch.
Mathematik an d. Univ. zu Utrecht, früher
Lector d. Geologie daselbst. Director d.
Königl. meleorolog. Anstalt d. Niederlande
fOrJ,
geb. 1817, Oct. 10, Kloetingen, Prov.
Seeland.
Repertoriura corporum organicorum etc. Traj.
adRhen. 1846. Tabulae Repertoriac Chemicae.
Schets eener Physiologie van het onbewerk-
tuigde ryk der natuur, Utrecht 1 849. Las chan-
gements periodiques de tempörature depen-
dants de la natare du soleil et de la lune etc.
deduits d'observations neerlandaises de 1 729
— 1846, Ib. 1847, üitkomsten van wetenschap
en ervaring aangaande winden en zeestroo-
mingen in sommige gedeelten van den Oceaan
etc. Utrecht 1853. — Akustische Versuche auf
d, Niederländ. Eisenbahn z. Prüfung d. Dopp-
ler'schea Theorie (Pogg. Ann. LXVI, 1845).
Abhängigkeit d. Krystallform d. Minerale voa
ihren Atomen (Ib. LXVII, 1846). Einfluss d.
Rotation d. Sonne auf d. Temperatur unserer
Atmosphäre (Ib. LXVIII, 1846). Warmewir-
kung d. Mondes (Ib. LXX, 1847). Einfluss d.
Temperatur auf d. Synaphie (Ib. LXXl, 1847).
Bestätigung der Rolationszeit der Sonne fib.
LXXXiv, 1851). Graphische Methode z. gleich-
zeit. Darstell, d. Witterungserschein, an vie-
len Orten (Ib. Ergänzbd. IV, 1854). De jaar-
like gang van temperatuur en barometerstand
in Nederland (Allgem. Konst- en Letterbode,
1853).
Buzengeiger, Ka rl Heribert Igna-
tius. — Dr. Phil., Prof. d. Mathematik u.
Mineralogie an der Univ. zu Freiburg im
Breisgau (OrJ (N),
geb. 1771, März 1 6, Tübingen,.
gest. 1833, Sept. 7, Freiburg.
Leichte u. kurze Darstell, d. Dififerential-Rech-
nung, Ansbach 1809, Über eine merkwürd.
Eigenschaft d. Binomial-Goefficienten (Hinden-
burg's Archiv III). Über Verwandlung unendl.
Reihen in Kettenbriiche (v. Zacli*s Monali.
Corr. XXII, 1810 u. XXIII, 1811). Auflösung
einer georaetr. Aufgabe (Ib. XXIII). Über d.
stereometr. Satz d. Nikon (Ib. XXIV, 1811).
Beitrag zur Integralrechnung (Ib. id.). Über
Soldner's Theorie d'une nouv. fonction trans-
cendante (Ib. XXVI. 1812). Über BessePs Ab-
Tdx
handl, betreffend /-p^ (Ib. XXVIII, 1818).
Berechn. d. Länge u. Breite eines Orts aus ge-
geb. Perpendikel und Abstand v. Meridian ei-
nes gegeb, Orts (Ib. id. u. XXV). Über einige
Vortheile beim Gebrauch mathemat. Tafeln
(Zeitschr. f. Astron. II, 1816). Über d. von
Henry aufgefund. Eigenschaft d. Ellipse (Ib.
III, 1817). Über Eigenschaften rechtwinkliger
sphärischer Dreiecke (Ib. id.), Methode der
griech. Geometer, für Quadratzahlen genäherte
rationale Brüche zu finden (Ib. V, 1818], Ver-
gleich, zweier sehr klein. Dreiecke von gleich.
Seilen etc. (Ib. VI, 181^). Einige Sätze üb. d.
Inhalt spbär. Dreiecke (Ib. id.).
23
355
Buzengeiger
Cadet.
356
Bnzengeiger, Johann Wilhelm
Gottlob. — Üniversitafs-Mechanicus und
Opticus in Tübingen. Bruder des Vorigen
(Or) (N),
geb. 1778, Juni 25, Tübingou,
gest. 183 6, Od. 26, Tübingen,
tber seine elektr. Uhr u. sein Elektrometer
(Gilb. Ann. LI, 4 815). Über seine Luftpumpen
u. seinen Secjandenzahler(N. Gehler'sWörterb.
VI), Über Erscheinungen beim Barometer,
wenn zu viel Kali im Glase (.\stron. Nachr.
VIII, 4831). Über sein Barometer (Naturwiss.
Abhdl. einer würtemb. Gesellsch. I, 1827 u.
Pogg. Ann. VII). Verzeichn. d. von ihm hin-
lerlass. Instrumente (Astr. Nachr. XIV).
Byrgius, s. Bürgi.
Byron, John. — Commodore in der
englischen Marine (BN)^
geb. i723, Nov. 8, Newstead-Abbey,
Nottinghamsh.,*
, gest. 178 6, London.
Machte von 4 764 bis 4 76G mit zwei Fregatten
eine wissenschaftl. Reise um die W^elt. Hatte
früher Lord Aason auf seiner Weltreise be-
gleilet und dabei, in Folge eines SchitTbruchs
(1744), unglaubliche Drangsale erduldet, siehe:
Narrative of JohnB., London 1740 (deutsch,
Nürnb. 4 749).
♦ ?eb. 1 732, Nov. 8 {BGE).
Cabeo (Cabaeus),Niccolo. — Jesuit,
Zeitlang Professor d. Mathematik in Parma
(SBJ) (J),
geb. 1585, Ferrara,
gest. 1650; Juni 3 0, Genua.
Philosophia magnetica, Ferrara 4 629. Philo-
sophia experimentalis sive Commenlaria in IV
libr. Aristotelis meteorologioorum, Rom. 4 644.
Cabot (Caboto, Gabolo), Sebastiane.
■ — Seefahrer, abwechselnd in englischen
und in spanischen Diensten, zuletzt, unter
Eduard VI., Oberaufseher d. engl. See-
wesens. Sohn von Giovanni C, einem
venetianischen Kaufmann, der sich Ge-
schlifle halber in Bristol aufhielt und U98
in England starb (BD),
geb. 1477, . . . Bristol,
gest. 1 557,
Maclilo im Sommer 4 497 auf Befehl Hein-
rich's VIII. von England (wie Einige behaup-
ten mit seioem Vater) eine Entdeckunasreise
in die wesliichcn Meere, wobei am 24. Juni
New-Füundlünd und die Küste von Labrador
fsomit das Festland von Amerika früher a!s es
s-?!b^t Columbus .!::esohon) entdeckt wuide. im
ioniaier4 4y8 bescLiÜle er auf einer zweiten
Reise die Küsten der Vereinigten Staaten bis
zur Spitze von Florida. Beobachtete auf die-
sen Reisen die Verschiedenheit der magneti-
schen DecHfiation.
Caocianino, Antonio. — Oberst,
Director d. Ingenieur- u. Artillerieschule
zu Modena (Tp.yill),
geb. 1764, Mailand,
gest. 1838, Febr. 20, Modena.
Esposizione di un principio puramente geome-
trico de! calcolo differenziale, 4 825. Dimo-
strazioni di aicuni principali usi del calcolo
differenziale ricavale dal yrincipio de mas-
simi e minimi rclativi. 4 833. Sulla impossibi-
lilä di risolvere le equazioni generali algebriche
superiori al quarto grado (Atti di Modena).
Teoria delle mine.
Cacciatore, Niccolö. — Mlnorit,
erst Lehrer d. Griechischen am Seminar
zu Girgenti, dann Lehrer d. Geographie an
d. Normalschule in Palermo, darauf (1800
— 18 26) Gehülfe von Piazzi und endlich
Nachfolger desselben im Directorat der
Sternwarte zu Palermo (Maj. l\) (Gn. R. CIj
/'^/?S.XXV, 18 41A
geb. 178 0, .lan. 26, Casteltermini bei
Girgenti, *
gest. 1841, Jan. 27, Palermo.
Della cometa apparsa in Settembre 4 807, Pa-
lermo 4 808. Su i tili di argento per uso de' te-
lescopj , Ib. 4 84 7. Della cometa apparsa in
Settembre 4 819, Ib. 4819. Osservazioni sul
Monte Cuccio, Ib. 4 823, 1824, 4 825. SuU'ori-
gine del sistema solare. Ib. 4 825. Dell' osser-
vatorio di Palermo, 4 vol. Fol. Ib. 4 825. Viag-
gio a' bagni minerali di Sdafani, Ib. 4 828.
Esercizio di goniometria e di trigonomelria
sferica, Ib. 4 837. Raccoita di tavole utili a'
calcoli delle osservazioni astronomiche, Ib. id.
Letlera sullo Scirocco di Palermo (Effemeridi
scient. e lett. per la Sicilia, T. VIII, Oct. 1833).
Sülle macchie del Sole (Ib. 4 839). — Beobb.
d. Cometen von 4 814 (v. Zach's Monatl. Corr.
XXVII. 4 813). Lage von drei Nebelflecken
Astr. Nachr. V, 1826). Über d. von ihm im
südl. Teleskop entdeckt. Nebelfleck (Ib. VII,
1829). Bestimm, d. Höhe d. Aetna (Ib. IX,
1831). Beob. eines Sterns in d. Jungfrau (Ib.
XIII, 1836). Correspondirende Refraclions-
beobb. (Ib. XVll, 1840) Sur une nouvelle
petitc pianete (Compt. rend. II, 4 836, auch
III, 4836).
* geb. 1770, Jan. 20, gest. 184 1, Jan. 28 {Ästr. Soc.W).
Cadet, Jean Marc — Mitgl. d. Aca-
demien zu Strassburg, Lyon, Vauciuse u.
Nancy, sowie des »Athenee des arts« zu
Paris etc. (Q),
geb. 1751, Sept. {, Metz,
go>l
Mem. sur les jaspes et autres pierre.«: prccieu-
ses de \'\i^ de Corse etc. Bastia 4 785. Sur les
357
Cadet-de-Gassicoort
Cagniard de la Tour.
358
stafions de ]a mer ä difförentes distances du
centre de la terre de. Ib. ■ITSS. Essai sur la
mine de plomb de Modane, en Maurienne,
Paris n99 (Auch im Journ. d. Mines). Ana-
lyse du fer phosphat<^ Meu (Journ. d. Min,
XXVllI, <S10).
Cadet - de - Gassiconrt , Louis
Claude. — Apotheker am Hotel des In-
valides in Paris; dann (1757) Inspect. d.
französ. IlospiUiler in Deutschland, darauf
Ober-Apotheker bei d. Armee in Spanien :
später Mitgl. d. College de Pharmacie in
Paris (1759) und Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst (1766); auch Direct. d, chemisch.
Arbeiten in der Porzellanfabrik zu Sevres
(B) (BN) (BMJ,
geb. 1731, Juli 24, Paris,
gest. 1799, Oct. 17, Paris.
Analyses des eaux rainörales de Passy, Paris
1753. Reponse ä plusieurs observations de Mr.
Baume sur l'(^ther Vitriol ique, Ib. 1775. M6m.
sur la terre foliöe de tartre, Ib. 4 764. Exp6-
riences sur le diamant. — Histoire d'une li-
queur fumante, liröe de l'arsenic (Mein. sav.
etrang.T. III, 4 760). Decomposition de Temai!
per l'alun (Ib. id.). Moyen de cacher le cuivre
Sans que i'alcali volatil puisse le faire räcon-
naitre (M6m. Par. 1772). Sur du mercure dis-
sous par l'acide nifreux (Ib. 1769). Sur le
soude de Varech (Ib. 1767). M6thode pour
faire l'ether vitriolique en plus grande abon-
dance (Ib. 177 4). Fernere ehem. Aufsätze im
Journ. de physique.
Cadet-de-Gass£coart , Charles
Louis. — Sohn von Louis Claude. Erst
Advocat, nach des Vaters Tode Apotheker
in Paris; Mitgl. d. Acad. d. Medicine da-
selbst. Im Feldzuge von 1809 Apotheker
des Kaisers Napoleon (BCJ,
geb. 17 69, Jan. 23, Paris,
gest. 1821, Nov. 21, Paris.
La chimie domestique, ou Introduction ä l'e-
tude de cette science etc. 8 vol. 1 2", Paris 1801.
Dictionnaire de chimie etc. 4 vol. 8^, Ib. 1803.
Formulair magistral et memorial pharmaceu-
tique, Ib. 1812, 181 4,. 181 6, 1819. Pharmacie
domestique, Ib. 1815. Voyage en Autriche, en
Moravie et en Baviere pendant la campagne
de 1809, Ib. 1818. Diss. sur le jalap, Ib. 1817.
— Sur la formation de l'acide oxalique (Journ.
phys. 1800, LI). Sur une propri6t6 de l'eau
camphröe (Ann. Chim. 1807, LXII). Moyen de
conserver les oeufs (Ann. chim. et phys. XIX,
1 822) . Mehre Aufsätze im Bulletin de Pharma-
cie, im Journal de Pharmacie (dessen Mitbe-
gründer und Mitredacteur er war) und im Bul-
let, de la Soci6t6 d'Encouragement, sowie Ar-
tikel im Dictionnaire d'Agriculture und im
Dict. des sciences raödicales. (Siehe Buclmer's
Repert. d. Pharm.)
Cadet-d««-VaiUK, Antoine Alexis.
— Bruder von Louis Claude. Apotheker
und Mitgl. des College de Pharmacie. Frü-
her auch KÖnigl. Censor, spater Literat
(Gründer des Journal de Pari.s), Präsident
des Departera.^Seine-el-Oise usw. (BNJ,
geb. 17 43,* Sept. 13, Paris,*
gest. 1828, Juni 29, Nogenl-Ies-Vier-
ges. *
Sur leS fosses d aisance etc. Paris 1773. Sur
los blös germes, Ib. 1782. Sur le.s moyens de
diminuer rinsalubrite des habitations apr^s
les inondations, Ib. 1784. Instructions sur i'art
de faire les vins, Ib. 1800. Expi^^riences sur les
coupes öconomiques et los fourneaux ä la Rum-
ford, Ib. 1801. Sur la peinture au lait. Ib. 1801
et 1802. Moyens de prevenir et de detruire le
niöphllisme des murs, Ib. ISO!. Sur la g6la-
tine des os et son application etc. Ib. 1802.
Traite du blanchissoge domestique ä la va-
peur, Ib. 1805. Essai sur la cuilure de la vigne
etc. 1807. Mrm. sur la maliere sucree de la
pomme, I?). 1803. Des böses alimentaires et
de la pomme do terre, Ib. 1813. Apergus 6co-
nomiques et cliimiques sur l'extraction du Su-
cre de betlerave, Ib. 1812. Conservation du
moüt soustrait ä la fermentation spiritueuse,
Ib. 1819. Traitcs divers d'economie rurale ali-
mentaire et domestique, Ib. 1821. L'art oeno-
logique etc. Ib. 1823.
* geb. 1712, Sept. 13 {G. lS2fc) ; 174.3, Jan. 13 (Z)J) (Q),
♦* gest. Juli 4 {G. 182S) ; Juli 5 (.BJe.XXXll).
Caesalpin, Andrea. — Prof. d. Me-
dicin und Philosophie .-^u Pisa, hernach zu
Rom, wo er zugleich Leibarzt des Papstes
Clemens VIII. war fJJ (B) (BN),
geb. 1519, Arezzo, ToscaHji,
gest. 1603, Febr. 23, Rom.
De metalUcis, Libri tres, Romae1596. — Aus-
gezeichneter Botaniker.
Caesariano, Caesare. — Herzog!.
mailändischer Baumeister (A),
geb. . . ., gest. 1542, . . .
Libri dece di L. Vitruvio de Architectura, tra-
ducti de latino in vulgare, affigurati, commentati
etc. IVol.foI. Como152i (Das älteste gedruckte
Werk, welches von der Camera obscura spricht,
und die Erfindung derselben [freilich in der
unvollkommnen Gestalt, ohne Glaslinse] dem :
Monastico Architecto Don Papnutio de Sancto
Betiedicto zuschreibt. Siehe Libri, Hist. math.
IV, 306).
Caesaris, s. Cesaris.
Caesius, Bernhardus, s. Cesi.
Caesins, Guilelmus, s. Blaeu.
Cagniard de la Tonr, * Charles.
— Baron. Ingenieur-Geographe. Seit 1851
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Paris (R.E.P),
geb. 177 6,
Sur la Siröne (Ann. chim. phys. XII, 1819).
Exposö de quelques rösultats obtenus par l'a-
ction combinöe de la cfaaleur et de le coii>-
23*
359
Cagnoli
Cahours.
360
pression sur certaios liquides, tels qiie l'eau,
l'alcool, l'etber sulfurlque et I'essence de pe-
trole (Ib. XXI, 1822 et XXII, 4 823). Expe-
riences faites ä une baute pression avec quel-
ques substances (Ib. XXIII, 4 823). Sur la re-
sonnance des liquides et une nouvelle espece
de Vibration nommee Vibration globulaire (Ib.
LVI, 4 834), Considerations diverses sur la
Vibration sonore des liquides (Ib. id ). Sur la
fermentation vineuse (Ib. LXVIII , 1838). —
Sur la pression ä laquelle l'air contenu dans
la trachöe-art^re se Irouve soumis pendant
l'acte de la phonation (Compt. rend. IV, 1 837;.
Pyromötre acoustique (Ib. id.). Sur un nouv.
appareil dynamomötrique (peson chronomö-
trique) , destinö ä donner les moyennes des
effets dynamiques d'une machine en mouve-
inent, pendant l'intervalle compris entre deux
observations (Ib. id.). Productions siliceuses
et calcaires obtenues par des a.ctions lenles
(Ib. id.). Sur la formalion du son dans les
cordes vibrantes (Ib. XI, 4 840). Production
artificielle de sons graves iniitant ceux de la
voix bumaine (Ib. id.). Experiences sur la
cristallisat. du charbon (Ib. XXV, 4 847). Sur
le moulinet ä battement dömontrant des phe-
nomönes nouveaux d'acouslique (Ib. XXXII,
4 854). Etüde des effets que l'action de la cha-
leur peut produire sur les bois etc. (Ib. id.).
* Auch : Cagniard-Latour.
Cagnoli, Andrea. — Erst Attache
bei der venetian. Gesandtschaft in Paris
(1782), dann in Verona, wo er sich eine
Sternwarte erbaut hatte, als Privatmann
lebend, bis zur Grund, d. Cisalpinisch. Re-
publik, wo ihn Napoleon als Astronom
an die Slernwarfe von Brera nach Mailand
berief; später Prof. d. Astronomie an d.
Kriegsschule zu Modena. Mitgl. u. seit L o r-
gna's Tod PrUsid. d. Societä Italiana (Mem.
Soc.Ital.X\lll) (Tp.mj (LL) (ZC. YlllJ,
geb. 4 743, Sept. 29, Zante,*
gest. 18i6, Aug. 6, Verona.**
Trigonometria plana e sferica, 4 Vol. 4", Pa-
rigi 1786, 2. Aufl. Bologna 4804 (Französisch
von N. M. Choinpr6, 2. Aufl. Paris 4 808). Degli
inconvcnienti che nascono dal regolare gli
orologi al tramontar del Sole o come anche
dicesi all' Ilaliana, Venezia 4 787. Methode
pour calculcr les longitudes göographiques
d'apr^s l'observation d'eclipses de Soleil ou
d'occultation d'etoiles (Gekrönt von d. Kopen-
hogn. Gcsellsch), Verona 4 789). Sezione co-
niche, Modena 4 804. Almanacco, con diverse
notizie asfronomiche, 4 6 Vol. 4 787 — 4 801,
1805 u. 4 806. Delle stazioni de' pianeti (Mem.
Soc. Ital. III, 4 786). L'opposizione del uuovo
pianeta osservatn nel 1788 (Ib. IV, 1788). Della
iatitudine e deile refrazioni di Parigi e di Ve-
rona c deir obliquitä delf eclittica (Ib. V, 1 790).
Della longitudinedi Verona etc. (Ib. id.). Nuovo
e sicuro mezzo per ricouosccre la figura della
terra (Ib. VI, 4 792). Osservazioni astronomi-
che (Ib. id.). Osserv. meteorologiche (Ib. V et
VI). Cosetrigonometriche (Ib. VII, 4 794). Delle
differenze finite nella trigonometria (Ib. VIII,
4 799). Degli elementi spetlanti alla leoria della
rotazione solare e lunare (Ib. id.). Della piü
esatta costruzione delle carte geografiche (Ib.
id.) . Formule per correggcre le deviazioni d'un
islrumento de' transitl (Ib. IX, 4 802). Cata-
logo di stelle boreali (IId. X, 1803). Supple-
mento al Catalogo di stelle (tb. XI, 4 804). No-
tizie astronomiche di Germania communicatä
all' Italia (Ib. XIV, 4 809). Problemi sull' equa-
zione delf orbilä e sulla eccentricitä de' pia-
neta (Atti Istit. Nazional. Ital. I, 4 806). Me-
thode pour trouver la Situation de l'öquateur
d'une planöte etc. (M^m. Sav. 6tr. X, 4 785).
* geb. 174), Sept. 20 (Mem. Istit. Lomb. Venet.\).
**gest. 1818, Aug. G (BS).
Cahours, Auguste Andre Tho-
mas. — Examinator (Examinaleur de sor-
tie) bei der polytechn. Schule in Paris;
VVardein bei der Münze daselbst, si) wie
Prof. an d. Centralschule u. an d. Tabaks-
schule (OrJ,
geb. 1813, Oct. 2, Paris.
Legons de chimie generale ^lementaire, 2 vol.
48*, Paris 1856. Sur Thuile de pomraes de
terre et ses combinaisons (Ann. chim. phys.
LXX, 4 839 et LXXV, 4 840). Sur les essences
de fenouil, de badiane et d'anis (Ib. S6r. 3.
II, 4 841) Recherch. relatives ä l'action du
chlore sur les 6thers carbonique et succinique
(Ib. IX, 4 843). Sur le salycilate de methylene
et Tt^ther salycilique (Ib. X, 1844). Sur les
acides volatiles ä six atomes d'oxygene (Ib.
XIII et XIV, 1845), Sur de nouvelles combi-
naisons sulfuröes du methyle et de l'ethyle
(Ib. XVIII, 4 846). Sur les combinaisons sul-
furöesdumöthyle (Ib. XIX, 4 847). Sur l'action
finale du chlore sur quelques 6thers composes
de la Serie möthylique etc. (Ib. id.). Sur l'a-
ction du bröme sur les citrates etc. (Ib. id.).
Sur la Constitution du percblorure de phos-
phore sur les matieres organiques (Ib. XXIII,
4848). Sur le furfurol (Ib. XXIV, 1848). Sur
l'action du nielange d'acide sulfurique et d'a-
cide nitrique fumant sur les matiöres orga-
niques (Ib. XXV, 4 849). Sur l'anisol et le ph6-
netol fib. XXVII, 4 849). Sur un nouvel alcali
dörivö de la piperine (Ib. XXXVIII, 1853). Mit
Ch. Gerhardt: Sur les huiles essentielles (Ib.
I, 4 841). Mit Demselben : Nouv. acide derivö
du camphogene (Ib. id.). Mit Dumaa : Sur les
matieres azolees neutres de l'organisation (Ib.
VI, 4 842). — Sur les types chimiques (Compt.
rend. XIX, 4 844). Sur la density de la vapeur
de lacide acetiquc ä diverses temperatures
(Ib. id.). Sur les densit^s des vapeurs des
Corps composes (Ib. XX, 4 845). Sur la dcn-
site de vapeur du perchlorure de phospbore
(Ib. XXI, 4 845). Sur une nouv. production
d'urethane (Ib. id.). Sur l'action de l'acidesulf-
hydrique sur une classe de composes orga-
niques design(^s sous le noin dhydramides (Ib.
XXV, 4 847). De l'action do I'acide sulfliydn-
que sur les nitryles (Ib. XXVIl, 4 848). Sur
l'identitö de 1 apos^pödine et de la leuciaeetc.
361
Caille
Caldani.
362
(Ib. id.). Nouv. recherch. siir l'anisol et ses
derives (Ib. XXVIII, -»84 9,. Sur Icfher .«aly-
ciliquectc. (Ib. id.). Sur les hiiiles legöres oh-
tenues dans la distilladon du bois (Ib. XXX,
4 850). De raction sirnultanöe de la chaleur et
des bases alcalines en exc^s sur les acides ho-
mologues de l'acide acetiqiie (Ib. XXXI, ^ 850),
De i'aclion du chlore et du bröme sur le pro-
pyl^ne, l'ölhylene etc. (Ib. id.). Recherclies
de chimie organique (Ib. XXXIX, 1854). Mit
E. Becquerel: Sur le pouvoir räfringent des li-
quides (Ib. XI, 1840). Mit A. Riche: Sur le
Stannethyle (Ib. XXXV, 1 852 et XXXVI, 1 853;.
Mit Cloez: Sur l'action du chlorure de cyano-
gene sur les bases ammoniacales (Ib. XXXVIII,
4 854). Mit A. Eiche: Sur de nouveaux radi-
caux oraaniques renfermant de l'arsenic (Ib.
XXXlXr'«854). Mit A. W. Hofmaiui: Sur de
nouv. bases phosphoröes (Ib. XXXXI, 1855).
CaSlle, s. Lacaille.
Calandrelli, Giuseppe.* — Cano-
nicus vom Lateran, Prof. d. Mathematik am
Collegio Romano und Dlrector der Stern-
warte daselbst. Mitgl. d. Societa Italiana
(Mem. Soc. Ital XXII, pt. l) (Tp. III ;,
geb. 17 49, Mai 22, Zagarola, Kirchenst.,
gest. <827,Dec. 24,Rom.
Saggio analitico sopra la riduzione degli arcbi
circolari ai logaritmi immaginarj, Roma 1778.
Epistola supra fallaciam Galileanae demon-
strationis accelerati motus in ratiorie spatio-
rum ad Virum eil. Comitem Jord. Riccati, Ib.
4779. Aequilibrii demon.stratio, Ib. 1780. De
motu et vi sollecitante corpora fune pendula
per plana inclinata, Ib. 1785. Mercurii infra
solem transeuntis observatio habita die 4 Maii
4 786, Ib. 1786. Mechanicum problemainprae-
lectione physica propositum, Ib. 4 789. Mit
A. Conti und (vom 6. Bande an) G. Ricche-
bach: Opuscolt astronomici, 8 vol. k°, Romae
4 803—1824. Darin von ihm: Estratto di os-
servazioni meleorologiche dal 1782 al 180 4
(Bd. von 1 803) . Risultato di varie osservazioni
sopra la parallasse annua di Vega o a delia
Lira (Ib. 4 806). Sopra la Cometa del Settem-
bre deir anno 4 807 (Ib. 4 808). Metodo per
corresgere le osservazioni fatte con un reti-
culo non esatto nella posizione dei fili (Ib. id.).
Osserv. sopra la rifrazione della luce solare
(Ib. id.). Osserv. sopra la Cometa del 4 814
(Ib. 1 81 3j . Descrizione di un nuovo pirometro
per misurare la dilatazione dei metalli per
qualumque grado di teraperatura (Ib. 1813).
Riflessioni sulla formola barometrica della
Meccanica Celeste (Ib. id.). Formole primarie
speltanti alla luce crepuscolare e loro uso
nella soluzione di diversi problemi (Ib. 4 818).
— Riflessioni analitiche sulla riduzione degli
archi circolari ai logaritmi immaainarij. (Mera.
Soc. Ital. T. XX. 1828).
* Nicht 2u verwechseln mit DomenicoCalandrelli
(geb. . . ., g-est. . . .), welcher schrieb: Dimostra-
zione geometrica della distanza del sole dalla terra
(Giorn. arcad. di Roma. T. XL, 1828). Ilda7ione
dcUa sperimento della scala, ossia del nuovo m-todo
per misurare la distanza del solc dalla terra (Ib. XLI V,
1820).
Calandrini, Giovanni Ludovico.
— Prof. d. Mathematik und Philosphie an
d. Acad. zu Genf, legte 1750 seine Steile
zu Gunsten G. Cramer's nieder, dann
Staalsrath u. Schatzmeister d. Genfer Re-
publik (B) (BN) fSGJ,
geb. n03, . . . Genf,
gest. 1758, .. . Genf.
De aurora boreali Genevae observata (Phil.
Tr. 1726). Über Blitzableiter, siehe Watson in
d. Phil. Tr. 4 764. Bereicherte die Principes
mathömatiques de Newton, comraentös par Le
Sueur et Jacquier, mit einem Traitö 6l6ment.
des sections coniques und mehren Noten. Si
les cometes sont des planstes etc. (Journ. hel-
vet. 4 736). Theses de vegetatione et genera-
tione plantarum, Gen. 4 734. Hinterliess Vie-
les handschriftlich.
Calau, Friedrich. — Hofmaler und
Mitgl. d. Acad. d. schönen Künste in Ber-
lin, vorher chursächs. Hofmaler in Leip-
zig (AJ,
geb. 1724, Friedrichsstadt,
Schleswig,
gest. 4 7 85, Jan. 27, Berlin.
Ausführl. Bericht, wie das Punische od. Eleo-
dorische Wachs aufzulösen, Leipz. 4 769, auch
Hallische Literaturzeit. 4 768, — Siehe Lambert.
Calcagnini, C e H o. — Protonotarius
apostolicus, Prof. d. Literatur in Ferrara
(Gn.R.l) (J),
geb. 4 479, Sept. 17, Ferrara.
gest. 1540 od. 4 541, Ferrara,
Quod coelum stet et terra moveatur, Basileae
1544 (Siehe Montucla, bist, de math. 1, 628).
Aristotelis de coloribus Über, C. Calcagnino
Interprete, Ib. 1538. De re nautica.
Caldani, Leopolde Marc-Anto-
nio. — Arzt, Prof.^d. Anatomie und Chi-
rurgie erst an d. üniv. zu Bologna, dann
an der zu Padua. Mitgl. d. Societa Italiana
(Mem. Sog. Ital XIX, pt. li; (Tp. \),
geb. 4 725, Nov. 21, Bologna,
gest. 4 81.3, Dec. 24, Padua.*
Suir insensitivitä cd irritabihtä di alcune parte
degli aniraali; letfera scritta al Sign. Haller,
Bologna 4 757, Viel Anatomisches.
*gest. Dec. 30 {Mz.R).
Caldani, Petronio Maria. — Prof.
der Mathematik an der Üniv. zu Bologna.
Bruder des Vorigen (Tp. V;,
geb. 4 735 etwa, . . . Bologna,
ge.st. 1808 Padua.
Della proporzione Bernoulliana fra il diametro
e la circonferenza del circolo , Bologna 4 78a.
Dubbii sopra le riflessioni analitiche del Sign.
G. Pessuti. Riflessioni sopra un opuscolo del
Padre Franceschinia dei logaritmi de' numeri
363
Caldani
negativi, Modena 1791. Viele math. Aufsätze
in d. Antologia di Roma 1783, 1784 u. 1787.
Caldani, Floriano. — Prof. d. Ana-
tomie u. Physiologie an d. Univ. zu Padua
(1800 — 1812), dann in Bologna und darauf
wieder in Padua. Sohn von Petronio fCllJ,
geb. 1772 etwa, . . Fologna,
gest. 183 6, Apr. l 1, Padua.
t'ber thierische Elektricität (italiänisch in Bru-
gnatelli's Annali di chimica, T. II, 1792). tjber
d. Bewegung d. Kamphers usw. auf d. Ober-
fläche des Wassers (Ib. T, 1794). — Anato-
mische Werke.
Caldecott, John. — Astronom des
Rajah von Travancore in Ostindien, seit
1832 (An.Ii. 1849; fG.iSi9J,
geb. 1800 etwa,
gest. 1849, März 16, Trevandrum.
Observations of the s^reat Comet of 1 843 made at
ihe observalory of Trevandrum (Mem. astron.
Soc. XV, 1846). Eclipse of the Sun, 1843
Dec. 21 observed at Parratt (IH. id.). Meteo-
rolog. observations made at Trevandrum (Re-
port of the British Associat. 1841). On the
teraperature of the earth at Trevandrum {Ib.
1848).
Calindri, Serafino. — Wasserbau-
meieter in Toscana und im Kirchenstaat
(von B 08 CO V ich zum Hafendirector von
Cherbourg vorgeschlagen); zuletzt, nach-
dem er zwei Mal verheirathet gewesen und
fünfunddreissig Söhne gezeugt halte, Pfar-
rer der Landgemeinde San Cristoforo bei
Marchesato del Chiugi, DiÖcese Pieve fTp. II J
geb. 1733, Dec. . ., Perugia,
gest. 18H, S. Cristoforo.
Raccolta di dissertazioni matematico-idrosta-
tiche de' ceiebri Padri R. Ot. Boscovich, Jac-
qoisr, Le Sueur, Pio Fantoni, A. Leochi e F. M.
^andio etc. Roma 1769. Lottere varie su di-
verse scoperti di Fossili, di Vulcani etc. (Giorn.
d'agricoit. Venez. 1775). Trattato suHe raon-
tagne e loro struttura (Giorn. di Bovillon).
Calkoen, s. Beek-Calkoen.
Callet, Frangois. — Prof. d. Hydro-
graphie erst zu Vunnes , dann zu Dünkir-
chen, darauf Prof. d. Ingenieur-Geogra-
phen beim Depot de la Guerre, zuletzt
Privatlehrer d. Mathematik in Paris. Nef-
fens-Sohn von Descartes (LBJ (B) (BN),
geb. 1744, Oct. 25, Versailles,*
gest. 1798. Nov. 14, Paris.
Tables portatives des logarithmes, Paris 1783.
Supplement ä la TrigononKJtrie sph^rique et ä
la Navigation de Bezont. Edirle auch die Lo-
garithmentafeJn von GFardiner, 1783.
♦ geb. 1744, Oct. 25 (ZJJ.p. S04) ; 1745, Oct. 25 {Ihid.
p. 586).
Camerarius. 364
Calloud, Pietro. — Apotheker in
Venedig (Tp. \l\),
geb. 177S etwa, ... Modena,
gest. 1835, Jan. . ., Venedig.
Saggio sopra aicune falsificazioni ed inesatte
preparazione. Venezia 1802.
Calmelet, Michel Fran^ois. —
Ingonieur-en-chef des Mines (AM. Vol. II y',
geb. 17 82, Langres,
gest. 1817, Jan. 28, Pisa.
Conjectures sur qu^elques points de la th^orte
mötailurgique (Journ. Min. XVI, 1804). Sur
un aörolithe tombe aux environs de Langres
(Ann. Min. I, 1816). — Noch mehre Aufsätze
u. Berichte am ersteren Ort.
CTalaso, s. Valperga di Caluso.
Calvisins (Kaiwitz), Selhus. — Erst
(1580) Musikdirector an d. Paulinerkirche
zu Leipzig, dann (138 2) Cantor in Schul-
pforta und darauf (1594) Cantor an der
Thomasschule zu Leipzig (Oett),
geb. 1556, Febr. 20, Groschleben,*
gest. 1615, Nov. 24, Leipzig.
Opus chronologicum , Lips. 1605. Elenchus
calendarii Gregoriani, Francofurt. 1612. For-
mula calendarii novi etc. Heidelh. 1613. Mu-
sikal. Werke u. Compositionen.
* Bei Sachsenburg in Thüringen. — geb. 1556, Febr.
21, gest. 1617,:Nov. 23 {/).
CalvSr, Henning. — Lehrer an der
Schule zu Clausthal, dann Pastor zu Al-
tenau (M) (AJ,
geb. 1636, Clausthal,
gest. 1766, Juli 10, Altenau.
Acta historicp-chronologico-mechanica circa
metallurgiam in Hercynia superiori, oder Be-
schreib, d. Maschinenwesens am Oberharz,
2 Bde. Braunschw. 1763. Histor. Nachrichten
von den Unter- und gesammten Ober-barzi-
schen Bergwerken usw. Ib. 1765.
Camerarius (Liebhard*), Joachim.
— Prof. u. Inspect. am Aegidien-Gymna-
sium zu Nürnberg, dann Prof. d. Griechi-
schen u. Lateinischen erst an d. Univ. zu
Tübingen, darauf an d. zu Leipzig. Mehr-
mals Reichstags-Abgeordneter (WNJ (JJ,
geb. 1500, Apr. 12, Bamberg,
gest. 1574, Apr. 17, Leipzig.
De Graecis, Latinisque numerorum notis et
praelerea Sarracenis s. Indicis, cum indicio
elementorum ejus quam Logisticen Graeci no-
minant (quae est methodus' conticiendarum
rationum) et vocabulorum artis interpretatione
et aliis quibusdam ad hanc pertinentibus. Ac-
cessit explicatio Arithmetices doclrinae Nico-
machi et alia quaedam ad contemplationem
scientiae istius pertinentia studia , Norimb.
1557 (Kästner, Gesch. d. Math. I, 134). Über-
setzte auch den Ptolemäus, Euclid, Aristoteles
etc. ins Lateinische.
365
Camerarius
Campanella.
.366
* Verwandelte den Namen Liebhard in Camera-
rius, weil seine Vorfahren am Hofe des Bischofs
von Bamberg Kämmerer gewesen.
Camerarias , Rudolph Jacob. —
Prof. d. Botanik an d. Univ. zu Tübingen
(Act. Acad. Nat. Cur. Vol. IJ (ANCJ,
geb. i 665, Febr. n, Tübingen,
gest. M^i, Sept. H, Tübingen.
De Sexu plantarum epistola , Tubingae 1694
(Wodurch er der Vorläufer Liane's und Grün-
der d. Sexualsystems geworden). De figura
nivis et pruinae (Mise. Acad. Nat. Cur. 1697
et 98). Descriptio dihivii tempestuosi A. iTOä
(Ib. 1704— 5). De grandine (Ib. 1697— 98]. De
stationibus barometri sub eclipsibus (Ib. 1699
—1700). Lintea lucida (Ib. 1690). De frigore
impestivo in raedio aestate, ejusque causa (Ib.
1701 — 5). De sono quodain dubio inquietate
parvuli et portatilis horologii pulsationi plane
siniili a variis personis simul audito (Ib. id.).
De globo lucidi meteoro (Ephemer. Acad. Net.
Cur. Cent. 9 et 10). Meteorolog. Beobb. 1691
—1717 (Ib. Cent. 1. 2. 3. 4. 7. 8). Diss. I et
II de nitro, Tub. 1718.
Cameraritts, Elias, — Prof. d. Me-
dicin an d. Univ. zu Tübingen und herz.
Leibarzt, Bruder des Vorigen (ANCJ (Act.
Acad. Nat. Cw'A'oiy),
geb. 1 672, Febr. 1 7, Tübingen, *
gest. 173 4, Febr. 6, Tübingen.
Phaenoraena quaedam ad antliam pneumati-
cam spectantia (Mise. Acad. Nat. Cur. 1691).
Frigida maris in fuudo temperies experimento
comprobata [Ib. id.). Moderna barometri aug-
menla (Ephemer, Acad. Nat. Cur. Cent. 1 et
2). Operosa thermometri fabrica (Ib. id.). De
naturalis phosphori phaenomenis (Ib. 1697 et
1698). DissertationesTaurinensesepistol.phy-
sico-medicae, Tub. 1712 (Gegen Woodward's:
An essay towards a natural history of the earth).
♦ geb. 1G73, Febr. 17 {Ä).
Camerarias, Alexander. — Neffe
von Elias. Prof, d. Botanik und Direct. d,
botan. Gartens d. Univ. Tübingen fJJ,
geb. 1696, Febr. 3, Tübingen,
gest. 1736, Nov. 13, Tübingen.
Diss. de Ai>timonio, Tub. 1733. De fontibus
soteriis sulphureis Reutlingensi atque Ballin-
gensi. Botanisches. —
Camerer, Johann Friedrich. —
Dänischer Kriegsrath und Rcitvogt im Amte
Hadersleben (MJ,
geb. 172 0, ÖttingenimRies,
gest. 1792, Nov. 6,
Über d. Bernstein an d. Dänischen u. Schles-
wig-lJolsleinischen (Nordsee-) Küste (Schles-
wig-Molsteinische Provinzialberichte v. 1789,
90^ 91 u. 99).
Camerer, .Johann Wilhelm von.
— Pr;tl:it, Director und Prof. d. Mathema-
tik am Gymnasium zu Stuttgart (N) (M. U)
(G.iSilJ,
geb. 1763, Febr. 27, Ohnastellen,Wür-
lemberg,
gest. 18 47, März 31, Stuttgart.
Propositiones nonnullae ad theoriam aestima-
tionis errorum in triangulis planis et sphaeri-
cis pertinentes, Tubing. 1783. ApoUonius de
tactionibus quae supersunt etc. Gotha 1796.
Tafeln für d. VerUndr. d. Aberration u. Nuta-
tion in gerader Aufsteigung und Abweichung,
Erfurt 1 798. E. Simson's drei erste Bücher von
den Kegelschnitten , mit Zusätzen übersetzt,
Tub. 1809. Mit K. F. Hauber: EuciiOis ele-
menta graece et latlnc, Berol. 1824. — über
d £;rös.ste Miltelpunctsgleicbung d. Planeten
(Bode's Jahrb. 1790). Vertheid. d. Satzes, dass
jeder Planet seine grösste Milleipunctsgleich.
habe, wenn s. Radius vector d. mlttl. Propor-
tionale zwisch. d. halb, gross, u. halb, klein.
Axe seiner Ellipse ist (Ib. 1794). Zwei For--
mein, die wahre Anomalie e. Planet, aus d
mittl. zu berechn. (Ib. id.). Die Polhöhe zu
finden, wenn man zwei Sterne, deren Rectase,
u. Declin. bekannt ist, zu der Zeit misst, wo
sie in einerlei Stundenkreis kommen (Ib. 1 797).
Mit welcher Gcnauigk. d. grösste Mittelpuncts-
gleich. ... zu bestimmen sey (Ib. 1805). Über
d. Veränderungsrechn. bei eben. Dreiecken
(Ib. Suppl. I). tib. d. fägl. Aberrat. d. Fix
Sterne (Ib. id.). — Üb. d. Bestimm, d. Lage
ein. Mittagsfernrohrs (v. Zach's Monatl. Corr.
VI, 18U2). Über d. Metre (Ib. IX, 1804). Über
d. Einschlagen d. Gewitters auf zwei mit Blite-
ableitern versehn. Häusern (Tübing. Blätter,
1815, Bd.^I).
Cameiti, Ottaviano. — Prof. der
Mathematik zu Pisa, Abbate zu Valiom-
broso (LL),
geb. . . . Verceili, gest. 1789, . . .
Meccanica dei fluidi, 1777,
Campana, Antonio Francesco.
— Erst Arzt in Florenz, dann Prof. d. Phy-
sik, Chemie, Botanik und Agraria am Ly-
ceura (ehemaligen Universität) zu Ferrara
(Tp.lJ (Gji.R.LN),
geb. 1751, Apr. 3, Ferrara,
gest. 1832, Mai 2, Ferrara.*
Farmacopea ferrarese 1 799. Elementi di figica
1815.. Lezione di fisica e chimica per gli anni
1796—1802. Sulla proprietä del Gesso'e sulla
desinfettazionc.
* gest. Mai 6 [CIT).
Campanella, Tommaso. — Domi-
nikaner, lebte folgweise in Balbia, Neapel,
Rom, Florenz, Venedig, Bologna und wie-
derum Neapel, wo er wegen seiner Frei-
müthigkeit 1599 von d. span. Regierung
verhaftet und unter grausamen Foltern ge-
fangen gehalten Murde, bis Papst Ür-
ban VIIL 1626 seine Auslieferung be-
367
Gampani
Camus.
368
wirkte ; dann in Rom als päpstlicher und
von 1 634 an in Paris als französ. Pension-
när lebend (Ni. VIi; (B) (BN) (T),
geb. 1568, Sept. 5, Stiio, Calabrien,
gest. \ 639, Mai 21, Paris, Kloster St.-
Honore.
Philosophie sensibus demonstrata, Nap. 4 591.
Prodromus phiiosophiae instaurandaei. e. Dis-
sertationis de natura rerum Compendium,
Francof. 1617. De sensu rerum et magia, Ib.
4 620 (Beides edirt von Tob. Adami). Apologia
pro Galilaeo, Ib. 1622. Astrologicorum libri
sex , in quibus Astrologia , omni superslitione
Arabum et Judaeorum eliminata, philosophice
traetatur etc. Lugd. 1629.
Campani, Giuseppe. — Mechani-
cus und Opticus in Rom, der namentlich
durch seine Fernrohre eine grosse Be-
rühmtheit erlangte und auch selber astro-
nomische Beobachtungen damit machte.
Mit Fernrohren, die er verfertigt, entdeckte
Dom. Cassini die beiden nächsten Sa-
turnsmonde. Sein instrumenteller Nach-
lass wurde vom Papst Benedict XIV. an-
gekauft und dem Institut von Bologna ge-
schenkt (Äbr. \) (Wd).
Lebte in der 2. Hälfte des XVII. Jahrh.
Schrieb: Raggualgio di due nuove osserva-
zioni, una Celeste in ordine alla Stella di Sa-
turno, e terrestre raltra in ordine a gl' instru-
menti, Roma 1664. 1665. Lettera intorno alle
ombre delle stelle xMedicee nel vollo di Giove
ed altri nuovi fenomeni celesti scoperti co' suoi
occhiali ; al Sign. Giov.Dom. Cassini, Ib, 1665.
— Account ofthe improvement of oplick glasses
(Phil. Tr. 1665). Answer to Auzout's animad-
versions on the »Raggualgio« etc. (Ib. id ) —
Siehe Fougeraox de Bondary.
Campaniy Malte o. — Bruder von
Giuseppe. Pfarrer des Kirchspiels St. Thoma
in Garione bei Rom. Auch mechanischer
Künstler (J) (A).
Lebte in der 2. Hälfte des XVIL Jahrh.
Horologium solo naturae motu ac ingenio dime-
tiens momenta temporis accuratissime aequa-
lia. Accedit circinus sphaericus pro lentibus te-
lescopiorum tornandis et poliendis, Roma 1 678,
Campano (Campanus), Giovanni. —
Machte eine Reise nach Arabien u. brachte
von dort den Euchd u, andere Handschrif-
ten mit zurück (J) (A) (Wd) (B) (BN),
geb Novara.
Lebte im XIII. Jahrhundert.*
De compulo ecclesiastico Calendarium. De
quadratura circuli. De composilione quadran-
tis, sphaera et theoricis planetarum. — Eucli-
dis data, Venet. 1485. Euclidis elementa, Ba-
sil. 1546.
Nach Anderen im XII.
XI. Jahrh.
und ntich noch Anderen im
Camper, Peter. — Arzt, Prof. d. Me-
dicin folgweise zu Franeker (1750), Am-
sterdam (1755) und Groningen (1763).
Legte 1773 seine Professur nieder, ging
auf Reisen und ward zuletzt Mitglied des
Staatsralhs im Haag (Mem. Par. 1789; (AAM)
(Oett.),
geb. 1722, Mai 11, Leyden,
gest. 1789, Apr. 7, Haag.
Di.ss. de visu, Lugd. Bat. 1746. Gonjectures
relative to the petrifications found in St. Peter's
mountain, near Maestricht (Phil. Tr. 1786).
De ossibus mamonteis (Nov. Act. Petrop. II).
De molaribus elephantum giganteorum etc.
(Ib. id ) — Viel Anatomisches.
Camphausen, Ludolf. — Associe
des Bankhauses A. u. L. Camphausen, das
er 1825 in Cöln gründete, Mitgl. d. Stadt-
raths von CÖln, von 1839 — 48 Präsident
d. Handelskammer daselbst, vom März 18 48
— 49 preuss. Minister-Präsident, später
(1850 — 51) Mitgl. d. ersten Kammer, dar-
auf wieder Privatmann, und der Astronomie
lebend (CL),
geb. 1803, Jan. 3, Hünshoven, Reg.-
Bez. Aachen.
Erweiterung des Douwes'schen Problems (En-
cke's Astron. Jahrb. f. 1859).
Camus, Francois Joseph des. —
Abbe, Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris,
wegen Nicht-Erscheinens in derselben aber
am4.Dec. 1723 ausgeschlossen, worauf er
erst nach Holland, dann nach England ging
(A) (B) (BN),
geb. 1672, Sept. 14, Pichome, b. St.-
Mihiel, Lorraine,
gest. 173 2 England.
Traitö des forces mouvantes, Paris 1722. —
Une machine pour faire jouer ä la fois plusieurs
Tamis (Mem. Paris, hist. 1711). Une machine
pour battre des Pilotis (Ib. 1713). Un pont
flottant (Ib. id.). Un carosse d'une Suspension
nouvelle (Ib. id.). Un autre carosse (Ib. 1717).
Camus, Charles ]^]tienne Louis.
— Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Paris. Exa-
minator an d. Genie- u. d. Artillerieschule,
Prof. d. Geometrie u. Secretär bei d. Ar-
chitectur-Academie. Theilnehmer an der
französ. Gradmess. in Lappland i. J. 1736
(Mem. Par. 1768; (B) (BN),
geb. 1099, Aug. 25, Cressy, Brie,*
gest. 1768, Febr. 2^ Paris.**
Cours de raath^matiques, 4 vol. Paris 1766.
De la mäture des vaisseaux (Pieces de Pris de
l'Acad. T. II). Maniere do faire agir des ra-
mes, inventöe par lui (Machines opprouv. par
l'Acad. T. II). Du mouvcment accelörö par
369
Camu8 de M6«i^res
Ganonica.
370
des ressorfs et des forces qui resident dans les
Corps en mouvement i*U*m. Par. 1728). Sur
la figuro des denls des roues et des alles des
pignons pour rendre les horloges phis par-
faites (Ib. 1733). Sur Taction dune balle de
mousquet, qui perce une piöce de bois dune
6paisseur considerable sans lüi communiquer
de vitesse sensible (Ib. 1738). De la meilleure
maniere d'employer les soDux pour elöver de
reau(Ib. 1739). Sur les meilleurs proportions
des pompes etc. db id.). Sur un probleme de
statlque, qui a rapport au mouvement perpe-
petuel (Ib. 1740). Sur un Instrument propre
ä jauger les tonneaux etc. (ib. 1741). Sur les
tangentes des points communs ä plusieurs
branohes d'une meme courbe (Ib. 174 7). Mit
P. Bouguer, Cassini, de Thury et A. G. Pingre :
Operations faites par l'ordre de l'^cad. pour
incsLirer lintervalle entre les centres de py-
raniidesdeVillejuiveetde Jurisy etc. (Ib. 1754).
♦geb. 1710,. ..{Q)U).
** geat. Mai 4 {Th) (A).
Camus de M^zieres, Nicolas, I e.
— Baumeister in Paris (BJ (BN),
geb. 1721, Älärz26, Paris,
gest. 1789, Juli 27, Paris.
Diss. sur les bois de charpente, Paris 1763.
Traitö de la force des bois, Ib. 1782.
Camus, ArmandGaston. — Jesuit,
Generaladvocat ci. frajizös. Klerus, darin
auf einige Zeit Rath d. Kurfürsten v. Trier,
später Ilepräseniant d. Stadt Paris in d. No-
tabeln-Versammlung, Präsident des Ilalhs
der Fünfhundert. Conservator d. Natioriai-
Archivs und Älifgl. d. Instituts (BJ (BN),
geb. 17 40, Apr. 2, Paris,
gest. 1804, Nov. 2, Paris.
Rapport . . . sur les Operations faites pour coin-
parer rancienne pinte de Paris aitx nöüvelles
mesures de capacitö (M6m. linst. T. V). Sur
Timpression des carles ceographiqties etc. (Ib.
id.).
Canali, Luigi. — Prof. d. Physik u.
Chemie, so uie Bibliothekar an d. Univ. zu
Perugia fV. Pg.J (Maj. YJ,
geb. 1759, . . . Perugia,
gest. 1841,
Questions sur la loi döcouverte par Volta re-
lativement Jj lYlectricite des vapeurs etc. (Möm.
Turin. VI). Observations faites en 1805 sur lä
montagnc de Cesi , presdeTerni, ä Tendroit
nomme les bouches d'Eole (Ib. XVI). Osser-
vazioni ed «sperienze riguardanli la prove-
nienza del gaz amtüoniaco nell' atraosfera e
lesito che La Ü gas idrogeno sviliippato dalla
decomposizionf: dei corpori vegetabiii (Ib. XXI).
Süll uso che fa la natura dcir idrogenio che si
svolgc dalla toira db. XXII). Sulla classe dei
corpori ai quali si c creduto apparlenere il
clorino, i! iodio, e sugli acidi che ne rrsultano
(Giorn. arcad T. XVII). Sopra i paragrandini
di Tholard (lU XIX]. — Fernere Aufsätze in
P 0 g g e n d 0 r rt , Hniulwörterbuch,
d. Atti della Soc. patriotica di Milano (Vol.
XVIII et XIX), Magazzino di Scienze e Lettere
di Firenze (Vol. X) und Gilb. Ann. LV,.1817.
(Versuche mit vermeintlich hydroskopi.schen
und mineroskopischen Pendeln.)
Cancrin, Franz Ludwig von. * —
Prof. an d. Mililärschule zu Hanau, dann
preuss. Regierungsrath zu Altenkirchen
(Sayn) und zuletzt russischer Bcigwerks-
director in St. Petersburg (Sc),
geb. 1738,Feb. 2l,B^eilenbach,Hess.-
Darmstadt,
gest. 1812, St.Petei-sburg.**
Pract. Abhandi. von d. Zubereit, u. Zugute-
mach, d. Kupfererze usw. Frankf. 1765. Ab-
handi. von d. Grabung u. Brennung d. Gypses
u. Lederkalks, Giess. 1790, Erste Gründe d.
Berg- und Salzwerkskunde, 12 Bde. Frankf.
1773 — 91. Kleine lechnolog. Werke, 5 Bde. Ib.
1788 — 95. Viele andere berg- u. hüttenmän-
nische, sowie ökonomische Schriften.
* Vater des russischen Fiuanzministers, Grafen Georjf
C an er in (geb. 1774, Dec. 8, Hanau, gest. 1845,
Sept. 22, St. Petersburg).
** Nach anderer Angabe 1816.
Canefri, CesareNiccolo. — Prof.
d. Chemie und Botanik an d. Univ. zu 66-
nua ; hatte in Wien studirt (GLJ,
geb. 1752, ..... Genua,
gest. 1800, Juli 13, Genua.
Element! di Storia Naturale del Prof. löske,
tradotto dal tedesco, Milano 1785. Lezioni di
chimica applicata alla farmacia, 1793. Analisi
deir olio dolce di vino (Biblioteca fisica d'Eu-
ropa).
Canini, Giuseppe MariaSimone.
— Abbate in Venedig fLVJ,
geb. 17 20, Oet. 31, Venedig,
gest. 17 90, Aug. 1, Venedig.
Beschäftigte sich viel mit Anfertigung von
künstlichen Magneten, Compassen und Incli-
nationsnadeln ; schrieb auch 1785: Letlera
apologetica sopra lazione dell' effluvio raagne-
tico sui nervi.
Canobbio, Giambattista. — Apo-
theker in Genua und, nach Möjoh's Tode,
Prof. d. medico-pharmaceut. Chemie an d.
Univ. daselbst fCt),
geb. 1791, Sept. . ., Ovada.
Manuaie di chimica etc. 2 vol. Genoval 835 et
1837. Sul solfato di magnesia, che trovasi ef-
floresccntc in inCfostazione c cristailizzato fra
Grognordo etc. Ib. 1816. Analisi comparativa
dello smilace salsapariglia etc. (Giorn. di fisica
1818). Sulla composizione chimica di diverse
specie di borace brutto del levante (Mem. To-
rino, XXVI, 1821).
Ganomca, Domenico. — AI hate,
Prof. d. Piiysik an d. l^niv. zu Turin, Mitgl.
d, Acad. d. Wiss. daselbst fMem. Torino \' },
24
371
Canovai
Capitanio.
372
geb. n39, Oct. 2, Cortemiglia,
gest. 1790, Apr. 16, Borgomale.
Führte 1768 mitBeccaria in d. Nähe von Tu-
rin eine Gradraessung aus. — In den Mem. di
Toiino keine Abhandlung von ihm,
Canovai, Stanislao. — Geistlicher
vom Orden der frommen Schule. Lehrer
der Mathematik erst in Cortona , dann in
Parma (CS),
geb Florenz,
gest. < 8 H , Nov. < 7, Parma.
Elementi di fisica matematica (mit Gaetano del
Bicco), Firenze ITSS.'^Sulle vicende delle lon-
gitudini geografiche dai tempi di Cesare Au-
gusto fino a quelli di Carlo V (Diss. dell' ac-
cad. di Cortona, T. IX), Sul metodo di risol-
vere 1 equazioni numeriche proposto dal Sign.
De la Grange (Atti di Siena, T. VII). Mem, su i
mattoni (Ib. id,). — Mit Del Bicco und Inghi-
rami: Berechnung v. Sternbedeckungen durch
d. Mond für < 810, 1811, 1812 u. 1813 (v. Zach's
Monat). Corr. XX, XXII, XXIV u. XXVI).
Canterzani, Sebastiano. — Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Bologna, Mitgl.
u. Präsident d. Instituts daselbst, so wie
Mitgl. d. Socielä Italiana (Mein. Soc. ItaL
XIX; (Tp. VIIi; (Gn. R. Lxxxix;,
geb. 1734, Aug. :2ö, Bologna,
gest. 1819, März 19, Bologna.
De problemale ad conicas pertinente, Bonon.
4 762. Prima geomelriae elementa cum addita-
mento, Ib. 1776, 2. Edit. 1804. Arithmeticae
rudimenta, Ib. 1777. Osservazioni sul valor
Cardanico, Ib. 1787. Dimostrazione della ri-
ducibilitä d'ogni qiiantitä imaginaria algebraica
alla forma A+B Y^ etc. Mem. Soc, Ital. II,
4 784). Osserv. sopra ii ritorno delle serie (Ib
V, 1790). Sopra l'integrazione delle equazioni
lineari a due variabili (Ib. Vfll, 1799), Sopra
una maniera di cavare i numeri Bernoulliani
(Ib, XI, 1804), Della risoluzione de' problemi
di massimo o minimo (Ib. XIV, 1809). Solu-
zione di due problemi appartenenti alla teoria
de* massimi e minimi (Ib, XVII). — De atlta-
clione sphaerae (Commcnt. Bonon. V, 1767),
De aequalione , cujus radices sunt binarum
datae aequationis radicum summae (Ib. VI,
4 783). De aequalione, cujus radices sunt bi-
narum alterius aequationis radicum summae
(Ib. id ), De curvae catenariae aequalione (Ib.
id.). De machinis duabus ad metallicas for-
mas, quibus vitreae lentes conficiuntur con-
slruendas inventis (Ib. id.), — Delle reciproci
delle forraule irrazionali (Mem. Inst. nat. Ital.
I, 180G), Mem. in cui si espone un metodo
d'indagare i divisori di qualsivoglia dato nu-
mero (Ib. II, 1810). — Hinlerliess ausserdem
55 Abhandlungen ungedruckt.
Canterzani, Giovanni Batt ist a.
Sohn von Sebastiano. Adjunct an d. Stern-
warte und an der Bibliothek zu Bologna.
Mitgl. d. Instituts daselbst (Mz. lij,
geb. 1767, Juli 21, Bologna,
gest. 1846, Mai 7, Bologna.
Arbeitete mit Alemanni, Guglielmi u. Sacohetti
an den von P. Katteucci für 1799 bis 1810
herausgegebenen Ephemeriden.
Canton, John. — Sohn eines Tuch-
webers. Vorsteher einer Privatschule (Aca-
demy) am Spital-square in London, von
1742 an, früher Hülfslehrer an derselben.
Mitgl. d. Royal Society (BDJ (ThJ (Button,
math. Dict.),
geb. 171 8, Juli 3i (A. St.), Stroud, Glou-
cestershire,
gest. 1772, März 2 2 , London .
A method of making artificial magnets without
the use of, and yet far superior to, any natu-
ral ones (Phil. Tr. 1751). Electrical experi-
ments, with an attempt to account for their se-
veral phenomena ; also some observations on
thunder-clouds (Ib. 1 753). On some new elec-
trical experiments (Ib. 1754), An attempt to
account for the regulär diurnal Variation of
the horizontal magnetic needle ; and also for
its irregulär Variation at the time of an aurora
borealis (Ib. 1759). Observalions of the planet
Venus on the Sun's disk, June 6, 1761 ; and
cerlain reasons for an atraosphere about Ve-
nus (Ib. 4 761). A letter to B. Franklin con-
taining some remarks on Delaval's electrical
experiments (Ib. 1762). Experiments to prove
that Water is not incompressible (Ib. id.), On
the compressibility of water and some other
fluids (Ib, 4 764), On the heat of the Bath and
Bristol water (Ib. 17^7), An easy method of
making a phosphorus, that will imbibe and
emit light, like the Bolognian stone (Ib. 1768),
Observalions of the transit of Venus, June 3,
1769 etc. (Ib. 1769). Experiments to prove
that the luminousness of the sea arises from
the putrefacUon of its animal substances (Ib.
id.). — Fernere Aufeatze in Ladies's Diary
(z. B. on shooting stars ; 1 756) and Gentlemen's
Magazine (z, B. on the electric, properfies of
Tourmaline ; 1759), so wie Beitrüge zu Priest-
ley's Geschichte d. Optik und d. Elektricitat.
— Im J. 4 749 machte er mit Sobüu u. EUicot
Versuche über die Steighöhe von Raketen und
die Sichtbarkeit ihres Lichts.
Cantor, Johann Chrysostomus.
— Conventual der Abtei Banz in Franken;
nach Aufliebung derselben Pfarrer daselbst
(FIJ.
geb, 1775, März 31, . . .
gest. 1815, Aug. 29, . . .
Geschichte d, merkwürdigst. Naturbegeben-
heilen auf unserer Erde, von Christi Geburt bis
auf unsere Zeilen, 3 Bde. Coburg 1 804 u, 1805.
Capitanio, Pellegrino. — Prof. d.
Medicin in Brescia (PrJ,
geb. . . . Brescia, gest. 1679, . . .
I Geroglifici astronomici per l'anno 1666, mas-
sime i due piü majuscoli la Cometa ultima-
373
Gappel
Caramuel-Lobko Witz .
374
menle comparsa etc. Brescia 1665. Geroglifici
astronomici per l'anno 1668 etc. Ib. 1667.
Cappely Joachim Friedrich. —
Apotheker am Friedrichshospital in Kopen-
hagen (NK) (NG),
geb. MM, Febr. 13, Wismar,
gest. 1784, Febr. 4, Kopenhagen.
Ora Mursalt som et naturlig Ludsalt (Dansk.
Selsk. Skrift. Dl. XI). Om tvende calcedoniske
Skuestykker fra Faröerne etc. (Ib. XII. Aus-
zug daraus in d. Schrift, d. Beil. naturf. Ge-
seflsch. Bd. 1).
Cappeler, Moritz Anton. — Arzt
und Mitgl. d. hohen Raths in Luzern; als
Feldarzt die Schweizer Truppen längere
Zeil in Italien begleitend (M) (Or) (MB. 18 4 6;
(N. Act. Acad. Nat. Cur. YJ,
geb. 168 5, Juni 9, Willisau, Cant. Lu-
zern,
gest. < 769, Sept. \ 6, Münster, Schweiz.
Prodromus crystailographiae s. de crystallis
improprie sie dictis, Lucernae 1723. Pilati-
montis historia, Basil. 1767. Descriptio atmo-
sphaerae Lucernensis (in Scheuchzer's De Hel-
vetiae aöribus, aquis etc. 1 729) . Von den Glet-
schern auf dem Grimselberg u. den dortigen
Krystaligruben (in Altmann's Versuch e. bist.
u,. phys. Beschreib, d. helvet. Eisberge, 1751).
Mit L.BourgTiet; De crystallorum generatione
(Act. Acad. Nat. Cur. Vol. IV).
Cappelle, Johannes Petrus van.
— Prof. d. Geschichte, d. niederländischen
Sprache und Literatur am Athenaeura zu
Amsterdam. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Brüssel (ÄÄMJ,
geb. 1783, Apr. 9, Vliessingen,
gest. 1829, Aug. 26, Amsterdam.
De speculis Archimedis causticls, 1813 (Ge-
krönt von der Harlemer Gesellschaft, und
übersetzt in Gilb. Ahn. LIII, 1816).
Capper, James. — Oberst im Dienst
d. engl.-oslind. Compagnie, Comptroller-
general of the Army and Fortification Ac-
compls on the Coast of Coromandel ; spä-
auf seinem Gute in Glamorganshire lebend
(LA) (An.R.\8^bJ,
geb. 1743 etwa, England,
gest. 1825, Sept. 6, DitchingbamLodge.*
Observations on the wind and monsooos, Lond,
4 801, Meteorological and miscellaneousTracts
applicable to navigation, gardeoing and £irm-
ing, Ib. 1809.-
* Vennuthlich sein Qut in Glamorganshire.
Capra, Baldassare. — Graf, pract.
Arzt in Mailand (A) (BN),
geb Mailand,
gest. 1626, Mai 8, Mailand.
Considerazione astronomica sopra la nuovo
Stella de 4604, Padova 1605. Tyrocinia astro-
nomica, in quibus non solum calculus eclypsis
solaris, ab astronomo magno Tychose Sfahe
restitutus, clarissime explicatur, sed etiam fa-
cillima methodus erigendi et dirigendi coeleste
thema ad ipsius Ftolemei mentem traditur,
Ib. 1607. De usu et fabrica circini cujusdam
proportionis, Ib. 1607. — Dagegen: Galilei,
Difese contra alle caluranie e imposture di Bal-
dassare Capra, Venez. 1607.
CaracoioU, Giovanni.* — Jesuit,
Prof. d. Mathematik in Neapel (AJ (CBJ.sJ,
geb. 1721, Juni 8, Neapel,
gest. 1798, Nov. 26, Neapel.
De tubis capillaribus dissertatio, cui adnectun-
tur de hydrostatica positiones, Neapel 1758.
Introduzione alla matematica per mezzo del
calcolo universale, Veliternis 1769..
* In (Ä) ist noch ein Giovanni Battista Carac-
cioli aufgeführt, ohne weitere Lebensdata, als Ver-
fasser von : De lineis cur\as, Pisa 1740.
Caraffa (Carafa), Giovanni, Duca
di Noja. — KÖnigl. Kammerherr und In-
fanterie-Obei st in Neapel, früher Prof. an
d. Univ. daselbst (Tp.l),
geb. 1615, .... Neapel,
gest. 1768, Juli 8, Neapel.
Sur la tourmaline, lettre k Mr. Bttffan, Paris
1759. Ein Trattato di Ottica.
Caraffa, Andrea. — Jesuit (G. \ 84 6^,
geb
gest. 1843, Dec. 9, Tivoli bei Rom.
Elemente matheseos, zuletzt erschienen als:
Element! dl matematica, tradott. e illustrat.
con note da P. Volpicelli, S Vol. Romae 1836.
Caramuel-Lobkowitz, * J u a n. —
Cisterzienser. Prof. d. Theologie in Alcala,
dann Abt zu Melrose in Schottland, Gene-
ralvicar seines Ordens in Grossbrittannien
usw., zuletzt Bischof zu Vigevano in Spa-
nien (Ni.XXlXJ,
geb. 1606, Mai 23, Madrid,
gest. 1682, Sept. 8, Vigevano.**
Coelesles metamorphoses sive circulares Pla-
netarum Iheoricae, in alias formas transfigura-
tae, Bruxellis 4839. Mathesis audax, rationa-
lem, naturalem, supematuralem, divinamque
sapientiam Arithmeticis, Catoptricis, Staticis,
Dieptricis, Astronomicis, Musicis, Ghronicis
et Arcbiteclonicis fundaraentis substruens ex-
ponensque, Lovani 1642. De novem sideribus
circa jovem visis, Ib. 1643. Solls et artis ad-
ultcria s. de borologiis, Ib. 1643. üt, Re, Mi,
Fa, Sol, La, Si : Nova musica, Viennae 1645.
Arte nueva de Musica inventada Anno 600 por
S. Gregorio, desconcertada Anno 4022 por
Quidon Aretino , restituida a su priraera per-
feccion Anno 1620 por Fr. Pedro de Ureima,
redueida a este breve corapendio Anno 1644
por Juan Caramuel, Rom 1669.
* Seine Matter war eine Lobkowitz.
*♦ g*«t. 1«S3, Sept. 7, Madrid {ON).
24*
375
Caravaggio
Cardano.
376
Caravaggio, Pietro Paolo. —
IvriegsLaumeistcr in Mailand, trug <655
zur Vertheidigung von Tortona bei, wurde
später Prof. d. Mathematik u. d. Griechi-
schen am paJatinisch. Gymnasium u. 1 67 6
Aufseher aller Schlösser im Herzoglhum
Mailand fAj (Ag),
geb. 1617, . . . Mailand,
gest. 1688,
Geometria applicationum deficientiura, figura
data speeie, Mediol. 1659. Methodus resol-
vendi omnes aequationes cubicas et quadrato
qiiadraticas, Ib. (ohne Jahrzahl). Fragmentum
prolusionis geometricae , Ib. (ebenfalls ohne
Jahrzahl). Della Facciata di Duomo.
Caravaggio, Pietro Paolo. —
Sohn des Vorigen, erst Adjunct und dann
Nachfolger desselben in dessen Professur
(A) (Ag),
geb. 1658, . . . Mailand,
gest. 1723,
Li prinai sei libri degl' elementi d'Euclide, Mi-
lano 1671. Hinterliess viel Mathematisches
handschriftlich.
Caravelli, Yito. — Prof. d. Mathe-
matik an der Accademia di Marina und am
Corpo volontario di Artigliera in Neapel
(BUN) (MR),
geb. 172 4, Monte Peluso,
gest. 1800, Nov. 25, Neapel.
Elementi di Matcmatiche, 8 vol. 8®, Napoli
4759. Corso di Matematiche, 42 vol. 8", Ib.
1769. Elementi di Artigliera, 2 vol. 4", Ib. . . .
Elementi di Fortificazione, 6 vol. Ib. . . . Süll'
astronomia, 3 vol. Ib. 1789. Opuscoli vari,
Ib. -1789. Theoremala Archimedis de circuli
diroensione, sphaera et cylindpo, faciliori me-
thodo demonstrata, Ib. 1*750.
Carbone, Giovanni Battista. —
Jesuit aus Italien, den, gemeinschaftlich
mit seinem Ordensbruder DomenicoCa-
passo aus Neapel, der König Johann V.
von Portugal an die 1722 von ihm zu Lis-
sabon gegründete Sternwarte als Astronom
berief; der aber später nach China gegan-
gen zu sem sQhfi\n\* (Wd) (A).
Astronom. Beobachtungen in d. Phil. Tr.
1724, 26, 27, 28, 30, Gomment. Petrop. T. I
(1738) und d Act. Erud. 1725 u. 1726.
Carboaell y Bravo , Francisco.
— Dr. Med., Apotheker und Prof. d. ange-
wandten Chemie an d. Real Junta de Com-
rnercin II Barcelona (EC. \\),
geb. 17 68, Oct. 5, Barcelona,
gest. ISrn, Nov. 15, Barcelona.
Pharmaciae Elementa , Chemiae rocontioris
fundaruentis innixa, Barceionae 1796. Sur un
procedö nouveau au moyen duquel oi> pent
obtenir une peintuie de couleur de pierre, qui
resiste aux intemperies de Tair (Ann. Chim.
XLV, 1803).
Carburi, Marco, Graf. — Prof. der
Chemie an d. Univ. zu Padua ; Mitglied d.
Academie daselbst (Tj). YIli;,,
geb. 1731, auf Cefalonia,
gest. 1808, Dec, 5, Padua.*
< Sopra un ignoto prodotto ricavato dalla de-
\ coraposizione del tartaro vidriolato (Saggi di
Padova, T. I). Sopra l'acido vitriolico glaciale
letc. (Ib.). Osserv. sulle differenze dell' intrin-
' seca attivita di diverse spezie di sale iriafino
(Ib. T. JII). Esperimenti sopra il ferro crudo
\ 6 sopra il ferro malleabile, Padova 1780 (Grell,
5 ehem. Entdeck. VIII). — Dagegen: Apologia
del Sign. Giov. Arduino contra il manifesto
l fatto da! M. Carburi circa la fusione del ferro
^maleabiie, 17 80.)
• gest. Dec. 4 (ii) {Nov. Sagg.Pad. I).
Carcavi, Pierre de. — Parlaments-
rath erst in Toulouse, dann in Paris, Con-
servator (Garde) d. Königl. Bibliothek. Eins
der Stamm-Mitglieder d. Acad. d. Wiss. in
Paris (B) (BN),
geb Lyon,
gest. 1684, . . . Paris.
Erwiess 1 645 die Unmöglichkeit der Quadratur
des Kreises. — Stand mit Descartes im Brief-
verkehr.
Cardano, Facio. — Prof. d. Medicin
und Jurisprudenz in Mailand. V'ater des
Folgenden (J),
geb. 1444, Mailand,
gest. 1524, Aug. 29, Mailand.
Gab heraus : Perspectiva communis D. Joannis
Archiepiscopicantuariensis. — Siehe Peckham.
Cardano (Card;mus), Geronimo od.
Giro 1 am 0. — Dr. Med., pract. Arzt und
Prof. d. Mathematik in Mailand (1534—59),
dann Prof. d. Medicin erst in Pavia und
darauf in Bologna (1562 — 70), von wo er
(nach fast einjähriger Haft) nach Rom ging
und daselbst bis zu seinem Tode von ei-
ner päpstl. Pension lebte (Ni.XlY) (BM)
.(HL),
geb 1501, Sept. 24, Pavia,*
gest. 1576, Sept. 21, Rom.**
; Practica arilhmeticat generalis et mensurandi
'slngularis, Mediol. 1539. Computus minor, Ib.
r1539. Arlis magnac sive de regulis Algebrae
iLiber unus, Ib. 1545 (Worin er die ihm 1539
versteckt von Tartaglia mitgetheilte Rßgel'zur
'Aullüsüng der Gleichungen dritten Grades, die
js.g. Cardanische Regel, veröffentlichte, gegen
■Tartaglia's Willen, der übrigens auch nur der
; zweite Entdecker ist ; der cr^te i.«<t Scipioiib dal
Ferro). De revo'.utionc annorum, mensiura et
dieran ad dies crilico.s et ad electioues über,
377
Cardano
Carl.
378
I
Nuremb. 1547. De temporum et motuum er-
raticarum restitutione, Ib. <547. Aphorismo-
runi astronomicoriim segmenta Septem, Ib.
1547. De subtilitate. 1 vol. fol. Ib. 1550, 1 vol.
8**, Paris 1552. Claadii Ptolemaei Pelusiensis
libr. IV de astrorum judiciis, Basil. 1554. De
Septem erraticis stellis, Ib. 1554. De renim
varielate, Ib. 1557. Liber de vilali aqua seu
de elhere, Ib. 1566. De regula aliza libellus,
Ib. 1570, Opus nov. de proportionibus nume-
rorum , motuum, ponderum, sonorum alia-
rumque rerum mensurandarum etc. Ib. 1570,
Ljber unus de gemmis et coloribus, Ib. 1585,
Encomium geometriae recitatum anno 1535
etc. Ib. 1583. — Allesund noch vieles Ande-
res, namentl. Medicinisches, gesammelt in :
Cardani Opera, 10 vol. fol, Lugd. 1663 {welche
408 Tractate enthalten).
* Er selbst giebt an: 1500, Sept. 24 (De vita propria,
Cap. II) und 1502, Sept. 23 (De utilitate ex adversis
capienda, Libr. HI, cap. II).
•* ^est. 1576, Sept. 2 (Oett.) ; 1575, Sept. 21 (ird); am
Ende 1576, da er seine Lebensbeschreibung bis zum
October dieses Jahres fortführt iBM)\ 1570, Sept. 21
(ffZ).
Cardano, Giovanni Battista. —
Pract. Arzt in Mailand. Sobn des Vorigen
(Nu xiv;,
geb. 1534, Mai H.Mailand,
gest. 1560, Apr. 13, Pavia.*
De fulgure (Im 2. Bde. d. Werke seines Vaters).
* Hingerichtet (nach des Vaters Angabe am 7. Apr.),
•weil er (seine (ihm untreu gewordene) Frau vergiftet
hatte.
Cardell, Franz Paula. — Jesuit,
Beichtvater zu Loretto, 1 6 Jahre lang Leh-
rer d. König!. Infanten zu Neapel (PlzJ,
geb. 1717, Prag,
gest. 17 68, Jan, 6, Trient.*
Opuscülum philosophicum de attractione ma-
gnetis, Olomuliae 1750.
* Auf der Rückreise von Neapel.
Cardell, Karl. — Jesuit, Lehrer der
Humaniora und Philosophie in Prag (PlzJ,
geb. 1719, Prag,
gest. 17 57, Juli 27, Prag.
Assertiones Physicae speciales, notis, animad-
versionibus, scholiis, coro'.lariis et phaenome-
nis illustratae, Olomut. 1756,
Cardoso, Fernando.* — Pract. Arzt
erst in Valladolid, dann (um 16äjO) in Ma-
drid, darauf in Venedig (wo er Jude ward
und den Nctmen Isaak annahm) und end-
lich in Verona fBM;,
geb. . . . Celorico, Prov. Beira, Portugal,
gest. , . . (Verona?).
Discorso sobre el Monte Vesuvio insigne per
sus ruinas, famoso per la muerte de Plinio ;
Gel prodigioso incendio del anno 1631, y sus
causas naturales, y el origen verdadero de los.
torreQ)otos y tempestades, Madiid 1632,
* Verschieden von Fernando Rodiiguez Car-
do3o, Prof. d. Medicin an d. üuiv. zvi Coiaibra u.
später pract. Arzt in Lissabon, geb. . . . Vizeu, gest.
l(iU8, Juni 20, Lissabon.
Carena, Angelo Paolo. — Mitgl. d.
Gesellschaft der Wissenschaften zu Turin
(Mein. Turin. \),
geb. 17 40, März 6, Carmagnola,
gest. 1769, Oct. 16, Turin.
Observations sur le cours du Po, avec des re-
cherches sur les causes de changemens qu'il
a soufferts (Mise. Taurin. II).
Carena, Giacinto. — Prof. extr. d.
Physik an der Mihl'ar-Academic zu Turin.
Mitgl, und Secretär d. Acad, d. Wiss. da-
selbst (Ct),
geb. 1778, Apr. . ., Carmagnola, Piem.
Description d'un instruraent propre ä indiquer
et ä mäsurer Tinclinaison des vents ä l'horizon
etc (Mem. Torino, XVIIl). Descript, d'un nouv.
barometre ponr les aöronantes (Ib. XX). Snr
le givre figurö dont se couvrent les vitros pen-
dant des fortes g6l6es (Ib. XXII, 1816),
Carette, Antoine Michel. — Ba-
taillonschef im franz. Geniecorps; zuletzt
verabschiedet (Qr. 1855.No. 2J,
geb. 1772;
gest. 1855, Jan . ., Paris.
Göometrie du compas (Übersetzung von Ma«-
cheroni's Werk), Paris 1798, Problemes pour
les arpeuteurs avecdilTerents Solutions (elien-
falls Uebersetzung vor M.'s Werk) , Ib. 1803.
Eine Biographie von Mascherom.
Carlo, Johann. — Prof. d. Mathe-
matik an d. ehemal. üniv. zu Frankfurt an
d, Oder und Mathematicus des Kurfürsten
Joachim I. von Brandenburg (J),
geb. 1499, März 22, Bietigheim, Wür-
temberg.
Practica Astrolcgiae.
bis 1550.
Ephemeriden für 1536
Carlsi, P e 1 1 e g r i n o F e l i c e. — Car-
melitermönch, der vom Herzog Rinaldo I.
von Modcna den Tite! eines herzogl. Aritb-
melicus bekam (TM)y
geb. 1675, Oct. 23, Correggio, Her-
zogth. Modena,
gest. 1733, Sept. 16, Gonzaga.
La scuola d'Aritmetica pratica, 4 vol. Parma
1707—1726. Trattato di Geometria practica.
Carl, Johann Samuel. — Dänischer
Leibmedicus in Kopenhagen, vorher Phy-
sicus erst in Oehringen, dann in Büdingen.
Mitgl. d. Leopold, Acad. (M) (A) fANCJ,
geb. 1676, Öhringen, Frank.,
gest. 1757, Juni 13, Meldorf, Ditmar-
schen.
De analysi chemico-roedica reguli antimonii
raedicinalis, Halae 1608. Lapis Lydius philo-
379
Carl
Carlisle.
380
sophico-pyrotechnicus ad ossium fossilium
Docimasiam analytice demonstrandam adhi-
bltus et per multa experimenta chymico-phy-
sica in lucem publicam missus, Francof. a. M.
4 704. Zeugniss chymischer Storcherey usw.,
saramt einer Nachrede von Fatis chymicis,
Ib. 4 733; De triplici cinnaberis convenientia
(Ephem. Acad. Nat. Cur. Cent. I et II). De
alcali yitriolato (Ib. id.). De martialiura se-
lecta (Ib. id.). De tincturis alcalinis (Ib. id.).
— Viel Medicinisches.
Carl, Anton Joseph. — Prof. der
Physik, Chemie, BotanTk, Materia medica
und Geburtshülfe an d. Univ. zu Ingol-
stadt (MJ,
geb. 1725, Aug. 3, Benedictbeuren,
gest. 4 800, März 2 2, Ingolstadt.*
De ignis gravitate, Ingoist. 4 749. Zymotechnia
vindicata et applicata , Ib. 4 759. De paiinge-
nesia, Ib. 4 759. De oleis, Ib. 4 760. De igne et
gravitate calci.s metallicae, Ib. 4 772. Vom Ge-
sundbrunnen Heilbrunn und vom Sulzerbrun-
nen in Bayern (Abb. Bayr. Acad. II, 4 764).
♦gest. 1791, März 21 {BM).
Carlinl, Francesco. — Dr. Phil.,
Director der Sternwarte zu Mailand (seit
4 805 Hülfsastronom an derselben), Präsi-
dent 11. Mitgl. d. Lombard. Instituts daselbst,
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Wien (WA),
geb. 4 783, Jan. 8, Mailand.*
Della rifrazione astronomica (EfiFemeridi di Mi-
lano 4 807). Osservazioni o tavole della rifra-
zione astronomica (Ib. 4 808), Tavole per la
riduzione delle altezze circummeridiane (Ib.
4 809). Metodo facile per calcolare le occulta-
zioni delle stelle sotto la luna (Ib. 4 809). Della
nutazione solare in Ascensione retta ed in De-
clinazione (Ib. 4 810). Tavole del sole pel me-
ridiano di Milano (Ib. 4 84 4). Sul grado di con-
vergenza delle diverse serie che servono ad
esprimere le ineguaglianze della longitudine
della luna (Ib. 4 84 2). Sülle formule della pa-
rallasse e della latitudine della luna (Ib. 4 84 3) .
Tavole dell' equazione del centro e della ridu-
zione del pianeta Cerere (Ib. 4 84 5). D« del
pianeta Vesta (Ib. 4 84 6). D» dei pianeti Pal-
lade e Giunone (Ib. 4849). Ricerche sulla con-
vergenza delle serie che servono alla soluzione
del problemo diKeplero(Ib. 4 84 8). Ascensione
rette della Stella polare (Ib. 4 84 9 et 24). Sulle
ineguaglianze della longitudine della luna usate
nelle tavole di Burckhardt (Ib. 4 820). Tavole
per calcolare il coefficiente del quadrato dei
tempo nella precessiono delle stelle in Ascen-
sione retta ed in Declinazione (Ib. id.) Tavole
pel calcolo delle altezze barometriche (Ib.
4 824). Osservazioni della lunghezza del pen-
dolo semplice fatte^ol monte Cenisio (Ib. id.).
Considerazioni sulle ineguaglianze a lungo pe-
riodo del moto della luna (Ib. 4 825). Osserv.
dei segnali a fuoco dati sul Monte Baldo e sul
Monte'di Fenera (Ib. 4 826). Valore del coeffi-
ciente numerico del terraine principale della
variazione della luna (Ib. 4 827). Della irregu-
laritä che osscrvano nei livelli a holla d'aria
(Ib. id.). Osserv. dei segnali a polvere accesi
sul Monte Baldo e sul Monte Ciraone 4 825 (Ib.
4 828 et 29). Sulla piccola ineguaglianza del
moto della terra etc. (Ib. 4 830, 4 834, 4 832 et
4 834), Nuove Uvole dei moti apparenti nel
sole etc. (Ib. 4 833). Calcolo delle coordinale
ortogonali del sole riferite all" eclittico ed all'
equatore (Ib. 4 834). Valore del coseno della
latitudine della luna dedotto dalla teoria dei
moti lunari (Ib. 4 836). Delle operazioni ese-
guite per assicurare i termini della baso tri-
gonometrica in Lombardia (Ib. 4 837), Nuova
determinazione della rifrazione astronomica
(Ib. 4 850). Etc. — Sopraalcune funzioni espo-
nenziali (Atti dell' Istit. d. Regno Lomb. Ve-
neto, T, I), Algoritmo pel calcolo delle per-
turbazioni lunari (Ib. T. V). — Di alcune leggi
che appariscono nella distribuzione de' corpi
del sistema solare (Mem. Istit. Regn. Lomb.
T. V). Über d. Logarithmentafeln mit 4 0 De-
cimalen (Jahrb. d. polyt. Inst, in Wien X). —
Sulla luce zodiacale (Giorn. Istit. Regn. Lomb.
T. I). Intorno al calcolo dell' umiditä risul-
tante dalle osservazioni fatte coUo slesso psi-
crometro (Ib. III). Sulla determinaz, delle co-
stanti arbitrarie dell' orbita lunare (Ib. XI).
Suir ineguale distribuzione del caloro nel globo
solare (Ib. XII). Notizia della separazione della
cometa di Biela in due distinti nuclei etc. (Ib.
XIII). Etc. — Sulle legge delle variazioni ora-
rie del baroraetro -(Mem. Soc. Ital. XX). —
Tavola per le livellazioni barometriche (Bibl.
ital. T. VII). Cenni sulla teoria dei moti lu-
nari (Ib. XVIII). Suir aumento delle pioggi
(Ib, LH). Sulla legge matematica dell' inser-
zione delle foglie nelle plante (Ib. LXXXVI).
Forraula atta a rappresentare l'intensitä dei
ra£;ei cbimici, luminosi e colorifici nell spettro
prismatico (Ib. LXXXXVII). Etc. — Über die
Art, die Aenderungen d. um d. Mittag herum
beobacht. Scheitelabstände in allgem. Tafeln
zu bringen (v. Zach's Monatl. Corr. XVIII).
Sur l'equation lunaire etc. (v. Zach, Corr. astr,
IV). Sulla compensazione dei pendoli pel va-
riato peso dell' aria (Brugnatelli, Giorn. d. Fi s.
e Chim. VIII). Sul decrescimento del calore a
varie altezze, osservata i alcuni luoghi d'Italia
e di Savoja (Eanuzzi, Annuario geogr. I). For-
raule analitiche pel prolungamento della ta-
vola del moto delle comete (Palomba, Racc.
scientif. 4 845).
* geb. 1783, Juni 7 (Ct).
Carlisle, Sir Anthony. — Ober-
Chirurg am Wesiminster-Hospital in Lon-
don, Mitgl. u. mehrmals Präsident d. Col-
lege of Surgeons; früher (4808 — 24) Prof.
d. Anatonfie an d. Royal Academy; Chi-
rurg d. Prinzen v. Wales (Th) [An. R.iSiO)
(Abstr.lY) (G.^ej,
geb. 47 68, Febr. 4 5, Stillington, Durh.,
gest. 1840, Nov. 2, London.
Machte am 30. April 4 800 bei gemeinschaft-
lich mit W. Nicholson unternommenen Ver-
suchen die wichtige Entdeckung der Wasser-
381
Carminati
Carpov,
382
Zersetzung durch die Volta'sche Säule (Nichol-
son's Journ. IV u. Güb. Ann. VI, S. 340). —
Sonst nur Physiologisches u. Anatomisches.
Carminatly Bassiano. — Prof. der
Palboiogie und gerichtl. Arzneikunde an d.
Univ. zu Pavia, zuletzt emeritirt (Tp. IXJ
(BJ.LWIJ (CllJ,
geb. HoO etwa, Lodi,
gest. 1830, Jan. 8, Pavia.
Memorie suli' Elettricitä animale (Brugnatelli's
Giorn. di fisica 1792). Delle acque minerali
artefatte e nativedei RegnoLombardo-Veneto,
Milano 1829.
Carneiro, Antonio Mariz. — Hof-
cavalier und Cosmograph des Königs von
Portugal [NNJ,
geb Lissabon,
gest. 1642, Aug. 5, Lissabon.
Regimento de pilotos ä roteiro das navega^aos
da India oriental etc. Lisboa 1642. Hidrogra-
fia ia mas curiosa que hasta hoy & la luz ha
salido etc. Ib. 1675. — Glaubte ein Mittel ge-
funden zu haben, die Magnetnadel zu fixiren
(weshalb er scherzweise o Agnlha fixa genannt
wurde) und machte zu dem Ende eine Reise
nach Indien (A).
Camot, Lazare Nicolas Margue-
rite. — Erst Ingenieur -Capitän, dann
während der Revolution successive Mitgl.
des Convents, des Wohlfahrtsausschnsses,
des Directoriums, später Kriegsminister
etc.; unter Napoleon's hunderttägiger
Regierung Conamandant von Antwerpen,
Graf u.-Pair, darauf Mitgl. d. provisor. Re-
gierung, bald aber verbannt und nach
Deutschland gehend. Mitgl. d. Instituts (BS)
(BN) (Seine Biogr. in Arag o's Oeuvres, T. IJ,
geb. 1753, Mai 13, Nolay, Bourgogne,
gest. 18 23, Aug. 2, Magdeburg.*
Essais sur les machines en göneral, Paris 1 786.
Oeuvres raathömatiques, Ib. 1797. Reflexions
sur la mötaphysique du calcul infinitesimal,
Ib. 1797 {2. Aufl. 1813). De la corr6lation des
figures de geomötrie, Ib. 1801 (2, Aufl. 1806).
Principes fondamentaux de l'^quilibre et du
mouvement. Ib. 1803. Geometrie de position,
Ib. 1803. Sur la relation qui existe entre les
distances respectives de cinq poinls quelcon-
ques pris dans l'espace, suivi d'un Essai des
transversales, ib. 1806.
* ge«t. Mai 13 (Q), JuU 2 (QC), Aug. 2—3 (GG. 1823).
Garaot, Sadi. — Sohn des Vorigen.
Ingenieur-Capitän (Ann. Chim. Phys. LH),
g«b. 1796, Paris,
gest. 183 2, Aug. (am Ende), Paris.*
Reflexions sur ia puissance motrice du feu et
les machines propres ä developper cette puis-
sance, Paris 1824 (Grundlage der mechani-
schen Wärmetheorie).
* An def Cholera.
Caroch6, Noel Simon. — Mecha-
nicus in Paris. Mitglied d. Längenbureaus
seit der Gründung desselben im J. 1795
z^^^:. i797,iv;,
geb. 1744, Juni 23, Paris,
gest. 1812od. 13, . . Paris.
Verfertigte ein Teleskop von 22 Fuss Länge,
welches dem von Herschel gleichgekommen
sein soll; verfertigte auch ein 7-füssiges mit
Plalinspiegel. Beobachtete einen Vulcan im
Monde (Gönn. d. Tems. 1799).
Carosl, Johann Philipp von. —
Polnischer Hauptmann und Bergwerksdi-
rector in Warschau, später auf seinem
Gute Schellatsch, bei Beuthen, in Ober-
schlesien lebend (M. UJ (Nov. Act. Acad.
Petrop. XV;,
geb. n44, . . . Rom,
gest. 1801
Mosila bei Krakau.
Essai d'une lithographie de Mlozin, Dresden
1772. Beiträge z. Naturgeschichte der Ober-
lausitz, Leipz. 1779. Mineralogische Reisen
durch Polen, 2 Bde. Ib. 1781 u. 84. Surlag6n6-
ration du silex, Cracovie1783 (Auch deutsch).
Observations möteorologiques faites en 1786
ä Mogila pres de Cracovie (Nov. Act. Acad.
Petrop. V).
Carouge, Bertrand Augustin. —
General-Administrator der Posten in Paris
(LBJ (B) (BN),
geb. 17 41, Oct. 8, Dol, Bretagne,
gest. 1798, März 29, Paris.
Astronom. Aufsätze in d. Gonnaiss. des temps
f. 1781, 1789, 1791 (Formule de parallaxes) u.
1 798. Tafel für die Mondsphasen auf 60 Jahre
voraus, veröffenll. von Lalande in d. Conn. d.
temps f. 1801. Anderweitige astron. Rechnun-
gen, die Lalande seiner Astronomie einverleibt
hat. Siehe Bode's astr. Jahrb. 1788 u. 1793.
CarOT^, Friedrich Wilhelm. —
Dr. Phil. , folgweise Licencie en droit in
Coblenz (1809), Advocat u. Conseiller au-
diteur in Trier (181 1), Controleur zu Züt-
phen und Leer (1812), Zolleinnehmer zu
Gernsheim (1814), dann, nachdem er in
Heidelberg sludirt und promovirt halle
(1818), Repetent unter Hegel in Beriin,
Privaldocent an d. Univ. zu Breslau (1819
— 20), darauf Privatmann, meist in Hei-
delberg und Frankfurt a. M. lebend, viel
auf Reisen (GL),
geb. 1789, Juni 20, Coblenz.
Galileo Galilei, sein Leben und seine Werke,
aus Libri'i Hist. math. übersetzt mit Anmer-
kungen , Siegen u. Wiesbaden 1842. — Viel
Philosophisches, Politisches, Aesthetisches etc.
Carpov, Jacob. — Prof. d. Mathe-
matik am Gymnasium zu Weimar (1742),
383
Carra
Cartheuser.
3S4
dann Director desselben (1745), früher
Privatdocent an d. Univ. zu Jena. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Berlin (AI) (A),
geb. J699, Sept. 29, Goslar,
gest. il6S, Juni 9, Weimar.
De quaestione : utrura telius sit machina, an
aniraal?, Jenae1725. Disp. math. de princi-
piis artis nauticae in malhesi quaerendis, Ib.
4 733. Viel Theologisches u. Philosophisches.
Carra, Jean Louis. — Zeitlang Se-
crelär des Hospodars der Moldau (da er
sein Vaterland wegen Diebstahls hatte ver-
lassen müssen) , dann in der Revolution
Journalist, wüthender Clubbist, Urheber
der Sans-Culottes (ßj (BN),
geb. 1743, Pont-de-Vesle,
gest. 1793, Oct. 31, Paris.*
Nouveaux principes de physique, 4 vol. Paris
i 782— 83. Essai sur la nautique aerienne. Ib.
-1784. Dissertation ölömentaire sur la nature
de la lumiere, de la chaleur, Ju fcu et de l'e-
lectricite, Ib. 4 787. — Histor. Schriften.
* Guillotinirt.
Carradori, Gioachimo. — Pract.
Arzt in Prato, Prof. d. Philosophie am Se-
minar zu Pistoja. Prof. honorar, d. Univ.
zu Pisa. Mitgl. d. Soc. Italiana (BP) (Tp.M)
(Mem. Soc. Jtal. XIX, pt. \) (BS),
geb. 17Ö8, Juni G, Prato, Toscana,
gest. 1818, Nov. 24, Prato oder Pisa.
La teoria del calore, Prato 1787, Firenze 1789
(AuchJourn. de Phys. XXXVI). Lettera sopra
relettricitä animale, Firenze 1793. Della fer-
tilitädella terra, Ib. 1803. Opuscolo sui fluido
eleitrico e sui galvanismo, Ib. 1817. Del prin-
cipio dolce degli Olj . Modcna 1805. — üeber
240 Aufsätze in verschiedn. ital. Zeitschriften
(zum gross. Theil übersetzt in d. Ann deChim.,
Journ. de Phys., Gehlen's Journ., Gilbert'sAn-
nal.) z. B. : Spiegazione dun curioso fenoincno
osservato da Frajiklin {0\ usc. scelti di Milano,
VH). Sopra le apparenti repulsioni fra alcuni
fluidi (Ib. 1804). Dell' attrazione di superficie
(Mem. soc. ital. XI, XII et XV). Sui moviraenti
della canfora sull' acqua (Brugnatelli, Giorn.
di fisica I, 1807). Sulla forza di coesioue o
aggregazione dell' acqua (Ib. id.). Sopra la
distruzione del color verde operata dalla luce
in alcuni vegetabile viventi (Ib. III, 1809). Sull'
attrazione di superficie del fosforo col mercu-
rio (Ib. id.), Dell' evaporazione del ghiacco e
della neve (Ib. id.). Sulla maravigliosa pron-
tessa con cui l'acqua absorbe il termossigenio
deir atmosfera (Ib. V, 1811). Se l'attrazione
di superficie si possa considerare una repul-
sione (Ib VIII, 1814). Sui movimento sponta^
neo di alcuni corpi galleggiaiiti suK' acqua (Ib.
IX. 1815 et X, 1816). — Medicinisches und
Pflanzenphysiologisches
Carr^, Louis. — Anfangs Copist bei
Malebranche, dann Prlvaliehrer d. Ma-
thematik und Philosophie in Paris, spSler
Mitglied d. Acad. d. Wiss. daselbst (Mem.
Paris MW) (B) (BN),
geb. 1663, Juli 26, Clofontaineb.Kan-
gis en Brie,
gest. 1711, Apr. 1 I , Paris.
Methode pour la mesure des surfaces, la di-
mension des solides, leurs centres de pesan-
teur, de percussion, d'oscillation par i'appli-
cation du caicul integral, Paris 1700. Sur la
rectification des courbes (Möm. Paris 1701).
Pierre aimant, pe<?ant 11 onces et levant 28
livres de fer (Ib. 1 702), Rectifications des cau-
stiques (Ib. 1703). Expöriences sur la force
magnetique de trois lames d'acier (Ib. id.).
Sur une propriöte du nombre 6 {\h. 170 4).
Sur les tuyaux capillaires (Ib 1 705). Probleme
d'hydrostatique (Ib. id.). Quadrature de la
courbe appell6e Folium (Ib., 1706). Les lois
du mouvement (Ib. id.). Experiences sur le
ressort de l'air (Ib. 1710). Sur la th^orie ge-
norale du son, sur les ditT. accords de la mu-
sique et sur le monochorde (Journ, des Savans).
Carrere, F r a n ^ o i s. — Arzt in Bar-
celona , dann am Hofe in Madrid , darauf
erster Arzt bei der spanischen Armee, zu-
letzt von Karl IL pensionirt (A),
geb. 162 2, März 1 1 , Perpignan,
gest. 1695, Mai 1 4, Barcelona.
De vario omnique falso astrologiae concoptu,
Barcelonae 1657.
CarrSrc , Joseph Barthelemy
Fran^ois, — Prof. d. Medicin an d. Univ.
zu Perpignan u. Gencral-Inspector d. Mi-
neralwässer zu Roussillon, später Arzt in
Paris, Königl. Leibarzt, Censor u. Mitgl. d.
Societe de Medicine (B),
gob. 17 40, Aug. 24, Perpignan,
gest. 1802, Dec. 20, Barcelona,
Catalogue raisonnö des ouvrages qui ont 6t6
publi^s sur les eaux minerales en gcneral et
sur Celles de la France en particulier, 1785.*
* Auch sein Vater Thomas (geb. 1714, Febr, 11, Per-
pignan, gest, 17<)4, Juni 20) schrieb : Traite de» eauX
minerales de KoiissiUon, 1766.
Cartavlt, Jean. — Premier Commis
de la Marine (LB),
geb. . . ., gest. 178 4, Oct. 2 6, Paris.
Viele astronom. Rechnungen, namentlich für
die Connaissance des temps p. 1774.
Cartesias, s. Descartes.
Cariheuser, Johann Friedrich.
— Dr. Med., Prof. d, Chemie, Pharmacie
und Materia medica (1740—59), dann der
Therapie u. Pathologie an d. Univ. zu Frank-
furt a. d. 0. Mitgl. d. Berl. Acad. d. Wiss (M),
geb. 1704, Sept. 29, Heyne, Grafsch.
S'olbcrg,
gest. 1777, Juni 22, Frankfurt a. d.O.
385
Cartheuser
Casaü.
386
Elementa chymiao medicae dograatico-expe-
rimentalis, Haiae 4 736, Francof. 4 766. Phar-
macologia tbeorelico-pracUca ralioni et expe-
rientiay superstructa etc. Berol. 4 745, 4 770.
Diss. chymico-phys. de geneiicis quibiisdam
planterum priacipiis hactenus plerumque ue,-
glectis, 4 754. Dissertatt. physico-chemico-
medicae-, Francof. 4 774. Dissertalt. d« d» se-
Iec!iore<s, Ib. 4 775.
CarUieuser, Friedrich August.
— Sobii des Vorigen. Dr. Med. Erst Do-
cont d. Mineralogie , Botanik u. Chemie an
d. üniv. zu Frankfurt a. d. 0. (1754~-66),
dann Prof. d. Naturiehre an d. Univ. zu
Giessen, darauf darmstUdtischer Bergrath
und nassauischer Geheimer Ralh, später
privatisirend, bei Idstein, in ßirkenbach u.
. uleizt in Schierslein in Nassau (M),
geb. 1734, Halle,
gest. 1796, Dec. III, Schierstein.
Elementa mineralogiae systeinatice disposita,
Francof. a. 0. 1 735. Rtidimenta oryctographiae,
Ib. 4 755. Rndimenta hydrologiae systemati-
cae, Ib. 4 758. Vermischte Sciiriften aus der
Naturwissenschaft. Chymieu. Arzeneygelahrt-
heit, Leipz. u. Magdeb. 4759. Mineralog. Ab-
handlungen, 9 Bde. Giessen 4771 u. 72. Über
d. VerJUlsch. d. Weine, Ib. 4 779. — Observa-
tio de crystallisatione salium alcallum tixorum
(Act. Acad. Mogunt I, 1776). Observ. de depu-
ratione salis volatilis succini (Ib. id.). De rela-
tionesuccini versus nilriim (Ib. T. II, 4 786—87).
Do aphronitro seu nitro murario (Ib. id.). Ob-
serv. chym. circum mercuriuni vitae (Ib. id.).
Examen chym visci betuUni (Ib. id.). De prae-
cipiiatione metallorum per vegetabilia gdstrin-
gentia (Acta Hassiaca, 4 7 74). De lerra quadam
coerulea, solibusalcalicisfixisimmixta (Ib. id.).
Oartwrighi, Edmond. — Pfarrer
(Rector) von Goadley Merewood in Leice-
stersbire und Präbendar von Lincoln, frü-
her (1785 — 96) in Doncaster (wo er sein
mechariisches Talent zuerst entwickelte),
später in London lebend (BSj i'M. M, 1823;,
geb. 1743, . . . Marsham, Nottingham-
shire,
gest. 4 823, .. . Hastings.
Construirte 4 786 eine Webemaschine, wofür
er im J. 4 84 0 vom Parlament eine Belohnung
von 10,000 Lslrl. erhielt. Suchte auch schon
SchilTe u. Wagen diiroh Dampf zu bewegen.
Carvalho da Costa, Antonio. —
Priester vom Orden Sl. Petri fA),
geb. 4 650, Lissabon,
gest. 17 jö, Nov. 27, Lissabon.
Via aslronomica , Pt. I dividida em 2 trata-
dos; Pt. II di.stiirbida ena 4 Iratedos, Lissabon
4 676. Astronomien rnethodica compreheudida
em tres tratados. ib. 1 GS3. Cornpendio gcogra-
ficü etc. Ib. 4 686. Prositiosticos desdeo anno
4 684 ate 4 704.
Casa&ovai Giovanni Giacomo de
SeingalL — Abenteurer, der anfangs
Jurisprudenz studirte, dann auf kurze Zeit
Priester war, und. nach uiancberlei roman-
haften Erlebnissen in fast allen Ländern
Europa's, die Aufsicht über die Bibliothek
des Grafen von Waldslein zu Dux in B(3h-
men übernahm, wo er sich ganz den Wis-
senschaften widmete fQCj (CLj fOett.),
geb. il%b, Apr. 12, Venedig,
g-st. 1803, Juni 12, Wien.*
Solution du probleme deliaque demoostree,
Dresdc 4 790. Corollaire k la dupücation de
rhexaedre donne ä Dux e:i Boheme, Ib. 4 790,
* gest. 1799 ... (QC).
Casaili «< Bentivoglia - Paieotti,
G r e go r i 0 F i 1 i p p 0 M a ri a. — Marchese,
Senator und Prof. d. Militär-Arciiilectur am
Institut zu Bologna, Älitgl. u. einige Jahre
auch Secretär dieses Instituts, später Prof.
d. Elementar-Mathematik an d. Univ. da-
selbst {Tp. l) (MzJ,
geb. 1721, März 1, Bologna,
gest. 1802, Juü 31, Bologna.
De figuris quibusdani solidis in sphaera iüsciri-
bendis (Comment. Bonon. III, 4 755). De Co-
chlea (Ib. id.). De conicaruni sectionum locis
(Ib. IV. 1757]. De machinnia quadam ad pro-
jectilium theorias per experlmeüta probandas
(Ib. V, 4 767). De ictu pulveris pyrii (Ib. id.).
De vi pulveris pyiii per machinas dimetienda
(Ib. id.). De quorundara vitroruni fracturis
miris (Ib. III et V). De .seriebus geomctricis
(Ib. VI, 4 783j. De figuris angulos introeun-
tes .habentibus (Ib. VII, 4 794). De polygo-
aoidum area (Ib. id.). De polygonoidum pe-
rimetro curviUnea (Ib. id.).
Casaii, Curlio. — Prof. d. Mathe-
matik am palatiri. Gymnas. zu Mailand fA),
geb. xMilte XVI. Jahrh., Mailand,
gest.
Geometricum prQl^iema demonstratum ,* Me-
dioian. (ohneJahrzahi).
Casati, Paolo. — Jesuit, Lehrer der
iMathematik u. Theologie zu Rom, zuletzt
Rector d. Colleg. m Parma, bewiikle den
Übertritt d. Königin Chrisline v. Schwe-
den zum Katholicisnjus fT) (NLi) (Bj (SN),
geb. 1617 Piacenza,
gest. 1707, Dec. 2 2, Parma.
Vacuum pioscriptum s. Disput, physica. qua
nulium esse in rerum natura vacuum oslen-
ditur, Genua8 4 645. Terra macbinismotaejus-
que gravitas et dimenslo, Romae 4 655, 4 6G3.
Fabrica ed uso del corapasso di proportione,
Bologna 4 6Gi. La tromba parlriate, l'airaa
4 673. Mcchanicorum ii!>ri Mit, In quibus.uno
eodcmque prin.Mpio vectis vires physice ex~
piicantur et geomelrice den^oust- antu^v Lug-
387
Casbois
Cassini.
388
duni1684. De igne dissertationes, pt.I, Venet.
-1686, pt. II, Parm. 4695. Hydrostalicae dis-
sertationes, Parm. 1695. Opticae disputatio-
nes, Ib. 1705.
Casbois, Nicolas. — Benedictiner,
Prior der Abtei zu Beaulieu, dann der von
Sl.-Syinphorion zu Metz, darauf Präsident
d. Congregation von St.-Vanne, lange Zeit
Prof. d. Mathematik u. Physik in Metz ; wan-
derte während der Revolution aus (BSJ,
geb. . . . Dep. Meuse od. Ardennes,
gest. ... im Auslande.
Cours de raathematiques etc. 2 vol. 8®, Metz
-f 774. Sur les causes des afiinites (Journ. phys.
1779,11). Nüuv. maniere de graduer l'oeno-
tnötre (Ib. 17 80, T. I). Sur un hygroraetre ä
boyau de ver ä soie (Atfiches des Evöch^s et
Lorraine, 1784, No. 29). Sur un hygroraetre
formö d'une laniöre de parchemin (Dictionn.
encycloped. T. XVII).
Cascariolo (Casciorolo, Casciarolo),
Vincenzo. — Schuster in Bologna, der
bei dem zu alchemistischen Zwecken un-
ternommenen Glühen des bituminösen
Schwerspaths vom benachbarten Berge Pa-
terno zufällig den Bologneser Leucht-
stein entdeckte, nach Einigen 1630, nach
Anderen und wohl richtiger 1603 oder
1604 (Siehe C h. Mentzel, Lapis Bono-
niensis in obscuro lucens etc. , Miscll. Acad.
Nat. Cur. Dec. I, 1673 et 167 4).*
* Auch redet La Galla in seinem Buche : De phae-
nv^menis in orbc lunae, Venet. 1612, schon von die-
sem Le acht stein.
CasohubittS, s. Kaschube.
Casella, s. Cassella.
Casinelli, Luigi. — Prof. an d. Univ.
2u Bologna, erst der Algebra u. Geometrie,
später d. Mechanik u. Hydraulik. Mitgl. d.
Instituts daselbst (Mz. R),
gej3. Bologna,
gest. 1846, Dec. 21, Bologna.
Demonstratio quorundam theorematunn ad po-
lygona circulo inscripla vel circumscripta per-
tinentium (Nov. Comnient. Bonon. II, 1836).
Disqiiisilt aualyticae de numeris triangulari-
bus (Ib. id ). Observatt. analyticae in formu-
r dx
lam I--- (Ib. III, 1839). Disquisit. analytica
in fnnctfoncm [log.(1 +x)]"' (Ib. IV, 1840). Nova
methodns evehendi ad potentiam quamcum-
quf quaniilates polynornias (Ib. id.) . De aequa-
iioraim ül^ebraicarum resolutione observafcio-
nfs atiaiviicat (Uv V, 1842). De innumeris
aequatio.iibus algehraicis, quae pecuiiari arli-
ficio resoivi possunt (Ib. id.). Disquislit. variae
super rcsoliiUonem nonnuUarum aequationiun
algebroicarum, praesertim quinti gradus (Ib.
W, 1S44). Disquisitt. analyticae super aeqnu-
lionibub ti inomialibus formae x" ± Ax ± B = 0
(Ib. VIII, 1844). De aequationibus algebraieis
qaarum radices constant qualnor elemeortis
(Ib. id.). De formis radicuwi aequationunn al-
gebraicarum (Ib. VIII, 1846).
Casr^e (Casraeus, Cazraeus), Pierre.
— Jesuit, Lehrer d. Theologie u. Mathe-
matik folgweise zu Metz, Dijon, Nancy u.
a. 0. ; längere Zeit in Bom lebend, zuletzt
Provincial der Champagne (SBJ) {JJ,
geb. 1589, Rennes,
gest. 1664, Apr. 20, Dijon.
Demonstratio physica, qua ratio, mensura,
modus ac potentia accelerationis molus in na-
turali descensu gravium detern^inatur, Parisiis
1645. Vindiciae demonstralionis physicae de
proportione, qua gravia decidentia acceleran-
tur (in Gassendi, Opp. T. III).
Cassella (Casselli, Casella), Giusep-
pe. — Prof. d. Astronomie an d. Univ. zu
Neapel und d. Mechanik an d. Arlillerie-
schule daselbst (Tp. l),
geb. 1755, Cusano, Terra di
Lavoro,
gest. 1808, Febr. 8, Neapel.
Saggio di un tentavio per risolvere requazioni
di tuUi i gradi, Napoli 1788. Metodo per tro-
vare le radici numeriche d'ogni equazione
(Mem. soc. Ital. XT, 1804). Metodo sicuro,
onde determinare le longitudine in mare (Ib.
Xill, 1807). Astronom Beobachtt. daselbst
(Ib. VIII, 1799 u. inBode'8 Jahrb. 1798, 1799,
1800, 1802, 1803 u. 1807).
Casselmann , Wilhelm Theodor
Oscar. — Dr. Phil., Lehrer d. Chemie am
Real- Gymnasium zu Wiesbaden, früher
Privatdocent an d. Univ. zu Marburg (OrJ,
geb. 1820, Aug. 1, Rinteln.
Die galvanische Kohlenzinkkette, Marb. 1843
(Auszug daraus Pogg. Ann. LXIII). Leitfaden
für d. wissenschaftl, Unterricht in d. Chemie,
zwei Curse, Wiesbad. 1847—50. Über d. Ein-
fluss d. Gewitter auf d. Drähte elektromagnet.
Telegraphen (Pogg. Ann. LXXIII, 1848). Ana-
lyse d. Mineralwäss. v. Tarasp u. Fideris in
Graubünden (Lieb. Ann. LI, 1845),
Cassini, Giovanni Domentco. —
Erst Prof. d. Astronomie an d. üniv. zu
Bologna (1650), auch (1663) Ober-Inten-
dant d. Befestigungen d. Forts S. ürbano
und von d. päpstl. Regierung mil Aii)eiten *
zur Rectification d. Chianaflusses beschäf- ^1
tigt, darauf (1669) Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
in Paris u. Direct. d. daselbst 1 667 — 7 2 er-
bauten könig!. Sternwarte .Mem. Par. 1712;
(Ni.Ml) fVJj (J) (B) (Bl\j,
geb. 1 625, Juni 8, Perinnldo, Grfseh.
Nizza,
gest. 1712, Sopt. 14, Paris.»
389
Cassini.
390
De commeta anni 1652 et 4653, Mutinae 1653.
Specimen observationum Bononiensium, quae
novissime ir> D. Petronii templo ad astrono-
miae novae constructionem haberi caepere,
videlicel observatio aequinoxil verni anni 4-656
etc. Bononiae4 656. Novissiraae motuura solis
epheruerides ex recentiorib. tabulis V. Cl. J.
C. Cassini a Marchione Malvasia supputatae
etc. Mutinae 1662. Theoriae motus cometae
anni 1664 etc. Romac 4 66.5. Lettere astron.
alSign. AbbateO.Falconierisopra il confronto
d'aicune osservazioni delle comete di quest'
anno 4 665, Ib. 4665. Lettera astron. al Sign.
Abbate 0. Falconieri sopra le ombre de pia-
netti Medicei in Giove, Ib. 4 665. Astronomi-
cae epistolae duae etc., in quibus continentur
nonnuilae difficultates circa eclipses in Jove
a Mediceis plaoetis effectas cum earura solu-
tionibus, Bonon. 4 665. Lettere astron. aiSign.
0. Falconieri sopra la vanetä delle macchie
osservate in Giove e loro diurne revoiuzioni,
Ib. 4 665. Tabulae quotidianae revoiutionis
macularum nuperrime adinvenlae , Romae
4 665. De solaribus hypothesibus et refractio-
nibus; Epistolae tres, Ib. 4 665. De solis hy-
pothesibus et de refractionibus siderum ad du-
bia R. P. Joan. B. Riccioli, Bonon. 4666. Dis-
ceptatio apologetica de maculis Jovis etMartis,
Ib. 4 666. Martis circa proprium axem revo-
lubilis observationes Bononiae habitae, Romae
4 666. Lettre ä Mr. Petit, Intendant des forli-
fications, touchant la d^couverte du mouve-
ment de la planöte Venus autour de son axe
(Journ. d. Sav. 4 667). Ephemerides booo-
nienses Mediceorum siderum ex hypothesibus
et tabulis J. J>. Cassini etc. deductae, Bonon.
4668. Apparizioni celesti dell' anno 4 668 os-
servate in Bologna, Ib. 4 668. Spina Celeste,
meteoro osservato in Bologna, Ib. 4 668. Nova
ratio inveniendi geometrice et directe apogaea,
excentricitates et anomalias motus planeta-
rum, Ib. 4 669. Decouverte de deux nouvelles
planetes autour de Saturne, Paris 4 673. Re-
glement des temps par une methode facile et
nouveile etc. Ib. 4 679. Observations et refle-
xions sur la comete de 4 680, Ib. 4 684. Plani-
sphere fait et presente au Roi etc. Ib. 4 684.
La Meridiana del Tempio di S. Petronio, tirata
e preparata per le osservazioni astronomiche
j'anno 4 655, rivista e ristaurata l'anno 4695,
Bologna 1695. — 476 Abhandlungen, z. B. :
Sur une nouv. progression des nombres (Anc.
Meni. Paris. T. V' . Sur une balance arithme-
tique (Ib. id.). Sur la maniere de faire des
puits et des jets d'eau ä Modene (Ib. id.). Sur
la quantitö d'eau necessaire pour faire aller
un raoulin (Ib. id.). Methode de trouver la
parallaxe de Venus (Ib. id.). Sur la paraüaxe
de Mars (Ib. I, VII etVHl). Sur les taches des
satellites de Jupitor (Ib. Ii. Observation sur le
planete de Saturne (Ib. id.). Decouverte d'un
nouv. satellite de Saturne en 4 674 (Ib. id.).
D° d« en 4 672 (Ib. id.). Sur le cinquieme sa-
tellite de Saturne (Ib. id ). Premiere idee d'un
zodiaque des cometes (Ib. id.). Sur la comete
de 4 684 (Ib. id.). Table des refractions et des
parallaxes de soleil (Ib. id.). Sur un nou-
veau phönom^ne ou sur une lumi^re Celeste
[4 8. März 4683 — das Zodiacallicht] (Ib. id.,
auch T. VIII et X): Sur I'ötoile qui parait de
tems en tems dans le col de balaine (Ib. I). Sur
uneastronomieindienne(Ib. II). Surdifförentes
taches de soleil vues en 4 688 et une nouv. mö-
thode de determiner avee justesse la rövolu-
tion du soleil autour de son axe (Ib. 11 et X).
Sur difförentes ötoiles decouvertes en 1674
(Ib. II). De la figure de la neige (Ib. II et X).
De l'origine et du progres de i'astronomie etc.
(Ib. VIII). Desatmosph^res des astres (Ib. id.).
Sur les distances du Mars et du Soleil ä la
terre (Ib. id.). Table des rövolutions du qua-
tri^me satellite du Jupiter (Ib. id.). Recher-
ches de la parallaxe du soleil etc. (Ib. id.). Sur
ia grandeur du soleil (Ib. id.). Usage des ephö-
märides etc. (Ib. id.). Sur la diff^rence entre
les planstes principales et les satellites (Ib. X).
Observat. faite en plein jour dune 6clipse du
Venus par l'interposition de la lune (Ib. id.).
Nouv. thöorie de la lune (Ib. id.). V^rificat. de
la Periode de la revolutiou de Jupiter autour
de son axe (Ib. id.). Comparaison des r^vo-
lutions des satellites de Saturne et de lupiter
(Ib. id.). Observations nouv. touchant leglobe
et l'anneau de Saturne (Ib. id.). S il est arriv6
du changement dans la hauleur du pole ou
dans le cours du soleii (Ib. id.). — De la mö-
ridienne de l'observatoire roy. de Paris, pro-
longee jusques auxPyrenees (M6m. Par. 4 704).
Methode pour faire servir les öclipscs du soleil
a« m^me usage que Celles de la lune pour la
connaissance des longitudes (Ib. 4 700). Les
observations de l'equinoxe du printemps d'an-
n6e 4 703 comparees avec les plus anciennes
(Ib. 4 703). Des irregularites de labaissement
de l'horizon de la mer (Ib. 4 707). Du mouve-
ment apparent des planetes ä l'cgard de la
terre (11». 4 709). — C. entdeckte 4 der 8 Sa-
turnsaionde, den 8. (4671, Oct.), den 5. (4672,
Dec. 23), den 3. u. 4. (4 684, März).
* gest. S€pt. 11 (Devic^ hist. de la vie etc. de Ca»-
sini, IV, Paris 1851).
Cassini, Jacques. — Sohn des Vo-
rigen. Mitglied d. Acad. d. Wiss. zu Paris
(schon seit 4 694) und, nach dem Tode des
Vaters, Director d. K. Sternwarte daselbst
fMcm. Par. 4 756; (BJ (BN) (A),
geb. 1677, Feh. 4 8, Paris,
gest. 1756, Apr. I 6,Thuryb. Clermont,
inBeauvoisis.*
Traite de la grandeur et de la figure de la terre,
Paris 1720 (Resultat d. vom Vater begonnenen
u. unt43r seiner Direct. vollendeten Gradmess.
von Dünkirchen bis zum Canigou). Reponse
ä la dissert. de Mr. Celsius sur les observa-
tions faites pour df^terminer la figure de la
terre, Ib. 4 738. Elemens d'astronomie. Ib.
4 740. Tables astronom. de la lune, des pla-
netes, des etoiles et des satellites, Ib. 4 740. —
Mehr als 90 Abhandlungen , z. B. : Observa-
tions de taches dans le soleil (Mem.Par. 4 704,
4 703, 4 705, 4 70 7). Sur la mesure de la ferre,
ra^portee par Snellius (Ib. 4 702). Sur les vh-
gies de la condensation de l'air (Ib. 4 705).
Methode de determiner Ics Icngitudes des lieux
25*
391
Cassini de Thury
Cassini de Thury.
392
de la terre par les öclipses des 4toiles fixes et
des planetes par la Isme etc (Ib. 4 705). Exp(^r.
sor les armes h feu differeißent chargöes (Ib.
1707). Exp6r. de Teffet dii vent h l'ögard du
thermomctre (Ib. -1710). De la neccssite qii'iJ
y a de bien centrcr le vene objectif d'une !n-
nette (Ib. id.}. Du flu.\ et du reflux de la mer
(Ib. ')74a_u, 4 720). De la figure de la terre
(Ib. 4 743). Sar les taohes de soleil (ib. 4 701 —
», 4743 u. 44). Des r6fractions astrononnqucs
(Ib. 4 714). Nouv. decouvertes siir les mouve-
mens des satellites de Saturne (Ib. id ). Ob-
serv.^it. nouv. sur Saturne ;lb. 174 5). Theorie
du mouvement des satellites de Satunie (Ib.
4746). De la grandeur des eioiles, fixes et de
leur distance ä la «erre (Ib. 174 7). McHhode de
dt^ternajner la premiere v^quation des planetes
suivaut thypothc'se de Kepler (Ib. 4 74 9), Sur
les hauteurs appareutes des astres ;lb. 4 74 9».
De Ja libration »pparente de üa lune ou de la
r6volutJon de la hme autour de son axe (Ib.
4 7J4). Sur la recherche des longitudes en mer
(Ib. 4 722). De diverses rnetbodes de d<5termi-
ner l'apog6e et le perigöe ou laphelie et le pe-
rihelie des plane(es (Ib. 4 723). Descript. d'un
riüuveau micrometre universel (Ib. 4 724). Sur
ia theorie du mouvement des comeies etc. (Ib.
<72Ö). Do la theorie des comeies flb. 4 727).
Du mouvement de Saturne (Ib. 4 728). De la
comete du mois de Juillct 4 729 (Ib. 4 729). Du
mouvement vöritable des comötes a l'ögard du
soleil et de la terre (Ib. 4734). De la r^volii-
tion de Venus autour de son axe (Ib. 4 732).
De la perpendicuioire a la möridienne de Pa-
ris pjülongöe vers l'orient (Ib. 4 734). De l'in-
clinaison du plan de !ecliplique et de l'orbite
des planetes par rapport ä l'öquateur du soleil
(Ib. id ). De la rövolution du soleil et des pla-
nstes autour de leur axe; et de la maniere que
ion peut concilier le Systeme des tourbillons
avec la r6gle de Kepler (Ib. 4 735). Methode
pour la determinatiou de la figure de ia terre
(Ib. 4 733 et 4 735). De la maniöre de concilier
dans rhypolb^se des tourbillons les deux re-
gles de Kepler etc. (Ib. 4 736). Des Operations
göomötriques que Ton emploie pour determi-
ner les distances sur terre etc. (Ib. 4 736). Du
mouvement apparent des etoiles (ixes en lon-
üitude (Ib. 4738). Recherche de la parallaxe
de la lune etc. (Ib. 4 739). Recherche du dia-
metre de la lune (Ib. id.). Sur ia bauteur du
baromelrc, observce sur diverses montagnes
(Ib. 4783 et 4740). Moyens de construire un
pcndule qui ne puisse point sallonger par la
chalöurelc. ;ib.4 74l). Methode de seservir des
mirolres concaves, de metal ou de verre, pour
tenir les metaux en fusion etc. flb. 4 747).' Viele
astronomische Beobachtungen!
* b'pb. 1677, Febr. 8, gest. 1756, .\pr. IS (Devic, hiaf.
etc. de Cassini, IV, Paris 1851); gest. 1759, Äff. 15 (Q).
Cassini de Thury, Cesar Fran-
ko! s. -- Sohn de:i Vorigen. Mitgl, d. Acad.
d. Wiss-. zu Paris {.sfit 4 736) und, nach dorn
Tode des Vnfers, Dinct. d. Slernwaite da-
selbst (Mem.Var. 178 4; (Bj (BN) (Devic,
hict. de la vie etc. de Ca.^sini\\\ Paris 1 85 Ij, |
geb. 174 4, Juni 17, Pari.s,
gest. n8 4, Sept. i, Paris.
Avertissement ou Introduction ä la carte ge-
nerale et particuli^re de la France, Paris 4 744
(An dieser Karte, seinem Hauptwerk, anbei-
tele er bis 1756 auf Kosten d. Regierung, spä-
ter durch l'ntersliUzung einer PrivatgeseÜ-
.schaft). Cartes de tx-iangles de la France; mit
Maraldi, Ib. 4 744. La meridienne de I'obser-
vatoire roy. de Paris, verjfiöo dans loute IV-
tendu du royaume etc. Ib. 4 744. Additions
aux lables aslronomiques de Jacq. CaHsini, Ib.
1756. Relation de deux voyages faites en Al-
lemagne qui comprennent les Operations rela-
tives a la figure de la terre, ä la geographie et
ü Tastronomie, Ib. 4 763, 2*^"» edit 4 775, Oh-
servatt. laites sur la com^le de 4 534 oendant
le temps de son retour en 4 652, Ib. 4 769. De-
script. d'un Instrument pour prendre la hau-
teur et pour trouver Tlieure vraie saus aucun
calcul, Ib. 4 770. Opuscules divers, Ib. 4 771.
Description geometrique de la terre, Ib. 4 775.
Descript. g6ometr. de la France, Ib. 4 784. -^
Sur Ia propagation du son (Möm. Par 4 738).
Rechcrches de la parallaxe du soleil par Tob-
servation de Mars etc, (Ib. 4 739). Sur la d6-
termiriation des solstices (Ib. 4 744). Sur la
r^fraction astronoraique (Ib. 4 742 et 43). Sur
les variations dans les hauteur solsticial'es etc
(Ib. 4 748, 52, 59 et 67) . Determination des va-
riations dans l'obliquite de i'ecliptique (Ib.
4 755). Recherches sur la theorie de Mercure
(Ib. 1763). Sur la parallaxe de la lune (Ib.
4 760). Observations de la comöte de 4 759 et
reflexions sur le retour des cometes lib. 4 767).
Sur le mouvement des etoiles en longitude et
latitude (Ib. 4 769). Methode directe pour de-
termincr les refractions etc. 'Ib. 4 773 etM6in.
Berlin 4 773). Sur l'obliquiie de I'ecliptique
(M6m. Par. 4 780). Si Tont peut espercrlamdme
precision dans Ia determination des longitudes
des observations des occultations des etoiles
fixes que des eclipses des satellites de Jupiter
fMem. Berlin 4 749). Mehre Gradmessunaen,
viele Breitenbestimmungen und BeobachUin-
gen von Finsternissen, Occultalioii(?.n . Cou-
junctionen usw.
Cassini, J a c q u e s D 0 m i n i q u e , Graf
von Tb u ry. * — Sohn des Vorigtn. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Paris (seit r779) und
nach des Vaters Tod Director d. K. Stern-
warte bis «793, wo er ins Geran;;niss ge-
rieth und nach seiner Entlassung daraus
(1794) sich nach Thury zurückzog; spater
(17 99) Mitgl. d. Instituts u. d. Längenbu-
reaus, auch andere öffentliche Aemter be-
kleidend ; zuletzt wieder in Thury privati-
sirend (Devic, hist. de la vie et des iravaux
de J. D. Cassini TV, Paris 1 85^^ (Phil. Mag.
18 4C.XXVni; (ThJ (G.iSUJ,
geb. 4 7 48, Juni 30, Paris,**
«est. 4 845, Oct. 18, Thury- sur-C 1er-
mont, Döp. Oise.
393
Cassius
Castelvetro.
394
Voyage fait par ordre du roi, en 4 768, pour
(^prouver les mootres marines de Leroy, Paris
4 770. Hislcire de la parallaxe du solcil (An-
hang zur Reise von Chappe). Expose des Ope-
rations föites en France er; 1787, pour la jon-
cUon des möridians de Paris et de Greenwich,
Ib. 4 792 (angellangt: Description et usage du
cercie rep6titeur de Borda). De la decimaisou
et des vanations de raiguilie aimautöe, Ib.
4 791. Dicouverte de Tinfluence de l'^quinoxe
da printeinps et du solstice d'eM, sur la 66-
dinaison et les variations de i aiguflle , Ib.
1792 (?) — auch Journ. de phys. 1792, T, XL.
M6m. sur les experiences faites par Borda sur
ia longueur du pendule,. Ib. 1792. Mömoires
pour servir ä l'histoire des sciences et ä celle
de l'observatoire roy. de Paris, suivie de la
vie de Jacq. Dom. C&gsiui, premier du nom.
Ib. 1810. — üur la tcmporature des Souter-
rains de Tobservatoire royal (Mera. Par. 1786).
— HinterHess vie! Astronomisches im Manu-
script. Er Voiiendelo seines Vaters Karte von
Frankreich, die 1793 in 180 Blatt erschien.
* Mit »einem Sohn, Alexandre Henri Gabriel
(»eb. 178J, Mai 9, gcist. 1832, Apr. 16), Vicomte,
Pair ToiJ Frankreich u. Mitgl. d. Instituts (für Bota-
nik und Pflauten.ohysiolog'ie) erlosch daa berälimte
Geschlecht.
♦* geb. 1747, Juni 30 (Q(7).
Cassins, Andreas. — Arzi in.Haoi-
bargj Leibmedicus des Herzogs von Hol-
stein und des Bischofs von Lübeck, Sohn
des herzogl. Secretärs AndreasCassius
in Schleswig {J.Beckmann, Beitr. I, 3S0y
(HSLJ (J),
geb. 16 Schleswig,
gest. 1673, Mai 27, Hamburg.
Angeblicher Erfinder des nach ihm benannten
Goldpurpurs, beschrieben in der von seinem
Sohn (auch Andreas heissend und Arzt in
Lübeck) herausgegebenen Schrift : De extremo
illo et perfectissimo riaturae opificio ac prin-
cipe lerrenorum sidere, Auro, et admiranda
ejus natura,, generatione, affectionibus, effectis
atque ad operationes arlis habitudine, cogi-
tata, experimeiHis illustrata, Hamburgi 1685.
Casiberg, Peter Atke. — Dr. Med.,
Vorsteher und Prof. am Tar,bstummen-In~
(itiU in Kopenhagen (Ej,
geb. 17 80, Aug. 3, Norwegen,
gest. 1823, Apr. 30, Kopenhagen.
Om Galvanismens raediciniske Nytle t'Kafn'a
NytBibl. IV). Om Fata Morgana (Ib. i^d.". auch
in Gilb. Ann. XVII, 1804). Noch einige phy-
sik. Notizen , z. ß. : t'ber eine glühende Ilnr-
monica; über Zambeccari's Luftfahrt; über d.
Temperatur d. Meeres in d. Tiefe (Güb, Ann.
XVII u. XIX, 1805). — Modicinisches.
Castel, Louis Bertrand. — Jesuit;
anfänglich in Toulouse, später in Paris le-
bend. Mitarbeiter am Journal de Trevoiix.
Mitgl. d. Uoy. Society (B) (BN) (AJ,
geb. 1688, Nov. 1 1, Montpellier,
gest. 1757, Jan. 11, Paris
f raite de la pesanteur universelle, 2 T. Paris
1724. Plan d'une roathömatique abregee etc.
Ib. 17:^7. Mathömatique universelle abregöe
etc. Ib. 1728. La göometi'ie naturelle en dia~
logues, Ib. 1739. L'optique des couleurs fon-
dtie sur les simples observatiocs et tournöe
surtout h la pratique de la peinture, Ib. 17 40.
Le vrai systemo de physique gönörale de Mr.
I, Newton exposö et analyse en parallele avec
celui de Descartes, Ib. 1743. Sur le fönd de lg
musique, Ib. 17.54. Clavecin oculaire (Journ.
de Trevoux 1725 et 1735). Noch an 300 Auf-
sätze in diesem Journal,
Castelli, Benedotto. — Beredicli-
ner von der Congregation des Monte Cas-
sino. Prof. d. Mathematik am Collegio di
Sapienza zu Hoin (BJ (BN),
geb. 1577, Mai 25, Brescia,*
gest. 1644, Rom.
Riposta alle opposizionl delSign. L. delle Combe
e del Sign. V. di Orazia, Fircnze 1615 (worin
er die hydrostat. Entdeckungen seines Lehrers
Galilei vertheidigt). Demoslrazioni geomctri-
che delia misura dell' acque correnti , Roma
4 6.9.8 et 1629. Osservazioni inlorno alia Bilan-
cetta dl Galileo Galilei (In Galilei's Werken,
wo noch Mehres von ihm). Er soll schon das
Hfclioskop erfunden haben.
" geb. 1577, Juni 24 (VlII Caf. Quint.) (F/,)
Castelli, Pietro. — Prof. d. Medicin
am Collegium der Mammerliner in Rom,
dann Prof. d. Botanik u. Director des von
ihm gegründeten botanischen Gartens in
Messina ^i^y [BN),
geb Messina,
gest. 1656 oder 1658, Messina.
Chalcantinum dodecaporion s. duodecim dubi-
fationes in usum oJei vitrioli etc. Romae16<9.
Breve ricordo dell' elettione, qualila e virtü
delio spi.rito e dell" oljo acido del vitriolo, Ro-
ma 1621. Incendio del monte Vesuvio, Ib.
1632. Responsio chymiao de effervescenlia et
mutatione co'orum ia mixtione liqüorum cby-
micorum, Messinae 1654.
Castello-Branco, Antonio. — Je-
suit, Lehrer d. Moraltheologie u. Mathema-
tik, Superior d. Professhauses in Villa-Vi-
§osa, dann Rector d. Coilegien zu Braga
u. Lissabon (BEJ. lllj,
geb. 1öo6 etwa, Lissabon,
gest. 16.i3, Sept.'6,
De Comosthecia, Libr. II. De Astronomia,
Libr. ili. (Beides handschriftlich.)
Castelvetro, Gian-Antonio An-
drea. — Priester und hornacli Pfarrer in
Bologna. Freund u. Gehülfe von Eusta-
chio Manfredi (TJ (LLJ,
395
Ca^tillon
Cataldi.
396
geb Bologna,
gest. n66, . . , (zieml.alt), Bologna.
Lucis cujusdam septentrionalis per plures no-
ctes (A. < 723) observatae descriptio (Gomment.
Bonon. I, <731). De quadam generali nume-
rorum proprietate (Theoremate Fonteuelliano)
(Ib. IV, 1757). De proprietate numerorum di-
visibilium per 2, 3, 4, 5 aliorumque hujusmodi
(Ib. V, 4 767).
CasiÜlon (Castilhon, Castillioneus*),
Giovan Francesco Mauro Melchior.
— Prof. d. Mathematik am Arlilleriecorps
in Berlin, seit 1763, Mitgl. u. zuletzt Di-
rector d. math. Klasse d. Acad. d. Wiss.
daselbst, vorher, seit 175 <, Prof. d. Ma-
thematik, Physik u. Astronomie an d. Univ.
zu Utrecht; noch früher in Lausanne und
Bern lebend fMem. Bcrl. H 9 2 u. 93/ (VJi
(Th),
geb. n08, Jan. 15, Castiglione.Tosc,
gest. 1791, Oct. H, Berlin.**
Decurvacardioide (Phil.Tr. -1741). Solutiofor-
mulae Newtonianae , qua polynomium quod-
cunque, ope binomii assumti, ad qiiamvis po-
testatem extollilur (Ib. 1742), Sur une con-
gelation remarquable (Mem. Berlin 1762).
Propositions de göcmötrie et de trigonom6trie,
demonströes d'uno maniere nouv. (Ib. 1766).
Sur les ^quations r^solues par Ä. de Moivre
etc. (Ib. <774). Sur un probl^me de grom6-
trie plane etc. (Ib. 1776). Sur une nouv. pro-
priötö des sections coniques (Ib. id.). Sur le.s
eonducteurs destinös ä garantir de la foudre
les ^diöces (Ib. 4 777). Sur la division des In-
struments (Ib. 4 780). Sur la regle de Cardan
etc. (Ib. 4 783). Sur ies paralleles d'Euclide
(Ib. 4786—87 et 4 788— 89).
'Eigentlich Salvemini, nur genannt da Casti-
gli one nach seinem Geburtsort im Val d"'Arno.
*♦ geb. 1709, Jan. 10, Florenz, gest. 1795, Oct. 11 (Jf)
ist falsch.
Castillon, Friedrich Adolph Ma-
ximilian Gustav. — Sohn d. Vorigen.
Prof. an der Militär-Acad. in Berlin (seit
4 787) u. Director d. philosoph. Klasse d.
Acad. d. Wiss. daselbst (M. W),
geb. 4 747, Sept. 22, Lausanne,
gest. 48 fi, Jan. 87, Berlin.
El^mensdegöometrieetc. Berl. 4 767. — Surun
globe mouvant qui represente les mouvements
de la terre (M^m. Berl. 4 779). Sur la division
des Instruments de göomötrie et d'astronomie
(Ib. 4 780). Sur la gnomonique (Ib. 4 784).
Examen philosophique de quelques principes
d'Alg^bre (Ih. 4 790—94). —Philosophische u.
literarische Schriften.
Castaer, Caspar. — Jesuit, ging als
Missionar nach China, wo er vom Kaiser
als Mandarin eines mathematischen Tribu-
nals und als Lehrer d. Mathematik für den
Kronprinzen angestellt wurde (ZC. \),
geb. 4 665, . . . München,
gest. 4 7 09, . . . China.
Nahm vorzüglichen Antheil an eiper Mappi'»
rüng des chinesischen Reichs.
Castro, Stefano Rodriguez de. —
Arzt, Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Pisa,
genannt der Phönix der Mediciner (B),
geb. 1559 etwa, . . .Lissabon,
gest. 4 637, ...... (Pisa?).
De meteoris microcosmi, Libr. V, Venet. 4624.
Viel MediciniScbes.
Castro-Sarmento, Jacob de. —
Jüdischer Arzt in London ; Mitgl. d. Royal
Society ■(B) (BN/ (Th),
geb. 4 692 etwa, . . (Lissabon?),
gest. 4 762, Sept. 14, London.
Materia medica physico-historica mechanica,
2 vol. Lond. 4 758. On Diamonds found in Bra-
zil (Phil. Transact. 4 734).
Cat, s. Lecat.
Catalan, Eugene Charles. —
Professor (Privatlehrer) der Mathematik in
Paris; früher Repetitor an der Ecole poly-
technique, deren Schüler er war (R. E. P.),
geb. 4 8 14 etwa,
Elömens de göomölrie, Paris 1843. Cosmo-
graphie, im Nouv. manuel des aspirants au
baccalaureat es sciences par J. Langlebert et
E. Catalan. Mit Lafr^moire: Traite Clement,
de geom^trie descriptive, S'"^ edit. 4 852. —
Solution d'un probl^me de probabilitö etc.
(Liouville, Journ. II, 4 837). Sur un probl. de
combinaison (Ib. III, 4838). Sur une <^quat.
aux differences finies (Ib. III et IV). Sur la
th^orie des nombres (Ib. IV, 4 839). Sur la rö-
duct d'une classe dint^grales multiples (Ib.
id.). Probleme de combinaison (Ib. V et VI).
Deux probleraes de probabililös (Ib. VI, 1844).
Theorie sur la r^duct. d'une integrale multiple
(Ib. id.). Probleraes de caicul integral (Ib. id.).
Sur la sommation de quelques sdTies (Ib. VII,
4842). Sur los surfaces r^giees dont l'aire
est un minimum (Ib. id.). Sur une formule de
combinajsons (Ib. id.). Sur une formule r(^la-
live aux integrales multiples (Ib. VIII, 4 843).
Sur une formule d'EuIer (Ib. IX. ' 844). Sur un
Probleme de m^canique (Ib. XI, 4 846). Sur
les trajectoires orthogonales des sections circu-
la!resd'unellipso!de(Ib.XII, 4 847). Surlapro-
jection störöographique {Ib. XIX, 4 854). Theo-
reme sur les surfaces döveioppables (Gompt,
rend.XVII, 1843). Dömonstr. d'un nouv. thco-
reme de statique (Ib. XXIV, 4 847). Sur les
surfaces dont les rayons de courbure, en cha-
que point, sont ögaux et de signes contraires
(Ib. XXXXI, 1855). Sur Tequalion x'"-y"'=4
(Crelle's Journ. XXVII, 4 844). Sur les surfaces
Bauches ä plan diröcteur f Journ. öcole polyt.
No. 29).
Cataldi (Cataldo), Pietro Antonio.
— Prof. d. Mathematik u. Astronomie aoi
397
Cataneo
Caturegli.
^98
d. Univ. zif Bologna (von <584 an über
30 Jahr), früher in Florenz (1563) und
Perusa (1572) (F) (Mz.RJ (^ibrij (A),
geb ^ Bologna.
gest. 1 62 6, Febr. ^H, Bologna.
Prflclica aritmetica , Bologna -1602. Trattalo
dei numepi perfetti, Ib. 4 603. Opusculum de
linels rectis aequidistantibus, Ib. 1603. Qua-
drslnra de! eerchio, Ib. 1642. Trattato del
modo brevissimo di trovare ia radice quadro
delle öiimeri, Ib. 1613 (worin die continuir-
Hchen Brüche zuerst). Regola della quantitä
0 cosa di cosa, Ib. 1618. Nuova algebra pro-
portionale, Ib. 1619. Elementi delia quantitä
irrationall, Ib. 1620. Trattato georaetrico, Ib.
4 620. — Im Ganzen über 30 Werke.
CataneOj Girolamo.* — Baumei-
ster und Ingenieur (B) (Ä),
geb. zu Anfange d. XVI. Jahrb., Novara,
* gest
Libro di fortificare, offendere e dififendere,
Brescia1564. Opera de! misurare. Ib. 1572
Deir arte militare, libr. Y, Ib. 1584, lateinisch :
, De arte bellica, Lugduni 1600.
* Nicht zu verwechseln mit seinem ZeitgenoBsen, dem
Architecten PietroCataneo aus Siena, welcher
schrieb : l'Architettur», 1567.
Oatel, Johann August Friedrich.
— Apotheker in Bernburg, Schüler von
Klaproth (SA) (N),
geb. 1783, Aug. 26, Halberstadt,
gest. 4 830, Dec. 26, Nienstedtb. Qued-
linburg.
Über Essigäther (GeWen's Journ. 1805, Bd. V).
Über Stärkesyrup u. Stärkezucker (Bernburg.
"wöchenll. Anzeig. 181 2). Über Chaerophyllum
bulbosum (Ib. 1821). Über brenzl. Holzsäure
(VoBs'sche Zeit. 1819, No. 77).
Catelaooi, Orazio. — Prof. d. Phy-
sik und Mathematik am Collegio Cicognini
in Prato (Ct),
geb. 1811, S. Casciano,
gest. t839, Oct. 18, Prato.
A. a. Ort keine Schriften genannt.
Catena, Pietro.
Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Padua (Jj,
geb. 150i etwa, . . . Venedig,
gest. 1577,
De spbaera, libr. IV. De calculo astronomico.
De primo raobili. Ephemerides annorum XII
Oattaneo, Antonio. — Dr. d. Rechte
und d. Chemie in Mailand (G. 1845;,
geb. 1786, Jan. 1,
gest. 18 45, März 2, Mailand.
Consideraziom generali sui minerali, 1836. II
Latte e suoi prodotti, 1839. Istriiinenti per
l'agricultura pratica, 1842. Del tabacco, 1843.
Cenni su la vita di Gal. Galilei, 1843. Heraus-
geber des Giornale di agricultura, arte e com-
mercio, des Giornale di farmacia chimrca und
der Biblioteca di farmacia,
Catteau-Calloville, Johann Pe-
ter Wilhelm. — Von 1783 bis 1788
Prediger der französisch -reformirten Ge-
meinde in Stockholm, dann lange auf Rei-
sen in Schweden, Dänemark, Deutschland,
der Schweiz und Frankreich ; von 1810 an
in Paris lebend (RN) (GG. 1819; (B) (BN)
(HFP),
geb. 1759, Angermünde, üker-
mark,
gest. 1819, Mai 19, Paris.
Tableau de la mer baltique, consid6r6e sous
les rapports physiques, g6ographiques, histo-
riques et commerciaux etc. 2 Tom. Paris 1812
(Deutsch von Ph. Ch. Weyl&nd). Geographi-
sche und historische Schriften.
Catton, Thomas. — Geistlicher, Fel-
low u. Senior d. St, Johns-College in Cam-
bridge. Mitgl. d. Astronomical u. d. Cam-
bridge Philosophical Society (An.H. 1838;,
geb. 1760 etwa,
gest. 1838, Jan. 6, Cambridge.
Stellte von 1791—1832 viele astronom. Beob-
achtungen an, welche, reducirt von Airy, in
d. Mera. of the Astron. Soc. Vol. XXII (1854)
veröffentlicht worden sind.
CatuUo, Tommaso. — Dr. Med.,
Prof. d. Naturgeschichte in Padua. Mitgl.
d. Societa Italiana, der Soc. iii.Padua und
des Instituts in Venedig (Ct), »
geb. 1784 etwa, . . . Belli j.
Manuale di Mineralogia, 1812. Sopra le rovine
accadute nella commune di Bolca nei Cado-
rina, 1814. Quesiti di cbimica e di storia na-
turale scelti dal corso di lezione date dall' au-
tore l'anno 1816 nell'i r. liceo convitto di Ve-
rona 1816 (Ein D« von 1817). Osserv. intorno
ai monti che circonscrivono il distritto di Bel-
luno etc. Verona 1818. Mem, min. e chim.
sopra lacqua marziale di Civillina nel Vioen-
tino, Ib. 1819. Mera. suH' arenaria grigia e
verde del Beilunese etc. Ib. 1820. Saggro di
zoologia fossile delle Prov. Aus4ro-Venete, P«-
dova 1827. Elementi di Mineralogia, applicati
alla Medicina e alla Farmacia, 2 vol. Ib. 1833.
— Sopra le acque termali del lerritorio pado-
vano (N. Sagg. di Padova IV, 1838). Fernere
Aufsätze daselbst (T. III et V) und im Giorn.
deli' ital. letteratura (18*0), Giorn. scient. di
Pavia '1818-23), Atti deir Atenco di Treviso
(vol. III), Giorn. delle prov. venete (1828 — 29),
Annali di storia nat. di Bologna (1829, 30, 33,
34), etc.
CaturegU, Pietro. — Prof. d. Optik
und Astronomie an d. Univ. zu Bologna.
Director d. Sternwarte u. Mitgl. d. Insti-
tuts daselbst (Mz) (Mz. R),
399
Cauchoix
Cauchy.
400
geb. 1772 etwa, . . Bologna,
gest. i833, Apr. 28, Bologna.*
Ephemerides rnotuum coelestiura ab anno 1 8< 7
ad annum 4 832, 3 vol. 4", Bononiae 134 9 — 28.
* gest. Apr. 13 {Mem. astr. Soc. VIU).
Cattohoiss:, R o b e r t A g I a e. — Opti-
cus in Paris (GrunerfsArch.YlJ,
geb. n76, Apr. 24, Cormeilles-en-
Parisjs,
gesl. 18 45, Febr. 8, Deuil b. Mont-
morency.
Berühmt durch Anfertigung achromatischer
Fernröhre, in welchen das Kronglas durch
Bergkrystalt ersetzt ist. Über die Leistnngen
dieser und anderer von ihm dargestellten
grossen Fernröhre vergl. Astrononh Nachricht.
(1836) XIII, S73, auch (<834) IX, 35^ und An-
na!, de rindiistr, franc. et etrang. T. XI.
Cauoby, Angustin Louis. — Erst
Repetitor, dann Prof. d. Mathematik an d.
polytechn. Schule iu Paris, deren Zögling
er war. Seit i8i6 Mitgi. d. Instituts, lü-
gcnieur-en-cbef des Ponls-et-Chaussees.
Nach der Julirevolution als Erzieher des
Herzogs v. Bordeaux in Österreich lebend,
später wieder nach Paris zurückkehrend
und daselbst im Ordenshause der Jesuiten
Mathemauk lehrend (R. E. P.J,
geb. 1789 etwa, . . . Paris.*
Methode pour dötenniner h priori ie nombre
des racines reelles negatives dune äqualion
d'un dögrö quelconque, Paris 4 842. Coars d'a-
nalyso de lEcole polytechn. Pt. I. Ib. 182!.
Rösuniö des legons donnöes ä I'ccole poiytechn.
sur ie calcul infinitösirnai, T. 1, Ib. 1823. Sur
Tanalogie des puissances et des diffcrences et
sur i'intögration des f^quations iinöaires, Ib.
4 825. Sur les integrales detinies prises entre
des Hmiles imaginaires, Ib. -5 825. Legons sur
les appliciitions du calcul inflnitesimal ä la
göometrie, 2 vol. Ib. 4 826—28. Sur l'applica-
tion au calcul des rösidus ä la Solution des
problomes do physique mathömatique , Ib.
4 827. Exercicesmathematiques, 51 Livroisons,
Ib. 4 827 etc. Nouvcaux exeroices inathöma-
tiques, Prague 4 835—36. Sur la rectiScation
des Cöurbes et la quadrature des surfaces cour-
bes, Paris 4 833. R^sumds anaiytiques, 5 nu-
rnöros, Turin 4 833. Exercices d'analyse et de
physique mathömatique, 2 vol. Ib. 4 839. —
Mern. sur la theorie do la propagation des on-
des ä la surface d'un fluide pesant d'une pro-
fondeur infinie (Mein. sav. ötrang. T. I, ge-
krönt vom Institut 4 815). Mem. sur les inte-
grales d6finies (Ib. id.). Surlesdöveloppements
des fonclions en s^ries periodiques (M6m. Acad.
Scienc. VI, 4 823). Second M6rn. sur l'applica-
tiou du calcul des residus aux questions de
physique mathematique (Ib. VII. 4 827). Sur
divers points danalyse (Ib. VIII, 4 829). Autre
M6moire (Ib. id.). Sur la Polarisation de la
luniiere (Ib. X, 4 834). Sur la theorie des nom-
bres 'ib. XVII, 4 838-3:);. Sur la polarisution
rectiiigne et la double r<5fraction (Ib. X.VI1I,
4 839 — 4 <). — Meni. sui rapporti che esistono
fra 11 calcolo di residui e it caicoio de! ümiti
(Mcrn. Soc. Itai. XXII, pt. J, 4 8391. Calcolo
degli indic! delle funzioni (Ib. id.). -— Sur 1'^-
galitc des poiyädres conrjpos^s des memes faces
etc. (Journ. Min. XXXi, !842j. Sur les pol y-
gones et les polyödres (Ib. id.), Recherches
sur les Dombres (Ib. id.). Dömonstr. gönörale
du th^oreme de Fenaat sur les nombres poly-
gones (Ib. XXXVI, 4 845; auch in d. .\fem. de
ilnst. pour 1813 — 4 5). — Sur Ie nonribre des va-
ieurs qu'une fonctton peut acquerir, lorsqu'on
y pennute de toutes ies nnani^res possihles
les quantitös qu'elle renferme (Journ. Ecole
polytechn. 4 815). Sur les fonclions qui ne
peuven'i obtenir^ue dcax valeurs ogales et de
signes contraires par snii,o des transpositions
etc. (Ib. id.]. Sur la dötermination du norabre
des racines dans les ^quations algebriques (Ib.
id.). Sur les racines des equations (Ib, XI,
4 820). Sur une espcce particuliere du mou-
vement des fluides (Ib. XII, 4 823). Sur i'inlö-
gration des ^quations lijK^aires aux diffcrences
partielies et ä coeff. ccnst. (Ib. id.). — Einige
Abhdll. im Bull soc. phiiüm. ~ Mona, sur l'in-
terpolatiün (Liouville, Journ. II, 4 837). Sur la
Variation des constantes arbitraires dans les
problenies de mecanique (Ib. id ). Mi^thode
slniple et nouv, pour la dcHermination com-
plete des sommes alternees, form^es avec les
racines primitives des äquations bin6mes (Ib.
V, 4 840). Sur la sommation de certaines puis-
sances d'une racine primitive d'une äquat. bi-
nörae (Ib. id.). Sur la reOexion de la lumiere
h la surface des mötaux (ib. VII, 4 842). Sur Ie
döveloppement des fonclions en sörie etc. (Ib.
XI, 4 846). ~ Mehr als 500 Aufsätze, Notizen,
Briefe, Berichte usw. in d. Gonipt. rend. de
lacad., z. B. : Sur rintegrallon des öquat. dif-
förentielles (II, 4836j. Sur la theorie mathö-
mat. de la luriiiere (Ib. id.). Sur la resolulion
des equations (IV et V, 4 837). Sur les vibra-
tions de lether etc. (Ib. VII, 4S38). Sur la
propagation du mouvement par ondes planes
etc. (Ib. id.). Sur la r^flexion et la refraction
de la luniiöre (Ib. VII et VIII, 4 839). Sur l'e-
galitö des räfractions de deux rayons lumi-
neux qui eaianent de deux etoiles situccs dans
deux portions opposees de l'öcliptique (Ib. VIR).
Sur his mouvements Infiniment petils des sy-
stemes de molecules etc. (Ib. id.). Sur ia quan-
titö de lumiöre reflöchie sous diverses inci-
dences par les su; faces des corps opaques etc.
(Ib. Id.). Sur la nature des ondes luniineuses
(Ib. id.). Sur l'intensitO de la luraiäre polari-
see et re/lechie par des surfaces m^lalliques
(Ib. id.). Sur l'intögration des äquat. lineaires
(Ib. id.). Sur la r^flexion et la refraction d'un
mouvement simple etc. (Ib. VIII et IX). Sur
l'iuiegrat. des equat. dififerenlielles des mou-
vements plan^taires ilb. IX, 4 839). Mem. oü
l'on monlre comm.ent une seuie et möme th<^o-
rie peut fournir les lois de propagation de la
lumiere et de la chaleur (Ib. IX). Sur la theo-
rie des nombrcs etc. (Ib. id.). Sur les formes
quadrutiques des puissances d'un nombre pre-
iniorclc. (Ib. id.). Sur la Constitution des mo-
401
Cauchy.
402
löcules intögrantes et sur les mouvements ato-
miques des Corps cristallisös (Ib. id.). Sur la
convergence des söries etc. (Ib. id.). Sur les
pressions et tensions dans un double Systeme
de molecules etc. (Ib. id.). Sur la Polarisation
des rayons röfl^chis ou r6fract6s par la sur-
face de Separation de deux corps isophanes et
transparents (Ib. id.). Sur los milieux dans
iesqucls un rayon simple peut ötre complete-
meiit polarise par r6flexion (Ib. id.). Sur la
Polarisation incomplete produite h la surface
de Separation de deux milieux (Ib. id.). Sur
la rödexion des rayons lumineux produits par
la seconde surface d'un corps isophane et
transparent (Ib. id.). Sur les conditions rela-
tives aux limites des corps etc. (Ib. X, ^84 0).
Considerations nouv. relatives ä la reflexion
et ä la refraction des mouveraents simples (Ib.
id.). Theor^mes divers sur les residus et non-
residus quadratiques (Ib. id.). Sur la theorie
des suites etc. (Ib. id.). Sur quelques series
qui se presententdans la theorie des nombres
(Ib. id. ) . Sur les deux systemes d'ondes planes
qui peuvent se propager dans un Systeme iso-
trope des points raateriels (Ib. id.). Sur l'in-
tegrat. des systemes d'equat. differentielles
(Ib. X et XI, ^840). Methodes genörales pour
la determinat. des mouvements des planetes
et de leur sateliites (Ib. XI). Meth. generale
pour la determinat. numerique des coelficients
que renferme ie developpement de la fonction
perturbatrice (Ib. id.). Integrales generales des
equat. diff. qui representent le mouvement de
notre Systeme planetaire (Ib. id.). Sur lesper-
turbations des mouvements p!an6taires etc.
(Ib. id.). Sur la Variation des elemens ellipti-
ques dans le mouvement des planetes (Ib. id.).
Sur la convergence et la transformation des
series (Ib. id.). Sur les fonctions interpolaires
(Ib. id.). Sur la resolution numerique des
equat. algebriques et transcendantes (Ib. id.).
Sur les moyens d'6viter les erreurs dans les
calculs numeriques (Ib. id.). Methodes propres
h simpUfier le calcul des inegaiites periodiques
et seculaires des mouvements des planetes (Ib.
XII, 4 8A1). Sur les variations seculaires des
eleraents elliptiques dans le mouvement des
planetes (Ib. id.). Sur les formules generales
qui se deduisent du calcul des residus (Ib. id.).
Sur la determinat. et la transformat. d'un grand
nombre d'integralos detinjes nouvelles (Ib. id.).
Sur l'integration des systemes dequations aux
differences partielles etc. (Ib. XIII, ^84^).
Methode nouv. pour le calcul des inegaiites
des mouvements planetaires (Ib. id.). Sur la
surface des ondes lumineuscs dans les cri-
staux ä deux axes optiques (Ib. id.). Sur le
developpement du resie qui complete la serie
de Taylor en une serie nouvelle (Ib. id.). Sur
un theoreme fondamental dans le calcul inte-
gral (Ib. XIV, 1842). Sur rcmploi du nouv.
calcul, appeie calcul des limites, dans l'inte-
grat. d'un Systeme d'equat. diff. (Ib. XV, 1842).
Sur les systemes d'equations aux derivees par-
tielles d'ordres quelconques etc. (Ib. id.). Sur
les variations des elements du mouvement el-
liptique des planetes (Ib. id.). Sur le nouv.
dövel ^ppement de la fonction perturbatrice etc.
Poer^ftndorff. Handwörlerbuch.
(Ib. id.). Determinat. rigoureu.se des termes
seculaires dans ce nouv. developpement fib.
id.). Decomposition de la fonction perturba-
trice etc. (Ib. id.). Meth. abrege pour la re-
cherche des lois suivant lesquelles la lumiere
se trouve reflechie ou refractee par la surface
dun Corps transparent ou opaque (Ib. id.).
SurladifTraction (Ib, id.). Sur les phenomenes
des ombres et de la diffraction (Ib. id.). Sur
les rayons diffractes qui peuvent ötre transmis
ou rehechis par la surface de Separation de
deux milieux diaphanes (Ib. id.). Sur deux
nouv. phenomenes indiquös par le calcul,
principalement relativement h la diffraction
du son (Ib. id.). Sur les differences principales
qui existent entre les ondes lumineuses et les
ondes sonores (Ib. id.). Sur les lois generales
de la Polarisation circulaire (Ib. id.). Sur les
lois de la dispersion plane et de la dispersion
circulaire dans les milieux isophanes (Ib. id.).
Sur les dilatations, les condensations et les ro-
tations produites par un changement de forme
dans un Systeme des points materiels (Ib.
XV et XVI). Sur les pressions ou tensions in-
terieures etc. (Ib. XVI, 1843). Sur la theorio
des integrales definies singulieres etc. (Ib. id.).
Sur l'integration par serie des equations li-
neaires aux derivees partielles etc. (Ib. id.).
Sur la Synthese algebrique (Ib. id.). Sur l'a-
nalyse infinitesimale et le calcul des variations
(Ib. XVII, 1843). Sur les integrales euieriennes
(Ib. id.). Sur l'emploi des equations symbo-
liques dans le calcul infinitesimal elc. (Ib. id.).
Sur les factorielles geometriques (Ib. id.). Sur
les rapports entre les factorielles reciproques
etc. (Ib. id.). Sur I'application du calcul des
limites ä l'astronomie (Ib. id.). Sur le module
des series (Ib. id.). Sur les fonctions conti-
nues (Ib. XVIII, 1844). Sur les valeurs moyens
des fonctions (Ib. id.). Sur le calcul des in-
egaiites des mouvements planetaires (Ib. id.).
Sur la theorie de la Polarisation chromatique
(Ib. id.). Sur la methode logarithmique appli-
quee au developpement des fonctions en serie
(Ib. XIX, 1S44). Sur l'applicat. de la m6th.
logarith. ä la determinat. des inegaiites perio-
diques dans les mouvements des corps Cele-
stes (Ib. id ). Sur quelques propositions fon-
damenlalesdu calcul des residus etsurla theo-
rie des integrales singulieres (Ib. id.). Sur les
progressions de divers ordres (Ib. XX, 1845).
Sur des formules et des theordmes remarqua-
bles, qui permettenl de calculer tres-facile-
meut les perturbations planetaires dontl'ordre
est tres-eleve (Ib. id.). Sur ia pression que
Supporte un element de surface plane dans un
corps solide ou fluide (Ib. XXI, 184S). Sur la
resolution des equat. lineaires symboliques
etc. (Ib. id.). Sur les substitutions perrautables
entre elles (Ib. id.). Sur un nouveau calcul
qui permet de simplifier et d'etendre la theo-
rie des permutations (Ib. XXII, 1846). Sur ua
theoreme fondamental relatif ä deux systemes
de substitutions conjuguees (Ib. id.). Sur les
fonctions de variables imaginaires (Ib. XXIII,
1846). Sur la determination complete des va-
riables propres ä verifier un Systeme d'equa-
tions differentielles (Ib. id.). Sur les integrales
403
Cauchy
Caus.
404
imaginaires des öqiiations difförentielles etc.
([b. id.). Mölhodes nouv. pour la dötermina-
tion des orbites des corps Celestes etc. (Ib. id.) .
Sur l'applicalion de la nouv. formule d'inter-
polation k la determination des orbitfes des
Corps Celestes (Ib. id.). Sur les mouvernents
des syst^mcs de molecules (Ib. XXIV, 1847).
Sur les maxioia et minima conditionels (Ib. id.) .
Sar les lieux analytiques (Ib. id.). Sur une
nouv. theorie des imaginaires etc. (Ib. id.).
Sur la döcomposition des nombres enliers en
facteurs radicaax (Ib. XXV, 1847). Sur la de-
termination des orbites des planetes et des
cometes (Ib. id.). Methode g(?nerale pour la-
resolution des systemes d'öquations simulta-
nees (Ib. id.). Sur la lumi^re reflechie par la
surfuced'un corps opaque et specialementd'un
mctal (Ib. XXVI, 1848). Sur quelques pro-
priöles remarquables des polycdres röguliers
(Ib. id.). Sur le mouvement d'un Systeme des
molecules (Ib. XXVII, 1848). Sur les condi-
tions relatives aux limites des corps etc. (Ib.
id.). Sur les trois esp^ces de rayons lumi-
neux qui correspondent aux mouvements sim-
ples du fluide ether^e (Ib. id.). Sur les rayons
simples et sur les rayons ävanescents (Ib.
XXVIII, 184 9). Surla röflexion et la röfraction
de la lumiere et sur de nouveaux rayons re-
flöchis et refractes (Ib. id.). Sur les rayons
r(5flechis et räfractäs par des lames minces et
sur les anncaux colores (Ib. id.). Sur les in-
tegrales continues et les integrales disconti-
nues des equat. differentielles (Ib. XXIX. 1 849).
Sur les vibrations infiniment petites des sy-
stemes de poInts matöriels (Ib. id.). Sur les
vibrations d'un double Systeme de molecules
et de Tcther contenu dans un corps cristallise
(Ib. id.). Sur les systömes isotropes de points
matöriels (Ib. id.). Sur la thäorie de la lu-
miere (Ib. XXX, 1850). Sur la propagation de
la lumiere dans les milieux isophanes (Ib. id.).
Sur les vibrations de I'ether dans les milieux
qui sont isophanes par rapportä une direction
donnde (Ib. id ). Sur un Systeme d'atomes iso-
tropes autour d'un axe et sur les deux rayons
lumineux que propagent les cristaux ä un axe
optique (Ib. XXXI, 1850). Sur la rCflexion et
la rcfraction des rayons lumineux ä la surface
exterieure ou Interieure d'un cristal (Ib. id.).
Sur un nouv. phönomene de reflexion (Ib. id.).
Sur !a dispersion des couleurs (Ib. id.). Sur
les fonctions monotypiques et monogönes (Ib.
XXXII, 1851). Methode nouv. pour'la deter-
mination des mouvements des corps Celestes
(Ib. XXXIII, 1851). Sur lapplicalion du cal-
cul infinilesimal ä la determination des fon-
ctions impUciles (Ib. XX.XIV, 1852). Sur les
clefs algebriques (Ib. XXXVI, 1 853) . Sur l'eva-
lualion dinconnues determinees par un grand
nombre d'equalions approximatives du prc-
mier degre (Ib. id ). Sur la probabilUö des
erreursetc. (Ib. XXXVII, 1853). Sur les rayons
vecteurs associes etc. (Ib. XXXVIII, 1854).
Recherches nouv. sur la torsion des prismes
(Ib. id.). Sur Jes Services que la Spirale loga-
rilhmique peut rendre ä l'astronomie (Ib. id.).
Sur l'induction eii analyse et sur lemploi des
foimules symboliques (Ib.XXXlX, 1854;. Sur
les variations integrales des fonctions (Ib.
XXXX, 1855). Sur les rapports differentiels
des quantites geometriques et sur les integrales
synectiques des equat. difierentielles (Ib. id.).
Sur la recherche des integrales monodromes
et monogenes d'un Systeme d' equat. difieren-
tielles (Ib. id.). Sur les compteurs logarith-
miques (Ib. id.). Gonsideralions nouv. sur les
residus (Ib. XXXXI, 1855).
♦geb. 1780, ... (QC).
Caachy, Fr an gois Philippe. —
Ingenieur-en-clief des Mines. Prof. d. Mi-
neralogie u. Metallurgie am Athenäum zu
Namur, Mitgl. d. Aead. d. VViss. zu Brüssel
(AB. i 8 .13 J,
geb. n9 5, Jan. 18, Abbeville,
gest. <8i2, Juni 6, Namur.
Mem. sur cette question : Decrire la Constitu-
tion geologique de la Province de Namur etc.
Bruxelles 1826 (Von der Brüsseler Acad. ge-
krönt). Principes generaux de chimie inorga-
nique, Ib. 1838. Tableau synoptique des mi-
neraux et des roches de la Belgique. Carte
miniere de la belgique. Sur les gites metalli-
feres de l'Ardenne (Ann. Min. IV,"l833). Noch
mehre mineralog. u. geolog. Aufsätze in den
Memoires u. d. Bulletin d. Brüss. Academie
und im Bullet, de la Soc. geol. de France.
Caus (Gaux, Gauls, Gaulx), Salomon
de.* — Vcrliess, als Protestant, sein Va-
terland und war eine Zeit lang, vermulh-
lich von 1612 bis \6%0, Baumeister und
Ingenieur des Kurfürsten Friedrichs V.
von der Pfalz, als solcher in Heidelberg le-
bend, wo noch in der Antiquitäten-Galle-
rie sein Bildniss mit einer biograph. Notiz
aufbewahrt sein soll; später nach Frank-
reich zurückkehrend (HFPj,
geb. 1576, Frankreich,**
gest. 163 0 etwa, . . . Normandie.
La perspective avec la raison des ombres et
miroirs, Lond. u. Frankf. 1612. Les raisons
des forces mouvantes avec diverses mochines
tant utiles que plaisantes auxquelles sont ad-
joints plusieurs desseings des grottes et fon-
taines, Francfort 1615. *** (Auch doi;tsch un-
ter d. Titel: Von gewaltsamen Bo\veguni:en,
Beschreibung etlicher so wol nützlichen al.ss
lustigen Maschinen usw.). Institution harmo-
nique etc. Ib. 1615. La pratique et la demon-
stration des horloges solaires etc. Paris 1624.
* Ein Verwandter von ihm, Isaac de Caus aus
Dirppc, ebenfalls Eauincistcr u. Injjonieur, schrieb:
Nouvelle invention de lever l'cau plus haut que sa
sourcc, Lond. Kill.
** Nach (B) in der Norm.indie ; ist nicht gew iss (UFP).
♦** Das Werk, welclics Arago (.\nnuaire 1829 u. \<.M}
ohne hinreichenden Grund veranlsisst hat, die Ehre
der Erfindung der Dampfmaschinen für seinen Lands-
mann zu beanspruchen. Aus der deutschen Über-
setzung desselben, auf deren Titel es heiest: ,,erst-
lich iu Jt'ranzösischer, jetzundt aber in
unsre deutsche Sprach an Tag gegeben"
wird in Bau ni gart ner's Zeitschr. f. Physik. (I8;i3)
II, 102 geschlosicu, dass Cau» ein Deutscher gewe-
405
Cavalieri
Cavendish,
406
Pen sei; es ist aber ungewiss, wer die Worte ge-
braucht hat, der Verfasser oder der Übersetzer.
CaTalieri (nicht Cavaleri), Bonaven-
tura. — Jesuit, Prof. d. Mathematik an d.
Univ. zu Bologna, von 1629 an; Schüler
G a I i 1 e i's (P. Fr isi, Vita di B. Cavalieri,
Milano Ml%) (F. Pre dari, Dellavita e delle
opcrediB. Cavah'eri,M\\'c\no \8i3J (G. Pio-
la, Elogio diß. Cavalieri, Milano 184 4,' (B)
(BN),
geb. 1598, Bologna,
gest. 1647, Dec. 3, Bologna.
Lo specchio uslorio, ovvero Trattato delle set-
tioni coniche, ed alcuni loro mirabili effetti
intorno al lume, caldo, freddo, suono e meto
ancora, Bologha 1632. Directoriiim generale
uranomelricum, in quo Trigonometriae loga-
rithmicae fundamenta ac regulae demonstran-
tur, astronomicaeque supputaliones ad solam
fere vulgarem additioneni reducuntur, Ib.
1632. Geometria indivisibilibus contlnuorum
nova quadam ratione proniota, Ib. 1635 (Ver-
besserte Auflage 1653). Compendio delle re-
gele dei triangoli colle loro dimostrazioni, Ib.
1638. Centuria di varii problemi per dimo-
strare luso e la facililä dei logaritmi nella Gno-
monica, Astronomia, Geografia, Ib. 1639.
Nuova pratica asfrologica di fare le direttioni
secondo la via rationale, Ib. 1639. Appendice
della nuova pratica astrologica. Ib. 1640. Trat-
tato delia ruota planetaria perpetua e deü' uso
di queüa etc. (unter dem fingirten Nanfien :
Silvio Filomanzia) , Ib. 1646. Excercitationes
georaetricae sex, Ib. 1647 (Darin zuerst die
Brennweiten aller Glaslinsen bestimmt).
CaTallerl, Antoine. — Jesuit, Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Gabors und
darauf d. Theologie zu Toulouse (A),
geb. 1698, Nov. 22, Bayonne,
gest. nach 1763.
Sur la cause physique du flux et du reflux de
la mer (Piäces de l'acad. de Paris T. IV). Sur
la cause de la diaphan(^tt6 et de l'opacitd des
Corps (Prix de l'acad. de Bordeaux T. V).
Cavallo, Francesco. — Pract. Arzt
zu Girgenti (Agrigenl) in Sicilien (A),
geb. Ende d. XVI. od. anfangs d. XVII.
Jahrb., Girgenti,
gest. 1660, . . . Naro, Sicilien.
Opusculum de objecto pbysicae, Panormi 1 638.
Cavallo, Tiberio. — Mitgl. d. Roy.
Society. Kam nacb London um sich als
Kaufmann oder Banquier auszubilden, ent-
sagte aber bald diesen Geschäften und
scheint als Privatmann gelebt zu haben (Th),
geb. 17 49, März 30, Neapel,
gest. 1809, Dec. 21, London.*
A complete Treatise on Electricity, with ori-
ginal experiments, Lond. 1777, 3 vol. 1795.
An Essay on the theory and practice of medi-
cal electricity. Ib. 1780. A Treatise on the na-
ture and properties of air etc. Ib. 1781. The
history and practice of Aerostation, Ib. 1785.
Mineralogical Tables, Ib. 1785. A Treatise on
Magnetism etc.with original experiments, Ib.
1787. Description and use of the telescopial
Mother-of- Pearl Micrometer, Ib. 1793. An Es-
say on the medical properties of faclitious air,
Ib. 1798. — Extraord. eleclricity of the atmo-
sphere observed at Islington (Phil. Transact.
1776). Newclectrical experiments and obser-
vations, zwei Aufsätze (Ib. 1 777) . New electri-
ca! experiments, with an improvement of Can-
ton's electrometer; experiments on Volta's
plates (Eiectrophor) ; experiments on colours
(Ib. id.). Some newexprm. in electricity, with
the descript, and use of two new electrical In-
struments (Ib. 1780). Thermometrlcal experi-
ments and übservations (Ib. id.). Experiments
relating to the cold produced by the evapora-
tion etc. ; d» relating to the expansion of mer-
cury; description of a thermometrical baro-
meter (Ib. 1781), Account of a luminous ap-
pearance in the heavens (Ib. id.). De.script.
of an improved air-pump etc. (Ib 1786 et 87).
Descript. of a new electrical instrument [Col-
lectcr] (Ib. 1788). On the methods of mani-
festing the prescnce of small quanlities of na-
tural and artificial electricity (Ib. id.). Descript.
of a simple micrometer etc. (Ib. 1794).
* gest. Dec. 20 {BD) [BS).
Cavendish, Lord Charles. — Mitgl.
und Präsident der Roy. Society. Vater des
Folgenden (Th.),
geb. 1703 etwa, *
gest. 1783, Apr. 28, . . .
On some thermometers for particular uses
(Phil. Transact. 1757).
♦ geb. 1693 etwa {G.AT. 1812, II, 14).
Cavendish , Henry. — Privatmann,
der 1773 durch den Tod eines Oheims zu
einem solchen Vermögen gelangle, dass er
1,200,000 Lstrl. hinterliess, der dennoch
aber nur den Wissenschaften lebte. Mitgl. d.
Roy. Society u. d. Instituts in Paris (BD),
geb. 1731, Oct. 10, Nizza,
gest. 1810, Febr. 24, London.
Experiments on factitious air (Phil. Transact.
1766). An attempt to explain some of the prin-
cipal phenomena of electricity by means of an
elastic fluid (Ib. 1771). An account of the me-
teorolog. instruments, used at the R. Society's
house (Ib. 1776). On a new Eudiometer (Ib.
1783). On Th. Hntchins' experiments for mer-
curial congelation (Ib. 1783). Experiments on
air (Ib. 1784 et 85). On the conversion of a
mixture of dephlogisticated air into nitrous
acid, by the electrical spark (Ib. 1788). Solu-
tion of a problem in the Nautical Astronomy
(Ib. 1 797). Experiments to determine the den-
sity of the earth (Ib. 1798). On an improve-
ment in dividing astronomical Instruments
(Ib. 1809).
26*
407
Caventoa
Cayley.
408
Ca'renton, Jean Baptiste. — Apo-
theker und Prof. d. Toxicologie an d. ficole
de Pharraacie in Paris ; Mitgl. d. Acad. roy.
de Medicine daselbst (QJ,
geb. 1795, Juni 30, St.-Omer.
Traite elömentaire de pharraacie theorique,
Paris 4 819. Sur J'action qu'exerce l'acide nl-
trique sur les calculs et sur l'acide cholöste-
rique qui en resulte (Ann. chim. phys. YI,
1817). Examen chimiquede la Cochenille (Ib.
VIII, 4 818), Dicouverte de la strychnine (Ib.
id. et X, 1819). Surla matiöre verte des feuÜ-
}es [Chlorophyll] (Ib. IX, 1818). Sur une noii-
\elle base salifiable, la brucine (Ib. XII, 4 819).
Examen chimique de plusieurs vegetaux de la
famille des colehicdes et du principe actif qu'ils
renferment [ia cövadille] (ib. XIV, 4 830). Re-
chercbes chimiques sur les quinquinas (ib.
XV, 4 820). Examen chimique des upas (Ib.
XXVI, 4 824). Recherches chim. sur l'amidon
et les diverses substanoes feculentes du com-
merce (Ib. XXXf, 1826). Mit Pelletier: Sur la
fabrication de suifate de quinine (Ib. XXXIV,
4 827). Mit Demselben : Nouv. principe amer
actde, cristallise, contenu dans l'ecorce de ia
racine kahinpa (Ib. XLIV, 4 830). Recherches
chim. sur quelques mati^res animales saines
et morbides (Ib. 2'"« Ser. VIII, 4 843).
Cavezzali, G i r o 1 a m o. — Ober-Apo-
theker (.Oirelfore della Farmacia) des Hospi-
tals zu Lodi (Tp. llj,
geb. n5o, März 8, Lodi,
gest.. iS.'^O, März 9, Lodi.
Saggio di esperienze e riflessioni sul modo di
ottenere il termossido idrosolforato d'Anlimo-
nio (Kermcs minerale), Piacenza 4 802. Espe-
rienze suir etere solforico per determinare la
teoria deil' eterificazione deli' alcool di vino,
Lodi !805. Sulla natura de' sali alcalini soda
e potassa, Ib. 1807. Sugli idrosolfuri, Milano
4 808. Metodo di preparare in grande il siroppo
e lo zurchero dell'uva. Ib. 4 8H. Procede
pour preparer loxide de fer noir (Ann. chim.
XLIIl, 1802 etXLlX, 4 804).
Cavina, Virgilio. — Jesuit, Lehrer
d. Mathematik im Collegio zu Parma, dann
eine Zeit lang in'Cagliari, Lehrer d. Königs
von Sardinien, darauf in Bologna und zu-
letzt in Palermo lebend fCBJ. s),
geb. 1731, Nov. 13, Frenze,
gest. 1808, Febr. 2, Palermo.
Element! di raatematica, 3 vol. Bologna 4 766.
Tre problemi matematici, Ib.
Cayley, Arthur. — Rechtsgelehrter
(Barrister al Law) in London. Mitgl. d. Cam-
bridge Philosophical Society und d. Royal
Society (Or),
geb. < 8 2 1 , Aug. \ G, Richmond, Surrey.
On the Iheory of Determinanls [(-ambridge
Tran.sact. VIII, pt. I, 1844). Analylicai resear-
chon conneoieJ wilh Steiner*« exslension of
Ma.Uatti's problem (Phil. Tr. 1852). On tho in-
tersectlon of curves (Cambridge math. Journ.
III, 1843). On the geometrical relationsdue to
the rotation of a solid body (Ib. id.). On cer-
tain expansions in series of multiple sines and
cosines (Ib. id.). On the properties of certain
symbolical expression (Ib. id.). On certain de-
ßnite integrals (Ib. id.). On Lagrange's theo-
rem (Ib. id.). Demonstration of Pascal's theo-
rem (Ib. IV, 18 45). On the theory of algebraic
curves (Ib. id.). Chapters in the analyt. geo-
metry of (n) dimfensions (Ib. id.). On the* theory
of linear transformations (Ib. id.). On formu-
lae relative to spherical coordinates (Cam-
bridge and Dublin math. Journ. 1, 4 846). On
the reduct. of dw when f/ is a funct. of the 4'*'
Order (Ib. id.). On homogeneous functions of
the 3^ Order with 3 variables (Ib. id.). On li-
near transformations (Ib. id.). On the geo-
metr. representat. of the motion of a solid body
(Ib. id.). On the rotat. of a solid body round
a fixed point (Ib. id.). On the diametrical pla-
nes of a surface of the second ordre (Ib. id.).
On the theory of Involution in geometry (Ib.
II, 4 847). On certain formulae for differentia-
tion (Ib. id ). On the caustic by reflection of
a circle (Ib. id.). On the dilTerential equations
wich occur in dynamical problems (Ib. id.).
On a multiple integral connected with the
theory Df attractions (Ib. id.). On the theory
of elliptic functions (Ibid. et III, 1848). De-
monstr. of a geometr. theorem of Jacobi's (Ib.
III). On the Abelian Integrals (Ib. id.). On the
theory of eliraination (Ib. id.). On geometr.
reciprocily (Ib. id ). Onthesimultaneous trans-
format. of two homogen, functiorig of the 2^
Order (Ib. IV, 4 849). On t'he attract. of an el-
lipsoid (Ib. id ). On the triple tangent planes
of a surface of the 3'^ order (Ib. id.). On the
Order of certain Systems of algebraical equa-
tions (Ib. id.). On a System of equations con-
nected with Malfatti's problem etc. (Ib. id.).
On curves of double curvature and developable
surfaces (Ib. V, 4 850). On the transformat. of
an elliptic integral (Ib. id.). On a double in-
finite series (Ib. VI, 4 831). On certain definite
integrals (Ib. id.). On the theory of permu-
tants (Ib. VII, 4 852). On certain multiple In-
tegrals connected wilh the theory- of attractious
(ib. id.). On the rationalization of certain al-
gebraical equations (Ib. VIII, 4 853). On the
transformat. of a trigonometr. expression (Ib.
IX, 1854). — Sur deux formules donnöes par
Eisenstein et Hesse (Crelle's Journ. XXIX, 4 845).
Sur quelques thöoremcs de geometrie de Posi-
tion (Ib. XXXI, XXXIV, XXXVlIIetXXXXl).
Sur quelques propriötös des determinantsgau-
ches (Ib. XXXII, 1846 et XXXVIII, 4 849).
Sur hyperdölerminanls (Ib. XXXIV, 4 847 et
XXXXII, 4851). Sur le probl^me des con-
tacts (Ib. XXXIX, 4 850). Sur quelques for-
mules qui se rapportent h la multiplication
des fonctions elliptiques (Ib. XXXVI, 4 848 et
XXXXI, 4 851). Sur löquat. x="-.1=0 (Ib.
XXXXI). Nouv. recherches sur les covariants
(Ib. XXXXVÜ, 4 854). Sept difförents raömoi-
res d'analyse (Ib. L, 4 855). — On quautics
(Proceed. of tho Roy. Soc. vol. VII, 4 856). On
the partitions of numbers (Ib. id.).
409
Cazalet
Celsius.
410
Cazalet, Jean Andre. — Prof. der
Physik u. Chemie zu Bordeaux (BS) (BN),
geb. nöO etwa, . . Medoc,
gest. <82o, Oct. .., Bordeaux.
Theorie de la nature, <796. Sur Thygrometre
ä boyau de vor h soie de Mr. Casbois {Journ.
dephys. XXIX, 4786). Description d'unenouv.
raachine pneumatique (Ib. XXXIV, 4 789).
Ceoco d'Asooli (Cicbus Ascoianus],
eigenlh'ch: Francesco degli Stabili
(Cecco ist nur das Diminutivum von Fran-
cesco). — Prof. d. Astrologie und Philoso-
phie an d. Univ. zu Bologna fNi. XXXJ fJ),
geb. <250 etwa, . . Ascoli, Romagna,*
gest. 1327, Sept. i's, Florenz.**
Commentarius in Sphaeram Joannis de Sacro-
bosco, Basil. H85. L'Acerba, Venez. U76 (Ein
Gedicht üb. d. Physik, s. Libri, Hist. II.. p. 1 92) .
* geb. 1258, gest. 1328 {ird}.
** Wegen Wahrsagerei und Ketzerei verbrannt.
Celinsky, ... — Apotheker u. Prof.
d. Chemie zu Warschau (G. 1832;,
geb. . . ., gest. 1832, Mai 1 6, Warschau.
Bemerkungen über Semen Cocognidii, den
Samen von Daphne mezereum (Berlin. Jahrb.
d. Pharm. 1804).
Cellarius, Conrad.* — Von 4 6« 9
bis 1636 Prof. d. Physik in d. pbilosoph.
Facullät d. Univ. zu Tübingen (AJ (Or),
geb. . . ., gest. . . .
Positiones meteorologicae, Ib. 1627. Institu-
tionesphysicae, Tab. 1632.
* Von einem Daniel Cellarius hat man : Speculum
orbis terrarum , Antverp. 1578 (einen der besten At-
lanten seiner Zeit) ; und von A n d r e a s C e 1 1 a v i u s :
Harmonia macrocosmica s. Atlas universalis et no-
VU8 totiiis universi creati, Amst. 1661 ; Arcbitectura
militaris, 1656. Von Beiden sind weder Geburts- u.
Todesjahre, noch sonstige Lebensumstände bekannt.
Cellarius, Christophe — Prof. der
Geschichte und Beredsamkeit an d. Univ.
zu Halle (1693—1707), früher Scbuldi-
rector successive zu Weissenfeis, Zeitz u.
Merseburg (J),
geb. 1638, Nov. 22, Smalkalden,
gest. 1707, Juni i, Halle.
Eleraenta astronomica, cum Schickaxdi Astro-
skopia, Merseburg! 1689. Geographia antiqua,
Cizae 1686. Geographia nova, Ib. 1687. Eine
Ausgabe des Plinitis. Philologisches.
Cellarias, s. Borrhaus.
Celllo (Celio), Marco Antonio. —
Prof. d. Astronomie an d. physico-matb.
Academie zu Rom (A) fProsp. Mando-
sius, Biblioth. romana, Romae 1692J.
In d. zweit. Hälfte d. XVH. Jahrb. lebend.
II fosforo ovvero la pietra bolognese preparata
per far rilucere fra Tombre, Roma 1680. Lett.
al Sign. Dom. CasBini: Sopra i'osservazioni e i
moti apparenti d'una coroeta vcduta verso il
fino di novembre dell' anno 1680, Ib. 1681.
Descrizione dun nuovo modo di trasportar
qualsisia figura disegnafa in carta mediante i
raggi riflessi solari in un' altro foglia di carta,
Ib. 1686 (Siehe Act. Eruditor. 1687, p. 701).
Celsius, Magnus Nicolaus.* —
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu üpsala,
vorher Pastor von Gamla-Üpsala bei üpsala.
Grossvaler von Anders fS) (J),
geb. 1621, Jan. 1 6, Alfta Socken, Hel-
singland,
gest. 1679, Mai 5, üpsala.
Almanach för är 1658, 1659, 1660, och 1661.
Computus ecclesiasllcus, Ups. 1664 — 73. Ob-
servaliones circa cometam in finem A. 1664
(Act. litt, et scient. Suec. Vol. II). — 15 Dis-
sertationen von 1671—78, z. D. : De comelis;
De comparatione corporura coelestium ad tel-
lurem ; De eclipsibus ; De principiis astrono-
micis communibus ; etc.
* Sein Vater, Pfarrer in Alfta und Ofva;jiker, schrieb
sich Nico laus MagniTravillagacuo. Er selbst
nannte sich anfangs Magnus Nicolai Helsin-
gus, dann Metagrius und zuletit Celsius nach
dem Pfarrhof Höger von Ofvaaäkcr.
Celsius, Nils. — Erst Lector d. Ma-
thematik in Gothenburg, dann Rector der
Schule in üpsala, endlich Prof. d. Mathe-
matik an d. üniv. daselbst. Vater von An-
ders (S),
geb. 1658, Apr. 15, üpsala,
gest. 1724, März 21, üpsala.
Almanach förär1679, 1680, 1694—1700, 4704
— 24 (worin, wie in denen des Vaters, kleine
naturwiss. Aufsätze enthalten sind, z. B. in
den von 1704—24 ein Blüthenkalender). 24
DisputatioRen von 1688—1722.
Celsius, Anders. — Prof. d. Astro-
nomie an d. üniv. zu üpsala seit 1730.
Von 1732 an einige Jahre in Deutschland,
Italien und Frankreich lebend. Mitglied d.
Acad. d. Wiss. zu Stockholm u. d. Societät
zu üpsala (Vetensk. Acad, Handl. 1746J
(AcLSoc. Upsal. ilii'-'^O) (ZC. Xlll) (S)
(AJ (BN),
geb. 1701, Nov. 27, üpsala,
gest. 1744, Apr. 25, üpsala.*
Nova methodus distantiam solis a terra deter-
minandi, L'psal.4 730. Tankar om Gometerne.s
igenkommst, Ib. 1735. Bref om jordens figur,
Ib. 1736. De observationibus pro figura tellu-
ris determinanda in Gallia habitis, Ib. 1738.
Om Calendarii förbuttrande, Ib. 1 738. De Inna
non h^bitabili, Ib. 1740. CCCXVI ohservatio-
nes de lumine boreali ab 1716 usque ad 1732
in Sueciae habitae, Ndrimb. 1753 (posth). —
20 Abhdl. in d. Vetensk. Acad, Handl., z. B. :
Ron om trästängers utvidgango i köld (Ib.
1739). Jämförelse emellan den Svenska foten
och ätskilliga utländska matt (Ib. 1740). Ron
411
Ceporinus
Cesaris.
412
om magnetnalens Stundeliga förändringar uli
dess missvisning (Ib. id.). Om magnetnalens
missvisning eller afvikande frän norrstrecket,
observerad in üpsala (Ib. id.). Omdöme on
Whiston'fl bok, angäende sättet at finna longi-
luden pä sjön (Ib. id.). Om baroraeterns sti-
gande in Fahlu grufva (Ib. 4 74<). Om nyttan
at veta jordens rätta storJek och figur (Ib. id.).
Observationer om tvenne beständiga grader pa
en thermoraeter (Ib. 17A2). Om en ovanlig
tredubbel regenbäge (Ib. id.). Om vattnets för-
minskning sä i Östersjön som Vesterhafvet (Ib.
4 743). Magnetnalens inclination observerad i
Upsala (Ib. 1744). Om tyngdens tilitagande
ifrän London tili üpsala etc. (Ib. id.). Öbser-
vationer pä den slora cometen är 1744 (Ib.
4 745). — 4 9 Abhandl. in d. Act. litt. Siiec,
z. B. : Elevationem veram poli octante circuli
non minorem sine cognitione refractionis si-
derum invenire (Ib. 1739). Observatio de lu-
mine in barometro (Ib. 4 734). Viele astron. u.
meteorol. Beobb., geogr. Ortsbestimmungen
usw. — Nouvelle idee sur la mesure de la
lumi^re (Möm. Paris 1735). Observationes de
lumine boreali a. 1739 factae (Mem. Sav. 6tr.
IV). Observatio vehementissirai frigoris Sue-
ciam mense Jan. 1732 vexantis (Mise. Berolin.
V). — C. war Urheber und Mitausführer der
französ. Gradmessung in Lappland.
* gest. Mai 4 {HL) {ÄlfC).
Ceporinus (Wiesendanger), Jacob.
— Sludirte in CÖln , Wien und Ingolstadt,
war dann Corrector in der Buchdruckerei
von A. Cratandro in Basel und wurde
wenige Monate vor seinem Tode Prof. d.
Theologie, d. Griechischen u. Hebräischen
in Zürich (LSLJ,
geb. 4 499, ...... Dynhard, Cant.
Zürich,
gest. 4S25, Dec. 20, Zürich.*
Scholia in DionyBü periegesin et in Arati astro-
nomicon, Basil. 4523, 4534 et 4547.
* geet. Dec. 25 (7).
Gerda, Thomas. — Jesuit, Prof. der
Mathematik am Colegio de Nobles in Bar-
celona (EC),
geb. n<5, Dec. 82, Tarragona,
gest
Lecciones de matematicas ö Elementes gene<
rales de aritmetica y algebra, 2 vol. 8°, Bar-
celona 4 758.
Cerinl, Giuseppe. — Dr. d. Mathe-
matik und Ingenieur (Ingegnere censuario)
in Mailand (CtJ,
geb. 1794, . . . Mailand.
Rapport] fra leffeto delle ruote idrauliche etc.
4 826. Impo.ssibilitä fisico-chimica del para-
grandine, 4 824. Delle pressione idrostatico, a
cui sono sogetto le acque sotteranee anche in
localitä non dominante da monti superiori,
4 834. Idea di un sistema idrauiico pei terri-
orii montuosi, 4 838. Maccbina locoraotiva a
pressione atmosferica per U80 della strade fer-
rate, proposta etc. 4 844.
Cerioli, Caspare. — Prof. d. Che-
mie und Naturgeschichte am Lyceo zu Cre-
mona (Ct),
geb. 4 784, Aug. 4 2, Creraona.
Analisi del tabaeco (Nuova scelta di opuscoli,
1809, — darin soll schon die Entdeckung des
Nicotins enthalten sein). Analisi della pietra
rossa iisati dai piltori (Giorn. di fisica 1808).
Süpra il prineipio coagulanle del presame o
caglio (Ib. 1809). Caratteri di un sostanza ar-
teficiale analoga alla sarcecella (Ib. 184 0). .
Cerqnero, Don Jose Sanchez. —
Officier in d. spanischen Kriegsflotte; von
1825 an Director d. Sternwarte von San
Fernando bei Cadix. Mitgl. d. Astronom,
Society in London (ASM.XXUIJ,
geb. 4 78 4 etwa, . . ., gest. 4 850, .. .
Observaciones hechas en el observatorio real
de San Fernando etc. San Fernando 4«35. Al-
manaque näutico y efemerides astronömicos
para el anno de 1830—34 etc. 10 Vol. Madrid
1827—36. Schrieb in d. Zusätzen zum Nauti-
cal Almanac : über die verschiedenen Metho-
den die Breite 7Air See durch Höhenbeobach-
tungen zu finden, über die Formeln zur Re-
duction der Beobachtungen, und über die Be-
rechnung der Finsternisse. Veröffentlichte in d.
Almanaque näutico von 1828 neue Formeln zur'
Berechnung der Aberration der Planeten in
Länge und Breite (v, Zach'sCorr. astron. XIII)
und lieferte in Quetelet's Corresp. einen Auf-
satz über d. Fehler d. Mittagsrohrs. — Beob-
achtungen in d. Astron. Nachr. IX, XIII, XVII.
Cesaris, Giovanni An gel o. — Je-
suit, später Abbate. Erster Astronom an
der Sternwarte zu Mailand. Director d. In-
stituts daselbst und Mitgl. d. Societä Ita-
liana {Mem. Soc. Ital XXII, pt. Ii; (CBJ. s)
(G.\nV (BS),
geb. 4 749, Oct. 30, Casale Pusterlengo
(Territorio Lodigiano),
gest. 1832, Apr. 4 8, Mailand.
Bedigirte von 1 775 an die Effemeridi di Milano,
welche sehr viele astron. Berechnungen, Be-
obachtungen u. Aufsätze von ihm enthalten,
z. B. : De phaenomeno meteorologico (1794) ;
De telescopio Herscheliano et de praecipuis
telescopiorum elementis (1795); De usu ob-
servationum stellarum circumpolarium (1 802) ;
Sulla paralasse delle stelle (1807) ; Metodo per
verificare la posizione della macchina equa-
toriale (4 809); Rifle.ssioni sul limite degli er-
rori probabili nelle osservazioni astronomiche
(4 844) ; Sul movimento oscillatorio e periodico
delle fabbriche (1813) ; Ritlessioni sopra gh
orologi astronomici (4 84 4); Riflessioni prati-
che sulla misura del diametro del sole (4 84 9).
— - Sopra la congiunzione inferiore di Venera
col Sole, 90 Marzo 4 782 (Mem. Soc. Ital. II,
4 784). Osservazioni di stelle pel Catalogo dl
413
Cesclii
Chaband la Tour,
414
CagnoU (Ib. X, 1803 et XI, <804}. Del clima
di Lombardia (Ib. XVIII, 4820). — Brevi cenni
inlorno alle costruzione della Carla topografica
di Lombardia (Mem. di Religiooe, Morale e
Letteratura, T. V. — Er vermass die Lombar-
dei). — Hinterliess einige ira Mailand. Institat
gelesene, aber nicht gedruckte Abhandi., z. B. :
Sui cannochiali Galileani (gele:;en 18U) ; Su
la misura della refrangibilit^ della li;ce (eben-
falls 4 84 4} ; Sui vetri periscopici di Wollaston
(4849).
Ceschi, Gaetano. — Prof. d. Astro-
noniie und Optik an d. Univ. zu Bologna
(MzJiJ (Maj.XYlUJ,
geb Bologna,
gest. 4 845, Jan. 3, Bologna.
Observationes mötöorologiques horaires (Bal-
let. Acad. Bruxelies VII, 4 840).
Cesi (Cesio, Caesius), Bernard o. —
Jesuit, Prof. d. Philosophie, Theologie und
Moral erst zu Parma, dann zu Modena
(TM) (B),
geb. 4 581 etwa, . . . Modena,
gest. 4 630, Sept. 4 4, Modena.*
Mineralogia sive naturalis philosophiae The-
sauri, in quibus metallicae concretionis, me-
dicamentorumque fossilium miracula terra-
rum pretium, colorum et pigmentorum appa-
ratus etc. Lugduni 4 636. De triplici sphaera
armillari, Araetaea et Geographica, atque adeo
de universa Astrologia etc. Compendium cos-
mographiae.
* gest. Sept. 4 (/). — Au der Pest.
Cesi, Federig 0. — Herzog v. Acqua-
Sparta, in Rom residirend (NU) (B) (BN),
geb. 4 585, Rom,
gest. 4 63 0, Aug. 4, Rom.
Gründete 4 603, Aug. 4 7 die Accademiade' Lin-
cej zu Rom , welche unter dem Schutz des
Cardinais Barberini bis .4 651 bestand (Siehe
Baldassaro Odelacalchi, Duca di Cesi ; Memorie
istorico-criliche dell" accademia de' Lincej e
del Principe Federigo Cesi, Roma 4 806). —
Versuchte parabolische Glaslinsen zu schlei-
fen, nahm sich des Copernicanischen Syste-
mes an und verlieh Galilei seinen Schutz.
Cesi, Innocenzo. — Mönch des
Monte Cassino (B) (BN),
geb. 1652, Mantua,
gest. 170 4, Aug. 5, Pavia.
Universalis harmonia mundi, Venet. 4 684.
Meteorologia artificialis et naturalis, Parmae
4 687. De meteoris dissertatio, Mantuae 4 700.
C6spedes, Andre Garcia de. —
KÖnigl. spanischer Kosmograph (B) (BN)
(NN),
geb
gest. 16H, Mai 29, Madrid.
Hidrografia y theorlcas de Planetas, Madrid
4606. Libro de Instrumenlos nuevos de Geo-
metria muy necessarios para niedtr distan-
cias y alturas, Ib. 4 606. Regiraiento de Nave-
gacion y de la Hidrografia, Ib. 4 606.
Ceulen (Keulen, Collen), Ludolph
van. — Prof. der Kriegsbaukunst an der
L^niv. zu Leyden, seit 4 600, vorher Lehrer
der Mathematik in Breda, Amsterdam und
auch Leyden (J) (SL) (B),
geb. 4 539, Hildesheim,
gest. 4 64 0, Dec. 31, Leyden.
Van de Circkel, daarin geleert wird le finden
de naeste proportie des Circkels-diameter le-
gen synen Omloop, Delft 4 596. De arithmeti-
sche en geometrische fondamenten etc. Leyden
164 8 (In dem ersten dieser Werke wird die
Zahl n auf 20, und in dem zweiten auf 32 De-
cimalstellen berechnet). Fundaraenta arith-
metica et geometrica, Lugd. Bat. 4645.
Ceva, Domenico. — Dominikaner
geb. 4 54 2 etwa, . . . Genua,
gest. 4 642, Genua.
De arte gnomonica. De cometa 4 3S0 viso.
De mensurationibus geometricis. Cinometria
contra Levini Hulaii circum proportionalem
Chaos mathematicum.
Ceva, T 0 m m a s 0. — Jesuit, Lehrer d.
Mathematik in d. Collegio seines Ordens zu
Mailand (J) (VJ) (BEJ),
geb. 4 648, Dec. 2 0, Mailand,
gest. 1737, Febr. 3, Mailand.*
De natura gravium, Mediol. 4 669. De ratione
aequilibri. De sectione geometrico-harmonica
et arithmetica. De cycloide ; de lineis phan-
tasticis; de flexibilibus, Ib. 4 699. Opuscula
mathematica, Ib. 4 699. — Erfand 4 693 ein In-
strument zur mechanischen Trisection der
Winkel (Vid. Act, Erudit. 4 695).
* gest. 1736, Febr. 3 (5) {BN).
Ceva, Giovanni. — Bruder des Vo-
rigen. Commissar d. erzherzogi. Kammer
zu Mantua (A) (Bj (BN),
geb. . . ., gest. . . .
De lineis se invicem secantibus, Mediol. 4 678.
Opusc. math. de potenliis obliquis, de peiidu-
iis et vasis , et de flurainibus , Ib. 4 682. Geo-
metria raotus, in qua de motu tarn simplici
quam composito traduntur, quae ad motum
aquarum explicandum utilia sunt, Bonon.
4 692. Tria problemala geometrica proposita,
Mantuae 4 74 0. De re numeraria, quod fieri po-
tuit, geometrice tractata, Ib. 4 744. De mundi
fabrica, unico gravitatis principio innixa, de-
que fluminibus etc. Ib. 4 74 5. Hvdrostatica
etc. Ib. 4 728.
Chabaud la Tour, Antoinc de.
— Genie-Officier in der französ. Armee,
zuletzt Direcleur du genie in Cette. Milgi.
d. Acad. zu Montpellier (HN),
geb. 4 7 27, Febr. 3, Nismes,
gest. 4 794, Aug. 5, Cette.
415
Ghabert
Challifl.
416
Mömoires sur les Volcans et les tremblements
de terre, 1785. Observation sur la disposition
des pierres de parement de mayonuerie bai~
gnöes par des masses d'eau quelconqua et plus
particuli^rement de Celles qui sont expos6es a
la raer, 1787.
Chabert, Joseph Bernard, Mar-
quis de. — Unter Ludwig XVI. Lieule-
nant-general des armees navales und am
nordamerikan. Freiheitskriege Theil neh-
mend ; beim Ausbruche d. Revolution nach
England wandernd, aber \S0% nach Frank-
reich zurückkehrend. Mitgl. d. Bureau des
Lon*itudes u. d. Roy. Society (BJ (BMJ,
geb, «723, Febr. 28, Toulon,*
gest. 1805, Dec. 2, Paris.**
Voyage fait en 4 750 et 175< sur les cötes de
l'Am^rique septeatrionale, Paris 1753. Atlas
g^,n6rale des cötes de la mer Mediterranöe,
Ib. ^791. Surdeux violens ouragans ^prouvös
ä Malte (M6m. Par. i 758} . Sur l'usage des hor-
loges maritimes etc. (Ib. 4 788). Astronom.
Beobb. (Ortsbestimmungen) in d. Mem. Par.
4 756, 57, 60, 67 und d. Mdm. Sav. 6tr. T. I.
Machine pour remonter plusieurs bateaux ä
la fois (Macb. approuv. par l'acad, T. IIj.
•geb. 1721, Febr. 28 (TÄ).
*♦ gest. Dec. 5 (Q).
Chabr ol de Murol , Michel. —
Astronom an d. Sternwarte zu Paris (LBJ,
geb. 1777, Nov. 4 8, Riom,
gest
Methode analyt. pour le calcul des öclipses
(Connaiss. d. tems. p. 4 807). Noch viele Rech-
nungen daselbst.
Ohacomac, Jean. — Adjunct an der
Sternw^arle zu Marseille bis 1854, dann
Adjunct an der zu Paris (Or),
geb. <823, Juni 2i, Lyon.
Entdeckte fünf der kleinen Planeten: Pho-
caea (1853, Apr. 6) , Polyhymnia (4854,
Oct. 28), Girce (4855, Apr. 6), Leda (1856,
Jan. 12) und Laetitia (4856, Febr. 8), dea
ersten auf der Marseiiler, die übrigen auf der
Pariser Sternwarte. Sah ausserdem die M a s-
silia nur einen Tag später als De Gasparis,
und die Amphitrite zwei Tage später als
Ä.Marth. Verfertigte einen «Atlas ecliptique«,
von dem im März 1857 die 2. Lief, erschien.
ChaiaCy Joseph. — Vicedirector der
königl. Sternwarte zu Madrid (LBJ,
geb. 4 7 66, Febr. 2, St.-Philippe, bei
Valencc,
gest.
Nahm, mit Rodriguez, Theil an d. Fortsetzung
d. franzüs. Gradmessung io Spanien.
Challes, s. Deschaics.
Challis, Jame-s. — Geisliicher, Prof.
d. Astronomie und Experimentalphysik an
d. Univ. zu Cambridge, Mitgl. d, Philosoph.
Society daselbst und der Roy. Society iu
London (Orjy
geb. 4 803, Dec. <2, Bramlree, Essex.
Mit (J. 3. Airyj Astronomical observations
madö at the Observalory of Cambridge, for
the years 4 8S5S to 1845, 4 6 vol. 4®, Cambridge
4 829—50. — On the extension of Borda's em-
pirical law of the distances of the planets from
the sun to tho distance of the satelliles from
thelr respective primaries (Cambridge Soc.
Tr. ill, 4 829;. On the theory of the small vi-
bratory motions of eiastic fluids (Ib. id.). On
the general equations of the motion of fluids,
both incompressible , and on the pressure of
fluids in motion (Ib. id.). Researches in the
theory oi the motion of fluids (Ib. V, 4 835).
On the decrement of atmospheric temperatore
depending on the height above the earth's sur-
face (Ib. VI, 4 838). On the motion of a small
sphere acled upon by the vibrations of an
eiastic medium i^Ib. VII, 1842). A general in-
vestigation of the differential equalions appli-
cable to the motions of fluids (Ib. id.). On a
new fundamental equation in hydrodynamics
(Ib. VIII, pt. I, 4 843). A theory of luminous
rays on the hypothesis of undulations (Ib.
pt. III, 1846). A theory of the polarisation of
liabt etc. (Ib. id.). A theory of the transmis-
sion of light through transparent media, and
of double refraction etc. (ib. pt. IV, 4 847). A
mathematical theory of luminous vibrations
(Ib. pt. V, 4 848). — On the course of a ray of
light from a celestica! body to the earth's sur-
face (Phil. Mag. XXXII, 4 848). On the velo-
city of sound (Ib. id., XXXIV, 1849 et k^^Ser.
I, 4 854). On a method of colculaling the orbit
of a planet or comet from three observed places
(Ib. XXXIII, 1849 und Mem. astr. Soc. XVII).
On the vibrations of an eiastic fluid (Ib. id.).
On a method of correctiag eqaatoreal obser-
vations for refraction (Ib. id.), On snherical
waves in an eiastic fluid (Ib. XXXIV, 4 849).
On some points of tho theory of fluid motion
(Ib. id.). On the modiiicaüon of sounds by di-
stance of propagalion (Ib. XXXV, 4849). On
a method of correcting the errors due to the
io; ms of the pivots of a transit Instrument (Ib.
XXXVI, 1850 und Mem. astr. Soc. XIX). On
a new equation in h>,drodynamics (Ib. id ).
On the principles of hydrodynamics (Ib. IV,
Ser. 1, 1851 ; IV, 4 852 et V. 4 853). On tho
cause of the nberration of light (Ib. III, 4 852).
On a mathematical theory of Foacault's pen-
dulum evperiment (Ib. id.). On two new theo-
rems relating to the moon's orbit (Ib. VII et
VIII, 4 854). On the theory of the moon's mo-
tion (Ib. VIII et XI, 4 855). Determinat. of the
longitude of the Cambridge Observatory by
galvanic Signals (Ib. VIIIj. On the excentricily
of the moon's orbit ;lb. IX, 4 855). On the
aberration of liiiht (Ib. id.). On the composi-
tion of colours on the hypothesis of undula-
tions (Ib. Xll, 4 856). On the transmutation of
rays of light (Ib. id.) — An accoiinl of obser-
vations undertaken in search ofthe planet dis-
covcred al Berlin on Sept. 23 4 84 G (Mem. astr.
417
Chalmers
Chapman.
418
Soc. XVI, 4 847). Report on the present slate
of analyticai tlieory of Hydrostatics and Hy-
drodynaraics (Report Brit. Assoc. <834 et ISa7 ;
deutsch von Klöden, Berl. 4 838). Rep. on tho
theory of capillary attraction (Ib. 1835).
Chalmers, Thomas. — Folgweise
Lehrer der Malheirialik an- d. Univ. zu St.
Andrews, Pfarrer zu Kilrnany, an der St.
John's Kirche in Glasgow, Prof. d. Moral-
philosophie an d. Univ. zu St. Andrews,
Prof. der Theologie an der zu Edinburgh,
zuletzt Pastor primarius der Dissidenten in
Schottland (CL) fG.iSilJ,
geb. 1780, März 17, Anstrulher, Grfs.
Fife, Schott!.,
gest. iSil. März 31, Morningside bei
Edinburgh.
Discoiirses on Ästronomy, Edinb. 1817.
Chamberlayne , John. — Königl.
Hisloriograph. Mitgl. d. Roy. Society (BD),
geb. .
eest. n23, 0(
On theeffectof thunder and lightningatSamp-
ford Courtney in Devonshire (Phil. Tr. 1712).
An account of the snnk Island in tbe Humber,
recovered from the sea (Ib. 1719).
Chambers , Ephraim. — In seiner
Jugend Lehrling bei einem Mechanicus u.
GlobusfabrikanteninLondon, später Schrift-
steller daselbst. MitgLd. Roy. Society. Quä-
ker (BDJ,
geb Keodal, Westmo-
reland,
gest. 1740, Mali 6, Canonbury-house,
Islington.
Cyciopaedia or an universal Dictionary of Arts
and Science, London 1728 (With Supplements
and modern improvements etc. by A. Eeed,
Ib. 1786). — Man betrachtet ihn als Erfinder
der Encyclopädien in alphabetischer Form.
Chambon, Joseph. — Arzt, Zeitlang
Leibmedicusd. Königs Johann Sobic.sky
von Polen, später wieder in Paris, in Mar-
seille und anderen Orten lebend (BJ,
geb. <647, . . . Grignan, Provence,
gest. nach 47 32
Suite des principes de Physique ou Traite des
metaux et des mineraux et des remedes qu'on
peut en tirer, Paris 1714. Principes de phy-
sique rapportes h la mödicine pratique, Ib.
1712, 1714 et 1716.
Chambro, s. Cureau de la Cham-
bre.
Chambrier, Pierre Andre. —
Goldschmidt in Genf (GS),
geb. 17 48, .. . Genf, gest. . . .
M6m. siir le laiton (Mem. Soc. des arts de Ge-
nöye, T. I, gekrönt von dieser Societät).
Poggendorff, Handwörlerhuch.
Chamisso, Adalbert (eigentl. Louis
Charles Adelaide) von. — Erst prenss.
0/lioicr, darauf längere Z(iit in Frankreich
u. d. b 'liwoiz lebend, von ISH an wieder
in RerJin, 1815 — 18 Begleiter d. russisch.
Expedition zur ileise lua die Welt unter
0. V. Kotzebue; später Conservator des
königl. Herbariums in Berlin, seit 1836
Mitgl. d. Acad. d, Wiss. daselbst (G. B. 1823;
(MAI) (N) (G. 17j,
geb. 1781, Jan. 27, Schloss Boncourt,
Champagne,
gest. 1838, Aug. 21, Berlin.
Bemerkungen und Ansichten auf einer Ent-
deckung.sreise in d, Jahren 1815 — 18 (Als 3.
Theii dos Reisewerks von 0. v.Kotzebae). No-
tices sur les iles de Corail ^n L. Choris : Voy-
age pittoresque autour du Monde). Über d.
Torf (Karsten'sArch. XI). Nordlicht-Beobach-
tung (Pogg. Ann. XXII, 1831). Über Maldona-
do's Reise (N. Geogr. Ephemerid. X). — Bo-
tanisches. Dem grösseren Publicum als Dich-
ter bekannt.
Champise, A n a s ta s e L o u i s C a d e t
de. — Präsident des Conseils für Brücken-
u. Wegebau, früher Divisionschef (^G. 1 8 M),
geb. 1769, Jan. 1 1, Paris,
gest. 18 47, Juni 4, Passy bei Paris.
Schriften über Hydraulik , Strassen - und
Brückenbau.
Changeaas, Pierre Nicolas. —
Scheint in Paris gelebt zu haben, vielleicht
als Privatmami (B) (BN),
geb. 17 40, Jan. 26, Orleans,
gest. 1800^ Oct. 3, Paris.*
Traite des extremes ou Elemens de la science
de la röalitä, 2 vol 12'\ Paris 1767. Meleoco-
graphie ou l'art d'observer les phönom^nes de
Tatmosphere, Ib. 1781. Des effets de Fölectri-
cite sur le barometre (Journ. Phys. XII, 1 778).
Sur le baromötrogrophe (Ib. XV, 1780). Sur
deux barom6trographes (Ib. XVI, 1780). Ba-
rometre ä appendice (Ib. XXIII, 1783).
♦ geb. 1710, Febr. 26, gest. 1803, Oct. 3 (Q).
Chapellej Abbe de la, s. Lacha-
pelle.
Chapello, A n n e J e a n P a s c a 1 C h r y-
sostome, s. Duc-de-la-C ha pelle.
Chapman, F r e d r i k Henrik a f. —
Vice-Admiral in der Gchwedischen Marine.
Mitgl. d. Acad- d. Wiss. und d. kriegswiss.
Acad. in Stockholm (S) (Or),
geb. 1721, Sept. 9, Gothenburg,
gest. 1808, Aug. 19, CarLscroiia.
Architecturn navalis mercatoria elc. Holm.
1768. Oni rütta sättet, at finna belagcnhcten
af ett skepps Centrum gravitatis i hojdo:; fto.
27
419
Chapman
Chaptal.
420
(Vet. Acad. Handl. 1787). Physiska rön om
det motständ Kroppar lida, som föras rätt fram
genom valtnet (10.1793). Om rätta formen pä
skepps-ankrar (Ib. -1796, auch Gilb. Ann. VI,
ISOO). Noch vier Abhandlungen da.selbsf.
Chapman, Robert William, —
Dr. Med., pract. Arzt (G. 33;,
geb. 1808 etwa,
gest. 18 42,Aug. 3,GuisboroiJgh,Yorksh.
Soll über Chemie, namentlich über Agricul-
turchemie geschrieben haben.
Chapman, E d w a r d J . . . — Prof. d.
Mineralogie und Geologie am University-
College zu Toronto in Cnnada, früher Prof.
am University-College in London (OrJ,
geb. 1821, Febr. 22 London.
Praclical Mineralogy, 1843. On essay on the
fundamental relations of Mineralogy to Ghe-
mistry and Physics, 1851. On the Constitution
of theneedle ore of bismuth (Phil. Mag. XXXI,
1847). On the discrimination of the protoxide
of iron from the sesquioxide by the blowpipe
(Ib. XXXII, -1848). On the detection of lead in
the presence of bismuth in blowpipe experi-
ments (Ib. XXXIII, 1848). On the notation of
crystals (Ib. XXXV, 1849). Identity of breis-
jakit and augit (Ib. XXXVII, 1850] . Employ-
ment of riüht rhomboidal prisms in crystallo-
graphy (Ib. id.) On the Classification of Silicates
(Ib. 4''» Ser. III, 1852). Noch verschiedene
rnineralog. Aufsätze, auch mathemat. Tafeln.
Chappe, Ignace Urbain Jean. —
Vor der Revolution Beamter im l'ranzös.
Finanzministerium, später mit seinem Bru-
der Claude Director der franz. Telegra-
phen-Linien, auch nach dessen Tode noch
in dieser Stellung bis -1823 (BS) (BN),
geb. .17G0, . . . Rouen,
gest. 1828, *
Histoire de la telegraphie. 2 vol. 8", Paris 1 824,
* gest. 1S2'», .Tan. 28, Taris {GG. 1S29); Jan. 2« {CL ;
heissl dort Jean Joseph).
Chappe, Claude. — Bruder des Vo-
rigen. Abbe (QJ (BN),
geb. 1763, Bridon, Le Maine
(Dop. Sarthe).
gest. 1805, Jan. 23, Paris.*
Sur un appareil propre a distinguer les deux
especes d'eleclrisalion (Journ. Phys. XXXIV,
1789). Sur un electrometre (Ib. id.). Nouv.
expfTJences qui tendent ä prouver que l'ele-
ctrieite ne favorise pas sensibiement I'accrois-
semeiit des parlies animales (Ib. XXXX, 1 792) .
Exposition (ies principcs doü dccoule la pro-
priete qu'ont les poIi;tes pour rccevoir et
emettre ä des J^randes üntanccs la matiere
clcctrique (Ib. id.). Dcscription d'un appareil
pour la decomposition de l'cuu (Ann. chiin.
VI, 17»s9). — Ch. wird j-ewöhniich als Erfin-
der des optischen Teletar.phen betrachtet, w eil
er dös Glück hatte, jjcine 1792 dum Nationai-
Convent übergebene Idee zuerst im Grossen
ausgeführt und sich dabei als Ingenieur-T6le-
graphe angestellt zu sehen ; Ch. F. Dupuis und
S. N. H. Linguet, so xvie J. A, B. Bergsträsser
haben ihm aber die Prioiität streitig gemacht,
und lange vor diesen hat Eobert Hook das Prin-
cip des opt. Telegraphen ausgesprochen Siehe
J. L. Boeckmaim : Über Telegraphie u. Tele-
graphen, Cärlsruhe 1794).
* stürzte sich aus MisBOiuth in einen Brunnen.
Chappe d'Anteroche, Jean. —
Abbe; Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris.
Oheim d. Vorhergehenden /'Mein. Par. 1 769^
(Bj (BN),
geb. 1722,März2, MauriaCjAuvergne, *
gest. 17 69, Aug. 1 , St. Lucar, Californien.
Voyage en Siberie, 3 vol. 4*, Paris 1763 (Un-
ternommen im Aultrage d. Academie, um den
Durchgang d. Venus durch die Sonnenscheibe
am 6. Juni 1761 zu beobachten). Voyage en
Californie, 1 vol. 4", Ib. 1772 (Ebenso, um den
Venusdurchgang vom 3. Jan. 1769 zu beob-
achten). Mem. sur le passage de Venus sur le
soleil etc. Petersb. 1762. — Sur l'orage du
6 Aout 1767 et d'un coup de foudre qui s'est
el6v6 de la terrasse de l'observatoire (Mem.
Par. 1767). Sur la theorie des deux cometes
de 1760 (Ib. 1760). Noch sehr viele astron.
Beobachtungen daselbst.
* geb. 1728, März 2, {HL).
Chaptal, Jean Antoine Claude,
Graf von Chanteloup. — Sohn eines
Apothekers, foigweise Arzt u. Prof. d. Che-
mie in Montpellier, Besitzer grosser che-
mischer Fabriken, unter Napoleon Mi-
nister des Innern (1800 — 4), Mitglied des
Erlialtungssenat (1805); Graf und spater
Pair von Frankreich. Mitglied des Instituts
(1798) u. d. spätem Acad. d. Wiss. (BS)
(BN),
1736, Juni 4, Nogaret, Dep. Lo-
zere, *
183i, Juli 30, Paris.
Elemensde chimie, 3 vol. 8", Paris 1790, neue
.Aufl. 1796 u 1803. Traite des salpötres et des
goudrons. Ib. 1796. Tableau des principaux
sels terreux etc. Ib. 1798. Essai sur le perfe-
ctionnement des artschimiques en France, Ib.
ISOO. Essai sur le blanchlment, Ib. 1801. Art
de faire, de izouverner et de perfectionner les
vins, Ib. !80l, neue AuH. 1819. Traitö thcor.
et prat. de la culture de la vii:neetc. Ib. 1802,
neue Aufl. 1811. La chimie appliquce aux arts,
4 vol 8", Ib. 1S06. Art de la teifiture du co-
ton en rouge, Ib. 1807. Art des principes chi-
miques du teinturier degraisseur, Ib. 1808.
L'Industrie fran^aise, 2 vol. 8^ Ib. 1819. Chi-
mie appliquee ä l'agriculture, 2 vol. 8", Ib.
1S^;{, neue .\ull. 1S29. — Sur quelque."* pro-
priotös de l'acide muriatique oxigrrie (Ann.
cfiiin. I, 1789,, .McNCn de iabriquer de bonno
poU'rie a .Marseilio (Ib. II, 1789). Sur quelques
phcnomenes quo pr.:^seiite la combustioii du
geh
gest.
421
Charante
Charpentier.
422
soufre (Ib.id ). Combinaison direcfe desprin-
cipes d'alun (Ib. Jlf, i789i. Sur la dissolutlon
des Oxides nicrcuriel par le gas oxygene (Ib.
IV, i 790). Vlies genörales sur la formation du
salpL'tre ;lb. XX, 4 794). Sur Ic savon de laine
clc. (Ib. XXI, 4 797). Sur la fabrication de l'a-
cetile de cuivre (Ib. XXV, 1798). Sur la ne-
cessitö et le nioyen de cultiver la barille en
France (Ib. XXVI, 17 98). Sur ieffet des mor-
dans dans la teinture en rouge du coton (Ib.
XXVIII, 1798). Sur les differences entre l'a-
cide ac^teux. et l'acide acetique (Ib. id.). Sur
la mani^re dont on fertilise les inoniagnes dans
les Cövönes (Ib. XXXI, ^799). Analysen des
diverses soudes (Ib. XXXXIX, 4 80 4). s'urladi-
stillation des vins ;Ib. LXIX, 1809). Sur quel-
ques Couleurs trouvöes ä Pompeia (Ib. LXX,
1809). Sur la peinture encaustique des anciens
(Ib. XCIII, 1815). Sur le sucre de betterave
(Ib. XCV, 1815). Verschiedene Berichte da-
selbst.
* geb. Juni 5 (CZ), gest. Juli 29 (ÄCP.LU).
Charante, Ni c o 1 a u s Henrik van.
— Dr Med., pract. Arzt in Rotterdam (OrJ,
geb. <82<, . . . Rotterdam,
gest. 18 47, . , . Rotterdam.
Diss. hlst. med. de AntonüLeeuwenhoekii, me-
ritis in qaasdani partes anatomiae microsco-
picae, Lugd. Bat. 1844. Diss. phys. inaiig. con-
tinensdisquisitiones experimentajes et theore-
ticas circa magnetismum rotatione excitatum,
Ib. 1844.
Charas, Mo'ise. — Arzt, Apotheker,
Demonstrator d. Chemie am Jardin royale
(botan. Garten). Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (BJ (HFP),
geb. 1618, Uzes, Languedoc,
gest. 1698, Jan. 17, Paris.
Histoire naturelle des animaux, plantes et nii-
nöraux, qui entrent dans la composition de la
Tberiaque d'Andromachus, Paris 1669. Phar-
macopee royale galenique et chiraique. Ib.
1676. Sur la pröparation de l'encre de Chine
(Anc. Mem. Par. T. II). Sur la nature des sels
(Ib. id.). Methode de tirer un liqueur acide
de l'antimoine (M6m. Paris 1700).
Charlard, Louis Martin. — . . . .
. . . (Q),
geb. . . . Peronne, gest. 1798 .. .
MitP. Bayen: Recherches chimiques sur l'ö-
tain, Paris 1781.
Charles, Jacques Alexandre Ce-
sar. — Prof. d. Physik am Conservaloire
des Arts et Metiers , Mitgl. u. Bibliothekar
d. Acad. d. Wiss. zu Paris; früher Beam-
ter im Finanzministerium und viele Jahre
lang Privatvorlesungen über Experimental-
physik in Paris haltend (BS).
geb. 174 6, Nov. 12, Beaugency,
ge.st. 1823, Apr. 7, Paris.
Theoreme sur les equations en difförences
finies (Mem. Par. 1783). Recherches sur le
calcul integral (Ib. 1784). Sur l'intögration
d'une espöce singuliere d'6quations ä diffe-
rences finics (Ib. 1786). Essai sur les moyens
d'etablir entre les thermoraetres une compa-
rabilite etc. (Ib. 1787). Sur les principes de
la difförentiation et sur les integrales particu-
iieres (Ib. 17 8S). Nouv. recherches sur les
dquations en differences finies etc. (Ib. id.).
Sur les integrales des equations aux differences
iinies et sur d'autres sujets (Mem. sav. etrang.
T. X]. Precis de quelques exp^riences eiectri-
ques (Journ. Phys. XXX, 1787). — Ch. ist Er-
finder der mit Wasserstoffgas gefüllten Aero-
staten (Charürrcs) , und mit einem solchen
machten er und Eobert am 1. Dec. 1783 zu
Paris zuerst eine Luftfahrt; er erfand ferner
ein Hydromelre (hermomctrique und verbes-
serte den GravesanJ'scher; Heliostat (Biot,
Traitöl, 414 u. HI, ^75).
ae
— Marine-Of-
Charz&ieres,
ficier (Q) (BN),
geb. anfangs XTfll. Jahrb.,
gest. kurz nach 1772.
Memoire sur lobservation des longitudes en
mer, Paris 1767. Experiences sur les longi-
tudes faites ä la mer en 1767 et 68, Ib. 1768
(Darin d. Beschreib, d. Megameters). Theorie
et pratique des longitudes en mer, Ib. 1773.
Charpentier, Francois Philippe.
— Erst Kupferstecher, dann Mechanicus
(mit dem Titel : Königlicher) in Paris (BN),
geb. 173 4, Oct. 3, Blois,
gest. 18 17, Juli 5 2, Blois.
Erfand eine neue Feuerspritze, eine neue Si-
gnal-Laterne, einen neuen Leuchttburm, eine
Metallschneide-Maschine, eine Maschine zum
gleichzeit. Bohren mehrer Flintenläufe usw.
Charpentier, Johann Friedrich
Wilhelm Toussaint von. — Von
17 66 bis 1785 Prof. d. Mathematik u. auch
Physik an der (1766 eröffneten) Bergaca-
demie zu Freiberg, dann Mitgl. d. Oberberg-
amts, Directgr d. Alaunwerks zu Schwem-
sal und zuletzt Berghauptmann in Freiberg
(WS) (MM),
geb. 1738, Juni 24, Dresden,
gest. 180o, Juli 27, Freiberg.
MineralogischeGeographied.Kursächs. Lande,
Leipz. 1778. Beobachtungen über d. Lager-
stätten d. Erze usw Ib. 1 799. Beitrag zur geo-
gnost. Kenntniss d. Riesengebirges, Ib. 1804.
Von den ursprünglich und neu entstandenen
Bergen (Beschäft. Gesellsch. naturf. Freunde
in Berlin, II) . Brief an Acliard über mineralog.
Gegenstände (Ib. III). Vom Granit u. Gneuse
(Ib. id.). Due lettere orittologiche (Atti di Sie-
na, T. VI). Über d. Aufbereit, d. Erze auf d.
St. Anna-Schacht zu Kremnitz (Bergbaukunde,
II). Vom Gang d. Amalgarairwerke in Sach-
sen* (Ib. id.). — In Folge der auf einer Reise
27*
423
Charpentier
Chastelet.
424
nach Ungarn im J. 1785 gemachten Erfahrun-
gen, wurde nach seinem Plan d. grosse Anial-
gamirwerk in Freiberg angelegt. — Notizen in
Gilb. Ann. XII, XIV u. XXII.
Charpentier, . . . Toussaint von.
— Berghaupfmann von Schlesien, in Brieg
wohnhaft, früher Ber^hauplmoiin in Dort-
mund, Sohn d. Vorigen fM, llj (G. I 8 M) (JSj,
geb. 17 80, Nov. 2 2, tYeiberg,*
gest. 18 47, Miirz I, Brieg.
Kurze Beschreib. sämnitHcher beim Ämalga-
iiiirwerke aiifd. Ifalshriicke h. Freihcrg vor-
kommend. Arbeiten, Halle 1802. Übersetzung
V. Kinman's Allgm. Borg^verks-Lexicon, Leipz.
4 308. Darstcll. d. Höijon verscliiedn. Berge,
Fiü.sso u. Orte ."Schlesiens, Breslau ISi^. Be-
mL-rkk. auf e. Reise v. Breslau über Salzburg
u. Tyrol, d. siidl. Schweiz nach Rom, Neapel
u. Paestum, 2 Bde. 8°, Leipz. 1820. Über d.
Gletscher (Güb. Ann. LXIII, 1819).
* geb. 1779, Nov. 22 (N) (NS).
Charpentier , Johann G... F...
— Director der Saline zu Box im Wandt-
lande, Honorarprof. d, Geologie an d. Aca-
demie zu Lausanne. Bruder des Vorigen
(Or) (G.\Sly6),
geb. 178 6, Dec. 7, Freiberg,*
gest. 1855, Sept. 12, Bex.
Mcm. sur la nature et le gisementduPyrox.ene
en röche, connii sous le nom d'llerzolithe,
Paris 1812. Bericht über d. SicJserheitsmaüss-
nahnien gegen den unteren Getroz-Gletscher
(Mit Saclier u. Trechsal) , Zürich 1821. Essai
sur la cünstifution go:>_,nostique des Pyröiiees,
Parih 1 8i3. Sur lu cause probable du transport
desblocs erraüquosdc iaSuisso, Ib. 1835 (auch
Ann. Mines VII! u. deutsch in Fröbel u. Heer's
Millheil. ans d. Gebiet d. theoiet. Erdkunde).
Essai sur les glaciers et sur le terroin erratique
du bassin du Rhone, Lausanne 1841. Obscr-
valions sur le terrain granitique des Pyrenees
(Journ. Min. 1813). (Jber d. Granit in d. Py-
renäen (Gilb. Ann. XLV, 1813). (jber d. Py-
roxenfels daselbst (Ib. LXVII, 18H). Decou-
verte de l'iode dans le sei de Bex (Ann. Min.
X, 1825). Sur la nature etle gisemenlduGypse
de Bex (Ib. V, 1820). Sur la positlon g(''OgnGSi.
du terrain salifere des environs de Wimpfen
sur le Neckar fib. VIII, 1823). Über d. Sehen
d. Sterne bei Tage aus tiefen Schächten (Mit-
theil, d. naturf. Gesellsch, zu Bern 1851).
*geb. 1787, Dec. 7 (üf.ll).
Chasles, MicheL — Prof. d. Geo-
däsie u. Maschinenkunde an d. ficole po-
lyfechnique (seit 1841), onch Prof. d. hö-
heren Geometrie an d. Facultät d. Wiss.
in Paris. Mitgl. d. Listiluts seit 1 85 L Frü-
her Piof. in Chartres (OrJ,
geb. 1793, Nov. 1 'i , Epernon (Drp.
Eure et Loire].
Recherches de gcomdtrie pure .*iur les li^ne.«;
et les surfaces du 2"»*-' degre, 1829. MC'nv sur
les propriötes g6n. des cönes du 2"*' ordre,
1830. Mem. sur les propr. gen. des coniques
spheriques, 1831. Sur le passage du premier
livre de la geometrie de Boece, relatif ä un
nouv. syst, de numeration , Bruxelles 1836.
Aperrui Iiistoriqus sur l'origine et le develop-
pement des mcthovles en geometrie etc. 1 vol.
4". Ib. 183 7 (Deutsch von L. A. Solmcke: Ge-
schichte d. Geonielrie, Halle 1839). Trailc de
geometrie superieure, Ib. 1852. — Explicalion
de l'abacus de Boece etc. (Gompt. rend. IV,
I837j. Solution .=!y!itlictique du probleme de
lattraetion des eüipsoides etc. (Ib. V, 1837 et
VI, 1838). l)ö la connaissance qu'ont eue les
anciens dune numeration d^cimale 6crite etc.
ilb.VI). Sur lorigine de notre Systeme de nu-
meration (Ib. VIII, 1839). Enonce de deux
theoremes genöraux sur Tattraction des corps
et la th^orie de la chaleur (Ib. id.). Sur les
apparitions period. a etoiles filantes observees
du VI« au XIP siecle' (Ib. XII, 1841). Sur la
nature des Operations algöbriques attribuees
ä Fibonacci ; sur les droits de Viete möconnus
(Ib.id ). Sur quelques points de l'hist. de I'a!-
gebre (Ib. XIII, 1841). Sur le traitö d'ArcM-
mede : de numero arenae (Ib. XIV, 1842).
Explication des Iraitös de l'abacus ffb. XVI et
XVII, 1843). Propriet6s geometr. relatives au
mouvement infiniment petit dun corps solide
libre dans Tespace (Ib. XVI). Propriet^s gen.
des arcs d'une section conique, dont la ditle-
rence' est rectifiable (Ib. XVII). Conslruction
göomötr. des amplitudes dans les fonctions el-
liptique? etc. (Ib. XIX). Sur la lemniscate (Ib.
XXI, ^'.''i5). Sur les ügnes geodösiques etc.
(Ib. X>. 'l, 1846). Theoreme gen. sur la de-
.scriptioi» de^, ügnes de courbure des surfaces
du 2'"^ dcgrc (Ib. id.). Gineralisation de la
thäorie des Foyers des sections coniques etc.
(Ib, id.). Recl.crchessur l'astronomie indienne
(Ib. XXIII, 1846). Diverses proprictes des
rayciis vecteurs et des diamotres d une section
conique etc. (Ib. XXVI, 1848). Construct. de
la courbö du 3"'^ ordre determinee par neuf
points (Ib. XXXVI, 1853). Sur les courbes du
4me ordre (Ib. XXXVII, 1853). Viele Aufsätze
in Liottville's Journ. math., z. B.: Sur quelques
prcpriotes generales des surfaces gauches (II,
1837). Theoremes generaux sur les systömes
des forces et leur moments (XII, 1847) etc.
Chastel, Charles. — Baron, Artillerie-
Capilän er.st im Dienst d. Genfer Republik,
dann in dem der Königin v. Ungarn (SGJ,
geb. 17 43, . . . Genf, gest. . . .
Description d'une machine pour s6parer l'or
et l'argent des terrcs et scories par le moyen
de la trituration et de ramalgamation (M6m.
Soc. des arts de Geneve, T. I).
Chastelet,* Gabriele lilmilie Le
T 0 n n e 11 e r de B re t e u i I , Marquise d u.
— Tochter des Barons de Breteuil (In-
Iroducleur des ambassadeurs) u. Gemahlin
dos Gencr.d-Lieutonimls, Marquis de Clia-
stelet-Laumont (BN) (Q) (LUj,
425
Chatellard
Chauvelot,
426
geb. 170 6, Dec. H, Paris,
gest. 17 49, Aug. \0, Lnneville.
Institulionsde physiqiie. Paris < 740. Reponse
ä la lettre de Mr. Mairan sur la question des
forces vives, Briix. 4 741. Diss. sur la nature
et la propagation du feu ; gekrönt von der Pa-
riser Acad.^tMöm. de Prix, T. IV, 1738, auch
für sich anonym) , Paris ^7'i4. Newton's Phi-
losophiae naturalis principia mathennatica, ins
Französische übersetzt, Ih. 1756 (posthuin).
* In neueren Werken Chatclet geschrieben.
Chatellard, ... — Jesuit, Prof. der
Hydrographie zu Toulon (QJ,
geb. . . ., gest. 1757, Oct. 15, . . .
Recueils des iraitcs de mathematiques a i'u-
sage des gardes de la marine, 4 vol. 12**, Tou-
lon 1749.*
* Dasselbe Werk wird lu (Q) auch zugeschrieben dorn
Prof. d. Hydrographie in Toulou J. J. Du chatel-
lard, geb. 1C9l^ Dec. 21, Lyon, gest 17;]3, Oct. 15,
Chaudet, LaurentJean. — War-
dein an der Münze zu Paris (OrJ,
geb. 1783, Mai 19, Paris,
gest Paris.
Sur quelques expöriences tendant a determi-
ner par la coupellation et le depart seulement,
le titre exact d'un lingot contenant de l'or, du
platine, de l'argent et du cuivre (Ann. chim.
phys. II, 1816). Sur raction de l'acide hydro-
chiorique sur les ailiages d'etain et d'antimoine
(Ib. III, 184 6). Surressaid'orfin(Ib. 1V,<817).
Sur 1 action de Tacide hydrochloriquc sur les
ailiages d'ölain et de bismuth (Ib. V, 1817).
Sur le cuivre jaune (Ib. id.). Sur la fabrica-
tion dos mödaüles coulües (Ib. VI, 1817). De
l'action de lacidc hydrochloriquc sur les ai-
liages de cuivre et d'etain (Ib. VII, 1818). Sur
l'eniploi du bisrnuth dans la determination du
titre des mati^res d'or et d'argent (Ib. VIII,
•5818). Sur la volatllisation du bismuth (Ib. IX,
i 818). Des phenomenes que prcsentent quel-
ques mctaux lorsqu'on Jes soumet ä la coupel-
lation etc. (Ib. XII, 1819).
Chaudoir, A n t oi n e. — Prof. d. Phi-
losophie, Astroiioraie und experimentellen
Physik an d. Univ. zu Franeker (KL. 182 4;,
geb. 17 49, Oct. 8, Spaab. Lüttich,
gest. 1824, Febr. 20, bei Harlem.
A. a. Ort keine Schriften genannt.
Chaulnes, Michel Ferdinand d'Al-
b e r t d'A i 1 1 y , Duo d e. — Pair von Frank-
reich, General-Lieutenant in d. franz. Ar-
mee, Gouverneur d. Picnrdie. Ehrenmitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Paris ^Mem. Par, 1769;
(BJ (BN),
geb. 1714, Dec. 31, Paris,
gest. 17 69, Sept. ?3, ....
Nouvelle melhode pour diviser les Instruments
de mathematique et d'astrononiie, Paris 1708.
Der.criplion d'un microscope et de differens
micrometres destines ä mesurer des parties
circulaires ou drojtes avec la plus grande pre-
cision, Ib. 1768. — Observations sur quelques
experiences de l'optique d'ljaac Newton (Möm.
Par. 1755). Sur une plate-forme pour diviser
les Instruments de mothemaüque (Ib. 1765}.
Sur quelques moyens de perföctionner les In-
struments d'astronomie (Ib. id.). Sur quelques
experiences relatives ä la dioptrique (Ib. 1767
— betreffend die Construction achi oniatischer
Fernröhre). Astron. Beobb. (Ib. 1765 u. 1769).
Chaulnes , Marie Joseph Louis
d'AIbert d'Ailly, Duc de. — Sohn des
Vorigen , bis zum Tode seines Vaters den
Titel Duc de Peoquigny führend. Oberst in
der französ. Armee, später privatisirend.
Mitgl. d. Roy. Society (B) (BN),
geb. 1741,
gest. nach 1789, . . .
Nouvelle möthode de salurer d'air fixe ä la
fois et en moins dune minute 30 pintes d'eau
etc. Paris 1778, Experiences sur Tair fixe qui
se degage de la biere eu fermentalion (M6m.
sav. elrang. T. IX). EtTet de l'acide nitreux et
de l'alcali sur les insectes qui nagent dans le
vinaigre (Mem.. Par. 1765). On the method of
preparing pure and white fusible salt of urine
and perfectly transparent phosphoric seid
(Phil. Tr. 1783).
Chaussier, Frangois. — Prof. der
medicin. Facultät zu Paris. Erster Arzt am
Hospice de laMaternile. Zeillang auch Prof,
d. Chemie and.^ficole polytecbnique. Mitgl.
d. Instituts und d. Acad. roy. de Medicine
zu Paris (BN),
geb. 1746, Dijon,*
gest. 1828, Juni 9, Paris.
Mit Guyton de Morveau u. Bertrand: Descrip-
tion de l'areostat de l'acad. do Dijon, Dijon
1784, — Mem. sur l'air inflanuuabie (Journ.
phys. 1777). Sur le borale de mercure (Ib.
id.). Sur l'acide de ver ä soie (Ib. 1783). Sur
quelques moyens «l'(5conomie et de perfcction-
nementdans les fabrique.sde chapeaux (Journ.
de Teccie polytechn. Gab. II, 1793). Viel Me-
dicinisches,
* geb. 3750 etwa, . . . (<5\
Chauvelot, Sylveslre. ■ — Capitän
im Geniecorps d. franz. Anree, emigrirte
1792 nach Deulschiand, verkehrte mit
Küstner, Gauss, v. Zach U.A., und
ging IS';»:) nach Frankreich zurück (BN),
geb. 1747, . . . Beaun(:,
gest. 1840 etwa,
Introii'ceion s röleclricilo, avec de« explica-
tions a nombre de ph(^nonienes de chimie, <ie
physiquc etd'economie a.iimaio, Madrid (Bay-
onnO' 1788, Nouvelle introduction .\ la Geo-
metrie ou thöorie exacte et iuintueuse de I'ö-
tendu^, Brunsvic 1802.
427
Chauvenet
Chenevix
428
Chauvenet, William. — Prof. der
Mathematik an d. United Stales Naval Aca-
demy zu Annapolis in Maryland, früher an
d. Naval School in Philadelphia (J. U.) fOr),
' geb. 18^0, Mai 24, Philadelphia.
A treatise of plane and spheiical trigonometry,
Philadelphia 1850. Solution of a problera in
sailing (Süliman's Journ. XLVI, ^844). On de-
terminalion of longilude hy the moon (Ib. New
Ser. VIII, <S49). New method of correcting
liinar distances (Gould, Astr. .lourn. II, 4 852).
New formulas of spherical trigonometry (Ib.
III, 1854). On the Solution of some trigono-
nietric equations by series (Ib. id.),
Chauvin, £ t i e n n e. — Verliess bei
Aufhebung des Edicts von Nantes sein Va-
terland, ging erst nach Rotterdam, dann
nach Berlin, und ward hier Prediger der
französ. -reform. Gemeinde, Inspector des
College fran^ais u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
(IIN) (B) (BN) fJJ,
geb. Kj40, Apr. 1 8, Nlme.s,
gesl. 1725, Sept. 6, Berlin.*
Gab heraus : Nouveau Journal des Sfavans,
1694 — 98, die ersten Bände in Rotterdam, die
späteren in Berlin. Lexicon phllosopbicum,
Rotterd. 1692. De nova circa vapores hypo-
thesi (Mise. Berolin. T. I, 1710).
* gest. Apr. G{ffL) {ITFP).
Chavannes, Daniel Alexandre.
— Honorarprof. d. Zoologie an d. Acad.
zu Lausanne. Mitgl. d. grossen Raths d.
Canton Waadt {VGS.\SiS),
geb. 17 65, Juli 25, Vevey.
gest. 18 46, Oct. 29, Lausanne.
M6m. sur les paragr^Ies (Bibl. univ. XXVIII,
4 824). Ausserdem Geologisches und Zoologi-
sches. — War Mitstifter d. allgem. Schweizer
Naturforsch. Gesellschaft im J. 1815.
Chavignaud, Pierre Leon. —
Lebrer d. Mathematik, d. engl. u. deutsch.
Sprache in Paris, dann Lehrer d. Mathema-
tik in Chateauroux, endl. Direct. d. Lan-
casterschule zu Saintes, Dep. Charente in-
ferieure (TqJ,
geb. 1791, . . . Saintes,
gest. 1837, . . . Saintes.
Nouv, arithm^tique appliquee au commerce
et ä la marine, mise en vers , Toulouse 1843
(6"^«edit. Lyon 1847).
Chazelles, Jean Mathieu de. —
Prof. d. Hydrographie bei d. Galeeren in
Marseille, als solcher von 1693 bis 1695
eine astronom. Reise nach d. Levante u.
Aegypten machend. Auswärt. Mitglied d.
Acad. d. Wiss. in Paris (Mem.Par.\l\0)
(B) (BN),
geb. 1657, Juli 24, Lyon,
gest. 1710, Jan. 16, Paris.
Remarques sur la difförente maniere de voguer
des rames ordinaires et des rames tournantes
nouvellement propos<5es par Mr. duGuet (M6m,
Par. 1 702). Sur la construction des cartes hy-
drographiques et des echelles de latilude (Ib.
id.). Viele astron. Beobb. (besonders Ortsbe-
stimmungen) , auch einige magnetische , auf
seiner Reise und in d. M6m. Par. 1701—1709.
Unterstützte 1683 u. 1700 Cassini bei d. Grad-
messung in Frankreich.
Chelius, Georg Caspar. — Erster
Rechenei-Schreiber d. Stadt Frankfurt a. M.,
früher Schullehrer daselbst (J. F. Hdu-
schild, a. a. 0.),
geb. 1761, März 22, Obersteden, bei
Homburgv. d.Höbe,
gest. 1828, März 8, Frankfurt a. M,
Maass- und Gewichtsbuch, Frankfurt 1805,
3. Aufl. von J. F. Hauschild, Ib. 1830. Über
d. wahre kölnische Mark, Ib. 1820. Noch ei-
nige metrolog. Schriften.
Chemnitz, Johann Ilieronymus.
— Pastor d. deutschen Garnison-Gemeinde
in Kopenhagen, vorher Gesandlschaftspre-
diger in Wien und Compastor in Rends-
burg. Mitgl. d. Gesellsch. naturf. Freunde
in Berlin (W) (NK) (NGB),
geb. 1730, Od. 10, Magdeburg,
gest. 1800, Oct. 18, Kopenhagen.*
Vermulhung über d. Entstehung d. Chalce-
don-Drusen (Beschäft. d. Gesellsch. naturf.
Fr. I). Beschreib, einer Reise nach Faxoe u.
Stevens Klint (Ib. II). Von d. Kienholz in d.
Seeland. Torfgruben (Ib. III). De quibusdam
testaceis et cruslaceis deperditis etc. (Skrift.
Kiöbnh. Selsk. N. Sarai. 111). Viel Zoologisches.
♦ gest. Oct. 12 {Br).
Chenevis, Richard. — Vermögen-
der Privatmann von einer aus Frankreich
stammend*en protestantischen Familie. Mit-
glied d. Roy. Soc. (TD) (ABO) (BS) (HFP),
geb. 177 4, Dublin,
gest. 1830, Apr. 5, Paris.
Remarks upon chemical nomenclature etc.
Lond. 1802. On mineralogical Systems, Ib.
1811 (zuerst in d. Ann. chim. LXV, .1808). —
Analysis of the arseniates of copper and iron
from'Cornwall (Phil. Tr. 1801). On Dr. James»
powder (Ib. id.). Observ. and exprm. upon
oxygenized and hy peroxygenized muriatic acid
(Ib. 1802). Analysis of the corundum, and on
the affinities the earths are supposed to have
for each other in the humid way (Ib. id.). On
the chemical nature of the humours of the eye
(Ib. 1803). On the nature of a metallic sub-
stance lately sold in London as a new metal
under the title Palladium (Ib. id.). Ontheaction
of platina and mercury upon each other (Ib.
1805). — Analyse de quelques pierres magno-
429
Chenot
Chevalier.
430
sienneÄ (Ann. chim. XXVIII, 1798). Sur un
principe vägetal parliculier contenu dans le
caf6 (Ib. XLIII, 1802). Sur la propriöt^ ma-
gnötiquo du nickel et du cobalt (Ib. XLIV, J 802) .
Sur une noiiienclature chimique elc.,(lb .id.).
Remarques sur un ouvrafe (de Winterl) inti-
tul<^: .Mal6riuux pour servir de base ä une clii-
mie du dix-neuvieme siecle (Ib. L, 1804). Sur
un Memoire du Dr. Weiss etc. (Ib. LH, 1804).
Sur l'alumine pure de Halle (Ib. LIV. 1805).
Rcfle\ion.'i sur quelques mcHhodes mineralo-
giques (Ib. LXV, 1^08). — Analysis of a ne\v
lead ore (Nicholson's Journ. 1 801 )'. Analy.si.s of
Manachanito froin Bolany Bay (Ib. id.). On
tliequantily of sulphur contained in sulphuric
acid (Ib. 1802). Rcsearches on acetic acid (Ib.
1810).
Chenot, Adrien. — Zu Glich y-la-
Garcmie wohnhaft, wahrscheinlich Fabri-
kant (Die biogr. Notiz von Nickles in
Sillim. Journ. N. Ser. T. XXI sagt nichts
darüber),
geb. 1805 etwa,
gest. 1855, Nov. 27, . . .*
Les chaudi^res ä vnpeur sont des machines
öleclriques etc. Paris 1844. — Sur Toxide de
carbon pur, considere comme poison (Compt.
rend. XXXVIII, 1854). Pouvoir fulminant du
silicium (nach spaterer Berichtigung nicht Si-
licium, sondern Silber) ä I'ötat d'öponge mö-
tallique (Ib. XL, 1855). — Legte 1849 zu Cli-
chy eine Fabrik zurDarstellung von schwarara-
förmigem Eisen an (durch Reduclion des Oxyds
mittelst Kohlenoxydgases), wovon ersieh gros-
sen Nutzen bei der Stahlfabrikation usw. ver-
sprach (Darüber seit 1849 viele Notizen in d.
Compt. rend.).
* stürzte vier Stock hoch von einem Balcon herab, in
Folge eines Schwindels, den er sich durch Einath-
mcn von Kohlenoxydgas zugezogen hatte.
Chereaa, Antoine. — Apotheker zu
Paris, Menibre adjoint d. Acad. roy. de Mö-
dicine daselbst (QJ,
geb. 1776, Dec. 12, Paris.
Repertoire du pharmacien etc. Paris 1812. Auf-
sätze im Journ. de Pharmacie und Journ. de
chimie medicale. Über d. Aescuiin (Buclmer's
Repert. XX, 1825).
Ch6rubin-Sando!iiii, ... — Ca-
puziner (B) (BN),
geb üdine.
Lebte im XVI. Jahrb.
Taulemma cherubicum catholicum, universa-
lia ac parlicularia continens principia sive in-
strumenta ad horas omnes italicas, bohemi-
cas, gallicas atque habylonicas, diurnas atque
nocturna.^ dignoscendas, et ad componendum
per Universum orbem earum multiforniia ho-
rologia exquisltissimum, 1 vol. fol. Venetiae
159S. Nova hnrologiorum inventio, Ib. 1599.
Ch^rubin, ... — Capuziner d. Pro-
vinz Touraine (B) (BM),
geb Orleans.
In d. 2. Hälfte d. XVII. Jahrh. lebend.
La dioptrique ocuKiire ou la thdorie, la positive
et la mecaniquc de l'ocuiaire dioptrique en
toutes ses e.spcces, Paris 1 671 . La vision parfaito
ou le concours des deux axes de la vision en un
scul point de l'objet, Ib. 1677. La vision par-
faite ou la vuc dislincte, Ib. 1681 (Fortsetzung
d. vorig. Werks;. ElFets de !a force de la con-
tiguitö des corps, par lequel on r(^pond aux
experiences de la cramte du vuide et ä celles
de la pesanteur de lair, Ib. 1679. Expörience
justifiöe pour lelevation des eaux par un nou-
veau moyen ä teile hauteur et en teile quan-
tite que ce soit, Ib. 1681. Diss. en laquellc
sont rösolues quelques difficultes prötendues
au sujet de linvenlion du binocle.
Gh6seaux, s. Loys de Cheseaux.
Chesnecopherus,'*' Niels. — Nach
vollbrachten Studien auf d. CoUegium Mau-
ritianum in Cassel, 1593 Magister u. 1599
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Mar-
burg, 1602 aber vom König Carl IX. von
Schweden zurückberufen und zum Ilof-
kanzler ernannt; später schwedischer Ge-
sandter in Deutschland (S) (St) (Aj,
geb. 15**, . . . Kumla Socken, Nerike,
ge-st. 163i,
Rosarium mathematicum , Cassel 1600. Isa-
goge optica cum disceptationede universogeo-
metriae magisterio, h. e. geodesia rectarum
per radium et aliis quaestionibus philosophi-
cis juxta auream P. Rami methodum concin-
nata, Frankf. 1593.
* Auch : Lilj eru8.
Chesnecopherus, J o h a n n. — Prof.
d. Medicin und Anatomie an d. Univ. zu
üpsala. Bruder des Vorigen (S) (J),
geb. 1581, Prov. Nerike,
gest. 1635, Jan. 31, Upsala.
Schrieb an 50 Dissertationen, worunter 25 phy-
sikalische und medicinische, z. B. : De coelo,
Upsal. 1614 ; De natura, Ib. 1615 ; Isagoge me-
teorologica ; De tempore ; De mundo ; De stel-
lis in specie ; De eclipsi solis et lunae ; De ele-
mentorum qualitatibus ; De metallis ; De lapi-
dibus (.siimmtlich üpsala 1624).
Cheuvreusse, N. . . — Prof. d. Che-
mie an d, Artillerie- u. Genie-Schule zu
Metz, Sohn eines Apothekers daselbst (DC),
geb. 1778, . . . Hetz.*
Cours de chimie appliqu6e aux arts militaires,
Metz 1 823. Recherches physico-chimiques sur
le charbon (Ann. chim. phys. XXIX, 1825).
♦ geb. 17SS, . . . (Q).
Chevalier, Francois. — Prof. der
Mathematik am College royal de France.
Mitgl. d. Acad. d. VViss. zu Paris (CF),
geb St.-Maure, Touraine,
gest. 1748, Jan. ..^ Paris.
431
Chevalier
Chevrenl.
432
Sur une nouvelle maniere de lever la carte d'un
pays(M^m. Paris 1707). t?urlesefTetsde poudre
ä Canon, principaieinentdansles nMnos(lb.id.).
Chevalier, Jacques Loais Vin-
cent. — Opticus in Paris (QCj,
geb. n7ü, Dec. 23, Paris.
Avertissement sur i'usage du microscope
achromatiquo vertical et horizontal, construit
pour la premiere fois en 1823 etc. Paris 1834.
Notice complömenlaire et description pratique
des proc^des du Daguerreotype etc. Ib. 1841.
Chevalier, Charles Louis. — Op-
ticus (Ingenieur-opticien) in Paris. Sohn
des Vorigen (QC),
geb. 4 804, . . . Paris.
Notice sur i'usage des chainbres obscxires et
des chambres claires etc. Paris 1829. Notice
sur les gisements houillers et les travaux des
raines claires etc. Ib. 1829. Des microscopes
et leurusage, Ib. 1839. Manuel des myopes
et des presbytes etc. Ib. 1841. Melanges pho-
tographiques, Ib. 1841. Nouvelles instructions
sur I'usage duDaguerröotype; description d'un
nouveau photographe etc. Ib. 1841. Sur un
microscope compose ä faible grossissement
(Compt. rend. IV, 1837). Micrometre pour les
Instruments astronomiques construit sur un
nouveau Systeme (Ib. VIll, 1839). Sur une mo-
dification apportee au doublet de Wollaston etc.
(Ib. XII, 1841). Sur quelques raoditications
apport^es ä des Instruments optiques (Ib. XIII,
1841). Nouv. lunette ä objeclive composö etc.
(Ib. XIX, 1844). Sur l'emploi d-- l'eclairage
oblique pour les objets observös au njicro-
scope (Ib. XXIV, 1847). Röclamation de prio-
rit6 relativement & l'application aux telescopes
des oculaires ä verres achromatiques placös ä
des d 'ances indiquöes par Huyghens et Rams-
den (Ib. XXXI, 1850).
Chevalier, Victor Arsene, s. Le-
chevalier.
Chevallier, Jean Gabriel Augu-
st in. — Mechanicus und Opticus (Inge-
nieur-opticien du Roi) in Paris seit 179 6
(DC) (QC),
geb. 1778, Sept. \ 3, Mantes, Dep.Seine-
et-Oise.
Instruction sur les cadrans solaires horizon-
teaux et universels, Paris 1805. Instructions
sur les microscopes etc. Ib. 1807). Le conser-
vateur de la vue etc. Ib. tSIO (4'"''ödit. 1820).
Essai sur l'art de Tingänieur en Instruments
de physiqae expi5rimenta!e en verre, Ib. 1819.
Instruction sur les paratonnerres, Ib. 1825.
Instruction sur Temploi du thermometre et de
Taräometre ou pese-sirop etc. Ib. 1834. In-
struction sur la maniere de se servir de la
chambre claire. — Mitgründer der Soc. c En-
couragement pour l'industrie nationale und
Mitherausgeber d. Journ. des arts.
Chevallier, Jean Baptiste Al-
phonse. — Apotheker in Paris, Prof. an
d. lilcole de Pharmacie u. Mitgl. d. Acad.
roy. de Medicine (DC) (QCJ,
geb. 1793, Juli 19, Langres.
Mit A.Richard: Dictionnaire des drogues sim-
ples et composees, 5 vol. Paris 1827. Mit A.
Payen: Traitö 616mentaire des räactifs etc.
2voI. Ib. 1829— 30. Allein: Supplement dazu,
Ib. 1 841 . L'art de preparer les chlorures d(5s-
infectants etc. Ib. 1829. MitMeze: Manuel de
pharmacie etc. 2 vol. Ib. 1831. Mit Henry:
Mem. sur le lait etc. Ib. 1839. — Sur la biie
humaine et sur la prösence du picromel dans
ce liquide (Ann. chim. phys. IX, 1818). Ana-
lyse de la biie du coaita fauve (Ib. XI, 1819).
Examen chim. de l'acide particuiier formö
pendant la distillation de Tacide urique etc.
(Ib. XIII, 1820). Sur la pröscnce de l'ammo-
niaque dans les oxydes de fer naturels (Ib.
XXXIV, 1827). De l'aclion du charbon sur les
Solutions mCtalliques (Compt. rend XiX, 1844).
Sur la presence de l'arsenic dans certaines
eaux minerales de l'Algörie ;lb. XXIJI, 1846).
D=J du Haut-Rhin et du Bas-Rhin [Ib. XXVI,
1848). Noch viele Aufsätze daselbst und im
Journal de pharmacie, etc.
Chevandier, Jean Pierre Eugene
Napoleon. — Director der Glas-Manu-
factur zu Cirey, Dep. Meurthe in Frank-
reich; Mitgl. d. Söciele d'Agriculture (Orj,
geb. 1810, Aug. 15, St.-Quirin, Dep.
Meurthe.
Recherches sur la composition 6l6mentaire des
difir(^rents bois etc. M6m. No. I, Paris 1844;
No. II et III, St.-Germain 1846 et 1847 (auch
Compt. rend. XVIII, XX, XXII). Mit W. Wert-
heim: Sur l'ölasticite et sur la cobesion des
ditlerentes esp6ces de verre (Compt. rend. XX,
1845). Mit Demselben : Sur les proprie{<?s
möcaniques du bois (Ib. XXI II, 1846).
Chevillot, Pierre Frangois. —
Dr. Med., (Mahre en pharmacie). Probirer
bei d. königl. Münze in Paris (St.F),
geb. 1776, Febr. 2, Grisy-sur-Seine,
Dep. Seine-et-Marne.
Mit W. F. Edwards: Sur le cameiöon min^ral
(Ann. chim. phys. IV, 1817 et VIIl, 1818).
Aliein: Sur l'oxidation de l'areent pendant sa
fusion (Ib. XIII, 1820).
Chevreul, Michel Eugene. —
Folgweise Lehrer der Chemie an dem von
Fourcroy gegründeten Privat -Institut
(1809), Gehülfe am Museum d'histoire na-
turelle (1810}, Prof. der Physik am Lycee
Charlemngne, OfTicier d. Universität, Exa-
minator an d. ]&cole polytechnique, Prof.
d. Chemie am Museum d hisloire naturelle,
Director d. Färbereien u. Prof. der auf Fär-
berei angewandten Chemie bei d. königl.
Gobelins-Manufactur. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Paris seit 1826 (DC) (Q) (QCJ (OrJ,
433
Cheyne
Chezy.
434
geb. 1786, Aug. 2 1 , Angers, Dep. Maine-
el-Loire.
Considerations gönerales sur !'analyse orga-
niqiic olc. i vol. 8*', Paris 18^4. Reclierches
chimiques sur !es Corps gras d'origine auimale,
i vo!. H'\ Ib. 4 826 (AucliAnn. Mus. dhist. nat.
XX, isn u. Mein. Mus. d'hist. nat. I—IV,
18^5—17, so wie Anu. chirn. XCV). Lec^ons
de chimio applifiuee a !a peinture, Jaites a la
manulaclaie roy. des Gol)e!iüs, 2 vol. 8, Ib.
1831. üc la loi du contraste simultane des
couleurs eto. -! vol. 8", Strash. 1839. Theorie
des ed'cts optiques que pn-scntent !es .'lofles
de soje, Lyon 1 S46. De la baguette diviuatoire,
du pendule explorateur et des tables tournan-
teselc. i vol. 8**, Paris-ISS/*. — Sur l'influeuce
de Povidat. dans les combinaisous des oxides
d'iHain avec la cou'eur du catnpdohe (Ann.
Mus. d'hist. nat. XVI!, *S^i). Sur le IjoIs du
campörh.^, et sur la nature de son principe co-
lorant(Ib.id.) Analyse du Mispicke! (Ib.XVlil,
48H). Sur un phenomene que presentent la
baritc et la strontiane lorsqu'elles se combi-
nent rapidement au goz tuuriatique (Ib. id.,
auch Ann. chim. LXXXIV, 1 812). Sur le sulfite
decuivre (Ib. XIX, 1 812). Surlescombinaisons
de l'ox-ide de plomb jaune avec les acides ni-
triquc et nitreux (Ib. id ). Des dilTereates ma-
nieres dont les corps agissent sur l'organe du
goüt(Mem. Mus. d'hist nat. XJ823, auch Ann.
chim. phys. XXVI, 1824). Sur plusieurs points
de cbimie organique et sur le sang (Ib. id.).
Sur la presence de la Cholesterine dans la biie
de rhonime (Ib. XL 1824). De l'influence que
l'eau exerce sur piusieui's substances azotees
solides (Ib. XIII, 1825, auch Ann. chim. phys.
XIX). — Sur l'influence, que deux couleurs
peuvent avoir l'une sur l'autre quand on les
vöit sünultan«^ment (Mem. Acad. XI. 1832).
Rechercbes sur la telnture (Zehn Abhand-
lungen, Ib. XV, XVI, XVH, XIX, XXIII et
XXIV, 1838—1854). — De l'action de l'acide
nitrique sur le liege (Ann. chin). XLII, 1807).
Sur l'indigo (Ib. LXVl, 1808). Sur les bois de
Bresil et de Campc^che ;Tb. id.). Sur les urines
de chameau, de cheval etc. (Ib. LXVIl, 1808).
Analyse de i'isalis tinclorin et de i'iniligoferii anil
(Ib. LXVIII, 1808). Sur les substances ameres
formees par la reaction de l'acide nilrique sur
l'indi-o (Ib. LXXII, 1809). Sur les substances
tannantes formees par la reaction de Tacide
nitrique sur plusieurs nialieres vegelales (Ib.
LXXIII, 1810). Sur ditr. composes torm<^s par
la reaction de l'acide sulfurique sur le caui-
phre (Ib. id.). Sur le bois de Canipecbe (Ib.
LXXXil et LXXXIII, 1812. Sur les nitralcs et
les nitriles de plomb (Ib. LXXXIII etLXXXIV,
1812). Sur la production de Toxidc brun de
plomb etc. (Ib. LXXXIV, 1812). Des Corps
qu'on apneile adipocires (Ib XCV, 18.15). Sur
le moyen d'analyser plu,sii'urs,Biatieros vcge-
tales et le liege en particubcr [b. id.). — Exa-
men des graisses d humnio , de nuiulon etc.
(Ann. chim. phys. II, ISIO;. Sur la cause des
changcments de couleur que prösente le ca-
meleon mineral (Ib. IV, 18l7i., -Sur la cefine
(Ib. VII, ISIS;. Sur Ihuiic du Delphijius glo-
P o g^ g e n d » r [ r j IIukIa ■' /lorbuih.
biccps (Ib. id.). De l'acide delphinique (Ib.
id.). Sur Tacide eUagique (Ib. IX, 1818). Sur
la zircone (ib. XIII, 1820). Mem. relatif ä la
theorie des alcalis 'Jb. XVili, 1841). Sur tes
causes desdilFerences que Ton observe il^ns les
savons etc. (Ib. XXMJ, 1 823. — Viele BcrU-hie,
Bemerkungen u. Noti/en in d. Compt. reud.,
z. 13. : Sur ies niatieres gra.sses de la hnce
(XIV, 1842). Sur la presence du plomb elc.
dans divers produits artifioieLs (XIX, 184 4).
Sur plusieurs reactions chimiques qui inier-
essent I'hygij'ne publique (XXIII, 1846). Sur
une classe particuliere de uiouvements mus-
culairos(lh. id.) Surraclionde la Uimicresurlo
bleu de Pru*se e\pose au vide (XXIX, 1840).
Sur la peinture a l'huilc (XXXI. 1 850). Exposö
dun moyen de definor et de noamier les cou-
leurs d'apres une methode rationelle et exp6-
rimentale (XXXII, 1851)'. Consideraiions ge-
nerales sur les sciences occtdtes etc., sur !e
pendüle dit explorateur, la baguettc divina-
toire et les tablos tournanles (XXXVIIi et
XXXIX, 1854). Comparaison de i'analyse ml-
nerale avec I'analyse organique inunödiate etx;.
(XXXXII, 1856;.
Cheyne^ James. — Prof. d. Philoso-
phie und Keclor des Schoitenkloslers zu
Douay, Cariönicus u. Gro.«;s-Pönitentiar an
d. Kathedrale zu Touniay (A) (BD),
geb. 1645, . . . Arnagies, Abcrdeensh.,
gest. 1602, ... Tournay.
De sphaera s. globi coelestis fabrica , Douay
1575. De geographia, Libr. li. Ib. 1576. Ana-
Ivsis in Philosophiam Aristoteiis, Ib. 1573,
1>>95.
Cheyne, George. — Nach vollbrach-
ten Studien in Edinburgh, pract. Arzt in
London seit 17*2 5, später zur Sommerze|f
in Batli lebend. Mitgl. d. Roy. Society (BD),
geb. 1671 Kinross, Schotll.,
gest. 1743, Apr. 12, Balh.
Fiuxionum melhodus inversa sive quantitatum
ttuentium leges generaliores, Lond.1704. Ru-
dimentorum methodi tluxionum inversae spe-
cimina, adversus Abr. de Moivre. — Medici-
ni^ches.
Ch^zy, Antoine de. — Director d.
Ecole des ponls-et-chaussees und Gene-
ral-Inspector desStrassenpllasters in Paris.
Schwiegervater der bekannten Schriftstel-
lerin (BN),
geb. 1718, .... . Chalons-sur-Marne,
gest. 1798, Oct. 14, Paris.*
Exposition d'une methode pour la construclion
des equations indeterminöes relatives aux se-
ctions coniques (Edirt von Proiiy), Paris 1791.
Mt^m. sur quekpies Instruments propres ä ni-
veller, nomiui s niveaux Mem. Sav. etrang. V,
1765^).
* gebt. Oct. 4 {B).
28
435
Chiaramonti
Chilton.
436
Chiaramonti (Claramonlius) , Sci-
pione. — Zeitlang Prof. d. Philosophie
an (1. Univ. zu Pisa, grösstentheiis aber in
Cesena in der Romagna lebend ; ward im
80. Jahre Priester (Ni.XXXJ (J) (Nil),
geb. 1565, Cesena,*
gest. 1652, Oct. 3, Cesena.
Antitycho, in quo contra Tychonem-Brahe et
nonnullos aUos, rationibus eorum ex oplicis et
peomctricis principiis sohitis, demonstratur
Coinetas esse siibhuiares, non coelestes, Ve-
nel. 16i1. Apologia pro Antifychone suo ad-
versiis llypcraspislen JoanniKepleri, Ib. 1626.
Do tribus novis stelHs, qiiae annis 1572, 1G00
et 1604 comparuere, libri tres, Cesenae 1628.
Difesa di S. Chiaramonti da Cesena al suo An-
titicone, e hbro dolle tre nuove stelle, d'alle
oppositioiie deli' autore de' due mossimi si-
stemi Tolenjaico e Copernicano, nella quäle
si sor-tienc, che la nuova Stella del 72 non l'u
Celeste, si difende Aristotile, ne' suoi princi-
pali dogmi del cielo e se rifuilano i principia
dello nuova filosofia, e l'adoüo in difesa eprova
del sisteina Copernicana, Firen/e1633 (Ver-
fassto diese Schrift, weil Galilei die drei vor-
her ijenannlen satyrisch beurtheilt hatte ; er
wurde ein Hauptgegner desselben). De sede
sublunari cometarum opuscula tria, Am^terd.
1636. Philnsophia naturalis methodo resolu-
tiva tradifa etc. Cesenae1652. Opuscula varia
malhemalica Darin unter Anderem: Ex in-
speclione iniaginis subjecti per reiiexionem ex
aqua quiescenle in vase investigare quanta sit
diameler terrae), Romae 1653.
* getauft 1505, Juni 22 {Ni. XXX).
Chiarantano , "*" Paolo. — Je'^nit,
Rector des Coliegiums seines Ordens zu
Piazza in Sicilien (B),
geb. 1613, Piazza,
gest. 1701, Jan. 22, Piazza.
De horologiis rotalibus et solaribus. De se-
gnienlis seu partibus circuli. De sphaera. De
modo erigendi ilirnram. De astronomia (Alles
handsohrifllich).
*Chiaranflri (Chiarandanus) , Giovnnni Paolo
(BI:J. III).
Chiarello (Charelkis) , Benedetto.
— Jesuit, Prediger (BEJ. Wl),
geb. 1658, Apr. 10, Messiiia,
gest. 1728 etwa,
Chimica filosofica overo Probleini naturali
sciolti in uso niorale libri tre, Messina 16 96,
1701 et 170^.
Children, John (i e o r g e. — Wohl-
babcnderPrivalm:inn bis IS 16, dann, nach
Verlust seines \ennögrns, ßeaüi!er am
brittischen Äluscuin. Mil.filied und zeillang
Seciolär d. Roy. Society (An.R. 185!^;,
i^eh. 1778' '
jpCst. 180,»,. J.'.:!. j, Hülsteadplace, Kent.
An account of some experiments performed
with a view to.ascerlain Ihe mostadvantageous
method of constructing a Voltaic apparatus for
the purpose of chemical research (Phil. Tr.
1809). Accuunt of some experiments wilh a
large Voltaic Iiattery 'Ib. 1 815). On Sir Davy's
Safety-Lamp(Tmoch'sPhil.Mag.XLVIII,1816j.
AnsNvcr to Mr. Longmire's objections to Sir
Davy's Lamp (Ann. of Phil. VIII, 1816). Ob-
scrvations on the chen;ical propertles of cad-
mium Quart. Journ. of Science Vf, 1819). On
the naiure of the pigment in the hieroglyphics
etc. (Ann. of phil. II, 1821). On diaspore (Ib.
III et IV, 1822). On the characters of some
mincrals beföre the blowpipe (Ib. VIII, 1824).
Chem. examination of baryto-calcite, of rose-
lite, of brochantite (Ib. id.). On SirH. Davy's
method of protecting the copper sheetings of
ship's bottonis (Ib. id.). Summary view of the
alomic Iheory (Ib. IX, 1825). On torrelite, on
seleniuni from Anglesea, on titaniun) in mica,
on siüca in sponges (Ib. id.). — Übersetzte
Thenard's Chemie, mit Zusätzen (unter d. Ti-
tel : An essay on chemical analysis, London
1819), Berzelius' Lothrohrbuch (Lond. 1822)
und J. Eey's Sur la calcination des mötaux
(Lond. 1821). — Nach ihm nannte Brooke den
Childi'enit.
Childrey, Joshua. — Anfangs in
Oxford lebend und dann Schullehrer in
Kent , nach der Restauration Capian bei
Lord Henry Herbert und Pfarrer (Rcclor)
zu Upway in Dorsetshire (BD),
geb. 1623, .
gest. 1670, Aug. 2 6, üp\vay.
Indsgo astlhologica , 1652. Syzygiasticon in-
stauratum or an Ephemeris of the places and
aspects ol the planets etc. Lond. 1653. Bri-
tannia Bdconica, Ib. 1661 (Worin, abgerech-
net eine Andeutung bei Eothmann, die älteste
Nachricht vom Zodiacal-Licht vorkommt, siehe
A. V. Humboldt's Kosmos I, 409 u. Fischer'»
Gesch. d. Ihys. II, 527). Animadversions on
Wallis' Hypothesis about the flux and reflux
of the sea iPhil. Tr. 1670).
Chilmead, Edw^ard. — Musiklobrcr
in London, vorher Capian an der Chrislus-
kirche zu Oxford, von 1G32 bis 16 58, wo
er dieser Stelle entsetzt wurde {BD) (J!,
geb. 1610, Stow in the wohl,
Glocesler,
gest. 16oi, M'.irz 1, London.*
Learned treatise of iilobe<, bo!h celestial and
lerresLrial, with ll-eir severul uses, London
1639. De musica antiqua graeca (Der Oxfor-
der Ausgabe des Aratus beigefügt], 1672.
* gest. 1653, . . . {BD).
Chilton, George. — Technischer
Chemiker, der 1797 in die Vereinigten
Staaten einwaixlerle, 1803 Vorlesungen
vor einem gemischten Publicum in New-
York hielt, eine Fabrik chemischer Pro-
437
Chimenti
Chladek.
438
ducle anlegio, <8 23 eine Zeit lang den
Prof. Si 1 1 i rii a n am Yale-Collego vertrat u.
noch 1836 oHeuli. Vorlesungen über Geo-
logie in New -York veranslaKcte (Sillim.
Joimi.XXXl 1837;,
geb. 1707 etwa, . . . England,
gest. 1836, Nevv-York.
Imprüved raingaugc (Sillim. Journ. VII, -182 4).
Analysis of the principal brine sprinirs of Xew-
York (Ib. id.). Analysis of (he Clinton mineral
waler (Ib. XVIII, 1830). — Erfand ein Hydro-
meter, ein Barometer, und veröflentlichfe in
A. Bruce's Journ. einige mineralog. Aulsatze.
Chimenti, Antonio. — Prof. der
Cliemie an d. Sapienza zu Rom fG, \8i3J,
geb. . . ., gest 1843, Nov. .., Rom.
A. a. 0. keine Schriften genannt.
Chiminello, Vincenzo. — Nach
dem lode seines Onkels Toaldo, Prof. d.
Astronomie ii. Meteorologie an d. Univ. zu
Padua; vorher 18 Jahre lang Adjunct bei
d. Sternwarte daselbst. Mitgl. d. Soc. Ita-
liana und d. Acad. zu Padua (Mem. Soc.
ItaLXMllJ (Tp. Mll) (LL),
geb. 1741, Juni 30, Marostica, b. Vi-
cenza,
gest. 1815, Febr. 1 6, Marostica. *
Compendio di architettura navale, Ven. 1778.
Süll' aumenlo secolare delle piogi:ie (Atti di
Siena VI, 1781). Osservazioni barometriche
di sedeci mesi notturne e diurne per le quali
risulta un doppio flusso e riflusso cotidiano
deir atmosfera (Sagg. di Padova I, 1786). Sulla
causa del doppio flusso e ritlusso atmosferico
etc. (Ib. id.) Nuove ricerche suUa marea dell'
Oceano (Ib. II, i789) Della maggior marea
del Plenilunio sopra quella del Novilunio etc.
(Ib. id.). Observata, digesta et cogitata ad novi
Planetae theoriam constituendam (Ib. III,
1792) Metodo di falsa posizione per calcolare
il passaggio di Mercurio sul Sole etc. (Ib. id.).
Novae tabulae aestus atmosphaeriei (Ib. IV,
1 794) . Della necessitü di far entrare la diversa
irradiazione del Jume lunare nel calcolo delle
occultazioni delle stelle etc. (Ib. id.). Un chiaro
simile al chiaro d'Orione osservato in Febbrajo
1790 sopra le gambe posteriori del Gran Cane
(Ib. id.). Nuovo metodo per istabilire i con-
fini dei terreni (Mem. Soc. Ital. VIII, 1799).
Osserv. del passaggio di Mercurio pel disco
del Sole, 6—7 iMaggio 1799 (Ib. id.). Osserv.
di Mercurio e di Venere (Ih. IX, 1802). Sopra
una doppia Iride a rovescio ed a contatto (Ib.
X, 1803). Congetture sulle cagioni delle di-
verse variazioni dell' ago n\agnetico dal Nord
(Ib. XI, 1804). Calcolo del passaggio di Mer-
curio pel disco del Sole, 8 — 9 Nov. 1802 (Ib.
id.). Nuova ipotesi per ispiegare la discesa del
barometro in tempo piovoso (Ib. XIII, 1807).
Suir annua parallasse di a della Capra (Ib.
XIV, 1809). Sopra sei Archi-baleni contem-
poranci e concentrici (Ib. id.). Fenomeno de"
barometri nel loro scuotimento e trasporto da
luogo a luogo (Ib. XV, 1811). Osserv. igrome-
triche falle in pianura.e all' elevazione di 580
perliche contemporaneamenle (Schrift. Man-
heim. Soc). Tabula caluris perpetua (Ib. id.).
De descensu barometri coelo pluvio hypothesis
nova (Ib. id.). Della riecc^^sitädel lermomelro ai
Sole per correggere le rifrazioni astronomiche
(OpuscoiiscientificidiMila)io). Di unadifTerenza
di obliquita dell' ecclitlica dal verno all' estate
etc. (Ib.id.). Descrizione di tre aurore boreali
singolari di otlobre 1786 (Ib. id.). Risposta al
Sign. Frisi intorno alT efVetlo della Luna sul Ba-
rometro da essü conlradelto (Giorn. enciciop.
di Vicenza 1783). Memoria siiU' I?zrometro (Ib.
178.5). Apologia deir i-rornelro dell' Autore in
risposta al Sign, de Saussure ;Ib, ib.). Sur l'u-
sage du barometre pour mesurer les hauteurs
(Journ. phys. 1779). Fernere Aulsatze in Gior-
nali astro-meteorologici, z. 13. : Esame di una
pretesa differenza d'influsso della Luna della
parte australe alla parte boreale dell' equatore
(Ib. 1800). Avvertenze per l'uso pratico dell'
ago magnetico (Ib. 1801). Dubbietä sul Saros
meteorologico e Risposta (Ib. 1802). Relazione
di un aurora australe osservata ai 17 Marzo
1803 (Ib. 1804). Prova del sistema meteoro-
logico di Toaldo o suo Saros del ritorno delle
meteore (Ib. 1804;. Precauzione di applicare
il secondo conduttore ossia Temissario per
preservare gli edifizj dai fulmini (Ib. 1806). —
An ollen diesen Orten viele raeteorolog. und
astronom. Beobb zum Theil mit Toaldo.
* gest. Febr. 15 (A'. Sayg. di Padova I).
ChittSole, A n to ni o. — Prof. der Ma-
thematik an d. Univ. zu Salzburg, dann
Hofmeister des Grafen Cürl v. Castclbarco,
mit diesem einen grossen Theil von Europa
durchreisend, zuletzt wieder in seine frü-
here Stellung eintretend (B) (BN),
geb. 1679,Oct. 18, Lagaro b.Roveredo,
gest. 1755, März 1 3, Roveredo.
La geometria commune, legale ed aritraetica,
espota in pratica colle sue dimostrazioni.
Chizevrski, S t a n i s l a u s. — Jesuit,
Lehrer d. Rhetorik zu Jaroslaw, dann d.
Philosophie zu Lemberg, Lucko und Kros-
nystaw (BEJ. \\\),
geb. 1727, Oct. 27, . . . Polen,
(lebte noch 1770 zu Lemberg).
Physica experimentalis fieuris aere incisis de-
picta et illustrata, Lublini 1767.
Chladek, Peter. — Jesuit, Lehrer
an d. Seminarien zu Olmütz u. Prag, dann,
von 1773 an, Prof. d. Physik an d. Univ.
zu Prag, darauf Canonicus an der Kathe-
drale zu St. Joseph in Livland und (1788)
Dechant zu Ziebrak (Plz) (MAI),
geb. 1735, Oct. 19, Klattau, Böhmen,
gest
28*
439
Chladni
Chompr^.
440
Institiitiones pliilosophicae Caspari Segneri otc.
ciimad(lllaineatiselcoiiwnentalioi)ibusaiu;(ae,
Pragae 4 77 :ä et 4 774. üiss. isai^o^ica in {»hy-
sicam dogmaticam de inquisilione iiaturae cor-
porum, Ib. 4 780.
Chladni, Ernst Floren s Fried-
rich. — Dr. Phil. u. Jur., in Kemberg bei
Wittenberg wohnhaft, aber fast beslJindig
auf Reisen, ohne amtliche Stellung, nur
vom Erfrage seiner Werke und akusti.schen
Vorlesungen lebend (M.UJ (NJ (WS) (Au-
tobiogr. in seiner Akustik) (Biogr. von Dr.
W. Bernhardt, Wittenb. t 8 5 6 j,
geb. <7?)6, Nov. 30, Wittenberg,
gest. f 8 27, Apr. 3, Breslau.
En.iieckungen über die Theorie des Klanges,
Leipz. 4 787. llber den Ursprung der von Pal-
las .siefnndenen und anderen ähnüchon Eisen-
massen, Ib. 4 794. Überd. Longitudinalschwin-
gungen der Saiten u. Stäbe, Erfurt 4 706 (Aus
d. Act. Acad. Mogunt. A. 4794 el95L Die Aku-
slik, 1 vol. 4*, Leipz. 1802 Neue Beitrage zur
Akustik, 1 vol. 4^ Ib. 4817. Traite d'Acoustik,
4 vol. 8^, Paris 1809. über Feuermeteore ifnd
die mit denselben herabgefallenen Massen,
Wien4 8i9. Beiträge zur ptact. Akustik u. zur
Lehre vom Insirumentenbau, enthaltend die
Theorie u. Anwend. zum Bau d. Glavicylin-
ders u. verwandt. Instrumente, Leipz. 4 824.
— Beitr. z. Befördr. eines besseren Vortrags
d. Klanglehre (Neue Sehr. d. Gcsellsch. naturf.
Fr. in Berl. I, 4 79.'5), Über d. durch Brennen
d. entzündbar. Luft in e. Röhre hervorzubring.
Töne (Ib. id ). Überdrehende Schwingungen
einey Stabes (Ib. II, 4 799). Geschichte d. Er-
findung des (seines) Euphons (Lichtenberg u.
Volgt's Magaz. IX, 4 794). Über Longitüdinal-
schwingungen etc. und über d. Forlleitung d.
Schalls in festen Körpern (Voigt's IStignz. I,
4797). C her d. Töne einer Pfeife in verschie-
denen Gasarten (Ib. id.). Über entgegenge-
setzte Elektricität einer Katze (Ib. id.). Vom
Clavlcylindev, einem neu erfundenen musikal.
Instrumente (Ib. II, 4 800). Über d. Schwin-
gungen einer Rectangelscheibe (Ib III, 4 801).
— Neue Art, die Geschwindigk. d. Schwingg.
bei jedem Ton durch d. Augenschein zu be-
stimm , nebst Vorschlag zu emer festen Ton-
höhe (Güb. Ann. V, 4 800). Über d. Bau d. von
ihm erfundenen Instrumente, des Clavicylin-
der.s u. d. Euphons (Ib. LXIX, 4 824). Über d.
Hervorbringung d. menschlichen Sprachlaute
(Ib. LXXVI, 1824). Verzeichniss gefallener
Stein- u. Ei:-cnmas8en , Feuerkugeln etc. (ib.
in vielen Banden, u. in Pogg. Ann. II, VI u.
VIII, auch Kastner's Arch. IVi. Merkwürdige
meteori.sche Erschein, bei Saarbrück (Pogg.
Ann. Vil, 4826). Überd. Weiterharfe zu Ba-
sel :ib. III, 4 825). Bemerkk. über d. Klang-
figuren d. Scheiben (Ib V. 4 825). Über Töne
ohne klingende Körper (Ib. VIII, 4 826). Über
Widman.stättische Figuren fSchweigg. Journ.
XXVI.. 4849). Wahrscheinl. ErklUrungsart d
vormals wärmeren Klimas von Gegenden, die
jetzt kälter sind, usw. (Ib. XXXIV,' 4 822). Üb.
d. Meleoreisen v. Bitburg (Ib. XLIII. 4S2."i).
Bemerkunj-'cn über E, H. u. W. Weber's Wel-
Icnlehre (Kastner's Arch. VII, 4 826). Erklä-
rung d. verscliiedn. Schallverhreitung bei ei-
ner Stimmgabel (Ib. id.). Mit W. Sömmering:
Versuche über diesen Gegen.stand (Ib, VIÜ,
4 826). *- Bemerkk. iibor d. grossen Konieleii
von 4 84 4 (Lind. u. BohneDb. Zeitschr. f. Aslr.
II, 4846). Über Dinge im Weltenraume, ver-
schieden von d. bekannt. Weitkorperri (Ib.
IV, 4 817 u. V, J84 8). ~ Fernere Aufsätze in
d. Berliecr musikal. Zeitung (z. B. : Über die
wahre Ursache des Consonirens und Dissoni-
rens, 4?93j, Koch's Journ. f. Tonkunst, Ger-
ber's Tonkunsller-Lexicon, usw.
Chmel (Chnielin), Adam Matthias.
— Prof. d. Malbenialik u. Physik am Lyceo
zu Linz, vorher ständischor Lelirer d. Ma-
thematik zu Oimülz (MAI) (ONj,
geb. 177 0, Aug. 27, feschen,
gest
Institutiones mathemalicae, II Tom. Lincii
4 807. Logarithmische Diflerentialien (Ällgem.
europäisch. Journ. 4 798).
Chodno^ Alexius. — Mitglied d.
Kriegsgolehrton-Comile in St. Petersburg,
früher Prof. der Chemie an der üriiv. zu
Charkow (Or),
geb. \ 8 \ 8, Feb. 1 8 (N. St.), St. Petersburg.
Untersuch, eines Glimmers vom Vesuv (Pogg.
Ann. LXI, ^844). Über d. rothen Albit (Ib.
id.). Analyse d. Benzonitrils (Lieb. Ann. XLIX,
4 844). Pectin, Pectinsaure u. Metapectinsäure
(Ib. LI, 4 845). untersuch, d. organ. Säuren in
unreifen Zwel.schen u. Stachelbeeren (Ib. LIIl,
4 845). Beitrag zur Kenntn. d. Alcoholate etc.
(Ib. LXXI, 4 850).
Chomel, Pierre Jean Baptiste.
— Arzt u, Prof. d. Medicin in Paris. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselb.st (BN),
geb. 1671, . . . Pari.s
gest. 17i0, . . . Paris.
Untersuchte die Mineralwässer von Bourbon-
nois, der Auvergne und anderen Gegenden
von Frankreich (Mcm. Paris, bist. 4 703 et 4 74 3).
Procöde pour composer une eau spiritueuse
aromatique (Ib. 4 74 3).
Chompr6, Nicolas Maurice. —
Französischer Consul in Malaga, später Mit-
glied des »Conseil des Prises«, zuletzt Pri-
vatmann (BS) (0) (BN),
geb. nSO, Sept. 23, Paris,
gest. 182Ö, Juli 23, Ivry-sur-Seine.
Elcmens d'arithmCtique, d'alg^bre et de la
göomCtrie, Paris 1776, Lyon 4 785. Expöriences
sur la compressibilite de l'eau par le galva-
nisme (Gelesen in d. Acad. und veröffenllicht
in Izarn, Manuel du galvanisme, Paris 4 804).
Sur la formation de l'acide muriatique oxigönö
et la Separation de la soudc du muriate de
soude par le raoyen de la pile de Volta (Ann.
141
Choquel
Christison.
442
ohim. LXI, 1807). MitEiffault: Memoires sur
!.H decotnpositlon des sels par la pile de Volta
fh. LXin, 1807). — Übersetzte Caguoli'a Tri-
j^onometria plana e sferica ins Französische.
Choqaely ... — Advocat beim Par-
lament der Provence (B),
geb. . . ., gesl. nei, . . .
La musique rendue sensible par la möcanique,
Paris n59.
Chossaty CharlesJacques£licnne.
— Dr. Med., pract. Arzt in Genf (SNGJ fOrJ,
geb. n96, Apr. 28, Garouge bei Genf.
Sur le pouvoir rd^fringent des milieux de Toeil
(Ann. chim. phys. VIII, 1818). Sur la cour-
bure des milieux refringens de l'oeil chez le
boeuf (Ib. X, 1819). Sur Tintluence du Systeme
nerveux sur la chaieur animale (Ib. XV, 1820).
Chouet, .1 e a n Robert, — Prof. öev
Philosophie an d. Schule zu Saumur (< 664
— 69), dann an d. Aead. zu Genf (<669
—8 6), darauf Mitgl. d. Kleinen Raths, \ 690
Secrelär u. später Syndicus dieser Repu-
blik (BNJ (HFPJ,
geb. 1642, Sept. 30, Genf,
gest. nai, Sept. n, Genf.
Theses physicae de varia astrorum luce, Gen.
1674. De materia et forma corporum, Ib. id.
De iride, Ib. 4 675. De quatuor elementis vulga
sie dictis. Ib. 1676. De vacuo, Ib. id. Lettre
sur un ph6nomene Celeste (Nouv. de la röpu-
blique des lettres 1685).
Cboulant, Ludwig. — Dr. Med.,
Geh. Medicinalralh, Prof. d. Khnik u. Di-
rect. d. medicin.-chirurg. Acad. in Dres-
den, früher Pharmaceut (CL),
geb. {791, Nov. 12, Dresden.*
Versuche über die krystaliisirbaren Bestand-
Iheile des Opiums (Gilb. Ann. LVI, 1817). Dar-
sleil. von kohlensour. Morphin (Ib. LIX, 181 8).
Ob kohlensaures Ammoniak das salzsaure Na-
tron zersetze (Ib. LXVIii, 1821). Jodschv/efei-
wasserstofTsüure (Ib. id.). Gübert's Leben u.
Wirken (Ib. LXXVI, 1824). — Viel Medici-
nisches.
* geb. 1801, Nov. 12 (i).
Christian, Gerard Joseph. — Di-
rector des Conservatoire des arts et me-
tiers in Paris, vorher Prof. am Athenaeo zu
Brüssel (Q) (Ann. chim. phys. lÄl),
geb. 177 6, Verviers, Belgien,
gesl. 1832, Juni 1 8, Argenteuilb. Paris.*
Description des machines et des procodes sp6-
cifiös dans les brevels d'iiivention . . . dont la
duröe est expiröe, 13 Vol. 4**, Paris 1812—17.
Sur le systöme göneral des Operations indu-
strielles ou Plan de technomanie, Ib. 1819.
Traitö de rnöcanique industrielle etc. 3 vol. 4**,
Ib. 18222. War auch Korau.sgeber des Jour-
nals : L'Iiulustriei.
* An der Cholera.
Christian Friedrich. — Kronprinz
von Danemark, nachmaliger König Chri-
stian YIIL, vom 3. Dec. 1839 an (E),
geb. 1786, Sept. 18, Kopenhagen,
gest. 1848, Jan. 20, Kopenhagen.
Osservyzioni sul.'a lava dcl Vesuvio del 26 Giin-
najo 1820 (Atti dell' Accad. delle Scienzo di
Napoh, Vol. II, 1825). ~ Nach ihm der Chri-
stia nit benannt.
Christian!, David. — Erst Prof. d.
Maliiematik an d. Univ. zu Marburg (16/J2
— f)0), dann an der zu Giessen Prof. der
Theologie u. Mathematik, auch Superinten-
dent von St. Goar 1659—81 (J) (St),
geb. 1610, Dec. 25, Greiffenberg, Pom-
mern,
gest. 1 688, Feb. 1 3, Gie.ssen.
Disp. de triplici mundi systemate, Ptoleraaico,
Copernicano et Tychonico, Marp, 1645. Sy-
stema geographiae universalis, Ib. id. Astro-
nomia hassiaca, sivo descriptio tripUcis niundi
systemati.s, Giessae 16.51. Tract. phys. astro-
nomicus de cometarum essentia ; accedit no-.
varum stellarurn et cometarum 190 a Christi
nativitate ad hunc praesenlem recensio, Ib.
1653.
Christian!, Conrad. — Apotheker
in Kiel (M) (TrommsdGrff,Journ.lV, 1797J,
geb. 1732, Aug. 9, Kiel,
gest. 1795, De<^. 22, Kiel,
über d. auflöslichen Weinstein , Tartarus bo-
raxatus {Crell's Ann. 1789). Über d. kausti-
schen Salmiakgeist (Ib. 1790). Bereitung des
versüsslen Essiggeistes und Aethers (Ib. id.).
Christie, Ale. x ander Turnbuii.
— Dr. Med., Arzt des Civildepariements
im südlichen Mabrattenlando (Edinh. N.
phil.Journ.XY, 1833;,
geb. . Schottland,
gest. 1832, Nov. 3, Nilgherry-Gebirge,
Indien.
Sketches of the Meteorology, Geology, Agri-
culture, Botany and Zoology of the Southern
Mahratta Country (Jameson, Edinh. N. phil.
Journ. V, 1828; VI et VII, 1829). On Indian
hail-storms (Ib. X, 1831). Notice of the Ho-
tham Island Volcano (Ib. XI, 1831).
Christison, Robert. — Dr. xMcd.,
Prof. d. Materia medica und früher der ge-
richtlichen Medicin an d. Univ. zu Edin-
burgh. Mitgl. u. Viceprä.sident d. Roy. So-
ciety of Edinburgh (OrJ,
geb. 1797, Juli 13, Edinburgh.
A Treatise on Poisons in relation to Medical
Jurisprudence, Physiolosy and ttic Practice of
Medicine, 1 vol. 8"' Edinb. 1829. ~ Chemical
examination of Ihe potfoleiiivi of Uangoon ^Tr.
Edinb. Soc. XIII, pt. I, 1836). On Ibe poiso-
nous properties of Hemlock and its alcalo'd
4i:3
Christmann —
Cibot.
444
Conia (Ib. pt. II, 1836'. On Ihe action of water
upon lead (Ih. XV, pt. II, 1842). Analysis of
the vegetable milk of the ilya-Hya Tree ofüe-
merara (Jameson, Edinb. N. phil. Journ. IX,
1830). Ün the cotnposition and properties of
ccrtaln concreto Juices resembling ganiboge
(Ib. XXII, 1837). On the alcoholic strength of
wines (Ib. XXVII, 1839). On the circumstances
modifving the physiological actions of plants
(Ib. XXVIII, 1840). On the Assam and Chinese
tea-plants (Ib. XXXIV, 1843) On the taste of
arsenic and on its property of preserving the
bodies of persons who have been poisoned
with it (Brewster, Journ. of Science VII, 1827).
Christmann, Jacob. — Prof. d. Lo-
gik an d. Univ. zu Heidelberg (J),
geb. -1554, ..... Johannisberg, Erz-
slift Mainz,
gest. I 6< 3, Juni 16, Heidelberg.
Observationurn solarium libri Ires, in quibus
explicatur verus motus solis in zodiaco etc.
Basil. 1601. Tractatio geometrica de quadra-
tura circuli, Francof. 1395. Muhamedis Älfra-
gani, ArabJs, chronologica et astronoraica ele-
menta, Ib. 1590 et 1618. Theoria lunao ex
novis hypothesibus et observationibus deraon-
strata, Heidelb. 1611. Nodus gordius ev do-
ctrinae sinuum explicatus ; accedit appendi\
observationurn, quae per radiiim artificiosnni
habitae sunt circa Saturnum, Jovem et luci-
diores Stellas fixas, Ib. 4 612.
Christmann, Wilhelm Ludwig,
— Pfarrer erst zu Thallfingen (bei Tübin-
gen), dann zu Graibingen in Würtemberg,
<826 pensionirt (M.ll) (N) (Or),
geb. 1780, Juli 6, Kloster Hirsau,
Würtemberg,
gest. 4835, Sept. 24, Stuttgart.
De centro oscillationis per Hugenii regulam
anaiytice investigando tentamcn, Tub. 1799.
Ars cossica promota, Francof. 1814. Philoso-
phia cossica sive praeparationes ad resolutio-
nem sursolidae, Sluttg. 1815. Aetas augustea
cossae, Tub. 1819. AppoHonius Suevus, sive
tactionum problema nunc demum restitutum,
Ib. 1822, Cabbala algebraica sive aequationum
4'gradiotalt. resolulioalgebraica, Stuttg. 1827.
Chrysolog^e, Noöl Andre.* —
Capuziner in Paris, unter Lemonnier zum
Astronomen ausgebildet, viel auf Reisen,
besonders in den Alpen, den Yogesen und
dem Jura (LB) (B) {BN),
geb. n 28, Dec. 8, Gy, Franche-Comte,
gest. 1808,Sept. 8,Gy.
Planispheres Celestes projett^s sur le plan de
l'öquateur, avec un Abreg«5 d'Astronounie pour
ieur usage, Paris 1778 (Neue Ausgab. 1779 u.
4 780). Theorie de la surface actuelle de la
terra, ou plütot, Recherches impartiales sur
le temps et l'agent de l'arrangemen t actuel de la
surface de la terre, fondöes uniquennent .snr les
faits, Sans Systeme et sans hypothese, Ib. 1 S06.
Description d'un baromötre portatif (Journ. d.
Min. VIII). Plan d'une carte physique, mine-
ralogique et ecclesiastique de la Franche-
Conitö (Journ. phys. XXX, 1787). Id^es geo-
logiques etc. (Ib. LVII, 1803).
'^ Nach ficlnem Geburteort auch Andre de Gy ge-
nannt.
Chydenius, Samuel. — Docent d.
Chemie an d. Univ. zu Abo (TF),
geb. 17 27, Febr. 22,EuraaminnePresl-
gärd, Finnland,
gest. 1757, Juli H, in der Kümo Elf.*
Observatt. de decrementis aquarum in siiui
Bothnico, L^psal. 1749. Erfand verschiedene
mechanische Vorrichtungen, z. B. : »en väder-
och valtenmachine att bara berg med« und
»en Forspyndare tili ulrönande af vattnets
tyngd ellcr tryckande i vattenfall.«
* Ertrank darin durch Unvorsichtigkeit.
Ciampini, GiovanniGiustino. —
Dr. Juris. Bekleidete folgweise mehre päpst-
liche Versvaltungsämter, war zuletzt Hof-
Abbreviator. (J) (M. IV ) (VJJ,
geb. 1633, Apr. 13, Rom,
gest. 1698, Juli 12, Rom.
Discorso tenuto nell Accademia fisico-mate-
matica romana (die er 1G77 unter dem Schutz
der Königin Christine von Schweden gegrün-
det hatte) in occasione della Coraeta apparsa
il mese d Agosto dell' Anno 1682, Roma 1682.
Nuove invenzioni de tubi ottici dimoslrate, Ib.
1686. De incombustibili lino sive lapide Ami-
anli deque iliius filandi modo, Ib. 1691 . Letter
concerning a late comet seen at Rome 30 June
1684 (Phil. Tr. 1685). — Stiftete 1685 in Ver-
bindung mit einigen andern Gelehrten das
Giornale de Dotti.
Ciassl, Giovanni Maria. — Arzt
(BW,
geb. 1654, . , . Treviso,
gest. 1 679 etwa,
De aequilibrio praesertim fluidorum et de le-
vitate ignis,* am Schlüsse seines Werkes:
Meditationes de natura plantarum, Venet. 1 677.
* Prof. AbW Ficolai hat geglaubt darin eine I^sung
der berühmten Aufgabe von den lebendigen Kräften
zu erblicken, die Leibniz erst neun Monate epäter
auffand.
Cibot, Pierre MartiaL — Jesuit,
der 17 58 als Missionar nach China reiste,
und von 17 60 an bis zu seinem Tode in
Peking lebte (BEJ.UIJ,
geb. 1727, Limoges,
gest. 1789, Aug. 4, Peking.*
Viele AufsStze in d. Werke : Memoires concer-
nant l'histoire, les sciences, les arls, les moeurs,
les usages etc. des Cbinois, par les missionai-
res de-P(3kin, 16 vol. 4*, Paris 1776—1814,
7. B. : Sur les pierreü sonores de Chine (T. VI) ;
sur la poterie de Chine (T. VIII) ; sur le cina-
bre, le vif-srgent et le Ling-cha (T. XI) ; sur
le borax (Ib.) ; sur les pierres de Yu 'T. XIII).
* gest. 1780, Aug. 4 {BN).
445
Ciccolini
Glairanlt.
446
Ciocolini, Lodovigo. — Abbale,
Malfeser-Ritter, Direotor d. Sternwarte zu
Bologna. Prof. d. Astronomie an d. Univ.
daselbst von 1 8 0 1 ~1 5 (LB) fVCGJ (Mz. B),
geb. nO"?, Nov. 22, Macerata,
gest
Formule onalitiche pel Cialcolo della pasqua,
<8<7. Über dreilache Regenbogen (v. Zäch's
Monatl. Corr. XX, 1809). Achtzehn Briefe
astroMom. Inhalls in v. Zach's Corr. astron.
Berechnungen der aslronom. Beobochtuni?en
A. V. Humboldt's in d. Counaiss. d. ternps. Ein
Aufsatz über d. ringförm. Sonnenfinsterniss
vom \\. Febr. 1804 in d. Effemeridi di Milano
1806. Ephemeriden u. Ortsbestimmungen.
Ciermans, Johann. — Jesuit, Prof.
d. Mathematik in Löwen und Antwerpen.
Wollte als Missionar nach China gehen,
starb aber auf dem Wege dahin in Portu-
gal (J) (BEJ) (SBJJ,
geh Herzogenbusch,
gest. 1648, . . . Portugal.
Theoremata mathematica scientiae staticae,
Lovani 1624. Disciplinae mathematicae, Ib.
<640, — Machte zum ersten Theil der Philo-
sophie von Descartes in Betreff d. Meteore u.
d. Geometrie Bemerkungen , die mit der Ant-
wort von Descartes in dessen Briefen an Cler-
sölier veröffentlicht wurden.
CichasüscnlatiiUS, s. Cecco d'As-
coli.
Cigna, Giovanni Francesco. —
Prof. der Anatomie an d. Univ. zu Turin,
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst und auch
der früheren Privatgesellschaft , aus wel-
cher dieselbe hervorging. Neflfe von B e c-
caria (Mem. Turin. \j (LZ) (Th) (BS),
geb. n3i, Juli 2, Mondovi,
gest. 17 90, Juli 16,. Turin.
De analogia magnetismi et electricitatis (Mise.
Soc. Taurinens. T. I, 1759). De coiore san-
guinis experimenta (Ib. id.). De causa ex-
tinctionis tlammae et animalium in aere inter-
clusorum (Ib. II, 1 760) . De fiigore ex evapora-
tione et affinibus phaenomenis nonnullis (Ib.
id.). De motibus electricis experimentum Ib.
id.). De novisquibusdam oxperimenlis electri-
cis (Ib. III, 1762 — 65;. De eieclhcilate (Ib. V,
1770—73). De respiratione (Ib. id ). — Sar
un ph6nom^ne de i'ebuilition (.louru. phvs. III,
1774).
Cilano de Maiernus, * G e o ri> C lir i-
stian. — Arzt, der in Halle u. Hehnsladt
studirt hatte und, nach mancherlei Schick-
salen, 173 8 Sladtphysicus hi Altona, so
wie Prof. d. Physik und Allertlnimswi.«scn-
schaft am dortigen Gynnasiuui wurde.
Mitgl. d. Leopold. Acad. -J/i 'Aj (X.Act.
Acad. Nat. Cur. SM),
geb. V690, Dec. 18, Pressburg,
gest. n73, Juli 9, Altona.
De terrae concussionibus A. 1739 in Anglia
observatis, Altona 1741. De causis lucis bo-
realisetc. Ib. 1743. De vi centripeta corporum
sublunarium, Ib. 1744. De causis grcü.uiaum
nocturnis horis descendentium, Ib. 1755. —
Archäologisches.
* Vater und Grogsvatcr srhrieben sich einfach Ma-
tern; früher führte die Familie in Italien den Na-
men Cillano (//i).
Ciria, Amilcar. — Prof. d. Mathe-
matik u. Astronomie zu Gremona (J) (HHJ,
geb. 1318 etwa, . . ., gest. 1378, . . .
De fluxu et refluxu maris. Astronomia judi-
caria. De usu ephemeridum,
CiriUo, s. C y r 11 1 u S-.
Cimelo, Pedro. — Prof. d. Theolo-
gie und Philosophie an d. Univ. zu Alcala,
spater Canonicus an der Kathedrale von
Salamanca. Lehrer Philip p's IL von Spa-
nien (BJ,
geb. 1500 etwa, . . . Daroea, Aragon.,
gest. 1580 etwa, . . . Salamanca
Liber arithraeticae practicae qui dicitur algo-
rithmus, 1495. Cursus quatuor mothematica-
rum artium liberalium, Alcalae 1516. Apote-
lesmata Astrologiae hiimanae etc. Ib. 1521. —
EdirteBradwardin's De arith metica speculativa .
Cisa di Gresy, Tommaso Asi-
nari. — Prof. d. Mechanik an \. Univ. zu
Turin. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst
(Mern. TorinolX, 18 48;,
§eb. .
ge.sl. 1846, Dec. 2 3, Turin.
Sur i'equilibre des surfaces flexibles et inex-
tensibles (Mem. Turin. XXIII, 181S). Demon-
stration des formules de Mr. Gauss pour d6-
terminerle jourdePoqueetc (Ib. XXIV, 1820).
Sur le mouvement de rotation dun corps au-
tour de son centre de gravite (Ib. id.V Sur los
integrales detinies (Ib. XXVL 1821). Sur la
decomposition des fractions eiponenticlles en
fractions partielles a l'infini (Ib. XXXI, 1S27).
Sur le Probleme de la perturbation des pla-
netes (Ib. XXXIII, 1S29 et XXXV, 1831).
Cisternay du Fay, s. Dufay.
Clairault, Jean B a p l i s t e. — Leh-
rer d. Mathematik in Paris. Correspondcnt
d. Berliner Academie. Vater der beiden
Folgenden (B),
geb
gest. (kurz nach dem Tode seines Soh-
nes Alexis).
Trois problemes de g(^on)etrie (Miscell. Bcro-
üncns. IV, 173'i). De nova quadam tracloriae
spt'cie (Ib. V, 1737). Melhodus generalis in-
venieiidi catenarias (Ib. VII, 174.3).
447
Clairauit
Clapeyron,
448
Clairauit, A I e x i s C 1 a u d e. — Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. in Paris von seinem 4 8.
Jahre an*;„ Theilnehmer an der fraiizos.
Gradniessnng in Lappland im J. 4 736 — 37
ßfem.Par. 1765; (Th) (FDJ,
geb. 47 4 3, Mai 4 3, Paris,**
gest. 4 765, Mai 4 7, Paris.
Recherches snr les courbes ä doubie courbure,
Paris 4 731. El^mens de göonielrie, ib. 4744;
(Nouv. 6dit. p H. Regodt, Ib. 4 853). Theorie
de !a figure de la terre , ib. 1743 fNouv. 6dit.
4 808). Eif^ments d'algebre , Ib. 1746 (Nouv.
edit. par Theveneau, 2 voi. %'\ 1797 et 4 804).
rhf^'orie de la luae dedo-te d'un seu) principe
de lattraction (4 752 voa d. Petersburger Aca-
demie gekrönt) . Theorie du inouvementdes co-
metes, Paris ^ 760, -Reciierches sur les comötes
des annees 4 534, 4 6C7, 4 682 et «759, Petersb.
1762 (Gekrönt von der dort. Aead,). — Nouv.
inaiiiere de trouver !es formules des centres
de graviie (Mem. Paris < 734 ). De.s cpicycioides
spheriques (Ib. 4 732). Maniere de trouver des
courbes algebrjques et rectifiables sur la sur-
foce d'un c6ne (Ib. id.). Sur quelques que-
stions de niaxioiis et minimis (Ib. 4 733). D6-
tennination geometrique de la perpendiculaire
ä !a meridienne tracee par CaBsini etc. (Ib. id.
et 4 739). Trouver des courbes, doiit la pro-
prielc consisledans une certaine relation entre
leurs brancheseic. (Ib. <7S4). Sur la methode
de Fontaine etc. (Ib. id.). Examen des diff.
o.scillatious qu'un corps suspendu par un fil
peut faire etc. (Ib. 1735). Sur la nouv. me-
thode de Cassini pour connaitre la figure Je la
terre (Ib. id.). Sur la mesure de la terre par
plusieurs arcs de meridien pris ä diff. iatiludes
ilb. 4 736). Solution de quelques problömes de
dynan^ique par rapport aux tractions (Ib. id.).
De l'aberration apparente des etoiies etc. (Ib.
4 737). Dos cenlreß d'oscillalion dans des mi-
lieux resistants (ib. 4 738). Recherches göne-
rales sur le calcul integral (Ib. 4 739). Sur la
niamere la plus simple dcKaminer, si les etoiies
fixes ont une parallaxe etc. (Ib. id.). Sur les
explications, Cartesienne et Nev. tonienne, de
la refraction de ia lumiere (Ib. id.). Sur l'in-
legration ou la construction des equations dü-
förentielles du premier ordre (Ib. 4 740). De
la Spirale d'Archiniede etc. (Ib. id.). Probleme
physico-mathematiquö (Ib. id.). Sur quelques
principes qui donnent la Solution d'un grand
nombre de probiemes de dynamique (Ib.
4 742). De l'orbite de la lutie dans le Systeme
de Newton (Ib. 4 743). Du Systeme du raonde
dans les principes de la gravitation universelle
(Ib. 4 745). Reponse aux rtflexions de Buffon
sur la loi de Taltraction ;Ib. id.). De l'aber-
ration de la lumiere des planetes, des comöles
et des saleliites (Ib. 4746). De l'orbite de la
lune en rie negligeant pas les quarrcs de quan-
til6s de möme ordre que les forces perturba-
trices (Ib. 4 74 8). Construction des tables du
mouvement horaire de la lune (Ib. 4 752). Con-
struct. des tables de ia parallaxe horizontale
de la lune etc. (Ib. id.). Tables de la lune,
calculees suivant la tliooiiode la gravittMion
universelle (Ib. id,). Sur l'orbite apparente
du soleil autour de la terre etc. (Ib. 4 754). Sur
les moyens de perfectionner les lunetles etc.
(Ib. 4 756, 4757 et 4 762). Mem. sur la cooiete
de 4 759 etc. .(Ib. 4 759). Nouv. Solution de
quelques problörnes sur la manoeuvre des
vaisseaux etc. (Ib. 4 760). — Qualre probiemes
sur de nouvelles courbes (Miscell. Berolsn,
IV, 4 734). — Investigationes aliquot, ex qui-
bus probatur, terrae figuram . . . maxime ad
ellipsi« accedere debere (Phil. Tr. 4 737). Let-
ter. . . concerniug the difference of refrangi-
biiity of the rays of light (Ib. 4 764).
* Las schon im 12. Jahre vcrder Pariser Academie ein.
Abhandl. übwr neue Curven, die sich fttn Sclilusfte d.
Abhandl- seines Vaters in d. Misceih ßerolln. T. IV
go^irucbt btiP.ndet.
** geb. Mai 7 (i?) (iJJV).
Clairaiült^ , . . - Bnuler von Alexis
Claude (BNJ,
geb. 4 7 4 6, . . . Paris,
gest. 4 7 3^, . . . Paris.*
Las 4 730 (in seinem U. Jahr) vor der Pariser
Academie : Methode de forraer tantde triangles
qu'on voudra, de sorte que la somme de
quarres des deux cotes soll double, triple etc
du quarre de la base d'oü suivent des qua-
dratures de quelques especes des lunules. —
Traite des quadratures circulaires et hyper-
boiiques, Paris 4 734.
* An den Blattern im !6. Jahre, «in Jahr nach dem
Erscheinen seines Traite, also il'\2', darnach wäre
er 1716 geboren (BJf) Nach (Q) starb er 1734 im
12. Lebensjahr.
Clanay, W i 11 i a in R o i d. — Arzl ; aus-
serordentl, Leibarzt det' Herzogs v. Sussex
und consuilirendci' Arzi am Krankenhausc
zu Sunderland in Durham. Mitgl. d. Roy.
Irish Acad. und d. Roy. Society in Edin-
burgh {An.n. 4 8oO;,
geb. 4 777 etwa, ..........
gest. 4 850, Jan. 10, Sunderland.
Erfand im J. 4 84 3 (früher als H. Davy) eine
Art Sicherheitslampe : On procuring a sleady
light in coal mines without the danger of ex-
plosion (Phi!.,Tr. 184 3).
Clapeyroß, Bcnoil Pierre ifemile.
— Prof. an d. ficole des Ponls-et-Chaus-
sees, Ingenieur-en-chef des raines in Pa-
ris; früher einige Jahre Oberst im Corps
der Wegebaunieister zu St. Petersburg
(R.E.P.J (AM),
geb. 4 799, Jan. 26, . . .
Möm. sur la puissance motrice de la chaleur
(Jouin. de l'ecole polytechn. No. 23, 4884).
Mit Lame: Sur l'equilibre Interieur des corps
solides homogenes (Mein. Sav. etr. IV, 4 883).
Mit Hem selben: Sur lasolidification par re-
froidissement d'un globe liquide (Ann. chim.
et phys. XLVII, 4 831). — Sur une nouv. ma-
chii^e'soumanle (Ann. Min. VII, 4 822). Sur le
ciment russe (Ib. VIII, 4 823). Sur les baleaux
i\ vapeur (Ib V, 1820) Sur les engrenages
449
Clapiös
Clarke .
450
(Ib. id.). Sur un thöorcme de möcanique (Ib.
2""* Ser. III. 182S). Sur le regleruent des ti-
roirs dans Ics machines ä vapeur (Compt.
rend. XIV, 4 842 et XVII, 4 843). Mit Lam6:
Nouv, fornuiles analogues aux söries de Taylor
el Maclauiin (Crelle's Joiirn. f. Math. VI, 1 330).
Clapids, Jean de. — Prof. d. Mathe-
uvAÜk \i\ Montpellier; vorher Director der
Chausseen in Languedoc. Correspondent
tl. Acad. in Paris und Milgl. der zu Mont-
pellier fEMJ,
geb. 1670, Ang. 28, Montpellier,*
{^esl. 17 40, Febr. 19, Montpellier.
Diss. sur les diverses apparences de la lune
eclipst-'e, Montpellier 1710 (.\ucli Mem. Tou-
louse r. I). Analogies pour les angles faits au
ceutre des cadrans solaires . . . demonlr<?espar
lanalyse des triangles rectilignes (Mem. Par.
4 707). Sur la maniere de nivellcr et mesurer
les eaux d'une source etc. (Mem. de Montpel-
lier T. I). Observ. de röclipse totöle de soleil,
4 2 Mai 1 706, mit Plantade ;lb. id. — Die erste
Beob. der Art seit Wiederherstell. d. Astrono-
mie). Ephemerides ou Journ. du mouvement
des astres pour 4 708, Montp. 17 06. — Ästr.
Beobb. in d. M6m. Paris.
♦ geb. 1G71, . . .(B) {BN).
Clapperton, Hugh. — Lieutenant,
später Capil'an in d. britt. Marine (An.R.
1828; (BN),
geb. 1788, Annan, Counly Dum-
fries, Schottland,
gest. 1 8 27, Apr. 1 .3, Tschangary, b.Sacca-
tuh, Inncr-Afrika.
Erschloss zuerst das Innere von Afrika durch
zwei Reisen, die eine 1822—25 von Tripolis
aus in Be.^leitung von Oudney und Denham, die
andere 1825 — 27 von der Bucht von Benin aus
in Begleitung von Pearce, Dickson und Morri-
son. — Darüber : Narrative of tiavels and dis-
c- veries in northern and central Africa in the
ye.»rs1822, 23 and 24, Lond. 1826. Journal
ot a second expedition into the inlerior of
Africa from the bight of Benin to Saccatoo,
Ib. 1829, Beide Werke von Barrow edirt.
Claramontius, s. Chiaramonti.
Ciaret de FleiirieU; C h a r I e s P . . .
— Graf, Officier in d. franz. Marine, 177 6
Director d. Marinehäfen u. Marine-Arse-
näle, 1790 — 92 Marineminister, später
Slaatsrath u. Senator, zuletzt Privatmann.
Milgl. d. Instituts und d. Längenbureaus
(BN) (Qj,
geb. 1738, Lyon.
gest. ISiO, Aug. 18, .*. . .
Voyage fait par ordre du Roi en 1768 — 69 (mit
dem von ihm commandirten Schiffe Iris) en
difforenles parties du monde p<^rur eprouver
en mer les horloges marine.s, inventees de
Mr. Bertlioud, 2 vol. 4*\ Paris 1773.* Examen
critique dun memoire publie par Mr. Leroy
Pogg c uda rff, II:ind\vüiicrl;iu!i.
sur Töpreuve des horloges propres h. döl.er-
miner las longitudes en mer etc. Lond. et Pa-
ris 4 768. Atlas hydrographique ou Neptune
des Mors du Nord (wofür er über 200,0 0 0 It.
verausgabte). Edirte : Marchand, Voyage au-
tour du Monde, 4 vol. 4", Paris 1798.
* In (LB) heisst der Verfass. dieses Werks : d'E vc u x
de Fleurieu.
Clark, W i 1 i i a m T i e r n e y
Civil-
Ingenieur. Erbauer ditr Kettenbrücke in
Peslh. Milgl. d. Astronom. Society (Mem.
astr. Soc. XXII ;,
geb. 1783, Aug. 23, Sion House, So-
merset,
gest. 18 32, Sept. 2 2,
Scheint nichts Astronomisches geleistet zu
haben.
Clarke (Clark) , Samuel. ■■ — Dr.
Theol. , Ueclor (Pfarrer) von Drayton bei
Norwich, darauf von St. Bennets in Lon-
don, 1706 Caplan d. Königin Anna und
17 09 Rector von St. James, Westininsler
(BD) (J),
geb. 167 5, Oct. 11, Norwich,
gest. 17 29, Mai 17, Westminster.
On the present controversy among Mathcma-
ticians concerning the proportion of vclocity
and forces in bodies of motion (Phil. Tr. 1728).
Übersetzte 1697 Eoliatdt's Physik ins Englische,
übersetzte auch 1706 auf Newton's Wunsch
dessen »Opticks« aus d. Englischen ins Latei-
nische (wofür er von Newton für jedes seiner
fünfKinder ein Geschenk von 4 00 Lstrl. bekam).
* Sein Bruder John, Dean von Saruui (gob. 1G89
etwa, gest. 1759 etwa) schrieb : Demonstration of the
prinripal sections of Sir I. Newton. — Ein anderer
Samuel Clark verfasste : An easj- introdnction to
"the theorv and practice of meclianics etc. Lond. 1703
—04.
Clarke, Edward Daniel. — Geisl-
licbcr, Prof. d. Mineralogie an d. Univ. zu
Cambridge, von 1808 an; macliie vorher
mehre Reisen durch fast ganz Europa,
durch Syrien, Palästina, Aegyplen etc. Mit-
stifler d. Cambridge Phiiosophic.il Society
(PhiL Mag. VIII, \ 8 2 i) (Ati. 7?. 1 8 2 2;,
geb. 17 09, Juni 5, Willingdon, Sussex,
gest. 182 2, März 9, Cambridge.*
Methodical distributlon of the mincral king-
dom iuto classes, Orders, genera, species etc.
Lond. 1806. Travels in various countries in
Europe, Asia and Africa, II Pt. Ib. 1810 el lii,
On the purple precipitate of Cassius (Cam-
bridge Phil. Soc. I, pt. I, 4821). On the nülivc
natron (Ib, id.). Upon the regulär crystallisa-
tion of water and upon the form of its pri-
mary crystals (Ib. pt II, 1822). Some obser-
vations respecting the new metals ohLiined
from barvtes, strontian elc. (Ann. of l'hü,
VIII, 1816). Esperiments with the oxygcn ar,d
hydrogen blow^iiipe (Ib. IX, 1817). Iniprove-
ment of Ibis blow-pipe (Ib. IX und X, 1R)7;.
29
451
Clarke
Clansen.
452
Fusion of wood tin (Ib. X) . Account of Green-
land rainerals {Ib. XI, 4 84 8). On the aphlo-
gistic lamp (Ib. id.). AnaFysis of petalit and
leelit (Ib. id.). Account of the diamond rock
(Ib. id.). On the colouring constituent of roses
(Ib. XII, 4 84 8). On the discovery of pearl Sin-
ter (Ib. id.). On a newly discovered variety
of green Huor spar (Ib. XIV, 4 849). On a me-
thod of obtaining pure nicke! (Ib. id.). On Geh-
lenit (Ib. id.). On the alloy of platinum and
lead (Ib. id.). On the head produced by gas
blow-pipe (Ib. id.). On the ores containing
cädmium (Ib. XV, 4 820). On the cryslallisa-
tion of olive oil (Ib. id.) On Arragonite (Ib.
New Ser. II, 4 824), On magnesian carbonate
of Urne (Ib. id.). On crystallized plumbago (Ib.
id.). On sonae Curaberland minerals (Ib. id.).
On cadmium and his ores (Ib. III, 4822). —
Archäologisches.
♦ gest. Apr. 9 {BS).
Clarke, Henry. — Prof, d. Aslro-
nomy and Physik an dem köoigl. Miiilär-
Collegiuoi zu Marlow fGif. 4 84 8; (LAD),
geh- 4743, Salford bei Man-
chester,
gest. I8!8, Apr. 30, Islington.
The seamen's desiderata or concise practica!
ruies for Computing the apparent time at sea,
4 800. A new concise and correct Operation
for Clearing the apparent distance of the moon
irom a star or the sun of th*e effects of re-
fraction and parallax, 4 800. Theory of the In-
finitesimal Galculus, 4 804. Treatise on per-
spective. Treatise on circulating numbers.
CUarus, Johann Christian Au-
gust. — Dr. Med., Geh. Medicinalrath,
Prof. d. Medicia an d. Univ. zu Leipzig,
Physicus u. Vorsteher d. klinischen Insti-
tuts daselbst fCll) (G. 1854;,
geb. 4 774, Nov. 6, Buch am Forst, im
Coburgischen,
gest. 4 864, JuH 13, Leipzig.
Diss. de zoocheraiae nolione et usu, Lipsiae
1804. Der Gewitter-Orkan am 8. Juli 4 84 9,
und Einiges zur Naturgeschichte d. Gewitter
(Gilb. Ann. LXV, 4 820). Über d. Gebrauch d.
Jods als Heilmittel (Ib. LXVIII, 4 821). — Viö!
Medicinisches.
Clavberg, Johann. — Prof. d. Phi-
losophie an d. (ehemaligen) Univ. zu Duis-
burg (J)y
geb. 4 622, Febr. 2 4, Solingen,
gest. 1665, Jan. 34, Duisburg.
Physica contracta, 4 vol. 4*, Amslelod. 4 664.
Ausserdem viele philosophische Schriften.
Clander, Gabriel. — Pract. Arzt in
.Vllenburg, Leibarzt mehrer sächsischen
Fürsten. Mitgl. d. Leopoldin. Acad. (ANC)
(Mise. Acad. Nat. Cur, 1 69 ly,
geb. 4 633, Oct. 18, Altenburg,*
aesi. 1691, Jan. 9 , Alf eiilurg. ^*
Diss. de kinctura universali, vulgo lapis philo-
sophorum dicta, etc. Altenb. 4 678. Melhodus
balsamandi corpora humana etc. Ib. 4 679. In-
ventum cinnabarinum s. de cinnabari nativa
hungarica etc. Jenae 4 684. Thermoscöpium
noviter inventum (Mise. Acad. Nat. Cur. 4687).
Thermometrum vivum ex pisce lampreta (Ib.
id.). Injpenetrabilitas armorum veritas et va-
nitas (Ib. 4688). Speculorum confectio (Ib. id.).
Explosionis tormentorum bellicorum prohibi-
tio etc. (Ib. id.). Horrendus bomborum et
carcassorum militarium eflfectus, an et cpuo-
modo irritus reddendus, per rationes physi-
cas inquisitio (Ib. 4 689). — Viel Natu rbistor.
♦ geb. Aug. 28 {Blf).
** gest. Oct. iO {J).
Olaws, Carl Ernst. — Dr. Phil, folg-
weise Apotheker in Kasan (4824 — 34),
Assistent der ehem. Professur in Dorpat
(4 83 4—37), Prof. d. Chemie an d. Univ.
in Kasan (4 837 — 52) und seitdem Prof. d.
Pharmacie , sowie Direclor d. pharmaceut.
Instituts d. üniv. zu Dorpat fOrJ,
geb. 4796, Jan. 4 4, Dorpat.
Über die PlatinrUckstände und das (von ihm
entdeckte) Ruthenium, Kasan 4 844 (In russ.
Sprache; erhielt den Demidoff'schen Preis).
Beitrag zur Chemie der Piatiometalie, Dorpat
4 854. Localfloren d. Wolgagegenden, 2 Liefr.
Petersb. 4 852. Über Flora und Fauna der kas-
pischen Steppe (In C. Ch. T. F. Göbel's Reise).
— Beiträge zur näheren Kenntn. d. Schwefel-
cyanmetalle (Bull, scient. Acad. Petersb. IV,
4 838). Über d. Verhalten d. Kamphers zu d.
Haloiden (Ib. IX, 4842). Gegenwart des Was-
serstoffs im Schwefelcyan (Ib. id.). Über den
Platinrückstand (Bull. phys. matb. Acad. Pe-
tersb. III, 4 845). Entdeckung eines neuen Me-
talls, des Ruthenium (Ib. id.). Über die von
Osaim in dem Platinrückstande aufgefundenen
neuen Metalle (Ib. V, 4 847). Über d. ehem.
Verhältnissed. Rutheniums verglichen mit de-
nen des Iridiums (Ib. Id.). Beltr. zur Chemie
der Platinmetalle (Ib. VI, 4 848). Über eine
merkwürdige Sleinart d. mittl. Russlands (Ib.
X,4 852). Überd. Platinbasen (Ib. XIII, 4 856;.
Clausberg, Christliebvon. — Re-
visor d. Privatkasse König Chrislian's VI.
von Dänemark, vorher Rechenmeister folg-
weise inLeipzig, Hamburg U.Lübeck ,^H9f'.d;,
geb. 4 689, Dec. 27, Clausthal,
gest. 4 754, Juni 6, Kopenhagen.
Demonstrative Rechenkunst, Leipz. 4 732.
Clansen, Thomas. — Folgweise As-
sistent bei der Sternwarte in Altona (1824
— 27), Gehülfe im optischen Inslitule von
Ulzschneider in München (4 827 — 40) vnd
darauf, seit 4 8 42, Obervalor an der Stern-
warte in Dorpat fOrJ,
geb. fSOI, Jan. 46, Nübel, Schleswig.
Berechnungsmelhode der Slernbedeckungen
\om Monde zur Bestimm, geogr. Längen (Aslr.
453
Claosier
Claiuiiic.
454
Nachr. II, 4824). Auflös. e. geometr. Aufgabe
V. Möbins (Ib. id.). De reductionc teroporis,
qao oscillaliones quolcunque penduli, ab am-
plitudinibus magnis incipientes, absolvun-
tur, ad tempus, quo totidera oscillaliones am-
pliludinis infinite parvae perficiuntur (Ib. V,
<827). De resistentia aeris, qiiomodo in mo-
tibus lentibus a celeritate pendet (Ib. id.). Re-
duclionslafeln für Pittor'sche Barometer (Ib.
id.). De praecisionis gradu per tabulas Mat-
thissenianas obtinendo disq. (Ib. id.). Ent-
deckung des Cometen IV von 4 826 am 26. Oct.
d. J. (Ib. id.). Wahrschein]. Identität d. bei-
den Cometen von 4 743, Jan. und 4 84 9, Nov.
(Ib. X, 4 833). Vermuthl. Identität d. Cometen
4849, No. 424 mit dem 4766, No. 69 (Ib. id.).
Über d. sechs Constanten d. elliptischen Be-
wegung (Ib. XVH, 4840). Beweis, dass d. al-
gebraisch. Gleichungen Wurzeln von d. Form
a+bi haben (Ib. id.). Beschreib, eines neuen
Mikrometers (Ib. XVIII, 4 844). Beweis d. bei-
den ersten Haupttheoreme d. Dioptrik (Ib. id.) .
Beweis des Jacobi'schen Satzes v. flüss. Sphä-
roiden mit drei verschiedn. Hauptaxen (Ib.
id.). Geometr. Auflös. d. Hansen'schen Pro-
blems : Aus d. Lage zweier bekannt, Puncte d.
Lage zweier unbekannt. Puncte zu finden (Ib.
id.). Bestimm, d. Bahn d. Cometen von 4 770
(Ib. XIX, 4 842 . V^n d. Kopenhagn. Gesellsch. d .
Wiss. gekrönt). Über e. Integral in Legendre's
Traitöd. fonct öliipt. (Ib. id ). Rectificat. d.
Lemniscat. u. Beitr. z. Theorie d. ellipt. Trans-
cendehlen(Ib.id.).tJb.d.Construct. d. 4 7-Ecks
d. Lemniscata (Ib. id.). Üb. Bestimm, geogr.
Längen aus beobacht. Mondazimuten (Ib. id.).
Üb. Längenbestimmungen durch beob. Monds-
höhen (Ib. id.). Neuer Beweis des v. Gauss ge-
fund. Theorems in d. Trigonometrie auf be-
lieb, krummen Flächen (Ib. XX, 4 843). Über
d. Gesetz d. Gleichgewichts frei schwimmend.
Körper, und Berichtig, d. Fernrohrs am Spie-
gelsextanten (Ib. id.). Beweis d. Lagrange'-
schen Theorems (Ib. id.). Über Jacobi's Auf-
lös, d. Problems d. drei Körper (Ib. id.). Neue
Methode, Sextantenspiegel zu berichtigen (Ib.
id.). Ein analyt. und ein geometr. Theorem
(Ib. XXI, 4 844). Über d. Gebrauch e. Passa-
gen-Instruments ohne Wasserwaage (Ib. id.).
Berechn. d. Abplatt, d. Uranus (Ib. id.). De
linearura tertii ordinis proprietatibus (Ib. id.).
Über Bestimm, d. Abplatt, d. Erdsphäroids
(Ib. id.). Über d. Lichtwechsel Algols (Ib. id.).
Beweis eines Satzes v. Cfauss in d. Attractions-
theorie (Ib. id ). Über d. Identität d. Cometen
von 4 770 mit zwei neuen Cometen (Ib. XXII,
4 845). Berechn. von tt auf 250 Decimalstellen
(Ib. XXV, 4 847). Zwei Theoreme über Krüm-
mungshalbmess. d. Fläch. 2. Grades (Ib. id.).
Bestimm, einer Perihelzeit (Ib. XXIX, 4 849).
Über d. Einfl. d. Refraction auf geodät. Höhen-
mess. (Ib. XXXI, 4 834). Noch viele astron.
Beobb. u. Berechn. daselbst. — Beitrag zur
Theorie d. Reiheü (CreUo»« Journ. III, 4 828).
Über Interpolation (Ib. V, 1880). Über Centri-
fugalpendel-Uhren (Ib. id.). ^ummirung von
Reihen (Ib. FV u. V). Demonstratio duarum
cel. Gaussii propositionum (Ib. IIIu. VI, 4 830).
über d. Stillstand d. Planeten u. Cometen usw.
(Ib. VI) . Neue Art, Zeit u. Polhöhe zu bestimm.
(Ib. VII, 4814). (Iberd. Formirung d. Bedin-
gungsgleicbujQgeD zur Verbessr. einer Plane-
ten- oder Cometenbahn (Ib. VII, 4834). Über
d. Zerleg, reeller gebroch n. Functionen (Ib.
VIII, 4 832). Vier neue, quadrirbare, mond-
förm. Flachen (Ib. XXI, 4 840). Im Ganzen 36
Aufsätze daselbst. — Über d: Bestimm, d. Lage
d. Haupt-Ümdrehungsaxen eines Körpers'(Bull.
phys. math. Acad. St. Petersb. Ill, 4845, auch
Grelle*! Journ. V). Über d. VervoIIkommn. d.
Pfindeluhren (Ib. id ). Über d. Werth d. Eu-
ler'schen Kettenbruchs (Ib. IX, 4 854). Über d.
Form architecton. Säulen (Ib. id.). Über den
Einfluss d. Umdrehung u. 'd. Gestalt d. Erde
auf d. scheinbar. Bewegungen an d. Oberflä-
che derselb. (Ib. X, 4852). Über Olber's Me-
thode, Cometenbahnen zu berechnen (Ib. id.).
— Einige dieser und andere Aufsätze in Gru-
nert'sArch. Bd. 2, 3, 9, 4 3, 4 5, 20 u. 24.
Clausier, Jean Louis. — Practi-
scher Arzt in Paris (B) (BN) (A),
geb Aheim, Bayern,
gest. Mitte d. XYIII. Jahrb., Paris.
Introduction ä la chymie etc. Paris 4 744 . Prin-
cipes göneraux de la thöorie et de la pratique
de la pharmacie, oü Ton voit les aflßnites des
Corps et une explication de la nature et de l'a-
ction du feu, Ib. 4 747. Pharmacopöe univer-
selle raisonnee etc. Ib. 4 749.
Clausins, Rudolph Julius Em-
manuel, — Dr. Phil,, Prof. d. Physik an
d. polytechn. Schule (seit 4 85^) u. d. Uni-
versität (seil 4 8 57) in Zürich; vorher Leh-
rer d. Physik an d. Artillerie-Schule zu Ber-
lin u. Privaldocent an d. Univ. daselbst (Or),
geb. 4 822, Jan. 2, Cöslin, Pommern.
Über d. Lichtzerstreuung in d. Atmosphäre u.
d. Intensität des durch d. Atmosph. reflect.
Sonnenlichts (Pogg. Ann. LXXII, 4 847, auch
Crelle's Journ. XXXIV, 4 847 u. XXXVI, 4 848).
Nöthige Verändr. in d. bisherig. Formeln für
d. Gleichgewicht u. d. Bewegung elast. Kör-
per (Pogg. Ann. LXXVI, 4 849) . Natur der Licht
reflectirenden Bestandtheile d. Atmosph. (Ib.
id.). Über d. blaue Farbe d. Himmels u. die
Morgen- u. Abendröthe (Ib. id.). Über d. be-
wegende Kraft d. Wärme usw. (Ib. LXXIX,
4 850). Über d. Einfluss d. Drucks auf d. Ge-
frieren der Flüssigkeiten (Ib. LXXXI, 4 830).
Verhalt, d. Dampfs bei d. Ausdehn, unter ver-
schiedn. Umständen (Ib. LXXXII, 1 854 ) . Theo-
ret. Zusammenhang zweier empirisch. Gesetze
über d. Spannung u. d. latente Wärme ver-
schiedn. Dämpfe (Ib. id.). Über d. Morgen- u.
Abendröthe (Ib. LXXXIV, 4 854). Anordn. d.
Elektricität auf e . sehr dünn . Platte u . d . beiden
Belegen d. Franklin'schen Tafel (Ib. LXXXVf,
4 852). Mechan. Aequivalent e. elektr. Entla-
dung u. dabei stattfindende Erwärm, d. Leit-
drahtes (Ib. id.). Überd. bei e. Leiter gethane
Arbeit u. erzeugte Wärme (Ib. LXXXVII, 4 852).
Über d. von Grave beobacht. Abhängigkeit d.
galvan. Glühens von d. Natur d. umgebend.
29*
4f.r.
Clavius — Clerselier.
456
Gases (Ib. itl ). Dasein von Dampfbläschen in
d. Atmosph. u. Einfluss derselb; auf Liclit-
reflex. u. Farben (Ib. LXXXVIII, 1853). Be-
merkk. zu Helmholtz's Schrift über Erhalt, d.
Kraft (Ib. LXXXIX, 1853 u. XCI, 1854). An-
wend. d. mechan. Warmelheorie auf thermo-
elektr. Erscheinunc;cn (Ib. XC, 1S53). Über e.
veränderte Form d. zweit. Hauptsatzes d. me-
chan. Wärnieiheorie (Ib. XCIII, 1854). Über
d. Anwend. d. raechan. Wärmetheorie aufd.
Dampfmaschine (Ib. XGVII, 1856). Überd. Zu-
sammenhang zwisch. d. Satz von d Aequiva-
lenz V. Warme u. Arbeit u. dem Verhalt, d.
permanent. Gase (Ib. XCVIII, 1856). Überd.
Art d. Bewegung, die wir Wärme nennen (Ib.
C, 1857). — Die Lichterscheinungen d. Atmo-
sphäre (Grunert'a Beitr. zur meteorol. Optik,
4. lift. 1850).
Clavius, C li r i s 1 0 p b. — Jesuit ; nach-
dem er in Coimbra studirt, Lehrer der
Mathematik am Collegiiim seines Ordens zu
Rom (i),
geb. 1537, Bamberg,
gest. 1612, Febr. 6, Rom.*
Seine Opera mathematica, ."> Vol. fol. Mogunt.
1612 , enthalten : Vol. 1 : In Eticlidem et in
Theodosium Commentarii ; De sinibus et lineis
tangenlihus et secanlibus; Tiiangula rectili-
nea; Triangnla spbaeriea. Vol. II: Geometria
practica ; Arithmetica practica ; Algebra. Vol.
III . In sphaeram Joannis de Sacro Bosco com-
raeiUarius; Astrolabium. Vol. IV: Gnomoni-
ces libri octo ; Fabrica et usus instrumenti ho-
rologiorum ; llorologiorum nova descriplio.
Vol. V: Romani cnlendarii a Gregorio XIII.
P. M. restitutio (CI. arbeitete mit an d. Kalen-
derverbesserung; ; Jos. Scaligeri Elenchus et
castigalio oai. icregor. casiigata ; Responsio ad
convicia et calumnias Jos. Scaligeri in Cal.
grogor.; Confutntio calendarüGeorgiGermanni
Warlenbcigensis Borussi.
* Von eil: ein wücl gewordenen Ochsen auf der Strasse
getödtet.
Clement, Dom Fran^ois. — Bene-
dic'iiicr von d. Congregation von St.-Maur
geb. 1714, Apr. 7, B6ze, Bourgogne,
gest. n93, März 29, Paris.
L'art de verifier les dates etc 2'"" edit. Paris
1770, 3"»« edit. 3 vol. fol. Ib. 1783 Die erste
Ausgabe, Paris 1750, ist von den Benedicti-
nern d'Antine, unterstützt von Dom Durand
und Dom Clemencet).
C16meiit-D6sormes , ... — Prof.
d. angewandten Chemie am Conservatoire
des Arls-el-Metiers zu Paris, hatte mit
Desormes eine Alaunfabrik: zu Verberie
(ß. 34; (Bull. Soc. d'Encour, AnneXXXXi;,
geb Dijon,
gest. J84I, Ende Nov.. Paris.*
Mit Desornies: Decouverte dun gaz nouveau
(des Kohlenoxydgases, Ana. chim. XXXVIII,
1801). Sur la röduction de loxide blanc de
zinc par le charbon et sur le gaz oxyde de
carbone qui .s'en degage (Ib. XXXIX, 1801),
Expöriences sur le charbon (Ib. XLII, 1802).
Sur l'eau contenue dans les gaz et sur quel-
ques sels barytiques (Ib. XLIU, 1802). Mem.
snr l'oulrenier (Ib. LVII , 1806). .Sur l'alun
(Ib. id.). Theorie de la fabricalion de l'acidc
sulfuriqucs (Ib. LIX, 1806). Appareil etabli ä
la Monnaie ponr faire consumer la fumee des
machines (Ib. LXIX, 1809). Sur le nouv. pro-
cede de congelation de Mr. Leslie et sur les
applicationsdeceprocede(Ib. LXXVIII, 18H),
Fabrication de blanc de plomb (Ib. LXXX,
1811). De l'öpuration des corps par la cristal-
lisation (Ib. XCII, 1814). Du zero absolu de la
chaleur et du calorique specifique (Journ.
phys. LXXXIX, 1819). Mit Desormes u. Lehot:
Sur la rösislance que le mouvement de l'air
öprouve dans les tuyaux d'une grande lon-
gueur (Ib. LXXIII, 1811). — Allein: Re-
marque sur Tövaporation de l'eau par l'air
chaud (Ib. LXIX, 1809). Sur la quantitö de
matiöre ligneuse existante dans quelques ra-
cines et dans quelques fruits (Ann. chim. phys.
I, 1816). Sur la distillation de 1 eau do mer
etc. (Ib. IV, 1817). Sur la fermentation alcoo-
lique (Ib. V, 1817). Sur un proced6 pour d6-
couvrir la magn^sie (Ib. XX ^ 182^). Sur la
döcouverte dune pierre propre ä la fabrication
du ciment romain (Ib. XXiV, 1823). Sur les
lingots de cuivre obtenus par ia voie humide
(Ib. XXVII, 1824). Cascade chimique (Ann.
Min. IX, 1824).
• gest. 1812, . . . {QC).
Clemm, Heinrich Wilhelm. —
Erst Klostcrprofessor und Prediger zu Be-
benhausen, dann Prof. d. Mathematik am
Gymnasium zu Slullgart und Consislorial-
biblioliiekar, endlich 1767 Dr. u. Prof. d.
Theologie, Superintendent u. Stadtpfarrer
zu Tübingen (M),
geb. 17 25, Dec. 13, Hohen-Äsperg,
VVürtemberg,
gest. 1775, Juli 27, Tübingen.*
Chronologia mathematica, Berol. 1752. Lct-
tres ä Mr. Euler sur quelques paradoxes du
calcul analytique, Tubing. 1752. Lettre sur
l'observatoire de Tubingue aus eit parallele
avec celui de Berlin, Ib. 1753. Mathein. Lehr-
buch usw., nebst einem Anhang von d. Na-
turgeschichte und Experimentalphysik, Heil-
bronn ;764. Mathemat. u. physikal. Aufsätze
in d. Tübinger Berichten.
* geb. 1725, Dec. 31, gest. 1775, Juü 28 {A).
Clerselier (Clersellier, Clercelier),
Claude. — Parlaments-.\dvocal In Paris (J),
geb. 1614, März 21, ...
gest. 168 6, Apr. 13, . . .*
Lettres de Descartes sur la morale, la physi-
que, la mödicine et les math^matiques, 3 vol.
4", Paris 16G7. Principes de la philosophie ue
Descartes, Ib. !<isi. Oeuvres posthumes ao
Eohaiüt, Ib. IG 82.
*gest. ICSI, .^pr. 13(J5;r).
457
Clichtove
Cochlaeua.
45S
Clichtove (Clicbtovaeus), Josse (.To-
docus). — Dr. d. Sorbonne uud Canonicus
an Sl.-Jean in Charlros (J),
geb Nieiiport, Fland.,
gest. 1543, Sept. 22, Chartres.
Philosophiae naturalis paraphrasis (eine Op-
tik), Paris 1501 . De myslica niirnerorMrn sit^ni-
ficatione opuijculum, Ib. -iS-JS.
Clinchamp, Francois £tienne
de. — ... (Q),
geb. 1787, , . . Toulon.
Elöments de perspective lim^aire et aerienne,
Paris 1820. Nouv. Traitö de la perspective des
ombres et de la thöorie des reflets, auquel on
a Joint la description du Hyalographe, in-
venlö par rauteur pour dessiner les perspecti-
ves, Toulon <825.
Cloud, Joseph. — Director d. che-
miscben Arbeiten in der Münze der Ver-
einigten Staaten. Mitgl. d. American Phil.
Society (Proceed. Ämeric.phil. Soc),
geb. 1770 etwa,
gest. 1845.. ... Philadelphia.
Sur la decouverle du paliadlum dans Tor de
Bresil (Ann. Ghim. LXXiV, 1810; auch Gilb.
Ann. XXX VI). Versuche rnit rohem Platin u.
Verfahren daraus Palladium u. Rhodium dar-
zustellen (Gilb. Ann. LXXII , aus Transact.
Americ. Phii. Soc. 1809).
Clouet, Louis. — Prof. d. Chemie an
d. tcole du Genie zu Mezieres, dann Di-
rect. d. Eisenwerke zu Daigny bei Sedan.
Mitgl. d. Conseil des Arts, und Associe des
Instituts (BBAJ (B) (BN) (Ann. chim. XLYIJ,
■ geb. 1751, Nov. 1 1, Singly,b. Mezieres,
gest. 1801, Juni 4, Cayenne.*
Nouv. möthode de faire l'acier fondu (Bullet.
Soc. philomat. An VI), Sur la compositlon de
la matiere colorante du bleu de Prusse (Ann.
chira. XI, 1 791). Sur les ditlerenls elats du fer
et la conversion du fer en acier fondu (Ib.
XXVIII, 1798). Sur ia combinalson du dia-
mant' avec le fer (Ib. XXXII, 1799). Sur la
coraposition des emaux (Ib. XXXIV, 1800).
MitLavoisier : Sur les terres naturellement sal-
pötrces en France (Mem. sav. 6tr. XI, 1786).
* V/ohin er s^ch bi^geben hatte , um Versuche über die
dortige Vegetation zu machen.
Clü'^er, Philipp. — Zeitlang Prof.
d. Geographie an d. Univ. zu Leyden; viel
auf Reisen durch verschiedene Länder Eu-
ropa's (J)^
geb. 158 0, . . . Danzig,
gest. 1623, . . . Leyden.
Introductionis in universara geographiam tarn
veterem quam novam Libri sex, Leyd. 1629.
Clüver, Detlef. — Neffe des Vori-
gen; Zeitlang in London leb^d, wie es
.scheint, vom ünlenichlen in der Mathema-
tik, ward auch Mitgl. d. Roy. Society; zu-
letzt in Hamburg wohnhaft (J) (HSL),
geb. 16**, Schleswig,
gest. 1708, Febr. 21, Homburg.
Tubulae astronomicae in R. Moäs Maimonidis
Librum de consecratione calendarum etc. ad-
dilae, Lond. 168.3. Philosopbia divina etc.
Hamb. 1692. Geologla, sive Phüosopher.iata
de iicnesi ac stiuctiira globi terreni. Ib. 1700.
Pliilosophia rnathemalica, Ib. 1718. Sche-
diasmageometricuiridenovs {nfinitorum.»;cien-
tia. Quadratura circuii infinitis modis deinon-
strata (Act. Erud. 1686). Monitum ad geome-
tras (Ib. 1687).
Cnollen, Adam Andreas. — Dia-
conus zu Fürth von 1701 an (/J,
geb. 1 67/1-, Sept. 12, Wirschnitz, Voigt!.,
gest. 1 714, Febr. 1 8, Fürth.
De ^eometria talmudica. De algebra Hebraeo-
rum
Coccoliy Domenico. — Prof. der
Matiiematik und Physik am Lyceum zu
Brescia (BN) (Pr),
geb. 1747, Aug. 12, Brescia,
gest. 1812, Nov. 27, Brescia.*
Elementi di geometria e di trigonometria,, Bres-
cia 1777. Esposizione cosraografica deil' ipo-
tesi copernicana etc. Ib. 1778. Proposizioni
fisico-matematiche, Ib. 1778 et 1783. Elementi
di statica, Ib, 1783. Diss. sopra il quesito per
Stabilire la vera teoria dell' acqua uscento dai
fori de' va.si etc. Mantova 1783.
* gest. Nov. 7 (B).
Cocconcelli, Antonio. — Prof. d.
Hydraulik an d. üniv. zu Parma (Maj. XXV i,
geb
gest. 18 47, .. . Parma.
Istiluzioni d'idraulica teorica-pratica , 2 vol.
8^, Parma 1835. Esposizione compendiata de'
varj sistemi intorno la velocitä dell' acque cor-
renti e particolare confronto delle forniole degli
idraulici EytelweiD e Tadini (Mem. Soc. Ital.
XXII, 1839).
Gochet, .lea n. — Rector d. üniv. von
Paris (Q) (DFJ,
geb. . . ., gest. 1771, Juli 8 . . .
La physique expcrimentale et raisonnöe, 1 vol.
8*, Paris 1756. El^mens de mathematiques.
Cochlaeus {eigentlich Dobneck), Jo-
hann. — Prediger foigweisc in Nürnberg,
Frankfurt a. M., Mainz u. Meissen, zuletzt
Canonicus in Breslau. Widersocher d. Re-
formation (JJ,
geb. 1419, ... Wendelstein b.Nüriib..
gest. I5r.2, ... Bie.slau.
Gab den Pomponius Mela mit einem Gomtron-
tar heraus.
459
Gochrane
Colb.
460
Cochrane ^ Archibald, Graf von
Dundonald. — Privatmann, in seiner Ju-
gend Officier in d. engl. Flotte (LDAJ (BS),
geb. n49, Jan. I, . . .
gest. <83i, Juli h, . . ,
The preserit State of the mauufacture of salt
explained, 4 785. On the quali lies and uses of
coal tar and coal varnish, 1785, A trcatise
shewiug th3 intiraate connexion that subsists
between agriculture and chemistry, 1795. The
principales of chemistry applied to the impro-
vement of the practice of agriculture, 1799.
Directions for extracting gum from licheD etc.
(DTiehoIson's Joarn. V).
Coohrane, Alexander Thomas,
Graf von Dundonald,* — Sohn des
Vorigen. Adrairal in d. engl. Flotte, als
solcher längere Zeit in Weslindien statio-
nirt; stand <818 in chilesischen, 4 822 in
brasilianischen und 4 827 — 28 in griechi-
schen Diensten (CL),
geb. 4775, Dec. U, . . .
Notices on the Mineralogy , Government and
Condition of the British West-India-Islands,
Lond 1851.
* Der berühmte Fussreieende, Capitän JohnDandas
Cochrane, der Frankreich, Spanien und Portugal,
so wie Bussland bis Kamtschatka durchwanderte
(Narrative of a pedestrian journey through Rusäia
etc. 1820—23, Lond. 1824) und, beim Beginn einer
ähnlichen Reise durch Südamerika, 1826 in Colum-
bia starb, war sein Neffe.
Cookln, William. — Esquire, in
Lancaster wohnhaft (RGEJ,
geb. «736,
gest. 1801, Mai 30, Kendall, Westmo-
reland.
On arithmetlc, 17... Account of an extraordi-
nary appearance of a mist (Phil. Tr. 1780).
Codlollliis * a Toleohora, Petrus.
— Prof. d. Griechischen u. d. Mathematik
an d. Üniv. zu Prag von 1560 an (A) (KB),
geb. 4 533, Febr. 24, Sedlczan, Kr. Be-
raun, Böhmen,
gest. 4589, Oct. 26, Prag.
Diss. de cometa , 4572. Ghasma portentosum
A. 4575, Sept. 28, conspectum, Pragae 1575.
Carmen deeclipsibus lunae 1577, 1578 et 1580.
• • ÜberbCtiung des Böhmischen : K n j i k a , Büchlein.
CoddingtOB, Henry. — Vicar von
Ware in Hertfordshire , früher Fellow des
Trinily College in Cambridge {An,R. 4 8 45;
(Mem. Astr. Soc. X\IJ,
geb gest. 4 845, März 3, Rom.
Treatise on optics, Cambridge 1828. On the
iraprovement of the Microscope (Garabr. Tr.
III, 1829).
Coehom, Menno, Baron von. —
Holländischer General-Lieutenant u. Ober-
Ingenieur, General-Gouverneur von Hol-
land. Flandern. Erbauer fast aHer bolländ.
Feslungen, besonders von Bergen -op-
Zoom fJJ,
geb. 4 634 etwa,b. Leuwarden, Friesl.,*
gest. 1704, MSrz 4 7, Haag.
Versterkinge des vijfhoeks raet alle sijne buij-
tenwerken, Leuwarden 1682. Nieiiwe Vesting-
Bouw, Ib. 1685.
♦ geb. 1641, , . . iCL).
CofBli, James H. . . C. . . — Prof. d.
Astronomie an d. Naval-Academy d. Ver-
einigten Staaten zu Annapolis in Maryland ;
vorher Astronom an der Sternwarte zu
Washington fj. U),
geb. 4 8 4 5, Sept. 4 5, Wiscasset, Maine.
Secular acceleration of the Mooo's mean mo-
tion (Sillimaa'sJourn.XLVII, 1844). Variation
or the alternate acceleration and retardation
of the Moon in the different quadrants of its
orbit (Ib. N. Ser. I, 1846). On the winds of
the northern bemisphere (Ib. VI, 1848 und
XVIII, 1854). On sorae errors peculiar to the
observer, which may affect determinations of
the declinations of stars (Oonld's astr. Journ.
III, 1853).
Cohausen, Johann Heinrich. —
Bischöflich Münsterscher Amts-Arzt (M),
geb. 4 665, Hildesheira,
gest. 4 750, Juli 4 3, Münster.
Benthemo-Crene oder Abhandl. von d. Bent-
heimischen Gesundbrunnen, Coesfeld 1713.
Lumen novum phosphoro accensum etc. sive
Exercttatio de causa lucis in phosphoris tarn
naturalibus, tarn artificialibusexarata, Amstld.
1717. Diss. de glossopetris lapidibus cordifor-
mibus, Francof. 1746. Mercurius sopbicus de-
larvatus etc. (Act. Acad. Nat. Cur. Vol. VII).
Mercurii sophici delarvati (Ib. VIII, IX, X et
Nov. Act. I).
Coha, Wilhelm — Dr. Phil. (Diss.),
geb. 4828, Apr. 4 5, Breslau.
De calcis et hydratis cupri actione in saccha-
rum lactis, Berol. 1851.
Colg&et, Mi ob eh — Mathematicus
d. Herzogs Albert von Brabant (J) (Fpp),
geb. 4 549 etwa, . . Antwerpen,
gest. 4 6313, Dec. 2 4, Antwerpen.
L'Instruction des points les plus excellents et
necessaires touchant l'art de naviger etc. An-
vers 1581.
Colb, Christoph. — Astronom. Ge-
hülfe erst ein Jahr lang bei G o 1 1 f r. K i r c h
in Berlin, dann bei Hevel in Danzig, bis
zu dessen Tode, darauf Docent an d. Univ.
zu Königsberg (Arn),
geb. 4 657, Juli 4 0, Königsberg,
gest. 4 689, Juni 20, Königsberg.
Disp. de paraselenis, coronis, cruce aliisque
arcubus, Lips. 1684. Disp. de eclipsi lunari,
Regiomont. 4 685.
461
Colberg
CoUa.
462
Colberg, Christoph Heinrich Ju-
lius von. — Prof. d. Vermessungskunde
an d. üoiv. und d. Forstschule zu War-
schau (N),
geb. «776, Juli 7, Woldegk, Meckl.-
Strelitz,
gest. 1831, Sept. 5, Warschau.
Neue A^iflösung verschiedn. Aufgaben d. Geo-
däsie. Theorie der Bergzeichnung nach Leh-
maiui. Beschreib, eines neu erfundn. Instru-
ments z. Messung d. Entfernungen u. Hohen.
Atlas von Polen in 9 gross. Blatt. Dresd. <828.
Colbert, Jean Baptiste. — Pre-
mier-Minister Ludwig's XIV. von Frank-
reich (B)y
geb. 1619, Aug. 29, Rheims,
gest. 1683, Sept. 6, Paris.*
Stifter d. Academie d. Wi»enschaften in Paris.
* gB8t. 1685, Sept. 6 {BK)^ offenbar Druckfehler.
Colbert, Jean Baptiste, Marquis de
Torcy. — Neffe des Vorigen. Französi-
scher Gesandter an verschiedenen Höfen.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Paris (B) (BN),
geb. 1665, Sept. 4 4, Paris,
gest. 1746, Sept. 2, Paris.
Relation de la fontaine sans fond, de Sablä, en
Anjou (M6m. Paris 474t).
Golby, Thomas. — OflScier in der
brittischen Armee, zuletzt General-Major.
Mitgl. d. Roy. und d. Roy. astron. Society
(Mem. astr. Soc. XXH; (G. S. IX j,
geb. 4 784, Sept. 4, Rochester,
gest. 4 852, Oct. 9, Liverpool.
Nahm Theil an den Basis-Messungen d. Ge-
neral-Majors Mudge in England 1802 u. 4 806 ;
befehligte die von d. Regierung angeordnete
trigonometr. Vermessung von Irland, von 4 824
an, in Folge welcher (4 834 — 47) ein Atlas von
Irland in 4 939 Blatt erschien; veranlasste
Fluthbeobachtungen an d. irländ. Küsten, wor-
über Airy : On the laws of tides on Ihe coasts
of Ireland, (Phil. Tr. 4 844.)
Golden, Gadwallader. — Arzt, der
sich in New- York niederliess, und von
4 76 4 bis 4 775 Vice-Gouverneur dieser
Provinz war (CALJ (Bj,
geb. 4 688, Febr. 4 7, Dunse, Schottl.,
gest. 4 776, Sept. 2 4, New-York.
Cause of gravitation, umgearbeitet 4 754.^unter
d. Titel; Principles of action in matter,* ver-
mehrt mit einem Treatise on fluxions. On the
earthquake feit at New-York 4 756, Nov. 4 8
(Phil. Tr. 4 755).
Coidins, Ludwig August. — Can-
dida! d. polytechn. Schule in Kopenhagen,
Inspeclo! d. Wasserwerke daselbst fOrJ,
geb. 184 5, Juli 4 3, auf Seeland.
An examiiiation of steam engines and the power
of steam, Copenhag. 4^51. ündersögelse over
Vanddampene og deres bevaegende Kraft i
Dampmaskinen (Danske Vid. Selsk. Skriften
4 852). ündersögelser om de almindelige Na-
turkräfter og deres gjensidige afhängighed og i
sardeleshcd om den ved visse faste Legermes
Gnidning utviklede Varme (Ib. 4 854). Öra Ma-
gnetens Indvirkning paa det blöde Jern.
Colebrook(e), Josiah. — Mitgl. d.
Roy. Society (RGEJ (Th),
geb. . . ., gest. 4775, Aug. 4 6*,...
Experiments concerning the encaustic painting
of the Ancients (Phil. Tr. 4 759). On a Meteor
Seen at Bath (Ib. id.).
Colebrooke, Henry Thomas. —
Lebte im Dienste der engl.-ostind. Com-
pagnie von 4 782 bis gegen 4 84 7 in In-
dien, und bekleidete mehre hohe Civiläm-
ter, wurde z. B. 4 800, wo er nach Calcutta
versetzt ward, President of the Board of
Revenue, Membre of the Supreme Council
und Honorar-Professor des Sanscrit im Fort
William. Mitgl. d. Roy. Soc, d. Roy. Asia-
tic Soc, Mitgl. u. Mitgründ. d. Astron. Soc.
(BN) (Abstr. l\),
geb. 4765, Juni 4 5, London,
gest. 4 837, März 4 0, London.
Astron. observations made on a survey tbrough
the Carnatic and Mysore country, 4 794 (Asiat.
Research. IV, 1799). D» made m the Upper
parts of Hindustan elc. 1794—94 (Ib. id.). D°
on a voyage to the Adaman and Nicobar Is-
lands etc. (Ib. id.). On Barren Island and its
volcano (Ib. id.). On indian weights and mea-
sures (Ib. V). On the notions of the Hindu
astronomers concerning the precession of the
equinoxes and motions of the planets (Ib. XII,
184 6). On the heights of the Hiraalaya moun-
tains (Ib. id.). On the camphor-tree of Suma-
tra (Ib. id.). On the valley of Sutluj River in
the Himalaya Mountains (Tr. Geol. Soc. sec.
Ser. I, 4 822). On the Geology of the north-
eastern Border of Bengal (Ib. id.). — Veröf-
fentlichte 4 817 eine Übersetzung von » Liiawati «
und »Vija-Ganita«,- Sanscritlehrbüchern der
Arithmetik und Algebra , denen er eine Ge-
schichte dieser Wissenschaften in Indien, Ara-
bien und Italien voranschickte.
Coli, Francesco. — Prof. d. phar-
maceut. Chemie an d. Univ. zu Bologna
geb Bologna,
gest. 4 828, Aug. 4 2, Bologna.
Schrieb ein pharraaceutisches Werk.
CoUa, Antonio. — Direct. d. Stern-
warte in Parma (Cosmos 4 857, Vol. X /,
geb. 4 806 etwa,
gest. 4 857, März . ., Parma.
463
CoUadon
CoUin.
464
Entdeckte einen Cümeten am 2. Juni 4 845 u,
einen anderen am 7. Mai 4 847, siehe Astron.
Nachricht. XXIII u, XXV, auch: Cenni sopra
la cometa scoperta a Parma neigiorno 2 giun-
gno, Parma 1845. Cenni sopra le quattro Co-
mete telescopiche apparse nel principio dell'
anno 1845, Ib. id. Cenni sopra le otlo Comele
telescopiche appar.so nell' anno 4 846, Venezia
4 847. Sulla temper otiira atmosferica notata a
Parma, Parma 1848 Deobb. von Sternschnup-
pen u. Nordlichtern in Parma (Compt. rend.
IX, XI, XIII, XV, XVIIl, XX, XXVII).
CoUadon, Jean A u t o i ri e. — A po-
theker in Genf; hatte seine Studien in
Deutst?h!and, besonders in Berlin, gemacht
(Mem. de Genhe \ ),
geb. 4 788 Genf,
gest. 1830, Jan. . ., Genf.*
Eine ehem. Untersuch, d. Oscillaloria rubes-
cens, des Saftes von Hypophae rhair.noides
und der (die Hortensien blaufarbenden) Erde
von Suavabelin.
* geb. J75i;, . . ., jjest. tS30, Jan. 2 {VSR).
ColladOQ, Jean Daniel. — Prof. d.
Mechanik an d. Acad. zu Genf, früher Prof.
an d. Ecole des Arts in Paris (Or),
geb. 4 802, Dec. 4 5, Genf.
Mem. sur la Photometrie, 4 826. Mit Sturm:
Möm. sur la comprcssion des liquides et la vi-
tesse du son dans i'eau, Paris 4 837 (Auch Ann.
chim. phys. XXXVl). Mit Demselben: Sur
l'emploi de la vapeur d'eau pour eteindre les
incendies daas les usines et les bateau ä va-
peur, Geneve 4 840. — Deviation de l'aiguille
aimantee par le courant d'une machine 6ie-
clrique etc. (Ann. chim. phys. XXXIII, 1826).
Mit Champonniere: Sur les machines ä vapeur
de Savery Ib LIX, 1835). — Expöriences sur
la torpille (Compt. rend. III, 1836). Mit Du-
cnesne: Sur l'emploi de la vapeur deau con-
tre ies incendies (Ib. IX, 4 839). Sur la pro-
duction et la propagation du son sous I'eau
(Ib. XIII, 4 841). Nouv. melhode pour mesurer
la force de iravail realise sur l'arbre des roues
ä aubes dun batiment ä vapeur par sa ma-
chiue (Ib. XIII, 1841 ; XV, 4 842; XIX, 184 4).
Sur les refiexions dun rayon de luniiöre a
l'interieur Ä'\n\e) veine liquide paraboiique (Ib.
XV, 4 8 42).
Coiialto, Antonio. — Prof. d. Ma-
thematik und Physik am Lyceo in Venedig
(4705 — 97), dann, nach längerem Aufent-
})riU im Au.'^lande und in Mailand, Prof. d.
höheren Pdathematik an d. Univ. zu Padiia,
von i806 — 14, wo er in den Ruhestand
versetzt ward. Mitglied d. Societii itahana
(Mem. Soc. Ilal pt. l\) (PL) (Tp. l),
geb. (7 65, Apr. 21, Venedig,
gest. 1820, Juli 16, Padua.*
Mclodo analitico per conoscere la fallacia di
alcuiio diDioslrazione, Venrzia 1792. Af)r.f:(a-
zioni malematiche alla fisica del Poli, Ib. 4 797.
Identitä del calcolo differenziale con quelle
delle Serie ovvero il melodo degl' infinitamente
piccoli diLeibnizio spiegalo e dimostrato colla
teoria delle funzioni di Lagrange, Milano 1802.
Dcir istruzione teorico-pratica dell' Ingegneri,
Padova18i)4. Geometria analitica a due coor-
dinate, Ib. 4 806. Nuove Lezioni di Geometria
a due ed a tre coordinale , 2 vol. Ib. 4 809.
Nuovo Saggio di Poliodrimetria analitica , Ib.
4 810. riaite zuletzt in Arbeit: Descrizione,
maneggio cd uso dei principali strumenti di
materaatica etc. 6 vol. 4^,
♦ gest. Juli 20 {BS) {BN).
Collet-Descotils, * H i p p o 1 y t e V i-
ctor. — Ingenieur-en-chef und Prof. d.
Chemie im Corps roy des Mines ; beglei-
tete als Chemiker die Expedition nach Ae-
gypten und war Mitgl. d. Instituts d'figypte,
auch Milgl. d. Sociele d'Arcueil (Ann. chim.
phys.lYJ,
geb. 4 773, Nov. 21, Caen,
gest. 4 815, Dec. 6, Paris.
Analyse de la ceylanite (Ann. chim. XXIII,
1 797) . Sur les procedös suivis ä St.-Domingue
et en Egypte pour la fabrication de l'indigo
(Ib. XXXIII, 4 800). Sur la cause des couleurs
differentes qu'alTectent certains sels de Platin
(lb.XLVliI,4 803: Entdeckungdes Irid ium s).
Analyse de i'obsidiennc du Mexique (Ib. LIII,
1 805). Analyse de l'ötain en grains du Guana-
xato (Ib. id.). Analyse de la mine brune de
plomb de Zimapan, dans laquelie Mr. del Eio
dit avoir döcouvert un nouveau metal (Ib. id.
— spater auch als Vanadin erkannt). Sur
les mines de fer spathique (Ib. LVII et LVIII,
1806). M6m. sur le fer spathique (Ib. LXll,
4 807). Sur une combinaison fulminante d'ar-
genl (Ib. LXII et LXIII, 1807). Sur la purifi-
cation du plaline (Ib. LXIV, 1807, auchMöm.
d'Arcueil I). Sur le fer argileux (Ib. LXXXIV,
1812;. — Sur le sulfure de plomb (Mem. d'Ar-
cueil II, 1809). — Analyse de la Thallite (Journ.
min. V, 1797). Sur la conversion du fer en
acier selon Mr. Mushett et sur la facile fusion
de fer (Ib. XIII, 4 802—3). Sur le Rhodium et
Palladium (Ib. XVlII, 4 805). Analyse de la
yenite (ib. XXI, 1807), Sur un procedö de
separer le fer.du manganese (Ib. XXIII, 1 SOS i .
Sur les alunieres de Montione et de la Tolfa
(Ann. min. I, 4 816).
* Meist : as bloss Descotils genannt.
Golliß, Gabriel. — Opticus u. Me-
chanicus in Stockholm. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. daselbst (Vet. Acad. Handl. iStöJ,
geb. 4 761, Apr. 2 4, Julila Socken, Sö-
dermanland,
gest. I8i5, Febr. 25, Slockholm.
Beskrifning öfver ett nytt satt att i en vanlig
svarfslol med hjul forfardiga dref och hjul tili
ur och flera behof (Vet. Acad. Handl. 181 i).
Ett medel, hvarigenom en del, som Uro an-
gripne al'grci Starren, i del langsla kunna bi-
hrhaiia en nagarhuuia hjelpligssn (Ib. 4314;
465
GoUina
Colonna.
466
Collina, Abbondio. — Camaldulen-
ser; Prof. d. Geographie u. Nautik, später
auch d. Geometrie u. Mechanik am Institut
zu Bologna (FJ (LL),
geb. Bologna.
gest. 1753, Dec. %\, Bologna.
De aciis uauticae inventore (Comiiient. Bonon.
II, 174 0).
Collini, Cos im 0 Alessandro. —
Dr. Juris, Voltaire's Secrelür in Berlin,
zuletzt kurpfälz. Geheim. Secretär, Ilisto-
riograph u. Director d. Mineralienkabinets
in Manlieim (M. \\) (B) (BN),
geb. n27, Oct. U, Florenz,
gest. 180 6, März 22, Manheim.
Journal d'un voyage qui contient differentes
observations minöralogiques, particnlioremeiit
sur les agates et le basaite etc. Manheim 1776.
Considcrations sur les raontagnes volcaniques,
Ib. 1781. Sur la pierre elasliquo de Bresil et
sur les marbres flexibles qui sont ä Roine dans-
le palais Borghese, Ib. 1805. EfTet cause par
le grand froid de 1789 sur un crystal de röche
etc. i'Comnj. Acad. Theod. Palat. VI). Sur
quelques zeolithes etc. (Ib. V). Remarques et
däcouvertes sur les mines mötalliques (ib. II).
Description de plusieurs mines de mercure du
Palatinat du Duche de Deux-ponts (Ib, I). Sur
les transmutations des substances du regne mi-
neral (Ib. Y). Von einer Art Seifenerde bei
Berweilar (Bemerkk. d. pfiilz. Ökonom, Ge-
seilsch. 1771).
Coüms, John. — Anfangs Lehrling
bei einem Buchhändler, später Rechenmei-
ster (Accountant) u. Civil-Ingenieur. Mitgl.
u. Secretär d. Roy. Society (BD) (Th) (J)
(Ahr),
geb. ■1625, März 5, Wood -Eaton bei
Oxford,
gest. <683, Nov. 10, Malmsbury, Wilt-
shire.
An introduction to merchants account, 1652.
The secior on a Quadrant, 1658. Georaetrical
Dialling, 1659. The mariner's piain scale new
plained, 1659. Account concerning ihe reso-
intion of equations in numbers(Phil. Tr. 1669).
A Solution of a chorographical problem (Ib.
1671). On some defccts in algebra (Ib. 168 4).
Gab ferner heraus einen Auszug von Archime-
des' Werken und Apolloniuß' Kegelschnitten ;
Branker's Übersetzung von ßhonius* .41gebra,
mit Pell's Zusätzen ; Kersey's Algebra ; Wallis'
Algebra; Strode's Combinations, etc. — Com-
mercium epistolicuni Dr. Joannis Collins et
Aliorum de analysi promota : jussu societatis
regiae in lucem editum, Lond. 1712.
Collins, Eduard Albert Christoph
Ludwig. — War Lehrer d. Kaisers Ale-
xander IL und seiner Geschwister. Mit-
Poggendorff,- l^dwörterbuch.
glied d. Acad. d. Wiss. zu St. Petersburg,
Director der deutschen Cenfralschule von
St. Peter daselbst (R.P. I8 40; (Or),
geb. 1791, Juli 3 (A. St.), St. Petersburg,
gest. i 8 iO; Aug. 4 (A. St.), St. Petersburg.
Grundlinien d. .typischen Calcüls, St. Pelersb.
1823. Grundriss d. allgem. Arithmetik u. Al-
gebra, Ib. 1824. Lehrb d. Geometrie, Ib. 1S36.
— Abliandl. z Begründ. eines streng zusam-
menliang. Systems d. gesamml. Analvsis (Mem.
acad. St. Petersb. 5"*^ Serie X, 1826). Theo-
remes sur la difTorentiat. des produits dont les
facteurs sont les termcs consecutifs d'une serie
quelcouque ;Ib 6'"^ ser. I, 1831). Recherciios
generales sur la transformat. des fonctions par
Substitution (Ib id.). Du developpement des
fonctions en serics suivant les facultes numc-
riques des variables (Ib. id ). Solution d'un
pr<)i)leme general sur le developpement des
fonctions (Ib. II, 1833). Du retour des suites
(ib. id.). Du developpement d'une fonclion
donnce suivant les puissances d'autres fon-
ctions donnöes (Ib. id.). Sur les facultes nume-
rique5 au second ordre (Ib. III, 1S38). Nouv.
rccherches sur la theorie des puissances fon-
ctionales (Ib. id.) — Sur la forme des residus
des polynoines entiers (Bull, scient. Acad. Pe-
tersb. I, 1836). Thf3oremes .'.ur les fonctions
entieres ä deu\ variables (Ib, II, 183 7). Nouv.
demonstralion clementaire de la resolubilitö
des fonctions entieres en facteurs reels du pre-
micr ou du seoond degre (Ib. id., auch Crelle's
Journ. XYIII, 1838). Über d. Newton'schen
Lehrsatz von d, Potenzsummen d. Wurzeln
algebr. Gleichungen (Bull, scient. III, 1838).
Zur Theorie d. symmetr. Gleichungen (Ib. id.).
Ein Paar Folgerungen aus dem Vandermonde'-
schen Bmomialsatz (Ib. VI, 1840). Über die
Zerfallung ganzer Zahlen in ihre Facloren (Ib.
id.). Über die aus Wurzelgrössen entsprin-
genden Kettenbrüche (Ib. VII, 1841).
Collinson, Peter.— Kaufmann (Mer-
cer by Trade) in London; Mitgl. d. Roy.
Society (BD) (Ahr. VIi; (Th),
geb. 1694, Jan. 1 4, Hugal Hall,*
gest. 1768, Aug. H, London.
An Observation of an uncommon gleam of light
proceeding tVom the sun (Phil. Tr. 1747). Bo-
tanisehes. — In Briefen an ihn machte Fraxik-
lin seine ersten elektrischen Versuche bekannt.
* Bei "Windermere Lake, unweit Kendall, Westmore-
land.
Colonna (Columna), Fabio. — Pracli-
scher Arzt in Neapel (BUN) (J),
geb. 1567 Neapel,
gest. 1647 oder 1650, Neapel.
Schrieb einen Commentar zu Hero's Spirltalia
(der aber ungedruckt blieb) und erfand ein
mit 50 Saiten bezogenes rausikal. Instrument,
von ihm »Sambuca Lincea« genannt und be-
schrieben in : Sambuca lincea , ovvero dell'
islrumento musico perfetto, libr. III, Napoll
1618. Ilistoria lapidum ffguratorum, Venet.
30
467
Colonna
Combes.
468
4 708. Dissertatio de glossopetris, Romae 4 747,
4752 u. 1759.
Colonna, Francesco Maria Pom-
peji. — Graf von Same, Pompeji u. Co-
Jonna, natürlicher Sohn d. Fürsten v. Gal-
licano (J),
geb. 4 644, Sept. 4 0, Äom,
gest. 4 72 6, März 6, Paris.*
Traitö de la matiöre et du mouvement. Traitö
des raisons physiques de rastronomie. Hi-
stoire naturelle de l'univers, 4 vol. 8®, Paris
4734.
* Verbrannte aus Unvorsichtigkeit in seinem Bett.
Colson, John. — Prof. d. Mathema-
tik an d. Univ. zu Cambridge (4 759 — 60),
vorher Master of Sir Joseph Wiüiamson's
free mathematical school at Rocbester. Mit-
glied d. Roy. Society (Abr. \ ),
geb. . . ., gest. 4 760, Dec. 20, . . .*
The Method of fluxions and infinite series etc.,
translated frora the Original (I. Newton) with
a perpetual comment, 4 736. Aequationum cu-
bicarum et biquadraticarum, tum analytica,
tum geometrica et mechanica, resolutio uni-
versalis (Phil. Tr. 4 707). A short account of
negalivo-affirmativearithmetick (Ib. 4 726). On
the construclion and use of spherical maps
(Ib. 4 735)
* gest. 1760, Jan. 20 (TA).
Colnmbus (ital. Colombo, span. Colon),
Christoph (Christoval, Christobal). — Vom
4 4. Jahre an Seefahrer; nachdem er den
spanischen Hof für seine Pläne gewonnen
hatte, Gross-Admiral und Vicekönig aller
von ihm zu entdeckenden Länder (A. v.
Humboldt^ Krit. Untersuch, über d. hist.
Entwickl. d. geogr. Kenntn. von d. Neuen
Welt, Bd. I— IIi; (Oett),
geb. 4 436, Genua,*
gest. \ 506, Mai 20, Valladolid, Spanien.
Entdecker von Amerika (der ersten Insel, San
Salvador oder Guanahani, 4 49?, Oct. 42, der
Terra firma , beim Vorgebirge Paria, 4 498,
Mai 31, nachdem dieselbe freilich schon von
Sebastian Cabot am 24 Juni H97 in Labrador
betreten worden). Entdecker der örtlichen
Verschiedenheit d. magnet. Declination, 1492,
Sept. 4 3. — Seine vier Reisen : I. 4 492, Aug. 3
bis 1493, März 45; II. 4 493, Sept. 25 bis 4 496,
Juni 4 4 ; IIL 4 498, Mai 30 bis 4 500, Nov. 5;
IV. 1502, Mai 9 bis 4 504, Nov. 7.
geb. 1 530 nach R a m u s i o ; 1436 nach A n d r. B e r-
naldez, Napione, Navarrete u. A. v. Uura-
boldt; 1441 nach Charlevoix; 1445 nach Bos-
si ; 1446 nach Munoz; 1447 nach Robertson u.
Spotorno; 1449 nach WilUrd, endlich 1455
nach Combinationen aus Daten in einem Briefe des
Columbus vom 7. Juli 1503. — Eben so verschie-
den lauten die Angaben über den Geburtsort : C o-
goleto, B ugia SCO, Finale, Quintou. Nervi
(sämmtlich in der Riviera di Genova), Savona, Pa-
lestrella u. Arbizoli (in der Nälie von Savona),
Cosseria (zwischen Millesimo und Carcere), das
Thal von Oneglia, Castello di Cuccaro (zwi-
schen Alesßandria und Casale), Piacentau. Pra-
dello (im Stadtgebiet von Piacenia) ; die sichersten
stimmen aber für die Stadt Genua aelbt (.4. c. Hum-
boldt, a.a.O.) (BN).
Combachy Johann. — Prof. d. Phi-
losophie an d. Univ. Marburg (4 64 0 — 25),
dann Prediger in Felsberg (bis 4 634) und
darauf Prof. d. Theologie an d. Univ. zu
Marburg, die damals nach Cassel verlegt
war (St),
geb. 4 585, Dec. 5, Wetter, Hessen,
gest. 4 654, Juni 40, Cassel.
Physicorum Libr. IV, Marp. 4 620. Metaphy-
sicorum Liber, Ib. 4 620. Edirte Eogeri Baco-
nis Perspectiva. Viele Dissertationen.
Combach, Ludwig. — Bruder des
Vorigen. Dr. Med. (in Padua promovirt),
Leibarzt d. Landgrafen Wilhelm V. und
Wilhelm VL von Hessen (St),
geb. 4 590, Mai. 5, Wetter, Hessen,
gest. 4 657, Mai 5, Cassel.
Gab heraus: Scripta chymica Äiplaei, Cassel
4649, und übersetzte aus d. Französischen:
De vero sale secreto philosophorum et de uni-
versal! mundi spiritu, von Dom. J. Nuysement,
Gasseliesi.
CombeSjCharlesPierre Mathieu.
— Ingen ieur-en-chef des Mines und Prof.
d'exploitation an der ficole des Mines zu
Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst seit
4 847 (AM),
geb. 4804, Dec. 26, . . .
Aerage des Mines, Paris 4844. Recherches
theoriques et expöriment. sur les roues ä r6-
action ou ä tuyaux, Ib. 4 843. Traitö de I'ex-
ploitation, 3 vol. 8*, Ib. 4 845 (Eine Sammlung
seiner wichtigsten Abhandl. in d. Ann. d. Mi-
nes). Sur le terrain calcaire du D6p. de l'Avev-
ron (Ann. Min. VIII, 4 823). Sur les machines
ävapeur (Ib. IX, 4 824). Sur les levös de plans
Souterrains et description d'un nouv. Instru-
ment propre ä remplacer la boussole etc. (Ib.
3«»«Ser. IX, 4 886). Sur le thäodolite propre
a lever des plans .Souterrains etc. (Ib. Xll,
4 837). Sur le mouvement de l'air dans les tu-
yaux de conduife etc. (Ib. id.). Sur un nouv.
anemom^tre propre au jaugeage des courants
d'air etc. (Ib. XIII, 4 838). Sur les effets de la
conicitö des jantes des roues etc.- (Ib. 4'"'=St5r.
11, 1842). Sur le degagement du grisou dans
les mines de charbon de terre etc. (Compt.
rend. II, 4 836). Sur la Ventilation des mines
(Ib. IV, 4 837 et VI, 4 838). Sur les roues ä
röaction (Ib. VII, 4838; X, 4840 et XII, 4841).
Sur un ajoulage mobile capable de rendre un
raaximum de la döpense d'un liquide elc. (Ib.
VIII, 4 839). Sur une nouv. forme de roues ä
poires ou danaides (Ib. XVII, 4 843). Sur I'in-
tluence des enveloppes dans les machines ä
vapeur (Ib. id.). Sur I'eraploi du coton azo-
tique pour le tirage des roches (Ib. XXIII,
4 846). Sur lesdispositions propres ä annulier
469
Comiers
Condamine.
470
1 I'influence de l'espace nuisible dans les ma- "
1 chines ä vapeur (Ib XXIV. 4 847). Sur les ap-
pareils fumivores (Ib. id.). Sur la moniere
d'employer le pyroxyle dans l'exploitation des
mines (Ib. XXVI, 4 848). Etc. Sur une m6-
thode gönörale d'övaluer Je travail dii au frot-
tement entre les pieces des machines etc.
(Liouville's Journ. II, 1837).
Comiers, Claude. — Propst des Ca-
pitels zu Ternant im Dauphine, dann Prof.
d. Malhemalik in Paris; zuletzt blind und
vom Könige pensionirt, sich deshalb Aveugle
royal nennend (BJ,
geb Embrun,
gest. 4 693, . . . Quinze-vingts.*
Labaguettejustifiöe. La nature et les prösages
des cometes, Paris 1664. La duplication du
cube, la trisection de l'angle et Tinscription de
rheptagone regulier dans le cercle, Ib. 1677.
L'homme arlificiel anömoscope (Mercure de
France 1683). Traitö des lunettes (Ib. 1683).
Reflexions sur les changements de la surface
de la terre, et facile construction de toutes
sortes de cadrans solaires (Ib. id.). Verschie-
dene Aufsätze, z. B. Beschreib, mehrer von
ihm erfundn. Maschinen, im Journ. des Sa-
vans 1676, 1677 u. 1678.
* gest. 1700, ... (7).
Cominale, C e l e s t i n o. — Arzt und
Prof. der Medicin an der Univ. zu Neapel
(BUNJ (MRJ,
geb. 1722, Oct. 29, Uggiano, Neapel,
gest. 1785, Uggiano.
Anti-Newtonianismus, in quo de coloribus sy-
stema ex propriis geometrice evertitur, 4 vol.
Napoli 1754. Praelectio academica de lenti-
bus, 4 vol. 1769.
Commandino , Federig o. — Arzt,
Mathematiker des Herzogs Guido Ubaldi
von Urbino und des Cardinais Ranuccio
in Rom (Ni.yiJ (Gn.R.XXXWJ (OettJ,
geb. 1509, Urbino,
gest. 1575, Sept. 3, Urbino.
De centro gravitatis solidorum, Romae 1565.
Liber de horologiorum descriptione, Ib. 1572.
Edirte und commentirte mehre Werke der Al-
ten, z. B. : Comment. in Ptolemaei planisphae-
rium, Venet. 1558; Ptolemaeus de analem-
mate, Romae 1562; Arohimedis de iis quae
vehuntur in aqua, libr. II, Bonon. 1565 ; Apol-
lonii Pergaei Conicorum libr. IV etc. Ib. 1566 ;
Euclidis Clement, libr. XV ; Aristarchns de ma-
gnitudinibus et distantiis solis et lunae, cum
Pappi Alexandrini explicationibus quibusdam,
Pisauri 1 572 ; Pappi Alexandrini collectionum
inathematicarum Libr. VI superstites. Ib.
1588; Heronis Alexandrini Spiritalium, Ur-
bino 1592.
Comparetti, Andrea. — Erst pract.
Arzt in Venedig, dann Prof. d. Medicin an
d.üniv. zuPadua (ONJ (LL) (BMJ (BJ (BN),
geb. 1746, . . . . . . Vicinale, Friaul,
gest. 1801, Dec. 22, Padua.
Observationes opticae de luce inflexa et colo-
ribus, Palav. 1787. Observationes dioptricae
et anatomicae comparatae de coloribus appa-
rentibus, visu et oculo. Ib. 1798. La dinamica
animaie degl' insetti, Ib. 1800.
Conoius, Andreas. — Prof. d. Ma-
thematik an d. Univ. zu Königsberg und
Rector des altstädtischen Gymnasiums da-
selbst (Arn) (J),
geb. 1628, Nov. 25, Narzim,b.Soldau,
Preussen,
gest. 1682, Mai 1 6, Königsberg.
De irlde, 1649. De vanitato ex astris de rebus
acbitrariis et fortuitis divinandi. De modo de-
monstrandi et docendi conclusiones astrono-
micas, 1653. De ventorum natura, 1655. Ma-
thematico-historica Geographia seu totius or-
bis habitabilis descriptio, Regiomont. 1656.
De succino, 1660. Beschreib, über den aus-
ser der Naturzeit geschehenden Donnerschlag.
Condamine, Charles Marie de la.
— Anfangs Militär (als solcher die Belage-
rung von Rosas mitmachend), von 1730
an Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Paris. Mit
Bouguer u. A. Theilnehmer an d. franz.
Gfadmessung in Peru und in F'olge dessen
von 17 35 bis 17 46 in Amerika lebend
(Mem Par.\lliJ (BJ (BN),
geb. 1701, Jan. 28, Paris,*
gest. 177 4, Febr. 4, Paris.
The distance of the tropicks, 1738. Estrato de
observaciones en al viage del Rio de Amazo-
nas, 1745. Relation abrögee d'un voyage fait
dans l'intörieur de l'Am^rique möridionale,
Paris 1745. La figure de la Terre determinöe
par les observations de Mrs. de la Condamine
etBongner, Ib. 1749. Mesure des trois pr6-
miers dögrös du möridien dans l'hömisphere
austral, Ib. 1751. Journ. du voyage fait par
ordre du Roi ä l'öquateur. Ib. 1751. — Sur
une nouv. maniere de considerer les .sections
coniques (M6m. Par. 1731). Observ. astrono-
miques et metöorologiques faites dans un voy-
age de Levant en 1731 et 32 (Ib. 1732). De-
script. d'un instrument, pour determiner sur
la surface de la terre tous les points d'un cercle
parallele ä l'equateur (Ib. 1733 et 34). Nouv.
maniere d'observer en mer la declinaison de
l'aiguille aimant6e (Ib. 1733 et 34). De la me-
sure du pendule ä St.-Domingue (Ib. 1735).
Maniöre de döterminer la diff. en longitude de
deux lieux peu 6loign6s Tun de l'autre (Ib.
1735). Extrait des Operations... faites pour
la mesure des degr6s du märidien aux envi-
rons de requateur (Ib. 1746). Nouv. projet
d'une mesure invariable propre ä servir de
mesure commune ä toutes les nations (Ib.
1747). Observat. sur l'hiver de 1762 et 63 etc.
(Ib. 1763). Sur une canne gnomonique etc.
(Ib. 1770). Sur la toise-elalon du Ghatelet etc.
(Ib. 1772). Machine pour executer sur le tour
30*
471
Condorcet
Conring.
472
toutcs sorles de contonrs r^guliers et irrdga-
liers (Machin, approuv. pvOr lAcad. T V). De-
clinationes quarundam stellarum australium
primae et secundae magnitadinis etc. (Phil.
Tr. 1749).
* geb. Jan. 21 {Th).
Condoroety Marie Jean Antoine
Nicolas Carilat, Marquis de. — Mitgl.
(1769) und später {H 7 3) Secretärd. Acad.
d. Wiss. in Paris. Girondist (BN),
geb. 17 43, Sept. 17, Ribeinont, bei St.-
Quentin, *
gest. 1794, März 8,b.Bourg-la-Reine.**
Essai d'Analyse (darin: Probleme des trois
Corps), Paris 1768. Eloges des acadcmiciens
etc.raortsdepuis1666jusqu'en 1699, Ib. 1773.
Eloges des acadöraiciens morts depuis 1771 —
90 , 5 vol. IS'*, Ib. 1799. Eloge et pensöes de
Pascal, Londr. 1776. Essai sur l'application de
Tanalyse ä la probabilite des decisions etc.
Paris 1785 (als : El6n)ens du calcul des proba-
bilites edirt von FayoUe, Ib. 1805). — Analyse
de la Solution du problerne des trois corps
(M6m. Par. 1767). Sur la nature des suites in-
finies etc. (Ib. 1769). Sur les equat. difleren-
tielles (Ib. 1 770). Sur les öquat. aux diffcrences
partielles (Ib. id.). Sur les equat. aux dilTc-
rences finies (Ib. id.). Thooremes sur les qua-
dratures (Ib. 1771). Recherches de calcul in-
tegral (Ib. 1 772). Sur les fluides aeriformes (Ib.
17 77). Sur le calcul des probabilites (Ib. 1781
— 84). Demonstrat. d'un theoreme de Mr. La-
grange (Motu. Rerlin 1768). Sur difl". questions
d'analyse (.Mise. Taur. V). Trouvcr l'inlegrale
d'une equat. dilT. aux differences infinitiient
petites etc. (Ib. IV et V). Sur quelques series
infiiiies etc. (Act. Pctrop. I, 1778). Sur les fon-
clions inUefinies (Ib. III, 1782). De integraüone
cdu gdu hdu
aequatiunis a + bu + -7- + ---- + — , H ■ • •
^ dx dy dz
(Conim. Bon. VI, 1783). Dissertations sur la
theorie des cometes, qui ontconcouru au pri.\
propose par Tacad. de Prusse pour 1 777 (Darin
d. Abhandl. von Hennert, Tempelhoif u . Con-
dorcet, welcher d. Preis erhielt), Utrecht 1780.
— Oeuvres cotiipleles (worin auch viel Politi-
sches u. Philosoph.) 21 vol. 8*, Paris 1804.
*gf.b. 1744, Sept. 17 (Q).
** gest. März 28 (if) (Q) ; Apr. 8 {Ara(jo, Bioyr. II).
Vorgiflete sich, um der Guillotine zu entgehen.
Configliachly Plelro. — Abbate,
successive Lehrer d. Theologie an d. Col-
legicn S. Barnaba u. S. Alcssandro in Mai-
land, dann Lehrer d. Philosophie, Physik
u. Mathematik in Crema, 1800 in Cremona
11. J804 (nach Volta's Tod) Pi^of. d. Phy-
sik (1. Dircctor d. philosophisch-inalhcniat.
Sludion an d. Univ. zu Pavia. Milgliod d.
Soc. Italiana u. d. Mailand. Insl. (iL.XJ,
geb. 1777; Nov. 7, ^lailand,
£;est. 1 84 i, Juni 1 4, Pavia.*
Ir^torao alla costruzione dei paialulmini (Mem.
See. Ital. XX, pt. II, 1329). Süll freddo pro-
dotto dair evaporazione del'acqua etc. (Giorn.
di fi.sica II, 1809!. SuH" analisi dell' aria con-
tenuta nella vesica nataloria dei pesci (Ib.
id.). Suir importante questioni sulla natura
dei calorico (Ib. V, 1812). Sulla pretesa ana-
logia fra alcuni fenomeni fisici (Ib. VI, 18131.
Sopra l'identitä dei fluido eleltrico col co.sl
detto fluido galvanico (Ib. VII , 1814). Sulla
pila elettrica h secca, e sulla batteria porta-
tile da caricarsi colla medesima (Ib. VIII,
1815). Suir iodo (Ib. VllletX, 1817). Intorno
alla reciproca azione elettrica e magnetica flb.
2.Dec. III, 1820 et IV, 1821). Mit Brugnatelli :
Sui conduttori elettrici applicati alla pila Vol-
tiana detti galvanici (Ib. 1. Dec. I, 1807). —
Mitherausgeber d. Giornale-di fisica etc.; siehe
Brugnatelli.
♦ geb. 1777, Sept. 7; gest. 1844, Juni 23 {G. 1844).
Congreve, Sir W i 1 1 i a m. — Oberst-
lieulenant in d. brittischen Armee bis 1820,
wo er seinen Abschied nahm. Mehrmals
Parlamentsmitglied. Mitgl. d. Roy. Society
(A7i.n. 182 8; (HS) fciij,
geb. 1772, Mai 20, Staffordshire,
gest 1828, Mai 15, Toulouse.
A description on the construction and pro-
perties of the hydro-pneumatical lock, 4°,
Lond. 1815. A treatise on the general prin-
ciples , powers and facility of explication on
the Congreve-Hacket-System, Ib. 1827. — Er-
fand um 1804 die nach ihm benannten Rake-
ten und 1823 den Buntdruck, der indess schon
vor ibm von Applegath mit hölzernen Formen
ausi/eübt worden war.
Coaon, s. Konon.
Conrad, Balthasar. — Jesuit, Leh-
rer d. Mathematik zu Olmütz, zuletzt Re-
ctor in Glatz fSBJJ (J),
geb. 1 599, Neisse,
gest. 1(5 60, Mai 17, Glatz.
Propositiones physico-matheraaticae de flam-
ma viridi, de orlu et intcritu fiammae, Oloniut.
1639. Nova iabularum chrouographicarum ra-
tio, cdila ad specimen tabulae utriusque he-
mispherii, in cono rectangulo, cujus basis est
aequalor terrae, Vertex vero polus, Prag. 1650.
Conradi, J o h a n n M i c h a e L — Zeit-
lang Lehrer am Gymnasium zu Coburg,
dann franzos. Sprachmeister der Hofpagen
in Dresden (A),
geb
gest. 17i2, . . . Dresden.
Der dreifach geartete Sehe-Strahl mit einer
kurzen doch deutlichen Anweisung zur Optica
oder der Sehe-Kunst, Coburg 1710 (Siehe Gö-
the's Farbenlehre II, 493).
Conring, Ilerrmann. — Prof. der
Philosophie u. IMediciu an d. Univ. zuHelm-
sCidt. Leibarzt d. Königin Christine von
Schweden (Jj fAV.XIX; (Oett),
473
Contarini
Cooke.
474
geb. fG06, Nov. 9, Norden, Oslfriesl.,
gest. IG81, Doc. lü, Helmsladl.*
De optimis naturalis philosopbiae autoribus,
Heimst. 1637. Intioduclio in naturalem phi-
losophiam ac naturalium institutionum , Ib.
i63S. De terris earumque ortu et differentiis,
Ib. 1638. Deaquis, Ib. 1638. De fermenta-
tione, Francof. 1643. De hermetica Aegyptio-
rum vetere et nova Paracelsiorum medicina,
Heimst. 16 48. De sale, nitro et alumine, Ib.
<672.
* gest. Sept. 12 {J).
Contarini, Gasparo. — Gesandter
d. Republik am Hofe Kaiser Carls Y., spä-
ter Cardina! und päpstlicber Legat auf dem
Reicbstage zu Regensburg (Ni. XXUJ,
geb. U83, \enedig,
gest. -1542, Aiig. 24, Bologna.
De elementis et eorura mixtionibus, Par. 1 548.
De homocenlricis ad Hieronymum Fracasto-
rium.
Cont^, Nicolas Jacques. — Por-
traitmaler, Mechanicus, dann Director der
aerostatischen Schule zu Meudon ; Chef d.
Aeronaulen bei d. französ. Armee in Ae-
gypten [Bj,
geb. 1755, -Aug. 4, St.-Ceneri, b.S^ez,
Normandie,
gest. <80o, Dec. 6, Paris.
Erfand drei verschiedenartig construirte Ba-
rometer, worunter eins dem neueren von Vidi
ähnlich (Gilb. Ann. II, 1799), eine hydrauli-
sche Maschine, einen verbesserten Telegra-
phen, eine künstliche Bleisliftmasse u. a. m.
Conti, Antonio S c h i n e 1 1 a. — Ab-
bate, zeillang Priester der Congregalion des
Oratoriums ; von H 1 o bis 17 2 6 in Paris,
London, Holland und Deutschland lebend,
dann nach Italien zurückkehrend. Auf
Newton's Vorschlag zum Mitgl. d. Roy.
Society erwählt (Tp. YUIJ (B),
geb. ^77, Jan. 22, Padua,
gest. 1749, Apr. 6, Padua.
Riflessioni sopra i'aurora boreale e sopra la
fala morgana, Venez. 1739. Dialoghi sopra il
sistema deile monadi del Leibnizio. — Letter
to Mr. Leibnitz concerning the dispute about
the invention of the method of fluxions or dif-
ferential method, with Leibnitz' answer (Phil.
Tr. 1719). Sur le haussement vrai ou appa-
rent de la mer aupres de certaines cötes (M6m.
Paris 1743).
Conti, Andrea, — Abbate, Prof. der
Astronomie am Coilegio Romano zu Rom
rCn. /?. LXXXVy r(?.24;,
geb. 1777, RiofreddO;
gest. 18 40, Febr. 12, Rom.
Mit G. Calandrelli u. (vom 6. Bd. an) G. Ricche-
bach: Opascoli astronomici e fisici, 8 vol. 4**,
Roma 1803-^24. — Auch v. Zacli's Monatl.
Corr. XI, XII u. XIX.
Conti, Carlo. — Prof. d. Physik an
d. Univ. zu Padua, früher Adjunct an der
Sternwarte daselbst (AAV.l),
geb. 1802, Od. 9, Legnago,
gest. 18 40, Apr. 23, Padua.
Della generazione delle linee piane etc. (Nuov,
Sagg. Padova II, 1 823) . Della generazione delle
linee nelio spazio e delle supcrficie (Ib. III,
1831). Sopra alcune questioni di matematica
pura (Ib. id.). Considerazioni intorno ai dif-
ferenti metodi di esposizione del calcoio di.ffe-
renziale e Teorema generale per la determi-
nazione dei dilferenziali delle funzioni conti-
nue (Ib. id.). Del calcoio sublime, 3 Mem.
(Ann. Scienze del Regn.Lomb. Venet. 1. 1831).
Dello sviluppo delle funzioni in serie (Ib. id.).
Deir analogia nel calcoio (Ib. 1832). Sopra la
nuova cometa (Ib. id.). Sopra un principio di
generale applicazione nel calcoio diflferenziale
(Ib. III, 1833). Sopra la integrazione delle
equazionilineari (Ib. V, 1835). Delle projezioni
e deile equipoUenze (Ib. VII, 1837). ~ Beobb.
in d. Astron. Nachr. XIII, XIV, XVHI, XX etc.
Conybeare, John Josiah. — Folg-
weise Canonicus von York, Pi'of. des An-
gelsächsischen und der Poesie in Oxford,
Pfarrer von Cowley bei Oxford, Vicar von
Bath-Easton. Mitgl. d. Geolog. Soc. (BS),
geb. 177 9, Juni . . London,
gest. 1824, Juni 10, Blackheath,Lond.
Memoranda relative to Clovelly (Tr. Geolog.
Soc. II, 1814). Memoranda relative to the por-
phyritic veins of St. Agnes, Cornwall (Ib. IV,
1817).
Cook, James. — CapitUn in d. brit-
tischen Marine (BD) (B) (BN),
geb. 1728, Oct. 27, Marlon, Yorksh.,
gest. 1779, Febr. 14, Owaihi.
Berühmt durch die drei in d. Jahren 1768 —
71, 1772—75 und 1777—79 im Auftrage der
brittischen Regierung unternommenen Reisen
um die Welt, auf deren letzter er zu Owaihi
von den Wilden erschlagen ward. — Voyage
towards the South Pole and round the World,
performed in the years 1772—75, 2 vol. 4",
Lond. 1777. A voyage to the PaciticOcean etc.
performed etc. in \ 117 — 19, 3 vol. 4**, Ib. 1 784
— 85. — Observation of an eclipse of the sun
at New-Foundland (Phil. Tr. 17G7). An Ac-
count of the flowing of the tides in the South
Sea (Ib. 1772).
Cooke, George Leigh. — Prof. d.
Physik (Natural-Philosophy) an der Univ.
zu Oxford, Pfarrer zu Cu])binglon, War-
wickshire und Wick Rissingfon, Glouccsler
(An.n.\8^3J,
geb. 178 0,
gest. 1853, März 29, Cubbinglon,
A. a. 0. keine Schri.rtea genannt.
475
Gookson
Coquebert de Montbret.
476
Cookson, John. — Dr. Med. zu
WakefieJd in Yorksbire fRGEJ,
geb. nOO,
gest. 1779, Mai 4, Wakefield.
Of an extraordinary effeot of lightning in com-
municaling magnetism (Phil. Tr. 4 735).
Cooper, Thomas. — Wegen demo-
kratischer Umtriebe aus England verbannt,
wanderte er nach den Vereinigten Staaten
aus, ward dort erst Prof. d. Chemie am
Dickinson College zu Carlisle , dann \S\6
Prof. d. Mineralogie u. Chemie an d. Univ.
von Pennsylvanien, darauf <8<9 Prof. d.
Chemie am Soulh-Carolina-Coilege u. 1820
Präsident desselben bis f834, wo er zur
Legislatur dieses Staates überging. Freund
von Priest ley fCAL),
geb. AI 69, Oct. 22, London,
gest. 1840, Mai H, Süd-Carolina.
The Emporium of Arts and Sciences, 5 vol.
Philadelphia 181 2 — -1 4. On the tests for arsenic
(Sillim. Journ. IV, 1822). On volcanoes and
volcanic substances (Ib. id.)
Cooper, John Thomas. — Lehrer
d. Chemie erst an der Russell Institution,
später an der Aldersgate School of Medi-
cine in London. Hielt auch Vorlesungen für
ein grösseres Publicum und fabricirte che-
mische Producte (Ch.S.Ylll),
geb. 1790, Juni 29, Greenwich,
gest. 1854, Sept. 24, London.
A description of a hydropneumatic baroscope
(Phil. Tr. 1839). On sorae combinations of pla-
tinum (Quart. Journ. of Science III, <817). On
the Separation of lime and magnesia (Ib. VII,
1819). Analysisof zinc-ores (Ib. IX, 1820). D»
of an ancient niby-glass (Ib. XVII, 1824). De-
script. of a lamp-furnace for the analysis of
or^anic bodies (Ib. id.). Improvements in the
Instruments invented by Dr. Wollaston for as-
certaining the refracting indices of bodies (Mem.
Cham. Soc. 1843). On catechuic acid (Ib. id.).
— Er und der Mechanicus Carey verbesserten
auch 4 835 das Oxyhydrogen-Microscope.
Copemiens (Koppern ick *) , Nico-
laus. — Dr. Med. u. Canonicus am Dom
zu Frauenburg in Ostpreussen; sludirte
Astronomie erst zu Krakau unter A. Brud-
zewski, dann zu Wien unter Peuer-
bach und Regiomontan, ging darauf
zum Astronomen Domenico Maria in
Bologna und späten nach Rom, wo er ma-
themat. und astronom. Vorlesungen hielt.
Wann er von dort zurückgekehrt, wann er
zum Domherrn erwählt, wo er zunächst
nach der Rückkehr gelebt usw., ist unge-
wiss [G. Ch. Lichtenberg, vermischte
Schnft. Bd . VI, 1 8 0 3; Westphal, Nie. Ko-
pernik, 18 22; (Schubert, Berliner Kalen-
der f. 1834J (J. Czynski, Kopei'nik et ses
travaux, Paris \SilJ (L.Prowe, zurBiogr.
von N. Copernicus, Thom 1 853^,
geb. 1473, Febr. 19 (A.St.), Thom,
gest. 1543, Mai,zwisch.7.u, 21 (A.St.),
Frauenburg. ♦*
De lateribus et angulis triangulorum et Canon
semissium subtensarum rectarum linearum in
circulo, Vitebergae 1542. De revolutionibus
orbium coelestium Libr. VI, J^orimb. 1543.
Neueste Aufl. mit poln. Übersetzung von Bsi-
ranowski, Warschau 1854 (Dieses Werk, worin
das nach ihm benannte Weltsystem nieder-
gelegt ist, soll der Hauptsache nach schon 1507
in der Handschrift vollendet gewesen sein. Die
Vorrede dazu, in welcher das System eine
Hypothese genannt wird, ist nicht von ihm
selbst, sondern von A. Oslander, der mit J.
Schoner den Druck des Werks besorgte).
* Auch : Koppemik, Koppernigk, Koppernig, Koppir-
nlk, Kopperingk, Kupernik, Coppernik, Coppernig,
Cöppernick, Czöppernick, Czeppernick, Cupernic,
Cuppernick (Proic«, a. a. 0.).
** Die gewöhnliche Angabe Mai 24 ist nicht verbürgt ; die
in Z e r n e c k e's Thornscher Chronika : Juni 1 1 aus ei-
nem Druckfehler entstanden ; nicht einmal gani sicher
ob C. in Frauenburg gestorben {Protoe, a.a. 0.).
Coppola, Nicola. — Weltpriester,
vorher barmherziger Bruder (BSJ,
geh . Palermo,
gest. 1697, . . . Madrid.
Resolutio geometrica duarum proportionum,
Madrid 1690. Clave geometrica de la resalta
y demonstrada operacion de la trisecion dei
angulo, por medio de las lineas commensura-
trices del quadrante, 1693. La formacion y
medida de todos los cielos, obra archilecto-
nica por el Viviani, acaderaico florentino, ul-
timo disclpulo del Galileo, corregida y emen-
dada, 1694.
Coppyllns, s. Koppyl.
Coqvebert de Montbret, Charles
fllienne. — Folgweise französ. Marine-
Agent in Hamburg und in Dublin, dann ver-
schiedene Verwaltungsämter bekleidend,
Lehrer am Lycee republicain, Secrelär der
Agence des Mines und Herausgeber des
Journ. des Mines, Generalsecretär des Han-
delsministeriums usw. Freies Mitglied d.
Acad. d. Wiss. zu Paris (BS) (BN),
geb. 1755, Juli 3, Paris,*
gest. 1831, Apr. 9, Paris.
Sur linflammation du mölange de sonfre avec
dififärents mötaux, sans concours de l'air vital
(Journ. Min I, 1794). Hisloire de la d6com-
position du sei marin (Ib. id.). Sur la Withe-
rithe et la Strontianite (Ib. id.). Sur les mines
des environs de Lyon (Ib. III, 1 795). Descript.
g6ogr. et minöralog. du D6p. de l'Ain (Ib. IV,
1796). D° des D6p. de l'Aisne et de rAIlier
477
Coqnebert de Montbret
Corenwinder.
478
(Ib. V, 1797). Do du D6p. des Basses-Alpes
(Ib. VI, 1797). Do des D6p. des Hautes-Alpes,
des Alpes maritimes et de I'Ardöche (Ib. VIII,
4 798). Sur la force et la rögularitö des maröes
depuis le 65* degrö de latitude jusqu'au 80"
(Bull. soc. philomat. A. VII). — Noch viele
Aufsätze an beiden Orten, besonders Über-
setzungen aus dem Deutschen.
♦ peb. Febr. 3 (Q).
Coquebert de Montbret, A n t o i n e
Fran^ois Ernest. — Aeltesfer Sohn des
Vorigen. Machte als Botaniker den ägypti-
schen Feldzug Napoleon's mit, war Bi-
bliothekar d. ägypt. Instituts fQJ (BN),
geb. nSI, Jan. 31, Hamburg,
gest. <80l, Cairo.*
Übersetzung einer Abhandl. über d. Packfong
d. Chinesen im Journ. Min. II, 1795.
* An der Peet.
Coquebert de Montbret, Eu-
gene. — Auch Sohn von Ch. fi.; Orien-
talist. Dolmetscher im französ. Ministerium
des Auswärtigen (QJ,
geb. 1785, Febr. 7, Hamburg.
Übersetzung von Chladni'a Schrift über d. Pal-
laa'sche Eisenmasse im Journ. Min. XV, 1803.
Mitredacteur des Journal asiatique.
Coraboeuf, Jean Baptiste. —
Oberst-Lieutenant im Corps des ingenieurs-
geographes; 1837 als Oberst verabschie-
det. Machte die ägyptische Expedition mit
(Q) (REP),
geb. 1777 etwa, ...
M6m. sur les Operations g^odösiques des Py-
r^n^es et la comparaison du niveau des deux
mers, Paris 1 831 (Aus d. M6m. Sav. 6tr. T. III).
Coranoez, Louis Alexandre Oli-
vier de. — Mitgl. d. Wissenschaft!. Com-
mission bei der Expedition nach Aegypten,
auch Mitgl. d. ägypt. Instituts; später (1802
— 12) französ. Generalconsul in Aleppo,
zuletzt beim Ministerium des Auswärtigen
in Paris angestellt (BS),
geb. 1770, .... Paris,
gest. 1832, JuU 2, Asnieres bei Paris.
Pröcis d'une noiiv. m^thode pour röduire ä
des simples procädes analytiques la d^mon-
stration des principaux th6or^mes de la g^o-
mötrie, et la dägager des figures et constru-
ctions qu'on y a employ^es jusquä präsent,
Paris 1830. Theorie du mouvement de l'eau
dans des vases, Ib. 1830. Sur les moyens de
distinguer le nombre des racines reelles et des
racines imaginaires des ^quations (Berichtdar-
über von l^acroiz u. Lagrange im Moniteur,
Juli 1811). Recherches sur la lesolulion des
equations (Journ. öcolepolyt. No.XVII, 1815).
Corazzi (Corazza) , Ercole. — Oli-
vetaner, Prof. d. Mathematik zu Bologna,
später zu Turin. Mitgl. d. Instituts zu ^o-
loßnai fTp.UJ (F) (AJ,
geb. 1669, Bologna,*
gest. 1726, Oct. 16, Turin.
Diss. ad Mich. Mercati Metallothecam, Boncn.
1719. Raggionamento della luce e dei colori
{Galleria di Minerva, T. V, Venezia 1706).
* geb. 1689, . . . (B),
Cordier, Pierre Louis Antoine.
— General-Inspector im Conseil des Mi-
nes (seit 1797 Ingenieur des Mines, später
Mitgl. d. ägypt. Commission unter D do-
rn ieu); Prof. d. Geologie am Jardin des
Planles, später am Museum d'histoire na-
turelle. Unter der Restauration Pair von
Frankreich. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (AM) (QCJ,
geb. 1777, März 31, Abbeville.
Sur la temperature de l'intärieur de la terre
(Möm. acad. VII, 1827. Sur la pierre d'alun
cristallisöe (M6ra. Mus. d'hist. nat. VI, 182.0).
Sur le mercure argental (Journ. Min. XII,
180a). Analyse du sph^ne (Ib. XIII, 1803).
Sur la Classification des minöraux (Ib. id.).
Analyse du manganese bleu du Piömont (Ib.
id.). Rapport sur un voyage fait ä la Maladetta
(Ib XVI, 1804). Caract^res göometr. de la
Yenite (Ib. XXI, 1807). Recherches sur diff6-
rens produits volcaniques (Ib. id. et XXIII,
1808). Sur le dusodile, nouv. espece min^rale
(Ib. XXIII). Description du dichroite, nouv.
espece minörale (Ib. XXV, 1 809) . Sur les sub-
stances rainörales, dites en masse, qui servent
de base aux roches volcaniques (Ib. XXXVIII,
1815). Descript. de la craitonite etc. (Ann.
Min. III, 1818). Sur la breche siliceuse du
Mont-Dore (Ib. IV, 1819). Sur la montagne de
sei gemme de Cardone en Espagne (ib. II,
1817). Sur les cristaux de cuivre carbonatö
(Ib. IV, 1 81 9) . Sur les sels ammoniacaux dans
lös mines de houilie embrasöes (Ib. V, 1820).
Sur la Gay-Lussite (Ib. «"»"Ser. V, 1829, auch
Ann. chim phys. XXXI). Sur le chauffage
des machines ä vopeur (Ib. 3''"=Ser. XI, 1837).
Berichte in d Compt. rend. de l'acad. — Nach
ihm der Cordierit benannt.
Cordus, Valerius. — Arzt, meist
auf Reisen zu botanischen Zwecken fStJ,
geb. 1515, Febr. 1 8 , SimiTieshausen,
Hessen,
gest. 154/>, Sept. 25, Rom.
Dispensatorium pharraacorum omnium , No-
rimb. 1533 (Auf Verlangen des Nürnberger
Raths ausgearbeitet ; erste gesetzmässige Phar-
macopoe in Deutschland ; lehrt unter andern
schon die Bereitung des Aethers). Annotatio-
nes in Dioscorides de maleria raedica, Fran-
cof. 1349, Argentorat. 1561. De omni rerum
fossiliuni aenere. Tiguri 15o?j.
Corenwinder, D c n j a m i n. — Seit
1852 Riibenznckerfabrikanl, früher ((847)
479
Coriolis
Cornette.
480
Adjunct d. Chemie (unter Kuhimann) u.
dann (1848) Professor (Prof. du cours pu-
blic) in Lille fOrJ,
geb. 1820, Juni 2, Dünkirchen.
Sur la präparation de l'azote (Ann. chim. phys.
3'^'Ser. XXVI. ^849). Sur les combinaisons
definies de l'iode et du phosphore (Ib. XXX,
4 850). Sur les liquides des choleriques (Compt.
rend.XXVIlI, iSiO). Procede nouv. pour de-
terminer !a valeur industrielle du noir animal
(Ib. XXXVIi, 4 853). Sur la production du
gaz acide carbonique par le sei etc. (Ib. XLI,
4855).
Coriolis y Gustave (aaspard. ---
Ingenieur-en-chef des ponts-et-chaussees,
Prof. an d. ficole des ponts-el-chaussees,
Studiendireclor der ficole polytechnique.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris seit 4 836
(BN) (QC) rG.I843;,
geb. 4 792,
gest. 4 8 43, Sept. 19, Paris.*
Theorie mathemalique des effets du jeu de bil-
lard, Paris 4S35. Mem. sur Tetablissement de
la formule qui donne la figure des remous etc.
Ib. 4 836. Traite de la mecaniqae des corps
solides et du calcul de l'effet des machines,
Ib. 4 829, S"^'^ <5dit. 4 844. Sur les forces vives
dans les luouvements reiatifs de machlnes
(Mem. Sav. eirang. III, 4 832). Sur rinlluencc
du moment d'inertie du balancier d'une ma-
chine a vapeur et de sa vites.se moyenne sur
la rcgularite du rnouvement de rolotion que
le va-et-vient du piston communique au vo-
lant (Journ. Ecolc polytechn. No. XXI, 4 832).
Sur le principe des forces vives dans les niou-
vements reiatifs des macbines (Ib. id.). Sur
la maniöre d'ötablir les diff. principes de me-
canique pour des systemes des corps etc. (Ib.
No. XXIV, 4S35). Sur l'evaluat. des pertes de
travail dues aux frottement dans les engrcnagcs
coniques (Ib. id.). Sur la theorie des moment.«
considöres comme analyse des rencontres des
lignes droites (Ib. id.). Sur les equations du
rnouvement relatif des systemes des corps (Ib.
id.). Sur la stabilite des voitures etc. (Ib. id.).
Sur un raoyen de tracer des courbes donnöes
par des equat. diiTerentielles (Liouville, Journ.
math. I, 4 836). Sur la chainetle d' egale resi-
?.tance (Ib. id.). Sur une mani^re simple de
calculer la prcssion conlre les parois d'un ca-
nal dans lequel se meut un fluide incompres-
sibie (Ib. II, 4 837). Sur le dcgrö d'approxima-
tion qu'on obtient sur les valeiirs numöriques
d'une variable qui satisfait ä une equot. diff.
etc. (II). id ). Calcul des effets de la machine
ä elever Teau au moyen des oscillations, de
l'invention de Mr. Coligny (Ib. III, 4 838.) —
Expärienccs sur ia rösistance du plomb ä l'e-
crasement et «5ur rinfluence qu'a sur sa du-
retö une quantife inoppreciabie d'oxide (Ann.
chim. phys. XLIV, 4 83()). Fernere Aufsätze in
d. Ann. des ponts-et-chai!?s€rs, Bull. soc. phi-
lomat. und Compt. rond. de I'acad.
* gest. Sept. IS (Cy?.XVJi).
Gormontaingne, ... — Genie-Of-
hcier, zuletzt Feldmarschali in d. französ.
Armee (BN) (Q),
geb. 4 692 etwa,
gest. 1732, Oct. 20, . . .
Archileclure militaire ou l'Art de fortifier,
2 pt. 4", La Ilaye 4 744 (Neue aus d. Manuscr.
des Verf. vermehrte Ausgabe von Bayart un-
ter d. Titel : Memorial pour Faftaque des pla-
ces etc. Paris 4 806). Memorial pour la defense
des j>laces etc. Ib. 4 806. Mömorial pour les
fortifications permanentes et passaiieres, Ib.
4809.
Cornelio, Tommaso. — Prof. der
Mathematik und Medicin an der Univ. zu
Neapel (BUN) (MH),
geb. 1614, . . . Cosenza,*
gest. 168 4, . . . Neapel.
Proginnasmi fisici. Veneria 4 664. De cogna-
tione aeris et aquae. De igne, ein Brief an A.
Borelli.
*^eb. 1012, . . . {Col}.
Cornelius j Carl Sebastian. — Dr.
Phil., Privaldocent d. Physik u. Technolo-
gie an d. Univ. zu Halle seit 1850, früher
Privatgelehrfer (OrJ,
geb. 1820, Nov. 14, Uonshausen, He.s-
sen-Cassel.
Die Naturlehre nach ihrem jetzigen Stand-
punet usw. 4 849. Grundriss d. physikal. Geo-
graphie, 4 854 (2. Autl. 4 856). Die Lehre von
d. Elektricitat u. d. Magnetismus usw. 4 855.
Über d. Bildung d. Materie aus ihren einfachen
Elementen usw. 1856. Physikalisches Lexicon
usw., begonnen von 0. Marbach, fortgesetzt
von C. S. Cornelius, 6 Bde.
Cornette, Claude Melchior. —
Mitgl. d, Acad, d. Wiss zu Paris (QJ,
geb. 17 44, März 1, Besan^on,
gest. 1791, Mai 11, Rom.
M6m. sur la formation du salpötre etc. Paris
4 779. Sur la decomposition de plusieurs sels
neutres etc. par l'acide marin (Möm. Par. 4 778
et 4 779). Sur l'action comparee de l'acide ni-
treui. et de l'acide marin sur les sels vitrio-
liquis a böse terreuse (Ib. 4 778). Sur les dif-
feren-; sels que Ton retire par la lixiviation des
cendres du taraaris etc. (Ib. 4 779). Sur un
acide giacia!, obtenu par la distillation dun
melange d'acide nitreu.x. fumant et de charbon
embrasc el reduit en poudre (Ib. id.). Sur les
allerations que les hudes essentielles et les
huiles grasses (^prouvent par Taction de l'a-
cide nitreux (Ib. 4 780). Sur l'aclion de l'acide
marin sur les huiles (Ib. id.). Sur l'action de
l'acide vitriolique sur les huiles (Ib. id.). Srr
l'action de l'acide phosphorique sur ies huiles
etc. (Ib 4 782). — Mit De Lasaone: Sur ui\e in-
flammation spontanco du phosphore etC. (Mem.
Pur. 4 780;. Sur un ph'.'uomf'nc siiignlicr qise
prcsenlent les acides miiirraux pendaid. Icur
concentralion etc. (Ib. 4 781). Sur le sei am-
481
Coronelli
Cossali.
482
monical vitriolique (Ib. 1786). Sur la decom-
posilion du sei ammoniac (Ib. 4 788). Ktc —
Mit Banme, Berthollet, Cadet, Lavoisier und
Macquer: Rapport sur I'operation du deport
fib. 1780).
Coronelli, Marco Vincenzo. —
Minorit, Cosuiograph der Republik Vene-
dig, Prof. der Geograpliie und Stifter der
geogr. Academle der Argonaulen in Vene-
dig (B) (BN),
geb.
Venedig.
Verfertigte mehr als 4üO Landkarten und, vorn
Cardinal d'Estrees dazu «ach Paris berufen,
die beiden fast zwölf Fuss ini DurcLniesscr
haltenden Globen, welche laMro im J. 170;
bescluieb.
Corradi d'Austria, D o m e n 1 c o. —
Mathematiker d. Herzogs v. Modena, später
General-Major in dessen Diensten (TM),
geb. 1680, .... Modena,*
gest. n56, Mai 8, Modena.
II calcolo dilTerenziale ed integrale, 2 Toiii.
Torino 17A3 et 44. Considerazioni sopra la
proporzione del vigor delle polveri da fuoco
etc. Modena 1708. Diss. sulle forze inoventi
in genere di quantitä etc. (Giorn. di Lett.
T. VIII). Esposizione di alcune esperienze idro-
statiche (Ib. XIV). Della forza di gravitä in
genere di prandezza esercitala da tluidi sopra
i fandi de' vasi (Ib. XXIH) . Lettera sul mate-
ria ottica e diottrica (Im Werke des Marchese
Orsi). Fernere Aufsätze in d. Raccolta di Scrit-
tori d'acque, T. IV.
* geb. 1670, . . . (Xi).
Correa de Serra, Jose. — Mitgl.
u. Secretär d. Acad. d. Wiss. zu Lissabon.
Mitgl. d. Roy. Society (Th).
geb. 1751, Juni 5, . . ., gest. . . .
On a submarine forrest on the east coast (Lin-
colnshire) of England (Phil. Tr. 1799).
Corsi, Faustino. — Abbate des Ca-
maldulenser Ordens, Secretär im piipsll.
Ministerio des Aeussern (Gn. R. CYIIIy,
geb. 1771, Febr. \ 3, Rom,
gest. <845, Dec. 28, Rom.
Sulle pielre antiche, Roma 1828, 3. Ed. 1Si3.
De' vasi murrini etc. Ib. 1830.
Corsini, Odoardo. — Piaristen-Ge-
neral, Prof. d. Metaphysik u. Moral an d.
Univ. zu Pisa (VJ) (TM) (Tp.X) (B) (BN),
geb. 17 02, Oct. 5, Fonano,* Modena,
gest. 1765, Nov, 27, Pisa.**
Institutiones philosophicae, metaphysicae ac
mathematicae etc. 6 Tom. Bonon. 1731. Ele-
ment! di mathematica etc. Firenze 1735.
* Fanano (TM), Fanacio (RL).
*♦ gest. 1765, Dec. 1 (Tp); 176-3, Nov. 1 {A}.
Poggeudorff, Haudworterbuch.
Cortenovis, Angelo Maria. —
Barnabit, Lehrer in den Collegion seines
Ordens zu Micerata, Pisa und Mailand,
zuletzt Präfect des Collegiums zu üdine
(TpAY) (B),
geb. 1727> März 1, Bergamo,
(,e>t. 180K Febr. 26, üdine.
Che la Piatina Americana era un rnetallo co-
nosciuto dai:li unlichi cic. Hassane 170ü (Aus-
ZU-: Ann. ch;i... Xll, 179ä). Dialo-l-i Ire deli'
clellricisnio canosciufo da.u'i nnliehictc. Giorn.
letterar. di Vcnezia 1790 . Sui volo dvi;li uo-
mini connsciulo dagli anlichi etc. IbGO.
Cortcs, M a r 1 1 Ji. — Lehrer d. Sleuei-
manii'i-k^nst in Cadix (J) (NN),
geh '. . . Bujaioloz, Aragon.,
gest. vor IÖ8?, . . . Cailix.
Breve com[>endio ile la esfera y de la arie de
riaviL^ar, Cvd'w 1346 (Worin die bis dahin noch
häutig gclüugncte Ln^lGit-hheit d. mahnet. l)e-
clination an verschiedenen Orten alsThalsach.e
anerkannt wird).
Cortesius, Petrus. — Arzt u. Astro-
nom zu Neaj)el (Jj,
In der Mitte des XVII. Jahrb. lebend.
Discursus a:tronomicus. De dicbus decreto-
riis. De excellentia astronomifie et de neces-
slta'iC ejus ad medicam facultatem.
Corti, Bonaventura. — Prof. und
später Rector d. CoUegio dei Nobili in Mo-
dena (LL),
geb. 17 29, Viano,b.Scandia-
no, Modena,
gest. 1813, Febr. 3, Reggio.
Sperienze sulle niinuge o corde d'intestini, c
sulle funi o corde di canapa (Mem. soc. ilal.
XI, 180 4).
Co5mas, genannt I n d i c o p l e u s t e s,
wegen seiner ausgedehnten Reisen in In-
dien und dem Orient. Kaufmann von Ale-
xandrien, später Mönch (J) [Bjy
geb gest. um 517, . . .
Topographia clu'islinna, vollendet 535 (Findet
sich in Moutfaucon's Collect io nova Patrum et
Scriptorum, 1706, T. 11;. Schrieb auch astro-
nomische Tafeln und eine Cosmographie.
Cossali, Pietro. — Prof. d. höheren
Mathematik an d. Univ. zu Padua, seit 1806,
früher Prof. d. theoret. Physik, d. Astro-
nomie, Hydraulik und Meteorologie an der
Univ. zu Parma. Mitgl. d. Acad. zu Padua
und d. Soc. Italiana (Mem. Soc. Ital XIX, \)
(Nov. Sagg. Päd. l) (LL) (BS),
geb. 1748, Juni 29, Verona,*
gest. 1815, Dec. 20, Padua.
Diss. suir assoluta irredimibilita del binomio
cubico etc. Verona 1782. Diss. i^uil' cquilibrio
eslerno ed interno delle maccLine areoslali-
31
483
Cossigny
Goste.
484
che, 11). 4 784. Storia crilica dell' ori^ww, (ras-
porto e primi progressi in Italia dell' Algebra,
2 vül. 4**, Parma i 797. Sulla misteriosa Alember-
tiana equazione (-l + h ]/ — 1 )'» =(1 ~h ]/^)'"
tMem. Soc. Ital. IX, -1802). Diliicidamenli teo-
rici ed espcrienze su la lensione delle funi (Ib.
X, 1803). Suir opinione delle pi.ogge dei sassi
dai vulcani lunari (Ib. XIII, 1807). Siii baro-
metri luminosi con appendice dimostranle nel
baroinetro una macchina eleUrica singulare
(Ib. XV, 1811). Indagini per sottomettere a
calcolo il barometro nelle diverse sue forme,
nelle sue dipendenze ne' suoi usi (Ib. XV et
etXVIfl, 1820). Limite non comunAjmente av-
vertito della consueta regola di doppia falsa
posizione (Ib. XVI, 1813). Libaratti mercan-
tili ridotti e dimostrati per algebra (Ib. id ).
Disquisizione sui vari metodi di eliminazione
(Ib. id.) . Arlificii degli antichi per evitare nelle
soluzioni dei problemei l'öquazioni al secondo
grado (Ib. XVII, 1815). Metafisica d'eli' equa-
zioni (Nuov. Sagg. Padov. I, 1817). Sul corso
dei fiume Po (Mem. Ist. Regn. Lomb. Venet.
n, 1821). — In (Tp.l) werden noch, ohne nä-
here Angabe, angefahrt: Qaattro lettere apo-
iogeticbe dell' analisi algebraica contra il Ni-
ijolai. Controversia analitica contra il Sign.
Lorgna etc. Particulares methodi de cubica-
■um equationum solutione a Cardano luci tra-
lita etc. Osserv. su di un fulmine accompagnata
da slrani fenomeni. Trattato sopra le figure
isoperimetre. La virtü dei aequa e l'impolenza
dei mercurio a salire lungo i tubi capillari.
Soluzione generale dei problema di determi-
nare la capacitä d'una hotte circulare o con-
coläre eleltrica con i fondi ugaali oppure dis-
uguali. Dipendenza dei moviraenti dei baro-
metro dalla elettricilä artificiale e dalla natu-
rale. Lett. al Sign. A. Cagnoli sul problema
di determinare in un' orbita ad un tempo dato
qualunque piccolo cangiamento geocentrico di
un pianeta, con emendazione di una formula
dei Frisi. Etc.
* geb. Juni 24 {Tp.l).
Cossigny, Jean Franyois Cliar-
p e n t i e r de. — Ingenieur, zidetzt Mare-
chal de Camp; machte im Auftrage d. fran-
zös. Regierung drei Reisen nach Isle de
France. Correspond. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (BJ,
geb gest. 1778,, . . .
Observations du thermom^Lre faites h l'lsle de
Bourbon, ä 1 Isle de Trance, ä Madagascar etc.
(Mcm. Far. 1733). Obsorvat. pour s'assurer
si l'eau de mer penelre dans une bouteille
bouchöe etc. (Ib. 1737). Sur une huile cau-
stique pour raarquer les linges (Ib. 17 43). Sur
la glaciere naturelle de la Grüce-Dieu, chez
Besangon (M^m. Sav.ölr. I, 1730). Experiences
reiter6cs pour assurer si les filtralions de l'eau
de la mer au travers des pores de verre sont
possibles (Ib. III, 1760). Siirla maniercdo con-
serverä la mer l'eau potablc etc. (Ib. VI, 1774).
Üiss. .sur les eaux piinerales de f.uxpi'ü q[ de
Plombiöres (M6m. acad. Besan^on).
Cossig^ny de Palma, JosephFran-
goisCharpentier. — Sohn des Vori-
gen. Ingenieur, lebte abwechselnd auf Isle
de France und in Frankreich. Mitglied d.
Acad. d. Wiss. zu Paris (B),
geb. 1730, Palma, Isle de Fr.,
gest. 1809, März 29, Paris.
E.c.sai sur la fabrication de l'indigo, Isle-de-
France 1779. Recherches physiques et chi-
miques sur la fabrication de la poudre h ca-
non, Paris 1806. Sur le Sucre, que Ton pour-
rait extraire de plusieurs v6g6taux etc. (Möm.
Soc. d'agricult. de Paris).
Costa, Emanuel Mendes da. —
xMitgl. d. Roy. Society (von 1747 — 63) und
d. Leopoldinischen Äcademie (Th) (ANC),
geb. 1717, Juni 4 (N.St.), London,
gest
Natural liistory of fossiles, Lond.1757. Hislo-
ria naturalis testaceorum Britanniae etc. ib.
1778. On beleranites (Phil. Tr. 1747). On
tliu-turing marble (Ib. 1 759). Remarks on terra
tr;pohtana (Ib. id.). On some produclions of
nature in Scotland resembling the Giant's cau-
seway in Irland (Ib. 1762). On native tin found
in Cornwall ;lb. 1766).
Costa, s. Carvalho da Costa.
Costard, George. — Vicar von
Tv\ickenham in Middlesex (Ahr.W) (BD),
geb. 1710 etwa , . . Shrewsbury,
gest. 1782, Jan. 10, Twickenham.
A farlher account of the riso and progress of
Astronomy among the Ancients, Oxford 1748.
History of astronomy etc. 1 völ. 4*, 1767. Une
of astronomy in history and chronology (be-
wiesen durch eine Untersuchung über den an-
geblich von Auaxagoraa vorhergesagten Stein-
fall am Aegos-Potamos), 1764. On a fiery me-
teor Seen in the air 1745, .Juli 14 (Phil. Tr.
1745). On the Chinese chronology and astro-
nomy (Ib. 174 7). On the year of the eclinse
foretold by Thaies (Ib. 1753). On the eclipse
menlioned by Xenophon (Ib. 1753).
Costaz, Louis, Baron. — Prof. der
Mathematik an d. Militärschule zu Thiron;
spater verschiedene Vervvallungsämter be-
kleidend, Prafect, Directeur-general des
ponts-et-chausseos. Freies Mitgl. d. .\cad.
d. Wiss. zu Paris, früher auch Milgi. d.
ägypl. Instituts (BC) (Q) (CR. XIV;,
geb. 1767, Mai 17, Belley,Dep.rAin,
gest. 18ii, Febr. 15, Fontaineblean.
Observations sur la couleur de la mer (Mem.
sur l'Egypto). — Legislator, u. administrative
Schriften.
Coste, Pierre. — Literat und Buch-
händler; fiüh, als Protestant, zu Anfange
des XVIII. Jahrh. nach England, kehrte aber
spiiter nach Frankreich zurück (BN),
485
Co8te
Cotte,
486
geb. 1668, Üz^s, Languedoc,
gest. 1747, Jan. 24, Paris,
tjbersftzte 4 722 Newton's Optik ins Franzö-
sische.
Coste, Pierre. — Prediger d. fran-
zös.-reformirten Gemeinde in Leipzig (J)
(HL),
geb. «697 etwa, . . Halle,
gest. Mhh, Nov. 25, Leipzig.
Principe de la science et des matbömatiques,
Dresde 1750.
Coste, Jean Frangois. — Arzt foig-
weise bei den Militärhospitälern zu Ver-
soix, Nancy u. Calais, später Arzt bei dej
französ. Armee in Nord-Amerika, bei der
Marine usw. (BC),
geb. 4741, Juni 4, Yillebois, Dep. de
l'Ain,
gest. 1819, Oct,31, Paris.*
Essai botanique, chimique et pharmaceutique
sur la Substitution des sabslances indigönes
auxexotiques, Nancy 1 775. Compendium phar-
raaceuticum militaribus Galionini nosocomiis
in orbe novo boreali adscriptum , Newport
1780. — Viel Medicinisches.
♦gest. Nov. 8(^5) {BM).
Costel, Jean Baptisle Louis. —
Apotheker, Prof. am College de Pharmacie
zu Paris ; zeillang Feldapotheker bei der
französ. Armee in Deutschland (B) (BN)
(Mem. de la Soc. d'Agricult. du Dep. de la
Seine, T. III j,
geb. 1729, Meaux.
gest. 1800, Febr. 26, Paris.
Analyse des eaux de Pougues, Paris 1769. M6-
moires sur la poudre vög^tative inodore de
Mr. Bridet. Sur le parli qu'on peut tirer du
riz et de la pomrae de terre dans les temps de
disette. — Übersetzte die Werke von Marggraf
ins Französische.
Cotes, Roger. — Von 1706 an Prof.
d. Astronomie und Physik an d. Univ. zu
Cambridge* (T) (Abr.yi) (DD),
geb. 1682, Juli 10, Burbach (Burbage),
Leicestershire,
gest. 1716, Juni 3, Cambridge.
Harmonia mensurarum (worin der bekannte
Cotesische Lehrsatz enthalten) , Cambridge
1722. Opera miscellanea, sive aestimatio er-
rorum in mixta njathesi etc. Ib. 1722. Theo-
remata, tum logometrica, tum trigonoinetrica
etc. Ib. 1722. Hydrostatical and pneumatical
lectures, London 1738 (Alle diese posthunien
Werke von seinem Vetter und Amtsnachfol-
ger Kob. Smith herausgegeben). — Logonie-
tria etc. (Phil. Tr. 1713). Description of llie
great fiery meteor, seen March 6, 1716 (Ib.
17<6). — C. edirte 17<3 die 2. Ausgabe von
Newton's Prineipia mathematica, versehen mit
einer vortrefflicben Vorrede. — Pemberton,
Epistola ad amicnm de Cotesii inventis, 1722.
* Und «war riumian Professor, d. h. Inhaber der kunt
zuvor vom Dr. Plume, Archidi&ronus von Roche-
ster, gestifteten Professur, die er zuerst bekleidete.
Cothenlns, Christian Andreas
von. — Leibarzt Friedrichs d. Gros-
sen, Director (i. Colleg. chirurgico-medi-
cum und Mitgl. d, Acad. d. Wiss. zu Ber-
lin, Präsident d. Leopold. Academie (M),
geb. 1708, Febr. 14, Anclara,
gest. 1789, Jan. 5, Berlin.
Analyse du Sei de Ganal pr6s de Turin (Möm.
Berlin 1775, auch Bescbaft. d. Gesellsch. na-
turf. Fr. Bd. II). Stiftete bei d. Berlin. Acad.
einen Preis auf Ökonom. Arbeiten,
Cotta, Bernhard. — Dr. Phil., Prof.
d. Geologie an d. Bergacademie zu Frei-
berg, seit 1842; früher Lehrer an d. forst-
wiss. Anstalt zu Tharand (CL),
geb. 1808, Oct. 24, auf d. kl. Zillbach.*
Geognost Wanderungen, 2 Thie. Dresden u,
Leipz. 1836—38. Anleit. znm Studium d. Geo-
gnosie und Geologie, Jb. <839. Grundriss der
Geognosie u. Geologie, Ib. 1846. Gangstudien,
Freiberg 1847u. tf. Geologische Briefe aus d.
Alpen, Leipz. 1850. Geognostische Karten un-
seres Jahrhunderts, Freib. 1850. Über d. in-
nern Bau d. Gebirge, Ib. 1831. Deutschlands
Boden, sein geolog. Bau usw. Leipz. <854. Die
Gesteinslehre, Freiberg 4 855. Kohlenkarte von
Sachsen nebst Erläuterung 8**, Ib. 1856. —
Aufsätze in Leonh. u. Bronn's Jahrb. d. Minera-
logie. Mitarbeiter an d. geognost. Karte v. Sach-
sen. Herausgeber d. Forst-u. Landwirthschaftl.
Jahrb. d. Acad. zu Tharand, 4 Bde. 1842—47.
* Einem jetzt abgetragenen Jagdhause bei Eisenach.
Cotte, Louis. — Priester von d. Con-
gregalion des Oratoriums, Prof. erst d. Phi-
losophie, dann d, Theologie am CoUegio zu
Montmorency, unweit Pari^, darauf Cano-
nicus zu Laon, Pfarrer zu Montmorency,
Custos d. Bibliothek von St.-Genevieve u.
endlich auch der zu Montmorency. Corre-
spondent d. Pariser Acad. (BS),
geb. 17 40, Oct. 20, Laon,
gest. 1815, Oct. 4, Montmorency.
Traite de möteorologie, 1 vol. 4", Paris 1774.
Methode que Ton peut suivre dans ia redaction
desobservationsm6t6orologiquesetc. Ib. <78i.
Description (Tun nouv. hygrometre etc. Ib.
1787. Memoires sur la metöoroloi'ie, Supple-
ment au Traitö, 2 vcl. 4*, Ib. 1788. Le^ons
elementaires de phy.'sique, d'astronomio el de
uu-töoroloeie. Ib. 1 78S. Notices sur des ?r?uds
hi\ers dont il est parl^ dans l'hi'^toire etc. Ib.
1800. Rocheirhes relativos ä linfluencc des
j-üiistitu'ions iunaires. boreales et au^t^ales,
sur la tcinperature et les variations de lafmo-
spherc. Ib. 4801. Vocabulaire portatif des nje-
canique-. e!c. Ih. 1801. Sur la peric^le lunaire
de 5 9 ans o!c. Ib ISO"). — Sur des modiiica-
31*
487
Gottereau
Courtanvatix.
488
tions de Y6\ectr\cit€ des nuages pendant un
orage etc. (M6m. Par. -1769). Observation qiie
la neige, tombant d'une nuöe orageuse, est,
comme la pluie iin vöritable conducteur de
r^lectricite (Ib. -1772). Resultat des 6preuves
faites sur les dilatations et condensations re-
spectives du mercure et de l'ösprit de vin dans
le thörrnomötre (.Moni. Soc. .Mödicine 1776—
78). Annee moyenne concluo des observ. me-
töorol. faites ä Paris peiidant 33 ans et h Mont-
mcrency pendant 29 ans, mit Mossier (Mem.
rinst. IV). — Ferner: 53 Aufsatze im journ.
de phys. , 30 im Journ. des Savans, 15 im
Journ. gen^ral de France etc., sämmtlich rae-
teorologischen Inhalts.
Cottoreau, Sieur Du Glos, s. Du-
clos.
Cotugno, Domenico. — Prof. der
Anatomie an d. Univ. zu Neapel, Arzt am Ho-
spital d. Unheilbaren daselbst (BN) (TpA)
(ÄJN. VA
geb. 1736, Jan. 29, Ruvo, Neapel,
gest. 1822, Od. 6, Neapel.
De aquaeductibus auris humanae internae,
Napol. 1761. — Wird in physikal. Schriften
oft genannt wegen eines i'riefos an Vivenzio,
vom 2. Oct. 1784, worin er Nachricht giebt
von einer beim Anatomiren einer lebendigen
Maus erhaltenen , angeblich elektrischen Er-
schütterung (Siehe : Tcoria c pratica dell' elet-
tricitä medica de! Sign. Tib. Cavallo, Napoli
1784-).
OondrayOj .^^iche Lacoudraye und
Trnnson.
Ooulomb, Charles Au gast in. —
Ingenieur (a!s soirher neun Jahre in Wesl-
iüdien), zuletzt Oberst-Lieulenant im Ge-
niecorps, als weicher er beim Aufbruche
der Revolution seinen Abschied nahm und
in? Privatleben trat; später General-In-
spectop d. Universität. Mitglied d. Pariser
Acad. d. Wiss. (seit M%\) und d. späteren
Instituts (Mem. Unst. VIl/ (B) (BIS),
geb. 1736, Juni <i, Angouleme,
gest. 1S06, Aug. 23, Paris.
ÄppÜcation des rögles de maximis et ininiiT»i5
h quelques problemes de statique etc. (.Mem.
prese!it(?s ä l'acad. T. VII, 1776). Sur la meil-
leure maniero de fabriquer Ics aigiiilJes ai-
mantees etc. (Ib. IX, 1780). Theorie des ma-
chines simples, en ayant egard au frottement
;le ieurs parties et ä la roideur des cordages
(Ib. X, 1785, auch für sich, Paris 1770, neue
Aufl. 1820). Observ. theoriques et e\p.3rimcn-
tales sur Teffet des moulins ä ve it et'sur la
tigure de Ieurs alles (M6m. Par. 1781). Re-
cherche > thöoriqucs et experi mentales sur la
forcc de torsion et sur rölasliciLe des Tis de
metal etc. ; construction de dillcrentes balances
de tnrsion pour mcsurcr les plus p6tits df'grcs
de force CiC. flh. 1784). Descriptii'i duno
boassole, dont raiguille est suspcnduo pir un
fil de soie (Ib. 1 785) . Sur l'ölectricite et le ma-
gn<?tisme, sieben Abhandll. (Ib. 1785-89)
Sur les frottements de la pointe des pivots (ib.
1790). Experiences destinöes ä determiner la
coh^rence des fluides et les lois de leur rösi-
stance dans les mouvements tr^s-lents (M6m.
ITnst III, An IX). Dötermination theorique et
experim. des forces qui ramenent difförentes
aiguüles aimant^es ä Saturation ä leur meri-
dien magnetique (Ib. id.). Nouv. möthode de
determiner linclinaison d'une aiguille aiman-
töe (Ib. IV, An XI). Resultats des difT. mötho-
des employees ä donner aux harres de l'acier
le plus haut degrö de rnagnetisme (Ib. VI,
1806). Nouv. moyen pour mösurer rinclinai-
son de Taiguille aimantee (Bull. soc. pbiloraat.
An 111).
Couplet, Claude An toine. — Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Paris u. Cuslos ihres
Maschinen- Cabinets. Prof. d. Mathematik
des Pages de la grande ficurie (Mem. Par.
M^2%) (B) (BN),
geb. 1642, Apr. 20, Paris,
gest. 1722, Juli 25, Paris.
Description d'un niveau (M^m. Par. 1699).
Couplei des Tartreaux, Pierre.
— Sohn des Vorigen. Mitgl. ..(Mecanicien)
d. Acad. d. Wiss. in Paris. Prof. d. Mathe-
matik de.'^ Pages de la grande j&curie (B)^
geh
gest. 17 44, Dec. .., Paris.
De la pouss(5e des terres conlre Ieurs rev6te-
ments etc. (M6m. Par. 1726-28). De la pous-
s6e des voutes (Ib. 1729 et 1730). Sur la con-
struction des combles de charpents (Ib. 1731).
Sur les mouvements des eaux (Ib. 1732).
Courcier, Pierre. — Jesuit, Leiner
d. Theologie, Philosophie u. Mathematik in
mehren Collegien seines Ordens in Frank-
reich, zuletzt Provinzial der Champagne
(J) (BS),
geb. 1604, .... Troyes.
gest. 1692, Mai 5, Auxerre.
Astronomia practica, Nancy 1653. De sectione
superficiei sphaericae per superficiem sphae-
ricam, cylindricae per cylindricam et conicae
per conicam, Divionae 1662. Supplementum
sphaerometriae, Mussiponti (Pont-ä-Mousson)
1675.
Courtanvaux, Fran^ois Cesar le
Tel Her, Marquis de Courtanvaux, Duo
de Doudeauvillc. — Capitain-Colonel des
cents-suisses de la garde da Roi; Mifgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Paris uMem.Par. \lSi),
geb. ni8, .... Paris,
gest. 1781. Juli 7, Paris.
M(?m. surr<5ther marin {M6m. present. a l'acad.
T. V). Sur la concentration et congelation du
vinaigrc radical (Ib. id.). Precis dun voyago
489
Courtivron
Cowper.
490
entrepris pour la vörification de quelques in-
slruments dcstines a döterminer las longitudes
sur nier (Mem. Par, 1767).
Courtivron, G a s p a r d 1 e G o m p a s-
seur de Crequi-Montfort, Ma.v^uis
de. — Mestre-de-camp de cavalerie und
Pensionaire veteran d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (Mem. Par. 1785; (BJ,
geb. ni5, .... Schloss Courtivron,
Bourgogne,
gest. t785, Oct. 4,
Trnit<^ d'optique oii l'on donne la th^orie de la
lumiere dans le Systeme Newtonienne, avec
de nouvelles Solutions des prinripaux problc-
mes de dioptrique et de catoptriqiie , Paris
4 759. L'art des forges etc. Ib. 1761. Nouv. dc-
monstratiou des principales propri6t6s de la
cycloide (Mem. Par. 1743). Sur uue maniöre
de resoudre par approximation les equations
de tous les degrös (Ib. 1744). Sur les oscilla-
lions des pendules dans des arcs de cercle
etc. (Ib. id.). Recherches de catoptrique sur
la comparaison de i'efTet des miroirs plans et
des miroirs spheriques ä des distances quel-
conques [Ib. 1847). Recherciies de statique et
de dynamique oü Ton donne un nouv. prin-
cipe gönerai pour la considcration des corps
animes par des forces variables etc. (ib. 1748
et 49). Nouv. methode pourdöterminer la hau-
teur du pole etc. (Ib. 1755),
Courtois, Bernard. — Erst Phar-
rnaceut in Auxerre (bei Fremy, dem
Grossvater des Prof. Edmond Fremy),
dann Gehülfe folgweise in d. Laboratorien
von Fourcroy, von Thenard und von
Seguin, darauf (1804) Salpeterfabrikant
bis 1815, wo diese Fabrication durch die
Einfulir des chitesischen Salpeters gänz-
lich vernichtet wurde. Von der Zeit an
i<ümmerlich von der Fabrication anderer
chemischer Producte lebend (P. A. Cap,
Etudes biograph. Ser. I. Paris <8o7y,
geb. 1777, Dijon,
gest. 18 38, Sept. 27, Paris.
Entdeckte im J. 1812 das Jod, worüber Cle-
ment am 6. Dec. 1SI3 dem Institut die erste
Nachricht gab, und er selbst bald darauf in d.
Ann. de chimio (T. LXXXVIII) eine Notiz ver-
ÖfTcnlliclite. Fr machte auch im J. 180 4 bei
Segiün eine Untersuchung des Opiums, die letz-
teter yiehn .lahre darauf iu den Ann. de chim.
(T. XGII) veröffentlichfe, und die Vauquelin
veranlasste, ihm die Entdeckung des Mor-
ph i n .^ zuzusclireiben.
Coiirtonne, Jean. — Bamnoister u.
Prof. ai) d. Acadcmic d'Architocture zu Pa-
ris (B),
geb. 1670 etwa, . . . Paris,
gest. 17.3 8, Paris.
Traitödelaperspeclivepratiqueetc, Paris 1 72.5.
Cottsin, Jean. — Bildhauer u. Maler,
besonders Glasmaler, in Paris (BN),
geb. 1500 od. 1501, . . .Soucy, b.Sens,
gest. 1390 etwa, Paris.
Livre de perspective , Paris 1560. Auch eine
Geometrie.
Cousin, JacquesAnloine Joseph.
— Prof. d. Mathematik erst am College de
France (20 Jahre lang) , dann (15 Jahre)
an d. ficole militaire in Paris. Mitglied d.
Acad. d. Wiss. und d. späteren Nalional-
Instituls (LB),
geb. 1739, Jan. 18, Paris,*
gest. 1800, Dec. 28, Paris,**
Lecons de calcul differentlel et de calcul '\ui6-
gral, 2 vol. Paris 1777 (Später, 1794, alsTraite
de calcul ditferentiel). Introduction ä l'ölude
de Tastronomie physique, Ib. 1787. Trait6
elömentaire de physique, An III. De figura
terrae commentatio (Act. Acad. Moaunt. 1777).
Sur l'intt^gralion des i^uations differentielles
(M^m. Par. 1773). Sur !a maniöre d'int^grer
par appro.vimation les cquat. dinorentielles et
les (§quat. au\ ditTerence.«; partielles !lb. 1783
et 178 4). Sur la theorie math. des fluides (Ib.
1783). Sur lintegration des ^quat. aux diß'6-
rences partielles (Ib. 1784).
* geb. Jan. 28 (5r) ; Jan. 20 {B) {BN) (Q).
♦♦ gest. Dec. 29 {B) {BN) (Q).
CovelH, Niecola. — Prof. d. ange-
wandten Chemie bei d. Behörde d. Stras-
sen- u. Brückenbaus in Neapel; Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. daselbst (TpM) (BS),
geb. 1790, Jan. 20, Cajazzo, Terra di
Lavoro,
ge.st. 1829, Dec. 15, Neapel.
Mit T. Monticelli: Storia de' fenomeni del Ve-
suvio, avvenuli negli anni 1821, 1822 e parte
dell823, NaDoli1823 (Übersetzt von J. Nögge-
rath u. J. P. Pauls, Elberfeid 1 824) . Mit D e m-
selben: Prodromo della mineralogia vesu-
viana, Ib. 1825 — Osservazioni igrometriche,
fatte in compagnia del chiariss. fisico G. Her-
schel. Ricerche sullo stalo termometrico della
grande corrfentedi Lava del 1S22. Osserv. geo-
iogiche Sulla strutlura del cono del cratere di
Vesuvio. Su !a natura de' fumaioll e delle ter-
mantili del Vesuvio fAlti Acad. di Napoli IV,
1839). Su! bLsülfore di rame, che formasi at-
tualmente al Vesuvio !lb. id.). Su la Beudan-
tina, nuova specie mineralo de! Vesuvio (Ib.
id. . Relazione di due escursioni fatte sul Ve-
suvio (Ib. id.). Materiale aila costifuzione geo-
gnoslica della Campania etc. (Ib. id.).
Couirper, Spencer. — Dr. Theol.,
Dechanl von Durham, voriicr Reclor (Pfar-
rer) zu Ford wich, Kent, und Präbendar von
Canterbury (BD) (B) (LB),
geb. 1713, London,
gest. i77 4, März 23, Durham.
491
Cowper
Gramer.
492
A trealise on the parallactic angle, to which is
ailded an appeodix containing a conipleat set
of solar and lunar tables, entitied »Tabulae
Dunelnienses«, for Computing the place of
those luminaries, Lond. ^766.
Cowper« Edward. — Prof. d. Me-
chanik u. Maschinenkunde am Kings Col-
lege in London ; früher mit A p p 1 e g a t h
Besitzer einer Buchdruckerei {An, Ä. * 852^
geb
gest. <852, Oct. «7, Kensington.
Verbesserte, theils allein, tbeils mit Applegath,
die Buchdruckerpresse ; siehe unter anderen :
On the recent improveroents in the art of prin-
ting (New Quart. Joaro. III, 4 828).
Cozzi, Andrea. — Prof. d. Chemie
und Pharmacie am Hospitale (Arcispedale)
Santa Maria Nuova in Florenz seit 4 8 40,
früher ein pharmaceut. oder techn. Insti-
tut daselbst haltend (CtJ (G. 4 857;,
geb. 4 795 etwa, . . Florenz,
gest. 4 856, Nov. 27, Florenz.
Nuovo processo econoroico per ottenere il
creosoto, 4 838. Storia del piü grandi pro-
gressi della scienza elettrica, 4 838, Süll' ap-
plicazioni della forza elettro-chimica della pila
all' analisi dei sali metallici sciolti in liquidi
organici vegelo-animali, 4 838. Ricerche sui
metodl diversi per effettuare le inbalsamazioni
dei cadaveri, 4840. Trattato element. di chi-
mica medico-farmaceutica, 4 840. Relazioni ai
corsi di farmacologia, 4 842. Fasi della nomen-
clatura chimica, 4 848. Untersuch, d. Acqua
della Lama bei Poggibonsi und anderer italie-
nischer Heilquellen.
Crabtr«e, Willi am. — Vermögen-
der Privatmann, der zu Brougthon bei Man-
chester lebte, von 4 636 bis 4 638 gemein-
schaftlich mit Horrox astronomische Be-
obachtungen machte und, nach Weidler's
Hist. astronomiae p. 473, wenige Tage nach
dessen Tode, d. h. 4 644, nach Robert
Granfs Hist. of physic. Astronomy (Lon-
don 4 852) aber erst <652 starb. — Siehe
Horrox.
Letter of Crabtree in Ihe Year 4 640 upon the
Spots of the sun ; Berham in Phil. Tr. 4 7H .
Crahay, Jacques Guillaume. —
Prof. d. Physik u. Astronomie an d. üniv.
zu Löwen, vorher (4 845 — 34) Prof. der
Physik am Athenaeum zu Maestricht. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Brüssel seit 4 835
(BABJ (Bull. Acad. Brux. 4 855; {G.\S^ 6),
geb. 1789, Apr. 3, Maestricht,
gest. 4 855, Oct. 24, Löwen.
Observ. m^löoroiogiques faites ä Maestricht de
4 84 8 ä 4 838 (Nouv. M6m. Brux. T. X). D«
faites ä Louvain de <836 h 4 848 (Ib. XII— XVI
et XXV). M6m. sur les oscillations diurnes du
barom^tre (Ib. X et XVI), Sur la vision (Bull.
Acad. Brux. II, 4 835). Sur l'införiorilö de la
temperature de galeries souterr. de la raon-
tajine de St. -Pierre, prös Maestricht etc. (Ib.
VII, 4 840). Descript. d'une machine servant ä
la dömonstrat. experiment. du thöoreme du
Parallelogramme des forces (Ib. id.). Sur une
modificat. dang la constract. des pik's galva-
niques (Ib. VIII, 4841). Sur quelques phöno-
menes älectriques (Ib. X, 4 843). Sur l'electri-
cit6 atmosphörique (ib. id.). Sur des modifi-
cations apportäes ä la machine 6Iectr. a double
fluide de VanHaram (Ib. id ). Sur le psychro-
metre (Ib. XI, 184 4). Sur la thäorie de la Vi-
sion de Mr. Sturm (Ib. XII, 4 845). Descript.
de quelques appareils de physique (Ib. XIV,
1847). Sur les actions 6lectr. ä distance (Ib.
XV, 4 848). Suruneanomaliedans lesröactions
ölectr. (Ib. id.). Demonstrat. 6l6ment. de la
vitesse de dövialion du plan d'oscillat. dupen-
dule ä diverses latitudes (Ib. XIX, 4 852).
Craig^, John. — Pfarrer zu Gillingham
(in Schottland?), meistens in Cambridge
wohnhaft (BD) (Abr.YJ (HL) (A),
geb. . . . Schottland, gest. nach 4 7 4 8,...
Methodus figurarum lineis rectis etcurviscom-
prehensarumquadraturas determinandi, Lon-
don 1685 (Durch diese u. die folgende Schrift
wurde die Leibnia'sche Differentialrechnung
zuerst in England bekannt). De figurarum cur-
vilinearum quadraturis et locis geometricis.
Ib. 1693. Theologiae christianae principia ma-
thematica. Ib. 4 699 (Worin er das Ende des
Christenthums auf das Jahr 4 699 + 4 454 pro-
phezeiht). De caiculo fluentium Libr. II et de
optica analytica Libr. II, Ib. 4 74 8. — Quadra-
ture of the logarithmic curve (Phil. Tr. 4698)..
On the curve of the quiekest descent (Ib. 1700).
On the solid of least resistance (Ib. 4 700). Ge-
neral method of determining the quadrature
of figures (Ib. 4 703). Solution of Bemonlli's
Problem on curves (Ib. 4 704). On the length
of a curve (Ib. 1708). Method of nMking lo-
garithms (Ib. 4 710). Aufsätze in d. Act. Erudit.
Gramer, Johann. — Prof. d. Physik
an d. üniv. zu Leipzig, dann Physicus zu
Halberstadt (J),
geb. 4 530, Halberstadt,
gest. 4 602> Apr. 23, Halbersladt.
Keine physikal. Schriften genannt.
Cramer, Caspar. — Prof. d. Medi-
cin an d. Univ. zu Erfurt (J),
geb. 4 648, Bautzen, Lausitz,
gest. 4 682, Aug. 8, Erfurt.
De transmutatione metollorum, Erford. 4 675.
De inundatione microcosmi, Ib. 4 683. CoUe-
gium chymicum, Francof. et Lips. 4 688.
Oramer, Johann Daniel. — Dr.
Theol., Rector erst d. Gymnasiums zu Ha-
nau, dann des zu Zerbst (DK),
493
Cramer
Craflso.
494
geb. 1672, Mai 5, Hanau,
gest. ni5, Oct. 23, Zerbst.
Slric^irae physicae de vi aeris elastica, d. i.
von deY Drück- und Treibgewalt der Luft,
Ilanoviae <697. — Viel Theologisches.
Gramer, Christian. — Erst Schul-
meister in Aarhuus (Jütland), dann Küster
an der Domkirche daselbst fWJ,
geb. 4699, Febr. 26, Hadersleben,
gest. 1764, Jan. 2 4, Aarhuus.
Arithmelica tyronica, Copenh. <735, 5. Aufl.
4766. Algebra tyronica, Ib, 4 744. Geometria
tyronica, Ib. 1760. Colloquium arithmelicum.
Ib. 4 762. Sphaera tyronica, 11). 4 763.
Cramer, Gabriel. — Prof. d. Ma-
thematik und Philosophie an d. Acad. zu
Genf (von 4 724 an abwechselnd mit Ca-
landrini, später [1734] ersteres allein),
darauf Mitglied des Ralhs der Zweihundert
und des der Sechszig daselbst (A) (SG)
(HFPJ,
geb. 1704, JuH31, Genf.
gest. 17 52, Jan. 4, Bagnols, b.Nismes.
Theses de sono, Genevae 4 722. De motu et
quiete, Ib. 4724. Degravitate, Ib. 4731. De
systeraale globi terrestris, Ib. 4 735. M6m. sur
le Systeme de Descartes et sur le moyen d'en
d^duire les orbites et les aphelies de.s Plane-
tes, Ib. 4 734. A qui est due l'invention des
chiffres arabes, Ib. 4 739. S'il est vrale qu'Ar-
cMmede ait mis le feu ä des vaisseaux enne-
mis avec des miroirs concaves etc. Ib. 4 744.
Introduction ä l'analyse des lignes courbes al-
gebraiques, 4 vol. 4**, Ib. 4 750. — Account of
an aurora borealis attended with unusual ap-
pearance (Phil. Tr. 4 730). Probleme de göo-
m^trie räsolu par divers mathömaticiens (M6m.
Par. 4 732). Sur les anciens malhömaticiens
(M6m. ßerl. 4 74 8). Sur le mathematicien Hip-
pocrate (Ib. 4 730) . Memoire posthume de geo-
metrie (Ib. 4 752). Trouver le foyer des rayons
rompus par un nombre quelconque des ver-
res convexes ou concaves (M6m. de Montpel-
lier T. II). Lettre ä Mr. Mairan, sur l'analogie
du son ävec la lumiere (Journ. d. Sav. 4 744).
Gab heraus: Wolfs Element, math. (5 vol. 4*^,
4782 — 44), die Werke von Johann Bernoulli
(4 vol. 4^ 4 742), Jacob Bernoulli (2 vol. 4»,
4 744) u. d. Commerciura epistol. von Leibniz
u. Job. Bernoulli (4 vol. 4", 4 743).
Cramer, Johann Christoph. —
Prof. d. Metaphysik u. Mathematik am Gym-
nasium zu Coburg (MJ,
geb. 173*, Schmon, Thüring.,
gest. 17 65, Sept. 1 0, Coburg.
Diss. math. demonstratara chronologiam theo-
roticam elementarem exhibens, Jenae 4 739.
Cramer, Johann Andreas. —
Braunschweigischer Kammerralh für Berg-
u. Hüttenwesen, in Blankenburg, von 1743
bis 1773, vorher einige Jahre in Leyden
und in London lebend , daselbst docima-
stische Vorlesungen haltend (MJ (Cr eil,
^nn. 178 6, Ii;,
geb. 1710, Dec. 1 4, Quedlinburg,
gest. 1777, Dec. 6, Berggiesshübel b.
Dresden.
Eleraenta artis docimasticae , Leyden 173S!,
2. Aufl. 4 744 (Neue Aun. von J. F. A. Göttling
unter d. Titel : Anfangsgründe d. Probirkunst,
Leipz. 4 794). Anfangsgründe der Metallurgie,
3 Thie. Blankenb. u. Quedlinb. 4 744—47.
Cramer, Joseph Anton. — Ex-
jesuit, Präfect d. fürstlichen Gymnasiums
zu Hildesheim, auch Prof. d. Mathematik
an demselben (M.U),
geb. 1737, Febr. 12, Paderborn,
gest. 179 4, Dec. J1, Hildesheim.
Über die Entstehung des Nordhchts, Bremen
4 7sr). Bericht von einer am 5. Nov. 4 784 zu
Hildesheim beobachteten feurigen Lufterschei-
niirig, Ib. 4 785. Physikalische Briefe über die
Gegend von Hildesheia«, Hannov. 4 793. Be-
stimmung d. geogr. Breite u> Länge von Hil-
desheim (Hildesheimer Wochenblatt 4 780).
Cramer, Ludwig Wilhelm. —
Nassauischer Oberbergrath u. Hofgerichts-
rath zu Dillenburg (NJ,
geb. 1755,Oct. 9,SchlossFriedewald,*
gest. 1 832, Mai 28, Wetzlar.
Vollständ. Beschreib, d. Berg-, Hütten- und
Hamraerwesens in d. sämmtl. Nassau-Üsingi-
schen Ländern, 4. Bd. 4. Abthl. Frankf. 4 805.
Metallurg. Aufsatze in d. Neu. Schrift, d. Ge-
sellsch. naturf. Fr. zu Berlin und d. Schrift,
d. mineral. Gesellsch. zu Jena.
* Grafschaft Sayn- Altenkirchen.
Cranz, David. — Prediger der Brü-
dergemeinde zu Gnadenfrei in Schlesien,
machte 1761 — 02 eine Missionsreise nach
Grönland (MJ,
geb. 17 23, Febr. 3, Neugarten, Pomm.,
gest, 1777, Juni 6, Gnadenfrei.
Historie von Grönland ; Barby u. Leipz. 4 765.
Crasso, Gustav Ludwig. — Arca-
nist o'der Betriebs-Inspector für das che-
mische Fach bei d. königl. Porzellanfabrik
in Meissen, früher Pharmaceut [OrJ,
geb. 1810, März 14, Meissen.
Untersuchung d. zersetzt. Feldspathkrystalle
von Hraenau (Pogg. Ann. XLIX, 4 840). Über
d. Verhalt, d. Citronensäure in höhr. Tempe-
ratur und d. daraus hervorgehend. Producte
(Lieb. Ann. XXXiV, 4 840). Analyse d. Asche
d. Weinrebe (Ib. LVII, 4846 u. LXII, 4847).
Über d. Gahrung d. Weins in ofienen Gefas-
sen (Ib. LIX, 4 847).
495
Crassot
Grelle.
496
Crassot, Jean. — Prof. d. Philosophie
om College St.-Barbe in Paris (BJ,
geh Langres,
gest. 1616, Aug. U, Paris.
Physique, 1618 (posthiim),
Crause (Krause), Rudolph Wil-
helm. — Dr. Phil. u. Med., Erhherr auf
.Mellingen, Prof. d. Philosophie, Medicin u.
Chemie an d. Univ. zu Jena fJ] fSpgJ,
geb. 1642, Oct. 22, Naumburg,
gest. 1718, Dec. 26, Jena/
De studio botanico et chimico, Jenae 1681.
Diss. de raelalioruni principiis et transmuLa-
tioue, Ib. 1686. De fulmine tactis, ib. 1694.
Diss. de regulo antimonii, Ib. 1703.
Craivford, Adair. — Arzt am St.
Thomas-Hospital in London und Prof. der
Chemie an d. Mililär-Academie zu Wool-
wich. Mitgl. d. Roy. Society (RGE),
geb. 17 49, ..*... Irland,
gest. 1795, Juli 29, bei Lymington.*
.Experiments and observations on animal heat
and the infiammation of combustible bodies
etc. Lond. 1 779, 2. Aufl. 1 7S8 (Darin seine viel
besprochene Wärmetheorie u. d. ersten Ver-
suche zur liestiram. d. spec. Wär'me d. Gase).
— Power of animals to produce cold (Phil.Tr.
1781). On theaerial fluids extricated from ani-
mal sub&tances by distillation and putrefaction,
togelher with some reraarks on sulpliureous
hepatic alr (Ib. 1790).
* Auf dem Landsitz des Marquis von Lansdown.
Croiling^, JohannConrad. — Prof.
d. Physik und Mathematik an d. Univ. zu
Tübingen, von 1701 bis 17 45, vvo er sei-
nen Abschied nahm (MJ,
geb. \ 673, Juli 9, Löchgau,Würtemb.,
gest. 1752, Sept. 13, Tübingen.
Melhod. de maxiinis et minimis, Tub. 1701.
Statera universalis, Ib. 1703. Antliae pneu-
raalicae phaenomena etc. Ib. 1705. Phaeno-
mena iaternae magicae etc. Ib. 1705. Proble-
ma Schickardianum, s. Trlgono-circulare so-
lutum, Ib. 1708. De motii, Ib. 1708. De motu
et materia cometarum, Ib. 1708. Ehrenret-
tung der Alchymie, Ib. 1730.
Crcll, Lorenz Florenz Friedrich
von. — Dr. Phil., Bergrath, erst Prof. d.
Chemie und Mineralogie am Carolinum zu
Braun^chweig (1771 — 73), dann Prof. d.
Philosophie u. Medicin an d. Univ. 2u Helm-
slädt; bis zu deren Auflösung im J. 48*0,
endl. Prof. d. Chemie an d. Univ. zu Göt-
tingen (M. llj (EB) (PJ,
geb . 1 7 4 4 , Jan . 2 1 , Helmstädt,
gest. 1816, Juni 7, GÖttingen.
Diss. de zinco medico, Ilelmst. 1780. De ari-
dorua», nitrosi imprimis et murialici, dulciti-
catiQne, Ib. 1782. De sale vitrioii volatili, Ib.
1785. Gab heraus : Chemisches Journal, 6 Bde.
Heimst. 1778—81 : Chemisches Archiv, 2 Bde.
Ib. 1783 ; Neues chemisches Archiv, 8 Bde. Ib.
17S3 — 91; Neustes chemisches Archiv, 1 Bd.
Ib. 1798; Chemische Annalen, 40 Bde. Ib. 1784
— 1803; Beiträge zu d. ehem. Annalen, 6 Bde.
Ib. 1785 — 99 ; Auswahl aller eigenthüml. Ab-
handil. aus d. neust. Entdeckungen d. Che-
mie, 5 Bde. Ib. 1785 u. 86; Auswahl vorzügl
Abhandll. aus d. französ. Annai. d. Chemie
1 Bd. Ib. 1801. — Some expcriments on pu
trefaction (Phd. Tr. 1771). Experimenta quae
dam novum acidum animale spectantia (Ib.
17S0 et 1782). Bemerkk. über d Phosphor u.
dessen Salz (Act. Acad. Mocjunt. 1778 et 79).
Comment. novaenomenclaturaechemicaecon-
dendae necessitatem et Icges liistrans (Nov.
Act. Acad. Petrop. VII). De acidi pinguedinis
concentratione etc. (Act. Acad. Nat. Cur. VII).
Anmärkn. over syrcncs forsödelse i besyn-
derlighed over .«alpeter- och saltsyren (Skr.
Kiöhnh. Selsk. N. Sanil. II). Supplümenl ä la
methode donnee par N. Vauquelin de pröparer
l'acide malique (Mem. So'^. sav. et litt. I). Che-
mische Bemerkk. (Sehr. d. Reriin. Gesellsch.
naturf. Fr. IV). Viele Aufsätze in sein. Zeit-
schriften , z. B. : Versuche über d. Wachsen
einiger Pflanzen durch blosses Wasser (Annal.
1799). Versuche über d. Zerleg, d. Boraxsäure
(Ib. id.). — Übersetzte die Werke von Kirwan
u. Anderen.
Crell, Carl Justus Ludwig von.
— Sohn des Vorigen. Studiosus medicinae
zu Helmstädt (MJ,
geb. 1772, Dec. i2, Braunschweig,
gest. 179 3, Sept. 4, Helmstädt.
De optima extracta parandi methodo, Gotting.
1793. Übersetzungen in Crell's Ann. 1 791 u. 93.
Grelle, August Leopold. — Dr.
Phil., Geheimer Oberbauralh, Älilglied der
Oberbaudeputation und seit 18 28 Mitgl. d.
Acad. d.Wiss. in Berlin (MAI) fG.B.\BlbJ
(Monatsb. d. Berl. Acad. 1 855J,
geb. 178 0, März 1 1 , Eichwerder, Wrie-
zena. d.O.,*
gest. 1835. Oct. 6, Berlin.
Theorie d. Windstosses in Anwend. aufWind-
ttügel usw. Berlin 1802. Versuch e. rein alge-
braischen usw. Darstell, d. Rechn. mit ver-
änderl. Grössen usw. 1. ThI. Gott. 1813. Über
d. Anwend. d. Rechn. mit veränderl. Grössen
auf Geometrie u. Mechanik, Beri. 1816. Dber
Parallelen-Theorie und d. System in d. Geo-
metrie, Ib. 1816. Vom Cathetometer, einem
neuen Winkel - Instrumente , usw. Ib. 1818.
Rechentafeln, welche alles Mullipliciren u. Di-
vidiren mit Zahlen unter 1000 ganz ersparen,
usw. 2 Bde. Ib. 1820. Sammlung malhemat.
Aufsätze usw. 2 Bde. Ib. 1S21 u. 22. Legendre'i
Geometrie, deutsch, Ib. 1822. Lagrange's ma-
lhemat. Werke, deutsch, 3 Bde. Ih. 1823 u.
24. Versuch e. allgem. Theorie d. analyt. Fa-
cuUäten usw. Ib. 1823. Lehrbuch d. Arith-
metik u. Algebra usw. Ib. 1825. Uandb. d.
49'
Crest
- Groll.
498
Feldmessens und NiveIHrens usw. Ib. 182G.
Lehrh .!. Klonieiile d. Geometrie, Trigonome-
liie, i*oiy.;onometrie, Stereometrie u. Polye-
drometrie, 2 Bde. Ib. 4825 u. 27. Einiges usw.
über Kisenbabpcn usw. Ib. 4 835. Erleichle-
rungstafcl fiir Jeden, der zu rechnen hat, Ib.
1836. Über verschiedn. Arten von Eisenbah-
nen usw. Ib. 1837. — Gränzen tur d. Werthe
d. Reste d.allgem. Enfwicklurigsreihe mit lyU-
ferenzon (Abh.d.Berl. Aca^l. 1828). Ob. öhnl
krumme Linien u. Flnciien ,'I1). 1Sä8). I'.ewois,
dass d. numerisch. Werthe d. Wurzein algebr.
Gloirijungen immer durch p+q|/^— i ausge-
drückt werden können, wenn usw. (Ib. 1829).
ZurThooried. Potenzen (Ib. 1829). Fortsetz. d.
Bemerkk.üL'. d. ßiitwickl.teliebig. Functionen
in I\eihen (Ib. 1 830). Üb. d. Zerleganggebrochn.
polygonisch, lunctioncn (ib. 1 S3i;. Von einiger.
Satiren aus d. Tlieorie d. Zahlen (Ib. 1 832). üb. d.
i^rincipien d. Variaticnsrechn. (Ib. 1833). Zur
Theorie d. Ebenen (Ib.183-i:. Bemerkk. zu d.
Mitteln, algebr. Gleichungen näherungsweisczu
lösen (Ib. 1835). Über unbestimmte Gleichun-
gen 1. Grades zwisch. zwei ganzen Zahlen Jb.
1836). Über d. Theilbarkeit eines PoLenzon-
i'olynoms usw. (Ib. 1839). Über d. Werth u.
d. Eigonschai'ten d. Brüche, deren Ziihier u.
Nennerd. verschiedn. zusammengehörig. Wur-
zeln einer Gleich, vom 1 , Grade zwisch. 2 gan-
zen Zahlen sind (Ib. 1840). überd analyt. Re-
sultate d. Aufgabe d. Apoüonius von d. Berüh-
rung von Kreisen (Ih. 1841). Eine Anwend.
d. Facultaten-Tbcorie usw. (Ib. 1843). Über
d. Anwend. d. Polynome in d. Zahfentheorie
(Ib. id.). Zur Theorie d. Elimination usw. (Ib.
1843 u. 45). — Gf.b heraus: Journal für die
reine u. angewandte Mathematik, 50 Bde. Ber-
lin 1826—55 {Darin 44 Aufsätze von ihm) ; und
Journal für d. Baukunst, 50 Bde. Ib. 1829—51
(Auch darin viele Aufsätze von ihm).
♦ geb. März 17 (CZ).
Crest, s. Micheli du Crest.
Crcutz, F r i e d r i c h. — Ph.irmaceut,
erst in Berlin, dann in Mitau , wo er auch
Vorlesungen hielt (BNJ,
geb Magdeburg,
gest. 180G, . . . Mitau.
Überd. Verfertigung d. künstl. Selterwasser.«
etc. (Grindel, Russ. Jahrb. d. Pharm. IV). Vor-
schlag z. Bereit, d. concenfr. Essigsäuie usw.
(Ib. id ). Über d. Eieröl (Ib. id.)."
Crcuzer, Carl Friedrich. — I)r
Phil, in Marburg (M, U),
geb. 18 00, Juli 25, Marburg.
Vorsuch einer Übersictht d. geognost. Beschaf-
fenh. d. Umgebung Marburgs, Älarh. 1825.
Cr^VGj Johann G a s p a r I g n a z A n-
'on. — Dr. med., Prof. d. Modicin an d.
(ebemai.) Univ. zuMaiiiz, spV.ter Prof. an
d. medicin. SpeciaUchul^^ zu Fr.r.l.ffu ! c. M.,
ISn nassnustlier Obbr-?>iedicin -R.i'li u.
P o '.^ c 0 !> '1 0 r ff, flandv.ürlin ');!!■':.
ausserordenll. Mifglied d. Landesregierung
{StrJ fM.nj (G. 1853;,
geb. 1769, Oct. 28, Coblenz,*
gest. 1853, Juli 7, Eltville, Nassau.
Beilräi^e z. Galvani's Versuchen über d. Kräfte
d. thierisch. Elektricität auf die Beweguni: der
Muskeln. Frankf. u. Leipz. 1793. Vom Met.ill-
reize, e. neuenldeckl. untrügl Prüfuniismittel
d. wahr. Todes, Leipz. u. Gera 1796. Über d.
Chemismus d, Respiralion, Frankf. 1812. Über
d, Bew'ji^ungd. Augensterns (Bluraenbach. me-
dicin. Biid. III. 1795). Von der thier. E'ek-
tricilät tSchr. d. BcrI. Gescllsch. nalurf. Fr.
XI, 1794).
*gcb. Oct. 20 ((7. 1S53).
Cristoforo (Cristofaro), G i a c i n 1 0 d e.
— Advocat in Neapel (Mll],
get). 1 GöO, ... Neapel,* gest. 'IT . ., ...
De consfruclione aoquationun), Neapel. 1700.
Dclla dotirina de" trian.üoli, Ib 1702.
* geb. t''^}, . . . {Col).
Cinvelii, Giovanni. — Provinzia!
de? Ordens von d. Congregafion d. Paters
Somaschi. Lehrer d. Philosophie u. Moral
in Venedig (Tp) (J)'(BS),
geb. 1690, Sept. 20, Venedig,*
gest. 174 3, F>br. \^, Venedig.
Eiementa maihcmaticae numericae et htera-
lis, Venet. 1728. Elemcnti di fisica, Ib. 1731.
Algorismo, ossia Metodo di deteiminare le
quantita cspresse coUe cifre numeriche e coiie
lettcre. Ib. 1739. .Sülle forze molrice. Sülle
forze vive (Gran Giorn. de! Eiiropa, 1726).
* geb. 1G21, Sept. 2ü {BS) (BN) (./).
Criveüij Antonio. — Erst beim Berg-
we.sen angeslelit, dann Prof. d. Matijem.i-
tik folgvveise in Bergamo und Mailand ;
machte 1817 eine Reise in d. Orient um
d. Fabrication d. Damascener Klingen ken-
nen zu lernen (BS) (BJ. LVI j,
geb. 1783, Febr. 2, Mailand,
gest. 1829, Aug. 18, Mailand.
Nuovo meccauismo per oltenere la piü van-
taL'£iiosa cnmbustione de'l' idrogonio niediante
l'ossigenio, MÜano 1818. Descrizione di una
nuovf. topi-a sicura per coslruzione e non per
sccrelo, IL. 1818. Sulla nuova toppa sudetla
(Bibl. ital. XIV, 1819). L'arte di fobbiicare lo
sciabole di üamasco, Mil. 1 821 . Lamoada idro -
barometro-statica (Bibl. ital. ^XLVIII, 1827,
auch Jahrb. d. polyfechn. Inst, zu Wien XIV).
Groll, 0 s w a 1 d. — Leibarzt d. Fürslen
C h r i s 1 i a n von Anhall-Bernburg (J) (St),
geb. 1580 etwa, . . . Wetter, Hessen;
gest. 1609 ,
Basilica cbymicr, rintincns philosophicam
provi.ia iüborum cxpcricuti.' confirmotam de-
sciiptione.n et wAvn remedioi'i.u chymlr:oium
<:elec(i -'^-imornn^ ?i hn; 'up ^'rrüae it natra-ae
dP:v,i;,>ptorum, Francof. 1609 (Erlebie IS Auf-
logen t'is 1638, dane.'>;n drei Ül'<';"?'~'zungcn
499
Cromo
Crovsaz.
500
ins Französische, eine ins Englische und zwei
ins Deutsche).
CJrome, Georg Ernst Wilhelm.
— Prof. d. Chemie am landwirthschafti.
Institut zu MÖglin in d. Mittelmark (M.ll),
geb. 1780, .... Einibeck, Hannov.,
gest. 1813,. Mai 3, Möglin.
Disp. chemico-physiologica alimentorum ho-
minis et animalium domesticorum, Gott. 4 8H.
Der Boden und sein Verhältniss 2ü den Ge-
wächsen, Hannov. <8<2. Gab heraus mitS. F.
Hermbstaedt: Archiv d. Agriculturchemie. —
Aufsätze im Magaz. d. Gesellsch. naturf. Fr.
in Berlin.
dronstedt, Axel Fredric. — Frei-
herr, Bergralh und Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu Stockhoim (OrJ,
geb. 1702, Dec. 23, Södermanland,*
gest. 17 65, Aug. 19, Slockholm.
Försök tili Mineralogiens eller Mineral-Rikets
upstäilning, Stockh. 1758. Ron om trenne
jernmalms-arler {Vet Acad. Handl. 1751). Om
en malmart frän Los kobolt-grufvor i Helsing-
land, som tyckes vara en förut obekannt half-
metall (Ib. 1751 u. 1754 — Entdeckung des
Nickels). Ron och anmärkrtingar om gips
(Ib. 1753). Ron om elt vatten i en af Kungs-
bergs grufvor, som fällar silfver (Ib. 1755).
Beskrifning pa en obekannt bergart, som kal-
las Zeolites (Ib. 1756). Ron om en blä färg,
som erhälles utur Pukhvets-gräset eller Me-
lampyrum (Ib. 1757). Försök, att nyttja tälg-
sten tili bottnar i ugnar vid bly-smältningar
(Ib. 1760). Om jern-hällars nytta i bakugnar
(Ib. 1760). Om träd, spunnen af Meliloti stjel-
kar (Ib. 1761). Aninärkningar vid slaggtegels
gjutniog (Ib. 1763). Anrnärkn. vid Jämtlands
mineral-historia (Ib. 1763). Ron och anmärkn.
vid Piatina di Pinto (Ib. 1764)..
♦ geb. 1722, . . . (Gz) [Ä) {BD). '^
Cronstrand, Simon Anders. —
Mitgl. und Astronom d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm. Prof. beim topograph. Corps
(Vet. Acad. Handl 1850;,
geb. 1784, Jan. 2 4, Törneby, Calmar,
gest. 1850, Febr. 24, Stockholm.
Handbok i practiska \st.ronomien*', Stockholm
1840 — 43. Om bestäramandct af tiden da ano-
malia Vera ar giften och banan ej mycket afvi-
kandefrän en parabel (Vel. Acad Handl. 1813).
Om magnetnälens misvisning i Stockholm (Ib.
^817). Försök att förklara Inderna's Vorlds
äldrar (Ib. 1822). — Führte von 1815 bis 1835
eine Triangulation durch den grössten Theil
von Schweden aus, woran 1839 u. 1840 noch
eine Basismessung auf Oeland angeschlossen
ward. Machte, gemeinschaftlich mit J. Svan-
berg, Pendelbeobachtimgen zum Bohufc d. Rc~
i:ulirang d. schwod M.ia?se u. Gewichte. --
Vei>chiedene astronom. Aufsatze in Schuma-
clxer's Nachrichten.
Croone (Crone od . Croune), William.
— Pract. Arzt in London, und eine Zeit
lang Prof. d. Rhetorik am Gresbam College.
Mitgl. d. Roy. Society (Th) (BD),
geb LondoD.
gest. 1684, Oct. 12, London.
Fundlrte die jährlich in d. Roy. Society über d.
Natur und d. Gesetze d. Muskelbewegung zu
haltende Vorlesung, Groonian Lecture genannt.
Crosse, Andrew. — Esquire von
Broomfield, bei Taunton, in Sammerset
(Athenaeum vom 2 1 . Juli 1 8 55j,
geb
gest. 18 55, Juli .., bei Bridgewaler. *
Description of somc experiments made with
Ihe Voltaic Battery for the purpose of pro-
ducing crystals, in the process of which expe-
riments ceitain Insects constantly appeared
(Transact. of the Electrical Society of London
1838; Silliman'B Journ. XXXV ; über diese an-
gebliche Insectenbildung auf galvan. Wege
auch: Sillim. Journ. XXXII, XXXIII, XLIII
u. XLIX). On the tension spark frora the vol-
taic battery (Phil. Mag. XVII, 1840). Oir the
Perforation of non-conducting substances by
the mechanical action of the electric fluid (Ib.
XIX, 1841). On the transfer of mineral sub-
stances through fluids by electric agency (Ib.
XXI., 1842).
* Having passed the threescore years and ten allotted
to man.
Croasaz (Crouzas), Jean Pierre. —
Nach längerem Aufenthalt in Frankreich u.
Holland erst Prof. d. Philosophie (1700),
Prediger (1707) und Prof. d. Mathematik
(1710) in Lausanne, dann Prof. d. Math,
an d. Univ. zu Groningen (1724—28),
darauf Hofmeister d. nachmalig. Landgra-
fen Friedrich II. von Hessen in Cassel,
endlich (1735) wieder Prof. d. Philosophie
in Lausanne. Correspondent d. Acad. d.
Wiss. zu Paris (Mem.Par. 4750; (BJ (BN)
(BD) (St),
geb. 1663, Apr. 13, Lausanne,
gest. 1750, März 22, Lausanne.*
Geometrie des lignes et des surfaces recti-
lignes et circulaires, 2 vol. Amsterdam 1718.
Commentaire sur i'analyse des infinimens pe-
tits de l'Höpital, Paris 1 721 . Diss. sur le prin-
cipe, la nature et la communicatioo du mou-
vement, Ib. 1722 (Gekrönt 1720 von d. Pariser
Academie). Essai sur le mouvement, Gronin-
gen 1725. Tratte de l'algöbre, Paris 1726. Sur
la nalure, l'action et la propagation du feu,
Bordeaux 1729. Sur la nature et les causes de
la liquiditö et de la soliditö, Ib. 1735. Diss.
sur les causes du ressort (Die letzten drei Ab-
handl. von d. Acad. zu Bordeaux gekrönt, und
in deren Preisschriften T. II, III u. IV veröf-
fei'.Üiclil. — Philosophisches.
* gest. 1750, Febr. 21 {MS. 1845) ; 1748, Febr. 28, alt
V)5 Jahre {St).
501
Crozier
Cngnot.
502
Croacier, Francis Rawdon Moira.
— Capitäu in der britlischen Marine, war
bei der drilten Expedition des Capl. Parry
»Maslenf auf d. Schiffe Fury, u. befehligte
bei d. antarctischon Expedition des Cap(.
James Ross das Schiff Terror. Mitgl. d.
Roy. u. d. Astron. Society (ASM.XXIV},
geb. . . . BainbridgCj CountyDown, Irl.,
gest. 1845, . .. in d.arctisch. Regionen.*
Meleorological observations taken on board of
H. M. S. Terror (Phil. Tr. <844). — Nach ihm
der MouDt Crozier in d. antarct. Region be-
nannt.
* Als Theilnehmer an der unglücklichen Expedition
des Sir John Franklin.
Crfl^er, Peter. — Prof. d. Mathema-
tik u. Poesie am Gymnasium zu Danzig von
<607 an. War Hevel's Lehrer (AGJ (J),
geb. 1580, Oct. 20, Königsberg,
gest. 1639, Juni 6, Danzig.
Tetragonismus circuli perlineas, Lips. 4607.
Trigonomelria, 4642. Disp. de hypothetico sy-
slemate coeli, 164 5. Disp. de motu magnetis.
4645. De quotidiana Telluris in orbem revo-
lutione, vulgo de primomobili, 4646. Logi-
stica sexagenaria methodice conformata , Ge-
dan. 4 64 6. Ijranodromus cometicus, Ib. 4 64 9.
Rescriptum auf PetriNagers Buch, dessen Ti-
lul: Astronomia NageUana, Ib. 4 622. Cupe-
diae astrosophiae d. h. Frag und Antwort,
darinnen die aller kunstreichsten und tiefsten
Geheimnisse d. Astronomie usw. dermaassen
deutlich u. verständlich ausgeführt sind, dass
dieselben beydes von Gelehrton und üngelehr-
ten gar leicht können gefasst u. begriffen wer-
den, Breslau 4 630. Praxis trigoaometriae lo-
garithmicae, cum logarithmorum tabulis etc.
Amstelod. 4 634.
Crttger, Johann Rartholomäus.
— Prof. d. Medicin u. Physik an d. Univ.
zu Königsberg fJJ,
geb. 1608, Dec. 12, Wittenberg,
gest. 1638, Nov. 2, Königsberg.
De ötomis. De succino. De spiritibus.
Crüger, Daniel. — Pract. Arzt erst
zu Colberg, dann zu Stargard. Leibarzt d.
Kurfürsten von Brandenburg. Mitglied d.
Leopoldin. Academie (ANCJ,
geb. 1639, Dec. 10, Stargard,
gest. 1711, März 15,
D« cuneo melallico et saxeo, lapide ceraunio
seu cuneo fulmineo e particulis metallicis
saxeisque constanti, describitur in testimo-
nium rei veritatis (Miscell. Acad. nat. cur.
Dec. III, 4699—4700).
Cm^ (Crugius, Krug), Nicolaus. —
Prof. d. Logik und Metaphysik am Gymna-
sium zu Cassel fStJ fA),
geb. 1575, Spangenberg, Hess.,
ges4. 1648, März 2 6, CasseL
Friederici Risneri (ejgentl. FetriBaxBi} Opticae
Libr. IV eclid. , Cassel 1606. Brevis scientiae
astronomicae Synopsis, Ib. 4 619.
Crnickshanks (Cruiksbank) , Wil-
liam. — Wundarzt und Lehrer d. Ana-
tomie in London, auch Chemiker bei der
engl. Artillerie. Milglied d. Royal Society
(BD) (RGE),
geb. 17 45, Edinburgh,
gest. 1800, Juni 27, London.*
On the nature of sugar (Nieholson's Journ. I et
II). On galvanic electricily (Ib. IV). On diffe-
rent hydrocarbonales and combinations of car-
bone with oxygene (Ib. V). On the doctrine of
phlogiston (Ib. 4 802). — Viel Medicinisches
und Anatomisches.
* gest. Juui 26 (TA); Juni 17 {BM).
Crumpe, Samuel. — Pract. Arzt^zu
Limmerick in Irland (BM)^
geb. 1766,
gest. 17 96, Jan. 27, Limmerick.
Inquiry into the nature and properties of
Opium, wherein its component principles,
mode of Operation and use or abuse in parti-
cular diseases are experlmentally investigated
etc. Lond. 4 793.
Crasius, Paul. — Prof. d. Mathema-
tik an d. Univ. zu Jena, dann Pastor da-
selbst und später in Orlamünde (J),
geb Coburg,
gest. 1572, Jan. 1, (Orlamünde?).
De epochis sive aeris temporum.
Cruziger (Cruciger), Caspar, se-
nior.* — Prof. d. Theologie an d. üniv. zu
Wittenberg. Luther's Freund undGehülfe
bei der Bibelübersetzung (J),
geb. 1504, Jan. 1, Leipzig,
gest. 1548f Nov. 16, Wittenberg.
Machte gemeinschaftlich mit Erasmus Beinhold
astronom. Beobachtungen und Hess die Instru-
mente dazu zum Theil auf seine Kosten ver-
fertigen ; siehe Oratio de Casparo Crucigero ab
Eraamo Eeinhold recitata in Selectarum de-
clamationum Philipp! Melanthonis Tom. III.,
Argentor. 4 562 (Kästn., Gesch. d. Math. II, 467).
* Zur Unterscheidung von seinem Sohne gleiches Na-
mens, der ebenfalls Prof. d. Theol. in Wittenberg war.
Ctesibios. — Erst Barbier, dann Me-
chanicus zu Alexandrien, unter der Regie-
rung von Ptoiemäus Evergetes IL,
im zweiten Jahrhundert vor Christus. Leh-
rer des Hero. ^
Erfinder der Wasserorgel, einer künstlichen
Wasseruhr (Klepsydra) , einer Windbüchse
(Belopoeeca), angeblich auch der Druck- und
Saugpumpe. — Siehe u. a. Veterum scripto-
rum loci aliquot physici propositi tabulisqde
illustrati a G. Walthero, Wismariae 4 844.
Cngnot, Nicolas Joseph. — Mili-
tär-Ingenieur (B) (BN) (Q),
3J*
503
C allen
Curaudau,
504
geb. n25, Febr. 2 5, Voi.l, ücp. Meiise,
gest. ^ 804, Oct. !:>, Pari>.
Fortificalion de cainpagne elc. Paris 1769.
Theorie de ia tortilication, Ib. <7 7IS, — Erfand
ynd baute 1770 einori Dariipfwageu, der noch
im Depot des französ. Kriegsministeiiums auf-
bewahrt sein soll.
CuUen, William. — Erst pract. Arzt
und Apotheker, dann Prof. d. Chemie an
d. üniv. zu Glasgow, darauf Prof. d. Che-
mie, Maleria medica und Medicin an der
üniv. zu Edinburgh (BDS) (BD),
geb. 17 10, Apr. 15, Hamilton, Lanark-
sbire, Schott!., *
gest. n90, Febr. 5, Edinburgh.
On the cold produeed by evaporating fluids
and of some other meaus of produciug cold
(Essays nnd observations, physical and lite-
rary, of a Society at Edinburgh, vol. il, iVoS.
— Enthält die ersten Beobachttingen über die
VerdampfiiDgskälte). — Medicinisches.
♦ geb. 1712, Dec. 11 {BD) — ist falsch {BDS\
CiiUocll, s. M a c -C u 11 0 c h.
Oumberiand, George. — Wohlha-
bender Privatmann. Mitgl. d. geologischen
Gesellschaft in London (G.S. 1849;,
geb. 1752, Dec. 9, London,
gest. 18 48, Aug. 8, Bristol,
neliquiae conservatae froni Ihe primitive ma-
terials of our present globe etc. ßristoi 181S,
Aufsätze in d. Tr. of the Geol. Soc. Ser. II,
vol. L — C. ist Erfinder des Verfahrens Schiffs-
holz mittelst Dampf zu biegen.
Cummicg (Cuming), Alexander. —
Erst Uhrmaclicr, dann Mechaniker u. Ma-
thematiker in London. Mitgl. d. Royal So-
ciety (GMA^\^) (WB),
geb. 1732 etwa, . . Edinburgh,
gest. 18 14, März 8, Penton\il]e.
E'ements of Clock and Watchwork. adapted to
praclice, Lond. 4 766. Dissertation on the in-
fluence of gravitaüon, coMsidered as niecha-
nical power, Edinb. 1803. The destructivo ef-
f^cts of the conicai broad wheel of carriages
controverted etc. Ib. 1804 (Siehe auch dar-
über: Ccmmunicat. to the Board of Agricult.
vol. 11).
Cumming^, James. — Prof. d. Che-
mie an d. Univ. zu Cambi idge. Mitglied d.
Royal und d. Cambridge Society (Or),
geb. 1777, Oct. 2 4, London.
On Ihe CDnnexioa cf galvanism and magnetism
.;T'.-. Caiabr. Sog L 1823;. On the application
of magiictisni as a mcar^ure of elcctricity (Ib.
id.). Ort ihe developemcnt of elcctro-magne-
tism by heat (Ib. II. 1853, auch Ph=l. Mag. V,
ii"23;.. List of subslanc:;:? arii-ni^r'.d according
o their thernio-olectiic relaiions, and de-
ciiption of uist.-uineots for cxhibiling rclation
by thermo-electricity (Phil. Mag. VI, 182S).
Description of the galvanoscope (Ib. id i. On
some anomalous appearances on the thermo-
electric series (Ib. id.). On theKno-magnelio
rotation (Ib. id.). On a new thermo-electric
Instrument (Ib. VII, 182 4). Apparatur for pro-
ducing instantaneous iighl ;lh. id.). Lse of
gold leaf as a test for electro-magnelism (Ib.
Vill, 1824).
Canha, Jose Anastasio da. — Por-
tugiesischer OflQcier, Prof. d. Mathematik
an d. üniv. zu Coimbra (Bj,
geb. 1744, Lissabon,
gest. 1787, Dec. 31,
Ensaio sobre os prineipios da mecanica, Lis-
boa 1782.
Cunha, C h r i s t o v a 1 d a , s. d' A c u n h a.
Ounit^,(Cunitia), Maria. — Aelleste
Tochter des Dr. Heinrich Cunitz,*
und, von 1630 an, Gemahlin des Dr. E.
von Löven** (J) (Kästner, Gesch. d.
.¥afA. IV, 430;,
geb. nicht vor 1610, Schweidnilz,
gest. 16G4, Aug. 24, Pifschenb.Biieg.
Machte astronomische Beobachluupen , \\m\
trieb nicht allein Mathematik, sondern auch
alte Sprachen , Geschichte, Medicin, Poesie,
Malerei und Musik. Schrieb: Urania propitia,
sive tabulae astronomicae mire faciles, vim
hypothesium physicarum a Kepplero comple-
xaeetc. d. i. Nene und langgewünschte leichte
Astronomische Tabellen usw. den Kunstlie-
benden deutscher Nation zu gute herfürgege-
ben, Pitschen 1050.
* Fürstenthums-Arzt in Schweidnitz (bis 1609 oder 10
in Wohlau wohnhaft) , Herr auf Kuntzendorf und
Giersdorf, gest. 1629, Aug. 5, Liegnitz.
*' Siehe diesen.
Curaeus, Joachim. — Arzt u. Stadt-
physicus in Glogau , nachdem er einen
grossen Tlieil von Europa bereist (J),
geb. 1532, Oct. 22, Freystadt, Schles.,
gest. 1573, Jan. 21, Glogau.
Lihellum physicum de natura et differentiis
colorum, sonorum, odorum, saporum et qua-
litatum langibilium, Viteb. 1567. Physica, seu
de sensibus et sensibilibus, Ib. 1555.
Curaudau, Fran^ois Rene. —
Apotheker erst in Vendöme, dann in Paris
(BN) (DC),
geb. 1765, Seez, Normandie,
gest. 1813, Jan. 25, Paris.
Traite sur le blanchissage a Ia vapeur, Paris
1806. — Sur Ia decomposilion du sei marin
par l'oxyde de plomb (Journ. Phys. XLI, 17 92,
Journ.Min.I, 1794/. Sur lu nature et les nouv.
proprieles du rad'cal prussi<jue (Ann. Chim.
XLVI, 1803;. Nouv. procede pour fabriquer
l'alun (Ib. id.). Sur les fourneaux d'övapora-
tion etc. fib. id.j. Observ. pyrotechniques et
leur application aux fourneaus d'cvaporation
505
Cureau de la Chambre
Cuthbertson.
500
(Ib. L, ISO'i). Sur les propricl(Js particuliöres
de Taliin de Rome (Ib. LI, 1804). Descript.
dun procddö h la faveur duquel on peut me-
talli.ser la pnta.sse et la soude sans le concours
du ler ni de la püe (Ih. LXVI, «808). 8ur le
soufre et sa decomposition (Ib. LXVII, 1808).
De rinfluencequo la forme des alambicsexerce
sur Ja qualite des produüs de la distlllation
(Ib. id.). Experiences qui confirment Ja de-
composition du sonfre et celle de la potasse et
de la soude, suivies d'un procede ti la faveur
duquel on peut fabiijquer du phosphore avec
des substanccs qui n'eii contiennent que les
elömens (Ib. LXVIII, 1808). Coustructions py-
rotechniques (Ib. LXXI, 4 809). Sur l'evapo-
ration par l'air chaud (Ib. LXXX, iSM). —
Siehe Güb. Aon. XLII, :299.
Cureau de la Chambre, Marin.
— Arzt in Paris, zuletzt Leibarzt Lud-
wigs XIV. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (Ni. XXYIi; (BJ (BN),
geb. 159 4, Mans,*
gest. 1669, Nov. 29, Paris.**
Nouv. pensöes sur les causes de la lumiere,
du debordement du Nil et de l'amour d'incli-
iiation, Paris 1634. Conjectures sur la dige-
stion , Ib. 1636. Nouv. observations et con-
jectures sur l'iris, Ib. 4650. Traitö de la lu-
miere, Ib. 4 657 (Siebe Göthe, Farbenlehre II,
288). Nouv. pensees sur les causes de Ja lu-
miere, Ib. 4662
* geb. 1613, . . . (Vondorcet, JElogeSj.
♦* gest. 1671, .. . (X^); 1675, Nov. 29 (HM).
Cnrrie, James. — Pract. Arzt zu Li-
verpool. Mitglied der Royal Society (BD)
(Ahr. XVIi;,
geb. i 756, Mai 21, Kirlipatrick-FIem-
ming,Dumfries.sh.,
gest. 1805, Aug. 31, Sidmouth.
Account of the reniarkable efifects of a Ship-
wieck on the Mariners, xsith experiments and
observations on the influence of immersion in
fresh and salt water, bot and cold, on the
power oflhc living body (Phil.Tr. 1792). Mc-
dical reports on the effects of water, cold and
warm, in febrile diseases, Lond. 4 797 (Oft auf-
gelegt; deutsch 2 Bde. Leipz. 4 807).
Curten, Pieter. — Mitdireclor d. Ba-
taafscli Genootschap der proefondervinde-
lijke Wijsbegeerte zu Rotterdam (KL. 1 8 40 j,
geb. 1767 etwa,
gest. 18 40, Apr. 8, Rotterdam.
Jets over de gang en de breking van het licht
door het straalbrekend prIsma (Verhandl. Ge-
nootsch, Rotterd.). Eenescbetsenproeveeener
exponent-rekening (Ib.).
Curtius, A 1 b e r t , s. C u r t z.
Curtius, Joachim. — Pract. Arzt in
Hamburg (HSL) (J),
geb. 1 58 5, Febr. 26, Hamburg,
gest. 1642, Apr. 7, Hamburg.
De certitudine mathescos et astronomiae, cum
decisione quaestionis astrologicac : ütrum ali-
quid certi ex astrorum cursu praecognosci
possit et praedici, lianib. 1616. Edirte: Ty-
chcais Brahei Oratio de disciplinis ijiathcma-
ticis etc. Ib. 1624,
Curtins', Sebastian, s. Kurz.
Curtz (Curtius), Albert. — Jesuit,
Lehrer der Philosophie und Mathematik an
verschiedenen Ordens-CoUegien, foli,nveise
Reclor der Collegien zu Eichstädt, Luzern,
Neuburg usw. (J) (Wd),
geb. 1600 etwa, . . . München,
gest. 1671, Dec. 19, München.
Novum coeli systema , Dillingae 4 626. Pro-
blema architecturae niilitaiis, Monach. 4 651.
Ilistoria cociestis, ex libris commentarüs ma-
nuscriptis observationum vicennaliurn Tycho-
nis Brahe, Viennao 4 666 (Unter dem Namen
Lncii Barrett!, der anagiammat. Versetzung
von Alberti Curtii). Beobb. d. Conieten von
4665 im Werke von St. Lubieuitzky.
Casanasod. deCnsa, s. Nico laus.
Custanee, ... — Zimmermann in
London, der sein Handwerk niederlegte,
um teleskopische und mikroskopische Be-
obachtungen zu machen, der auch viele
Geschicklichkeit im Präpariren mikrosko-
pischer Gegenstände besass (Br),
geb , gest. 1800,Jan. 1 J,(LOfldoD?).
Cutbush, James. — Prof. d. Chemie
an d.Milityr-Academie zu West-Point, vor-
her in Philadelphia (AAB),
geb
gest. 1823, Dec. 15, West-Point,
l^hüosophy of experimental chemistry, 2 vol.
4 813. An improvement in the electric'al lamp
(Sillim. Journ. 11, 4 820). On the forraatioR of.
cyanogen (Ib. VI, 4 823). On the Greek firc
(Ib. id.). On the composition and properties
of the Chinese fire and on the so-called brilliant
fires (Ib. VII. 4 823).
Cuthbertson, John. — Mechanicus
erst in Amsterdam, darauf in London (RGEJ,
geb. vermuthlich in England,
gest. ? [lebte noch 1816 (LAD)].
Allgemeene Eigenschappen van de Elektrici-
teit. 2Deele, Amst. 4 782. Description ofan im-
proved air pump, Lond. ^ 787. Practical Electri-
City and Galvanism etc. Ib. 4 807. Account of
some experiments to determine the power of
Eiectrical machine.s (Nicholson's Journ. 4° II,
1798). Account of improvements in Eiectrical
batteries etc. (Ib. in. 4 799 et V, 4 801). Ac-
count of Sign. Volta's experiments fib. 8'* II.
4 80?;. On sorae improvements in Electrica!
machines (Ib. XXVI, 4 84 0). New method for
increasing the charpng capacity of coated
Eiectrical jars (Ib. XXVII, 1810).
507
Cuvier
Daehne.
508
Onvler, GeorgLeopoldChrislian
Friedrich Dagobert. — Auf d. Karis-
schule in Stuttgart gebildet, schon \19b
Prof. d. Naturgeschichte an d. ficole nor-
male in Paris, dann 1800 Prof. am College
:'g Trance, späte«- «"^h am Museum d'hi-
stoire naturelle, <802 General -Inspector
des Öffentl. Unterrichts, \8\i Staatsralh,
1820 Baron, 1831 Pair v. Frankreich. Seit
1795 Mitglied d. Instituts und d. späteren
Acad. d. Wiss. in Paris, auch Mitgl. d. Acad.
franc^aise und d. Acad. des Inscriptions
(ßSJ (BN) (HFP),
geb. 1769, Aug. 23, Mömpelgard,*
gest. 1832, Mai 13, Paris.
Rapport historique sur leg progr^s des sciences
naturelles depuis 1 789 et sur leur 6tat actuel
(1808), Paris 1827. DJscours sur les revoiu-
tlons de la surface du globe etc. Ib. 1812 (8™^
6dit. Ib. 4 840} als Einleitung zu seinem gros-
sen Werke : Recherches sur las ossements fos-
siles. — Mit A. Brongniart: Description g6o-
logique des environs de Paris , Ib. 1835. Mit
Biot: Sur quelques proprietös de l'appareil
galvanique (Bullet. Soc. Philomat. Ann. IX).
Sur les instrumens de la voix des oiseaux
(Journ. Phys. L, 1800). Rapport fait ä linst.
nat. sur le galvanisme (Ib. LH, 1801). — Viel
Zoologisches, auch viele Elogen.
* Montb^li»rd , im jetzigen Ddp. de Doubs , damals
würtembergisch. — geb. Aug. 25 (Q) {QC).
Oyprlan, Johann. — Prof. d. Phy-
sik (1676) und später (1710) d. Theologie
an d. Univ. zu Leipzig, dann Canonicus zu
Zeitz und Meissen (J), •
geb. 1642, Oct. 24, Rawitsch, Polen,
gest. 1723, März 12, (Meissen?).
De quantitatibus occultis. De mediis investi-
gandi verilates rerum naturalium.
Oyrlaqne de Mangeln , Clement.
— Arzt in Paris, der vor seiner Niederlas-
sung daselbst einen grossen Tbeil von Eu-
ropa durchreiste (A),
geb. 1570 etwa, . . Gigny-sur-Saöne,
bei Chalons,
gest. 1642, Oct. 2 4, Paris.
Problemata duo nobilissima, quorum nee ana-
lysin geometricam videntur tenuisse J. Segip-
montasins et P. HoniuB, nee ncfn demonstratio-
nem satis accuratam representasse F. Vieta et
Marinas Ghetaldus nunc demum a demente
Cyriacö diligenter eiaborata et novis analyseos
formis exculta, Paris 1616.
CyrlUns (Cirillo), Nico laus. — Leib-
arzt des Papstes Innocenz XII., Prof. d.
Physik u. Medicin erst in Rom, dann in
Neapel (BUN) (J),
geb. 1671, Sept. 12, Grumo b. Neapel,
gest. 1735, Juli 2, Neapel.
De argento vivo. De ferro. Historia terrae
motus Apuliam et totum fere Neapolitanum
regnum Anno 173i vexantis (Phil. Tr. 1738).
Aeris terraeque physica historia Anni biss.
1732 (Ib. id.). Meteorolog. Beobb. von 1718 an.
Cysat (Cysatus*), Johann Baptist.
— Jesuit, Prof. d. Astronomie an d. üniv.
zu Ingolstadt (Scheiner's Nachfolger),
1624 — 27 Hector in Luzern, dann, nach
einer Reise nach Spanien, wiederum in In-
golstadt lebend, darauf folgweise Rector in
Inspruck, Eichstädt und wieder in Luzern
W (SBJh
geb. 1588, Luzern,**
gest. 1657, März 3, Luzern.
Mathemata astronomica de loco, motu, magni-
tudine et causis Cometae qui sub finem Anni
1618 et initium Anni 1619 in coelo fulsit etc.
Ingolstadt 1619. Enthält die ersten teleskopi-
schen Beobachtungen an einem Cometen und
die erste Nachricht vom Orion-Nebel ; C. giebt
darin auch dem Saturn zwei Monde, weshalb
ihn B. Wolf (Mitth. d. naturf. Gesellsch. in
Bern 1853) als Entdecker derselben l^etrach-
tet. — Zu Inspruck beobachtete er am 7, Nov.
1631 den von Keppler vorausgesagten Mercuf-
durchgang, die erste Beobachtung ihrer Art,
die ausser ihm nur von Oassendi, Quietanns
und einem Ungenannten in Ingolstadt gemacht
wurde.
* Sein GrossTate», der sich IM!) ia Luzern niederlies»,
war Termuthlich ein C e 8 a t i aus Mailand.
♦* geb. 1586, . . . {Mitth. d. nattirj. Gesellich. in Bern
1853).
Czjzek, Johann. — Oesterreichi-
scher wirklicher Bergrath (G. 1855^,
geb. 1805 etwa,
gest. 18 55, Juli 17, Atzgersdorf b. Wien.
Geogn. Karted. Umgebungen Wiens (Sitzungs-
ber. d. Wiener Acad, I, 1848). Geognost. Un-
tersuch, d. Manhartsberges (Ib. IV, 1849. Die
geolog. Verhältnisse d. Umgebungen v. Krems
(Ib. VII, 1851). Beiträge zu Haidinger's na-
turwiss. Abhandlungen.
Oabuz, Florian. — Exjesuit, Prof.
d. Mathematik an d. (ehemaligen) üniv. zu
Mainz; dann Lehrer am Jesuitencollegium
zu Wetzlar (M. II J,
geb. 1727, . . . Camberg,
gest. 1804, . . . Wetzlar.
Institutiones arithmeticae, Fuldae 1766. Geo-
metria theoretico-practica, Mogunt. 1767. Me-
chanica et Hydrodynamlca etc. Ib. 1768. Op-
tica, Ib. 1769. Elementa geographiae. Ib. 1770.
DaeliB«j Johann Christoph. —
Prorector der Sliftsschule in Zeitz (M. UJ,
509
Dan^Mie
Balb^rg.
510
geb. «776, Jan. i9, Zeite,
geSit
Überd. Knochen urwelllicherThiere zu Thiede
(Gilb. Ann. LVII, 4 84 7). Über d. natürl. Alaun
zu Tschermig (Ib. LVIII^ 184 8).
Daehne, Job. Christian Conrad,
s. Dehne.
Daetzl (Daezel) , Georg Anton. —
Director d. Forstschule zu Weihenstephan
bei Freysingen, dann (< 807) Prof. d. Forst-
wissenschaft an d. Üniv. zu Landshul, spä-
ter in München. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
u. geistlich. Rath {M.UJ (G. «8 47;,
geb. 4 752, Febr. 6, Fürth, Grafschaft
Cham, Bayern,
gest. <847, Apr. 3, Regensburg.*
Theorie d. Wasserschraube, München 4 775.
Lehrbegriflf d. gesaramt. neuest. Naturlehre,
Ib. 4 790. Theorie d. allgem. chemisch, u. phy-
sisch. Eigenschaften d. Körper, Ib. 4793. An-
fangsgründe d. Goniometrie usw. Ib. 4 800. Er-
läuterung d. Lambert'schen Methode, Sonnen-
finsternisse zu verzeichnen {Neue Abhandl, d.
Baier. Acad. III, 4 783). Von d. respectiven
Festigkeit d. Körper (Bemerkk. d. pfälz. Öko-
nom. Gesellsch. 4784). Von d. Gewölben u.
Schwibbogen usw. (Leipz. Mag. f. Naturkunde,
4784). Freimüth. Gedanken über Hell's Wit-
terungslehre (L. Hübner, phys. Tagebuch, I,
4 784, auch für sich, Salzburg 4 786). Erfind,
einer neuen Reihenformel usw. (Ib. id. ). Leichte
Art, unzugängliche Weiten ohne Instrument
zu messen (Ib. III, 4 788). — Forstwissenschaft-
liches.
* gest. Apr. 5 (JV).
Dagomari, s. Abbaco.
Dagonmer, Th — Arzt (Q),
geb. 1769, Dec. I \ , Louviers, D6p. Eure,
gest ,
Essai sur le gaz azote atmosph^rique, consi-
derö dans ses rapports aveo l'existence des
animaux, Paris 484ß.
Dag^erre, Louis Jacques Mande.
— Veduten- und Decorationsmaler in Pa-
ris (DC) (BN) (BDSQJ,
geb. 4 789, Cormeilles, Dep.
Seine-el-Oise.,
ges^. 4 854, Juli 10, Petil-Brie, b. Paris.
Erfinder des Diorama und, in Gemeinschaft
mit J. N. Niepce, auch der Photographie auf
Metall, der s. g. Daguerr6otypie , die in der
Sitzungd. Pariser Academie vom 4 9. Aug. 4 839
durch Arago zuerst öffentlich beka nnt gemacht
wurde. — J. N. NUpce ist wohl als erster Er-
finder d. Photographie zu betrachten, da seine
Versuche bis zum Jahre 4 844 hinaufreichen
und er schon 4 827 der Royal Society m Lon-
don Bilder auf Metall übergeben hat. Daguerre
verband sich mit ihm zuerst im J. 4 826 und
dann genauer durch einen gerichtlichen Act
vom 4 4. Dec. 4 829. Nach J. W. Hi^pce's Tode
(4 833, Juli 5) vervollkommnete er das Verfah-
ren, wie aus späteren Contracten mit dessen
Sohn Isidore hervorgeht. Siehe Compt. rend.
T. VIII, p. 4 72 et 364, T. IX, p. 230 , ferner
Dagnerre: Historique et descripticn des pro-
c6d6s du Daguerreotyp et du Diorama , Paris
4 839, und : Nouv. moyen de pröparer la couche
sensible des plaques destinees ä recevoir les
Images photographiques , Ib. 4844. Ausser
mehren Notizen über die Photographie ent-
halten die Compt. rend. von D. noch: Sur la
phosphorescence du sulfate de Baryte calcinß
(T. VIII, 4 839). — Siehe Kiepce.
Dagliet, Theodore. — Optiker in
Solothurn (Or),
geb. 4795, Juni 22, Vuippens, Cant.
Freiburg.
Lieferte Krön- und Flintgläser bis zu 14 Zoll
4 Lin. Durchmesser, wofür er auf der Indu-
strie-Ausstellung in Bern 4 848 und auf der in
London 1854 den ersten Preis zuertheilt bekam.
Dalberg, Carl Theodor Anton
Maria, Freiherr von und zu. — Erz-
kanzler und Kurfürst von Mainz (4802), auch
Erzbischof daselbst, Bischof von Worms
und Conslanz, dann (1806) Erzbischof und
Primas zu Regensburg, Fürstprimas des
rheinischen Bundes, souverainer Fürst von
Regensburg, Aschaffenburg, Frankfurt a. M.
u. Wetzlar, f 8 4 0 Grossherzog von Frank-
furt, endlich von 4813 an Privatmann in
Regensburg. Präsident d. Acad. gemein-
nütz. Wiss. zu Erfurt (M. II),
geb. 4 744, Febr. 8, Hernsheim bei
Worms,
gest. 4 817, Febr. 1 0 , Regensburg.
Beiträge zur allgemeinen Naturlehre, 4 773.
Betrachtungen über d. Universum, Manheim
4 777 (6. Aufl. 4 84 9). Recherches sur l'irre-
ductibilitö des nombres, 4808, Untersuchun-
gen über d. arithmet. u. geometr. ünbestimm-
barkeit d. Zahlen u. ihrer Potenzen usw. (Aus
d. Französ. v. J. J. J. Hofönann, Frankf. 4 824).
Neue chemische Versuche, um die Aufgabe zu
lösen, ob sich das Wasser in Erde verwandeln
lasse (Act. Mogunt. 4 782 — 83, auch für sich,
Erfurt 4 784). Anemometre proposö aux ama-
teursdeM6t6orologie(Ib. 4780—84). Surl'em-
ploie de la steatite dans l'art du graveur en
pierres fines (Journ. d. Min. XV, 4 804).
Dalbepg, J 0 b a n n F r i e d r i c h H u g 0,
Freiherr von und zu. — Bruder des Vo-
rigen. Kurtrierscher Geheimer Rath, Dom-
herr zu Trier, Speyer und Worms ; später
in Aschaffenburg lebend (if. II,', "
geb. »760, Mai n, . . .*
gest, 4812, Juli 96, . . .**
ijber Meteorcultus d. Alten, vorzüglich in Be-
zug auf die Steine, die vom Himmel gelallen
511
Dalby
Daltoii.
512
bincr Heidelb. '18<1. Versuche den Dreiklaiir
'{Oi\ f] !)aimöhi^cJ)en MiUo .te '-ermittelst G!a«-
.'itabe an M^tailsaiten hervorzubringen (Allgcm.
»iHisikal Zeitung 1799^ Cbcr griecnische »n-
slruiuenlal-Müsik nnd ihre Wjrkinji^flb. Jahrs.
* gab. 17.2,
. . Cobknz (Q).
. . {CD.
Dalby, Isaac. — Prof. d. Malhemalik
?.vß Royal Milüary-Callogo zu Marlow; frü-
her Gehiiife bei der vom General Roy di-
rigirfsu Vormessung ffiGEJ,
geb
Lehiri noch i 8 i 6 (LAD).
Accuunt of thß Operation for accomplishing a
tri.-onometrical survcy of England and Wales,
irom ^7;s4 lo ^79G, Lopd. 1799. A course of
- alhemaMcs eto. Ib. JSOS. Remarks on W,
Bdy'3 acc--unto'Mh:i trigonometrical Operation,
whsreby thc uisjance between the meridians
o( the roy. ob.«^9rva{orics of Greenwich and
Paris has been deterniined (Phil. Tr. 1790. —
Darin eine geodätische Methode, welche C. F.
Anger [Aslr. Nachr. IX. -1831] näher erörtert
hat). The longitude of Dünkirk and Paris froin
Greenwich etc. (Ib. *19i). — Siehe Burrow,
Reuben.
l>alesme, Andre. — Mifgl. (Mecani-
cien pensionnaire) d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (LA),
geb , gest. 1727, . . .
Crics nouveaux (Mem. Paris <7n). Maniöre
de fondre les tuyaux de plomb pour des con-
duites d'eau etc. (Ib. '1706 et n28). Daselbst
noch fünf Abhandll. lechn. Inhalt*;.
Dalham a S. Theresia, Florian.
— Piarist, Prof. d. Philosophie, Mathema-
tik und Geschichte zu Wien, dann Ilofbi-
bliothekar in Salzburg (M),
' geb. nrs, Juli 22, Wien,
gest. 179 5, Jan. 19, Salzburg.
Institutiones physicae, G Tom. Viennae 1753
—54.
Dalla Deoima, Angclo, Graf. -
Prof. d. Noturgeschirhie, später auch der
Materia mcdica und Pathologie an d. Univ.
zu Padua. Mitgl. d. Acad. daselbst (N. Sagg.
Padovalli; (TpAX),
geb. 1752, Febr. 12, Argostoli,
gest. 1825, Febr. 14, Padua.
De trium corpv>rum ccIeLerrimo problemate,
Ticini Resii MSO, Rillessioni per delerminare
ilparametrodeile.sezioni coniche. NapolilTS^.
Trattato dl Geologia, Venezia 181G. f.ettera al
Sign. 6. Toaldo sugli accidenli del moto di piü
corpi fra loro unili jicr mezzo di verghe in-
flcssibili, od obligati a inarciare per due .sca-
naialu'-e fra ioro inclinate (Gioiii. onciciop < i
VicQiYzn !78!S). — Mcdicinisches.
Dalrymple, Alexander. — Zuletzt
Hydrograph d. englisch-oslindischen Com-
pagnie, nachdem er zuvor in deren Dienste
verschiedene andere Stellungen eingenom-
men hatte (BDJ,
geb. 1737, Juli 2*. New- Halles b.Edinb.,
gest. 1808,Juni 19, London.*
Discoveries made in (he South pacific Ocean
previous to 1764, Lond. 1767. Historical col-
lection of Soulh Sea Voyagcs, 2 Vol. Ib. 1770
et 1 77'1 . Essay pn the n ost comniandious Me-
»hodes of Marine Surveying, Ib. 1771. Col-
lect ion of Voyages, chiefly in the Southern At-
lantic Ocean etc. Ib. 1773. Un the Formation
of Islands (Phil. Tr. 17671.
* gest. JurÄj) [BDS).
Dalton, John. — Sohn eines armen
Wollenwehers, erst (178!} Hülfslelirer in
i\er Schule seines Nefj'en Bewiey in Kendal,
dann (1 7 8 o) mit seinem Bruder Jona l h a n
Vorsteher derselben, darauf (1793) Lehrer
d. Malliemaiik und Phy.'sik am New-College
zu Manchester bis 1301, von wo er Privat-
unterricht in d. Mailieinaiik und Chemie
ertheilte, und zeitweise Vorlesungen hielt
in London, Edinburgh, Glasgow^, Rirming-
ham u. Leeds. Mitgl. u. später Viceprasident
d. Litt, et Philosoph. Soc. in Manchester.
(Henry , Life ofDalton, Lond. 18 54; (R. A.
Smith, Mem. cfDalton, Mem. ofManchest.
See. XIII, 1850;,
geb. 17C6, Sept. 5, Eaglesfield, b. Co-
ckermouth, Cumberl.,
gest. 1844, Juli 27, Manchester.
Meteorological observations and essay.«, Man-
chest. 1793 (Neue Aull. 1834). A new System
of cheroical phüosophy, Vol. 1, pt. 1 , 1808
(Neue Aufl. 1S42), pt. II, 1810, Vol. II, pt. I,
ISS'Jj (Dieses Werk, namentlich der Theil von
1808, enthält Dalton's Atonienfheorie. von der
indess schon Thomson in seinem System of
Ghemistry 1807 einen Abriss veiöflfentlicht
hatte). Essay on the Phosphates and Arsenla-
tes, 1840. On microcosnjic salt, 1840. On the
inixture of sulphate of niagnosia and the bi -
phosphate of soda, 1840. Essay on the qiian-
tity of acids, bases and water in the riiff. va-
rielies of salts, with a new niethod of mea-
suring the water of crystallisation etc. 1840.
On a new and easy n<ethod of analysingsugar,
18 SO. — Exlraordinary facts relating to the
Vision of colours (.Moni. Mancliest. 5-oc. V, pt. I,
1798, gelesen 179'i). Experir,;ents and obser-
valJDns to detennine whcther the quantify of
rain and dew is cqiial to the quan'ily of water
c;\i-ried off by the ilvors and raisod by evapo -
ration etc. (Ib. pl. IL 1802, gelesen 1799) o»
the pu\v!\' of Ihiics t(» c.ndnct Ii? it_, ^^itll r3-
ferfMice fo (^-)u»'.t Kumford'a scvOi:!li c.s.<;ay or:
tju' <-cMne subjc-t (1J> ;■ , ytNCs I7f>-);. On '.m'^
lieat nri'J fold [iiodr.i 'si l,»y W\v ir.c-'ho- i< .«l
C"»ndcnso*!Oii fi d inrpfnctit i •' >t Jb i! .
513
Dambourney
Bamoiseaa.
514
gelesen 1800). On the Constitution of mixed
gases; on the force of steam or vapoitr from
water and olberliquids, in different tempera-
tures, bolh in Torricellian vacuurn and in air;
on evaporation ; and on the expansion of gases
by hcat (Ib. id., geles. 4 804). Experimental
inqniry into the proportions of the several ga-
ses or eiastic fluids constituting the atmosphere
(Ib. New Ser. I, 4 805, geles. 1802). On the
tendency of eiastic fluids to diffusion through
each other (Ib. id.). On the absorption of ga-
ses by water and other liquids (Ib. id., geles.
4 803. — In diesem Aufsatz giebl D. zuerst eine
Tafel über die Atomengewichte). Remarks on
Mr. Gough's two essays on the doctrine of
mixed gases &nd on Prof. Sehmidt's exprm. on
the expansion of dry and moist air by heat
(Ib. id., geles. 4805;. On respiration and ani-
mal heat (Ib. II, 1813, geles. 1806). On phos-
phoric acid and the salts denominated pbos-
phates (Ib. III, 4 819, geles. 4813). On the
combinat. of carbonic acid and ammonia (Ib.
id., geles. 4813). Remarks tendig to facilitate
the analysis of spring and mioeral water (Ib.
id., gefes. 4 84 4). On sulphuric ether (Ib. id.,
geles. 4819). Meteorolog. Observatt. from 1794
toi 84 8 (Ib. id.). On oiland the gases obtained
from it by heat (Ib. IV, 1824, geles. 1820). Ob-
servatt. in Meteorology, particularly with re-
gard to the dewpoint etc. (Ib. id., geles. 1821).
On the saline impregnalion of the rain etc. (Ib.
id., geles. 1822). On the nature and properties
of indigo etc. (Ib. id., geles. 4823). On the na-
ture of the rock strata of Manchester (Ib. V,
4 831, geles. 1 827) . On the quantity of rain etc.
(Ib. id., geles. 1828). On the mechanical ef-
fects of atmospheric pressure on the animal
frarae (Ib. id. , geles. 1830). On the quantity
and Chemical eienients of food compared with
the secretions in a healthy person (Ib. id.,
göles. 1830). Meteorolog. observatt. from 1794
to 1840 (Ib. VI, 1842). On the luminous arch
accompanying the aurora borealis of 1834,
Nov. 3 (Ib. id.). — On the Constitution of the
atmosphere (Phil. Tr. 1826 et 1837). On the
height of the aurora borealis (Ib. 1828). — On
the constitut. of mixed eiastic fluids and the
atmosphere (NichoIson'sJourn. Quart. V, 4 804).
On the theory of mixed gases (Ib. Octav. III).
On the zero of lemperature (Ib. V). Correct.
of a mistake in Kirwan's essay on the State of
vapour in the atmosphere (Ib." VI). On Chemi-
cal affinity as applied to atmospheric air (Ib.
VIII) . On Gough's strictures on the theory of
mixed gases (Ib. IX). Facts tending to decide
et what point of temperature water. possesses
the greatest density (Ib. X). Remarks on Gount
Rumford's experiments on the maximum den-
sity of water (Ib. XII). On the maximum den-
sity of waler in reference to Hope's experi-
ments (Ib. XIII et XIV). On the signification
of the Word »particle« as used by chemists
(Ib. XXVIII). On Bostock's review of the ato-
mic principles of cheraistry (Ib. XXIX). — On
oxymuriate of lime (Thomson, Ann. of Phil. I
et II, 4 813). Remarks on the essay ofBerze-
liaa on the cause of chemical proportions (Ib.
III, 1814). Vindication of the theory of the ab-
sorption of gases by water againstthe conclu-
sions of Mr. de Sauwure (Ib. VII, 1816). On
the chemical Compounds of azot and oxygen
and on ammonia :lb. IXetX, 184 7). On phos-
phurrettedhydrogen(Ib.XI,1818).Onthecom-
bustion of alcohol by the lamp withoul flame
(ib. XII, 184 8). On the vis viva (Ib. id.). On
the analysis of alomspheric air by hydrogen
(Ib. New Ser. X, 1825).
Dambourney, L... A... — Kauf-
mann in Ronen, Secretar der dortigen Aca-
demie und Intendant des botanischen Gar-
tens daselbst (BJ (BN),
geb. 1722, Mai 4 0, Reuen,
gest. 1795, Juni 2, Rouen.
Recuell des proc6d6s et d'expöriences sur les
teintures solides que nos v4g(5taux indigönes
comrauniquent aux laines, Paris 1 786 (S"»*" edit.
4 793). Instruction sur laculture de la garance
et la maniere d'en preparer les racines pour
la teinture, Ib. 4 788. Verschiedene Abhandl.
in d. M6m. de la soc. d agricullure von Rouen
und der von Paris.
Damen, Chris tiaan Hendrik. —
Prof. d. Mathematik und Wasserbaukunst,
später auch der Physik an der Univ. zu
Leyden fSL),
geb. 4 755 etwa, *
gest. 1793, Apr. 3, Leyden.
De montium altitudine barometro metienda ;
accedit refractionis astronomicae theoria, Ha-
gae 1783. Mit Steenstra, Blassifere, Van Swin-
den u. A.: Rapport over de nieuwe Rotter-
damsche Stoom-machine (Nieuwe Verhandl.
Genootsch. Rotterd. I).
* Murhard, Gesch. d. Naturlehre, S. 717.
Damoisean, Marie Charles Theo-
dor, Baron de. — Artillerie-Officier, wan-
derte 179? nach Deutschland aus, trat
1795 in piemontesische und später in por-
tugiesische Dienste (Marine-Artillerie), wo-
bei er zugleich als ünterdirector d. Stern-
warte zu Lis.sabon fungirte bis zum Ein-
marsch d. Napoleonischen Heere im J. 1 8 07 .
Nach d. Restauration Artillerie-Oberst, Di-
rector d. Sternwarte d. Militärschule in
Paris, Mitgl. d. Längenbureau und d, Acad,
d. Wiss. daselb.st (QCJ (DC) fG. 1846;,
^eb. 1768, Apr. 9, Besan^on.
gest. 1846, Aug. 8, Issy bei Paris.*
Tables de la Lune formös par la seule thöorie
de l'attraction, Paris 1824. Tables ^cliptiques
des satellites de Jupiter etc. Ib. 4 836. M6m.
sur la th^orie de la Lune (M6m. Sav. 6tr. I,
1827). Sur la com^te pöriodique de 6 ans */*
(M6m. l'acad. T. VIII, 4829). M6m. sur l'epo-
que de la retour au p6rih6lie de la com^te de
l'annc^e 175a (Mem. Turin XXIV, 1820). For-
mules de la l'^ngitude, de la latitude et de la
parallaxe de lalune caiculees d'apres le seul
■oiC,
ff, niiidv>nrie ba
515
Pamour
Dana.
516
principe de la pesanteur (Connaiss. d. tems
p. 4 824). Sur la comöle periodique de <8i9
(Ib. p. 1827). Sur la cometo periodique de 6,7
ans (Ib. p. 4 830). Sur la com^le p6riodlque
de 3,3 ans (Ib. id.). Sur les perturbations des
conietes (Ib. p. 4 835). Abhandl. in d. M6m.
de la Soc. maritime u. d. Mem. de Lisboa.
♦ gest. Aug. G (C. IL XXIII).
Dstmovr, Augustin Alexis. —
Ünler-Üirector des Ministeriums der aus-
wärtigen Angelegenheiten in Paris (Or),
geb. «808, Juli t9, . . .
Silr le plomb vanadiatc zinciföre et cupriföre
(Ann. Min. S«"" Sör. XI, 4 837). Sur le cuivre
hydrosilicieux ferrif^re de Sibörie (Ib. XII,
4 837). Sur le zinc sulfurö cadmiföre de Beau-
jeux (Ib. id.). Sur quelques amalgames (Ib.
XVi 4 839). Sur le plorob-gomme etc. du Hel-
goöt (Ib. XVII, 1840). Sur quelques quartz-
rösinit^s (Ib. id.). Sur la rom^ine, nouv. esp^e
min^ra* de St.-Marcel (Ib. XX, 4844). De-
script. de la faujasite, nouv. esp. min. (Ib.
4'»* S€r. l, 1842). Analyse de la marceline
(Ib. id.). Nouv. analyse du cymophane de
Haddam (Ib. III, 1843). Anal.de J'puwaro-
wite (Ib. IV, 4 843). Nouv. anal, de I'hyper-
st^ne (Ib. V, 4844). Anal, d'un tellurure de
bismuth du Br^U (Ib. VIII, 4 845). Anal, de
la l(*vyne et de rbarmotome d'Islande (Ib. IX,
4 846). Nouv. anal, de la heulandite (Ib. X,
4 846). Anal, du jade oriental (Ib. XI, 4 847).
Sur la döcouverte du lantalite dans les envi-
rons de Limoges (Ib. XIII, 1 848). Sur un nouv.
phosphate de fer etc. (ib. id.). Nouv. anal, du
laujasite (Ib. XIV, 1848). Sur la baic^rine (Ib.
id ). Sur la composit. de l'eau de plusieurs
sources siliciferes d'Islande (Ib. XV, 1849).
Sur im hydiüsilicate de zircone (Ib. id.). Sur
la brongniardite, nouv. esp^ce min. (Ib. XVI,
4 849). — Analyse de la pierro de savon de
Maroc (Ann. chim. phys. 3"'"^S6r VIII, 4843).
Nouv. analyses et röunion de la inöiilite et de
la huntboldtilite (Ib. X. 184 4). Anal, de la
gehU'uite de Fassa (Ib. id.). D«» du beudantite
de Horhausen, de la scorodite et du n^octöre
(Ib. id.L Examen comparatif de l'anatase et
du rutlle (Ib. id.). Nouv. anal, du dioptase
(Ib. id.). Analyse de quatres espöces d'ars(^-
niate de cuivre (Ib. XIII, 1845). D» de la her-
scböUte ;lb. XIV, 1845). Surle sulfo-ars6niurc
de plomb du raunt St. -Golhard (Ib. id.). Nouv.
essiis sur le diaspore de Siböric (Ib. XVI,
4846). Sur la composition des millepores et
de quelques corallint^es (Ib. XXXIl, 1 851). Sur
laDescloizit, nouv. especes min (Ib. XLI,4S54).
Dampier, William. — Capitän in
der britischen Kriegsflotte, vorher Flibu-
stier (BD),
geb. 1652, . . . East-Coker, Somerset-
shire,
gest. — wann und wo ist unbekannt.
Machte drei an Entdeckungen reiche Reisen
um die Welt, von 1673 bis 1691. von 1699 bis
1701 lUid von 1704 bis 1711. — Voya^e round
the WoHd. 3 vol. Lond. 1G97 — 1707.
Dana, James Freeman. — Dr. Med.,
Prof. d. Chemie und Mineralogie am Darl-
raoulh-ColIoge in New-Hampsbire, dann
der Chemie am College of Physicians and
Sargeons in New- York (AAB),
geb. 1793, Sept. 2.3, Amhersl, New-
llamp.shiro,
ge.st. 1827, Apr. . ., New-York.
Outlines of the geology and n»inenil<'i<y of Bo-
ston (mit seinem Bruder Samuel L... Dana),
Boston 4818 Electrical haltery (SilMm. Journ.
1,1849). Effect ofvapoiiron flame C.l) id.). On
the wax of tbe Myrica cerifera (Ib. i^i) . On can-
tharidin in the Lytta vitala (Ib. II, I8i0). Che-
mical examination of some morbid animal pro-
ducts (Ib. IV, 1822). Oo the connexion of heat,
eleclricity and magnetisra (Ib,VI, 1828). Con-
cretioD from the tonsil (Ib. id.). Galvano-magne-
tic apparatus (Ib. id.). Preparation of euchlo-
rine (Ib. id ). Theory of tbo action of nitrous
gas in eudiontjetry (Ib. VII, 1824). On arse-
nical cobalt and tbe modus of detecting cobalt
(Ib. VIII, 4 824).
Dana, James D... — Prof. d. Na-
turgeschichte am Yale College zu New-Ha-
ven im Staate Connecticut. Naturforscher
auf der »Exploring Expedition round the
World« unter Capitän C. Wilkes in den
Jahren 1838 — 42 (Or),
geb. 1 8 < 3, Febr. 2, ütica, Staat New-
York.
A System of Mineralogy, 4 vol. 8®, New-Haven
1837, 4<^ edit. 2 vol. 8^ New-York et Lond.
1 854. Drei Supplemente dazu in SiDim. Journ.
2. Ser. XIX, 1855 ; XXI et XXII , 1856. Re-
port on Zoophytes, 1 vol. 4* mit Atlas, 1846.
Report" on Geology, 1vol. 4® mit Alias, 1849
(Beides als Theile des Werks über die Explo-
ring Expedition). Mitherausgeber von ßilll-
man'g American Journ. of Science etc. , seit
1846, dem Beginn der zweiten Reihe, in wel-
cher, wie in der ersIcH, sehr viele Aufsätze
von ihm, z. B. : Crystaliographic symbols (vol.
XXVIII, 1835). On the formation of twin cry-
.stals (XXX, 1836). Torrelile identical with Co-
lumbite (XXXlI, 1817). Cryslallisation of Ed-
wardsite or Monazite (XXXIII, 1838] . On dra-
wing of figures of crystals (Ib.). Origin of
mountains (XLV, 4843). Origin of Serpentine,
of zeolitcs etc. (Ib.). Temperature limiting the
distribulionof corals (Ib.). Areas ofsubsidence
in the Pacific, indicated by the distribution of
corals (Ib ). Eremite identical with Monazite
(Ib.). Ledererile identical with SphenefXLVllI,
1845). On pseudomorphism (Ib.). Origin of
trap rocks (XLIX, 4 8 45). On the volcanoes of
the raoon (New Ser. II, 1846). On the early
condition of the earths surface (Ib.). On cer-
tain laws of cohesive altraction (IV, 4 847 et
V, 1848). On dolomisation (VI, 1848). On iso-
morphism and atomic volume in somo mine-
ral.s (IX, 1850^ On heteronomic isomorphism
Xil, 4 851). On lettering figures of ory.stals
(XIII. 1852), Isomorphism of Sphene and Eu-
517
Danckelmann
Daniell.
518
clase {XVI, 1853^. Mineralogical coiitributions
{XVII, 4 85«). On the homoeomorphism of Mi-
neral species of the trimetric system (XVIII,
1854). Etc.
Daaokelmann , Adolph Albert
Friedrich Wilhelm, Freiherr von. —
Sächsischer Legal ionsralh, dann Vice-Kam-
merdireclor des Sachs. Fiirstenthums Quer-
furt, zu Lodersieben wohnhaft; sludirle in
Freiberg auf der Bergacademie und ging
1802 als Supcrcargo nach Balavia (M.llJ,
geb. 1779, Nov. 5, Chinchura, Bengal.,
gest
Iberselzte John WiUiam's The Natural history
of the Mineral Kingdom ins Deutsche, Dresd.
1798. Nachricht von einer grossen Masse ge-
diegenen Kisens, welche 1793 aus d. Innern
von Afrika nach der Capstadt gebracht wor-
den, nebst oryklognost. Beschreibung dersel-
ben (Voigt'8 Mat^azin X, 4 806).
Dandelin, Geruiinal Pierre. —
Prof. d. Bcrf'baukunsl an d. Univ. zu Lültich,
dann Prof. d. Physik am Athenaeo zu Namur,
zuletzt belgischer Ingenieur-Oberst. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Brüssel (AB. 1848;,
geb. noi, Apr. 1 2, Bourgel b. Paris,
gest. 18 47, Febr. 16, Brüssel.*
Le^ons sur la mt^canique et las machines, T. I.
Liege 1827. Cours de slaliqiie, ou sclence des
forces, dont les effets sur un meine Systeme
se detruisont röciproquenient, Ib. 1830. Sur
quelques proprietes remarquahies de la focale
parabolique (Mem. Brux. II, 1822). Sur la r6-
solution des öquations num^riques (Ih. III,
4 826). Sur l'hyperboloidederevolution et sur
les hexagones de Pascal et de Brlanchon (Ib.
id.). Sur une question relative au calcul de
probabilit6s (Ib. id.). Sur les intersections de
la Sphäre et d'un cöne «^u second degr6 (Ib.
IV. 1827). Sur l'emploi des projections st6r6o-
graphiques en geomötrie (Ib. id.). Sur la d(^-
terminatioa geomötrique des orbites comc-
taires (Ib. XIII, 1844). Sur quelques points
de m^taphysique göoraölrique (Ib. XVII, 184 4).
De ja Sphäre tangente ä quatres spheres (Que-
telct, Corr. malh. etphys. II, 1826). Frobleme
du plus court cröpuscule (Ib. id). Proprieios
projectives des courbes du secopd degr^! (Ib.
111, 18271. Sur quelques applications de la
theotie des polaires (Ib. id.). Sur les vaisseaux
insubmersibles (Ib. id.) . Sur une difficulte nu'-
canique relative aux pressions exercres sur
un plan (Ib. IV, 1828).
♦ gatt. Febr. 17 {BÄB).
D«ndolo, Vicenzo, Graf. — Rei-
cher Gutsbesitzer, der lebhaften Antheil
nahm an den politischen Ereignissen, die
»797 den Sturz der Republik Venedig her-
beiführten, der späler Mitglied dos grossen
Balhs der cisalpinischen Republik wurde,
sich mehrmals in Paris aufhielt, darauf fünf
Jahre lang Gouverneur von Dalmalien war
und endlich wieder als Privatmann auf sei-
nen Gütern bei Varese lebte. Mitglied d.
Istituto italiano u. d. Societä Italiana (Mem.
Istü.Lomb. Vmet. \) (LL) (ON) (GN. 1 820;
(GG. 1 820; (BU. nouv. Ser. XXI j (QJ,
geb. 1758, Oct. 26, Venedig,*
gest. 1819, Dec. «2 (13), Varese bei
Como.
Fundamenti della scienza chimico-fisica ap-
plicati alla formazione de corpi e dai feno-
meni della natura etc. Venezia 179.5. Sui ba-
chi da seta, sui gelsi e sui loro prodolti (Mem.
Soc. Ital. XVH, 1815). Schriften über Trau-
benzucker-Fabrication , Oenologie, Schaf- u.
Seidenzucht.
* geb. Oct. 6 {Mem. Soc. Ital. XX, pt.l).
Danesi, Luca. — Ingenieur zu For-
rara. Päpstlicher Mathematicus und Piulo-
notarius aposlolicus (Ä),
geb. 1598, Aug. 22, Ravenna,
gest. 1672, (Ferrara?).
Trattato di meccaniche cavato di Galilei, Ka-
venna 1649. Trattato di geometria pralica,
Ferrara 1670.
DaagOS (d'Angos) , . . . — Mallcser-
Rilter, früher auf Malta, später zu Tatbcs,
Dep. Hautes-Pyrenees, wohnhaft. Seit 17 96
Correspondenl d. Acad. d. Wiss. zu Paris
( Institut royale de France 1 837^',
geb. . . ., gest. 1836, . . . Tarbes.
Gab vor, am H. Apr. 1784 auf Malta einen
Cometen entdeckt zu haben (Journ. d. Savans
1784 et 85) ; aber Encke wies nach (v. Zach,
Corr. astr. IV [1820], p. 456), dass es eine
reine Erdichtung war. — Observations sur ia
röfraclion terreslre (Mem. Inst. Sav. etrang.
I, 1805). Sur la Variation diurne et p6riodique
du barom^tre (Journ. phys. XXX, 1787). Sur
la mesure des hauteurs par le barometre (Ib.
LXXm, 18H).
Daniel, Christian Friedrich. —
Practischer Arzt zu Halle (M.Wj,
geb. 1753, Nov. 30, Hallet
gest. 1798, Sept. 28, Halle.
Versuch einer Theorie d. wichtigst. Beobach-
tungen aus d. Naturlehre, die man zum Theil
durch fixe Luft oder fette Säure zu erklären
bemüht war. Haue 1777. — Medicinisches.
Daniell, John Frederic. — Prof.
d. Chemie am Kings College in Lu.idon seit
der Gründung dieses Instituts itn J. 1831;
früher mit verschiedenen induslnellon Un-
ternehmungen beschäftigt. Mitgl. d. Roy.
Society seit 1813, späler auch Secrutär
derselben (Phil Mag az.XXmi, {8i6j,
geb. 1790, März 12, London,
gest. 1845, März 13, London.
33*
519
Banow
Daquin.
520
Meleorological Essays, Loiid. 'ISäa, 3^ Edit.
2 vol. 4 845. Introduction to the Sludy of Chemi-
cal Philosophy etc. Ib. 1839 u. 1843. — On ar-
tificial cllmate (Transact. Horticult. Sog. 1824).
On a new Register-Pyrometer etc. (Phil. Tr.
1830 et 1831). On the Roy. Society's water
barometer (Ib. 1832). On voltaic Combinations
(Sechs Abhandl. Ib. 1836-39 u. 1843; — in
der ersten derselben, von 1836, ist die seinen
Namen führende constante Kette beschrieben).
On the electroiysis of secondary Compounds
(lOrei Abhandl. Ib. 1839, 1840 et 1844). — On
some phenomena attending the process of So-
lution (Quart. Journ. of Science I, 1815). On
the raechanical structure of iron developed by
Solution etc. (Ib. II, 1817). On the theory of
spherical aloms etc. (Ib. IV, 1818). On the
formation and decomposition of sugar and the
arlificial production of crystaliized carbonate
of lime (Ib. Vi, 1819). On the acid formed by
the slow combustion of ether (Ib. id. et XII,
1822). On a new Hygrometer etc. (das nach
ihm benannte; Ib. VIII et IX, 1820). On a new
Pyrometer !lb. XI, 1821). On the corrections
to be applied in barometrical mensuration for
the effects of atraospheric vapour, by means
of the hygrometer (Ib. XIII, 1822). 'Experi-
ments on evaporation (Ib. XVII, 1824). On
the horary oscifiations of the barometer (Ib.
id. et XXI, 1 826). On the radiation of heat in
the atmospbere etc. (Ib. XVIII, 1825). On the
relation between the polyhedral and spheroi-
dal Iheßnes of crystallisation ; and the con-
nexion of latter with the experiments of Prof.
Mitscherlich (Journ. Roy. Inslit. II, 1831). On
a new Oxy-hydrogen Jet (Phil, Mag. II, 1833).
On the sponlaneous evolution of sulphuretted
hydrogen in the waters of the western coast
ofAfrica(Ib.XIX, 1841). On the constant Vol-
taic battery (Ib. XX et XXI, 1842).
Danow, Gottlob. — Preussischer
Oßicier, zuletzt Stabscapilän, Prof. an d.
Artillerieschule zu Berlin (M),
geb. 1750, . . . Lauenburg> Pommern,
gest. 179 4, . . . Berlin.
Beitrag zur Statik , Berl. 1780. Methode zum
Höhenmessen mittelst d Barometers, Ib. 1786.
Dante, Pietro Vincenzo. — Bau-
meister und Mathematiker ; hiess eigentlich
R a i n a l d i , wurde aber, weil er zugleich
Dichter war, scherzweise Dante genannt,
welchen Namen er dann bleibend annahm
und seine Nachkommen beibehielten {VPgJ
geb Perugia,
gest. 1512 im hohen Alter.
La sfera di Messer Giov. Sacrobosco tradotto,
ecnendata e distiata in capitoli con molte utili
annotazioni, Firenze 1374.
Dante, Giuiio. — Baumei.>sler, Sohn
des Vorigen fJJ,
geb. . . ., gosl. 1575 . . .
üe allttvione 1 iberis.
Dante, auch Danti, Egnacio*
(Ignalius Dantes). — Sohn des Vorigen.
Predigermönch, Cosmograph des Grossher-
zogs von Florenz, dann (1576 — 83) Prof.
an d Univ. zu Bologna und darauf Bischof
von Alatri {BJ (J) fVPgJ (Mz. R),
geb. 1537, Perugia,
gest. 158 6, Oct. 19, Rom.
Tractatus de usu et fabrica astrolabii, Florent.
1368. Traltato del' Astrolabio, Ib. <5«9 (Darin
schon die Abnahme der Schiefe der Ecliptik
angegeben. — Libri, Hist. math. lY, 40). Trat-
tato der uso de la sfera. Ib. 1573. Oitica d'En-
clide e d'Eliodoro Larisseo, Firenze 1573. Le
scienze matematiche redotte in tavole , Bo-
logna 1577. Anemographia in anemoscopium
verticale instrumentum, Ib. 1578. Sopra le
due regele della prospettiva pralica del Sign.
Giac. Barozzi, Roma 1583, — Zog zu Florenz
in der Kirche Sta. Maria Novella eine Miltags-
linie, und 1575 eine andere zu Bologna in der
Kirche S. Petronio, welche J. D. Cassini 1653
vervollkommnete (M6m. Paris 1712, vie de
Cassini) .
*Egnacio nur sein Klostername, hiess eigentlich
Pelle-grino Dante.
Danysi (Danyzy), Augustin Au-
guste Hyacinthe. — Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Montpellier. Director
d. Öffentl. Arbeiten in Languedoc {EMJ,
geb. 1698, Mai 30, Avignon,
gest. 1777, Febr. 27, Montpellier.
Sur la con.struction des differents baromfetres
(M6m. Montpellier, T. II). Methode gönärale
pour determiner la rösistance qu'il faut oppo-
ser ä la pouss^e des voutes (Ib. id.). Pratique
pour determiner la hauteur du pole et la de-
clinalson des astres independamment de l'effet
des refractions (Ib. id.). Viele astron. Beobb.
ebendaselbst.
Danzer, Joseph Melchior. —
Weltpriester, Canonicus ; Prof. der Mathe-
matik in Straubingen, dann am kurfürsfl.
Schulhause in München, zuletzt Stiftsde-
chant in Alten-Öttingen (MJ,
geb. 1739, Mai 2, Ober-Aybach,Nie-
derbayern,
gest. 1800, Mai 10, Alten-öitingen.
Entwurf einer theologisch practischen Natur-
lehre, 1777. Abhandl. von den Kegelschnit-
ten, f780. Mathemat. Lehrbuch, 2 Bde. Mün-
chen 1780 — 81. Sätze aus der Naturlehre,
angewandt aufs bürgerliche Leben, Ib. 1780.
Da Ponte, s. Mai roni da Ponte.
Daquin, Joseph. — Arzt und Prof.
d. Naturgeschichte an d. Centralschule des
Dep. Monl-Blanc (BSl,
geb, 17 33, Chambery,
gest. 18 15, Juli 1 2, Chambery.
521
Darcet — *
Dbtjos.
522
Analyses des eaux thermales d'Aix en Savoie,
Chamb^ry Uli. Analyse des eaux de la Boisse,
Ib. ^784, — Übersetzte Toaldo's Meteorologie
mit Anmerkun.uen. — Medicinisches.
* geb. 1757, Juni 2:} (Q).
Daroet (d'Arcet), Jean. — Dr. l\ed ,
Prof. am College de France und Hegend H.
inedicin, Faciillät in Paris, ddnu Pirect, d.
königl. Porzellanfabrik zu Sevres, General-
Inspector il. königl. Münze und d. Gobelin-
Manufactur. Milgi. d. Acad. d. Wiss. und
d. späteren Instituts (Mern. Inst. Vf ) (BN),
geb. «725, Sept. 7, St.-Sever(Doua-
zil), Dep, Landes,
gest. 1801, Febr. 13, Paris.*
De l'etat actuel des Pyren^es et des causes de
leur dögradation, Paris 1776. Rapport siir l'ö-
lectricitö dans les maladies nerveuses, Ib. 1 783.
Rapport sur la fabrication des savons, Ib. 1795.
Mem. sur faction d'un feu egal et continue sur
un grand notivbre de terres, de pierres et
chaux metalliques (M6m. Par. 1766 et 68 D.
war der Erste, der Porzellan in Frankreich
machte). Sur le diamant (Ib. 1770). Expe-
riences sur l'alliage fusible de plomb, de bis-
muth et d'^tain (Journ. de Medicine, 1775, —
Das s. g. Darcet'sche Metall).
♦gest. Febr. 12 (Q).
Darcet (d'Arcet), Jean Pierre Jo-
seph. — Sohn des Vorigen. General-
Münzwardein (Inspecteur general des es-
sais des monnaies), Mitgl. d. General-Con-
seils der Fabriken u. Manufactiiren, Mitgl.
des Salubritäts-Conseils des Dep. Seine.
Milgi. d. Instituts, der Societe d'Encoura-
gement und d. philomat. Gesellschaft (Q)
(QCJ (OrJ (CR.XXJ,
geb. 1777, Aug. 31, Paris,*
gest. 1844, Aug. 2, Paris.
Description des appareil ä fumigation, Paris
1818, 1830. M6m. sur l'art de derer le bronze
au moyen de l'amalgame d'or et mercure, Ib.
id. Precis sur la mine de sei gerame de Vic
etc. Ib. 1S24. Sur les substances nutritives
que reoferment les os etc. Ib. 1829. Resultats
de l'emploi alimentaire de la gelatine des os
etc. Ib. 1833. Description d'une magnanerie
salubre etc. 3"^« edit. Ib. 1838. MitTh^nard:
De rempioie de^ corps gras comme hydrofuges
dans la peintur 3 sur pierre etc. Ib. 1828. —
Sur la döcomposition du muriate et du nitrate
de baryte par la potasse etc., mit Anfrye (Ann.
Ghira. XLIX, 1804). Sur la decomposition de
l'acetate de baryte au moyen de la soude (Ib.
LXI, 1807). Sur la potasse et la soude pr6pa-
rees ä Talcool (Ib. LXVIll, 1 808). Sur les sous-
earbonates alcalins (Ib. LXXI, 1809). Sur i'or
et les monnaies des anciens (Ib. LXXII,1809).
Sur la potasse retiröe des fruits de l'aesculus
hypocastanum (Ib. J.XXIX, 1811). Descript.
d'un appareil au moyen duquel on peut äviter
toule mauvaise odeur dans la fabricatioo du
bleu de prusse (Ib. LXXXII, 1812). Sur l'es-
sai des aliiages de platine et d'argent etc. (Ib.
LXXXIX, 1 81 4) . Sur la determinat. des quan-
tites de plomb n^cessaires pour passer ä la
coupeile les essais d'argens ä di(T(^;ens tilres
J i.\nD chira. phys. I, 1816). Table etc. pour fa-
? ;iliter Icvaluatlon de l'acide sulfurique ötendu
d'eau, et reduit ä divers degrös de lartometre
(Ib. id.). Sur la Substitution du nitrate de
soude au nitrate de potasse dans les arls (Ib.
VI, 1817;. Surraction desosemployeescorame
engrais (Ib. XVI, 1821). Sur la preparation et
l'usage des pa^tilles alcalines etc. (Ib. XXXI,
1826). Sur la fabrication des tamtams et de
cymbales (Ib. LIV, 1833). — Mitarbeiter an :
Dictionn. des arts et manufacturos, Dictionn.
de Tindustrie manufacturiere, commerciale et
agricole, Annales d'hygidne publique etc., An-
nales raensuelles de l'industrie, Journal des
connaissances utiles, Bulletin universel des
sciences, ferner am Manuel complet de l'es-
sayeur par Vauqnelin, etc.
* geb. 1771, Au^. 31 {G. 1844); 1787, Aug. 31 (BC).
Darcet (d'Arcet), Felix. — Sohn des
Vorigen. Arzt in Paris, machte zwei Rei-
sen nach Aegyplen, und war eben im Be-
griff sich nach Rio Janeiro zu begeben, um
dort eine chemische Fabrik zu gründen,
als er elendiglich umkam (Fr orieps Noti-
zen 1 8 47, Bd. i; (Compt. rend. XXJ, p. 682;,
geb. 1807 etwa, . . Paris,
gest. 1846, 4)ec. 18, Paris.*
Nouv. procöde pour obtenir le gaz acide hy-
driodique etc. (Ann. chim. phys. XXXVII,
1828). Sur l'acide succinique et sur quelques-
unes de ses combinaisons (Ib. LVIII, 1835).
Action du fer sur l'acide benzoique a une tem-
perature 6lev6e (Ib. LXVI, 1837). Sur le chlo-
retheral (Ib. id.). Action du fer sur le cam-
phre ä une temp, elevee (Ib. id.). Sur l'acide
ars6no-vinique (Compt. rend. I, 1835).
* Verbrannte in seinem Bett.
Da-Rlo, Nicolo, Graf. — Director
d. philosophisch-mathematischen Studien
an d. üniv. zu Padua, unter d. Napoleon.
Herrschaft Inspector d. Wälder des Dep.
Brenta. Mitgl. d. venetianisch. Instituts (CtJ,
geb. 1765, Aug. 1, Padua,
gest. . . . (lebte noch 18 44).
Introduzione alla chimica, Padova1798. Orit-
tologia euganea, Ib. 1836. Monografia del Ven-
da, Pisa 1839. Notizie orittografiche sopra la
valle di Valdagno (Opuscoli scelti sulle scienze,
T. XIV, 1791). Saggio intorno la denomina-
zione degli odori (Mem. Soc. Ital. XI, 1804).
Sopra la cosi detta masegna de' mooti euganei
(Ib. XV, 1810). Fernere geolog. Abhandl. in
Nuov. Saggi di Padova, Atti dell' Acad. di To-
rino, Ann. delle scienze del RegnoLomb. Ve-
net. etc.
Darjes, Joachim Georg. — Prof.
d. Moral , Politik u. Rechte an d. üniv. zu
523
Darluc
Duti,
524
Jena, dann (1763) Prof. d. Philosophie u.
Hechle an d. üniv. zu Frankfurt a. d.O. (sMJ,
geb. n 1 4, Juni 23, Güstrow, Meoklb.,
gest. 1791, Juli n, Frankfurt a. d. 0.
Diss. luath. deocuio, quod sil camera obsura,
maxinie arleficioSa, Jenae 4 735 De melhodo
inveniendi lugarithmos per byperbolam . Ib.
4735. Erste Gründe d. gesomrnt. Mathematik
etc. Ib. 4 747. Gedanken von d. Gleichungen
d. krummen Linien (Schrift, d. deutsch. Ge-
sellsch. in Jena, J. 4 7 53). — War StiRer u.
Präses d . konigl gelehrt. Gesellschaft zu Frank-
furt a d. 0.
Darluo , Michel. — Arzt und Prof.
d. Botanik an d, Univ« zu Aix in Frank-
reich (BS),
geb. 1707, . . . Grimaud b. Frejus,*
gest. 1783,
Traitc des eaux minärales de Greoulx en Pro-
vence, Aix4 77'Xj. llistoire naturelle de la Pro-
vence etc. Avignon et Marseille 1782 — 86,
♦ geb. 1717, . . . (Q).
Darqnier de Pellepols, Augu-
stin. — Reicher Privatmann in Toulouse,
der daselbst auf seiner Sternwarlc den
Himmel Heissig beobachtete. Correspon-
dent d. National-Instituts in Paris. Mitgl.
d. Acad. zu Toulouse fbj (BN) (BT) (Q),
geb. 1718, Nov. 23, Toulouse,
gest. 1802, Jan. 1 8, Toulouse. *
Uranographie ou Contemplalion du ciel etc.
Paris 4 771. Observalions astronomique.s faites
ä Toulouse, Avigiion 1777, Continuation, Ib.
4798. Lettres sur l'aalroiiomie pratique, 4786.
Ohservat. aslron. faites ä Toulouse en 4 764,
avec des reiuai (pies sur la Variation du fever
des telescopes (Mein. sav. Strang. V, 4 768).
Observ. g6n(?rales des degres de chaleur de
difTerentes sources de ßagneres elc. (Ib. VI,
4 7 74). Sur les <*toiles doubles et lo mouve-
menl des lixes (Mem, Toulouse, T. Hj. Au
beiden Orten noch viele astruo. Bcohb. —
(jbersctzle Siöipaon'» Geometrie und'Lambert's
cosmoiog. IJriefe.
• goßt. Jan. 50 (LB).
Darwin, Erasmus. — Practi.scher
Arzt folgweise in Nottingham, Lilchfield u.
.Perby. Mitgl. d. Roy. Society (Abr. W)
(RGE),
geb. 1731, Dec. 12, Eiston, b.Nowark,
Nottinghamshire,
gest. 1802, Apr. 18, bei Derby.
Zoonoraia er Ihe laws of organic life, 4 vol. 4*,
Lond. 4 794, 2. Aull. 4 798, in mehre Sprachen
übersetzt (Enthält aucli Beobb. von seinem
Sohn) . On tbe agcent of vapours (Phil. Tr. 1 760).
üncommon case of haomoplysis flb. id.). Ex-
periments on animal fluids in the exhausled
leceiver (Ib. 4 774). A new case of äquinting
Ib. 4 778). Account of an artificial spring of
water Ib. 1785). Frigorific e.xperiments on
the mechanical expansion of alr etc. (Ib. 4788,
Gren'« Journ. I, 4 790).
Danvln, Robert Waring. — Sohn
des Vorigen. Practischer Arzt zu Shrews-
bury in Shropshire. Mitgl. d. Roy. Society
(Abstr. \),
geb. 1766, Mai 30, Litchfield,
gest. 18 48, Nov. 13, Shrewsbury.
New experimenls on the ocular spcctra of ligbt
and colours (Phil.Tr. 4 786). — Medlcini^ches.
Daso, Johann Martin Zacharias.
— Sohn eines Destillateurs in Hamburg.
Hechenkünsiier, der, nachdem er sein un-
gewöhnliches Talent in mehren Städten
Deutschlands producirl und vom Könige
von Preussen eine Pension erhalten halle,
sich in Berlin niederliess (HSL),
geb. 182 4, Juni 23, Hamburg.
Tafeln der natürl. Logarithmen der Zahlen,
Wien 4 850 (Aus d. Annal. d. Wiener Stern-
warte, Bd. 34). D^r Kreis-Ümfang für den
Durchmesser 1 auf 200 Decimalstellen berech-
net (Crelle's Journ. f. Math. XXVIl, 4844).
Daaen, Georg. — Prof. d. Mathema-
tik an d. Univ. zu Rostock (7j,
geb Sternberg,
gest. 1643, Mai 27, Rostock.
Christiana meditatio et simpIex relatio come-
lae anni 164 8, Rostochii 4 64 8.
Dasypodlus (Rauhfuss, Hasenfuss),
Conrad. — Prof. der Mathematik an der
üniv. zu Strassburg und Canonicus an der
St. Thomaskirche daselbst (J),
geb. 1532, ...... Frauenfeld, Schwz.,*
gest. 1600, Apr. 26. Strassburg.
Euclidis quuidefim elementorum Geometriae
priraum ex Theonia commentarits Graeee et
Latine, Argentorat. 4 564. Volumen II Mathe-
matum , compleclus praecepta malhemalica,
Aslronomia logistica, ubb cum typis et tabulis
elc. Ib 4570. .ii^ixov seil diclionarium ma-
tlioinaticuni etc. Ib. 4 573. Wahrhatliye Aus-
iegun-r des astron. Uhrwerks zu Strassburg,
Stras-I) 1578. Heron mechanicus, et Horo-
logii nslronomici Argcnlorati in summo tem-
plo erecli descriptio, Argent. 4580.** Pro-
theona luathemalica etc. Ib. 4 593.
• geb. tr.31, .. . (IfB) (rrrf); geet.lGÜi, Apr. 20 (F/).
•* Nach »rtDeni Plane verfertigten 1 8 a a k »ind J o t i a •
Hahrecht aas Scbafhausen die«« weiland berfihmt«
Uhr in den Jahren 1572-74, die 1842 durch «ine
neue und besser« von Schwilgu^ ereetxt ward.
Datly Carlo. —Prof. d. schönen Wis-
senschaften in Florenz (VJ) (J),
geb. 4 64 9, Oct. 2, Florenz,
gest. 4H79, Jan. 1 1, Florenz.
Leltera di Titnauro Antiati d. i. Data) a Fila-
letd Sulla vora storia della cjcloide e della fa-
mosissim-a esi»erienza dell' argento vivo, Fi-
525
Danbenton
— Davi4.
526
renze 1663. DIscorso della fortlficazlone —
Suli' utilitä e diletto cho reca la gcometria,
und : Suir Irtvenzione dcgli occhiaü (Beides in
Targione Tosetti: Nolizie degli aggrandimenti
delle scienzc in Toscana).
Danbeaton (d'Aubcntou) , Louis
Jean Marie. — Prof. d. Naturgeschichte
am College de France und d. Mineralogiiv
am Museum d'histoire naturelle, auch Di-
rector des Cabincis d. letzteren Anstalt seil
• 745. Mitgl. tl. Acad. d. Wiss. zu Paris
seil n44 (B) (BN) (Mem Inst, lll),
geb. nt6,Mai 29, Monlbar,Bourgogne,
gest. «799, Dec. 31, Paris.
Tableau mötbodique des min^raux clc. Paris
1784, 8'"* (^dit. 1S00. De la connaisssnce des
pierres pröcieuses (M6m. Paris 4 730). De-
scriplion des grottes d'Arcy (Ib. <754;. Sur le
Späth 6f incelant, sur raventurine naturelle etc.
(Ib. 4 784). Sur Ics causcs qui produisent trois
sortes d'herborlsations dans Ics pierres (Ib.
4782). Sur la pierre de poix (Ib. 4 787). Sur
une' granitene globuleux (Ib. 4 790). Rapport
sur la zöoiite (Journ. phys. T. XI, 4 778}. Sur
la couleur des gen:mes (Journ. Min. IV, 4796).
— Viel Zoologisches u. Botanisches. War Mit-
arbeiter an Buffon'a Noturgeschichte.
Danbeny, Charles Giles ß. . . —
Dr. Med., Prof. d. Chemie u. Botanik an d.
Univ. zu Oxford. Mitgl. d. Roy. Society fOrJ,
geb. 1795, ... Strelton, b. Cirencester,
iSlouceätershire.
Description of active and exlinct Volcanoes,
4 vol. 8^ Lond. 4 826, S^ edit. 4 848. Intro-
duction lo the Atopie Theory , 4 vol. 8*, Ib.
4 834, Supplement 4 838, 2*i edit. 4840. Three
lectures on Agriculture, Ib. 4 844. On jodine
and bromine in the mioeral water of South
Britain (Pbil.Tr. 4 830). On the recent volcano
in the Mediterranean (Ib. 4 833). On the gases
evolved from the thermal Springs at Bath (Ib.
id.). On the action of light on plants and of
plants upon the almosphere (Ib. 4 836). On
Ibe rotatiofl of crops and on the quantity of
inorgaoic matter abstracled from the soil by
different plants etc. (Ib. 4 845). — Fernere Ab-
band), in d. Transact. of the Linnean Soc,
Mem. of the Chemical Soc, Tr. of the Geolog.
Soc, Reports of the British Associat., Ediob.
New philos. Journ. etc.
Danber, Herrmann. — A.ssislent
am rheinischen Mineralien-Comploir des
Dr. Kran tz in Bonn (Or),'
geb. 4 8 23, Aug. 23, Gandersheim, Braun-
schweig.
Über die Krystallform einiger organ. Körper
(Lieb. Ann. LXXI u. LXXIV, 4850). Über eine
neue Krystallform des Silbers (Ib. LXXVIII,
4 854). Untersuchung einiger Minerale aus der
Saroral d. D*-. Krwitz (Pogg. Ann. LXXXXII,
4854 u. LXXXXiV, 4855). Über Svanbergit u.
Beudantit (Ib. C, 4 857).
Danbr^e, Paul. — Ingenieur des
Mines, Prof. d. Mineralogin und Geologie
an d. Facultät d. Wis.s. zu Slras.sburg (AM),
geb. 4 8U, Juni 2fJ, Metz.»
Sur le gisement, la Constitution et I'origine des
amas de minc^rai d'etnin (Conipt. rend XII,
4 844). Sur le ph6noniöoe crratique du nord
de TEurope ot sur les mouvements r(^cents du
sol scandinave (Ib. XVI, 4843). Sur les d^-
p6ts metallif^res de la Suede et de la Norvöge
(Ib id.). Sur le mioei-ai de fer qui se forme
journellement dans les inarais et dans les lacs
(Ib. XX, 4 84 5). Surladistributionde l'or dans
le lit du Rhin etc. (Ib. XXII, 4846). Sur I'ori-
gine de l'or qui se trouve dans les sables du
Rhin (Ib. ;CXIII, 4 846). Sur la qnantilt' de
chaleur annuellement employöe h övaporer de
l'eau ä la surfaco du globe etc. (Ib. XXIV,
4847). Sur des Inflaramations de gaz surve-
nues dans des mines metalliques (Ib. XXVI,
4 848). Sur l'existence et I'origine d'eaux sou-
terraines qui se meuvenl souvent h une faible
profondeur etc. (Ib. XXVIII, 4 849). Sur la
tempörature des sources dans la vallöe du
Rhin etc. (Ib. id.). Sur In produelion artifi-
ciclle de quelques especes minerales cristal-
lines etc. (Ib XXIX, 4 849; XXXH , 4 854;
XXXIX, 4854). Sur la presence de l'arsenic
et de Tantimoine dans les combustibles raine-
raux elc. flb. XXXII, 4 8:H).
♦ geb. 1815, . . . (QC).
Daabnisson, s. d'Aubui.sson.
Dandebard (d'Audebard) , s. Fe-
russac.
Davaly Peter. — Esquire; Mitglied,
später auch folgweise Secretär und Vice-
präsident d. Royal Society (ThJ,
geb. . . ., gest. 17 63, Jan. 8, . . .
On exlraordinary rainbow (Phil.Tr. 4 749). On
the sun's distance from the earth deduced from
Mr. Short's observations relating to the hori-
zontal parallax of the sun (Ib. 4762).
David, Aioys (eigentlich Martin). —
Chorherr der Prämonstratenser. Prof. der
Astronomie an d. Univ. zu Prag. Direct. d.
Sternwarte daselbst (ABG. IV, < 837; (M. II J
(Fl) (ON) (N),
geb. 1757, Dec. 8, Tschewehisch
(Drzevohryz),
gest. 1836, Febr. 22, Tepl.
Das Leben Newton's, 4 783. Nachricht vom
Spiessglasbergwerke bei Tomaschlag unweit
Tepl, «793. ilber das Wahrscheinliche der
WitteruMfr aus dem Steigen und Fallen des Ba-
rometers, Prag 4 806. Geschichte des von Biela
entdeckten Cometen (ABGAJ^'il). — Astron.
Beobachtungen. Ortsbestimmungen, Landes-
Vermess. usw. in v. Zach's monatl. Corr. (Bd.
4—7, 40, 41, 43. 46, 22, 35-, 27). Bode'sJahrb.
(4 804, 4 803-7. 4S4 0— 25), Astronom. Nachr.
(4 823—34) und in einzolneo Schriften.
* Im Stift Tepl, Böhmen,
527
Davidson
Davy.
528
Davidson (Davisson, d'Avissone), G u i 1-
laume. — Arzt, Prof. d. Chemie (der Zeit
nach erster in Frankreich) am Jardin du
Koi in Paris bis 1606, Leibarzt des Königs
(BMJ (BN),
geb Schottland.
In der Mitte d. XVIi. Jahrl). lebend.
Philosophia pyrotechnica seu Curriciilus chy-
niiatricus etc. Paris 1635 [Im 4. ThI. dieses
Werks ist zuerst von Krystailographie im Wis-
senschaft). Sinn die Rede]. Observations sur
l'antimonie, Ib. <6o'l.
Davies (Davis), John. — Englischer
Schitfscapitän (BD) (A),
geb. 1550 etwa, . . Sandridge,b.Dart-
mouth^Devonsh.,
gest. 1003, Dec. 27, Küste v. Malacea.*
The World's hydrographicai descriplion. —
Machte von 1 585 bis 1387 drei Reisen zur Auf-
findung der s. g. Nordwest-Passage und ent-
deckte dabei die nach ihm benannte Meer-
enge (Davis-Strasse) ; später unternahm er
noch fünf Reisen nach Ostindien.
* In einem Gefechte mit japanischea Seeräubern.
Davies, Thomas Stephens. —
Prof. d. Mathematik an d. königl, Militär-
Academie inWooIwich, früher Lehrer d.
Mathematik in Bath. Mitgl. d. Roy. Society
zu London y. d. zu Edinburgh (An.R. \9>^\),
geb. 1794 etwa,
gest. 1851, Jan. 6 , Shooter's Hill bei
Woolwich. *
Uesearches on spherical georaetry, polar Iri-
angles etc Lond. 4 833. Inquiry into the geo-
metrica! character of the hour lines upon the
antiquesun dials (Edinb. Tr. Vol. XII, 4834).
On the equatioüs of loci traced upon the sur-
face of the sphere as expressed by spherical
coordinates (Ib. id.). Geometrical researches
concernin.!^ terrestrial magnetism (Phil. Tr.
4 835 et 1 836) . Conjectures relative to the origin
of the numerical hieroglyphics now in use
(Bath and Bristol Magazine, No. VIII, 4833).
The eaily history of the Marlners Compass
(Thomson's British Annual, 4 837). — Gab her-
aus : Hutton's Course of Mathematics 4 4'*^ edit.
Lond. 4836—37, und 42'*» edit. Ib. 4844, und
darm : Solutions of Ihe princial questions of
Dr. Hutton's Course of Mathematics.
* gest. 18MI, Dec. .. (G. ISöl).
Daviet de Foncenex , F r a n «^^ o i s.
— Commandanl der sardinischen Marine,
später Brigadier d. Infanterie und Gouver-
neur von Sassari. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu Turin (Mem. Tur. VIli; (B) (BN) (QJ,
geb. 4734, Thonon, Savoyen,
gest. 1799, Aug. .., Casale.
Principes fondamentaux sur la mecanique etc.
J'urin 4 799. Sur les logarithmes des quantites
imaginaires (Mise. Soc. Taurin 1, 4 759). Eclair-
cissernens pour ce mem. (Ib. id.) . Sur les prin-
cipes fondamentaux de la möchanique* (Ib. II,
4 7621. Recit d'une foudre ascendante 4clat6e
sur la tour du fanal de Villefranche (Biblioteca
oltramontana, 4 789).
" Wie man sagt, sollen diese Aufsätze von Lagrange
herrühren.
Daviai, Urbano. — Jesuiten-Gene-
ral, bis 4 668, dann Pfarrer an S. Giovanni
de Maiva in Rom. Schüler Cavalieri's
(JJ (LB),
geb. 4 64 8, . . . Rom,
gest
Traltalo della sfera di Boaav. Cavalieri con la
pratiche per i quelli che desiderano e.serci-
tarsi in essa, e col modo di far la figura Ce-
leste secondo la ragionale, Roma 4 682. Ratio
erigendi Schema coeleste quod Genituram vo-
cant. De aquis venetis (Aut. che tratt. del moto
del acque, Firenze, 1, 4 723).
Davpeux, Charles Joseph. — Apo-
theker zu Lüttich, Prof. d. Chemie u. Mi-
neralogie an d. fecole industrielle, später
am College daselbst (BLB) (BB),
geb. 4 806, Sept, 4 0, Lültich.
Legons sur la rainöralogie et la chimie elc.
7 Livrais. Liege 4 828—29. Essai sur la Con-
stitution göognostique de la province de Lidge
(Mem. Brux. 1830).
Davy, Sir Humphry. — Sohn eines
Holzschnitzers; erst (4 795) Lehrling bei
einem Chirurgen , der zugleich Apotheker
war, dann (4 798) Chemiker an der »Pneu-
malic Institution« des Dr. Beddoes zu
Cüfton bei Bristol, darauflSOI Hülfslehrer
und 4 802 Prof. d. Chemie an d. Roy. In-
stitution zu London (daneben auch Vorle-
sungen am Board of Agriculture haltend)
bis 4 8 4 2, wo er diese Stelle niederlegte,
zum Sir ernannt wurde und eine reiche
Dame heirathete; von da ab häufige Reisen
nach dem Continent machend. Mitgl. (1804)
und später (1820—27) Präsident d. Royal
Society (Life of Sir H. Davy by J.A. Paris,
Lond. 4 83 4; (CoUected Works edited by his
brother J. Davy, Vol.I;,
geb. 4 778, Dec. 4 7, Penzance, Cornw.,
gest. 4 8 29, Mai 29, Genf.
Researches chemical and philosophical, chiefly
concerning nitrous oxi le, 4 800. Syllabus of a
course of lectures on chemistry, 4 802. A lecture
on the objects of the Roy. Institution, 4 84 0.
Elements of chemical philosophy, 4 vol. 8®,
Lond. 4 84 2. Elements of agricultural chemi-
stry, 4 vol. 4^ Ib. 4 813. On the safety lamp
aud on flame, Ib. 4 828. Discourse to the Roy.
Societv, 4 vol. 4'*, Ib. 4 828. Salmonia or Days
of Fly-fishing, 4 vol. 42*, Ib. 4828. Consola-
tions in Travels, Ib. 4 830 (posth). — On gal-
vanic combinations by Single metallic plates
529
Davy
DawidojQT.
530
and fluids (Phil. Tr. <80i). On adstringent ve-
gelables and tbeir Operation in tanning (Ib.
4 803). On a minera! production (Wavellile)
from Devonshire (Ib. 1805). Melhod of ana-
lysing stones containing fixed alkali by means
of boracic acid (Ib. id ). On some chemical
agencies of electricity (Ib. 4 807). On some new
pbenomena of chemical changes produeed by
electricity, particularly the decomposition of
the lixcd alkalies etc. (Ib. i 808). On the eJectro-
chemical decomposition of the earths, on the
metals obtained from the alkaline earths and
on the Amalgam procured from Amraonia (Ib.
id.). New analytical researches on the nalure
of certain bodies, particularly the Alcalies,
Phosphorus, Sulphur, Carbonaceous Matter
janä the Acids hitherto undecompounded (Ib.
4 809). Appendix dazu. (Ib. id.). On various
objects, particularly the metallic bodies from
the Alkalies and Earths, and on some combl-
nations ofHydrogen (Ib. 1810). On the oxy-
muriatlc acid, its nature and combinations,
and on the elements of the muriatic acid, with
some experiments on Sulphur and Phospho-
rus (Ib. id.). On some of the combinations of
oxyrauriatic gas and oxygen etc. (Ib. 4 8H;
zwei Abhandl.). On some combinations of
phosphorus and sulphur (Ib. 1812). On a new
detonating Compound (Ib. 1813.). On the sub-
stances produeed in dlfferent chemical pro-
cesses on fluor spar (Ib. id.). New experiments
on the fluoric Compounds (Ib. 1814). On a
new substance which becoraes a violet-co-
loured Gas by heat (Ib. id.). On iodine (Ib.
id.). On the combustion of the diamond and
olher carbonaceous substances (Ib. id.). On
the colours used in paintig by the ancients
(Ib. 1 81 5) . On a solid Compound of iodine and
oxygen (Ib. id.). On the action of acids on the
hyperoxymuriates (Ib. id.). On the fire-damp
of coal mines, and methods to prevent its ex-
plosion (Ib. 1816), On invention for giving light
in explosive mixtures of fire-damp in coal mi-
nes etc. (Ib. id ). On the combustion of ex-
plosive mixtures confined by wire-gauze, with
some observations on flame (Ib. id.). Rese-
arches on flame (Ib. 1817). New exprm. on the
combustion of gaseous mixtures etc. (Ib. id.).
Fallacy of the experiments in which water is
said to have been formed by the decomposi-
tion of chlcrine (Ib. 1818). On the combina-
tions of phosphorus (Ib. id.) On the formation
of mists in particular siluations (Ib. 1819). On
the magnetic phenomena produeed by electri-
city (Ib. 1821, zwei Abhandl.). On the Papyri
found in Ihe ruins of Herculanum (Ib. id.). On
the eleclrical phenomena exhibited in Vacuo
(Ib. 1822). On the state of water and aeriform
matter in cavities found in certain cryslals (Ib.
id.). On 9 new phenomenon ofelectro-magne-
tism (Ib. 18^3). On the application of liquids
formed by the condensation of gases as me-
chanical agent» (Ib id.). On the corrosion of
copper-sheeting by sea-water, and on methods
ofpreventing this efifect (Ib. 182'i, zwei Abb.
und Ib. 1825). Onitthe relations of electrical
and chemical changes (Ib. 1826). On the phe-
nomena of voicanpes (Ib. 1828). Experiments
Poggeudorff, Handwörterbuch.
on the Torpedo (Ib. 1829). Verschiedene klei-
nere Aufsätze im Quarterly Journ. of Science.
— The collected >vorks of Sir Humphry Davy
ediled by bis brolher John Davy, 10 Voi. Lond.
1839-41.
Davy, Johij. — Dr. Med., Stabsarzt
in der briltischen Armee folgweise in Flan-
dern und Frankreich, auf Ceylon, Corfu u.
Malta, in Conslantinopel und Westindien,
zuletzt General-Inspeclor d. Militär-Hospi-
täler. Mitglied d. Roy. Society .seit 4 8H.
Einziger Bruder von Humphry (OrJ,
geb. 1791, Mai 2 4, Penzance.
Account of the interior of Ceylon etc. 4 vol. 4",
Lond. 1821. Notes and observations on the
lonian Island and .Malta, 2 vol. 8*, Lond. 1842
— 48. Physiological and anntomical researches,
2 vol. 8*^, Ib. 1839, — On a gaseous Compound
of carbonicoxide and chlorine fPbil. Tr. 1812).
On the combinations of different metals and
chlorine (Ib. id ). On different combinations
of fluoric acid (Ib. id.). On the temperature
of the ocean and atmosphere, and on the den-
sity of sea-water (Ib. 1817). On corrosive Sub-
limate (Ib. 1822). On the changes, which have
taken place in some ancient alloys of copper
(Ib 1826). On the new volcano in the Medi-
terranean (Ib. 1831 — 33). Experiments on the
torpedo (Ib. 1832, 1834 et 1841). On the tem-
perature of fishes of the genus Thunnus (Ib.
1 835) . Experiments on the blood in connexion
with the theory of respiration (Ib. 1838). Mis-
cellaneous observations on animal heat (Ib,
1843). On the action of sun's rays on lithic
acid (Ib. 1844). On the temperature of man
(Ib. 1845). On carbonic acid as a solvent in
the process of Vegetation (Ib. 1847). On car-
bonate of lime as an ingredient of sea-water
(Ib. 1849). On the temperature of man within
the tropics (Ib. 1850). Ferneres im Edinb.
N. Phil. Journ.
Davy, Edmund. — Vetter der bei-
den Vorigen. Prof. d. Chemie an d. Insti-
tution zu Cork, dann dasselbe an d. Royal
Dublin Society; früher Assistent von Hum-
phry Davy im Laboratorium d. Roy. Insti-
tution zu London fOr),
geb. 1785 etwa, . . . Penzance.*
On anew fulminating platinum (Phil. Tr. 1817).
On some combinations of platinum (Ib. 1820).
Electro-chemical method to detect very mi-
nule quantities of metallic poisons (Ib. 1830).
On a new combination of chlorine and nitrous
gaz (Ib. 1831). Experiments to prevent cor-
rosion of iron by sea-water (Report. British
Associat. 5'^' raeeting, 1836). On nicotin (Ib.
id.). On a new gaseous bicarburet of hydro-
gen (Ib. 6'^ and 7*^ meet. 1837 et 1S38). On a
Compound of carbon and potassium (Ib. 1 837),
* Wusste sein Geburtsdatum nicht näher anzugeben.
Dawidoff, August. — Prof. d. Ma-
thematik an d. Univ. zu Moscau (Or),
34
531
DawBon
Bechdn.
532
geb. <8.., Dec. 27 fN. vSt.), Libau.*
Theoried, schwimmenden Körper, 1848. Theo-
rie <\. Capiliaritatserscheinungen, 4851. An-
wendiii»^ d. Wahrscheitdiohkeitsrechnung auf
die Statik, <85;>. (Iher di«Mi!cichgewichts-La-
gea öinrs mit seiner i;i«'izeii Grundfläche in
«ine Fiiissigkeit gclauchte?) i^eraden dreiseiti-
gen Prismas (CreÜe'a Journ f. Math. XXXVIII,
4 840, auch Bullet phvs. niath. Acad. Petersh.
XIII, 1855). Anwond d. WahrächeinUchkeits-
rechn. nut Medicin (Journ. f. Heilkunde, 4 854).
* Jahr nicht angegeben.
DaiVSOa, John. — Wundarzt Isu Sed-
bert^h, bei Kendal, in Vorkshire (BN) (LAD),
geb. 4133, ... Garsdale,West-Riding,
Yorkshire,
^(^.>\. 18 22 etwa,
On Ihe inverse melhod of central forces (Mein,
Manchester Soc. Vol. IV, pt. il, 4 796 et Vol V,
pt. i, 4 798). .
Deahna, H e i n r i c h W il h e 1 m F e o-
dor. — Sdidirle in GöUingen und Mar-
burg, und wurde ein Jahr vor seinem Tode
Hülfslehrer am Gymnasium zu Fulda fOr),
geb. 184 5, Juli 8, St. Johannis,b. Bay-
reuth,
gest. 4 8 44, Jan. 8, Fulda.
Gewann in Götlingen den Preis einer Aufgabe
über die Trägheitsmomente der regulären Kör-
per. Schrieb ausserdem : Neuer Beweis für d.
Anflösbarkeit der algebr. Gleichungen durch
reelle oder imaginäre VVorlhe d. Unbekannten
(CreUe's Journ. XX. 4840). Über d. Beding,
d. Integrabilitat linearer DilTerenlialgleich. er-
ster Ordn. zwischen einer belieb. Anzahl ver-
änderl. Grössen (Ib. id.).
Dealtry, William. — Archidiacoims
von Surroy, Canonicus von Winchester,
Reclor von Clapham,. früher Prof. d. Ma-
thematik am Easl India College in Hertford-
shire. Milgl. d. Roy. Society [An.R. 4 847;
(Abstr.S) r^. 4 848;,
geb. 177 5, Yorkshire,
gest. 4 8 47, Oet. 4 5, Brighton.
The principles of fluxions, Lond. 4 84 0.
Deanc, Edmond. — Arzt in York,
Alchymist (BM),
geb. I 572 etwa, . . . Yorkshire, gest
Admiranda chemica, abgedruckt im Tractatus
varii Alchimici, Francofurt. 4 630.
Del»e8, Lucas Jacobson. — Pastor
zu Thorshavn auf der Insel Slroma, der
grösslen der Farüer (WJ (J) {NKJ,
geb. 1623, Stubbekjöbing,
Falsler,
gest. 1676, Sept. 4 6,
Faeroa referata s. Faoroernes och Faeroeske
lndbyi:gersBeskrivelse, Kiöbnh. 4 673 (Deutsch
von CG. Mengel, Leipz. 1757).
Oebus, Heinrich. — Lehrer d. Che-
mie am Queenwood College bei Stockbridg^
in Hanlüliire (England), früher Privaldocent
an d. Univ. zu Marburg und Assistent am
akadem. Laboraforium daselbst (Or),
geb. 1824, Juli 4 3, Wolfshagen, Hess.
Chem. Untersach. d. Krappwurzel (Lieb. Ann.
LXVI, 4848). übcrd. Einwirk. d. Ammoniaks
auf das durch lod hervorgebrachte Oxyda-
tionsproduct der xanthogensauren Salze (Ib.
LXXII, 4 830). Über d. Verbindd. d. Sulfocarb-
aminsäure (Ib. LXXIII, 4 850). Über einige
Zersetzungsproductc d. Aethyl-Bioxysulfocar-
bonats (Ib. LXXV, 4854 u. LXXXII, 485J).
Über d. Bestimm, d. Schwefels in flüchtigen
Organ. Verbindungen (LXXVI, 4854). Über d.
chem. Verwandtschaft (Ib. LXXXV, LXXXVI
u. LXXXVII, 4853). Über Oxylirarinsaure
[Purpurin] (Ib. LXXXVI, 4 853). Über einige
Oxydationsproducte d. Alkohols (Ib. C, 1856).
On the action of Nitric Acid on Alcool at com-
mon temperalures (Phil. Mag. XII, 4 856 et
XIII, 4 857).
Deoandoile, A u g u s i i n P y r a m u s.
— Nachdem er von 1796 an in Paris stu-
dirt, 4 804 Vorlesungen im College de
France gebalten, darauf sieben Jahre lang
im Auftrage der Regierung fast ganz Frank-
reich in botanischer Hinsicht durchreist
hatte, Prof. d. Botanik an d. üniv. zu Mont-
pellier (4 8 4 0 — 4 816), darauf Prof. d. Bo-
tanik an d. Academie zu Genf und Milgl.
d. repräsentat. Conseils daselbst. Mitgl. d.
Instituts {Man. Geneve, T. X; (AB. 1843;
(Flourens'^Eloge) (Daubeny in Jame-
son'Ä/ourn. XXXIV, 4 843;,
geb. 4 778, Febr. 4, Genf,
gest. 4 841, Sept. 9, Genf.*
Physiologie v6g6tale ou exposition des forces
vitales des v6g6taux etc. 3 vol. 8®, Paris
(Deutsch von J. Eöper, Stullg. u. Tüb. 4 833 u.
35). De l'influence de la lumiäre sur quelques
vegötaux (Journ. Phys. LH, 4 804). — Viele
anderweitc und wichtige botan. Werke.
* gest. Sept. JO {QO.
Deoandoile, AlphonsLov^isPierre
Pyraraus. — Sohn des Vorigen. Einige
Jahre Prof. an d. Acad. zu Genf (Or),
geb. 4 806, Oct. 28, Paris.
Hypsometrie des environs de Genfeve, 4*, Ge-
neve 4 839. Mit A. de la £ive : Sur la conducti-
bilitc relative pour le calorique de different.»*
bois, dans le sens de leur fibres et dans le
sens contraire (Bibl. univ. XXXIX, 4 848).
Sonst nur Botanisches, namentlich Forselzung
des »Prodromus systematis naturalis regni ve-
getabilis« seines Vaters.
Deohales, s. Deschales.
Dechen, Ernst Heinrich Carl
von. — Dr. Phil., folgweise Berg-Assessor
533
Decker
De fr a nee.
53t
(<8J6), Ober-ßeiganils-Assessor in Bonn
(<8?8), Ober-Bergrath (183») u. Gelieimer
Bergralh (1835) in Berlin, und seil «84<
Berghauptniann n. Direcl. <1. rheinischen
Obci-Berf,'anits in Bonn (Or),
irel). 1800 Miirz 25, Berlin.
Mit C. V. Oöynhauscn u. ▼. Laroche: Geognost.
Uronsst} «ler lUieinlande, 2 Thie. Berlin 1825.
Mit D e II s 0 1 1» (? II : (ieognost. Karte <i. Khein-
laihle, Ih. ■JSS.'i. Allein: ühcrsotzuiii; von De
laBeche'süeolo:,'. Manual, Ib. 1832. rieopnost.
Karte von Mittel -Europa, Ib. 1839. über il.
Lie;j;ende «1. Steinkohlengebirges in d. Graf.sch.
Mark (Wöggerath, Gebirge v. Rheinl.-West-
phal. I, 1842). r.eogn. Bemerkk. üb. d. nördl.
Abfall d. niederrhein.-westphal. Gebirges (Ib.
II, 4 813). Die vulcan. Puncte in d. Gegend v.
Bertrich (Ib. III, 1824. Versuche üb. d. spe-
cifische u. absolute Gewicht d. Steinkohlen
(Kariten'f Arch. f. Bergbau usw. VIII, 1824).
Der Bleiberg bei Commern (Ib. IX, 1825;. L'b.
d. Bergtheer b. Lobsan (Ib. XI, 1S2G). iber
d. Ducicstein u. d. Trass (Ib iii ]. i her d. Ver-
halt, d. Granits zum Killa in Coriiwal! (Ib.
XVII, 1828). Überd. Gewinn d. Steinsalzes u.
d. Kochsalzes in England (Ib. XVlil, 1829).
Die Inseln Skye, Egg u. Arran (Karsten'i Arrh.
f. Min., Geogn., Bergbau usw., woIcIips er von
Bd. XI, 1838, milredigirte, I, 18;H). Der Ben
Nevis am Loch Eil (Ib II, 1880). Vorkommen
d. Kennelkohle in England (Ib. i<l.). Arthur
Seat, bei Edinburgh (Ib. id ). Vorkommen d.
Goldes in Niederschlesien (Ib. id ). ijl»er den
Steinkohlenbergbau in England (Ib. V. 1832 u.
VI, 1883). Versuche über d. Tragkraft gegoss.
eiserner Schienen (Ib. VI). Über Henwood's
Theorie d. Gangbildungen (Ib. X, 1837). Über
Schieferung u. Schichtung, und über Dolomit-
bildung (Ib. id.). Das Flötzgebirge am nordl.
Abfall d. Riesengebirges (Ib." XI, 18;{8) F.Hoff-
mann's geognost. Beobachtungen in Italien u.
Sicilien 1 830 — 32 (Ib. XIII, 1 839 ; auch IVir sich
erschienen). Überd. Steinkohlenreviere im
Dep. Loire usw. (Ib. XVII, ISU). Die Icld-
spathporphyre in den Lenne-(iegen(ien (Ib.
XIX, 1845). Das Vorkommen d. Uolheisen-
steins usw. bei Brilon (Ib. id.). D" d. Schwer-
Späths als Gebirgsschicht bei Meggen (Ib. id.).
Lebersicht d. hypsometr. Verhalliiisse im Kc-
gierungsbezirk Coblenz etc. (Ib. XXI, 18 47 u.
XXII, 1848). Vorkommen d. Quecksilberer/e
im Pfalz. -Saarbrückischen Kohlengebirge (Ib.
XXII). — Noch mehre hüttenmiinn. Aufsatze
in diesen beiden Zeitschriften und in v. Car-
nall's Zeitschr. f. Berg-, Hütten- u. Salinen-
wesen im preuss. Staat. Bd. II u. 111. Geogn.
Aufsatze in Berghaug' Hertha (1825 u. 1826)
und in d. Verhandl. d. naturhist Vereins d.
preuss. Rheinlande u. Westphalen (Jahrg
I— XII, 1844 — 56). Technische Aufsätze in d.
Verhandl. d. preuss. Gewerbe-Vereins (1826
— 30). Temperaturbeobachtungen in Bohr-
löchern auf preuss. Salinen (Pogg. Ann. LI II,
1841).
Deoker, Cornelis, s. Bontekoe.
Decker, Pa u I. — Pfalz-Sulzbacbscher
Hofbaumcistcr in Bayreuth; rnacble \on
«699 M.s 1706 seine Studien zu Berlin unter
Sc hinter (AJ,
geb. 1677, . . . Nürnberg,
gest. 17 13, . . . Bayreuth.
Fürstlicher Baumeister oder Architectura ci-
vilis, 3 Bde. fol. Augsburg 1711. Architectura
theoiico-practica, Leipz. 1720.
D'Ectot, s. Mannoury.
Dedeklnd, Julius Wilhelm Bi-
chard. — Dr. Phil., Privatdocent an der
Univ. zu riÖlling;on fOrJ,
t^'cb. 1831, Ocl. 6, Braunschweig;.
Diss. (iber die .Elemente d. Thcori« d. Euler'-
schen Integrale , Göll. 1S;)2. Über ein Euler'-
sches Integral (Crelle's .lourn. XXXXV. 185.'?).
Bemerkk. zu einer Aufgabe d. \Vahr3chein-
lichkeitsrecbnung (Ib. L, is.";;i:. Em Salz aus
d. Theorie d. drciaxigen ('oordin.iten Systeme
(Ib. id.).
Deo, John. — Madionialicü.s, Astro-
log, Alcheniist und Magus, eine Zeil lang
in Prag lebend, bei Kaiser Riidoipb H. in
in grossem Ansehen slolM^nd , spiiler auch
bei der Königin Elisabelli \on England,
die ihm eine Pension verlieh JU)) {Ni. l) (J),
geb. 1527, Juli 13, London,
gesL 1007, Morll.'.ke.*
De nubium, solis, lunae ac reliqnoruiii plane-
tanim imo. i|>.<ius .«^tellifcri codi, ;ib mliino
terrae centro dislaijtiis mutui.vque iideivaüis
et eorundem OMiiiium magnitudine, 1551 Mo~
nas hieroglypliica mathematice, mauice, <;\-
balislice et anagogice e.xplicata, Anlv. 15G4.
De Stella admiranda in Cassiopejae aslerismo
etc. 1572. Parallacticae commcnlationi.s pra-
xeosque nucleus quidam, Lond. 1573. The
british complement of the perfect art o( navi-
galioa, 1576. A piain discoiirse etc. concerning
ihe needfui reformation of the \ulgnr Knlen-
dar, 1583.
♦ gest. I(.')8, . . . {BM)x geb. 1526, -est. 16i'8 ( VrÄ/«. ^1).
Dee, Arthur. — Sohn des Vorigen.
Begleilete den Vator auf seinen Reisen, war
darauf Aizt in London, dann Leibarzt des
russischen Zaars und endlich wieder Arzt
in London (BD) (A),
geb. 1570. Juli 15, Morllake. Suney,*
gest. 16ÖI, Sept. .. Norwich.
Fasciculus chymicus, abstrusae scientiae ber-
meticae, ingressum, progressum , coronidera
explicans, Paris 1631.
*feb. Juli 13 (Ji/).
Defranoe, Jacques Louis Marin.
— Mitgl. d. geolog. Gesellschaft v. Fr«nk-
reicli, tbeils in Paris, theils in Sceaux
(Dep. Seine) lebend , wohl als Privatmann
TG. 1851;,
34*
5^5
Degaolle
Dehne.
536
geb. <758, Oct. 22, Caen,
gest. 1850, Nov. <2, Sceaux.
Tableau des corps organisöes fossiles, precöd6
des remarques surleurpetrijfication.Par. ■ISäi.
Deganlle, * J ... B ... — Prof. d. Hy-
drographie. Correspondent des InslUuts.
Mitgl. d. Academien in Rouen u. Caen (Q),
geb. 4732, Juli 5, Altigny,Dep.Marne,
gest. 1 8 < 0, Apr. \ 5, Honfkiir.
Usage d'un nouv. Calendrier perp6tuel astro-
nomique et maritime, 1768. Description et
usage d'un nouv. compas azimutal, Havre1779.
Consiruction et usage du Sillometre, Instru-
ment destinö ä observer en mer le slllage des
vaisseaux, 1782. Instruction sur la maniäre
de värifier les boussoles, 4 803. Nouv. moyen
de verifier la bauteur du soleil.
* Degaule {LB).
Degen, Jacob. — Uhrmacher in Wien,
der daselb.st von 1808 an ziemlich gelun-
gene Versuche zum Fliegen unternahm,
4 813 aber in Paris eine unglückliche Luft-
fahrt machte, dann in Wien Werkmeister
der Nationalbank wurde und seine Flieg-
versuche in Schönbrunn fortsetzte, jedoch
ohne Erfolg (Or),
geb. n56, Nov. M, Cant. Basel,
gest. (verscholl in Dürftigkeit b. Wien).
Über seine Flugversuche und Flugraaschine s.
Güb. Ann. XXX. 1808 u. XXXI, 1809.
Degen, Carl Ferdinad. — Sohn
eines Violoncellisten in der köngl. däni-
schen Kapelle. Dr. Phil., Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Kopenhagen seit 1814,
früher (1802) Oberlehrer an d. Kathedral-
schule zu Odensee und (1806) Rector in
Viborg. Mitgl. d. königl. dän. Gesellsch.
d. Wiss. seit 1800 (E) (N),
geb. 17 66, Nov. 1, Braunschweig,
gest. 182 5, Apr. 8, Kopenhagen.*
Codex Pellianus s. tabula simplicissimam ae-
quationis celebratiss. y*=ax»+< Solution, pro
sing. num. dat. valor. ab \ usque ad 1000 in
nuraer. rational, iisdem integris exhibens,
Havn. 4 817. Tabularum ad faciliorem et bre-
viorem probabililatis computatlonem utilium
enneas, Ib. 1824. Et Bidrag til Aequationer-
nes Theorie (Danske Selsk. Skrift. 2. Reihe,
ThI. V). Et Bidrag til den geometriske Evolu-
tionshistorie 'Ib. 3. Reihe, Thl. II. 1801). Bi-
drag til detmathemat. Studiums Kritik (Ib. id.).
En meget almindelig Integrationsformel etc.
(Ib. Thl. III, 1803 u. 1S04). Tabeller, som aii-
give Afvigelsesvinkelen imellem Verticallinien
och den fra Observators Stcd til .1 ordens xMit-
telpunct dragne rette Linie etc. (lij. id.). Syn-
thetisk Beviis for en mej-'Ht siriuk ¥. ;eiiskab ved
Parabolen (Ib. 4. Reihe, Thl. i; .Synlhetisk
Beviis for den bekicndte Regel, ifö! ;o hvilken
enhver Triangels Areai er ii^i Quadrulrodcn af
et Product etc. {Ib. id.). Bestemmelse af det
almindelige Led i den af en vis algebraisk Brök
etc. fremkommende tilbagelöbende Raekke (Ib.
id.). Adumbratio demonstrationis theorematis
arithmetici maxime universalis (M6ra. Acad.
Petersb. VIII, 1822). Versuch d. Speculationen
Euler's de formulis concordibus et discordi-
bus zu erweitern (M6m. present. ä l'acad. de
Petersb. T. I, 1830). Untersuch, über d. Pa-
rabel, welche durch die Methode d. kleinsten
Quadrate bestiranSt wird (Ib. id.). Über das
Kepler'sche Problem (Bode, astr. Jahrb. 1821).
Über d. Prüfung usw. einer gegeb. Reihe von
Grössen (Astr. Nachr. I, 1823). Approx. Be-
stimm, d. wahren Anomalie aus d. mittl. (Ib.
id.). Über Interpolation (Ib. id.). Allgem. For-
mel zur Umkehr, einer Reihe (Ib. II, 1824).j
* gest. Apr. 6 (iV).
Degen, August Friedrich Ernst.
— Prof. d. Physik u. Chemie an d. poly-
techn. Schule in Stuttgart. Mitgl. d. Berg-
collegiums und ausserordentliches Mitgl. A.
Studienralhs (Or),
geb. 1802, Juni 9, Ludwigsburg,
gest. 1850, Apr. 2, Stuttgart.
Eudiometer mit unvermischt. Platinschwamm
(Pogg. Ann. XXVII, 1833). Verbessertes Re-
flexionsgoniometer (Ib. id.). Verhalten d. Kohle
gegen Licht (Ib. XXXV, 1835). Versuche über
die Nelzbarkeit (Ib. XXXVIII, 1836). Viele
Analysen würtembergischer Mineralwässer.
Degener (auch Degner) , Johann
Hart mann. — Pract. Arzt in Elberfeld
u. Nymwegen, dann Physicus u. Bürger-
meister in Schweinfurt. Mitgl. d. Leopold.
Acad. (Nov.Act.Acad.Cur.Nat.il) (ANCJ
(M) (A),
geb. 1 687, Juli 19, Schweinfurt,
gest. 1756, Nov. 6, Nymwegen.
Diss. phys. de turfis, Ultraject. ad Rh. 1729
(Deutsch: Teutschlands neu entdeckte Gold-
grube oder Erörterung vom Torf usw. Leipz.
1731). Decinerum clavellatorum adulteratione
per sal commune (Act. Acad. Nat. Cur. V).
Degner, Johann Michael. — Re-
ctor des Gymnasiums zu Schweinfurt (M),
geb. 1719, Oct. 23, Schweinfurt,
gest. 17 80, Schweinfurt.
De frigore, Suinforti 1767. De consona ther-
mometrorum constitutione et usu, Ib. 1768.
Degner, Georg Friedrich. —
Apotheker in Sohweinfurt (N)j
geb. 1782, März 1, Schweinfurt,
gest. 1832, Ort. 17, Schweinfurt.
Hypothese über Licht u. Wärme, 1822 (Bnch-
ner's Repert. XX).
Dehne, JohannChristianConrad.
— Pract. Arzf, Sfadl- u. Landphysicus zu
Schöningen im Herzogth. Braunschweig (^if;.
537
Beichmann
Delafosse.
538
geb Celle,
gest. il9\, Juli .., SchÖningeii.
Versuch einer vollständ. Abhandl. über die
scharfe Tinclur des Spiessglanzkönigs usw.
Heimslädt <799. Ob die Sjiure den Naph'hen
wesentlich sei (Grell, Neust. Entdeck. 1, 4 781).
Verfertigung d. Glaubersalzes aus Kochsalz u.
Alaun usw. (Ib. II, i78<). Fernere Versuche
üb. d. Salpeternaphtha (Ib. VIII u. IX, -1783).
Über d. scharfe Tinclur d. Spiessglanzkönigs
(Grell, ehem. Ann. <785). Über d. Vereinig,
d. Zinks mit d. Schwefel (Ib. 4 787). Abhandl.
vom May wurm usw. (Ib. 4788). Neue Erfah-
rung, dass die Säuren, besonders d. Salpeter-
säure, allemal das in einem Körper vorhan-
dene Brennbare richtig angiebt usw. (Grell,
Beitr. z. ehem. Ann. I, 4 786). Über d. Wirk,
d. versüssten Säuren auf d. Mittelsalze (Ib. II,
4787).
Deichmann, Carl. — Assessor beim
Ober-Hofgericht in Norwegen fNKJ,
geb. 4 700, . . . Oderisee, Fiinen,
gest. 4780, . . .Porsgrund, Norwegen.
Betänkningen over Schwaden eller opstigende
Dampe ved Kongsberg (Dansk. Vid. Selsk.
Skrift. IX). Om nogle Steenarter och Ertzer
etc. (Ib. XI). 0mdeNorskeGuldert2er(Ib.id.).
Deldler, ... — Abbö, Prof. d. Ma-
Ibematik an d. Arlillerieschule zu La Fere
(BJ (BN) (A),
In der ersten mitte des XVIII. Jahrb.
lebend.
Arithm6thique des göometres ou Nouveaux
d6ments de mathematiques, 2 vol. 4 739. Me-
sures des surfaces et des solides par l'arith-
mötique des infinies etc. 4 740. La mechanique
generale etc. Paris 4 744. Nouv. refutation de
l'hypolhese des forces vives, Ib. 4 744. Le cal-
cul diffärentiel et le caicul int(§gral etc. Ib. 4 742.
Methode pour le jet des bombes (M6m. Paris
4744).
Deidier, Antoine. — Dr. Med., Prof.
d. Med. und Chemie zu Montpellier, von
1696 bis i732, dann Arzt in Marseille (BJ
(BN) (AJ,
geb Montpellier,
gest. 4 746, Apr. 30, Marseille.
Chymie raisonnöe oü Ton tache de döcouvrir
la nature et !a maniöre d'agir des remödes
chyraiques les plus en usage en mödicine et
en Chirurgie, Lyon 4 74 5.
Deimann, Jobann Rudolph. —
Pract. Arzt in Amsterdam. Mitgl. fast aller
gelehrt. Gesellschaften in Holland füHJ (BC),
geb. 4 743, Aug. 29, Hage, Ostfriesl.,*
gest. 4 808, Jan. 4 5, Amsterdam.**
Über das Leuchten d. Phosphors in Stickgas
(Grell, ehem. Ann. 4 796). Mit Paets v. Troost-
wyk , Lauwerenburgh , N. Bondt u. P. Kieuw-
land: Über die Entzündung des Schwefels mit
Metallen, ohne Gegenwart von Lebensluft
(Grell, ehem. Ann. 4 793). Über d. Vereini-
gung der Metalle mit dem Schwefel auf nas-
sem Wege (Ib. 4794). Mit den drei Ersten:
Über die Gasarten, welche man aus Verbin-
dungen von starker Vilriolsäure und Alcohol
erhält (Ib. 4 795). Überd. ätherische Saipeter-
iuft (Ib. 4 796). Versuche, welche die Zerle-
gung des Wassers durch d. elektr. Funken nä-
her bestätigen (Ib. id.). Über d. Ursprung d.
Stickluft beim Durchtreiben d. Wasserdünste
durch eine glühende Röhre (Ib. 4 798). Mit den
zwei Ersten und TJralik: Nähere Untersuchung
über d. Verwandl. d. Wassers in Stickluft (Ib.
4 799). Mit den drei Ersten : Sur la nature des
sulfures aicalins, ou foies de soufre (Journ.
Phys. XL, 4 792). — Weiteres in Scherer's
Journ. IV, 299.
* geb. Nov. 27 (ScA e r er'« Jowrn. IV, 299).
♦* gest. Jan. 25 (0««).
Dejean, Ferdinand. — Lange Jahre
Regimenlsarzt in Münster, dann Wundarzt
in verschiedenen Gegenden Ostindiens,
endlich Arzt in Wien (M) (Br)^
geb. 4 728 etwa, . . . Bonn,
gest. 4 797, Febr. 23, Wien.
Diss. chemico-oeconomico-practica, qua pro-
ponitur historia , analysis chymica, origo et
usus oeconomicus sodae hispanicae, Lugd.
Bat. 4 773. Medicinisches.
Delafaye, s. Faye.
Delafontaine, Louis. — Diroctor d.
ficole des Arts~et-Meliers zu Beaupreau im
Dep. Maine-et Loire (LBN),
geb. 4 782, Mai 4 5, Rouen,
gest. 184 1, Sept. 22,
Mem. sur les rouages en göneral et sur les di-
vers engrenages (Compt. rend. delaSoc. libre
d'Emulationi ä Rouen 4806). Recherches sur
les moyens d'obtenir la desiccation la plus
prompte et la moins dispendieuse pour les
Operations de la teinture (Ann. d. Arts et Ma-
nufact.).
Delafosse, G ... — Prof. d. Minera-
logie bei der Facultät d. Wiss. in Paris,
Prof. d. Botanik an d. ficole normale, Ad-
junct am Museum d'hisloire naturelle. Seit
4 857 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Paris (St. F.),
geb. 4 79 6, .. . St.-Quentin.
Notions ^l^raentaires d'hisloire naturelle, V^.^
edit. 3 vol. 4 8", Paris 4 839. Recherches sur la
cristallisationconsideröesousJesrapportsphy-
sique et mathömatique ; sur la structure des
cristaux et sur les phönomenes physiques qui
en dependent (Mem. Sav. Strang. VIII, 4 843).
M6m. sur une relation importante qui se ma-
nifeste, en certains cas, entre la composition
atomique et la forme cristalline etc. (Compt.
rend. XXVI, 4 848 et XXXII, 4 854). Sur la
structure des cristaux et sos rapports avec les
propr ietes physiques et chimiques (Ib. XLIII,
4 856). Sur la vöritable nature de l'hemiedrie
et sur ses rapports avec les propri^tös physi-
530
Selambre
Beiaval.
540
ques des crislaux (Ib. XLIV, 1857). Sur I'cMe-
clricite des inineranx (Ann. Min. <«" Ser. III,
< a< 8) — .Mitarbeiter an FöruBsac's Bulletin u.
an d'Orbigny's Oict. univ. des sciences natu-
relles.
Delambre, J e n n B a p t i s t e J o s e p b.
— Erst Hauslehrer in Paris, dann Mitglied
{n92) un<I sputer (<S03) auch Secielär d.
Instituts, Mitgl. d. Längenbureaus, seit des-
sen Gründung im J. 1795, und naoh La-
lande's Tode (1807) Prof. d. Astronomie
am College de France (Mem. Par. lYJ (B)
(BC) (BS) (BN) (Oett),
geb. n49, Sept. 19, Amiens,
gest. <822, Aug. 19, Paris.
Tables de Jupiter et Saturne, Paris 1789. Ta-
bles da Soleil, de Jupiter, de Saturne, d'üru-
nus et des satellites de Jupiter (in Lalande's
Astronomie), Ib. 1792. Möthodes «nalytiqucs
pour la dötermlnation d'un arc du ni^ridien,
Ib. 1799. Tables trigonom^triques döcimales,
calculöes par Borda, revue.s et augmentöes,
Ib. 180 f. Tables du soieil, Ib. 1806. Hase du
syslenne melriquo dreimal ou Mesure de Tarc
du möridien compris entre les paralleles de
Dunkerque ei Barceione (ausgeführt 1792 u.
d. folg. Jfahre mit Mechain u. LelaEibre: 3 vol.
4®, Ib. 1806, 1807U. 1810. Rapport his^orique
sur les progr^s des sciences mathömutiques
depuis 1789 etc. Ib. 1810. Ahr6g6 d'astrono-
mie etc. Ib. ISIS. Astronomie theorique et
pratique, 3 vol. 4", Ib. 1814. Tables öcliptiques
des satellites de Jupiter, Ib. 1817. Histoire de
l'Astronomie ancienne, 2 vol. 4", Ib. 1817. Hi-
stoire de l'Astronomie au moyen äge, 1 vol. 4*,
Ib. 1819. Histoire de l'Astronomie moderne,
2 vol. 4*. Ib. 1821. Histoire de l'Astronomie
au IS«* siede, 1 vol. 4", Ib 1827 (posthum).
Histoire de la mesure de la terre (postb.). —
Sur les ölöraenls de l'orbite solaire etc. 2 Ab-
handl. (M6m. Berl. 1785—86). Om paralfax-
vinklars utröknande (Vet. Acad. Handl. 1788).
Röduction ä ecliptique etc. f.Möm. Turin. IX,
1790). De l'usage du caicul difTerentiel dans
la construction des tables astronomiques (Ib.
X, 1793). De la projection stör^ographique
(M^m. Institut V, 1804) Rapport etc. sur les
grandes tables trigonomötriques decimales du
cadastre (Ib. id. et M(^m. Soc. Savantes et Litt.
T. I). Sehr viele Aufsötze, Notizen etc. in d.
Conu. des tems, Bull. soc. philomat. etc.
Delam^therie, s. Metheric.
Delans^es, s. D e s 1 a n g e s.
Delarbre, Antoine. — Pract. Arzt
in Clennont-Ferrand, Dep. Puy-de-Döme,
seit 17 49 (B) (BN) (Q),
geb. 17 24, . . . Clermont-Ferrand,
gest. 1811,
Essais topographiques et d histoire naturelle
du Monl-d'Or et ses environs, 1785. Sur la
formation et la dislinction des basalfes eii boule
dedifförentsendroits d'Auvergne (Journ. phys.
4787). Mit Quinquet: Sur le pechstein de Mes-
nil-Montant(Ib. 1787). Mit Dem selb. \ Expr.
faites dans les vues de reconnaitre si difforen-
tes rövivifications et sublimations du feü ope-
rees par des moyens chimiques acqujerent
constamment des propri^tös magn^tique» po-
laires (Ib. 1787).
Del<u*oolie, s. Roche.
Delaunayi Louis. — Gre/Iier du opn-
seil des domaines et linance.s des Pays-
Bas. Mitgl. d. Acad. d. VV'iss. zu Brüsgel
seit 177C {BS; (BN),
geb. 1740, Niederlande^
gest. nach 1805, . . . Wien.
'Iraito sui- I'histoire naturell« de la Mineralo-
gie, Paris 1780. Essai .sur rhistoiie naturelle
des roches, St Fetersb 1786 (Von d. Peters-
burger Acad iiekroiit; Mineralogie ties A«-
ciens, 2 vol. 8'*, Bruxell. 1803. Sur Tohgine
des fossiles accidenlelles des provinces be -
giques (Menj Brux. T. II, 1780). Sur i'Or-
chaiquo des anciens {\h. id.) . Sur la substance
connue <les anciens gous le nom de pierre sai
cophage (Ib. IV, 1783). Sur les crislallisations
d'eau (Ib. V, 1788). Sur quelques substanceis
minörales cristallisces par retrait (Ib. id.).
Delaoaay, Charles Eugene. —
Prof. d. Mathematik an d. ^Icole polytecb-
nique. Ingenieur des Mines. Mitgl. d. AcaH.
d. VViss. zu Paris seit 1855 (AM) (BEP),
geb. 1816, Apr. 9, . . .
Gours (^l^mentaire de mäcanique, 3™*= odlt.
Paris 1854. Traite de M6canique rationelle,
1 vol. 8*, Paris 1856. Sur Ja theorie de la pr6-
cession des ^quinoxes (Compt. rend. XII, i s^l ) ),
Sur la surfuce de revolution dont la courbqre
moyenne en chaque point est constanle (tb.
XIII, 1841). Caicul de deux perturbations
d'L'rimus etc. (Ib. XIV, 1842). Sur la ligne de
longueur donnee qui ronferme une aire maxi-
muui sur une surface (Ib. XVII, 1843). Mem.
sur une nouv. mölhode pour la dClermination
du mouvement de la lune (Ib. XXII, 1846).
Nouv. theorie analytique du mouvement de la
lune (Ib. XXIII, 1846). Sur une möthoded'in-
t6gration applicable au caicul des perturba-
tions des planstes et de leurs satellites Mb.
XXX.X, 185.5) Sur le caicul des vanations
(Journ Kcole polytechn. No. XXIX, 1843).
Determination <le l'iniegral definie
/ log(4— 2acosx+a»)dx
./o
(Liouville, Journ. ill, 1838). Sur la theorie de
l'engrenago de White (Ib. V, 1840). Sur un
thöoreme de mccanique (Ib. id). Sur la di-
stinction des maxima et des minima dans les
queslioiis qui d^pendent de la möthode des
variations (Ib. VI, 1841). Mem. sur la theorie
des marccs (Ib. IX, 1844, auch Compt. rend.
XVII).
DelauBaye, s. A u I n a y e.
Delaval, Hdward Husscy. — Es-
quirc üf Soalon -Delaval, Norlhumberland,
541
Delesse
Beliild.
642
and Do^lington, Lincolnshire. Mitgl. d. Roy.
Society (UM. 18 14;,
geb. 17 i9, .
gest. t3ii, kiiu^. t4, London.
All experiml'ntai inquiry into tbe cause of thü
changes of cotours in opake and c^loured bo-
diesotc. Lon(!.1777 (Auch: M6m.Be:! '.774).
Experimental inqwiry Into Ihe cause« of the
permanent colouns of ftpake^ bodles, Warr.
1785 (Auch: Mem See. Manchest. Vol. U).
Klectricol experitneuts and ohservalions (Phil.
Tr. 4 759). An accotmt of t^« efTects of light-
uing etc. (Ib. 1764). On (Ut agreement be-
tween the specific gravUljs of ihe severn! m«-
itls aod their colours, wjjen anited to glass
(Ib. 1765).
Dolesse, A c h i 1 1 e. —- In^tenieur des
Mines. Prof. d. Geologie und Mineralogie
bei d. Facultjit d. Wiss. zu BesanVion (AM)
fOrJ,
geb. 1817, Febr, 3, Metz.
Sur le dipyre (Compt. rend. XVIII, < 844) Ana-
lyse de la grcenowite (ib XIX, <844). .-^ur un
nouvcl hydrosilicate d'aluraine et de pota»se
(Ib. XXI, 4 84 5). Sur la sisrnondine, sur 1«
talc et la st^atile etc. (Ib. XXII, 4 846. Sur uh
nnin^ral nouvoau, buratite (Ib. XXIII, 4 846).
Sur la Constitution minöralogiqiie et chimique
des roches des Vosges (Ib. XXIV et XXV, 4 847).
Procedö inecanique pour determiner la com-
po«ition des roches (Ib. XXV). Etüde de quel-
ques phenomenes pr6sent6s par leg roches
lorsqu'elles sont en fusion (Ib. id.). Sur l'ar-
kose dans les Vosges (Ib. XXVI, 4 848). Sur ia
protof^ine des Alpes (Ib. XXVII, 4 848). Sur la
diorite orbiculaire de Corse (Ib. id.). Sur le
pouvoir magnetique des mineraux et des ro-
ches (Ib. XXVII, 4 848 etXXVlIl, 4 849). D»
des verres provenant de ia fusion des roches
(Ib. XXX, 4 850). Sur la diorite du Pont-Jean
(Ib. id.). Sur l'euphotide (Ib. id.). Sur la va-
riolite (Ib. id.). Sur ia Serpentine de» Vosges
(Ib. XXXI, 4 850). Sur l'associatlon des mine-
raux dans les roches qui ont un pouvoir ma-
gnetique 6lev6 (Ib. id.), Sur les varialions des
roches granitiques (Ib. XXXV, 4 852). Sur les
roches globoleuses (Ib. id.). Sur le granite (Ib.
XXXVl. 4 853). Carle hydrographique sou-
terraine de la ville de Paris (Ib. XXXXII, 4 856).
— Sur les proprietes pyro-6lectriques des mi-
neraux (Ann. Min. 4« sör. VIII, 4 845). Sar la
damourite (Ib. id.). Sur la eoraposition chi-
mique de quelques mineraux (Ib. IX et X,
4 846). Hydrocarbonate de zinc, de cuivre et
dechaux, d'unecomposition nouv. (Ann.chim.
phys. 3«^ Ser. XVIII, 4 846). Sur le porphyre
rouge antique (Ib. XXX, 1850). Etc.
Delffs, Friedric^i Wilhelm Herr-
in an n. — Dr. Med. et Phil., folgweise
Privatdocent, ausserordenll. und ordentl.
Prof. d. Chemie an d. Univ. zu Heidelberg
(OrJ,
geb. 1812, Apr. 21, Kiel.
Die reine Chemie In ihren Grundzügen dar-
gestellt, 2Thle. 3. Aufl. 4813. Stöchiometri-
.scher Commentar zur Pharmacopoea Badensis.
— Galvanische Corobinationen (Pogg. Ann.
A'XXVni, 4 836 u. XLIV, 4838). Zar Chemie
des Urans (Ib. LV, 4842). Analyse des Leon-
hardits (Ib. LIX, 4 843). Neues vereinfachtes
Gasometer {II». LXXIX, 4 850). Verbesserte
•Darstellung d. Fumarsäure (Ib. LXXX, 4 850).
Leichte Darsteil, d. Helmtns (Ib. id.). über d.
traubensaure Kali-Natron (Ib. LXXXI, 4 856).
Vereinfachte Darstell, d. Harnsäure aus Schlan-
gen-Excremenlen (Ib. id.). Brechungsexpo-
nent zusammengesetzter Aetherarten (Ib. iö.).
Ober Oenanthather und Oenanthstture (Ib.
LXXXIV, 4854). Neues Verfahr, zur Gewinn,
d. molybdünsauren Ammoniaks (Ib. LXXXV,
4 852). Über Cocinon (Ib. LXXXVI, 4852).
Über d. Laurin (Erdmano'sJourn. LVIII, 4 853).
Über Ailoxan (Ib. id.). Über Siedepuncte, spe-
cif. Gewichte u. Brechungsexponenten mehrer
organ. Flüssigkeiten (Li«b. Ann. XCII, 4 854).
Delflao (Delphinus) , Federig o. —
Prnet. Arzt in Venedig, spUterProf.d. Astro-
nomie an d. Univ. zu Padua (BS) (BN), *
geb. I 477, . , . Padua,
gest. 4 547, . . . Padua.
De fluxu et refluxtt aquae maris, subtilis et
erudita disputatio. De motu octavae sphaerae,
Venet. 4 559. Annotationes in tabulas Alphon-
sihas. über de phaenomenis sublunaribus et
ast^oinomica parallaxi.
* AVftU tn : Acaclemift veneta seu della fama, in du-
quMUonem vocRta actore et auctore J. G. L u n x e,
Lip». 18»!, p. 12«.
Delfillo (t)eiphinos), Giovanni An-
tonio. — ^ Lector primarius d, Metaphysik
in Bologna vtiti 1553 — 59, dann Provincial
d. Franciscaner [Ms. BJ (Wd),
geb. 1506 etwa, . . ^ Casale,
gest. nach tSBO
Tractatus de globis Coclestibus et motibus,
Bonon. 4559.
Delisle (De l'Isle), Claude. — Erst
Advocat, dann Privatlehrfer der Geschichte
in Paris, Pen.sionär des Herzogs v. Orleans
und Censor (B) (BNJ,
geb. l644,Nov. 5, Vaucouleursb. Toul,
gest. n 20, Mai 2, Paris.*
Traite de Chronologie, 3 vol. S*, Paris 4 730.
Introduction a la geographie avec un traite de
lasp&^jre, Ib. 4 746.
. ♦ gmt. 1726, Mai 2 (Q).
Dellsle, Guillaume. — Sohn von
Claude. Erster Geograph des Königs. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Paris von '4702 an
(Mem. Par. 4 7 26; (Ni.lX) (B) (BN) (Q),
geb. 1675, Febr. 28, Paris,
j gest. 4 7 26, Jan. 25, Paris.*
Mehr als 4 00 Landkarten, worunter eineWelt-
l karle von 4 724. In d. M^m. d. Paris 42 Ab-
543
Belisle
BcOla Valle.
544
handlungen , z. B. : Observation sur la Varia-
tion de l'aiguille aimant^ par rapport ä la carte
de Mr. Salley (Ann. 4 7i0j. Jiistification des
mösures des Anciens en matiere de geographie
{Ann. 17H). Determination g6ograpbique de
la Situation et de I'ötendue des differentes par-
ties de la terre (Ann. 4720). Im Journ. d. Sa-
vans 9 Aufsätze u. in d. Mem. deTrevoux drei.
♦ gest. Jan. 5 [BN).
Delisle, Joseph Nicolas. — Bru-
des Vorigen. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in
Paris von 47< 4 an, 1725 von Peter d. Gr.
nach Petersburg berafen u. Mitgl. d. dorti-
gen Academie bis 17 47, wo er wieder nach
Paris zurückkehrte und seine frühere Stel-
lung einnahm (Mem. Par. il 68] (B) (BN),
geb. 1688, Apr. 4, Paris,
gest. 1768, Sept. H, Paris.*
Abr^gö des mathämatiques, ä l'usage de S. M.
Imperiale de toutes les Russies (mit J. Kerr-
mann), 3 vol. 8*, Petersb. 4 728. M6moirespour
servir ä l'histoire et aux progres de l'Ästrono-
mie, de la Geographie et de la Physique, Ib.
4 738 (Darin die Beschreibung seines Thermo-
meters, worüber auch Phil. Transact. 4 736).
Eclipses circumjovialium etc. ad annos 4 734,
4 738etmensespriores4 739 (edirtV. Ch. Kirch),
Berolin. 4 734. Mömoires sur les nouvelles d6-
couvertes au nord de la mer du Sud, Paris
4 752. — Sur Tobservalion des solstices (M6m.
Par. 4 74 4). Sur l'atmosphere de la lune (Ib.
4 74 5). Sur un anneau lumineux observö dans
les eclipses totales de soieil (Ib. id.). Sur les
projections des eclipses sujettes aux parailaxes
etc. (Ib. 4 748). Detail de l'experience de la
refraction de l'air dans le vuide (Ib. 4 74 9).
Construction facile et exacte du gnomon pour
regier une pendule au soieil (Ib. id.). Mem.
pour trouver la parallaxe de Soieil par le pas-
sage de Mercure sur le disque de cet astre (Ib.
4 743). Observat. du thermometre faites pen-
dant les grands froids de la Siberie (Ib. 4 749).
Sehr viele astron. Beobb. in d. Mem. v. Paris,
Berlin u. Petersburg, zum Theil mit seinem
Bruder Louis. — Er soll zuerst Pulversignale
zu Langenbestimmungen in Vorschlag gebracht
haben.
♦gest. Sept. 12 (Q)( TA).
Delisle de la Croyöre,* Louis. —
Bruder des Vorigen. Mitglied d. Acad. d.
Wiss. zu Paris. Begleitete seinen Bruder
Joseph Nicolas nach Russland, und bereiste
die Polarregionen desselben in astronom.
Hinsicht bis Kamtschatka (B) (BN),
geb Paris,
gest. 4 744, Od. 22, Awalscha.*»
Recherches du mouvement propre des etoiles
fixes, par des obsecvations d'Arcturus faites
par Ficard, et comparees avec des pareil ob-
servations faites au Luxemburg (Mem. Par.
4 727). Determiuationes latitudinum variorum
locorum Ruthenici imperii etc. (Comment.
Petr. III, 4 732). Observatiolongitudinispenduli
simpücis facta .4rchangelopoli (Ib. IV, 4 735).
*DelaCroyere der Muttername.
** gest. Nov. 2 {A) wohl N. Styls.
DeUvifl, Heinrich Friedrich von*
— Erst Arzt in Wernigerode (4 743 — 47),
dann Adjunct d. Landphysicats in Bayreuth
und darauf (4749) Prof. d. Medicin au d.
Univ. zu Erlangen. Mitgl. und später Prä-
sident d. Leopold. Academie (M) (ANC),
geb. 4720; Juli 8, Wernigerode,
gest. 4794, Oct. 22, Erlangen.
Gedanken \^n der anziehenden elektrischen
Kraft, Wernigerode 1744. Rudera terrae muta^«^
tioniina particuiariunfi testes possibilis, proÄ-?',
luvii universalis testibus non habenda, Lips. et
Guelphb. 4 747. Chordaein clavlchordiosponte
sonura edentes (Act. Acad. Nat. Cur. VIII).
Phosphorescentia lapidum et gemmarum (Ib.
IX). Beobb. bei einem Versuch mit dem schnell
schmelzenden Pulver (Crell, Ann. 4 784). An-
derweit. Notizen daselbst 4 784— 86 u. 94. Un-
tersuch, überd. Entstehung d. Dendriten, ira-
gleichen d. Dianenbaums (Erlanger Gelehrt.
Anzeigen i7%9f. Von d. Bewegung d. Regen-
bogens (Ib. 4760). Von d. Figur d. Hagels (Ib.
id.). Gab heraus: Frönkische Sammlungen von
Anmerkungen aus der Naturlehre, Arzeney-
gelahrlheit u. Ökonomie, 8 Bde. Nürnb. 4 755
— 68 (Darin viele naturhist. Notizen). — Viele
Dissertationen und sehr viele raedic. Schriften.
Delius, Christoph Traugott. —
Nachdem er zu Wien Katholik geworden,
successive Markscheider (4 756), Bergver-
waller (4764), Ober-Bergverwalter und
Beisitzer im Bergcollegium (4 764), so wie
Prof. d. Metallurgie u. pract. Chemie an d.
Bergacademie zu Schemnitz, später Wirk!.
Hofrath u. Referent in Bergwerks- u. Munz-
sachen zu Wien. Mitgl. d. Leopold. Acad.
(M) (N. Act. Acad, Cur. VIIj,
geb. 4 728, Wallhausen, Thü-
ringen,
gest. 4 779, Jan. 2 4, Florenz.*
Abhandl. vom Ursprung d. Gebürge und der
darin befindlichen Erzadern, Leipz.4 770. An-
leitung zur Bergbaukunst, 4 Bd. 4**, Wien 4 773
(Französisch von Schreiber, 2 vol. 4*, 4 778).
* Auf einer Reise in die Bäder ?on Pisa.
Della Valle, G u g 1 i e 1 m o. — Mino-
rit, folgweise Prof. d. Theologie an d. üniv.
zu Siena und Vorsteher einer Privat-Lchr-
anslalt daselbst, dann in Rom Secretär sei-
nes Ordensgenerals und zuletzt Guardiano
del convento generalizio de' S. S. XII Apo-
stoii rrp.vi;,
geb. 4 746, Mondovi,
gest. 4 79 6 etwa, . . . Rom.
Su la manlera di fare i vini; lettera a Cand.
Pistoj, Prof. di matcraatica in Siena. Osser-
545
Dellebarre
Deine,
546
vazioni sul lerremoto senlitosi in Siena nel
gennajo del 4 78<. Sul Vulcano di Gavillo e
suir origine del legno fossile che vi arde.
Dellebarre, Louis Fran^ois. —
Meclianicus und Opticus, von n90 bis
\^0i in Holland lebend, dann in Paris
(Voigt's Mag. X},
geb. 1726, . . . Abbeville,
ges<. 1805, . . . Paris.
Mein, sur les differences de la conslructiun du
microscope, Leyd. 1777. Difföre.noes des efTets
du grand microscope universe! achromatiqtie
de L. F. Dellebarre (Ga-z. litt. inVj. Gab auch
< 782 die Beschreib, eines aus d. Pflanzenreich
gewonnenen Mikrometers.
DeHmann, Friedrich. — Prof. d.
Mathematik am Gymnasium zu Kreuznach,
früher Lehrer am Progymnasium zu Äleurs
(Progr. Kreuzn. Gymn. 1 840j,
geb. <805, . . . Kettwig a. d. Htihr.
Über d. Conlomb'sche Drehwaage als Elcktro-
skop (Pogg. Ann. LIII, 1841). Über Oersted's
Elektrometer und ein neues Inj^niinent der
Art [Dellmann's Elektrometer] (Ib. LV, 184 2).
Über d. Volta'schen Fundamental -Versuche
(Ib. LVIII, 18.4 3). Über sein Elektrometer (Ib
LXXXVI, 1852). Über Luftelekt.ricitat (Ib
LXXXIX, 1853). Höhenrauch ist Rauch, nach
Beobachtung der Luftelektricittit (ib. id.). Re-
sultate zweijähriifcr Beobb. d. Luftelektricität
(Ib. XCl, 1854). '
Delphinus, s. D e i f i n o. ^
Delprat, Isaac Paul. — Oberst-
Lieutenant im holländischen Genie-Corps.
Deputirter der zweiten Kammer. Mitgl. d.
königl. niederland. Acad. d. VViss. (Or),
geb. 17 93, Nov. 25, Haag.
Grondbeginselse der Statica en Dynamica,
Breda 184 0 et 1848. Grondbegins. der Werk-
tuigkunde, Ib. 1842. Over de uitwerking der
lading in het geschut op den terugloop , Ib.
1849. Verhandl. over de drukking van aarde
tegen bekleedings muren etc. DelttlSäl. Ver-
handl. over de beweging van voortgeworpene
lichamen, den tegenstand der lucht, elc. Ib.
1826. Verhandl. over de gedaante en afme-
tingen der gewelven, Haag 1834.
Deluc, Jean Andre. — Mitglied des
Rathsder'Zweihundert in Genf, dann (nTO)
Vorleser der Königin von England und dar-
auf (von 1798 bis an sein Ende) Prof. d.
Philosophie und Geologie an d. Univ. zu
GÖtlingen, lebte aber niemals dort, son-
dern abwechselnd in London, Berlin, Han-
nover und Braunschweig (P) (GM, \%M)
(BN) (Q),
geb. 17 27, Febr. 8, Genf,
gest. -1817, Nov. 7, Windsor.*
Recherches sur les inödifications de l'atmo-
sphere etc. 2 vol. 4*, Paris 1772, nouv. edit.
Poggendorff. flandifī terbuch.
4 vol. 8", Ib. 1784. Voyage dans les montagnes
de Faucigny, 1772. Observations barometr.
sur la profondeur de mines du Harz (zwei Ab-
liandl), Lond. 1777—80. Essai sur la pyro-
metrie et l'arf^ometrie etc. Ib. 1779. Lettres
physiques et morales sur l'histoire de la tcrre
et de l'homme, 6 vol. 8^ La Haye 1778—80.
Nouv. Idees sur la Meteorologie, 2 vol. 8*,
Paris 1787. Lettre ä Blamenbach sur l'histoire
physique de la terre, ib. 1798. Abrege des
principes et des faits concernant la cosmologie
et la goologie, Brunswick 1802. Introduktion
ä la physique terrestre, par les fluides expan-
sibles etc. 2 vol. S**, Paris 1803. Traitc ele-
mentaire sur le fluide ölectro-galvanique, 2 vol.
8", Ib. 1804. Traile 61ementaire de geologie,
Ib. 1809. Voyage geologique dans le Nord de
lEurope, 3 vol. 8", Lond. 1810. Voyage g6o-
logique en Angleterre, 2 vol. 8", Ib. 1811.
Voyages g^ologiques en France, en Suisse et
en Aiiemagne, 2 vol. 8<>, Ib. 1813. Abr«^ge de
Geologie, Ib. 1815. — On a new hygrometer
(Phil, Tr 1773). A second paper on hygro-
metry (Ib. 1791). On evaporation ;Ib. 1792). —
Sehr viele Aufsätze, meist in Form von Briefen,
im .lourn. de Physique, z. B, : Sur rhygrometre
de baieine (1 788) ; sur la chaleur, la liqu6fation
et r^vaporation (1790); sur les vapeurs etc.
(1790) ; sur la pluie (1790) ; sur le fluide 6le-
clrique (1790) ; sur le cours de fluide eleclrique
;i791) ; sur la chimie moderne (1791) ; sur Tan-
neau de Saturne (1792) ; sur la gravite (1793) ;
sur les refractions astronomiques (1793) ; etc.
* gest. Nov. 8 (.V. II).
Deine , G u i 1 1 a u m e A n t o i n e. —
Bruder des Vo'igen. Mitgl. des Kalbs der
Zvveihuudett in Genf (B) (BN) fQj,
geb. 17 29, ..... Genf,
gest. 1812, Jan. 26, Genf.
Begleitete seinen Bruder auf dessen Alpenrei-
sen und lieferte Beitrüge zu dessen Letlres
physiques, Recherches sur les modilicat. de
l'atmosph^re etc. ; machte geolog. Reisen nach
dem Vesuv u. Aetna und veröfl'eritlichte viele
Aufsätze geolog. u. mineralog. Inhalts, z. B. :
Sur la masse de fer de Sibc^rie et sur les pierres
supposees tombees de Tatmosphere (Journ.
Min. XI, 1802 u. Xlll, 1803). Nouv. observa-
tions sur les volcans et sur leurs laves (Ib.
XVI, 1804 u. XX, 1806), ferner 21 Aufsatze im
Journ. de Phys., \B in d. Bibl. britann. und
6 im Mercure de France.
Deiue, Jean Andre. — Nefl*e der
beiden Vorigen. Auch Mitglied des Raths
der Zweihundert ni Genf fMe7n. Soc. Geneve
T. XI ;,
geb. n63, Oct. 16, Genf,
gest. 1847, Mai 14, Genf.
Sur le mode de formation des roches primi-
tives (Bibl. britann. 1809). Refutation de l'hy-
pothese d'un auteur anonyme sur la formation
des vallees (Bibl. univ. 1815). De la viatiere
premiere des laves et preuves de la c«.mi uiu-
nication des eaux do la mer avec le loyet des
35
547
Delvaux de Fenöe
De Morgan.
548
volcans (Ib. 1816). Si le soleil peut 6tre peu-
ple d'etres vivants (Ib. 1820). Considörations
sur la stabilit^ des montagnes (Ib. id.). Sur ia
chaleiir Interieure de Ia terre (Ib. 1S2<). Con-
siderations sur le gisement des os fossiles d'6-
lephants et sur les calastrophes qui les ont
enfouis (Ib. 1823). Examen de i'opinion gen^-
i'alement regue en Suisse que les neiges des
montagnes influent sur Ia temperature de l'air
dans les plaines voisines (Bullet, de Ia See.
helvet. des scienc. nat. Berne, 1818). Sur la
formation du VaÜon de Moutiers (Ib. 4 818 et
1819). Sur les blocs de graoit et autres pierres
6parses en divers pays (Ann. chim. phys. VIII,
1818). Sur les blocs des roches primitives
6pars dans certaineg vall^es de ia chaioe du
Jura (Ib. XII, 1819). Des glacieres naturelles
et de la cause qui forme la glace dans ces ca-
vit^s (Ib. XXI, 1821). Mem. sur les phöno-
menes des grandes pierres primitives alpines
distribuees par groupes dans le bassin du Lac
de Gen6ve etc. (M6m. Soc. Pbys. et d'Hist.
nat. Genöve, III, 18J6).
Delvaus de Fenffe, Jean Charles
Philipp Joseph. — Dr. Med., folgweise
Prof. d. Physik am Lyceuna zu Lültich (181 0),
Prof. d. Chemie u. Physik an d. Acad. da-
selbst (I8H), Prof. d* Chemie am College
superieur {\8\i) und Prof. in d, Facult. d.
mathemat. u. physikal. Wiss. d. Univ. da-
selbst (1817), seil 1837 emeritirt. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Brüssel seit < 811 (BAB),
geb. 178*2, Juli 2S, Rochefort (Namur),
(lebte noch 1855).
Analyse d'un minöral trouvö ä Berneau, Prov.
Li^ge (Bull. Acad. Brux. V, 1838).
Demaohy (de Machy), Jacques
Frangois. — Pharmaceut in d. Apotheke
des Hölel-Dieu, dann Ober-Apotheker im
Militärhospital von St.-Denis und darauf
Director der Central-Apotheke der Civil-
hospiläler. Königl. Censor [BJ (Q),
geb. 1728, Aug. 30, Paris,
gest. 1803, Juli 7, Paris.
Examen chimique des eaux de Passy, Paris
1756. Examen chim. des eaux de Verberie,
Ib. 1757. Instituts de chimie ou Principes 6\e-
mentaires de cette science, Ib. 2 vol. 1766.
Procödös chimiques, rang6s m^thodiquement
et definies. Ib. 1769. Econoniie rustique, Ib.
id. Recueil des disscrtations physico-chimi-
ques, Ib 1774. L'artdu destillaleur d'eau forte
et du liquorist. Ib. 1776. L'artdu vinaigrier,
Ib. 1785. Manuel du pharmacien, Ib. 2 vol
1788. — Observation sur la crörae du tartre
(M6m. Par. 1765). Sur ia nature des sels vo-
latils, tiräs des substances minöraies ;Ib. 1770).
Sur raromale des noyaux de plusieurs fruits
et notamment des myrobalans (Journ. Soc. d.
Pharmacieus de Par. T. I]. Sur une nouvelle
r<5sine existant dans le topinainbour (Ib. id .
Singularia quaedam de liquore fumante ex
stanno et raercurio sublimato parato (Nov.
act. Acad. nat. cur. IV). De diversitate colo-
ris olei destillati chamaemeli (Ib. id.). Hepar
sulphuris, vicem gerens liquoris ad detegen-
dam vinormn roangonisationem destinati (ib.
id.). — Übersetze Werke von Joncher, Pott
und Marggral ins Französische.
Demandre, Claude Fran^ois. —
— Abbe, Alraosenier der Pagen des Kö-
nigs S t a n i s 1 a u s , später Pfarrer von Don-
nelay (BS),
geb. 17 28 etwa, ,. Amance b. Vesoui,
gest. 1803, Dec. 3, Paris,
Erfand eine Maschine (P<^dale musculaire) zur
Bewegung von Fluss-Schiflfeo. Siehe darüber :
Observation sur Ia döcouverte de Vabb6 De-
ma&dre et sur le rapport, qui en a ^t^ fait, le
15 Janv. 1791, ä l'assembl^e nationale par l'a-
_cad4mie des sciences.
Demaroo, S a v e r i o. — Jesuit, Leh-
rer der Philosophie am Colloginm maxi-
mum in Neapel (CBJ. sj,
geb. l'J27, Nov. 5, Neapel,
gest. . . .? (lebte noch 17 85).
II fluido elettrico applicato a spiegare i feno-
meni della natura, Ancona 1771.
Demeste, J e an. — Dr. Med., MililUr-
arzt bei den Truppen des Fürstbischofs von
Lüttich (BLBJ (BJ,
geb. 17i3 etwa, ... Lüttich,*
^t. 1783, Aug. 20, Lüttich.
Lettre au Dr. Bemard sur la chimie, la doci-
masie, la cristallographie, la lithologie, le mi-
nöralogie et Ia physique generale, Paris 1779.
* geb. 1745 etwa, . . . {BLB).
Demoivre, s. Mo i vre, de.
Demokritos. — Griechischer Philo-
soph, lange Zeit auf Reisen in Klein-Asien,
P.ersien, Indien, Aegvpten und Aeihiopieo
(B) (BN),
geb. 470 (v. Chr), Abdera, Thracien,
gest. 3 62, ,
Schrieb unter Anderem : 1) 7t(Q\ XQotSy, von
den Farben ; 2) h-ntruaiÄara, eine Perspe-
ctive; 3; uxrivoyQttifCr], eine Optik.
Demonferrand , Jean Baptiste
Firm in. — Examinator an d. polytechni-
schen Schule in Paris (1825 — 44), Gene-
ral-Inspector der Universität, Vorsteher d.
Rechnungswesens irn Ministerium des öf-
fentl. Unterrichts (G. 1844^ (REP),
geb. 1795,
gest. 18 44, Jan. 22, Paris.
Manuel d'electricitö dynamique etc. Paris 1 828.
Zwei statistische Aufsatze im Journ. de l'Ecole
polyt. No. XXVI (1838) u. XXVII (1889).
De Morgan, s. Morgan.
549
DoüKHirs
Penzler.
5*50
OezftOars, Antoine Pierre. ^— Au-
genarzt in Paris, Titular-Witglied d. Acade-
raie de Medicine daselbst (BS),
geb. 1762, Dec. 16, Paris,
gest. <83 6, Oct. 4, Paris.
An retiiia iramediatum visionis Organum, Pa-
risiis <7S4. Prccis historique et pratique sur
les maladies des yeu\, Ib. <82r Mem. sur les
filamenls, taches mobiles, globules, et toiles
d'arraignöes tr^s-dcüccs qui paraissent vol-
tiger devaut U's ycui (Jüurn. deMedicine4 788).
Dempster, Goorge. — Advocat zu
Edinburgh , reicher Gutsbesitzer zu Dufti-
cben, Forlarshire. V ieijahriges Parlaments-
mitglied fBDS) (BS),
geb. 1735, b.Dundee,Schottl.,
gest. < 8 « 8, Febr. \3,
An account of the magnetic rncuotains of Can-
oay, an island of tan or Iwelve miles (Trans-
act. of the Soc. of Antiquariers of Scotland,
Vol. I}.
Denffbr (genannt Jansen), Johann
Heinrich. — Erbherr von Berghof in
Curland, Prediger zu Frauenburg ebenda-
selbst fRNJ (M),
geb. noo, Landgut Stuhrhof,
Curland,
gest. 4770, Dec. 13, Berghqf.
Alcberaistenlogic oder Vernunftlehre d. Schei-
dekünstler usw. Köoigsb. 4 762. Betrachtun-
gen über die Cometen, Mitau u. Leipz, 1770.
Befas.ste sich viel mit Goldnaachen.
Denham, Dixon. — Major in der
brittischen Armee. Machte mit Clap per-
ton und O.udney die Heise quer durch
Nordafriaka (BS),
geb. 4 786, Jan. i, London,
gest. 4 8 2 8, Juni 9 , Freelov^n, Goldküsie.
Siehe Clapperton.
Denis, Louis. — Erst Kupferstecher,
dann Geograph des Herzogs von ßerry,
später auch Ludwigs XVL (B) (BN),
geb. 4 7 25, . . ., gest. 4 794 etvi^a, . . .
Mappemonde physique, poHtique et mathö-
matique, Paris 4 764. Viele Karten a. Pläne.
Deitoet, J. . . — Gustos of Carisbrook
Castle, Isle of Wighl (An. B. 4 852;,
geb. 4 790 etwa,
gest. 4 852, Juli 4 0, Insel Wight.
Erfinder der berühmten »Dennct's Rockets«,
welche Tausenden von Schiffbrüchigen das
Leben gerettet haben.
Denso, Johann Daniel. — Profes-
.«^or und Rector der Stadtschule in Wismar,
früher Prof. am Groning'schen Collegium in
Stargard (M) (Archiv des Vereins d. Freunde
d. Naturwiss. in Mecklenb. Heft Vi;,
geb. 4 708, Dec. 2 4,Neu-Stettin,Pomm.,
gest. 4795, Jan. i, Wismar,
Physikalische Briefe, Stettin 4 750. Monatliche
Beiträge zur Naturkunde, 6 Stück, Berl. 4 7.52.
Physikalische Bibliotbe.k, Rostock u. Wismar
4 754 — 62. Übersetzung von Plinius' Historia
naturalis, Rost. 4 766.
Dent, Edward J... — übrmacher in
London.' Mitgl. d. Roy. Astronom Society
(ASM.XXli),
geb. . . ., ^Qsi. 4 8 53, .. . London.*
Ä desrription of the Dipleidoscope or Double-
retlecting Meridian and Altilude Instrument etc.
(von ihm selbst erfunden) 4'^ edit. Lond. 4 845
(Über diess Instrun^ent: Littrow in den Astr.
Nachr. XXII, S. 274 u. Encke, Ib. S. 305). On
the application of a glass balance-spring to
Chronometers (British Assoc. Reports, Meeting
III, 4 833). On a Chronometer with a glass ba-
lance-spring (ib. Meet. IV, 4 834). On the
effects of temperature on the regulators of
time-kceoers, and iroprovements in pendulum
(Ih. \ .ni, 4 838). Difference of Longitude be-
tweei) ireenwich and New-York determined
by moaris of Chronometers (Ib. IX, 4839). On
the rate of protected Chronometer Springs (Ib.
XII, 4 842). On a new Chronometer compcn-
sating balance (Ib. id.). On the rate of a pa-
tent com.pensating pendulum (Ib. id.). On a
methcd of suspending a ship's compass (Ib.
XV, 4 84 5). On a new portable azlmuth com-
pass (Ib. XVI, 4 846).
* Mehr vermochte der Secretär der Aetr. Soc. nicht r.n
erfahren.
Dontand, Pierre Göd^on. — Theo-
loge in Genf, der auch einige Male pre-
digte, es aber aus Gesundheitsrücksichten
aufgeben musste. Freund des 'älteren J. A.
Deluc (GS),
geb. 4 750, . ... Genf, gest. 4 780, . . .
Relations de differens voyages dans les alpes
de Faucigny , par MM. Dt. et D. (Deine) , Ge-
n6ve 8**. — In Deluc's »Lettres sur l'histoire de
l'homme et de la terre« finden sich von ihm :
RöOexions cosmoiogiques; Remarques sur les
dunes; Remarques sur l'etat de lair; Remar-
ques sur la chaleur. — Erhielt von d. Berli-
ner Academie das Accessit bei Bewerbung um
die Preisfrage: Est-il utile au peuple d'6tre
trompe etc.
Denys, Guillaume. — Geistlicher,
Prof. d. Hydrographie zu Dieppe, zuletzt
Prof. d. Theologie (BS),
geb. . . ., gest. 4 680 etwa, . . .
L'Artde naviguer perfectionneepar la connais-
sance de la Variation de Taimant ou Traitö de
la Variation de l'aiguille aimantee, Dieppe 4 666.
L'Artde navigaer dans sa plus haute perfection
ou Traite des latitudes, Ib. 4 673.
Denzler, Wilhelm. — Lehrer am
Schullehrerseminar zu Küssnacht (Or),
35*
551
Denzler
Derham.
552
geb. <8H, Apr. i6, Sulgen, Canton
Thurgaii.
Mathemat. Notizen (Mitlhl. d. naturf. Gesellsch.
zu Zürich, II, ^ 850 — 52). Über d Fundamen-
taisatz d. Methode d. kleinst. Quadrate (Ib. id.)-
Über d. Reduct. d. Complanation oder Qua-
dratur auf d. Cubirung, und d. Rectificat auf
Quadratur (Ib. III, -1853—55). Beitr. zur Ana-
lysis d. complex. Zahlen (Ib. id.). Welchen
speciellen Werlh von (1 +a+bij^'*"'''^ giebt
die Binoroialreihe, welchen d. logarithm. Reihe
für log. (1 +a + bi) usw. (Vierteijahrsschr. dies.
Gesellsch. '1856).
Denzler, Hans Heinrich, — Inge-
nieur u. Meteorologe in Zürich fOr),
geb. 1814, Febr. 27, Egiisau.
Die untere Schneegränze während des Jahres
vom Bodensee bis zur Sänüspitze. — Über die
Örtlichen Erdbeben zu Egiisau (Mitthl. d. na-
turf. Gesellsch. zu Zürich, Bd. I, 1 847-49).
Über d. Erscheinungszeiten und Erkennung
des Föhns (Ib. id.). Über einen meteorolog.
VVendepunct (Ib. id.). Über d. Oscillationen
d. Barometers zu Zürich v. 1837 — 44 (Ib. id.).
Andeutt. über d. Gang d. Temperatur in freier
Luft (Ib. id.). Über Höhenlage u. Klima von
Ober-Engadin (Ib. II, 1850 — 52). Über d. Fun-
keln d. Sterne (Ib. id.). Über eine Sinnestäu-
schung psychologischen Ursprungs (Ib. III,
1853—55). — Über die terrestr. Refraction
(Aslr. Nachr. XIX, 1842). Aufsätze in d. Hertha.
Deparoienx (de Parcieux), Antoine.
— Königl. Censor und Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Paris (Mem.Par. 17 68; (B) (BN)
geb. 1703, Oct. 28, Cessoux bei Uzes,
Languedoc,
gest. 17 68, Sept. 2, Paris.
Tables astronomiques, Paris 1740. Traite de
Irigonometrie recliligne etspherique, Ib. 1741.
Es.sai sur !es probabilites de la duree de la vie
huniaine, Ib. 1 74G. — Sur une machine a ele-
ver les eaux (M6m. Par. 1735J. Sur une ma-
chine pour tailler les verres objectifs etc. (Ib.
1736). Sur la maniere de tracer mechanique-
ment la courbure qu'on doit donner aux on-
des, dans les machines pour mouvoir les le-
viers ou balanciers etc. (Ib. 1747). Description
dun niveau (Ib. 1748). Sur la conduite des
eaux (Ib. 1750). Sur Uiic experience qui raon-
tre qua depense egale, plus une roue ä augets
tourne lentemcnt, plus eile iait d'eiretflb. 1 754).
Mem. dans lequel on demontre qne l'eau d'une
chute deslinoe 5 faire mouvoir quelqiie ma-
chino etc. peut toujours produire beau«"Oup
plus d'effet en agissant par son poids qu'en
agissanl par son choc etc. (Ib. id.). Sur une
source qui donne, vers la fin d'ötö, plus d'eau
la nuil que le jour (Ib. id ). Mem. dans lequel
on prouve que les aubes des roues, inues par
les courans des grandes rivi^res, feroicnt beau-
coup plus d'elTet. si elles ctoient incliiH'Os aux
ruyaus etc. (Ib. 1759). Sur le tirage dos che-
vaux(lb. 1760). Description d'un nouv. piston
etc. (Ib. 1762). Etc.
Deparcieux, Antoine, — Neffe des
Vorigen. Prof. d. Malliematik u. Phy.sik am
College de Navarre in Paris (B) (BN) (Q),
geb. 1753, Cessoux-le-Vieux,
bei Nimes,
gest. 1799, Juni 23, Paris.
Notions du caicul g6om6trique et d'astrono-
mie, 1778. Traite 6l6mentaire de raathema-
tiques. Traite des annuites ou des rentes ä
termes, 1 781 . Diss. sur le moyen d'elever l'eau
par la rotalion d'une corde verlicale sans fin,
Amst. 1 782. Diss. sur les globes a^rostatiques,
Par. 1783.
Derand, FranQois. — Jesuit, Leh-
rer d. Mathematik in den Collegien seines
Ordens zu Paris (J) (B),
geb. 158 6 etwa, . . Metz,*
gest. 1644, Oct. 26, Agde.
Architectura fornicum, oder Architecture des
voütes ou l'art des traits et coupe des pierres,
Paris 1643.
♦ geb. 1559 etwa, . . . (DF).
Derienes, Jean. — Jesuit, Lehrer d,
Mathematik in d. Ordenscoilegien zu Paris
und La Flöche (SBJJ,
geb. 1591 etwa, . . Dieppe,
gest. 1662, Juni 5, La Fleche.
Aphorismi physici, Flexiae 1646,. Tractus de
Algebra. Tabulae Canorienses seu Doctrina
luminarium practica, Par. 1643.
Derfilinger, Thaddaeus. — Ca-
nonicus, erst (1776 — 83) Prof. d. Gram-
maticalklasseh des Gymnasiums zu Kreras-
münster, dann Gehülfe von P* Fixlmill-
ncr und seit dessen Tode (1791) Vor-
steher der Sternwarte zu Kremsmiinster
(Astron. Nachr. III, p. 20.i;,
geb. l7 48,Dec. 19, Müllwangb.Gmün-
gest. 182 4, Apr. 18, Kremsmünster.
Astronomische Beobachtungen in d. J. 1796
— 1822 (Bode's Jahrb. f. 1800 — 1826), ferner
in V. Zach's monatl. Corr. V, VIII u. XXIII,
und d. Schrift, d. köngl. böhm. Gesellsch. d.
Wiss.
Derham, Samuel. — Arzt, Zeitlang
im St. Marien Magdal. College in Oxford (J),
geb. 1650, Gloucestershire,
gest. 1689, Aug. 26,
Hydrologia pliilo.sophica or an Account ofll-
miiiglon waters in NVarwickshire, Oxford 1685.
Derham, William. — Dr. Thcol..
nach Bekleidung verschioderter goisl lieber
Aemter, 1 6S9 Pfarrer (Rector; zu Upminsler
in Essex, daneben auch, von 1716 an,
553
Derosne
Desaguliers.
554
Canonicus von Windsor, Milgi. d. Royal
Society (BD),
geb. 1657, Nov. 26, Stoughlonb. Wor-
cesler,*
gest. «735, Apr. 5 (A.St.j, üpminster.
Physico-Theology or a Demonstration of the
being and attributs of God from his works of
creation, Lond. 4 7<3. Astro-Theology or a De-
monstration of the being and attributs of God
Irom a survey of the heavens, Ib. M\k. The
arteficial Clock maker or a Trealise of watch
and clock works, Ib. i714, k^^ edit. 4 734. —
On portable barometers (Phil. Tr. 1698). A
contrivance to measuring the height of the
mercury in the barometer, by a circle of one
of the weather plates (Ib. id.). Observations
on the spots of the sun (Ib 4 703 et 4 7H). An
instrument for seeing the sun, moon or stars
pass the meridian of any place etc. (Ib. 4 704).
Experiments on the motion öf pendulura in
vacuo (Ib. id ). Account of some magnetical
experiments and observations (Ib. 1705). Con-
cerning a glade of light observed in the hea-
vens (Ib. 4 706). A pyramidal appearance in
the heavens (Ib. 4 7ü7j. Experiments and ob-
servations on the motion of sound (Ib 4 708).
Concerning Ihe migration of birds (Ib. id.). On
the subterraneous trees in Dagenham, Gounty
Essex (Ib. 4 712). An accountofthe rain which
falls every year al üpminster for 4 8 years (Ib.
4 74 4). Extracts from Mr. Gascoigne's and Mr.
Crabtree's Letters, proving Mr. Grascoigne to
have been the inventor of the telescopic sights
of mathematical instruments etc. (Ib, 4717).
On the meteor called the Ignis Fatuus (Ib. 4 729).
Observations of the appearances among the
fixed Stars, called nebulous stars (Ib. 4^33).
Experiments on the vibrations of pendulums
(poslh. ; Ib. 4 736). — Im Ganzen 4 4 Aufsätze,
darunter viele meteorolog. Register. — Gab
auch 1726 Hooke's Philos. Experiments heraus
*geb. Nov. 16 {HL).
Derosne, Charles. — Apotheker in
Paris, Milgi. d. Acad. de Medicine daselbst
(BR. xcv;,
geb. . . ., gest. 1846, Sept. .., Paris.
Möm. sur l'opium (Ann. chim. XLV, 1803;
darin d. Entdeckung des Narcotins, des s. g.
Derosne'schen Salzes). Sur la formation de
l'elher acetique dans le marc de rai.sin (Ib.
LXVIII, 4 808). Mit seinem Bruder*: Sur la
destillation de Tacetate de cuivre et ses pro-
duits (Ib. LXIII, 4 807). Aufsätze im Journ. de
Pharmacie.
* Dieser, sein älterer Bruder Bernard, -war auch
Apotheker und Mitgl. d. Acad. d. Mediein zu Paris ;
er starb zwischen Juli 1S5.5 und Juli 1S56, wie aus
dem Mitglieder-Verzeichniss dieser Acad. hervorgeht.
Desaguliers (Des Aguliers) , Jean
Theophile. — Geistlicher, Sohn eines
protestantischen Geislliciien, der sein Va-
terland PVankreich in Folge der Aufhe-
bung des Edictes von Nantes verlassen
hatte. Von 4 7 0 2 — 1 2 (an Stelle von Keil)
Prof. d. Physik an d. Univ. zu Oxford, hielt
dann physikalische Vorlesungen in London
(173 0 auch in mehren Städten von Hol-
land), war darauf Pfarrer in mehren Orten
von England und zuletzt Caplan des Prin-
zen von Wales. Mitglied d. Roval Sociely
(BD) (Abr.yi) (HFP),
geb. 4 683, März 42, La Rocbelle,
gest. 17 44, Febr. 29, London.*
Fire improved , being a new melho.d of buil-
ding chimnies, so as to prevent their smoking,
Lond. 4 718. Phygico-mechanical Experiments,
4 vol. 8®, Ib. 4 717. A System of Experimental
Philosophy, proved by mechanics, 1 vol. 4*,
Ib. 4 749. A course of Experimental Philoso-
phy, 2 vol. 4", Ib. .4725, 27, 34, 45, 63. Dis-
sertation sur l'electricitö, Bordeaux 1742 (Ge-
krönt von d. Acad. daselbst). — 56 Abhandl.
in d. Phil. Transact., z. B. : Newton's experi-
ments on light and colours repeated (174 6).
A plane and easy experiment to confirra Sir
Isaac Newton's doctrine of the different refran-
gibility of the rays of light (Ib.). Concerning
the cause of the Variation of barometer (4 74 7).
Exprm. to provean interspersed vacuum (4 74 7
et 4 720). Exprm. made with Villette's burning
concave (4 74 9). A way for myopes to use te-
lescopes without eye-glasses (Ib.). Exprm. to
find, how much the resistance of the air re-
tards falling bodies (Ib.). Exprm. relating to
the resistance of fluids (4 724), On some at-
tempts made towards a perpetual motion (Ib.).
Haskins' engine to raise water by the help of
quicksilver improved (4 722). On the different
refrangibility ofcoloured light (Ib.). Exprm.
to prove that the force of moving bodies is
proportionable to their velocities (4 723). A
new contrivance to taking levels (1724). A
diss. concerning the figure of the earth (1724
et 1725). Exprm. concerning the cohesion of
lead (1725). Exprm. concerning the running
of water in pipes etc. (4 726). An attempt to
show how damps or foul air may be drawn
out of all sorts of mines (4 727) . A machine for
measuring any depth in the sea etc. (4 728).
Optical experiments etc. occasioned by Ei«-
zetti's optics (Ib). An attempt to solve the
phenomena of the rise of vapours, the forma-
tion of clouds, and the descent of rain (1729).
A proposition on the balance etc. explained
and confirmed by an experiment (Ib.). On the
crane, with improvements (Ib.). On Perault'f
new-invented axis in peritrochio etc. (1729 et
1730). An experiment explaining a mechani-
cal paradox [RobervaPs Waage] (4 734). An
exprm. to show that Ihe friction of the several
parts in a Compound engine may be reduced
to caiculation (1732). On the friction ofpul-
leys (Ib.). Machine for ventilatingrooms (4 735).
Calculat. of the velocity of air moved by the
new-invented centrifugal bellows (Ib.). At-
tempt to explain the phenomenon of the hori-
zontal moon appearing larger than when ele-
vated etc. supported by an experiment (4 736),
Some new statical experiments (i 737). Seme
555
Desains
Descartea.
&56
magnetical experinaenls (<738). On tbe cause
of elasticity (1739). Some thoughts and expe-
riments concerning eleclricity (Ib.). Electri-
ca! experiments made before the Roy. Soc.
(< 739 — 4 1 ) . Gonjectures concerninj? electricity
and the rise of vapours (1?39el 1 742). — Gab
heraus D. Gregory'! Elements ofcatoptrics and
dioptrics, with an appendix on reflecting te-
lescopes, <735, und übersetzte s^Gravesande'g
Pbysices elernenta niath. 17^0.
* Mourut dans un acc«« de. folie {HFP).
Desains, Edouard Franko is. —
Prof. d. Physik am Lycee Napoleon (vor-
mals College Henry IV) in Paris (Orj,
geb. 18 < 2, Juii 26, St.-Qiientin, Dep.
de l'Aisne,
Möra. sur la chaieur spöciflque de la glace
(Ann. chin). phys. 3"^* g^r. XIV, 4846). M6m.
sur la fusion du phosphore (Ib. XXII, 4 848).
Mem. sur ta Polarisation de ia iunaifcre reflö-
chie par le verre (Ib. XXXI, 4 854). M6m. sur
I'application de la theoriedes ph^nom^nes ca-
piilaires (Gorapt. rend. XXXIV, 4 852).
Desai&S, Paul Queutin. — Bruder
des Vorigen. Prof. d. Physik am Lycee Bo-
naparte (vormals College Bourbon) in Pa-
ris (Or),
geb. 1817, Juli 12, St.-Qnenlin, Dep.
de TAisne.
De l'action de l'lode sur le xanthate de potasse
etc. (Ann chioi. phys. 3"»« s6r. XX, 4847).
Alles Fol{.;ende mit F. Herri de la Provottaye:
Sur quelques produils dus h l'action röcipro-
que de l'ethal et du sulfure de carbone (Ib.
VI, 484«), Rechercb. sur la chnleur latente de
fusion de la glace (Ib. VIII. 4 843). Sur les lois
du rayonnement de la chaieur (Ib. XII, 1844).
M6m. sur le rayonnement de la chaieur (Ib.
XVI. 4 846 et XXII, 4 848). M6m. sur la Pola-
risation de ia chaieur (Ib. XXVII, 4 849 et
XXVIII, 1850). M6m. sur les anueaux colo-
rCes (Ib. XXVII). Rotation du plan de Polari-
sation de la chaieur produite par le magn6-
tisine (Ib. id j. M6m. sur la poIarisation de la
chaieur par refraction simple (Ib. XXX, 4 850).
Möm. sur Ia rcflexion de Ia chaieur (Ib id.).
Mem. sur la determination du pouvoir absor-
bant des corps pour la chaieur ravonnante
(Ib. id.). M^m sur le pouvoir rotatoire qu'ex-
cercent sur la chaieur l'essence de tcreben-
thine et les dissolutiohs sucr^es (Ib id.) Mem
sur 1q Polarimetrie de Ia chaieur (Ib. XXXII,
4 854). Mem. sur la diffusion de la chaieur
(Ib. XXXIV, 4 862). Sur le refroidissement par
les gaz ;Compt. rend. XXII, 4846) .Mfiii. sur
la rcflexion des (lifT esp^ces de la chaieur par
des metaux (Ib. XXVIII, 1849). Sur la qua-
lil6 des rayons de chaieur emis par des Corps
diflerents, ä möme touiperature (Ib. XXXIV,
4852). Equilibre de la lemj>«5raturc dans les
enceintes etc. Ib. XXXVI, 4 833). Kollexion
c.e la chalear ob.scure sur le verre et sur le
sei gemme fib XXXV II, 4 853). Recherches
sur les substancf^.s diathermanes (Ib. id.). Sur
un fait relativ ä Töchauffement d'un fil de mA-
tal par le courant (^lectrique (Ib. Id.). D^tar*
minatlon des pouvoirs 6missifs ä des haut«»
teraperalures (Ib. XXXVIII, 4 854). Sur la de-
terminalion des pouvoirs ^missifs des corpa
pour la lumiere (Ib. id ).
De SanotU, Bartolomeo. — Slu-
dirte Medicin und Malheoialik zu Rom, und
ging später nach Paris und London, da-
selbst als Pnvatgelehfter lebend (Tp),
geb. 1781, Aug. 26, Ripatransone,
gest. 1830, London.
M6m. sur l'influence de la direction dans la
propagation du calorique (Lu ä la soc. philo-
mat. 184 4, Janv. 5 et 49).
Desargues, Gerard. — Anfangs Of-
ßcier (als solcher die Belagerung von La
Rochelle mitmachend), dann Privatmann in
Paris, zuletzt auf seinem Landgut bei Con-
drieux lebend (J) (B) (BN),
geb. 1593, Lyon,*
gest. 1661 oder 62, . . . Lyon.
Traitö de la section perspective, Paris 4 636.
Tralte des sections coniques, Ib. 4 639. Ma-
nidre universelle pour poser l'essieu etc. aux
cadrans au soleil, Ib. 4 643. Mani^re de graver
en tallle-douce et ä l'eau forte, Ib. 4 645. Ma-
ni^re universelle pour pratiquer la perspective
par petit-pied comme la Gr6ometrale, Ib. 4 648.
* geb. 1597, . . . {DF).
Desberger, Franz Eduard. —
Prof. d. Mathematik an d. Univ., sowie Re-
ctor u. Prof. d. polytechn. Schule in Mün-
chen. Ausserordenll. Mitglied d. Acad. d.
Wiss. daseiest (N) (G. 18 43;,
geb. 1786, Jan. 6, München,
gest. 18 43, Mai 20, München.
Algebra oder die Elemente d. rnath. Analysis,
1831. Die Statik d. festen Körper, 4835. Re-
digirle das Kunst- u. Gewerbeblatt von 1 828 an.
Desoartes (Carlesius), R ö n o D u Pe r-
ro«.* — Sohn eines Raths vom Parlament
der Bretagne (Joach. D., gest. 1640).
Nachdem er im JesuLlencollegium zu La
rieche erzogen worden (1604-8) und
von 1617 — 22 als Freiwilliger in hollän-
dischen, baierschen und ösferrei< hischen
Kriegsdiensien gestanden, unter zeitweili-
gem Aufenthalt in Frankreich, auch mehr-
fache Reisen sowohl nach dem Norden Ku-
ropa's als nach der Schweiz und Italien
gemacht halte, iiess er sich 1629 rn Hol-
land nieder, und lebte daselbst in verschit^-
denen Städten bis 1649, wo er auf den
Ruf der Königin Christine von Schwe-
den sich nach Stockholm begab (Ni.XXXJj
(J) (B) (BN),
557
Detchales
Bescloiseaox.
558
geb. 1 596, März 5 1 , LaUaye,Touraine,
gest. < 650. Febr. i 1, Stockholm.
Discours de ia mötbode i)0\ir bien conduire sa
raison et chercher la veriti^tians les sciences ;
plus la Dioptrique, les MfiUMjfes et la G6ome-
trie, i vol. 4*, Leyd. 1637. Lateinisch, und
vom Verf. vermehrt, Amslelod. 4 644. Latei-
nisch, mit Noten von Florimond Äe Beatme und
einem Commentar begleitet von F. V. Schooten,
Lugd. Bat. 1649 (In diesem Werl^e das fälsch-
lich ihm zugeschriebene Refractio<i.v^esetz,
welches er unzweifelhaft von Willebro^ Snell
entlehnt, aber zuerst in der jetzt gel)rhu; h-
lichen, besseren Form hingestellt, auch zuerst
(auf d. Theoried. Regenbogens) angewandt hH ;
der letzte Abschnitt enthält die analytische
Geometrie, deren Gründer D. ist). Compen-
dium musicae, UUraject. 1600 (Schon 1618
verfasst, aber erst nach seinem Tode gedruckt).
— Lettres de E. Descartes, oü sont trait^es les
plus helles questions touchant la morale, la
physique, la m6decine et les roath^matiques
(edirt von Clorselier) , a vol, 4**, Paris 1667
{Lateinisch, Lugd. Bat.* 1668— 83). — Eenati
Bescegrtes opuscula posthuma, physica et ma-
thematica, Amsteiod. 1701.
*Du Perron genannt nach einem Landgütchen in
Poitou, das ihm tcütterlicherseits als Erbtheil zufiel.
DesoSiales (Dechalcs, De Challes),
Claude Fran^ois Milliet. — Jesuit,
erst Missionar in der Türkei, dann Prof. d.
Hydrographie in Marseille, darauf Prof. d.
Mathematik und Philosophie am Collegium
zu Lyon und endlich Rector des Collegiums
in Chamb^ry fJJ (B) (BN),
geb. 162«, Chambery,*
gesl. 1678, März 28, Turin.
EuclidiB elementorum libr. VIII etc. Lugd.
1660. Gursus seu Mundiis mathematicus, 3 voK
fol. Ib. 1674 (2. Auß. A vol. fol. Ib. 1690). Prin-
cipes gönöraux de la g^ographie matheiilatique,
Paris 1676. Les 6l6mens d'Euclide expliques
d'une maniere nouvelle et träs-facile, Ib. 1677.
L'art de naviguer d6montr6 par principes et
confirm6 par plusieurs observations etc. Ib.
1677. L'art de fortifier etc. Ib. 1677.
♦geb. 1611, ... (5i>).
Oesohwanden , J... Wolfgang
von. — Prof. d. darstellenden Geometrie
am Polytecbüicum in Zürich und Direclor
desselben, früher Prof. d. Maschinenlehre
an d. bohr. Industrie-Schule daselbst (Or),
geb. 1809, Juli 21, Stanz, Cant. Unter-
waiden.
Bewegung d. Wagenziige auf atmosphär. Ei-
senbahnen, nach d Grundsätzea d. Mechanik
beurtheilt, Zürich 1846. Abriss d. Mechanik
usw. Ib. 1848. Über Locomotiven für geneigte
Bahnen {N. Denkschr. d. allgem. Schweiz. Ge-
sellsch. f. d. gesaramt. Naturwiss. IX, 1847).
Über d. Baweg. von Flüssigkeiten (Mittheil. d.
üaturf. Gesellsch. in Zürich, I, 1849). Zur
krummlinig. Beweg, d. Flüssigkeiten (Ib. II,
1850—52). Über d. Beweg, d. Flüssigkeiten
bei Überfüllen (Ib. id.). Graphische Darstell,
d. Ausflusses d. Flüssigkeiten durch rechteckige
Öffnungen u. bei zweiseilig. Contraction (Ib. id.
u. Ili). Graphische Bestimm, d Beweg, d. Flüs-
sigkeiten in Röhren mit rechteck. Querschnitt
(Ib III, 1853— 55). EineSeitenschwing. d. Fou-
cault'schen Pendels (Ih id.; Die Entstehung
d. Wasserhosen durch Wirbelwinde (Ib. id.).
Üesoloiaeanz, Alfred Louis Ol i-
vier. — Repetent an der Nicole- des Arts-
et-Manufactures in Paris (Or),
geb. «817, Oct. 17, Beauvais, Döp. de
l'Oise.
Determination des formes primitives et secon-
daires de la gay-lussite (Ann. China, phys.
S«*^ Sör. VII, 1S43). Sur la calcite (Ib. id )
Noyv. däterminat. de la forme primitive et des
principales formes secondaires du gypse (Ib.
X, 1844). D6terminat. de la forme primit de
la humboldtilite (Ib. id ). Examen cristallogra-
phique des cristaux däsign^s sous le nom de
beudantile (Ib. id.). R6union du n6oct^se ä la
scorodite (Ib. id.). Sur les formes cristallinös
de l'anatase (Ib. id.). D» du räalgar (Ib. id ).
Do du cadmium sulfurö (Ib. XIII, 1845). D«>
de la cyraophane (Ib. id.). D« de la p6row-
skite (Ib. id.). D« de cinq vari6t6s d'ars^niate
de cuivre (Ib. id.). Nouv. recherches sur les
deux Varietes de baryto-calcite (Ib. id.). Sur
une nouv. macle du rutile (Ib. id.). Sur deux
diamants offriint une ast^rie fixe elc. (Ib. XIV,
1845). Observ. physiques et pöolog. sur les
principaux geysirs d'Islande (Ib. XIX, 1847).
Sur les formes cristall. de la greeoovite et re-
union de cette substance au sphfene (Ib. XX,
1847). Sur la forme cristall. du raalakou (I^.
XXIV, 1848). Sur les formes cristall. du wol^
ram (Ib. XXVIII, 1830). Determination de b
forme crist. de la wöhi^rite, et remarques sur
le leucophane et melinophane (Ib. XL, 1854).
Sur la forme cristall. de liodure d'argent et son
isomorphisme avec le sulfure de cadmium (Ib.
id.). Sur la forme crist. d'un nouv. vanadiatede
plomb (Ib. XLI, 1854). M6m. sur la cristalli-
sation et la structure intörieure du quartz (Ib.
XLV, 1855). Etüde cristallographique des ni-
trates de protoxyde de mercure (Compt. rend.
XX, 1845). Observ. mineralogiques faites en
Islande pendant r6t6 1845 (Ib. XXII, 1846).
Sur la hauteur de l'Häcla et sur l'äruption qui
a eu lieu en 1845 (Ib. XXIII, 1846). Sur la
christianite, nouv. espece minörale (Ib. XXV,
1847). Mit Dsunour; Sur la räunion de la mel-
liliteetdela humboldtilite etc. (Ib. XVII, 1843).
Mit Demselben: Sur la röunion de la mor-
venile ä l'harmotome (Ib. XXII, 1846). Mit
B. Bunsen: Sur les tempöratures des iievsirs
d'Islande (Ib. XXIII, 1846). Mit Marigiiac:
Analyse de quelques substance minera.'es, Ann.
chim. phys. X, 1844). Cristaliisat. de l'aeschy-
nite (Ann. Min. II, 1842). 0° de ia chaux phos-
phalee (Ib. id.). D^dela monazit, nouv. espece
minerale (ib. id.). D«» de ia pehlenite (Ib. XII,
1847). MitDamour: De l'ottrelite, nouv. espece
min. (Ib. II, 1842).
559
Descotils
Besmarest.
560
Descotils, s. Coli et- Descotils.
Descroizilles, Frangois. — Apo-
theker in Dieppe; Vater d. Folgenden /'LÄiVj,
geb. 1707, Sept. 20, Dieppe,
gest. 1788, IVIUrz il, Dieppe.
Döcouverte d'un remede purgatif, fondant et
calmant, ou Traite siir un nouveau sei neutre,
Ronen 1 760. Noiiv. Observation sur le sei pur-
gatif etc. 4762).
Descroizilles, Fran^ois Antoine
Henri. — Prof. d. Chemie zu Ronen und
Director einer ßerthollet'schen Bleicherei
zu Lescure, bei Ronen ; später Mitgl. und
Secretär des Conseil-general des Manufa-
clures in Paris (LBN) (BS) (Q),
geb. 1751, Juni ti, Dieppe,*
gest. 18 25, Apr. 14, Paris.
Description et usage du Berthollimetre etc.
Paris 1802. Nolice sur raicalimetre et autres
tubes chimico-melriques ou sur ie poiymetre
chimique etc. Ib. -«810, 1818, 1824 (5"'« edit.
\ 839) . Methode tres simple pour pröserver les
bles etc. Ib. 4 819. Notice sur la fermentation
vineuse etc. Ib. 1822. — Sur la quanf^ite d'eau
necessairc ä l'extinction des incendies etc.
(Ann. chim. LI, 1804). Nofices pyronomiques
etc. (Ib. LIV, 4 805). Sur les eaux distillöes
desplanles inodores; sur la distillationde l'eau
destinee ä des experiences chimiques et sur
les alambics (Ib. LVII, 4 806). Sur Tareomötrie
et specialenient sur un nouvel instrument
nommö areometritype etc. (Ib. LVIII, 1806).
Sur le blaachiment par la lessive berthollienne
(Ib id.). Sur les alcalis du commerce (Ib.LX,
4 806 etLXXil, 1809). Sur la saumure de vio-
lettes, consideröecommereactifetc. <Ib LXVIl,
1808). Sur les fumigations guytoniennes et
sur les frictions bertholliennes (Ib. LXXIX,
1811). Sur le gaz nitreux que Ton a annoncer
se deeacer dans la cuite du sucre de betlera-
ves (Ann. chim. phys. XXV, 1824). D. zeigte
zuei"st, dass der Alaun ein Doppelsalz ist; fing
auch zuerst das Chlor, zum Behuf des Blei-
chens, in Kalkmilch auf.
i.*güb. 1745 etw.i, . . . (Q!.
Desfontaines, Rene Louiche. —
Prof. d. Botanik am Jardin des Plantes zu
Paris u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst
(B) (BBLJ,
geb. 1750, Febr. 1 4, Tremblay, Dep.
Ile-et-Vilaine,*
gest. 1833, Nov. 16, Paris.
Manuel de cristallop;raphie ou Abrögö de la
cristallographie de Eoin6 de l'Isle, Paris 1792.
— Viel Botanisches.
♦ geb. 1732, Febr. 14 (Q) ; 1751, . . . (QO-
Deslandes, Henri Fran^ois Bou-
reau. — Generalcommissair der französ.
Marine zu Rochefort und Brest; zuletzt in
Paris privalisirend (Q),
geb. 1690, Pondichery,
gest. 17 57, Apr. 1 1, Paris.
Recueil de dififörens trait(5s de physique et d'hi-
stoire naturelle propres ä perfectionner ces
deuxsciences, 3 vol. 12", Paiis 1748, 1750 -53.
Deslandes, Pierre Delaunay. —
Director der königl. Spiegelmanufactur zu
St.-Gohain seit 17 58, früher Priester vom
Orden des Oratoriums und Lehrer d. Rhe-
torik und Mathematik in dessen Gollegium
zu Soissons (LBN),
geb. 1722, Mai 21, Vergoncey, Dep.
Manche,
gest. 1803, Dec. 10, Chauny.*
Machte wichtige Verbesserungen in der Fa-
brication des Spiegelgiasess.
♦ geb. 1723, . . . Avranches, srest. 1803, .. . Chauny
{DO, V).
Deslanges (Delanges), Paolo. —
Capitän im Ingenieurcorps der Bepublik
Venedig, dann Prof. d. Mathematik an der
Militärschule zu Verona, später Director d.
hydraulischen Commission, zuletzt Privat-
mannr. Mitglied d. Societä Italiana und des
Isliluto nazionale Italiano (LLJ,
geb. Mitte d. XVIIL Jahrb., Orzinovi, b.
Brescia,
gest. 1810 , Orzinovi.
Sopra il movimento concreto de' soiidi (Mem.
Soc. Ital. III, 4 786). Statica e meccanica de'
semifluidi (Ib. IV, 4 788). Teoria generaledel
moto rotatorlo spontaneo de* corpi natural!
sopra piani inclinati (Ib. V, 1790). SuUe pres-
sioni esercitate da un corpo sostenuto da Ire
0 piü appoggi etc. (Ib. V, 1790 et VIll, 4 799).
Principj di statica per i tetti, per i ponti e per
le volle (Ib. X, 1803). Mem. intorno air in-
cnrvazione de' soiidi (Ib. XII, 4 805). Schiari-
menti intorno a'principi d'anteporsi nell' ap-
plicazione de' communemente noli alla solu-
zione de' problemi meccanici (Ib. id.). Osser-
vazioni sulle resistenze dell' acqua e dell' aria
(Ib. XIII, pt. I, 4807). Esperienze sul dispen-
dio d acqua de' tubi e de' canali rettiUnei e
törtuosi (Ib. id.). Saggio intorno alla teoria del
moto concreto de' corpi (Ib. XIV, pt. I, 4 809).
Analisi e .soluzione sperimentale del problema
delle pressioni (Ib. XV, pt. I, 4 84 4).
Desmarest (Desmarels), Nicolas. —
Mitgl. d. Acad. d. VVi.ss. u. d. spateren In-
stituts zu Paris; vor der Bevolution einer
der Administratoren d. königl. Porzellan-
fabrik zu Sevres, dann General-Inspeclor
derselben, auch Director d. Manufacluren
^ on Frankreich etc. (BCJ (BS) (Q),
geb. 17 25, Sept. 16, Soulaines, D^p.
de l'Aube,
gest. 1815, Sept. 28, Paris.
Diss. sur lancienne jonction de l'Angleterre ä
la France, Amiens1753. Conjectures physico-
56t
Desmareat
Despretz.
562
raalhömatiques siir la propogation des secous-
ses dans les tremblements de la terre, Paris
<766. Art de la papeterie, \ vo!. 4*, Ib. 1789.
Diclionnaire de göographie physique de l'En-
cyclopödie mßthodiquc. 5 vol. 4", Ib. 4 798 —
1S28 (Beendet von Bory de St.-Vincent). Mem.
mir lorigine et !a naturedu basalteetc. (Möm.
Par. -1771 et 1773}. Mem. sur la papeterie etc.
(Ib. 177< et 177 4). Sur les prismes qui se trou-
vent dans les couches horizontales des envi-
rons de Paris (Mem. Inst. IV, An XI). Sur la
determination des trois epoques de la nature
par ie produit des volcans fib. VI, 1806). Sur
le rapportdes boules de lavc avec les pri.-mes
de basalte articules (Journ. phys. XXX.1, 1 7S7).
Sur la glace qui se forme au fond de l'eau (Ib.
XXXIIi, 1788). Carte de la partie volcanique
du Dep. du Puy-de-Dume, Paris 1823 'von sei-
nem Sohne herausgegeben). Artikel »Fontai-
nes« und »Geographie physique« in der gros-
sen Encyclopadie.
Desmarest, Anselm Gaetan. —
Sohn des Vorigen. Prof. d. Zoologie an d.
ficole deconomie rurale et velerinaire zu
AUort. Mitgl. d. Acad. de Medicine u. Cor-
respondent d. Instituts (QJ (QC),
geb. 178 4, März 16, Paris,
gest. 1838, Juni 4, . . . .
Sur les formcs reguliere- affectöes par une
marne de Montmartre (mit Prevost, .Jonrn.
Min. XXV, 1S09). 3ur la Gyronile (Ib. XXXII,
1813). Sur la distinction des couches natu-
relles qui composent Ie massif calcaire de Passy
et de Chaillot pres de Paris (Ib. XXXIII, 181 3).
— Viel Zoologisches.
Desmarets, ... — Apotheker zu
Clialons-sur-Marne und Director des bota-
nischen Gartens daselbst (QC),
geb. 1787, . . ., gest. 1842, . . .
Pr^cis de Chemie etc. Paris 1824. Traitö des
falsifications etc. Ib. 1827. Chimie recreative,
Ih. 1829. Traitö elementaire de chimie avec
les applications etc. 4"'<' edit. Ib. 1843. M^m.
sur l'emploi de l'acide arsönieux pour le chau-
iage des grains.
Desmars, ... — Arzt, Priester der
Congregalion des Oratoriums. Mitglied d.
Acad, zu Amiens (BM),
geb
gest. 1767, . . . Boulogne-sur-Mer.
Mem. sur l'air, la t«rre et les eaux de Bou-
logiie-sur-Mer et ses enviroris, Amiens 175W.
Desnanot; P . . . — Inspector d. Aca-
demie zu Gre noble (Q),
geb. 1777, Aug. 29, Sl.-Geraud, Dep.
Lot-et-Ga rönne,
gest
Aritlmietique pratique, 3 Pt. Nimes 1 S23 -27.
Pratique du loise goometrique ou Gcomötrie
pratique elc. Avignou 1827.
P 0 g' g e n d 0 r f f , Haudw5rterbucJi .
Desnoyors, Jules. — Bibliothekar
am Museum d'histoire naturelle zu Paris,
Secrelär d. geolog. Gesellschaft von Frank-
reich (St. F),
geb. 1800, ... Nogent-Ie-Rotröu,Dep.
Eure-el-Loire.
Sur !a prdsence de lignites d'eau douce au mi-
lieu de la formalion marine du calcaire gros-
sier des environs de Paris (Bullet, ^oc. phi-
lomat. 1823). Sur les terrains sccondaires
volcaniques de la France (Ann. scienc. nat.
1824 et 25). Nocli viele geolog. Aufsatze in d.
Mem. de la Soc. bist. na!, de Paris, Bullet, de
la Soc. Geol. de France etc., auch \rtikel im
Dict. univ. d'hist. nat. von Ch. d'Orbigny.
D6sormes, Charles Bernard. —
Fabrikant chemischer Producte zu Verbe-
rie, Dep. Oise; früher Hopetent für Che-
mie bei dQv poiylechn. Schule zu Paris;
Gorrespondent d. Acad. d. Wiss. zu PrfPis
(nEP),
gob. 1777, . . . (Lebte noch 18Ö7).
Experiences et observations sur les pheno-
mönes physiques et chimiques que pr<^sente
i'appareil electrique de Volta (.Ann. chim.
XXXVn, 1801). MilHachette: Mem. pourser-
vir a riiistoire de cette partie de l'eli'cu'icitö
qu'on nomme galvanisme (ib. XLiV, 1 SüB). Mit
Demselben: Du doubieur d'electricitö (Ib.
XLIX, !S04). Mit Clement (seinem Schwieger-
sohn), siehe Diesen.
Desplaces, Philippe. — ^i^stronom
in Paris (LB) (B),
geb. 1659, Juni 3, Paris,
gest. 173 6, Apr. .., Paris.
Ephemerides des mouvemens Celestes de 1715
jusqu'en 1725, Paris 1716. Ephömörides etc.
pour 1725—34, Ib. 1727. Ephöra^rides etc.
pour 1735-44, Ib. 1734. Etat du ciel, jähr-
lich, von 1720 bis 1735.
Despretz, Cesar Mansuete. —
Prof. d. Physik an d. Sorbonne und (seit
1841) Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris;
früher Prof. an d. jfccole polytechnique und
am College Henri IV. (Or),
geb. 1792, Mai 10, Lessines, Belgien.*
Recherches experimentales sur les causes de
la chaleur animale, Paris 1824 (1823 von der
Acad. gekrönt; auch Ann. chim. phys. XXVI).
Elements de chimie theorique et pratique etc.
2 vol. 8^ Ib. 1828 — 30. Traitö 616ment. de
physique, Ib. 182S, 4'"« 6dit. 1836. — Sur le
refr<yidissement de quelques m6taux pour d^-
terminer leur chaleur specifique et leur con-
ductibilite extorieure (.\nn. chim. phys. VI,
1817). Sur la force clastique des vapeurs (Ib.
XVI, 1821). Sur laconductibiiit^ de plusieurs
substances solides (Ib. XIX, 1822). M(^m. sur
la densitö des vapeurs (Ib. XXI. 1822). Sur
les chaleurs latentes de diverses vapeurs 'Ib.
XXIV, 1823). Sur le chlorure de bore (Ib.
36
563
Dessaignes
Benaing.
564
XXXni, 4 826 et XXXVI, 1827). Sur Iq com-
pression dos gaz (Ib. XXXIV, 4837). Sur la
condiiclihilitö des principaux inctaux et de
quelques substant^es terreases ;II). XXXVl).
Sur la ctialeur dcvHoppee pnr la couibusUoa
(Ib XXXVII, <8SS). Sur les rnodifications que
subissent les nrutaux dans leurs propriclos
physiques par Taction combinte <iu gaz an»-
moniacal et de la chaleur (Ib. Xl.ll, 4 829).
Sur in d'^composiliott de l'eau, de i'acide car-
bonique ; sur I acide acetique cristallisable etc.
(Ib. XLIII, 4830). Sur le deplacement et sur
leg oscillations du z^to du thermoraetre h
mercurc (Ib. LXIV, 4 837). Sur le maximum
de deusitö de Teau pure et des dissoiutions
aqueiises (LXX, 4 839ctLXXIII, 4 840). Sur la
propfi.üation de la chaleur dans les liquides
(Ib. L.XXI, 4 839). Observations relatives h la
cong«HalioM (Gompt. rend. V, 4 837). Sur la
dilatatioa des dissoiutions salines et du soufre
liquide (Ib. VII, 4838). Recherch. CKpöriment.
sur le passage de la chaleur dun corps solide
dans un autre corps solide (Ib. id.). Recher-
ches sur la chaleur absorbee dans la fusion
des corps (Ib. XI, 4 840). Observations sur la
limile des sons gt aves et aigus (Ib. XX, 4 845).
Sur la conipression des liquides (Ib. XXI,
4 845). Sur le protoxyde d'azote liquide et sur
i'alcool (Ib. XXVIII, 4 849). Sur relectricitö
dövelopp^e dans la contraction musculaire etc.
(Ib. id.). Fusion et volatilisation de quelques
Corps r<*fractaires sous la triple octlon de la
pile vollaique, du soleil et du chalumeau (Ib.
id.). Sur la fusion et la volatilisation des corps
chauds et froids. Nouv. exp^riences sur le
charbon ; longueurs de I'arc vollaique (Ib.
XXX, 4 850). Sur le pb^noni^ne chimique et
sur la lumiöre de la pile a deux liquides (Ib.
XXXI, 4 850). Sur Taction chiraique de la pile
(Ib. XXXIII, 4 854 et XXXVIII . 4 854). Ob-
servations sur les piles dites constantes (Ib.
XXXIV, 4 852). Sur la loi des couranls galva-
niques (Ib. id.). Sur la boussoledes tangentes
(Ib. XXXV, 4 852). Sur le charbon et sur la
difförence de la lempörature des pdles lumi-
neux d'induction (Ib. XXXVII, 4 853). Le cou-
lant de la pile peut-il traverser l'eeu sans la
döcomposer (XLII, 4 866).
♦ geb. 1796, . . . Hong, Dep. du Nord (St.F); 1781,
. . . (QC^, sind falsche Angaben.
Dessalgnes, Victor. — Dr. Med.,
Steuer-Einnehmer (Receveur) d. Gemeinde
von Vendome {OrJ,
geb. 4 800, Dec, 30, Vendöme, Dep.
Loire-et-Cher.
^ouv. recberches sur I'acide hippurique, I'a-
cide benzojque et le sucre de gölatine (Ann.
China, pbys. XVII, 4 846). Sur la conversion
du malate de chaux en acide succinique'(Ib.
XXV, 4 849). Sur les corabinaisons de quelques
amides (Ib. XXXIV, 4 852) , Sur les aoides con-
tcnus dans quelques Champignons (Ib . XXXXI ,
4 854). Formation de I'acide succinique par
l'oxydation de I'acide butyrique (Compt. rend.
XXX, 4 850). Formation d'acide aspartique
avec le bimalale d'ammoniaque (Ib. id.). Sur
la production de Tacide succinique au moyen
dela fermentation (Ib. XXXI, 4 850). Sur un
Beide nouv. derivö de Tacide valörianique (Ib.
XXXIII, 4 8a<). Sur une mati^resucue partit-
culi6re, trouvee par Braoozmot dans le gland
du ch^ne (Ib. id.). Prösence de la propyla-
niiue dans le Gbenopodium vulvaria Lb. Id.).
Regeü(^ration de la mannite et de la quercite,
aux di'pens de la nitromannite et de la nltro-
quercite (Ib. id.). Sur deux nouv. acides re-
suitant des reactions de Tacide nitro-tartarl-
quc (Ib. XXXIV, 4 852). R6g6n6ration de I'a-
cide hippurique (Ib. XXXVII, 4 853). ^ludea
sur les dörivös de I'acide nitro-tartarique (Ib.
XXXVIII, 4 854). Sur quelq. produits de trans^
forraation de la cröatine (Ib. id.). Sur la me-
thyhi ramine et ses d^rlvös (ib. XLI, 4 855.)
Desligny, Pierre Daniel. — Uhr-
macher in Reuen, von 1798 an über 40
Jahre Mitglied d. Societe libre d'Emulalion
und der Acadeaiie daselbst [LBNJ,
geb. 4 770, Sannerville, bei
Caen,
gest. 4 855, Sept. 18. Sannerville.
Moyen de perfectionneme.nt d'un mecanisme
employö pour rendre nullos les influences
d'une löraperature variable sur ia manche des
monlres, Rouen 4 84 8. Notice sur la dilatation
des pierres, des marbres et des mötaux, Ib.
4 828. Aufsätze in d. Bulletins de la Soc. d'E-
mulation de Rouen von 4 84 4 bis 4 840 und in
d. Precisdel'acad.deRouen von 4 84 9bis4 840^
Detbarding;, Georg. — Arzt erst in
Stralsund, dann, von 4 680 an, in Güstrow,
Leibraedicus d. Herzogs daselbst fj) (Kpp),
geb Stettin, gest. 17 4 2,,.. Güstrow.
Cbymischer Probierofen des Job. Ägricolae,
Stettin 4 648. Cbymischer Processofen, Dis-
curs vom Auro potabili, was es sey, und was
es für Eigenschaften an sich haben müsse, Ib.
4 642. Auri invicti invlcta veritas, Ib. 4 650.
Deibardiag, Georg. — Sohn des
Vorigen. Prof. d. Medicin und d. höheren
Mathematik an d. Univ. zu Rostock (1699
— 4 733), dann Prof. d. Medicin an d. Univ.
zu Kopenhagen fAJ,
geb. 1674, Mai 43, Stralsund,
gest. 4747, Oct. 23, Kopenhagen.
Scrutlnium physico-medicum, Rostoch. 4 723.
EpitomePhysices, 1746. — Viel Medicinisches.
Donsiilg, Anton. — Arzt, Prof. der
Mathematik u. Physik an d. Univ. zu Ilar-
derwyk, dann Prof. d. Medicin an der zu
Groningen ; Leibarzt des Grafen von Nas-
sau (J) (Wd),
geb. 4 612, Oct. 4 5, Meurs, Hcrzogtb.
Jülich,
gest. 4 6G6, Jan. 29, Groningen.
Cosmographia calholica et astronomica sectm-
dum hypotheses Ptojemaei etc. Amst. 4 642.
f>65
Devanz
D'Hombre-FirmaB ,
566
De vero systemate mundi, quo Copernioi sy-
slemu reformatur etc. Ib <643. De mundi opi-
ficio, Ib 4 6 47. De vacüo, itenique de altra-
(tiouft, !b <66r Considerationes circa expe-
rimeiila pbysico-mechanica Bob. Boylei, Gro-
ning. <6t)i. Mehr© chemisch-medicin. Schrif-
ten gegen Sylvins de la Boe, Ib. 4 662 u. 1663.
Deraiix (De Vaux), Jean Adolph
Joseph. — Iiispecteur generale des mi-
nes; President du conseil de perfecüonne-
iiioiit de rtcole des iiiines; Membre du
conseil de perfeclionnement de l'enseigrie-
menl superieur cfc. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu Brüssel (seinem Wohnort) seit 1846
(BABJ (Or)^
geb. «794, Sept. 15, Neuss.
Notice sur un iiouv. moyen d'appliquer la va-
peur ä l'öpuisement des eatix et ä raörage des
travauxjdonslestnines. 8*, Bruxell. 4 836. Carle
miniöre de la Belgique, 4837—54. Indicateur
pour I'a^rage des mines, 4846. — Meni. sur
röpuisement des eaux dans les mines ^Mcm.
couronnös por l'acad. Brux. T XII, 4835).
Nolice concernant remple de l'air öcbaufFö,
au lieu de vapeur d'eau, comme moteur dans
les machines (iJuil. acad. Brux T. XIX, 4852).
Viele Berichte über techi sehe Gegenstände,
theils in dies. Bi:tl., theils für «ich ersc^hienen.
Develey, 1 s a a c E m m i n u e 1 L o u i s.
— i*rof. d. Malhemalik und Astronomie an
d. Acad. zu Lausanne (Or) (G. 20;,
geb. 4 764, Mai 27, ä la Br^tonni^re b.
Payerne,
gest. 4 839, Mai 2 2, Lausanne.
Observations et exp^riences sur les eaux ther-
males de Loöche, enValais, Lausanne 4 798.
M^m. sur les puissances des nombres et sur
leur racines, 4799. Arilhmötique d'Emile, Pa-
ris 4 803. Physique d'Emile, Lausanne 4 802.
Algehre d'Emile, 2 vol. 8", Geneve 4 805. Elö-
mens de licomötrio, Lausanne 4 846. Applica-
tion de Talgebrc ä la g6om6trie, Lausanne et
ParisiK2 4. C.oursöl^rtnent. d'astronomie, nouv.
6dit. Laus. !835.
DeviUOy s. Sainte-Claire-De-
ville.
Devtllers, Ch... — Prof. d. Physik.
Mitgl. d. Acad. zu Lyon (Q),
geb. 4724,
gest. 4 809, . . . Lyon.
JournC'es physiques, 2 vol. 8", 4 764.
Dewitt (De Witt), Simeon. — Sur-
veyor goneral des Staates New- York (Sil-
liman^s Journ. XXVIiy,
geb. 47;i7 etwa,
gest. 4 83 4, Dec. 3, Ilhaca, Staat New-
York.
Mode of drawing ellipses (Silliman'« Journ.
XXIV, 4 883). A conical rainf/ange (Ib. XXII,
4833).
De^tt (De Witt), Benjamin. — Arrt
in New-York, ProL d. Medicin und dann
d. Chemie am Columbian College (AAB),
geb. 4 77 4 etwa,
gest. 4 8 4 9, Sept 4 4 , Staalen-Island.
Account of minerals in New-York (Mem. Arne-
ric. Soc. Vol. II).
DeyouXy Nicolas. — Apotheker in
Paris, Prof. d. Pharmacie in d. medicini-
sehen Facultät, Prof. d. Chemie und Phar-
macie an d. Cenlralschulen. Mitgl. d. In-
stituts. Früher Pharmaceut des Kaisers
Napoleon I. und Administrator d. Militär-
hospitäler (Oett),
geb. 4 745, März .., Paris,
gest. 4 837, Apr. 25, Paris.*
Precis d'exp^riences sur les difförenles esp^ces
de lait, Paris et Strasb. 4 800. Sur la söve des
plantes (Mem. sav. 6tr. I, 4 805). Sur le sang
bilieux etc. (Ib. id.). Sur l'aöide des fourmis
(Journ. phys. 4 778). Sur le soufre trouvä dans
la patience (Ib. 4 784). Sur les polls, qui re-
couvrent toute la plante qui produit 1^ pois
chicheetc. (Ib. XXXXVI, 4798). Sur I'öther
nitreux (Journ. de la Soc. d. Pharmaciens de
Paris, T. 1). Sur la dissolution de l'or dans
l'acide nitreux (Ib. id.). Sur le sucre et le nm-
coso-sucrö qu'on trouve dans quelques v6g6-
taux etc. (Ib. id.). Sur l'analyse des vins fr6-
lat^s (Ib. id.). Sur la preparation de l'acide
benzoique (Ib. V), De«icription d'un nouv. ap-
pareil pour faire le gaz oxidc de carbone (Ann.
chim. LIIl, 4 805). Proc^do pour obtenir l'a-
cide gallique (Ib. LX, 4h06). Sur la prc'para-
tion de respritdeMmdereru8(lb.LXVII, 4 808).
M6m. sur l'huile de ricin etc. (Ib. LXXIII,
4 84 0). M€m. sur Vextraction du sucre de bet-
terave (Ib. LXXVII, 4 84 4). Sur l'acide pyro-
ligneuxetc. (Ib. XCIII, 4845). Mit Parmentier:
Analyse du lait (Ib. VI, 4 790). Analyse de la
noix de galle et de l'acide gallique etc. (Ib.
XVII, 4 793). Mit Tanqnelin : Observations sur
l'ötat actuel de l'analyse vegetale etc. (Joura.
de la Soc. d. Pharm. T. I). — Sehr viele Be-
richte in den Ann. de chimie, deren Mither-
ausgeber er war.
♦ge«t. 18^7, Apr. 27 (ff. 12).
Dezaliien d'Arseit\rille, A n t o i n e
Joseph. — Maitre des Comptes in Paris.
Mitgl. d. Acad. 2u Montpellier (B) (A),
geb. 4 680, Juli 4, Paris,
gest. 4 765, Nov. 29, Paris.
L'histoire naturelle öclaircie dans deux de se»
parties principales, la lithcio.Gio et la conchyo-
logie, Paris 4 742. Orycto ogie ou Traite des
pierres, des-minöraux, des laötaux et d'autres
fossiles, Ib. 4 753. Enum. i itionis fossiliuni
quae in omnibus Galliae provinciis repcriun-
lur tentamina, Ib. 4 755.
D'Hombre-FIrmas, s. d'Hom b re-
Firma s.
36*
567
Diaz
Dienger.
568
Diax, Bartholomeu. — Seefahrer,
den der König Emmanuel IL von Por-
tugal auf Entdeckungen an d. Küste von
Afrika aussandte (B) (BN),
gab Tabira, Portugal,
gest. 1500, Mai 29, Atgoa-Bay.*
Entdeckte im iMai 1 487 das Cap der guten Hoff-
nung (von ihm selbst »Cabo tornientoso« ge-
nannt, welchen Namen aber der König Em-
manuel in »Cabo de bona esperanza«' verwan-
delte). — Verlor sein Leben durch Scbiirbnich,
als er auf einer zweiten Reise mit Cabral, auf
welcher Brasilien entdeckt wurde, sich von
dort nach der Südspitze von Afrika wandte,
fast am Zielpuncte seiner ersten Reise, bei der
Insel Santa Cruz in der Algoa-Bay.
♦gest. 1501, Mai 23 {A. v. Humboldt, Krit. Vn-
tcrsxich. über d. hist. Enüvickl. d. geogr. Kenntn.
usw. III, 56).
Dibuadius, s. Dybvad.
Dicquemare, Jacques Francois.
— Abbe, Prof. der Physik und Naturge-
schichte in Havre. Mitgl. d. Acad. zu Reuen
(B) (BN) (LBN),
geb. 1733, März 7, Havre,
gest. 1789, März 29, Havre.
Id6e generale de Tastronomie, Paris 4 769
(2. Edit. unter d. Titel : Connaissance de Ta-
stronomie etc. ^ll^). Descriplion du cosmo-
plane invente et conslruit par D., Paris 1769.
Index geographique, Ib. 1769. — Mehr als 70
Aufsätze im Journ. de Physique (meist natur-
historischen Inhalts), z. B. : Sur i'usage de la
mer lumineuse rehUivement ä la navigation
(T. XII, 1778) Aurore boröale et illusion op-
tique (Ib. id.). Sur le froid observö au Hävre
dans l'hiver de 1788 h 1789 (XXX, 1789).
Diderot, Denis. — Sohn eines Mes-
serschmieds, lebte in Paris erst vom un-
terrichten, dann von literarischen Arbei-
ten, zuletzt von einer Pension der Kaiserin
Calharina IL, die ihn auch auf einige
Zeit nach St. Petersburg kommen Hess (B)
(BN) (Q),
geb. 1713, Oct. 5, Langres,
gest. 178 4, Juli 31, Paris.
Memoires sur difT6rents sujets de mathöniati-
ques, Paris 1748. Pensöes sur l'interprötalion
de la nature, Ib. 1754. MitD'Alembert: Ency-
clopedie ou Dictionnaire raisunne des sciences,
des arts et des metiers etc. 33 vol. fol. Paris
1751 — 80. — Reflexions sur une difficulte pro-
posöe contre la maniere dont les New toniens
expliqiient la cohesion des corps et les autres
phönoujenes qui s'y rapporlent (M6m. de Tre-
voux, Avril 1761). — Oeuvres compl^tes (die
meistens Philosophisches,. Historisches u. Bel-
letristisches enthalten) parNaigeon, 21 vol. 8®,
Paris 1821— 22. Oeuvres inedites, 1 vol. 8",
Ib. 1821. — Siehe auch d'Arclay de Montamy.
DIdion, Isidore. — Artillerie-Oberst
in d. französ. Armee. Prof. an d. ^]cole
d'application de l'artillerie et du genie zu
Metz, früher Examinator bei d. polytechn.
Schule in Paris (Qj (REP),
geb. 1798,
Exercices sur la justesse comparc^e du tir dos
hals spheriques, plates et longues, Paris 1839
(Auch Journ. Ecol. polytechn. XXVII). Gours
elementaire de baüstiquc, Ib. 1852. Mit Pio-
bert u. Morin : Sur les effets et les lois du choc,
de la Penetration et du mouvement des pro-
jectiles dans divers milieux rösistants, Ib.
1840. Mit Denselben : Möm. sur les ccrps
solides ou mous ä la penetration des projectiles,
Ib. 1841 . Mit Denselben: Mem. sur les lois
de la resistance de l'air, Ib. 1842.
Dicffenbach, Ernst. — Dr. Med. et
Phil., Prof. d. Geologie an d. Univ. zu des-
sen u. Director d. geognost. Sammlung da-
selbst, seit 1850 ; nahraXheilan einer 1839
von London nach Neu-Seeland ausgerüste-
ten Expedition (Sc) (G. 1856,),
geb. 1811, Jan. 27, Giessen,*
gest. 1855, Oct. 1, Giessen.
Travels in New-Zealand, with contributions to
the geography, geology, botany and natural
history of that country, Lond. 1843. Über-
setzte Ch. Barwin's naturwissenschaftliche Rei-
sen , 2 Bde. Braunschweig 1844, und De la
Beche's Vorschule d. Geologie.
* geb. Jan. 7 {G. 1856).
Dienger, Joseph. — Dr. Phil., Prof.
d. Mathematik an d. polytechn. Schule zu
Carlsruhe, früher Lehrer d. Mathematik an
d. höheren Bürgerschule zu Sinsheim bei
Heidelberg und darauf Vorstand d. höheren
Bürgerschule zu Ettenheim in Baden (Or),
geb. 1818, Nov. 5, Hausen, a. d. Möhle.*
Grundzüge d. algebr. Analysis usw. Carlsruhe
1851. Die ebene Polygonometrie, vollständig
dargestellt usw. Stuttgart 1854. Theoretisch-
pract. Handbuch d. ebenen u. sphärisch. Tri-
gonometrie mit zahlreich. Anwendungen auf
reine und practische Geometrie, physische
Astronomie, geogr. Ortsbestimmungen u. hö-
here Geodäsie usw. Ib. 1855. Ausgleichung
der Beobachtungsfehler nach d. Methode d.
kleinsten Quadratsumme usw. Braunschweig
1857. Die Differential- und Integralrechnung
umfassend usw. dargestellt, Stuttg. 1857. —
Die Lagrange'schc Formel und d. Reihensum-
mirung durch dieselbe (Creile's Journ. XXXIV,
1847). Die allgem. unendl. Reihen in d. Ana-
lysis u. ihre Darstell, in geschloss. Ausdrücken
(Ib. id.). Über d. l>estimmt. Integiale mit ima-
ginären Grenzen (Ib. XXXVIl, 1848 u. XXXIX,
1850). Anwend. d. bestimmt. Integrale zur
Reihensummirung usw. (Ib. XXXVIII, 1849).
Einiges zur Zahlenlehre (Ib. XXXIX, 1850).
Summirung zweier Reihen (Ib. XLI, 1851).
Einige Reihcnsummirungen, vermittelt durch
569
Diesbach
Dieterich,
570
d. bestimmt. Intes;rale 1 e~**cosbxdx und
r
r
t/0
e '^^sinbxdx (Ib. id). Die Lagrange'sche
Urakehrungsformel ; directer Beweis d. Tay-
lor'schen Satzes (Ib. XLII, 1851). Summirung
einiger Reihen, vermittelt durch d. Entwickl.
von (1-ax-cx=;~"' (Ib. XLIII, 1852). Sum-
mirung von Reihen, ausgedrückt durch be-
stimmte Integrale (Ib. XLVI, 1853). — Viele
Aufsätze in Gnmert's Archiv, z. B. : Zur sphär.
Trigonometr. (VII, 1846). lieber d. Schwingg.
eines kl. Körpers, der an e. elast. Faden hängt
(VIU, 1846). Über d. Rectificat. u. Quadratur
d. 'fbroide (IX, 1S47). Über d. Transformat,
d. unabhäng. Veränderlichen in vielfach. Dif-
ferentialen u. Integralen (X, 1847). Über die
Bedingg., welche ^/(x,y), t/'(x,y) erfüllen müs-
sen, damit (/'(.x,y) + iJ//(x,y)=F(x+iy) (Ib. id.).
Über d. cylindr. Canalfiächen (Ib. id.). Über
d. Bestimm, d. scheinbaren Orts (XI, 1848).
Theorie d. Modular- (ellipt.) Functionen (Ib.
u. XIII, 1849). Über d. Verlust an Eiektricität
durch d. Luft (XI, 1848). Unmittelbarer Be-
tyeis-d. Mac-Laurin'schen Formel (XII, 1849).
Über d. Gleichgewichtslage einer Magnetnadel
unter d. Einfl. e. Magnets (Ib.). Über d. Be-
stimm, von -r<")y;(x) usw. (XIII, 1849). Ableit.
einig, bestimmt. Integrale (Ib.). Über Heber
(Ib.). Über d. Beweg, e. galvan. Drahts unter
d. Einfl. d. Erdmagnetism. (Ib.). Theorie d.
losen Rolle (XIV, 1850). Über die Integrat. von
/ f(Fe''^)e-"»'My (XV, 1830). Fragen aus d.
Mechanik (Ib.). über d. Aberschen Functio-
nen (XVI, 1851). Überd. Entsteh, d. Flächen
d. 2. Grades (Ib.). Bestimm, d. Länge d. auf
e. Kegel gewickelten Schraubenlinie (Ib.). Üb.
d. Bestimm, d. Mittelpuncte e. Fläche d. 2.
Grades (Ib.). Über d. Beweg, e. Magnetnadel
unter Einfl. e. unbegränzt. galvan. Stroms (Ib.).
Über annähernde Wurzelauszieh. (XVII, 1851).
Über d. Ausgleichung d. Beobachtungsfehler
{XVIII, 1852). Über die Bestimm, d. Gewichts
d. nach d. Methode d. kl. Quadrate erhalt,
wahrscheinlichst. Werthe (XIX, 1852). Über
Krümmung, Biegung u. Abbild, krummer Ober-
flächen (Ib.). Einige Aufgab, d. höher. Geo-
metr. (XX, 1853). Studien z. math. Theorie
d. elast. Körper (XXIII, 1854). — Fernere Auf-
sätze in : Terquem et Gerono, Nouv. Ann. des
Mathömatiques, u. Tortolini: Annali dei scienze
raalematiche e fisiche.
* Dorf bei Breisach.
Diesbach, Johann. — Jesuit, folg-
weise Lehrer d. Physik an d. Univ. zu Prag
und am Theresianum zu Wien, dann Hof-
meister d. Grafen v. Browne in Linz, dar-
auf Lehrer des Erzherzogs Franz in der
Mathematik fPlzJ,
geb. 17 29, Apr. 17, Prag,
gest
Institutiones philo.sophicae de corporum attri-
butis ad mentem Eogerii Boscovicliii, Pragae
1761. Expositio systematis Boscovichiani de
lege virium. Ib. 1763.
Diesbach, siehe Dippel.
Diesterweg, Wilhelm Adolph.
— Dr. Phil., 1808 Privaldocent in Heidel-
berg, dann (1809) Prof. d. Mathematik u.
Physik am Lyceum zu Manheim und dar-
auf (1818) Prof. d. Mathematik an d. Univ.
zu Bonn fM.U) (N) (G.b),
geb. 1782, Nov. 27, Siegen, Nassau,
gest. 183 5, Juni 13, Bonn.
De melhodo tractandi capita arithmeticae pra-
cticae, Heidelb. 1809. Etwas über geometr.
Analysis, Manh. 1815. Die Bücher des Apol-
lonias von Perga de sectione determinata etc.
Mainz 1822. Trigonometrische Formeln usw.
Bonn 1822. Lehrbuch d. Trigonometrie, Ib.
1824. Die Bücher des ApoUonius von Perga de
sectione spatii etc. Elberfeld 1827. Geometri-
sche Aufgaben nach d. Methode d. Griechen,
Berlin 1826. Beiträge zu der Lehre von den
positiven und negativen Grössen, Bonn 1831.
Zur geometr. Analysis, Ib. 1834.
Diesterweg, Friedrich Adolph
Wilhelm. — Bruder des Vorigen, Dr.
Phii., folgweise Lehrer an d. Musterschule
zu Frankfurt a. M. (181 1), am Lyceum zu
Worms und am Gymnasium zu Elberfeld,
dann (1820) üirect. d. Lehrerseminars zu
Meurs und darauf Direct. d. Seminars für
Realschulen in Berlin. Seit einigen Jahren
pensionirt fM.llJ (GB. 1845;,
geb. 17 90, Oct. 29, Siegen, Nassau.
Über d. Weltuntergang, Frankf. a. M. 1816.
Kleine Beiträge zur Verbessrung d. technisch.
Künste in Deutschland. Ib. 1817. Geometri-
sche Corabinationslehre usw. Ib. 1821. An-
derweite mathemat. Schulbücher u. padagog.
Schriften.
Dieterich, Helwicus. — Erst Do-
cent des Hebräischen in Ulm, dann, nach-
dem er Medicin studirt und in Strassburg
promovirt, auch viele Reisen in Deutsch-
land und dem Nordea gemacht, folgweise
Leibarzt des Kurfürsten von Hessen-Darm-
stadt, des Kurfürsten Georg WMlhelm
von Brandenburg und zuletzt des Königs
von Diineniark, daneben auch Arzt in Ham-
burg (St) (ESL),
geb. 1601, Juni 24, Kirdorf, Hessen-
Darmsladt,
gest. 1655, Dec. 13, Hamburg.
Elogium plaiietarnm coelestium et lerrestrium
macrocosmi et microcosmi, Argentorat. 162 7.
Novus orbis, in quo quaecunque de nato et
creato, serio et joco, sciri vel de.siderari pos-
sunt inusitata rerum varietate et mira jucun-
ditate omnia proponuntur, Ib. 1631.
571
Bieterich
^i^S^9.
572
Dieterloh, Friedrich Willieim.
— Preuss. Kriegs- u. DomSnen-Ralh, so-
wie Ober-Baudirector in Berlin (AJ,
geb. . . ., gest. 1777, Mai . ., Berlin.
Anweisung wie die Wirkung des feuers in d,
Stubenöfen u. Küciien zu verstärken, Berlin
4 766.
Dletloin, J... F... W. .. — Lehrer
an d. königl. Bau-Äcademie (seit 1826),
-sowie Prof. d. Baukunst an d. künii;!. Acad.
d. Künste in Berlin, früher Bau-Inspector
in Halle {]f.}]) (G. 13;,
geb. 178 2 . Halle,
gest. I8;J7. Aug. 30, Berlin.
Grundztipo <l«r Vorlesungen über Strassen-,
Brücken-, SchUMison-, Kanal-, Deich- u. Ha-
fenbau, geholtoii in (Ijt könii^i. Bau-Akademie
lu Berlin 1824 34. Borlin 1832. Übersetzte:
Olinthus Gregory, A l'ioafiso «f Mechanic etc.
2 Bde. Hallo i%'in /ur llieoric der nllf^onjoi-
nen Kupp^lun^ d^r VVollon (Crelle's Joiirr». f.
Math. Vi, 4830; Zur Theorie der Fuhrwerke
(Ib. VHI, ISStj.
Dietmar, s. Ditlmar.
Dietrich, P b i l i p p I ' r i e d r i c h , Frei-
herr von. — Mitgl. d. unmittelbaren Adels
in Nieder-Elsass , adeliger Hatli beim Ma-
gistrat von Strassburg, und, von 1790 an,
Maire dieser Stadt , vorher verschiedene
andere Verwaltungsämter im Klsass beklei-
dend. Correspondent d. Pariser Academie
u. Mitgl. d. Gesellsch. naturforsch Freunde
in Berlin {MJ (B),
geb. 4748, Strassburg,
gest. n93, Dec. 28, Besangon.*
Description des gttes de minerai et de«; bouches
ä feu de France (wovon Tbl. 1 den Titel führt:
Descript. des gttes de niinerai , des forges et
des salines desPyrönees) 3 vol. 4*. Paris 4 786.
Description des volcans, decouverts en 4 774
dans le Brisgau (Mem. präsent, ä I acad. Par.
T. X). Sur ies ocres (M6m. Par. 4 787). Pro-
c6d6 particulier usite en Limosin et en Peri-
gord pour fabriquer du fer dur (Ib. id.). Be-
merkungen üb. einen Tbeil d. Vogesen fSchrifl.
Gesellsch. naturf. Fr. in Berl. Bd. VI, 4 785).
Mineralog. Beobachtungen Über die Pyrenüen
(Ib. id.). Beschreib, d. Gänge u. Eisengruben
in d. Grafsch, Steinthal im Unter-Elsasss (Ib.
VIII, 1788). Sur ia cristallisation du fer (Journ,
phys. XI, 4 778). Sur Ies volcans et Ia minö-
ralogie de Kamtschatka (Ib. XVIII, 1784). Sur
Ia mine d'Allemont (Ib. XXII, 4 783). Sur Ies
conducteurs des edlfices anciens (Ib. XXIV,
1784). Sur Ia pierre ^lastiquo (Ib. XXV, 4 784).
Etc. — Übersetzte Werke von Ferber, Sehnle,
Trebra u. A. aus dem Deutschen ins Franzö-
sische.
* GuiUotinirt; nach (JTiV) u. (HFP) am 2S. \>9t. blo«s
verurtheilt un<l erst später laugTichtct ; nach {N£0)
1795 (wohl 1794) Jan. 1.
Dietrich, C a r l A u g u s t . — Prediger
zu Hohenlolie bei Merseburg (N),
geb. 1775 etwa,
gest. 1833, Jan. 8, Hohenlohe.
Wie es komme, dass lockerer, auf eine Schiess-
pulver-Ladnng geschütteter Sand der Explo-
sion gewdhnhcti stärker widerstehe als die
Wände der geladenen Röhre (Gilb. Ann. LVI,
4 84 7 u. LIX, 4818) Erdbeben in der Gegend
von Leipzig (Ib. LXIX, 4 821).
Dig^ard de Kerguetie, Jean. —
Ingenieur, darauf Prof. d. Mathematik erst
zu Kochefort, dann zu Orleans (ÜF) (Q),
geb. 4717, Jan. 2, Paris.
gest. zu Anfange d. XIX. Jahrh.
Conrs de navigation, 4 vol. 4* 4 762. M6n-
dienne de Rocbefort, 4®, 4 774. Nouvelle pr«-
tique abrögee du pllotage, 42*, 4 784.
Digby, Sir K e n e I m. — Unter Karl!,
von England Kammerberr, General-Inten-
dant des Seewesens und St itlhalter des
See-Arsenils zu St. Trinidad, Befehlshaber
einer FloM« gegen die Vcnetianer; spSter
als RoyaIi»^! verbannt und erst unter Karl H.
nach England zurückkehrend. Mitglied d.
Roy. Soc'.ty (Th) (BD) fJJ,
geb. 603, JuM 4 ♦, Gothurst.Bucking-
hamshire,
gest. 4 6 6ü, Juni 4 4, London.*
A Ireatise of the nature of bodies, Parii 4 644.
De attractionibus electricis ea^umque causls,
in seiner: Demonstratio immortalitalis ani-
mae, Francof. 4664, einer Übersetzung eines
4 64X zu Paris in engl. Sprache jerschienenen
Werks. Institutionum peripateticarum libri
quinque, cum appendice theologica de origine
mundi, Paris 16&4. — Verschiedene chemie
sehe und medicinische Schriften, s. Omelin*-
Gesch. d. Chemie, Bd. I, S. 658.
* geb. 1605, Man 11 (IUI) ; geet. 1665, Min 11 (77L).
Digges (Diggs), Leonard. — Über
sein Leben nichts bekannt, als dass er
(wahrscheinlich) in Oxford siudirt halte
(BDJ, unweit Bristol wohnte und »a mili-
tary gentlemanff war (J. Robinson, Syst.
ofMechan. Philosophy,lU, 403; (J),
geb Digges-Court, Kent,
gest. 4 573 etwa, *
Tectiifiicum; briefly sbewing the exerct mea-
suring and speady rekoning of all manner of
lands, Squares, timber, stones, steeples etc.
4", 1556 (neue Auü. von seinem Sohne Tho-
mas 1592). Pantometria, a geometrical practi-
cal treatise (von seinem Sohne Thomas 1594
herausgegeben**). Prognosticalion everlasting
of right good effect; or choice ruies to Judge
the weathef by the sun, moon and stnrs etc.
1555, 4 556, 1564 (neue Aufl. mit Zusölzen
von seinem Sohne Thomas t5'J2). Stratioticos
(siehe Thomas Oiggs) .
57S
DJirge«
Dionit da S^j(mr.
574
• fnt 1570, . . . ( rrjB).
** B. Hooke (Philosoph. Experiment*^ pMbU»h»d hy
Derham)^ J. Robinson (ßfech. Phil, lll^ 4(>:i)
nndl heeoTidere D.Br.^witer (£itinh. Encyclop. Art.
Opiics) Rchreiben nach diesem Buche, von dem Lets-
t<;ier schon 1571 einf erst*» Ausgabe erscheinen liUst,
sowie iiwh dem „btratioticos'' dem L. Dig^^es die
Krfliuluog de« Fernrohrs zu; doch sind die für ihn
erfaoix.-nen Ansprüche wenif befandet.
Dlffges, Thomas. — Sohn des Vo-
rigen. Von ihm nur bekannt, dass er in
Oxford ßtudirle und bei den Truppen, wel-
che Königin Elisabeth den unierdrück-
len Holländern zu Hülfe sandte, die Steile
eines »musler-master general« bekleidete
(BD) (J),
geb
gest. 4 595, Aug. 24, London.
Alae sive scalae niathematicae, or mathema-
tical wiDgs or ladders, 1673 (enthUlt Anwei-
sung die Parallaxe eines Goraeten oder Him-
melskörpers zu finden und die Fehler beim
Gebrauch des radius astronomicus zu berich-
tigen) . Am arithmetical military treatise, 4 679.
Stratiolicos, a geometrial treatlse, requisitefor
the perfection of soldiers, 4 579 (Vom Vater
angefangen, von ihm vollendet und 4 590 neu
herausgegeben) . A perfecl description of the
celestial orbits, according to the most ancient
doclrineofthe Pythagoraeans, 4 59* (Am Ende
von seines Vaters Prognostication).
DUlherr, Carl. — Jesuit, Lehrer in
den Ordens-Collegien zu Graz, Wien, Pas-
sau, Laibach, dann Rector von denen zu
Graz, Klagenfurt und Krems (SSJ),
geb. 4 74 0, Dec.34, Wien,
gest. 4 778, Dec. 2, Stein.
Dialogt physici de corporum principiis eorum-
que qualitatibus in genere, Viennae 4 748. De
universi systemate, corporum gravitate fon-
tium origine et planeticolis, Ib. 4 749.
DUIoHi f. . . — Capitän in d. französ.
Flotte i^G. 4 847;,
geb. . . ., gest. 4 847, Febr. 9, Paris.
Voyage aux lies de la Mer du Sud en 4827 et
4 828, et relation de la döcouverte du sort de
LaP^Tonid, i vol. Paris 4836.
Dingler, Johann Gottfried. —
Dr. Phil., Apotheker in Augsburg (1800),
dann (1806) Fabrikant chemischer Pro-
ducte, später auch, auf einige Zeit, Besitzer
einer Kaitundruckerei ; zog sich 4 8 4ö von
den Geschäften zurück (Polytechn. Journ.
Bd.cxxxvm;,
geb. 4 778, Jan. 2, Zweibrücken,
gest. 4 85o, Mai 4 9, Augsburg,
Journal fürZitz-, Kattun- u. Indiennendrucke-
rei usw. 2 Bde. Leipz. 4 806 u. 7. Neues Journ.
für d. Indiennen- u. Baumwollendruckerei
usw. 4 Bde. Augsb. u. Leipz. 4 84 5—4 7 (Darin
von ihm : Verbesserte Gonstruct. des Avivir-
kos8el«, Bd. I u. III). Magazin für d. Druck-,
Kilihe- •!. HIeichkunst usw. 3 Bde. Ib. 4 818—
10. Prilytechoi.sches Journol u<5w. Stuttg., her-
nusgegoben erst von ihm allein von 4 820 — 4 834
(Dd. I— XXXIX], dann bis i840 (Bd. iA'XVIIl)
mit «einem Sohn Dr. t m i 1 Max, darauf bis
zur Gegenwart von Letzterem (nm S«".hlusse
4 856 zählte es U4 Mt). Anmerkungen u. Zu-
sätze zu Bancroft, Neues engl. Farbebuch,
übersetzt von J. A. Büchner, Nürnb. 4 84 7 u.
48, und J. B. Titalis , Grundriss d. Farberei
usw., überseizl von J. H. Schnltef , Stuttg. 4 824.
Dingley, Kobert. — Kaufmann in
London. Mitgl. d. Roy. Society (Th),
geb. . . ., gest. 4 784, Juli 9, . . .
On gems or prccious stones, raore particularly
such as the anrients used to engrave on (Phil.
Tr. 4 747). On an irregularity of the tlde in the
Thames (Ib. 4 755).
Dlnostrates. — Griechischer Mathe-
matiker zu Plaio's Zeiten (etwa 360 vor
Chr.), Bruder des Menechmus, der die
Theorie der Kegelschnitte erweiterte und
das Problem von der Verdoppelung des
Würfels löste. Von seinen Werken ist nur
bekannt, was P r o k I u s und P a p p u s an-
führen. Er soll unter anderem die »Quadra-
trix« erfunden haben, jedoch meint M o n t u-
cl a , diese Erßndung sei eher dem H i p p i a s
aus Elaea, einem Zeitgenossen des S o k r a-
les, zuzuschreiben (B) (BN) (BD) (Mt).
Diokles. — Griechischer Mathemati-
ker, vermuthlich im \I. Jahrhundert unse-
rer Zeitrechnung lebend. Wie Eutocius
in seinem Comnicnlar zum Archlmedes
anglebt, ist er Erfinder der »Cissoide« und
Löscr der Archimedischen Aufgabe, eine
Kugel durch eine Ebene in gegebenem Ver-
hältnisse zu theilen (By (BN) (Mt),
DioilUda8^0Ur,AchiIle Pierre.
— Ralh der grossen Kammer des Parla-
ments von Paris; später Mitgl. d. Notablen-
Versamralung. Mitgl. d. Acad. d. Wiss da-
selbst (LB) (B) (BN),
geb. 4 734, Jan. 4 4, Paris,
gest. 4 794, Aug. 22, Fontainebleau.
Essai sur les cometes en göneral et particu-
li^rement sur celles qui peuventapprocher de
l'orbite de la terre, Paris 4 775. Essai sur les
phenomenes rälalife aux disparitior.s perio-
diques de l'anneau de Saturne, Ib. ^776. Traitä
analytique des mouvemens appai-ens ties corps
Celestes', 2 vol. Paris 4 768 et 4 789. Mit M. B.
-Goudin: Traite des courbes algöbriques, Paris
4756. Mit Demselben: Recherches sur la
gnomonique, ie-^r^trogradalionsdes planeteset
les eclipses de soJoil, Ib. 1761. Mit D e m s e I b. :
Traite des proprutes communes ä toutes les
courbes , suivi d'un meni. sur les Eclipses de
575
Biophantos
Lirichlet.
576
soleil, Ib. 4788. — Nouv. möthodes analytiques
pour caicuier les eelipses de soleii, les occul-
talions des ötoil's fixes et des planstes par la
lune etc. (Mem. Par. 4 764—4 783). .Sur le cas
irredactible (Ib. I7ß8). Sur un arc en ciei
caus6 par la lune etc. (Ib. i 770). Methode pour
dtiterminer les nombres des racines reelles et
des racines fma.^inaires des öquations etc. (ib.
4 772). Astron. Deobb. (Ib. 4 774 u. 75).
Diophantos. — Einer der vier grossen
Mathematiker des Alterthums, aus Alexan-
drien gebürtig, lebte nach Bomb eil i um
i 60 unserer Zoitrechn., nach Abulfarag,
Meerniann und Montucla um 360, zu
Kaiser Julia n's Zeiten, nach Cos sali
zwischen -^00 vor u. 400 nach Chr. (BJ (BN),
Von dreizehn Büchern über Arithmetik oder
unbestimmte Anaiysis (als deren Erfinder er
angesehen wird) sind nur sechs und ein Theii
des siebenten auf uns gekommen, diese aber
mehrfach edirt, 4 575 von W. Xylander, 1621
von Sachet de M^ziriac, 4 634 von Stevin und
Girard, 4 670 von Fermat (Deutsch von J. 0. L.
ScJiulz, Berl. 4 823). Siehe auch Poselger.
Diosoorides, Pedanlus oder Pe-
dacius. — Griechischer Arzt aus Ana-
zarba {dem späteren Caesarea Augusta) in
Cilicien, im ersten Jahrhundert unserer Zeit-
rechnung lebend (B) (BN) (BD) (Jj,
Schrieb eine Materia medica in 5 Büchern,
ein Werk über die Gegengifte (Antipharmaca)
in 2 Büchern, usw.
Dippe, Martin Christian. — Dr.
Phil. Von 1836—42 erster College an d.
Realschule zu Halle, seitdem Oberlehrer
am Gymnasium Fridericianum zu Schwe-
rin (Mecklenburg); seit <851 auch Mitgl.
d. statistischen Bureaus daselbst (Or),
geb. 1813, Dec. H, Quedlinburg.
Übersetzung des Euklides von Lorenz u. Moll-
weide, 6. Aufl., mit einem Anhang vermehrt,
Halle 4 840. Anfangsgründe der Differential-
rechnung (Progrm. d. Halleschen Realschule
4 839). Beitr. z. Elementarmath. (Progrm. d.
Schwerin. Gymnas. 4 854). Über einige Auf-
gaben von J. Steiner (Crelle's Journ. f. Math.
XVI, 4 837). Über d. Satz vom Parallelogramm
d. Kräfte (Gninert's Arch. III, 4 843). Über d.
ballist. Problem (Ib VI, 4 845). Bemerkk. über
d. Auflös. d. Gleichunij;en d. dritten Grades
(Ib.VH, 4846). Überd. Trisection d. Winkeis
(Ib. id.). Die verschiedn. Auflös. d. Gleich, d.
vierten Grades (Ib. id.). Welche Lage muss
man einem Stahlstabe geben , damit er das
Maxim, d. magnet. Wirkung eines kreisförm.
Stroms erfahre? (Ib. id.). Tafeln z, Reduct.
von Barometerbeobachtt. auf ein anderes Ni-
veau usw. (Astr. Nachr. XLIV, 4 856. Nicht-
logarithm. Tafeln zur Reduct. von Barometer-
beobachtt. auf ein anderes Niveau u. zur Be-
stimm, von Höhen- IJnlerschieden aus Baro-
meterbeobachtt. (Ib. XLVI, 4 857). Arbeilen
zur Ermittl. d. klimat. Verhältnisse Mecklen-
burgs (Arch. f. Landeskunde in d. Grossherz.
Mecklenburg).
Dippel, Johann Conrad. — Stu-
dirte Theologie in Giessen und Medicin in
Strassburg, später auch Alchemie, führte
dann als Alchemist und Theosoph ein sehr
unstetes, abenteuerliches Leben an ver-
schiedenen Orten in Deutschland (in Ber-
lin von 4 704 — 7), Holland (wo er 4.74 {
zu Leyden Dr. Med. wurde) , Dänemark
(v/o der König ihn zum Kanzeleirath machte,
1719 aber dieses Charakters für verlustig
erklärte und bis 1726 auf Bornholm ins
Gefängniss setzen iiess), in Schweden (wo
er auch bald verwiesen ward) und "wie-
derum in Deutschland (St) (J),
geb. 1673, Aug. 10, Frankenstein bei
Darmstadt, *
gest. 1734, Apr. 25, Schloss Wittgen-
stein b. Berleburg.
Entdeckte das ätherische Thieröl (Oleum
animale Dippelii) und gab zugleich Veranlas-
sung zur Entdeckung des Berlinerblau,
indem er Alkali, worüber jenes Öl abdestiUirt
worden, dem Färber Diesbach in Berlin zum
Fällen einer eisenhaltigen Flüssigkeit über-
liess (Miscell. Berolinensia Vol. I, 4 74 0). —
Seine Schriften (meistens theologische Streit-
schriften) erschienen zumTheil unter dem Na-
men Christianus Democritus , unter dem er
auch herausgab : Ghymischer Versuch zu De-
stilliren, Berl. 4 729.
♦ geb. i672, Aug. 10 (/).
DirichleljPeterGustavLejeune-,
— Dr. Phil., nach längerem Aufenthalt im
Hause des Generals Foy in Paris (von 182 2
an), Docenl an d. Univ. zu Breslau (1827),
daraufDocent(I829), ausserordentl. (1831)
u. ordentl. (4 839) Prof. d. Mathematik an
d. Univ., Lehrer an d. allgem. Kriegsschule
u, (seit 1832) Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Berlin, Seit 1855 Prof. d. Mathematik an
d. üniv. u. Mitgl. d. königl. Soc. d, Wiss.
in Göttingen. Auswärt. Mitgl. d. Pariser
Academie seit 1854 (Or),
geb. 1805, Febr. 13, Düren, Reg. -Bz.
Aachen.
Mem sur l'impossibilite de quelques öqua-
tions ind^terminöes du 5"'«' dC-grö, Paris 4 825
(Crelle's Journ. III, 4 828). De formis lineari-
bus in quibus continentur divisores primi
quarundam formularum graduum superiorum
commenlatio, Vratisl. 4 827. Untersuch, über
d. Theorie d. quadrat. Formen (Abh. Berl.
Acad. 4 833). Über e. neue Anwend. bestimm-
ter Integrale auf die Summation endl. oder
unendl. Reihen (Ib. 4 835). Beweis d. Satzes:
da.ss jode unbegrenzte arilhmet. Progression,
deren erstes Glied und Differenz ganze Zahlen
577
Dirksen
Dittmar.
578
ohne gemeinschafll. Factor sind, unendlich
viele Primzahlen enthalt (Ib. 4 837). Über e.
«eue Bestimm, vielfacher Integrale (Ib. 1839).
Untersuch, über d. Theorie d. complexen Zah-
len (Ib. '1841). tiberd. Bestimm, d. mittl. Wer-
the in d. Zahlentheorie (Ib. 4 849). Über einen
neuen Ausdruck zur Bestimm, d. Dichtigkeit
e. unendl. dünnen Kugelschale, wenn d. Werth
d. Potentials derselben in jedem Puncle ihrer
Oberfläche gegeben ist (Ib. 1850). Vereinfach.
d. Theorie d. binaren quadrat. Formen von
positiver Determinante (Ib. 1854). — Kecher-
ches sur les diviseurs premiers dune classe
de formules du 4'"^ degre (Crelle's Journ. III,
18528). Dömonstrations nouv. de quelq. theo-
rernes r6latifs au nombres (Ib. id.). Question
d'analyse ind^terminee (Ib. id.). Note sur les
integrales deßnies (Ib. IV, 1829). Sur la con-
vergence des söries trigonoraötr. qui servent
a representer une fonction arbitraire entre des
limites donnöes (Ib. id.). Solution d'une que-
stion relative ä la theorie math. de la chaleur
(Ib. V, 1830). Demonstrat. d'une propriete
analogue ä la loi de räciprocite qui existe'entre
deux nombres premiers quelconques (Ib. IX,
1832). Demonstr. du thöoreme de Fermat pour
le cas des 14'"*=^ puissances (Ib. id.). Sur les
integrales Euleriennes (Ib. XV, 1836). Sur les
s«?ries dont le terme göneral dopend de deux
angles etc. (Ib. XVII, 1837). Sur l'usage des
integrales definies dans la sommation des s6-
ries finies ou infinies (Ib. id.). Sur la maniere
de rösoudre l'equation t*— pu"=1 au moyen
des fonctions circulaires (Ib. id.). Sur l'usage
des series infinies dans la theorie des nombres
(Ib. XVIII, 1838). Recherches sur diverses
applications de l'analyse infinitesimale a la
Ihöorie des nombres (Ib. XIX, 1839 et XXI,
184 0). Recherch. sur les formes quadratiques
ä coefficients et ä ind6terminees complexes
(Ib. XXIV, 1842). Sur un moyen gönöral de
v6rifier l'expression du potentiel relatif ä une
masse quelconque, homogene ou heterogene
(Ib.XXXIl, 1846). (jberd. Stabilität d. Gleich-
gewichts (Ib. id.). tjber d. Reduction d. posi-
tiven quadrat. Formen mit drei unbestimmt,
ganzen Zahlen (Ib. XL, 1850). Über d. -Zer-
iegbarkeit d. Zahlen in drei Quadrate (Ib. id.).
Über d. ersten der von Gauss gegeb. Beweise
d. Reciprocitäts-Gesetzes in d. Theorie d. qua-
drat. Reste (Ib. XLVII, 1854). Über ein Pro-
blem d. Division (Ib. id.). De formarum bi-
narium secundi gradus compositione (Ib. id.).
— Fälle, in denen sich d. Bewegung e. fest.
Körpers in e. incompressibl. Medium theore-
tisch bestimm, lässt (Monatsb. d. Acad. 1852).
Neue Ableit. von zwei arithmet. Sätzen aus e.
gemeinschaftl. Quelle (Ib. 1853). Über e. Ei-
genschaft d. quadrat. Formen von positiv. De-
terminante (Ib. 1855).
Dirksen, EnnoHeeren. — Dr. Phil.,
nachdem er seine Studien in Göllingen
vollendet, Docent (1820), ausserordenll.
(1821) 11. ordentL (1824) Prof. d. Mathe-
matik zu Berlin, auch Lehrer an d. allgem.
Kriegsschule. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. da-
Poggendoiff, Handwörterbuch.
selbst seit 1825 fOrJ (Monatshcr. d. Acad.
<830; (G. 1850;,
geb. n92, Jan. 3, Hamswerun), Ost-
friesland,
gest. 18 50, Juli 16, Paris.
Historica progressuum instrumentorum men-
surae angulorum accuratiori it)servientium
inde a T. Mayen temporibus adumbratio, nee
non de arleücio multiplicationis, Gott. 1820.
Analyt. Darstell, d. Variationsrechnung, mit
Anwend. auf d. Bestimm, d. Grössten u. Klein-
sten, 1 Bd. 4", Berlin 1823. Organon d. ge-
sammt. transcendenten Analysis, 1. Thl. 4®,
Ib. 1843. — Über <1. Bedingungen d. Gleich-
gewichts eines freien materiellen Punkts (Abb.
Berl. Acad. 1826). Über d. Darstellung belie-
biger Functionen mittelst Reihen usw. (Ib.
1827). Über d. Summe einer nach d. Sinussen
u. Cosinussen d. Vielfachen eines Winkels fort-
schreit. Reihe (Ib. 1829). Über d. mechan.
Beschaffenheit d. elast. Flüssigkeiten (Ib. 1 830).
Überd. Methoden, den Werth e bestimmt. In-
tegrals näherungswoise zu bestimm (Ib. 1831).
Über d. Bedingungen d. Gonvergenz u. d. Di- ,
vergenz unendl. Reihen (Ib. 1832j. Über d.
Anwend. d. Analysis auf d. Rectilical d. Cur-
ven, d. Quadratur d. Flächen u. d. Cubatur d.
Körper (Ib. 1833). Über d. Darstellbarkeit d.
Wurzeln e. allgem. algebr. Gleich, mittelst ex-
pliciter algebr. Ausdrücke von d. Coefficien-
ten (Ib. 1834). Über d. Trennung d. Wurzeln
e. numerisch. Gleich, mit Einer Unbekannten
(Ib. 1835). Über d. Bedingungen d. Integra-
bilitüt d. Differenlial-Functionen von mehren
Veränderlichen (Ib. 1836). Über d. Summa-
lion d. Laplace'schen Entwicklungsreihe (Ib.
1839). Bemerkk. über d. Methode d. Maxima
u. Minima (Ib. 1841). — Über d. Zerfall, e.
echtgebrochenen Function in einfache Partial-
brüche (Crelle's Jourri. I, 1826). Bemerkk.
über die Lagrance'sche Interpolatiönsformel
(Ib. id.). "^
Dirnbacher, s. Dürnbacher.
Diajouval, s Qualremere-Dis-
jon val.
Dittmar (eigentlich Dietmar) , S i e g-
m und Gottfried. — Titular-Prolessor,
Secretär im Medicinal-Collegium der Pro-
vinz Brandenburg, zu Berlin, friiiier Prival-
lehrer und dann Lehrer lim Prinz Ferdi-
nand'schen Hofe (lySJ (GB.\Si^) (MAI)
geb. 1759, Juli 9, Primckenau bei
Glogau,
^ gest. 1834, Nüv. '20, Potsdam.
Die diessjährig zu erwartende Witterung in)
Sommerhalbenjahre usw. Berlin 1818 (Mehre
Shnl. Welterprophezeihungen f. d. folgenden
Jahre). Allgemeine VVitterungskarte von Eu-
ropa, nebst Te\!, Ib 1819. Die Zonalwitterung
von Europa, mit einer Karte über d. Gang d.
Wiijcle, Ib. 1819. Aurora, /ellsch?;*! über
Wi'.leruiigs-. Erd- u. Mensc|jenku!)de, ü Htle.
37
579
I^ttexi
J>iU,
580
Ib. 4 820. Witlerungsblalt usw. SHfte. Ib. 4 821
—25. Der mildstrenge Winter von 4 822—23
oder das Für und Wider aller Voranzeigen
bevorstehender Witterungsveränderungen, Ib.
4 824. Der Polarschein oder das Nordlicht,
nach einer neuen naturgennässen Theorie er-
klärt, Ib. 4 831. Meteorik oder Witterung- u.
Wetterkunde usw., aus d. Französischen usw.
Ilmenau 4 832.
Dltton, H u m p h ry. — Erst Prediger
zu Tiinridge in Kent, dann, auf Newlon's
Empfehlung, Vorsteher (Master) der malhe-
malischen Schule in Chrisl's Hospital in
London. Mitgl. d. Roy. Society (Ahr.y )
(BD),
geb. 4 675, Mai 29, Salisbury,
gest. n 1 5, Oct. 4 5, London.
General laws of nature and motion, 4 706. An
institution of fluxions, 4706 (Neue Aufl. mit
Zusätzen von John Clarke 4 726). Synopsis al-
gebraica Johanni Alexandri, Bernatis-Helve-
tii, mit Zusätzen und Berichtigungen 4 709.
Treatise on perspective, 4 74 2 (veranlasste (las
ähnliche Werk von Brook Taylor 4 74 5). The
new laws of flulds, or a discourse concerninj
Ihe ascent of fluids, in oxact geometrical figu-
res, between two nearly conliguous surfaces,
4 74 4. On tbe tangents of curves, deduced im-
mediately froni the theory of maxima and mi-
nima etc. (Phil. Tr. 4 703). Theorema sphae-
rico-catoptricum universale (Ib. 4 705). — - Er
veröffentlichte auch 4 74 4 mitWhiaton eine Me-
thode zur Aufßnduog der geogr. Läng^ zur
See , die zwar vom Board of Longilude ver-
worfen wurde, aber Veranlassung gab, dass
das Parlament Preise auf die Lösung dieses
Problems aussetzte.
Ditzel (Dicel), Hieronymus. ^- Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Leipzig (J),
geb Smalkalden,
gest 1710 etwa, . . . Leipzig.
De mechanices natura et constitutione. Pae-
dia geogcaphiae universalis et mathematicae.
De viro quadrato s. tereli alque rotupdo. Prae-
cognita vectis ex mochlostalica. Examen phi-
losophorum cum Cosraiele kircheriano, asse-
rente, solem quandoque paroxysmum pati.
Divini (DeDivinis), Eustachio. —
Mechanicus und Opticu.s, der durch seine
Fernrohre und zusammengesetzten Mikro-
skope grossen Huf erlangle und auch astro-
nomische Beobachtungen machte. Neben-
buhler von Canipani (Priestlcy , Gesch.
d. Opiikj,
Lebte in d. zvvoil. HiilAe d. XVIL Jahrh
Brevis anno'atio in Systema .Saturniiun Chri-
«tiaiii Hugenii, UornacIGGO (Süll, wenigstens
der Fassung norJi , vorn .lesuiten Honoratiua
B'a'ori sftirj). Septenpedaiius pio sua annota-
tione in systema satuinium ChriFr*.i7uHugenii,
adversus ejus asscitiofiom, Ib. 1604. Lettcra
all' Carlo Antonio Mimzini, nelia quaic si rag-
guaglia di un nuovo lavoro e componimento
di lenti, che servono a occhialoni o simplici o
coraposti, Ib. 4 663. Lettera intorno alle mac-
chie nuovainente scoperte nel mese di luglio
4 665, nel pianeta di Giove, con suoi canno-
chiali, air illustriss. sign, conte CA. Manzini,
Ib. 4 666. — D. machte auch Linsen aus Berg-
krystail (Phil. Tr. 4 666), wie indess lange vor
ihm Lippersheim.
Diviflohj Procopius. — Priimon--
slratenser, erst Lehrer d. Philosophie und
Theologie im Stifte Brück, späler Canoni-
cus regularis und Pfarrer zu Prondiz, bei
Znaym, in Mähren (PI) (M) (H),
geb. 4 69 6, Aug. \ , Senftenberg, Mähr.,
gest. 4765, Dec. 2 4 , Prendiz.
Längst verlangte Theorie von der meteorologi-
schen Elektricitätusw. Tübingen 4 768 (posth.).
— Erfand einea Wetterableiter (Beschrieben in
Pelzers Abbild, böhm. u. mähr. Gelehrt. Bd.
III) und ein musikalisches Instrument (siehe
Oerber's Lex. d. Torvkünstler, Bd. 1) genannt
Denisd'or, von seinem Namen Diviseh, der
mit DionysiTU oder Dexdi gleichbedeutend ist.
Diaeoil, Je rem iah. — Wurde mit Gh.
Mason, mit dem er bereits im J. 4 761
den Durchgang der Venus durch die Son-
nenscheibe am Gap der guten Hoffnung
beobachtet hatte, von der engl. Regierung
abgesandt, um die G ranzen zwischen den
Provinzen Maryland und Virginien festzu-
setzen, bei welcher Gelegenheit sie, auf
Kosten der Roy. Society, eine Gradmes-
sung (ohne alle Triangulation) ausführten
(Maskelyne,Phil Tr. 4768; (LB),
geb. ....... England,*
gesL 4 777, . . . Durham, England.
Observations for determining the length of a
degree of latitude in the provinces of Mary-
land and Pennsylvania by Messrs. Dizon and
Mason (Phil. Tr. 4768). Transit of Venus, obser-
ved on the Island of Hammerforsl (4 769, June 3)
for the Roy. Society by J. Dixon (Ib. 4 769).
* In einer Kohlengrube.
Diz6, Michel Jean Jacques. —
Apotheker und Alfineur des Monnaies in
Paris, von f78 4 — 91 Preparaleurbei d'Ar-
cet (Q) (Athenaeum, 4 852, Sept.;,
geb. 4 764, . . . Aine, Dep. Landes,
gest. 1852, . . . Paris.
Surla Vegetation des sels(Journ. phys. XXXIV,
1789). Examen comparatifdes couleurs jaunes
de la semence du trefle et de la gaude (Ib.
XXXV, 4 789;. Analyse du cuivre avec lequel
les anciens tabriquaient leurs mödailles, les
Instruments traiichants (Ib. XXXVI, 4 790).
Proc^dö pour obtenir l'acide gallique (Ib.
XXXIX, 4 794). Sur la pröparalion de i'acide
citriqueconcrol (Ib. XX-XXV, 4 794, auchMem.
sav. etrang. 'I. I, 4 805). Sur la rectification
b^\
Dobritzhoffor
Döbereiner.
582
do lelher sulfurique (Ib. XXXXVI, 1798). Sur
la Separation, pnria voie humide, du zinc uni
au cuivre otc. (Ib. XXXXVIII, 1799). Analyse
de cinq especes de monnaies de cuivre grec-
ques et romaines etc (Ib. id.). Sur la mati^ro
de la chaleur, consideröe, d'apr^s des expe-
riences chimiques, comme !a cause de l'effet
luminoux (Ib. XLIXr4799). Sur larl du d6-
part (Ib. LV, 1802). Mf^m. historique sur la
döcomposition du sei marin et sa pr^paratton
en soude brule (Ib. LXX. 1810).
Dobritzhoffer, Marl in. — Jesuit,
Wcllpricstcr zu Wien, 2 2 Jahre lang Mis-
sionar in Paraguay fSSJJ (M),
geb. \1\1, Sept. 7, Freiberg, Böhmen,
gest. 179«, Juli n, Wien.
Historia de Abiponibus equestri bellicosaque
Paraquariae natione, locuplctata copiosis bar-
bararum gentium, urbium, tluminum, ferarum
. . . allarumqne ejusdem provinciae proprie-
tatum observalionibus, 3 Vol. 4**, Viennae 1783
—84 (Deutsch von A. Kreil, Pesth i784).
Dobson, Matthew. — Dr. Med., Arzt
in Liverpool. Mitgl. d. Roy. Society (Th),
geb. . . ., gest. 178 4, Aug. i, . . .
A description of a petrified Stratum , formed
from Ihe waters of Mallock, in Derbyshire
(Phil. Tr. 1774). Experiments in a heated room
(Ib. 1775). Observalions on the annual evapo-
ralion at Liverpool, and on evaporation con-
sidered as a lest of the moisture or dryness of
the atmosphere (Ib. 1777). An account of the
Harmattan or a Singular african wind (Ib. 1781).
Dodart, Denis. — Dr. Med., pract.
Arzl in Paris und Leibarzt Ludwigs XIV.
Doctor regens in d. medicin. FacultUt und
seil \ 673 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris
(Mem.Par. 1707; (DJ (BN),
geb. 1634, Paris.
gest. 1707, Nov. 5, Paric.
Manieie de tirer une gronde quantite d'esprit
ardent de la cassonade (Anc. M6m. Par. T. II}.
De l'analyse des plantes pour reconnaifre leur
vertu (Ib. T. IV). Sur Taffeclion de la perpen-
diculaire remarquable dans toules les tiges
etc. (Mcm. Par. 1700). Sur les causes de la
voix de Thomme et de ses differens Ions (Ib.
1700, 1706 et 1707). Les sels volatils he se
dissipent point par la cuisson (Ib. 1702). Ob-
serv. sur le sei que Ton tire par dislilialion,
soit des plantes, soit des animaux etc. (Ib. id.).
Eau de St. -Reine gardäe depuis 1678 jusqu'en
1703 sans corruption et sans södiment (Ib.
1703).
Dodson, James. — Zeillang Reclor
(Master) d. königl. mathematischen Schule
im Chrisl's Hospitale zu London. Mitgl. d.
Royal Society (Th) (B),
geb
gest. 1757, Nov. S3, London,
Account of the methods used lo descrtbe llnes
on Dr. Halley*! chart, shewing the Variation
of tho magnetic needle , Lond. 1718, 1758.
Anlilogarithmic Canon, Ib. 1742. The Calcu-
lator or Collection of useful tables, Ib. 1747.
Mathematical repository, 3 vol. Ib. 1748—55.
Letter concerning an iniprovement of the bills
of morlality (Phil. Tr. 1753). Letter concer-
ning logarilhms (Ib. id.). Table of the values
of annuities on lives (Ib. 1754 u. 1756). —
Mit William Xountaine: An attempt to point
out the advantages of a periodic review of the
Variation of the magnetic needle throughout
the known world (Ib. 1754). Letter concer-
ning the Variation of the magnetic needle, with
a set of tables annexed, which exhibit the re-
sult of upwards of 50000 observalions etc. (Ib.
1757).
Ddbereiner, Johann Wolfgang.
— Dr. Phil., erst Pharmaceul(1 795 — 1802),
dann ehem. Fabrikant zu Gefrees u. Münch-
berg im Bayreulhischen, darauf, von 1810
an, Prof. d. Chemie, Pharmacie und Tech-
nologie an d. Univ. zu Jena (Or) (MAI)
(N) (Oett) (Vo g e l's Denkrede, Münch. 18 49)
f^.ciii; (G. 18 49;,
geb. 1780, Dec. 1 5, Rillergul Bug bei
Hof,
gest. 18 49, März 24, Jena.
Lehrb. d. allgem. Chemie, 3 Bde. Jena 1811 —
12. Elemente d. pharmaceut. Chemie, Ib. 1815
(2. Aufl. 1819). Oarstell. d. Verhältnisszahlen
d. irdisch. Elemente, Ib. 1815. Grundriss d.
allgem. Chemie,Jb. 1816 (3 Aufl. 1826, Suppl.
1837), Anfangsgründe d. Chemie u. Stöchio-
metrie, Ib. 3. Aufl. 1826. Anleit. zur Bereit;
verschiedn. Essige, Ib. 1816. Anleit. z. Dar-
stell, aller Arten d. kräftigst. Bäder usw. Ib.
1816. Neust, stöchiometr. Untersuch, u. ehem.
Entdeckungen, 1. Hft. Ib. 1817. Zur pneumat.
Chemie, 5 Hfte. Ib. 1821—25 (Einzeln auch
unter besondr. Titel). Zur Gährungschemie,
Ib. 1822 (2. Aufl. 184 4). Über neu entdeckte
höchst merkwürdige Eigenschaften des Platins
und die pneumalisch-capillare Thütigkeit ge-
sprungener Gläser, Ib. 1823 (Auch Schweigg.
Jouro. XXXVIII u. XXXIX und Güb. Ann.
LXXIVu. LXXVI). Beiträge z. physikal. Che-
mie, 3 Hfte. Ib. 1824—30. Zur Chemie d. Pla-
tins usw. Stuttg. 1836. — Bereit, d. Bleiweis-
ses im Grossen (Gehlen's Journ. II, 1802). Fa-
brication d. B!eizuckers (Ib. III, 1804), Über
einige noch nicht bekannte Eigenschaften der
oxvdirt salzsaur. Alkalien (Gehlen's Journ. 1.
Chem. u. I'hys. II, 1806). Über d. üarstell. d.
Alkalien aus chem. Verbindd. mit Schwefel-
säure usw. IIb. id.K Üher Magnesia u. Kiesel
(Schweigg. Journ. II, 1811). Leber Bleichsalze
(Ib. III, 1811). Geruchlosigkeit d. WasserstolT-
gases (Ib. id.) Über Lesage's Phosphorkupfer
(Ib. id.). Die atmosphrir. Luft ist keine ehem.
Verbind.. (Ib. IV, 1812). Über Stäikczucker
fib. V, 1812). Über Waidindigo; Kieseihonig;
Mineralwasser (Ib. id ). Theoret. -chem. Be-
trachtt. (Ib. id.). Über Knollsilber, Quecksil-
.37*
583
Böderlein.
584
beroxyd, Gahrungd. Starkesyrups, ümwandl.
d. Milchzuckers in gährungsfäh. Zucker (Ib.
VI, 1812). Leuchtend, geglüht, u. mit Was-
ser gelöscht. Baryts (Ib. id.). Über Stärkemehl
usw. (ib. VIII, 1813). Verhalt, d. rauchend.
u. nicht-raucheiul. Schwefelsäure gegen Sal-
petersaure (Ib. id.). Verhall, d. Kohlensäure
gegen Schwefelalkalien usw. (Ib. id.). Verbind,
d. kohlensaur. Eisenoxyds mit kohlensaur. Al-
kalien (Ib. IX, 1813). Uniersuch, e. grünen
Materie in faulem Holz (Ib. id.). Verhalt, des
Kalks zum Kiesel- u. Thonkali auf nass. Wege
usw. (Ib. X, 1814). Über Platingefässe usw.
(Ib. id.). über luftreinigende Wirk. d. Kohle
(Ib. id.). Über d. Verbind, d. Schwefelkoh-
lenstofTs mit Quecksilber (Ib. XII, 4 814), Zur
ehem. Geschichte d. Gährungsmittel (Ib. id.).
Über Vertlücht. d. Kieselerde u. ein vegetabil.
Metall ilb. id.). Über Ammoniak- und Blau-
säure-Bildung (Ib. XIII, 1815). Über Chrom-
eisen (Ib. id.). Ob das rauchende Princip d.
Schwefelsäure wasserfreie Schwefelsäure sei?
(Ib. id.). Über Oxydat. d. Eisens u. Zinks (Ib.
XIV, 1815). Über d. Mangan; Oxydationsstu-
fen d. Stickstoffs; Verhalt, d. wasserfr. Phos-
phorsäure z. Indigo (Ib. id.). Zusaramensetz.
d. thier. Kohle (Ib. XVI. 1816). Üb. d. Pflan-
zenkohle u. ihre metall. Grundlage (Ib. id.).
Oxalsäure eine Verbind, von Kohlenoxyd und
Kohlensäure (Ib. id., auch XXIII , 1818 u.
LVIII, 1831). Darstell, d. Bors aus Borax (Ib.
XVI). Natur d. Homberg'schen Pyrophors (Ib.
id ). Über Oxyjodin u. Oxychlorin (Ib. id.).
Mittel zur Klärung zuckrig. Pflanzensäfte (Ib.
id.). Über Hydrolhionschwefelkalk (Ib. id.).
Scheid, d. Magnesia vom Kalk (Ib. XVII, 1816
u. XXIII, 1818). Über d. Zusammensetz. d.
Zuckers und Alkohols (Ib. XVII u. XXIII).
Merkv\ürd. Verhalt, d. Zinks gegen Säuren in
Berühr, mit Quecksilber (Ib. XVII). Stöchio-
metr. Untersuchungen (Ib. id.). Auwend. d.
KupCeroxyds zur Zerlegung organ. Substanzen
(Ib. id.). Zusammensetz. d. Weinsäure (Ib.
id. u. XXIII). über d. Schwefelungsstufen d.
Kupfers (Ib XVII). Versuche über d. Gäh-
rung ;ll>. XX, 1817; XLI, 1824 u. LIV, 1828).
l.ber Chromsäure (Ib. XXII, 1818). Zusam-
menselz. d Citronensäure (Ib. XXIII, 1818).
1)0 d. Essigsäure (Ib. XXIII u. LXill, 1831).
Ursprung (i. Kali's in d. Pflanzen flb. XXIII).
Über Elektricität, Wärme u. Licht (Ib. id.).
Über Pigmente Ih. XXVI, 1819). Chem. Con-
stitution d. Apfelsäu'.e u. d. eisenblausaur.
Kali (Ib. id.). Natur d. Chlors (Ib. id.). Nickel-
u. Koballoxyd im Kleinen leicht zu reduciren
• Ib. i(:.). Stöchiometr. untersuch d. Alkalien ;
über kohlensaur. Eisenoxvdul, oxalsaur. Kali,
Salzsäure Magnesia (Ib. XXVIII, 1820). Re-
duct u. Scheid, d. Metalle durch Oxalsäure
(Ib. id.). Überd. Entwickl. d. Sauerstofls mit-
telst Schwetelsäure u. Braunslein (Ib. id.). Üb.
d. Berühr, glühender Metallflächen durch Was-
sertropfea (Ib. XXIX, 1 820). Die einfache gal-
van. Kelle stöchiometr. angewandt ;Ib. XXXI,
1821). Über d. Analyse d. Superoxydc usw.
(Ib. XXXIF, 1821). Über einen neuen Aether,
Sauerstoffdther (Ib. id.). Chem. Constitut.,
kunsll. Darstell, usw d. Ameisensäure (Ib.
XXXII, 1821; XXXV, 1822; LXIII, 1831 u.
LXVI, 1832). Weingeist aus Holzessig (Ib.
XXXII). Zur pneumatischen Phytochemie (Ib.
Ib. XXXIII, 1821). Glühend. Verbrennen d.
Alkohols usw. (Ib. XXXIV, 1822). Über Gal-
lussäure und blaues Eisenoxyd (Ib. XXXV,
1822). Pneumalisch-mikrochem. Extractions-
Apparat (Ib. id.). Neu entdeckte merkwürd.
Eigensch. d. Platinmohrs, d. oxydirt. Schwe-
felplatins usw. (Ib. XXXVIII u. XXXIX, 1823).
Über e. neu. Harz (Ib. XXXVIII). Chem. Con-
stitut. d. Ameisenälhers usw. (Ib. id.). Licht-
erscheinungen bei Kryslallisationen (Ib. XLI,
1824). Über d loichtflüss. Metall usw. (Ib.
XLII, 1824). Neue Erfahrungen über Platin
(Ib. LIV, 1828 . Glasbereitung zu optischen
Zwecken Hh. id ). Verwandl. d. schweflig.
Säure in Schwefelsäure mittelst Platinmohr
(Ib. LXV, 1832). Über Platinoxydnatron und
daraus bereiteten Platinmohr (Ib. LXVI, 1832).
— Stöchiometr. Resultate über Mineralwasser,
Sauerkleesäure usw. (Oüb. Ann. LVI, 1817).
Folgerungen ans meinen stöchiometr. Versuch,
usw. (ib. LVII, 1817). Physikal.-chem. Be-
merkk., Verändr. d. entopt. Figuren, Zersetz,
d. oxalsaur. Silberoxyds durch Licht usw. (Ib.
LXVII, 1821). Einfache Volta'sche Kette von
langer Thätigkeit (Ib. LXVIII, 1821). Verein-
fach, d. Damell'schen Hygrometers (Ib. LXX,
1822). Phyto -elektr. -chem. Versuche usw.
(Ib. LXXIl', 1822). ÜberW^etter- oder Riesen-
harfe (Ib. id.). Über Sertürner's Zersetz, d.
Kochsalzes u. eine neue Säure d. Chlors (Ib.
id.). Über Eschwegit u. merkwürd. Verändr.
d. Holzes durch Blitz (Ib. LXXIII, 1823). Ent-
deckte merkwürd. Eigenschaft d. Platins usw.
(Ib. LXXIV, 1823 u. LXXVI, 1824). Natürl.
Glühlampe u. Darstell, d. Rinman'sciien Grüns
(Ib. LXXIV). Verdicht, d. Gase zu Flüssigkei-
ten (Ib. LXXV, 1823). — Über Doppelsalze,
Cöiestin- u. Wasserglas (Pogg. Ann. XV, 1 821)).
Chem. Constit. d. Flint- u. Kronglases (Ib.
XVI, 1829). Über Sauerstoffäther, PJatinmohr,
rauchende Scliwefelsäure usw. (Ib. XXIV,
1832). Vortheilhafte Bereit, d. Ameisensäure
(ib XXVII. 1833). Neue Platinverbind. (Ib.
XXVIII, 1833 u. XXXVII, 1836). Merkwürd.
Sauerstoffabsorpt. d. Platins usw. (Ib. XXXI,
1834). Ein Schönbein'sches Phänomen (Ib.
XLIX, 1840). — Fernere Aufsätze im Reichs-
Anzeiger (1803), Allgem. Anzeiger d. Deut-
schen (1812), in TrommsdorflTs .lourn. , Buch-
ner's Repert., Kastner 's Archiv, Hänle'e Maga-
zin, Brandes' Archiv, usw.
Döderlein , Johann Alexander.
— Reclor zu Weissenburg im Nordgau,
Franken, seit 1703. Correspond. d. Berli-
ner u. Mitgl. d. Leopoldin. Acad. (ANC),
geb. 1 67 5, Feb. \ 2, Biwangen, Grafsch.,
Pappenheim,
gest. I7lo,0ct. 2 8, Weissenburg *
Observationes meleorologicae oder physika-
lisch-historische Nachrichten von dem stren-
gen Winter 1740. — Historisches u. .Vntiqua-
risches.
* geb. 1675, Febr. 11, gost. 1745, Oct. 2;i .'./).
585*
Bollen
Bollond.
586
DöUen, Johann Heinrich Wil-
helm. — Observalor an der Sternwarte
zu Pulkowa, früher Observalor an der zu
Dorpat (JU),
geb. <820, Apr. 25, Mitau.
Reduction d. Königsberger Declinationen für
1820 (Bull. phys. math. de l'acad de St. Pe-
tersb. VII, 1849). Bestimm, d. Meereshöhe ei-
nig, geolog. wichtigen Puncte in d. Umgegend
von Pawlowsk (Ib. VIII, 1850). Über Dr.Wich-
mann's Bestimmung d. Parallaxe d. Argelan-
der'schen Sterns (Ib. XIII, Supplement,. 1855).
Astronom. Beobb., zum Theil mit G. Sabler u.
0. V. Struve in d. Astr. Nachr.
Döllinger, Ignaz. — Dr. Med., folg-
weise Prof. d. Physiologie an d. ehemai.
Univ. Bamberg (179i) und an d. zu Würz-
burg (1803), Prof. an d. medicin. Schule
(1823) und d. Anatomie an d. Univ. (1826)
zu München. Mitgl. d. Acad, d. Wiss. da-
selbst seit 18 23 (Jäck) (N),
geb. 1770, Mai 2 4, Bamberg,
gest. 1841, Jan. 14, München.
Über d. Metamorphose d. Etd- u. Steinarten
aus d. I^eselreihe , Erlang. 1803. Beschreib,
eines Fraunhofer'schen Mikroskops (Pogg.
Ann. XVII, 1829).
Döpping^, Otto. — Folgweise Assi-
stent am ehem. Laboratorium d. Academi-
kersFritzsche, Chemiker an d, kais. Por-
zellanfabrik in St. Petersburg, dann im Auf-
trage d. Grafen Perowsky, Gouverneurs
v. Orenburg, den südl. Ural in techn. Be-
ziehung bereisend, jetzt (1857) Chemiker
an d. Newsky-Stearinfabrik (Or),
geb. <8U, Apr. 25, Wechraar, Gotha.
Über d. Einwirk. d. schweflig. Säure auf ei-
nige Kupferoxydsalze (Bull phys. math. de
l'acad. de St. Petersb. IX, 1851). Versuche
über Fäulniss u. Gährung; mit H. Struve (Ib.
VI, 1848). Untersuch, d Rinde d. Korkeiche
(Lieb. Ann. XLV, 1843). Über d. Einwirk. d.
neutral, chromsaur. Kali auf Schwefelleber u.
neue Bereit, d. unterschwefligsaur. Kali (Ib.
XLVI. 1843). Untersuch, einiger bernstein-
saur. Salze u. über d. Constitut. d. Bernstein-
säure (Ib. XLVII, 1844). Camphor, ein Pro-
duct d. Einwirk. d. Salpetersäure auf Bernstein
(Ib. XLIX, 1844). Zusammensetz. d. Oleum
succini rect. (Ib. LIV, 1845). Mit Schlossber-
ger: Untersuch, d. Rhabarberwurzel ;ib. L,
1844). Zur Kenntn. d. Schwämme (Ib. LH,
4845).
Dörfel, Georg Samuel. — Diaconus
zu Plauen im Voigtlaiule, dann Superinten-
dent zu Weida im Grossherzoglhum Wei-
mar (Samml. d. Gesellsch. d. freien Künste in
Le^>s.Bd.III^
geb. 1643, Oct. \ \, Plauen,
gest. 1688, Aug. 6, Weida.
Astronom. Betrachtung des grossen Cometen,
welcher im ausgehenden 1680. und angehen-
den 1681. Jahr höchst verwunderlich und ent-
setzlich erschienen Ist; dessen zu Plauen an-
gestellte Observationes, nebst etlichen sonder-
bahren Fragen und neuen Denkwürdigkeiten,
sonderlich von Verbesserung der Hevelisrhen
Theoriae Cometarum, Plauen 1681 (D. zeigt
darin, vor dem Erscheinen der Newton'.schen
Gravitationstheorie, dass dieser Comet eine
Parabel beschrieben habe, in deren Brenn-
punct die Sonne steht). Methodus nova phae-
nomenorumcoelestium intervallaa terris facil-
lime determinandi, non variata slatione seu
loco observationis, neque captis eorundem
altitudine vel azimutho (Act. Erudit. 1685).
Dörffurt, A u g u s t Ferdinand Lud-
wig. — Apotheker und Bürgermeister zu
Wittenberg (N),
geb. 4767, Aug. 4 2, Berlin,
gest. 1825, Juni 27, Wittenberg.
Abhandl. über d. Kampher, <792. Deutsches
Apothekerbuch^ a Bde. Leipz. 1801—12.
DöttlePjRemigius Samuel. —Prof.
d. Physik an d. ünlr. zu Wien (M. IIj,
geb. 1 74f, Aug. 7, Wien,
gest. <84 2, Apr. 8, . . . .
Elementa physicae mathematico-experimen-
taliSj Viennae 1812.
Dolaeus, Johann. — Dr. Med., Phy-
sicus zu Limburg a. d. Lahn, dann pract.
Arzt in Hanau, endlich Leib- u. Hofmedi-
cus d. Landgrafen Carl von Hessen. Mit-
glied, d. Leopoldin. Acad. (St),
geb. 1651, Sept. 7, Hofgeismar, *
gest. 1707, Sept. 12, Cassel.
De lapidibus varias tum arborum , tum fruli-
cum, tum ammalium figuras exprimentibus
(Miscell. acad. nat. cur. Dec. I. An. VI et VII,
1675 et 76). De salis cornu cervi volatilis ad
tactum frigiditate (Ib. Dec. I. An. IX et X,
1678 et 79). De auri fulminantis improvisa de-
tonatione (Ib. id.). — Botanisches u. Medici-
nisches.
* geb. 1650, Sept. 8 i^ANC).
Doller, Johann Lorenz. — Jesuit,
nach Aufhebung d. Ordens Prof. d. Aesthe-
tik an d. üniv. zu Heidelberg, darauf Hof-
meister beim Grafen von B I a s s e n h e i m,
zuletzt als Pensionär in Carlsruho, Bruch-
sal und Mainz lebend (Fl),
geb. 1750, Oct. 3, Breiten,
gest. 1820, Jan. 30, Mainz.
Versuch eines ßeitra£;s zur pfälzischen Mine-
ralgeschichte, Heidelb. 1778.
Dollond% John. — Sohn eines bei
Aufhebung des Edictes von Nantes nach
England flüchtenden franzüsis^ iien Prole-
stanten aus dor Normandie. War bis 1752
587
Dollond
Dolomieu.
588
Seidenweber in Spilalfiel(i> (einem Sloiit-
vieiiel Londons) legte aber dann, in Ge-
raeinschaft mil seinem Soime Peter eine
optische Werkstatt an. Wenii>e Monate vor
seinem Tode auch Mitgl. d. lloyal Society
(BD) (GP) (UFP),
geb. 1700, Juni 10, Spitalfields,
gest. 1761, Nov. 30. London.
CoiiccrninjJ! an irnprcv>?meiU of refracting le-
lescopes (Phil.-Tr. ^lh.^. ~~ Ixmroliro rnitOcu-
larstücken aus fünf Linsen). A contrjvance for
measuring sniall anü:los (Ib. id. :'.woi Aufsätze
— Objective ans zwei aufeinander verschieb-
baren plan-convcxen Linsen, statt der -1747
von BoTiguer ^^riundencn. aus :',nei nebenein-
ander vcrsc'iiebbaren llolblinsün.i. Letters re-
lating (o a theorem of Leonard Euler for cor-
reclin;.; Iho aherrafions in the object glasses
of refraotinir lelcscopes (Ib. id. ; mit James
Short}. An ac.coiint of somo exporimenls con-
cerning the dillferent refrangibility of light;
wilh a letter from James Short (Ib. 4 758. —
Darin seine wichtige Erfindung der achroma-
tischen Fernröhre, die vom J. 4 757 datirt).
* Muthmaasslich ist derNarne Dollond eine Corrtip-
tion von d'K o 1 1 a n d • (GP).
Dollond, Peter. — AeUester Sohu
von John. Setzte nach des Vaters Tode
das mit ihm betriebene Geschäft fort, erst
mit seinem jüngsten Bruder John* und
darauf mit seinem Vetter George (GM.
1820; (Ahr.X) (BS),
geb. 1730, .... London,
gest. 1820, Juli t, Kensingion.**
Of an improvement made by Mr. P. D. in his
new lelescopes (PhiL Tr. 1765 — Achromati-
sche Objective aus drei Linsen). Some addi-
tions and alterations made to Hadley'g Qua-
drant, lo render it more serviceable al sea (Ih.
4772). An account of an apparatus applied to
the equatorial inslrnment for correcting the
errors arising from the refraction in altitude
(Ib. 4 779). Some Account of the discovery
made by the latc John Dollond which led to
the grand improvement of the refracting tele-
seopes, Lond. 4 789.
• gest. 1S04, Nov. 6, London {GM. 1820, T.XC, pt. II,
p. 9(1).
*♦ geb. 1731, 'Febr. 24, gest. zw Richmond Hill bei Lon-
don ((?(?. 1821).
DoUoad, George. — Müllerlicher-
seits Ne(!e von J. Dollond sen., dessen
Namen er annahm (er Iiies^i eigentlich G.
Huggins), als er in das Geschäft seines
Vetters Peter «inirat. Mitgl. d. Roy. So-
ciety und d. W. Astr, Society (ASM.WW)
(Joum. Geogr. Soc. 1853; (G. 4 852;,
geb. 177 4, Jan. 2.5, London,
gest. 1852, Mai 13, London.
A<;count of a niicrometer made of rock crystal
(Phil. fr. lS4i,. Account of the transit Instru-
ment made for the Cambridge observatory by
him (Ib. 4 825). On a concave achromatic lens
adapted to the wirod micromctcr, which hns
been named »Macro-micro«, from its power
to increase the prima ry image of a telescopc,
without increasing the diameter of the wires
in the micromeler (Ib. 4 834), Description of a
repenling instrument of a now construction
(Mem. astr. Soc. l, 1822). On a new Instru-
ment for messuring vertical and horizontal
angles (Ib. H, 4 826). Account of an almosphe-
ric recorder (Brit. Assoc. Report. 4 6"»Meet.
1847). — Sein Instrumenten-Calalog, siehe
Astroa. Nadir. VIII, 4 834.
Dolomieu, Deodat Guy Silvain
Tancrede Gratet de. — Machte, nach-
dem er etwa ein Jahr lang Maltescrrilter
(17 08^ — 69) und darauf auch nur kurze
Zeil franz. Offizier in Metz gewesen, viele
mineralog. Reisen im südl. Europa, wurde
1796 Ingenieur des Mines uiid ProL an d.
jfecole dos Mines in Paris, begleitete darauf
als NaturfoF'scher d. Fxpodition nach Aogyp-
ten und ward zuletzt Prof. d. Mineralogie
am Musdum d'hisloire naturelle. Mitgl. d.
Instituts seit 4 796 (Mem. Inst. Ml) (B)
(BN) (Q),
geb. 4 750, Juni 24, Dolomieu, b. Tour-
du-Pin,Dauphine,
gest. 4 801, Nov. 26, Chateauneuf, Dep.
Saone et Loire.
Voyage aux iles de Lipari ou Notice sur les
lies l*lolienne.<?, suivie d'un Mcm. sur une espjfece
de volcan d'air et d'un antra snr la temp^ra-
ture du climat de Malte, Paris 4783. Sur le
tremblement de terre de la Calabre, Rome
4 784 Sur les iles Ponces etc. Paris 1788. Phi-
losophie mineralogique, Ib. 1802. — Sur les
volcans du val di Nolo (Journ phys. XXV,
4 784). Sur la question de l'origine du basalte
(Ib. XXXVII, 4 790). Sur un genre de pierres
calcaires trös-peu eflfervescentes avec les
acides etphosphorescenles par la collision Ib.
XXXIX, 1791 — Der nach ihm benannte Do-
lomit). lA^m. sur les pierres composees et
sur les roches (Ib. XXXIX, 1791 et XXXX,
1792). Sur l'huile de petrole dans le cristal
de röche et les fluides ölastiques tires du quarlz
(Ib. XL, 4 792). Sur une öruption de l'Etna
(Ih. id.). Mem. sur la Constitution physique
de lEgyple (Ib. XL», 1793). Sur les pierres
figur«-es de Florence (Ib. XLllI, 1793). Distri-
Irution mölhodique de toutes les matiercs dont
raccumulation forme les oiontagnes volcani-
ques etc. (Ib. XLIV, 1794etXLV, 1795). Dis-
cours Nur Telude de la geologie (Ib. XLV, 171>ö).
Sur la strontiane, sulfate cristallisö (Ib. XLVI,
<798). Sur la conleur comme caractere des
pierres (Ib. id.). Sur les lourmalines blanches
du St.-Gotthard (Ib. id.). Sur la substance
dile pyrox6ne ou schoerl volcanique (Ib. id.
et XLV II, 17981. — Sur les grottes d'Arcy-sur-
Cure (Journ. Min. U, 4 795). Description du
589
Dombaflle
Bonavan,
590
b6ril (Ib. III, 1795—96). Sur la chaleur des
laves et sur des concrelions quarl/easos (Ib.
IV, 4796). Sur la leucit ou grenat blaiio (Ib.
V^ 1796—97). Sur Tanlbracite (Ib id.). Sul-
la necessitöd'unir losconnaissanceschimiques
ä Celles du minöraloglste ete. (Ib. id.). Sur
J'art de tailler les picrres b fusil (Ib. VI, 4797).
Sur la ;^6ologie et la lithologie des moutagnes
des Vosges (Ib. VII, 4 797-98). M6m. sur l'e-
spcce minöraJogique (Ib. X, 1804).
Dombasle, Christophe Joseph
Alexandre Älalhieu de.* — Griindcr
und Direclor der landwirlhschafli. Miisler-
anstalt zu Ilo\ille im Dcp. de la Meurlhe.
Correspond. d. Acad. d. Wiss. zu Paris
(DCJ (Q) (Q€) fOeltJ,
geb. 1777, Febr. 26, Nancy,
gest. 1843, Dec. 28, Nancy.
Essai sur l'analyse des eaux minörales par les
r^actifs, Paris 4 84 0. Sur la fabrication du Su-
cre des betteraves. Ib. 4 84 8 et 4 823. Sur la
destillation des grains et des pommes de lerre,
Ib. 4 820. Du mode de nutrition des plantes
aux divers epoques de leur croissance, Ib.
4 824. L'Agrieulture pralique et raisonnee, Ib.
2 vol. 1824. — Sur irn moyen de häter la cri-
stallisation du sucre de raisin (Ann. chim.
LXXVI,1810). Salep indig^ne (Ib. LXXVII,
4 84 4). Gab heraus : Annales agricoles de Ko-
ville, 6 vol.
* Eigentlich: Mathieu de Dombasle, Christ. Jos.
Alexandre.
Domin, Joseph Franz von. — Je-
suit, folgweise Lehrer in d. Collegien zu
Raab, Agram und Fünfkirchen, zuletzt Prof.
d. Physik an d. üniv. zu Pesth und Dom-
herr zu Agram (SSJJ,
geb. 1754, Jan. 28, Agram,
gest. 1819, Jan. »8, Agram.*
Diss. physica de aöris factitii genere natura et
utililatibus, Jaurini4 784. Sono campanarum
fulmina promoveri polius quam prohiberi,
Öuinque-Ecciesiis 4 786. Commentatio de ele-
ctricitate nnedica in Regio Musaeo Quinque-
Ecclesiensi instjtuta , Ib. 4790. Comnfientatio
altera de eleclricitale medica etc. Pe.stini4 793.
Ars electricitatis, Ib. 4 794. Ars eleclricitatem
aegris tuto adhibendi. Ib. 4 796. Lampadis ele-
ctricae optimae notae descriplio elc. Ib. 4 799.
♦ geb. Jan. 27, gest. Jan. 19 (0(7. 0) ; gest. Jan. 19 {FJI).
Dominls, Marco Antonio de. —
Erzbischof von Spalatro und Primas von
Dalmalien, der, weil er die Partei der Ve-
netianer gegen den Pap.st Paul V. ergrif-
fen batle, seine Slellung verlassen mussle
und nacli England floli (etwa ItilG), dort
Protestant wurde und durch Konig J a c o b I.
das Decanal von Wind.sor erhieü , später
aber (1fi22) nacl) Italien zurückkehrte, um
wieder zum KalhoHcismus überzugehen,
jedoch der Inquisition in die Hände fiel und
im Geringniss auf der En^^eishurg starb,
muthmaasslich an Gift. Sein Leichnam ward
von» Henker verbrannt urul die Asche in
den Tiber geschüttet (BJ,,
geb. 1566, Arbe, aufd. Insel
Arbe,*
Rest. 1624, Sept. . ., Rom.**
De radiis visus et lueis in perspectivis et iride,
Tractalus, Venot. 4644 (woraus Cap IX: In-
strumeoti pcrspectivi ad vidcnda Ion:;«' dissita
conficiendi ratio et u.sus, und Cap. XIII : Vera
iridis tota generatio explicalur, in Libri, bist,
des scienc. inatb. T. IV, p. 436 u. IT. abge-
druckt sind; über seine Theorie des Regen-
bogens siebe : Venturi, Comtnentarii sopra la
storia dell' ottica, Bologna 4 844, T. I, p. 449).
Euripus, seu de fluxu et refluxu maris senten-
tia, Romae 4 624.
* An der Küste Dalinatlens.
** Verbrannt Dec. 21 {JTL).
Domke, Johann Friedrich. —
Schiffsführer und Lehrer an iler Naviga-
tionsschule in Danzig fOrJ,
geb. 1802, Sept. 14, Slolpmünde, Pom-
mern.
Nautische, astronomische und logarithmische
Tafeln, nebst Erklärung und Gebrauchsan-
weisung für die königl. preuss. Navigations-
schulen, Berlin 4852. Astronom. Beebb. in d.
Astr. Nachr. XVII, XXII u. XXXIII.
Donaldson, John. — Miniaturmaler
erst in Edinburgh, dann in London (BD)
(flGEJ,
geb. 1737, Edinburgh,
gest. 180t, Oct. 1 1 , IsHnglon b. Lond.
Erfand ein Verfahren zum Conservircn ani-
malischer und vegetabilischer Substanzen» auf
welches er ein Patent nahm.
DonatI, Vitaliano. — Arzt, Prof. d.
Naturgeschichte erst an der Sapienza in
Rom, dann in Turin; zuletzt eine Reise
nach Ostindien unternehmend, auf welcher
er durch Schitibruch sein Leben verlor.
Mitgl. d. Roy. Society (VPJ (Th),
geb. 1717, Sept. 8, Padua,*
gest. 17 63, Indisch. Meer.
Saggio della storia naturale dell* Adriatico,
Venez. 4 750 (Auszug daraus: Phil. Tr. 4 754).
♦geb. 17t:i, . . . (5) {BN),
'-^Donavan, Michael. — Apotheker
in Diihiin, früher Prof. d. Chemie, Materia
liiedica und Pharmacie an. der »Apotheca-
ries' Hall of Ireland«, so wie Director dieses
Instituts. Mitgl. d. Roy. Irish Academy (Or),
geh 17 90, Mai 1*5, Dublin.
Essai ou tho origin, progress and present stale
of Ihe GalvanJsm elc. 4 vol. 8", Dublin f«4S.
591
Dondi
Bonn.
592
A treatise of Cheniistry, ^ vol. 8*. Annais of
Pharmacy, 1 vol. 8''. — - On a new vegetable
actd (sorbic acid) with observations on malic
acids(Phil. Tr. 1S15;. On certain improvements
in theconslruct. ofgalvanometersetc. (Tr. Irish
Acad. XXII, pt. III. -»852). On thermotrito-
electricity (Proceed. Irish Acad). On acids in
Ihe Sterns of rhubarb (Ann. of Phil. IX, 1817).
On Ihe Oxides and salts of mercury (ib. XIV,
4819). Self-registring Rain-Gaugo' (Ib. XYI,
1 820) . Preparaiion of pure potash (Ib. N. S. X,
1825, aus d. Dublin philosoph. Journ.). De-
scriplion of an apparatus for filtering out of
the contact with the atmosphere (Ib. id ), On
the question, whether alcohcl. be a product of
fermentalion or of distillation (Tilloch, Phil.
Mag. XLIV, 1814). Reflections on tl>e inad-
eqiiacy of the principal iiypotheses to äccount
for the phenomena of electricity (Ib. id.). A
newmethodofobtainingpuresilver(Ib.XLVII,
4 816). On the impurities of hydrogen as it is
commonly obtained (Ib. XLVIII, 181G). On
the preparation of phosphorus (Phil. Manaz.
i*'' Ser. II, 1831). On the supposed identily of
the agent concerned in the phenomena of or-
dinary and voltaic electricity, electro-magne-
tism, miagneto- and thermo-electricity (Ib. III
etIV, 1852). — Noch vielepharnDaceut. ii.medi-
cin. Aufsätze in engl. Zeitschriften. D. ist ferner
Erfindereiiier neuen Gasbeieachtung (Dingler's
oJurn. XL), einer Tafellampe (Proceed. Irish
Acad. IV, 184 8) u. eines Hygrometers.
Dondi (Dondus oder De Dondis), Gia-
como. — Arzt zu Venedig fVPJ,
geb. 1298, . . . Padua,
gest. 1359, . . . Padua.*
De modo conficiendi salis ex aquis caüdis Apo-
niensibus et de fluxu. maris; gedruckt zu Ve-
nedig 1571. — Siehe seinen Sohn.
* geb. KMO, . . . {Libri, hüt. math. II, 220) j 1345,
13:>0, oder 1385 (5).
Dondi (Dondi dall' Oroiogio) , Gio-
vanni. — Sohn des Vorhergehenden.
Arzt, Lehrer der Astronomie an d. Univ.
zu Padua, dann d. Medicin in Florenz und
darauf wieder in Padua (VP),
geb. 13 18, . . . Chioggia,
gest. 1389, . , . Genua.*
Vorzüglich berühmt unter seinen Zeitgenos-
sen durch Verfertigung eines sehr künstlichen
Uhrwerks oder Planetariums, welches ihm den,
von seinen Nachkommen zum Familiennamen
erhobenen, Beinamen Dali' Oroiogio erwarb.
Er beschrieb es in einem Wterk, betitelt Pla-
netarium, 3 Vol. Entweder arbeitete der Va-
ter mit an dieser Uhr oder verfertigte ein min-
'der vollkommenes Exemplar derselben.
gest. 13S0 . . . (5)
Dondi dair Oroiogio, Carlo An-
tonio. — Marchese, vom Geschlecht der
Vorhergehenden fVP),
geb. 1751, Padua,
gest. < 801, Mai 23, *
Prodrorao delT istoria naturale de' monti Eu-
ganei, Padova 1780 Saggi di osservazioni fisi-
che fatte alle terme de' monti Euganei, Ib.
1782. Saggio di litologia Euganea etc Ib. 1789.
Lettera al P. .\bb. Terzi sopra la di lui memo-
ria intorno alle produzioni fossili de' monti
Euganei, Ib. 1791
* geb. !7r.O etwa . . ., gest. 1801, Mai . . . {BS) {BTf>^.
Donkin, Bryan. — Maschinenbauer
und Civil-Ingenieur. Mitslifter und später
Vicepräsident der Institution of Civil-Ingi-
neers, Mitgl. d. Roy. Aslron. und d. Roy.
Society (Ahstr. VIIj,
geb. n68, März 22, Sandoe, Northüm-
berland,
gest. 1855, Febr. 27, Surrey, London.
Vervollkommnete die Papier-Maschine (d"eren
er ein'ge Hunderte erbaute und für welche er
auf der Londoner Ausstellung 1 851 eine Preis-
medaille bekam) , ebenso die Druckerpresse
(auf die »Polygonal printing machine« nahm
er ein Patent) und die Maschine für Farben-
druck, erfand 1812 ein Verfahren Lebensmit-
tel Ml luftdichten Kasten aufzubewahren und
ein Tachometer zur Messung d. Geschwindig-
keit von Maschinentheilen (Transact. Sog. Arts,
XMVIII).
Donkin, William Fishburn. —
Säviliiui Prof. d. Astronomie an d. Univ. zu
Oxfcrd. Seit 1842 Mitgl. d. Rov. Societv
(Or).
geb. 1814, Febr. 15, Bishop-Burton,
Yorkshire.
On n cluss of differential equations, including
those vhlchoccur in dynamical Problems (Phil.
Tr. i ^ ^)4 et ö5]. On the geomelrical laws of
the mo'-uu of a rigid System about a fixed point
(Phil. Mag. 3'h Ser. XXXVl, 1850). On the geo-
metrical intorpretation of Quaternions (Ib. id.).
Ön the geomelrical theory of rotation (Ib. 4'**
Ser. I, 1851). On certain queslioos relating to
the theory of probabilities (Ib. id. et II, 1851).
Donn (Donne),. Abraham. — Vorste-
her einer zu seinerzeit berühmten mathe-
malischen Schule zu Kingston, bei Taun-
lon, Somerselshire (BD) (RGE),
geb. 1718, Febr. 6, Biddeford, Devonsh.,
gest. i7 4G, Juii 15,
Berechnete Sonnen- und Mondfinsternisse.
Donn (Donne), Benjamin. — Gar-
dian der Öffentl. Bibliothek zu Bristol und
Prof. d. Mechanik daselbsl, auch »Master
of Mechanics to His Majests « ; früher Vor-
steher einer malhematisrhen Schule zu
Kingston, bei Tauntoii, Somerselshire. Bru-
des Vorigen fßGE) fii),
geb. 1729, Biddeford, Devonsh.,
gest. 17 98, Juni
593
Donndorff
Doppler.
594
Mathematical Essays on vulgär or decimal
arilhmetic, ilöS. The accountant and iieome-
trician etc. ■1766. Epitome of natural and ex-
perimental philosophy etc. illO. The british
mariner's assistant, 1774. Treati.se on geome-
try and trigonometry, i 777. The use of Geoor-
ganon or improved analemina or Substitutes
for Ihe terrestrial and celestial globe, 1 78S.
Donndorff, Johann August. —
Regierungs-Advocat, Bürgermeister und
Ephorus des Gymnasiums zu Quedlinburg
(MAI) {G.nj,
geb. 1754, März 23, Quedlinburg,
gest. 1837, Nov. 22, Quedlindurg.
Sendschreiben an d. Grafen v. Borkeüber Ge-
genstande der Elektricität, Erfurt 1781. Über
Elektricität, Magnetismus, Feuer und Aether,
ib. 1783. Die Lehre von der Elektricität, 2 Bde.
Ib. 4784. Geschichte der Erfindungen usw.
6 Bde. Quedlinb. 1817—20. Die Naturlehre in
ihrem ganzen Umfange.
Donny, Fra-ngois Marie Louis. —
Adjunet an d. Univ. zu Gent, Repetent d.
Physik und Chemie an d. Ecole du genie
civil daselbst. Seit 1850 Correspond. d.
Acad. d. Wiss. daselbst (BABJ,
geb. <822, Jan. 31, Ostende.
M6ra. sur la cohesion des liquides et sur leur
adhärence aux corps solides (M6m. couronn.
par l'acad. Brux. XVII, 1843). Möm. sur les
principales sophistications des farlnes et du
pain (Ib. XXII, 1848). Mit Mareska: M6m. sur
un appareil de Thilorier moditie et sur les pro-
prietes de Tacide carbonique liquide et solide
(Ib. XVIII, 1845). Mit Mareska: Recherches
sur l'extraction du potassium (Ib. XXVI, 1 851 ) .
— Sur la sophistication des farines etc. (Bull.
Acad. Brux. XIV, 18 47 et XIX, 1852). Mit F.
Donny: Sur une projection geoeraphique nou-
velle (Ib. XVI, 1849).
Dony, Jean Jacques Daniel. —
Concessionär der Zinkgruben am Alten-
berge (Vieille-Montagne) beim Dürfe Mo-
resnet zwischen Lüttich u. Aachen (BLBJ
(BB),
geb. 1759, Febr. 24, Lütlich,
gest. 1819, Nov. 6, Lütlich.
Vervollkommnete seit 1 805 die Zinkgewinnung
aus Galraey, u. nahm 1810 ein Patentdarauf.
Doppelmayr, Johann Siegmund.
— Kaufmann in Nürnberg. Vater des Fol-
genden (WN),
geb. 1641, Oct. 29, Nürnberg,
gest. 1686, Febr. 27, Nürnberg.
Beschäftigte sich viel mitphysikal. Instrumen-
ten, namentlich der Luftpumpe, und soll der
Erste gewesen sein, der in Nürnberg eine auf-
rechte Luftpumpe mit Hebel darstellte.
Doppelmayr, Johann Gabriel.
— Sohn des Vorigen. Nachdem er dfts Slu-
Poggeadorff, Handwörterbuch..
dium der Rechte gegen das der Mathema-
tik und Physik vertauscht, auch Reisen in
Deutschland , nach Holland und England
gemacht, 1704 Prof. d. Mathematik am
Aegidien-Gymnasium zu Nürnberg. Mitgl.
d. Roy. Society (WN) (M),
geb. 1671, Nürnberg,*
gest. 17 50, Dec. 1, Nürnberg.
Summa geometriae practicae etc. Norimb.
1718, 1750. Nova methodus parandi sciate-
rica solaria. Ib. 1719 (Auch deutsch). Histo-
rische Nachricht von den Nürnbergischen Ma-
thematicis und Künstlern , Ib. 1730. Physica
experimentalis illustrata, Ib. 1731. Atlas coe-
lestis in quo XXX tab. astron. aeri incisae con-
tinentur, Ib. 17 42. Neu entdeckte Phaeno-
mena von bewundernswürdigen Wirkungen d.
Natur, welche bei der fast allen Körpern zu-
kommenden elektr. Kraft usw. hervorgebracht
werden, Ib. 1744. — Animadversiones non-
nuUae circa eclipsium observationes (Ephe-
mer. Acad. Nat. Cur. Cent. III et \S), Ani-
madversiones in usum vitrorum planorum in
observationibus astronomicis (Ib. Ceot. VII et
VIII). Circa trigonometriara sphaericam (Act.
Acad. Nat. Cur. Vol. II).
* geb. 1678, . . ATh).
Doppler, Christian. — Dr. Phil.,
folgweise Assistent d. Mathematik am po-
lytechn. Institut in Wien (18 29 — 33), Sup-
plent (1837) und darauf Profe.ssor (1841)
d. Mathematik an d. ständisch-technischen
Lehranstalt in Prag, Bergralh u. Prof. d.
Mathematik, Physik u. Mechanik an der
Berg-Academie zu Schemnitz (1847) und
(1850) Prof. d. pract. Geometrie am po-
lytechn. Institut, auch bald darauf Prof. d.
Physik an d. Univ. zu Wien Mitglied d.
königl. böhm. Gesellsch. d. Wiss. seil 18 40
und d. Acad. d. Wiss. zu Wien seit 1848
geb. 1803, Nov. 29, Salzburg,*
gest. 1853, März 17, Venedig.
Arithmetik u. Algebra usw. Prag 1 8 '.3 (2. Aufl.
Wien 1851). — Versuch einer analyt Behandl.
beliebig begrenzter u. zusammengesetzt. Li-
nien, Flächen u. Körper (Abh. königl. böhm.
Gesellsch. I, 1841). Über d. farbige Licht d.
Doppelsterne usw. (Ib. II, 1843). Versuch ein.
Erweitr. d. anaJyt. Geometrie usw. (Ib. id.).
Über eine bei jeder Rotation des Fortpflan-
zungsmittels sich einstellende eigenthüml. Ab-
lenk, d. Licht- u. Scballstrahlen (Ib. lil, 1845).
Optisches Diastoraometer usw. (Ib. id ). .411-
gem. Beweis, dass dieselben Factoren in be-
Uebiger Ordn. multiplicirt, stets dasselbe Pro-
duct geben (Ib. id.). Über ein Mittel, periodi-
sche Bewegungen von ungemeiner Schnellig-
keit-noch wahrnehmbar zu machen (Ib. id.).
Über d. bisherig. Erklärungsversuche d. Aber-
ration (Ib. id.). Über ein Ommatogoniomeler
38
595
Doria
Born.
'596
oderGesichlswinkelmesser (Ib. id.). Über eine
katioptr. Vorrichtung zum Abstecken d^r s. g.
Eisenbahncurven usw. (Ib Id.). Methode, die
scheinbaren Durchmesser sämmtl. Fixsterne
in Bogeniuaass zu bestimmen (Ib. IV, 4 847).
tjberd. Mogliclikeit, die absoluten Entfernun-
gen u. absoluten Durchmesser der Fixsterne
auf rein optisch. Wege zu bestimmen (Ib. id.).
Methode, mit der die Lichtmolekel- usw.
-scliwiii-un^jen zu bestimm, (ib, id. —Die drei
letzt. Abhandl. auch unter d. Titel : Beiträge
zur Fi.s,sternkunde). Methode, d. Geschwin-
digk., mit der d. Luftmolekel beim Schalle
schwingen, zu bestimmen (Ib. jd). Über eine
vom Zersireuungsvermögen d. Fortpflanzungs-
mitlei völlig unabhängige rotatorische Disper-
sion d. Lichts (Ib. id.). Über eine wesentl.
Verbessr. d. katoptr. Mikroskops (Ib. id ). Ver-
such einer systemat. Glassificat. d. Farben (Ib
V, 1848). Über d. Anzahl d. mögl. Gesichts-
wahrnehmungen (Ib. id.). Über d. Einflussd.
Beweg, d. Fortpflanzungsmittels auf d. Er-
schein, d. Aether-, Luft- u. Wasserwellen (Ib.
id.). Die meisten dieser Abhandl. sind auch
einzeln erschienen. — Beitrag zu d. Paralie-
lentheorien (Wien, polytechn. Jahrb. XVU,
4 832,1. Über d. Convergenz einer unendl. Lo-
gaiithmenfolge (Ib. id.). Über Ketlenwurzeln
u. deren Convergenz (Ib. id.). Über d. wahr-
scheinl. Ursache d. Elektriciläts-Erreg durch
Berühr. (Ib. XVIII, 4 834) . Beschreib, eines Cy-
clographen usw. (Hessler's encyclop. Zeitschr.
4 842). Beschreib, e. neu. Instr. z. Verzeich-
nen bescartes'scher Ovallinien (Ib. id.). Beitr.
z. Elektricitäts-Erreg. durch Reibung (Ib. id ).
Verbesserte Construction d. Messtische (Ib.
4 844). Über d. Durchsichtigk. d. Cometen-
kerne usw. (Baumgartner u. J. ▼. fiolger's
Zeitschr. V, 1837). Über e. merkwürd. Eigen-
thümlichk. d. elektr. Spannung (Ib. id.). üeber
d. Grosse u. Kleine In d. Natur (ib. id.). Versuch
e. auf rein mechan. Principien sich stützend.
Erklärung d. galvano-elektr. u. magnet. Po-
larität (Denkschr'. d. Wiener Acad. I, 1850).
Über e. Mittel, d. Spannkraft d. Wasserdampfs
usw. durch d. Gehör zu bestimm. (Sitzungs-
ber. d. Wien. Acad. 1849). Mittel, d. Brechung
d. Schallstrahlen experimentell zu bestimm.
(Ib. id). Bemerkk., seine Theorie d. farbig.
Lichts d. Doppelsterne betreffend (Ib. 1850).
Rechtfertig, seiner Theorie d. färb. Lichts d.
Doppelslerne gegen Buys-Ballot (Pogg. Ann.
LXVllI, 1846). Weitere Beiträse zu dieser
Theorie (Ib. LXXXI, 1850 u. LXXXV, 1852).
Einfluss d Beweg, auf d. Intensität d. Töne
(Ib. LXXXIV, 1851:. Anwend. d. Sirene u. d.
akust. Fiui-rädchens zur Bestimm, d. Spann-
kraft d. Wasserdämpfe u. d. cominimirt. Luft
(Ib. Ergänzungsbd. III). Übersicht seiner phy-
8ik. Leistungen (Ib. LXXII, 1847).
* geb. Nov.'sO {WA. 1853).
Doria, Paolo Matte 0. — Genuesi-
seber Patricier fJJ,
geb. 1662, Genua.
ge.s'. 1746, Febr. 25, Neapel.
Conj>iderazioni sopra il modo e la meccanica
de' corpi sensibill e de' corpi Insensibili. Let-
tera sopra le parabole di grado superiore.
Nuovo roetodo geometrico per trovar fra due
lettere dale infinite serie cootinue proporzio-
nali. Opere matematiche, 2 Vol.
Dorlsyi Jean. — Jesuit, Lehrer der
Philosophie u. Tßeologie zu Paris fSBJ) (J),
geb. 1585 etwa, . . . Mousson, Dep.
Ariienoes,
fjesi. 1657, März 12, Paris.
Quaestiones curiosae de ventorum origine, de
accessu et recessu maris, Parisiis 1646.
Donif Johann. — Predigermönch,
Lehrer an d. Univ. zu Wien. Schüler von
Peuerbach u. Regiomontan (Käst-
ner, Gesch. d. Math. II, ö30y,
geb. . . ., gest. 1 509, . . .
Verfertigte drei »Sphaeras solidas mirae ma-
gnitudinis.«
Dorn (Dornaeus), Gerhard. — Al-
chimist, Schüler des Paracelsus, in
Strassburg, Basel und Frankfurt a. M. le-
bend (Schm. A) (J).
Lebte im XVI. Jahrhundert.
Clavis totius philosophiae chymisticae, Lugd.
Bat. «567, Francof. 1583, Herbornae<594. La-
pis metaphysicusautpbilosophicus, Bas. 1569,
1570, 1574. De natura lucis , Francof. 1583.
Astronomie, Chymia, anatoraia viva, compen-
dium, congeries, declinarlum, fasciculus, de-
fensio Faracelsi, ejusve doctrinae. Monarchia
physica, Basil. 1577. Dictionarium chymicum
Theophratti , Francof. 1563. — Weiteres in
Mangeti, Bibliotheca chemica.
Donii Ignaz. — Jesuit, später Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Fulda /'M. 11^,
geb. n3l, . . . üzwingen,
De influxu siderum, Bamb. 1769. Mathemati-
sche Kenntnisse von der Rechen-, Mess-, Be-
wegungs- u. Baukunst, Fulda u. Würzb. 1777.
Dom, Georg Anton. — Prof. d. Me-
dicin an d. Univ. zu Bamberg (M. 11^ (N),
geb. 1760, ..... ßam|>erg,
gest. 1830, Juni 29, Bamberg.
Pharmaceut. Taschenloxicon , München 1818.
Dorn, Johann Friedrich. — Fa-
brikeiicomrnissar in Berlin, Chemiker und
Techniker bei der General-Verwaltung der
Steuern im preussischen Finanzministerium
(M.W) (GB.S^'i^),
geb. 17 82, März 2 6, Neu-Ruppin,
gest Rudow, b. Berlin.
Beurtheil. d. wichtigst Operationen in d. Bier-
brauerei u. Branteweinbrennerei, Berl. 1811.
Abbildung u Beschreib, zweier neuen, sehr
zweckmässigen Brantewein - Brenngeräthen,
Ib. 1819. Aufsätze in technolog. Zeitschriften.
— Erfinder der nach ihm benannten Dttcher:
597
Bornheim
Bove.
59S
Domhelm, Fried rieb. — Dr. Phil.
(Diss.J,
geb. 4 817, Aug. «0, Detmold.
De singularitatibus superficienim, Bonnae
4S44.
Dorsten, Johann Daoie]. — Dr.
Med., Prof. erst d. Medicin, dann {I695j
(I Physik an d. Univ. zu Marburg (StJ (A),
geb. 1643, Apr. 20, Marburg,
gest. *706, Sept. 20, Marburg.
Disp. de vacuo, <695.
Dorta (d'Orfa), Benlo Sanches. —
Köiii^'l. portugies. Asironom u. Geograph.
Mitgl. d. Ac;uL d. Wiss. zu Lissabon. Von
1781 an mfl Vermessungen in Brasilien
beschüftigt (Sto ekler, ObraSyl.l),
geb. <739, . . . Coimbra,
gest. 1795, . . . Rio Janeiro.
Observacoes astronomicas feitas junto ao Ca-
stello da cidade de Rio de Janeiro etc. (Mera.
de Lisboa, I, 4 797). Observacoes das raares
feitas na bocca da Barra do Rio de Janeiro
(Ib. id). Obscrva(?oes meteorologicas feitas na
cidade do Rio de Janeiro no anno de 4 78< —
83 fib. id.). Observ. do eclipse da Lua do dia
<0 Sett. 4 783 (Ib. id.). Observ. de 4. 2. 8. 4.
Sateliite de Jupiter etc. (Ib. id.).
Dossle, Robert. — Apotheker in
London (RGE),
geb
gest. «777, Febr. 20, London,
The elaboratory laid open or the secrets of
Diodern chemistry and pharmacy revealed,
Lond.4758. Institutes of experimenlal chemi-
stry, 2 vol. Ib. 1759. Theory and practice of
chirurgical pharmacy, Ib. <761. Memoirs of
agriculture and olber economical arts. Ib.
4 768-81.
Douwes, Cornelis. — Malhemali-
cus u. Examinator der Officiere u. Steuer-
leute beim Admiralifäls-Collegium in Am-
sterdam, Lehrer am vrye Zeemans-Coilegie
daselbst. Seit 1702 Mitgl. d. Maatschappy
der Weetenschappen in Ilarlem fVerhandl.
Maatsch. Haarl. XV, 177 4^',
geb. 1713 etwa,
gest. n73, Juli 1, Amsterdam.
De noodige Zeemans-tafeln eu Voorbeelde tot
hei vinden der breedte buiten den middai^,
Araslerd. — Verhandeling om buiten den mid-
dag op see de waare middagsbreedte te vin-
den (Verhandl. Maatsch. Haarl. I, 4 755). Körte
Verhandeling over het vinden van een schyn-
bare planects-plaats, als dcszelts plaots, uit
het centrum van d'aardklot te zion, bekend is
(Ib. IV, 1758).
Dore, II c i n r i c h W i I h e 1 m. — Dr.
Phil., von 182G bis <829 successive Do-
cent u. ousserordentl. Prof. an d. üniv. zu
Königsberg, dann ausserordentl. u. später
(4 845) ordenll. Prof. an d. üniv. zu Ber-
lin, so wie Lehrer d. Physik an d. allgem.
Kriegsschule u. am königl. Gewerbe-Insti-
tut, früher auch am Werderschen Gymna-
siuno, am Friedrich-Wilhelms-Gymnasium
u. an d. Artillerieschule. Milgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Berlin seit 1837 (Or) (GD. 18 45;.
geb. 1803, Oct. fi, Liegnitz.
De barometri mutationib'.;s, nerol.<826 Über
Maass u. Mes.sen , Ib. 4S33 (2. .'Sufl. ■ISSS).
Meleorolog. Untersuchungen, Ib. 1837. Die
neuere Farbenlehre usw. (Scbulprgr.) Ib. 1838.
Die WilterunisverhaitDis.'ie von Berlin, Ib.
1842. Über ),)pktri:ltiit, Ib. 1848. Die Witte-
runa-sgesoliichte des letzten Jahrzehnts 1840
— oü, Ib. 1833. Über d. klimat. Verhiillnisse
d. prcuss. Staats, 3 Abschnitte, Ib. 1855. —
Über die nicht-periodischen Aenderungen d.
Temperatur-Vertheilung auf d. Oberfläche d.
Erde; fünf Abhandl. (Abhandl. d. Berl. Acad.
1838, 39, 42, 45 u. 52). Über Induction durch
elektromagnetisirtes Eisen (Ib. 1841). Über d.
Zusammenhang d. Wärmeveränderungen d.
Atmosphöre mit d. Entwickl. d. Pflanzen (Ib.
1844) über d. täglich. Veränderungen d. At-
mosphäre (Ib. 1846;. Über d. Bewegungen d.
Wärme in Erdschichten von ver.<;chiei1n. geo-
gnost. Beschaffenheit (Ib. id.). Tafeid miltl.
Temperaturen verschiedn. Orte (Ib. id ) Über
Linien gleicher Monatswärme (Ib 1848). Dar-
stell, d. Wärme-Erscheinungen durch Stägise
Mittel von 1782—1855 (Ib. 1856). Über die
Rückfälle der Kälte im Mai (Ib. id ). Über die
tägl. Verändr. d. Temperatur d. Atmosphäre
;lh. id.). [Mehre dieser Abhandl. auch für sich
erschienen]. — Meteorolog. Untersuch, über d.
Winde (Pogg. Ann XII, 1828). Über Hygro-
meteore ; über d. Gewitter; über mittl. Luft-
ströme; über barometr. Minima (Ib. XIII,
1828). Über d. Windverhältn. in Europa (Ib.
XV, 1829). Über d. Verändr. d. Dampfatnio-
sphäre durch Windesricht. (Ib. XVI, 1829).
Tugl. u. jährl. Verändr. d Dampfatmosphäre
(Ib. id.) Über Yerdampfungskälte (Ib XIX,
1830). Über {Jeichzeit. Störung in d. tägl. Va-
riat. u. Deciinat. d magnet. Kraft (Ib. XX,
1830). Über Moussons u. Passate (Ib. XXI,
1881). Ursache d. tägl. Barometerschwank.
(Ib XXII, 1831). Phvsische Ursache d. Ge-
stalt d. Isothermen (Ib. XXIII. 1831). Über
Gase u. Dämpfe (Ib. id). Vertheil. d. 3tii>o-
sphär. Drucks in d. jährl. Periode usw. (Ib
XXIV, 1832). Über Gitlerfarben (Ib. XXVI,
1832). Über elektro-magnet. Anzich. u. Ab-
stoss. (Ib. XXVIII. 1833;. Magneto-e'.eklr.
Elektroma.s^nele (Ib. XXIX, 1 833) . Über d. Re-
gen (Ib. XXXI, 1834). Vor-üKb.niscin zweier
Regenzeiten imsüdl. Europa (Ib XX.W, 1835).
Discontinuität d. Blitzes; opt. Eigensch. d.
Diopsids (Ib. id.). Versuche über Ciicularpo-
larisation (Ib. id ). Apparat für geradün., cir-
culare u. eliipt. Polarisat. (Ib. id.). Einfl. d.
Drehung d. Erde auf d. Strömungen d. At-
38*
599
Drais von Sanerbronn
Draparn aud.
600
mosph. (Ib. XXXVI, 1835). Merkwürd. El-
gensch. d. Westwinde in Dänemark (Ib. id.).
Unterschied positiv, u. negativ, einaxiger Kry-
stalle bei circul. u. ellipt. Polarisat. (Ib. XL,
1837). Erschein, bei zweiaxig. Krystali. in
circul. polarisirt. Licht (Ib. id.). Zusammen-
bang d. opt. Eigensch. d. Bergkrystalis mit d.
krystallographischen (Ib. id.) Heber d. ver-
schiedn. VVindtheorien (Ib. XLII, 4 83 7). Ma-
gneto-elektr. Apparat usw. (Ib. XLIII, 1838)..
Akust. Interferenz (Ib.XLIV, 1838). Thermo-
säule für constante Ströme (Ib. id.). Über sub-
jective Compleraenlarfarben (Ib. XLV, 1838).
Inducirte Ströme, diegalvanometr. gleich wir-
ken, physiolog. aber ungleich (Ib. XLIX, 1840).
Gesetz d. Stürme (Ib. LH. 1841). Überd. durch
Magnetisiren d. Eisens mittelst Reibungselektr.
inducirt. Ströme (Ib. LIV, 1841). Magnetism.
d. sogenannt, unmagnet. Metalle (Ib. id.). Über
d. Gegenslrom zu Anfang und zu Ende eines
primären (Ib. LVI, 1842). Über d. indncirten
Ströme in massiv. Eisen u. eisern. Drahtbün-
deln bei Annäherung e. Stahlraagnets (Ib. id.) .
Ob der Funke bei ünterbrech. e. elektr. Stroms
im Moment der Ünterbrech oder später er-
scheine? (Ib. id.). Periöd. Aendr. d. Drucks
d. Atmosphäre im Innern d. Continente (Ib.
LVIII, 1843). Ladungsstrom d. elektr. Batterie
(Ib. LXIV, 1845). üeber d. vom Drehungsge-
selz abhäng. Drehungen d. Windfahne usw.
(Ib. LXVII. 184 6). Directe Prüf. d. Drehungs-
geselzes aufd. nördl. Erdhälfte u. Wahrnehm,
dess. auf d. südl. (Ib. id.). Zusammenhang d.
Temperaturveränderungen usw. mit d. Ent-
wickl. d. Pflanzen (Ib. LXVIII, 1846). Über d.
tägl. Temperaturverändr. d. Atmosphäre (Ib.
LXIX, 1846). Tägi. Barometerverändr. in d.
heiss. Zone (Ib. LXX, 1847). Darstell, d. Weiss
aus Gomplementarfarben usw. (Ib. LXXI,
1847). Subjeclive Farben beim Farbenkreisel
usw. (Ib. id.). Beschreib, d. Stephanoskops
(Ib. id.). Opt. Täuschung auf Eisenbahnen (Ib.
id.). üeber Ströme von Flaschensäulen (Ib.
LXXII, 1847). Scheiben z. Darstell, subject.
Farben (Ib. LXXV, 1848). Überd. Wasser^e-
haltd. Atroosph. (Ib. LXXVII, 1849). Überd.
1850 auf d. preus.s. Stationen beobb. Kälte-
Extreme (Ib. LXXX, 1850). Über Binocular-
sehen prisraat. Farben u. neue Stereoskop.
Methode (Ib. id.). Beschieib. e. Lochsirene
usw. (Ib. LXXXII, 1S51). Ursachen d. Glan-
zes u. d. Irradiation (Ib. LXXXIII, 1851). Be-
schreib, mehrcr Prisnienstereoskope u. eines
einfach. Spiegelstereoskops (Ib. id.) Das Re-
versionsprisma u. seine Anwend. usw. (Ib. id.).
Einfl. d. Helligk. e. weiss. Beleucht. aufd. rela-
tive hitensit. verschiedn. Farben (Ib. LXXXV,
-1852). Methode gespaAnt. Saiten u. elast, Fe-
dern mittelst e. Elektroniagnels in tönende
Schwingg. usw. zu versetzen (Ib. LXXXVlI,
1852). Absorpt d. polarisirt. Lichts in dop-
peltbrech. Kryslallen , als Unlerscheiduugs-
mittel ein- u. zweiaxig. Krystalle usw. (ib.
LXXXIX, 1853). Über d. Verllieil d. Regens
in d. gemässigt. Zone (Ib. XCIV, 1Sj5;. Ueber
ßinocular-Sehen durch verschictlen gefärbte
Glaser (Ib. CII , 1 S'i7). Über /l cleklr. Licht
(Ib. id.). Methode, iriter:cr;nz- u. Absorptions-
farben beliebig zu mischen (Ib. id.). Über d.
Unterschiede monociilar. u. binocular. Pseu-
doskopie (Ib. id.). — Viele Aufsätze in d. Mo-
natsbericht, d. Berlin. Acad., von denen die
meisten auch in Fogg. Ann.
Drais Ton Sauerbronn, Carl,
Freiherr von. — Badenscher Forstmeister
und Karamerherr. Begleitete G. H. von
L a n g s d 0 r f auf seiner wissenschaftlichen
Reise nach Brasilien fCllJ (CLJ,
geb. .1783 etwa,
gest. 1851, Dec. 12, Carlsruhe.
Abbildung und Beschreibung seiner neu er-
fundenen Laufmaschine (Draisine, Velocip^de),
Manheim 1818. ♦ — Vielleicht auch von ihm :
Formel für die Auflösung aller (numerischen)
Gleichungen, Manh. 1821.
♦In (M.U) Bd. XVII ist f&lschUch der Vater Carl
Wilhelm Friedrich Ludwig (Präsident de«
Ober-Appeliationsgerichts in Manheim, geb. 1755,
Sept. 23, Ansbach, gest. 1830, Febr. 2) und ebenda-
selbst Bd. XXII der Onkel Franz Georg Hein-
rich (Oberforstmeister in Freiburg, geb. 1758, Mai
20, Ansbach) als Erfinder angegeben. Nach ((7. 1852)
und (JV) ist dieser gest. 1851, Dec. 12.
Drake, Sir Francis. — Englischer
Seefahrer, zuletzt Admiral, der die spani-
schen Colonien in Amerika über zwanzig
Jahre lang mit grossem Glück bekriegte
(BD),
geb. 1545, Tavistock, Devon-
shire,
gest. 1597, Jan. 28, b.NombredeDios,
in Westind., zu Schiff.*
The famous voyage of Sir Francis Drake inlo
the South Sea and hence about the whole globe
of the earth (von 1577 bis 1581), Lond. 1600
(Geschrieben von Francis Pretty). Auch : The
World encompassed by F. Drake eto. Ib. 1650.
Über seine zweite Reise: Expeditio F. Drakii,
equitis anglici, in Indias orientales A. D. 1585
additis passim regionum, locorumqüe omnium
tabulis geographicis quam accuratissimis, Ib.
1588. Über seine dritte Reise im J. 1595 siehe
d. Werk von De Bry. — D. wird gewöhnlich
als Derjenige genannt, der die KartofTel zuerst
nach Europa gebracht habe ; sie war aber
schon vor ihm in Italien u. Spanien bekannt.
* gest. 1596, Dec. 30 (A. St.), bei Panama (5) (J?.V).
Drake, Anders von. — Unter-Statt-
halter von Stockholm, Präsident des Com-
merz-Collegiums u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst fSBJ,
geb. . . ., gest. n44, Aug. 2, . . .
Diss. de divisibiiitate quantitatis, üpsal. 1703.
Tankar om krokiga iiniers nylta ut i konster
och vctenskaper (Vetensk. Acad. Handl. 1742).
Draparnand, Jacques Philippe
Raymond. — Prof. d. Naturgeschichte an
der £cole de Medicine in Montpellier B)
(BN),
601
Draper
Drieberg.
602
geb. 1772, Juni 3, Montpellier,
gest. 1805, Fej^r. \, Montpellier.
Sur les mouvements que cerlains fluides re-
Coivent par le contact d'autres fluides {Ann.
chim. XLVII, 1803). Notice minöraloglque sur
Montferrier (Journ. phys. LVIl, 1K03j. Sur le
mouvement gyratoire des niolecules de cam-
phre (Capelle,' Journ. de la Soc. de Santo etc.
de Bordeaux, T. III). Sur le niirage. — Zoolo-
gisches.
Draper, John William. — Dr. Med.,
erst (<§36) Prof. d. Chemie und Physik
am Hampden Sidney College in Virginien,
dann (1839) Prof. d. Chemie und Physio-
logie an d. Univ. zu New- York (OrJ,
geb. <8H, Mai 5, bei Liverpool, Engl.
Experiments to determine whether light ex-
certs any magnetic action (Journ. Franklin In-
stitute < 835). On the tidal motion of moveable
electric conductors (Ib. 1836). On the inter-
stitial movements among the particles of bo-
dies (Ib. id.). Op the chemical action of the
solar light (Ib. 4 837). On the theory of capil-
lary attraction (Journ. of med. science 4 836).
On the great mechanical force of capillary at-
traction (Ib. 4 838). On the theory of endos-
mosis (Ib. id.). Influence of electricity on ca-
pillary action (Sillim. Journ. XXVI, 4 834).
Idolatry and philosophy of the Zabians (Ib.
XXVIII, 4 835). On!atentlight(Ib.XLIV, 4 843).
On the use öf a secondary wire as a measure
ofthe relative tensionof electric currents (Phil.
Mag. 3dSer. XV, 4 839). On the light of the
sun in the south of Virginia (Ib. XVI, 4 840).
On the electromotive power of heat (Ib. id.).
On theprocessofDaguerreolypeetc. (Ib. XVII,
4 840). On some analogies between the phae-
nomena of the chemicai rays and those of ra-
diant heat (Ib. XIX, 4 841). On certain spectral
appearances and on latent light (Ib. XXI, 1842).
On chemical rays aoalogous to the rays of dark
heat (Ib. id). On the action of the rays of the
solar spectrum on the Daguerreotypplate (Ib.
XXII, 4 843). On the detithonizing power of
certain gases etc. (Ib. id.). On a new System
of inactive tithonographic Spaces in the solar
spectrum (Ib. id.)."On the tithonotype or art
of multiplying Daguerreotypes (Ib. id.). De-
composition of carbonic acid and the alkaline
carbonates by the light of the sun (Ib. XXIIl,
4 843). Change in elementary substance froni
exposure to the sun's rays (Ib. id.). Descrip-
tion ofthe tithonometer (Ib. id.). On tithoni-
zed chlorine (Ib. XXV, 4 844). On the existence
of a fourth imponderable (Ib. id.). On the de-
composilion of carbonic acid by the leaves of
plants etc. (Ib. id.). On capillary attraction
(Ib. XXVI, 4 845). On the interference spectrum
and the absorption of tithonic rays (Ib. id.).
On Ihe aliotropism of chlorine etc. (Ib. XXVII,
4 845). On a remarkable difference between
the rays of incandescent linie and those emit-
ted bv an electric spark fib. id.). On the cir-
culalion oiblood ;lb. XXVIII, 1846). Existence
and mechaiiism of the negative or pn)tecting
rays of the sun (Ib. XXX, 4 847). On a Singu-
lar property of gun-cotton mlxture (Ib. id.).
On the production of light by heat (Ib. id.).
Existence and efTects of aliotropism in the con-
stituent Clements of living beings (Ib. XXXIV,
4 849). On the phosphorescence of bodies (Ib.
4'^ Ser. I, 4 854). On the chemical action of
light (Ib. id.). New method for the determi-
nation of urea (Ib. VI, 4 853).
Drebbel, Comelis. — Nach Eini-
gen eines Bauern Sohn, nach Anderen gar
selber ein Bauer (lelzteres wenigstens nicht
wahrscheinlich). Gewiss ist, dass er sludirt
hatte, Erzieher der Prinzen des Kaisers
Ferdinand II. war, 4620 von den Trup-
pen des Kurfürsten Friedrich V. von der
Pfalz gefangen und beraubt ward und nach-
dem er, auf Fürbitte des Königs Jacob I.
von England (des Schwiegervaters Fried-
richs), wieder freigegeben worden, sich
an dessen Hof begab und bei ihm in gros-
sem Ansehen stand (J) (CNJ (Pq) (B) (BN),
geb. 4 572, .. . Alkraaar,
gest. 4 634, .. . London.
De natura elementorum, quoraodo venti, plu-
viae, fulgura, tonitrua, ex iis provocantur et
quibus serviant usibus, Hamburg. 4 621 (in
diesem Buche die unbegründeten Ansprüche
Drebbel's auf die Erfindung des Thermome-
ters). De quinla essentia, ejus viribus, usu, et
quomodo ea ex mineralibus, metalUs, vegeta-
bilibus et aniraalibus extrahenda. Editio cura
JoackLmi Morsii. Accedit ejusdem Drebbelii
epistola ad sapientiss. Britanniae Monarcham
Jacobnm, de perpetui mobilis inventione, Ib.
4 624 (Beide ursprünglich holländisch geschrie-
bene Werke von P. Lauremberg ins Lateinische
übersetzt). — Nach Beckmann (Gesch. d. Er-
find. III, 45) istD. auch Erfinder der Schar-
lachfarbe aus Cochenilletinctur und Zinnsolu-
tion ; nach Anderen ist diess Niklas Drebbel,
ein sonst unbekannter Niederländer gegen
Ende des 17. Jahrhunderts (CL).
Dresler, Justus Heinrich. — Prof.
u. Rector d. Pädagogiums zu Dillenburg,
früher Prof. an den Gymnasien zu Herborn
und Weilburg (Eichhoff ,Gesch.d.Gymn.
zuWeilburg, \SiOj,
geb. 1775, ÄJai . ., Herborn,
gest. 1839, Dec. 15, Dillenburg.
Eratosthenes, von der Verdoppelung des Wür-
fels, Wiesb. 4 828. Theorie der Parallelen, Ib.
4 834, Beweis d. Salzes von d. Winkelsumme
d. Vielecks, Ib. 1837.
Drieberg, Friedrich, Freiherr v o n.
— Preussischer Kammerherr, Gutsbesitzer
aufprotzen b. Fehrbellin, Mittelmark (M. UJ
(Zt),
geb. 17 85, Dec. 10, Charloltenburg,
gest. 185r>, Mai 21, Charlottenburg.
603
Drietsen
DroB,
604
M6m. sur une nouvelle machine k plonger,
appell6d Triton, pröcödö de quelques notices
historiques sur ce sujet, Paris 1811. Die Arith^
metik der Griechen, 2 Tble. Leipz. 1849. Auf-
schlüsse über d. Musik d. Griechen, Ib. 1820.
Die musikal. Wissenschaft d. Griechen, Ib.
1880. Die praclische Musik d. Griechen, Ib.
1 821 . Die pneumatischen Erfindungen d. Grie-
chen, Ib. 1822. Neue Maschinen usw. Ib. 1823.
Wörterbuch d. griech. Musik, Berl. 1835. Be-
weisführung, dass die Lehre d. neueren Phy-
siker vom Druck d. Wassers und d. Luft falsch
ist usw. Ib. 1841. Das Dadaion, eine neue
Flugmaschine, Ib. 1845. Physikal. Streitschrift
über d. Luft- u. Wasserdruck, Ib. 1846. Der
Sieg d. gesunden Vernunft; vier Gespräche
über d. Luft- u. Wasserdruck usw. Ib. 1852.
DrieS89ll, Petrus. — Dr. Med., Prof.
d. Medicin, Chemie, Botanik, Materia me-
dica und Naturgeschichte an d. Univ. zu
Groningen, seit n9<, früher Leclor da-
selbst. Mitgl. d. balav. Gesellsch. d. Wiss.
zu Harlem und d. Genoolsch. d. proefon-
dervindeiyke VVysbegeerle zu ftotlerdam
geb. n53, Groningen,
gest. 18?8, Jan. H, Groningen.
Scheikundige Verhandeling ovcr de Magnesia
alba etc. Amsterd. 1786. Natuur- en schei-
kundige Waarnemingen over eenige gewigtige
onderwerpen der Geneeskunde en Oeconomie
etc. Leyd. 1791. Over de bevriezing des wa-
ters en de natuur der sneeuw (Allgem. Künst-
en Letterbode 1805). Over de nieuwe donder-
zilver (Ib. 1808). Over de vervaardiging van
carbonas potas.»;ae (Ib. 4 799), Over den oor-
sprong der luchtbellen in het ijs (Ib. 1799),
Over de bereiling van het oleum oxygenatuni
en axungia oxygenata (Ib. 1803). — D. war
Mitarbeiter an der Pharmacopoea batava.
DrlessCBj Jan Constantin. — Dr,
Med,, in f.?auv,'arden. Mil?,l. d. Natiiur-
en Scheikundig Gcnootseliap in Groningen
(71X.I824;,
geb. 1791 etwa, . . Groningen,
gest. 18 24, Jan 31, Groningen,
De auro fulminante, Groning. 1814. De acidi
muriatici praesenlia in a^fö atmosphaereo
(Schweigg. Journ. XXXVI, 1822). Phosphor
von erliöhter Brennbarkeit (Gilb. Ann. LIX,
1818). l.cob. von Aasleerungen leuchtenden
Urins (Ib. id.).
Drobisch, Moritz Wilhelm. —
Dr. Phil., Prof. d. Mathematik i Ordinarius
seit 18 27] und später (1838) auch d. Phi-
losophie an d. üniv. zu L'Mpzig. Mitgl. d.
kö[»igi. Sachs. Gesellsch. d. Wiss. daselbst
i^eb. ISOi, Aug. 16, Leipzig,
i lieoria ai)aiy;>e(JN gcoinelricae prolusio, Lips.
1824 (\n\::&/A\^c d. ebenen u. körperlichen
Trigonometrie. Ib. 1 825. Do vera Lunae flgura
observationibus determinanda disquisitfo, an-
nexa appendice de inlerioji terrae natura, Ib.
1826, Gnindzüge d. Lehre von d. höbr. nu-
merisch. Gleichungen usw. Ib 1834 Quoe-
.stionummathematico-psychologicarum fasc. I.
Ib. 1837. De Joaimia Widmanni, Egerani, etc.
compendio arithmeticae mercalorum etc. Ib.
1840. Erste Grundlehren d. matiienial. Psy-
chologie, Ib. 1850. — über d. Bestimm, d. mu-
sikal. Intervalle (Abhandl. bei Begründ. d.
königl. siichs. Gesellsch. d. Wiss., Leipz. 1846).
Zusätze zum Florentiner Problem (Abhandl. d.
königl. Sachs. Gesellsch. d. Wiss. I, 1852).
Über d. Begründ. e. Gesetzes z. Bestimm, d.
scheinbar. Alters d. Menschen aus äusseren
Merkmalen usw. (Ib. III, 1853). Über musi-
kal. Tonbestimm, u. Temperatur (Ib. IV, 1855
u. V, 1856). — Überd. Theorie d. Ebbe u.
Flulh (Pogg. Ann. VI, 1826), Widerschein d.
Mondes u. d Sonne in den Meereswellen (Ib.
IX, 1827), Über d. Pendelbeobachtt, in den
Gruben von Dolcoath (Ib. X, 1827 u. XIV.
1828), Überd. Wellenlängen u. Oscillations-
zabien d. farbig. Strahlen im Spectrum (Ib.
LXXXVIII, 18531. Überd, wissenschaftl. Be-
stimm, d. musikal. Temperatur (Ib, XC, 185S),
Droysea, Johann Friedrich. —
Dr. Phih, Prof. d. Physik und Mathematik
an d. Üniv. zu Greifswalde (BPH) (M. \\),
geb. 1770, Juli 19, Greifswalde,
gest. 1814, Oct. 10, Greifswalde.
Diss. physica, qua novB theoria de atmosphera
et mensuratione altitudinis ope barometri a
Dr. WüiUKch proposita sub examen vocatur,
Gryph. 1798. Aphorismen überd. reine Ma-
thematik, Ib. 1802. Über d. Gebrauch d. Had-
ley'schen Sextanten, Ib. 1804. Aufsätze in Gil-
bert'« Ann VIII (1801) u. XIII (1803).
Dr0Z| PlerreJacquet, * — Mecha-
niker und Uhrmacher zu La-Chaux-de-
Fonds in Neufchatel (B) {BNJ,
geb, 17 21, Juli 28,La-Chaux-de-Fonds,
gest, 1790,Nov, 28,Biel (Bienne).
Verfertiger mehrer sehr künstlicher Uhrwerke,
z B eines schreibenden Automaten und einer
astronomischen Uhr.
♦ Zuweilen verwechselt mit Jean Pierre Droi (geb.
17jn, , . . La-Chaux-de-FondB, gest. 1823, Man 2,
Pari»;, einem mit ihm verwandten Künstler, der von
17S3 an mit Vcrrollkoiamnung der Münzen beschäf-
tigt war, sich mit dem berühmten Uoulton zur
Prägung engl. Kupfermünien verband und zuletit
Con8crvat«»r d. Medaillenmünae in Pari« war. Ob von
Diesem der Atifeatz : Frojct d^une machine ö vapeur
(üuU. Soc, philoDJat. 17Ü7)?
Droz, Henri Louis Jacquet. —
Sühn des Vorigen ; auch Mechaniker u, Uhr-
macher in La-Chaux-de-Fonds (B) (BN),
geb. 17ö2,Oct. 13, La-Chaux-de-Fonds,
gest. 179 1. Nov. 18, Neapel.
Verfertigte ebenfalls, schon im 22, Lebensjahr,
mehre sehr künstl. Automaten, einen schrei-
benden und einen Cla vier spielenden. Las auch
605
Brackenmüller
Bnbois.
in d. Soci^ä pour Ics,avancements des Arts zu
Genf, derei> Mitglied* er war, mehre auf Ver-
vollkommnung der Uhrenfahrication bezüg-
liche Abbandlungen.
DmokenmüUer 9 NicoUus. —
Folgweise Lehrer am Gymnasium zu Trier,
Oberlehrer an dem zu Düssol Jorf und Di-
rect. d, höheren Bürger- u. Gewerbscbiile
Z!i Trier, dann Direct. d. königl. Gewerbe-
Fnstiluls in Berlin nnd vortragender Ralh im
preiiss. FJandelsministerium. Schied 1855
vom Staatsdienst aus und ward Mitdirect.
der Eisenwerke Neu-SchaUland bei Dort-
mund fOrJ,
geb. <806, Aug. iO, Trier.
Da motu corporis libri, viribus, qualescunque
sunt, liberati, Diss. Trier 1837. Theorie der
Keltenreihen, nebst Auflös. von unbestimmt,
binom. Gleichangen, 1 Bd. 8", Ib. ^ 837. Die
Übertraguni^sprincipien d. analyt. Geometrie,
4 Bd. 8". II). 4 842. Lber Colhmationsaxeo hö-
herer Ordnung (Düsseldorf. Gymn.-Progrm.).
Zur Theorit> d. Transversalen im Dreieck und
Tetraeder (Progrm. d. Trier. Bürgerschule,
4847). Über ein alJgem. deutsches Maass- u.
Gewichtsystem (Ib. 4 848). Über derivirte Li-
nien (Crelle, Journ. XXVI, 4S'»3). Über d. Za-
pfenreibung bei stehenden Wellen (Ib. XL VIII,
4854).
Drammond, Thomas. — CapiCän
im Ingenieur-Corps der brittischen Armee,
zuletzt ünlersecretär des Lord-Lieutenants
von Irland. Mitglied d. Roy. und d. Roy.
Aslron. Society (AMS. XU),'
geb. 1797, Oct. . ., Edinburgh,
gest. 4 840, Apr. 15, Irland (Dublin?).
On the means of faciiitating the Observation of
distant stations in geodelica! Operations (Phil.
Tr. 4 826. — Darin das s. g. Drummond'sche
Licht beschrieben). On the illumination of
light-houses (Ib. 4 830).
DninaeilS, s. Adriaans.
Dryander (Eichmann), Johann. —
Prof. d. Medicin u. Mathematik an d. Univ.
zu Marburg, seit 4 532 fSfJ,
geb. 4500, Juni 27, Wetter, Ob^jrhess.,
gesL 1560, Dec. 20, Marburg.*
Astrolabii canones brevissimi, Marp. 4 538.
De usu instrumenU nocturnalis pro captandis
horis ex stellarum inspectu, Ib. id. Brevis et
excjuisitaquadrantis instrumenli geometrici et
horarii explicatio, Ib. 4 5A0. Cosmographiae
inlroductio, Ib. 4 543. De annuio astronomico.
De cylindro. De globulo terrestri.
• gest. Sept. 20 {J).
Dnb, C h r i s 1 0 p h J u I i u s. — Dr. Phil.,
Lehrer am grauen Kloster (Gymnasium) in
Berlin (Diss.),
geb. 4 817, Aug. 4 6, Berlin.
De ancoris electromagnetum, Berolin. 4848.
Über d. Anker d. Elektromagnete (Pogg. Ann.
LXXIV, 4848). Über d. anriehendo Wirkung
d. Elektromagnete (Ib LXXX u. LXXXI, 4 850 ;
LXXXV, 4 852). Gesetze d. Anziehung hufei-
senförmiger Elektromagnete (Ib. LXXXVI,
4 852). Gesetzed. Anzieh, slabförmiger Elektro-
magnete (Ib. XC, 4853). Über elektromagne-
tische Spiral-Anziehung (Ib. XCIV, 4 855).
Dnboon^e, Georges Boissaye.
— Ingenieur und Prof. d. Hydrographie
zu Havre flij (BN) fLBNJ,
geb. 4 626, . . . Havre. gest. 4 696, . . .
Veröffentlichte mehre Seekarten und hydro-
graphische Werke, z. B. : Le cercle universel
et son usage.
Dllbooag;e, Georges Boissaye.
— Sohn und Amtsnachfolger des Vorigen
(BJ (BN) (LBN),
geb. 4 661 etwa, . . ., gest. 4 7n, . . .
Arbeitete mit an den Werkeo seines Vaters,
und machte Beobachtungen über Fluth und
Ebbe, die in d. Mem. Paris 4 74 0 veröffent-
licht sind.
Dtibooage de BS^ville, Michel
Jo.<?eph. — Französischer Seefahrer (B)
(BN) (BH) (LBN)y
geb. 4676, Jan 28, Havre,
gest. 1728, Bleville.
Machte von 1707 bis 4 746 €fme Entdeckungs-
reise um die Welt.
Dabooage de Bl^rlUe, Michel
Joseph. — Sohn des Vorigen, Chef eines
Handlungshauses in Havre (B) (BN) (BH)
(LBN),
geb. 4 707, Mai 5, Havre,
gest. 4756, Juni 9, Havre.
Traitö des eaux mln^rales et ferrugineuses de
B16ville.
Dübels, Godefroi. — Erst pract.
Arzt in Harlem, dann Prof. d. Philosophie,
Medicin, Astronomie u. Botanik an d. üuiv.
zu Franeker (B) (BN),
geb. 4700 etwa, . . Zeeland,
gest. 4 747, Jan. 4 8, Franeker,
De utilitate et necessitate matheseos in phy-
sicis.
Dübels, Jean Baptiste. — Ums
Jalir 4774 vom König Stan islaus A u-
gust als Prof. d. Rechte an d. Cadetlen-
schule und Bibliothekar an d. MiHtUrschule
nach Warschau berufen, kehrte aber bald
wieder nach Frankreich zurück, wo er erst
als Literat lebte und später Abtheilungs-
chef im Ministciium des Innern ward (B)
(BN),
607
Dubois de Montpereux
Dncarla-Bonifas.
608
geb. <753, Mai 22, Jaucigny, Bourg.,
gest. 1808, Moiiliris.
Tableau des progres de la physique, de Thi-
sloire naturelle et des arts, 1774 (Eine Zeit-
schrift oder ein Jahresbericht). M6m. sur l'hi-
stoire naturelle du Brandenbourg (M6m. Berl.
4 778). tibersetzte : Wallerius, überd.ürsprung
der Welt, und Achard, Analyse einiger Edel-
steine, ins Französische.
Dubois de Montpereax , Frede-
ric. — Prof, der Alterlhumswissenschaft
aoi College zu Neufchatel; längere Zeit in
Russland lebend fOrJ (BN),
geb. 1798, Mai 28, Metiers -Travers,
Cant. Neufchatel,
gest. 1850, Mai 7, Neufchatel.
Conchyliologie fossile ou aper<;u göognostique
des formations du plateau Volhynien-Podo-
lien, Berlin 1831. Voyage autour du Caucase,
6 vol. 8** et atlasfol., Paris 1839—43. Abhand-
lungen in Karsten's Archiv (Geognost. Verhält-
nisse d. Ukraine, 1833; Geolog. Erscheinun-
gen in d. Krimm, 1838, usw.), Bull, de la Soc.
geogr. de Paris, Bull, de la Soc. geolog. de
France etc.
Dubois, s. Bois-Reymond, Syl-
vius de la Boe und S i I i c e u s.
Duboarguet, J...B...E... — Prof.
d. Mathematik am College Louis-Ie-Grand
in Paris, früher Marin e-Officier (BCJ,
Lebte noch «8 22.
Opuscules mathömatiques, contenant des nouv,
thöories pour la rösolution des ^quations des
2me _ 4me dögfös, PäHS 1794. L'art du calcul
asti-onomique des navigaleurs etc. Ib, 1802.
Elömens d'algöbre. Ib. 1802. Traite de la na-
vigation, Ib. 1808. Traite element. du calcul
differentiel et du calcul intögral indöpendants
de toutes notions des quantitös infinit^simaux,
2 vol. 8", Ib. 1810—11.
Dubrenil, Jean, — Jesuit, zuletzt
Direclor des Noviciats zu Dijon (B) (BN),
geb. 1602, Paris,
gest. 1670, Apr. 27, Dijon.
La perspective pratique, näcessaire h tous
peintres, graveurs etc. 3 vol. Paris 1642 — 48
(vermehrt 1651). L'art universel des fortifica-
tions, Ib. 1665.
Dabnat-Nan^ay, Louis Gabriel.
— Graf, Diplomat, zeillang französ. Mini-
ster in Regensburg u. Dresden (Q) (LBN),
geb. 173 2, März 2, Norraandie,
gest. 1787, Sept. 18, Nanc^ay, Berry.
Principes d'hydraulique et de pyrodynamique
v6rifi6s par un grand nombre d'expöriences
failes par ordre du gouverneoient, 1 vol. Paris
1779 (Nouv. edit. 3 vol. 8°, 1816), — Politi-
sche Schriften.
Dttbuo, Guillaume. — Apotheker
am H6tel de Dieu in RoueUj, spater auch
Mitgl. d. Conseil de Salubrite du Departm.
de la Seine-Inferieure, so wie Mitgl. der
Acad. zu Rouen (LBN),
geb. 1764, Jan. 2 9, SiervilIe,b.Pavilly,
gest. 1837, Oct. 19, Rouen.
Note sur l'opium et sur sa composition etc.
(Ann. chim. XXXVIII, 1801). Mem. sur diff6-
rens points de pharmacie (Ib. XLVI , 1803).
Mem. sur l'acide acetique (Ib. LIV, 1 805). Ana-
lyse de l'eau minerale des fontaines de la Ma-
requesie, ä lest de Rouen (Ib. LVIII. 1806).
Mem. sur le sucre liquide extrait des pommes
et des poires (Ib. LXVIII, 1808; LXXI, 1809
et LXXVII, 1811). Sur les aicools ou liqueurs
spiritueusesetsurleschangemensqu'iisöprou-
vent par leur reclification avec des matieres
alcaünes, salines, terreuses etc. (Ib. LXXXVI,
1813). — Diese so wie andere Aufsatze in d.
Precis de l'acad. de Rouen, im Journ de Phar-
macie elc. gesammelt von seinem Sohn, 1 vol.
8^ Rouen 1837.
Dubuisson, Fran§ois Rene An-
dre. — Apotheker in Nantes, später Con-
servator des öffentlichen (früher ihm ge-
hörigen) Museum d'histoire naturelle da-
selbst (BBL),
geb. 17 63, Aug. 13, Nantes,
gest. 1836, Jan. H, Nantes.
Essai d'une möthode göologique ou Trait(^ ab-
rege des roches, Nantes 181 9. Catalogue de la
coilection min^ralogique, g^ognostique et mi-
nöralogique du D6p. de la Loire-Inferieure,
etc. accompagne de la carte geologique du De-
partement, Ib. 1830. Aufsätze im Journ. des
Mines, z. B. : De la Mine de Pouilaouen ; De la
Mine de Huelgoot; Sur quelques substances
minerales decouvertes dans les environs de
Nantes.
Duoarla-Bonifas, Marc eil in. —
Privatmann, der, nach längerem Aufenthalt
in Paris, foigweise in Clermont, Caslres,
Lavouru. Villeneuve-du-Tarn wohnte (BS),
geb. 1738, Vabres, in Caslrais,
gest. 1816, Apr. 1 6, Villeneuve-du-Tarn.
Des grands mouveraenls de la raali^re, Castres
1775. Cosmogonie, 3 vol. 8", 1779 et 1780.
Histoire naturelle du monde, Genöve 1782
(Darin: Du deplacement des mers ; Des co-
metes ; de la lumiere zodiacale; De la göogra-
phie physique; Des meteores locaux; Des ot-
mosphäres ; Des corps lumineux). Vues pour
la geographie physique, k vol. 8®, Paris 1783.
Expression des rnvellements ou Methode pour
marquer rigoureusement sur les cartes ter-
restres et marines les hauteurs et les configu-
ralions du terrain (public par Dupain-Triel) ,
17S2. Du feu Souterrain, 1783 Du feu com-
plct, Ib. 1785 (Darin sein s. g. Wärmesanim-
1er, collecteur du feu. beschrieben) . Sur les
venls pluvieux (Journ. phys. XVIII, 1781 et
XIX, 1782). Sur les anneaux planetaires (Ib.
XIX, 1782). Sur les inondalions volcaniques
609
Ducastel
Duclos.
610
(Ib. XX, 1782). Des vents refroidis par l'^va-
poration (Ib. XXll, 1783). Des nuages para-
sites (Ib. XXIV et XXV, 1784). Sur les venls
(Ib. XXXII, 1788). Aufsätze im Joiirn. ency-
cJop. 1781 et 1784.
Duoastel, R a o u 1 A d r i e n F r e a r d.
— Privatmann zu Bayeux (LBN),
geb. «696, Bayeux,.
gest. 1766, März 16,
Elements de la geomötrie d'Euclide, r6duits a
l'essentiel de ses principes, 1740.
Ducatel, Julius Tim oleon. — Erst
Prof. d. Physik am Mechanics Institute of
Baltimore, dann Prof. d. Chemie u. Geolo-
gie an d. Univ. von Maryland und darauf
auch Prof. d. Chemie, Mineralogie u. Geo-
logie am St. Johns College zu Annapolis,
welche beiden Stellungen er aber 1838
aufgab, um sich ganz der geolog. Aufnahme
des Staates Maryland zu widmen, die ihm
und J. H. Alexander schon 1832 von
der Regierung übertragen worden war
(Sillim.Joum. VIII j fG. 18 49;,
geb. 1796, Juni 6, Baltimore,
gest. 1849, Apr. 23, Baltimore.
Manual of Toxicology. Experiments on potas-
sium and sodium (Silliman's Journ. XXV,
1834). Mit J. H. Alexander : Report on the geo-
logy of Maryland (Ib. XXVII, 1835).
Duo-de-la-Chapelle,* AnneJean
Pascal Chrysostome. — Reicher Pri-
vatmann, zu Montauban, Dep. Tarn-et-Ga-
ronne, wohnhaft, in späterer Zeit Maire
daselbst. Auswärtiges Mitgl. d. Nalional-
Instituls (LBJ (BN) fZC. YJ,
geb. 1765, Jan, 27, Montauban,
gest. 1814, Oct. 8, Montauban.
Metrologie fran^aise, Montaub. 1807. — Er-
baute zu Montauban auf seine Kosten eine
Sternwarte und stellte auf derselben viele Be-
obachtungen an, die grösstentheils in d. Con-
naissance des temps veröffentlicht sind. Siehe
auch : Mem. sur la distance solsticiale du so-
leil au zenith dans le tropique du cancer en
1796 et 1797 et sur la diminution seculaire de
Tobliquite de recliptique (Mem. de linst. IV,
Ann XI). Sur un mouvement diurne regulier
observö dans Tatmosphere par le raoyen du
barom^tre (Bull. ^c. philomat. Ann VII. Gilb.
Ann. II, 1799).
* Auch Duc-la-Chapelle und Duc-Lacha-
pelle.
Duchastelet, s. C bastelet.
Duchatellard, s. Chatellard.
Dnchesne, Joseph, s. Querceta-
nus.
Pog-gendorff, Handwörterbuch.
Duchesne, Simon. — Floh als Cal-
vinist nach Holland, wo er einige Jahre
Prof. d. Mathematik in Deift war (ßj (BN),
geb. . . . Dolo, Franche-Comte,
gest. 1600,
Quadrature du cercle ou maniere de trouver
un quarrö egal au cercle donnc^, Delft 1584.
Duchesne, Antoine Nicolas. —
Prof. der Naturgeschichte an der Central-
schule des Dep. Seine-et-Oise (Q),
geb. 1747, Oct. 7, Versailles,
gest. 18 27, Febr. 18, Paris.
Baröme metrique, Paris 1802. Apercu göolo-
gique et agricole du D6p. Seine-et-Oise. Sur
la nature des gros recueillis dans les environs
de Versailles.
Duclos (duClos), Dominique. —
Pract. Arzt in Paris (J) fSchm. AJ,
geb. 1597 etwa,
gest. 1684, Oct. .., Paris.
Beschäftigte sich sein ganzes Lehen hindurch
mit Darstellung des Steins der Weisen, bereute
aber zuletzt die aufgeopferte Zeit und ver-
brannte alle seine Handschriften.
Duclos (Cottereau Sieur Du Clos), Sa-
muel Cuttere au. — Leibarzt des Kö-
nigs Ludwig XIV. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
in Paris. War ursprünglich Protestant,
wurde aber zuletzt Capuziner (BJ (BN)
(HFP),
geb Paris,
gest. 1715, . . . (Im Kloster).*
Observations sur les eaux minerales de plu-
sieurs provinces de France, Paris 1675. Diss-
sur les principes des mixtes naturels, Amst.
1680. Examen des essais de chimie (Hist. de
l'acad. de 1666 jusqu'ä 1699, T. I). D'un sei
doux, tir6 des matidres fort acres (Ib. id.).
Sur Facide vitriolique qu'on tire des marcas-
sites (Ib. id.). Sur l'acide du sei marin (Ib.
id.). De l'augmentation de poids que certaines
matieres acqui^rent dans leur caicination (Ib.
id.). Sur la coagulation (Ib. id.). Sur la chaux
(Ib. id.).
* Die meisten Angaben lassen ihn 1685 sterben [E)
{BN) (LA)^ vielleicht ihn verwechselnd mit Domi-
niqueDuclos, der andrerseits fälschlich zum Mit-
glied der Pariser Academie g-emacht wird.
Duclos, Jean Baptist e. — Jesuit,
Lehrer d. Mathematik in den Ordens-Col-
legien zu Avignon, Mägon und Lyon, zu-
letzt Rector des zu Aix (A) (QJ,
geb. 1695, Lyon,
gest. 17 43, Juli 26, Aix.
Elemens de mathematique etc. 1737. Hat in
der Academie zu Lyon zehn Abhandl. matlie-
mat., astronom. u. physikal. Inhalts gelesen,
die in deren Bibliothek handschriftlich aufbe-
wahrt werden.
39
611
Dncrest
- Duflofl.
612
Daoresi, Charles Louis, Marquis
de. — Anfangs Officier in d. franzÖs. Ma-
rinev spater in der Armee, zuletzt Oberst,
Chancelier de la maison d'Orleans ; emi-
grirte 1790, kehrte aber 4 800 nach Frank-
reich zurück (BS) (BN),
geb. <747, Apr. 28, bei Autun,
gest^ 1824, Apr. 8, Mehun-sur-Loire
bei Orleans.
Essai sur les machines hydrauliq jes etc. Par.
-1777. Nouv. theorie de la construction des
vaisseaux, Copenh. 1800. Vues nouvelles sur
les courants d'eau, la navigation interieure et
la marine, Par. 4 803. Trailö d'hydraulique ou
l'Art d'älever l'eau portöe ä sa perfectioir, Ib.
1809. Nouv. Systeme de navigation etc. Ib. 1 81 1 .
Duorest, s. Mich eil du Crest.
Duorotay, s. B 1 a i n v i 1 1 e.
Dudith, Andreas. — Bischof erst
von Tina in Dalmatien , dann von Fünf-
kirchen in Ungarn, spater vom Papste ab-
gesetzt und in den Bann gethan (weil er
sich verheirathet halte), aber dennoch vom
Kaiser Ferdinand I. mit verschiedenen
Missionen nach Polen betraut (Ni. XVII^,
geb. 1533, Febr. 6, bei Ofen,
gest. 1589, Febr. 23, Breslau.
Commentariolus de cometarum significatione
et Dissertationes novae de cometis, Basileae
1579.
Diidley, Sir Robert. — Sohn des
Grafen RobertDudley, der unter der
Königin Elisabeth eine so bedeutende
Rolle spielte; machte 1594 eine Reise in
die Südsee; ging später nach Florenz, wo
d. Grossherzog ihn zum Kammerherrn sei-
ner Gemahlin und d. deutsche Kaiser zum
Herzog des heil. röm. Reichs ernannte ; dort
nahm er auch den Titel Herzog von Norlh-
umberland an (BD),
geh, 1573, Sheen, Surrey,
gest. 1639, Sept. . ., Florenz.*
Del arcano del niare, 2 vol. fol. Firenze 1630 ;
neu aufgelegt 1641 und 16b1.
* gest. lC4i), . . . (M/).
Dürer, Albrecht. — Der berühmte
Maler, Bildhauer u. Kupferstecher in Nürn-
berg. Sohn eines Goldschmieds (WN) (Oett)
(Bgr),
geb, 1471, Mai 20, Niirnben>,
gest. 1628, Apr. 6, Nürnberg.
Undei*weysung der nsessung D.it dcjn zirckel
und richtscheyt, in linien, ebenen unM gantzen
corpören, Nürnberg ! 525, oft edirl fAuch la-
teinisch : Inslitutioii'itn ge<'melri(;aruta Libri
qitatuor, Lutetiae 1532). Etliche Undci rieht
zur Befestigung der Stett, Schioss u. Flecken,
Ib. 1527.
Dflrnbaoher (Dirnbarher, Diernbach),
Johann Nepomuk. — Jesuit, Prof. d.
Physik am OrdenscoIIegium zu Olmütz
(CBJ. s),
geb. nso, . . . Prag, gest. ...
Diss. de causa physica evaporationis, Olomut.
1774.
DuDfty, Charles J^roroe de Ci-
siernay. — ^ Capitän in der Garde des
Prinzen von Conti, Bruders des grossen
Cond6. Vater des Folgenden (B) (J^),
geb. 4 66*, Juli 2, Paris,
gest. r7 2 3, Juli 2 4, Paris.
Cultivirte unter anderen Wissenschaften auch
die Chemie.
Dnfay, Charles Fran^ois de Ci-
slernay.' — CapilUn in d. franz. Armee,
dann (1723) Mitgl. (Chimiste) d. Acad. d.
Wiss. und auch (1732) Intendant d. bota-
nischen Gartens in Paris (Mem. Par. M39)
(B) (BN), ■
geb. 1698, Sept. 14, Paris,
gest. 1739, Juli 16, Paris.
M6m. sur les baromötres lumineux (M6m. Par.
1723). Sur le sei de chaux (Ib. 1724). De-
scription d'une pompe qui peut servir utile-
mentdans les incendies (Ib. 1 725). Description
d'une machine pour connottre l'heure vraie
du soleil tous les jours de l'annöe (Ib. id.). Sur
quelques expöriences de catoptrique (Ib. 1 726).
Eipöriences sur la dissolubilltö de plusieurs
.sortes de verres (Ib. 1727). Remarques sur
les polygones inscrits et circonscrits (Ib. id.).
M6m. sur la teinture et la dissolutlon de plu-
sieurs especes de plerres (Ib. 1728 et 1731).
Observations sur quelques expöriences de l'ai-
mant (Ib. 1728, 1730 et 1731). Möm. sur un
grand nombre de phosphores nouveaux (Ib.
'l730). Six Mem. sur l'tMectricitö (Ib. 1733 et
1734).
Dufleu, Jean Ferapied. — Wund-
arzt am Hötel-Dieu zu Lyon (B) (BN),
geh Tence, im Velay,
gest. 1769, . . . Mont d'Or.
Manuel physique pour expliquer les pb6no-
menes de la nature, Lyon 1758.
Daflos, Adolph Ferdinand. —
Dr. Phil., Universiläts- Apotheker und Prof.
an d. Univ. zu Breslau , früher Hülfslehrer
am pharmaceut, Institut in Halle und dann
Lehrer der Chemie am Friedrichs-Gymna-
sium in Breslau (NS),
geb. 1 802, Febr. 2, Arlenay,b. Orleans.
Handb. d. phannaceut.-chem Praxis, «Thle.
Bieslau 1835 u. 1839. 1 ijcorie u. Praxis (J.
pharmaceut. Experimental-Chemio, Ib. lÄ^I.
613
Dnfot
Dtifr^iioy.
Pharmacolog. Chemie, Ib. 1842. Mit A. G.
Hirsch: Das Arsenik, seine Erliennung usw.
Ib. ^842. Mit Demselben: Ökonom. Che-
mie. 2 Thie. Ib. 4 84 2 — 4 3. — Darstell, arsen-
frcJon Anlimons u. Nickels (Schweigg. Journ.
LX, 4 830). Über d. Gegenwart d. Kupfers in
organ. Produclen usw. (Ib. id.). Zur ehem.
Kenoln. d. Morphins u. Narkotins (Ib. LXJ,
4831). Wirk, einiger Säuren auf Salicin, Nar-
kotin u. Piperin (Ib id.). D« auf Brucin u.
Strychnin (Ib. LXII, 1831). Über einige Ker-
mesarten (Ib. id.). Über Chinaalkaloide (Ib.
id.). Verhalt, d. Oxalsäure in d. Wärme (Ib.
id.). Über Oxydation d. lod «lurch Salpeter-
säure (Ib. id.). Prüfuni: des Clilorkaiks (Ib.
LXIII, 4834). Prüf. d. Manoan^ize (Ib. LXIII
u. LXIV, 4 832). Üboi J. Var^/jcii. vou Ihlefeld
(Ib. LXIV, 4 832). ll.Qv Bordixweinstein (Ib.
id.). Über Picrotoxin Ib. id.). Chroinocker
von Halle (Ib. id.). JiiJd. d SauerstofTäthers
durch Einwirk. von Salpetersäure auf Alkohol
(Ib. id.). Bild, von Ameisensäure aus Blau-
säure (Ib. LXV, 4 832) . Darslell. d. Cyanqueck-
giib. (Ib. id.). Darstell, reinen Zinkoxyds (Ib.
LXVI, 4 832). Do des rein, schwefeis. Mangan-
oxyduls (Ib. id.). Do d. Salicins (Ib. LXVII,
4 838). Chlorantimon-Antinionoxyd usw. (Ib.
id.). Verbindd. d. Wismuthoxyds mit Salpe-
tersSüre (Ib. LXVIll, 4 833;. Übor d. Theorie
der AetherbilduniT usw. (Buclmer's Ilcpert.
XVIII, 4Si4,'. Quaniitative iJe.'sHfiini. d. Blau-
säure (Ib. XXX, 18^0;. Bild v. Salpeterälher
(Ib. XL, 4 832). Dar^leil. v. doppelt-kohlensaur.
Kali (Ib. id.). D« der Barylsalze, des Aetzba-
lyt u. Aetzstrontian, des Chromo\yds (]h. id.).
lieber Natriumsupci.sulßd (Ib. id.). Noch ei-
nige Anfsütze daselbst. Über d. Alkohol u. d.
Producte seiner Zersetz. (Kastner's Arch. XU,
4 827 u. XIV, 4 828). Über d. Blausäuregehall
d. blausäurehalt. Hiissigkeilen (ib. XIV). Über
d. vermeintl. Einwürfe d. Eiektrochemiker ge-
gen d. antiphlogist. Erklärungsart d. Verbren-
nens (Ib. XVII, 4 829). Überd. neu. Untersu-
chungen, die Einwirk. d. Schwefelsäure auf
d. Alkohol betreff. (Ib. XVIIl, 4 829). Mit Fi-
scher: Zerleg, d. Meteoreisens von Seeläsaeii
(Pogg. Ann. LXXIV, 4 848). — Fernere Auf-
sätze in d. Schrift, d. schies. Gesellsch. für
Vaterland. Cultur; Monalsschr. d. techn. Ver-
eins in Breslau, usw.
Dafot, s. Augier-Dufot.
Dnfour, Wilhelm Heinrich. —
Unter Napoleonischer Herrschaft zuletzt
Capilän in d. französ. Armee, dann 18 27
Genie-Oberst und 18 47 General in:i cid-
genöss. Heere, sowie dessen Oberbefehls-
haber im Sonderbundskriege. Secretär d.
Socief^ pour Tavaaceraent des arts in Genf
geb. f*»?. Sept. 15, Gonslanz.
fcmploi des signe» pour e\piiquet Tactioa d^s
machines, Genöve et Paris 4 »47. G ometiio
perspective avec ses application? h Ja recher :he
des ombres, Ib. 4 827 Experiences sur ia <"orce
des fils de fer (Mem. Soc. de phy§. et d bist.
nat. de Gen^ve, II, 1823). Nouv. exp^rienccs
faites sur les dörivations apparentes du plan
d'osciUation du pendule dans rexperience de
Mr. Foucaalt (Compt. rend. XXXJI.', 4 854).
— Kriegswissenschaftliche Werke.
Dnfbnr, Charles. — Prof. d. 5,athe-
malik am College zu Morges bei Lausanne,
früher Lehrer derselben zu Orbe (Orj,
geb. 4 827, Oct. .., Yeytaux, Gant, de
Vaud.
Nouv. methode pour calculer les occultations
d'etoiles et les eclipses de soleil (Bullet, soc.
Vaud. d. scienc. nat. 4 849). Du mirage non
sym^trique (Ib. 4 851). Sur les phönomenes
optiques qui accompagnent le lever du soleil
Jb. 4 852. — Auch Pcgg. Ann. LXXXIX). Des
ir.irages et des refraclions anormales sur le
Löman (Ib. 4 854). Resumö d'observations m6-
t^orolog. faites ä Rossinieres, 950"' dans les
Alpes (Ib. 4 855). Premier resuitat sur la sein-
tillation (Ib. 4 856).
Dufour, Louis. — Prof. der Physik
an d. Acad. zu Lausanne seit 1853, slu-
dirte 4 850 — 53 in Paris. Bruder des Vo-
rigen fOrJ,
geb. 1832, Febr. il, Veylaux, Cant. de
Vaud.
Essai sur quelques points de l'ötat actuel de la
physique et de la chimie, 4'\ Paris 4863. Cours
Clement, sur les propriötös des v6g6taux et
leurs appHcations ä Talimentation, l'industrie
etc. 4 vol. 8*^, Paris et Lausanne 4 855. De la
tenacilö des fils mötalliques qui ont et6 par-
courus par des courants galvaniques (ßibl.
univ. 4 855. — Auch Pogg. Ann. XCIX). Re-
cherches microscopiques sur l'ötincelle ele-
ctrique (Ib. id.). De l'influence de la tempe-
rature sur la force des aimants (Ib. 4 856. —
Auch Pogg. Ann. XCIX). Des terap6rulures de
l'air et des mirages ä la surface du Lac L6man
(Bull. soc. Vaud. d. Scienc. nat. 4 856). Quel-
ques ohservations sur la cong61ation de I'eau
puiTe ou salee (Ib. 4 855).
Dufn^ttoy, Pierre Armand.* —
Ingenieui-en-chef des Mines, Prof. d. Mi-
neralogie an der tcole des Wines und der
ilcole des Ponts-et-Ghaussees. Mifglied d.
Instituts seit 1840 fAM) (QC) {CGsmos,XJ
(CR),
geb. 4 792, Sept. 5, Sevran, Dep. Seine-
et-Oise,
gest. 18 57, März 20, Paris.
Trail6 coniplöt de nüneralogie, 3 vol. 8" avec
alias, Paris 4 84 4 — 45. Mit Elle de Beaumont,
Costa et Perdonnot: Voyage mötall'.ir^iquo eii
Angleterre, 2 vol. 8", 2"»"^ <>dit. 4837- 5S<. Er-
hielt mit Elie de Beaumont im -T. 4 825 von der
Behörde den Auftrag z. Anfertiguiig emer geo-
lo;.'. Karte von Frankreich. Diess veranlasste :
Mit Elie de Beaumont: Memoires pour servir
h une description geoloslque de France, 4 \ol.
8^ Ib. 4 830—38. Mit i^e^i selbe n : Exrli-
39*
615
Dufresne
Duhamel.
616
cation de la carte göologique de la France etc.
(die 1841 erschien), Ib. 1844. — Sur la glau-
börite de la raine de sei de Vic (Ann. Min.
2"*" ser. III, 4 828). Gonsid^rations gönerales
sur le plateau central de la France (Ib. id.).
Sur la coiizöranite (Ib. IV, 1828). Des forrna-
tions secondaires etc. du centre de la France
(Ib.V, 4829). Analyse de l'h^töpozite (Ib. VII,
1830). Do de Tburaulite (Ib. id.). Sur deux
nouv. Phosphates de mangan^se et' de fer (Ib.
id.). Sur la relation des ophites, des gypses
et des sources salöes des Pyrönöes (Ib. 3"^®s6r.
II, 4 832). Sur la nature et la position göolog.
des calcaires*amygdalins (Ib. III, 4 833). Sur
l'öpoque du soulevement du Ganigou etc. (Ib.
V, 4 834). Descript. de la junckerite etc. (Ib.
VI, 4 834). Do de la dröelite etc. (Ib. VIII,
4 835). Do du plomb gomrae de la mine de la
Nussiere (Ib. id.). Gristallisation et composit.
de la laumonile (Ib. id.). Sur un sulfate triple
hydrate de fer, d'alumine et de potasse (Ib.
IX, 4 836). Gomposition et cristallisation de la
bournonite (Ib. X, 4 836). Sur le diaspore (Ib.
id.). Descript. de la gedrite etc. (Ib. id.). Sur
les lerrains volcaniques des environs de Naples
(Ib. XI, 4 837). Examen chim. et microscop.
de quelques cendres volcaniques (Ib. XII,
4 837). Parallele entre les difif. produits volca-
niques des environs de Naples etc. (Ib. XIII,
4 838). Descript. de la greenovite (Ib. XVII,
4 840). Descript. de la villarsite (Ib. 4"'^ ser,
I, 4 84 2), Do de l'arsönio-siderite etc. (Ib. II,
4 842). Etüde comparative des sables auri-
feres de la Galifornie, de la NouveÜe-Grenade
et de l'Oural (Ib. XVI, 4 849). Sur la composi-
lion de i'aerolithe de Ghdteau-Renard (Compt.
rend. XII et XIII, 4 844). Daselbst noch viele
Berichte.
* Ours Pierre Armand (Co*mo*X, 309).
DuiVesne, s. Franc he vi lle.
Dugonlcs, Andreas. — Priester
vom Orden der frommen Scliule. Prof. d.
theoret. und angewandt. Mathematik folg-
weise in Tyrnau, Ofen und Pesth, von
n74 bis 1807 (FH),
geb. «740, Oct. 18, Szegedin,
gest. 1818, Juli 26, Pesth.
Magyar Tudökossäg (Mathesis pura) 4 783.
Duhalde, Jean Baptist e. — Jesuit,
erst Archivar d. Berichte d. Missionare des
Ordens, dann Secretär beim Beichtvater
des Königs, dem Pater Le Tel Her, dar-
auf Director d. Congregation d. Künstler
und zuletzt im Professhause zu Paris le-
bend (B) (BN),
geb. 1674, Febr. 1, Paris,
gest. 1743, Aug. 18, Paris.
Description historique, göographiqiic et phy-
sique de Tempire de la Chine et de la Tartarie
chinoise, 4 vol. fcl. Paris 4 735 (Aus Missions-
Duhamel, Pasquier oder Pascha!.
— Prof. d. Mathematik am College royale
de France in Paris (CF) (LBN),
geh Voully, Normandie,
gest. 1565, Oct. . ., Paris.
Alphonsi regis tabulae astronoraicae, in pro-
priam integritatem restilutae, emendatae et
auctae, Lutetiae 4 553. Perspectivae commu-
nis Ltbri tres. Ib. 4 556 (Ist die Perspective von
Georg Hartmann) . Gommentarius in Archime-
dis Syracusani librum de numero arenae,
multis locis per eundem Hamelium emenda-
tum. Ib. 4 557.
Duhamel, Jean Baptiste. — Prie-
ster von d. Congregation des Oratoriums,
erst Pfarrer zu Neuilly sur Marne, später
Prof. d. Philosophie am College royale de
France in Paris u. Almosenier des Königs.
Mitgl. u. Secret. d. Acad. d. VViss. zu Paris
von deren Stiftung an (Mem. Par. 1706J
(Ni. IJ (CF) (B) (BN) (LBN),
geb. 1624, Vire, Normandie,
gest. 1706, Aug. 6, Paris.
Eleraenta astronomica ubi Theodosii Tripoli-
tae sphaericorum Libri III cum universa tri-
angulorum resolutione .etc. demonstrantur,
Par. 1643. Astronomia physica seu de luce,
natura et motibus corporum coelestium , Ib.
4 660. De meteoris et fossilibus, Ib. 4 660. De
corporum affectionibus, Ib. 4 670. Philosophia
vetus et nova in regia Burgundi pertracta
(Darin in Libr. V : De vi electrica), 4 vol. 4 2®,
Ib. 4 678 ; 6 vol. 42", Ib. 4 684 et 4 700. Regiae
scientiarum academiae historia, 4 vol. 4*, Ib.
4 698, auctior4 704. Observ. sur un halo au-
tour du soleil (M6m. Par. T. II).
Duhamel, Jean Pierre Fran^ois
G u i 1 1 0 1. — Nachdem er mit G. J a r s me-
tallurgische Reisen in Deutschland gemacht,
darauf in Frankreich einigen Hüllenwer-
ken vorgestanden und 1775 Coramissar des
Conseil pour Tinspeclion des forges et des
fourneaux gewesen , Prof. der Metallurgie
(metallurgie et d'exploilation) an d. ficole
des Mines, seit ihrer Gründung, auch Ge-
neral-Inspect. d. Minen. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Paris seit 1786 (DC) (AM)
(BN) (LBN),
geb. 17.30, Aug. 31, Nicorpsb. Coutan-
ces, Dep. La Manche,
gest. 1816, Febr. 19, Paris.
La göometrio souterraine, Paris 4 787. Antheil
an G. Jars: Voyages metallurgiques. — Sur
le traitement des niinc^rais de fer ä la fönte
(Mem. Par. 4 786). Sur une cristallisation de
plomb (Ib. id.). L'artde la liquation (ib. 4 787;.
Sur la mineralogie du Boulonnois (Journ. d.
Min. I, 4 794). Siir la minöralogie du Dep. de
la Manche"^ (Ih. II, 4 795). Sur le rapport qu'il
y a entre la dcpense de leau d'une machine
617
Duhamel
Duhamel du Monceau.
618
h roue avec ce qu'il peut en Clever par des
pompes (Ib. VIII, 4 798). Sur rinclinaison des
veines ou couches de l'houille etc. (Ib. IX,
<799). Sur l'affinage en grand du plomb etc.
(Ib. XI, 1802). Bocard h bascule ou nouv. m6-
canisme pour le jeu des pilons d'un bocard
(Ib. XIV, 1803).
* Mit seinem Sohn Guillot, ebenfalls Inspect. gene-
ral. d. Mines, von dem noch mehre Aufsätse im Journ.
d. Mineg.
Duhamel, Omer Bertin Joseph.
— Apotheker in Lille (G. 1854;,
geb. 1773, Juni 16, Lille,*
gest. 1853, Dec. 15, Lille.
Moyen de däsinfecter les eaux d'un puits ä
leur source mönie et Nouveau mode de fon-
laines 6purantes, Lille 1826.
♦ geb. 1773, Juni 17, gest. 1853, Dec. 11 {DH).
Duhamel , Jean Marie Co nstant.
— Prof. der Analyse an der Faculle des
Sciences und an d. ^fecole normale in Pa-
ris, früher Studiendirector d. ficole poly-
technique. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Pa-
ris seit 18 40 (OrJ,
geb. 17 97, Febr. 5, St.-Malo.
Cours d'analyse de l'Ecole polytechnique,
2 vol. 8*, Paris 1840—41. Cours de möcani-
que, de l'Ecole polytechn. II Pt. Ib. 1845 et
46 (I Pt. nouv. ödit. 1853). Mit A. A. L. Rey-
naud: Probl^mes et developpements sur di-
verses parlies des raathömatiques, Ib. 1823.
— Sur la möthode des tangentes de Boberval
(M6ra. Sav. Strang. V, 1834). Sur le calcul des
actions molöculaires döveloppöes par les chan-
gements de tempörature dans les corps solides
(Ib. id.). Sur l'aclioo de l'archet sur les cordes
(Ib. VIII, 1843). Sur les öquations gönerales
de la propagation de la chaleur dans les corps
Solides dont la conductibilit^ n'est pas la m6ine
dans tous les sens (Journ. Ecole polytechn.
XXI, 1832). Sur la mäthode gönörale relative
au mouvenoent de la chaleur dans les corps
solides plonges dans des railieux dont la tem-
pörature varie avec le temps (Ib. XXII, 1833).
Sur les vibrations d'un Systeme quelconque
de points materiels (Ib. XXIII, 1834). Sur di-
vers points de möcanique (Ib. XXIV, 1835).
Sur les phönomönes thermo-möcaniques (Ib.
XXV, 1837). Sur les vibrations d'une corde
flexible chargöe d'un ou de plusieurs curseurs
(Ib. XXIX, 1843). Sur la propagation de la
chaleur dans les cristaux (Ib. XXXII, 1848),
Sur les surfaces isothermes dans les corps so-
lides dont la conductibilite n'est pas la m^me
dans tous les sens (Liouville, Journ. IV, 1839).
Nouv. rögle pour la convergence des series
(Ib. id.). Integration d'une equation aux dif-
f^rences (Ib. id.). Sur un phenomene rc^Iatif
ä la communication des mouvements vibra-
toires (Ib. VIII, 1843), Sur les vibrations des
gaz dans des tuyaux cylindriques, coniques
etc. (Ib. XIV, 1849). Sur la theorie des tuyaux
d'orgues dites tuyaux k cheminee (Ib XV,
1850). Sur la discontinuite des valeurs des
söries et sur les moyens de la reconnallre (Ib.
XIX, 1854). Sur la döcomposition de sin x et
cos X en un nombre Infini de facteurs (Ib. id.).
Sur I'emploi des intögrales definies pour ex-
primer les integrales des 6quations aux diffe-
rences partielles (Ib. Id.). Du frottement con-
sidörö comme cause des mouvements vibra-
toires (Ib. Nouv. S6r. I, 1856). — Viele Berichte
u. Aufsätze in d. Compt. rend. d. Acad., z. B. :
M^m. sur les terap6ratures raoyenn. des poinls
d'une sphere non homogene (II, 1836). Theo-
reme sur les temperatures pöriodiques d'un
corps non homogene termine par une surface
de forme quelconque (Ib.). Recherches ana-
lytiques et expedmentales sur les sons har-
raoniques (X, 4 840). Sur la rösonnance mul-
tiple des Corps (XXVII, 1848). Sur la conti-
nuite des valeurs d'une s6rie convergeote,
dont les termes sont des fonctioos continues
d'une möme variable (XXXVI, 1853). Sur le
mouvement des diö"6rents points d'une barre
cylindrique qui se refroidit (XXXIX, 1854).
Sur le mouvement de la chaleur dans un Sy-
steme quelconque de points (XLIII, 1856).
Duhamel du Monceau, Henry
Louis. — General-Inspector d. Marine.
Mitgl. (Pensionnaire-botaniste) d. Acad. d.
Wiss. (seit 1728), d. Acad. d. Marine u.
d. Soc. roy. de ra^dicine zu Paris. Guts-
besitzer (Mem, Par. 1782^ (Mem. Soc. roy.
Med. A. 1780— 8<; (QJ (QCJ,
geb. 1700, Paris,*
gest. 1781, Juli 22, Paris.**
La physique des arbres, 2 vol. 4**, Paris 1738.
L'art de la corderie perfectionnöe , Ib. 1747.
Elements d'agriculture , 2 vol. 42*, Ib. 1754.
Elements de l'architecture navale, 2 vol. 4",
Ib. 1757. L'art du tuilier et du briquetier, Ib.
1760. L'art du chandeiier, Ib. 1761. L'art du
carbonnier, Ib. 1761 (Nouv. 6dit. par J. E.
Bertrand, Ib. 1812). L'art du cartier. Ib. 1762.
L'art du cirier etc. Ib. 1762 (Nouv. edit. par
J. E. Bertrand, Ib. 1819 et 26). L'art de raf-
finer le sucre, Ib. 1 764 (Nouv. edit. par J. E.
Bertrand, Ib. 1812). De la conservation et de
la force du bois, Ib. 1767. L'art de reduire le
fer en fil connu sous le nom le fil d'archal,
Ib. 1768. L'art de faire diff. sortes de colles.
Ib. 1771. L'art du potier de terre , Ib. 1773.
L'art du savonnier, Ib. 1774 (Nouv. edit. par
J. E. Bertrand, Ib. 1812). L'art de faire de
l'amidon, Ib. 1775. — Des diff. maniöres de
rendre le tartre soluble (M6m. Par. 1 732 et 33) .
Sur le sei du soufre (Ib. 1 734), Sur la compo-
sition d'une liqueur tres volatile, connue sous
le nom d'ether (Ib. id.). Sur le sei aramoniac
(Ib. 1735). Surlabasedu sei marin (Ib. 1736).
Sur la liqueur colorante que fournit la pourpre,
espece de coquille, etc. (Ib. 4 736). Deux pro-
cödes nouv. pour obtenir sans le secours du
feu une liqueur ether6e fort approchante de
Celle ä laquelle A. Frobenius, chymiste alle-
raand, a donne le nom d'etber (Ib. 1742). E.\-
periences sur la force des bois (Ib. 1742 et 68).
Sur une mine de fer attirable par l'aimant (Ib.
619
I) alliier
Dalong^.
620 '
1745). Facon singuli^re d'aimanter un barreau
d'acier etc. (Ib. id.). Diverses expöiiences sur
la chaux (Ib. 1747). Sur la caicination de la
pierre de griselle etc. (Ib. 17 48). Sur ia dimi-
nution de poids que les mötaux acqui^rent
<^tant exposes au feu (Ib. 1750). Sur quelques
6ffets de la poudre h caaon (Ib. id.). Exem-
ples de quelques circonstances qui peuvent
produire les embrasemens spontanes (Ib. 1 757).
L'art de fabriquer les ancres (Ib 1761). Sur
les sels qu'on tire des cendres des v^^taux
(Ib. 1767). — Viel Botanisches.
* geb. XU riöiiviers, Orlöanai«, nach Anderen. .
** gest. 1782, Aug. 23 {£) {ßX).
Dnillier, s. Fatio.
Dnlac, Joseph. — Capitän in der
sardinischen Artillerie (BN),
geb. n06 etwa, . . . Chambery,
£jest. 17 57, Alessarjdria.
Theorie nouvelle sur le möcaniMne de rartii-
lerie. 4"», Paris 1741.
Dalag;iie, Vincent Frangois Jean
Nocl. — Prof. d. Hydrographie am Col-
lege royalc 7a\ Houen. Mitgl. u. zuletzt Prä-
siden? d. Acad. daselbst (ßj (BN) (LBN),
gob. 1729, Dec. 24, Dieppe,
gost. 4 8 05, Sept. 9, Rouen.
Lcyoiis de navigation, Rouen 1768. Principes
de uaviiiation ou Abregö de la theorie et de ia
pratique du pilotage, Ib. 1787. Viele aslron.
Beobb., meistens mit J. Th. Bonin, in d. Mem.
Sav. Strang. T. IV— VI.
Duleau, Alphon se Jean Claude
Bourguignon. — Ingenieur des Ponts-
et-Cbäiussöes in Paris (Ann. ckim.phys. hllj,
geb. 1789, Apr. 30, Paris,
gest. 1832, Apr. 2 6, Paris.*
Essai thöorique et experimental sur Ia rösi-
stance du fer forgö, Paris 1820 (Auszug in Ann.
chim. phys. XII).
* An der Cholera.
Dnlk, Friedrich Philipp. — Dr.
Phil., Apotheker und Prof. d. Chemie an
d. ITiiiv. zu Königsberg (OrJ^
geb. 17 88, Nov. 22, Schirwindt, Ost-
preussen *,
go.^t. 1851, Dcc. 14, Königsberg.
Über Eleklromagnetismus, Königsb. 1824. De
tartaribus nonnullis, Rogioniont. 1831 Handb.
d. Chemie, 2 Thle. Bnrl. 1833 (2. Aufl. 1842).
De Uicis effectibus chemicis, Regiomont. 1834.
t'bcrselzung d. Pharniacopoea borussica , mit
Erläuterungen, 2 Thle. Leipz. 5. Aufl. 1846 —
48. Über d. Wirk. d. Zuckers auf weiss. Ar-
senik u. Grün.span ibcrl. jahib. <1. rUarmacie
1S26). tber Aetherbild. (Ib. 1827). Über d.
rlieni. Wirkuiiiien d. Lichts (Zrdxnann'» Journ.
lll, IsiS). Untersuch, d. Krebssteii-.c ;Ib. id.).
Quaiifilativc BcsUmm d. Bleioxyds u d. Es-
sigsaure (Ib. XXXIV, 1845). Über lodkalium
(Ib. id ). Zusammensetz, d. Luft in d. Hüh-
nereiern (Baohner'8 Rep XL, 1832). Prüfung
d. Schwefelsaure auf Arsen (Ib. LIII, 1835).
überd.BitterstofTd.Gentiana(Ib.LXVI, 1839).
Darstell, von reinem kohlens. Kali (Ib. LXX,
1841). Untersuch, eines schwarzen Harns (Ib.
id.). Über Magisterium bismuthi (Ib. LXXXUI,
1843). Unterscheid, d. Arsens vom Antimon
(Ib. XC, 1845). Vorfahr, z. Prüf. d. Soda (Ib.
G. 1848). Elektricitätserregung bei ehem. Ver-
bindd. (Pogg. Ann. XLII, 1837).
* SUUnpöhnen , Ostpreufisen {BRy. II). — Einer sei-
ner Söhne, Friedrich .\lbert Benno, geb.
1819, Juni 17, Königsberg, der tich in Königsberg
habilitirea vroUte, die Erlaubni« dazu aber nicht
erhielt, und eich später der Belletristik zuwandte,
schrieb : De resini», praeeertim de resfna danimarae,
Di««, inaug. Vratisl. 1846.
Dulong, Pierre Louis. — Folgweise
Prof. d. Chemie an d. Faculte des sciences,
an d. Normalschule und an d. Veterinär-
schule zu Alfort, dann Prof. d. Physik an
d. polylechn. Schule, von 1820 bis 1830,
darauf Studicndirector derselben. Mitglied
d. Acad. d. Wiss. zu Paris von 1823 an
(DC, V; (BN) (LBN),
geb. 1785, Febr. 12 (13), Rouen,
gest. 18 38, Juli 19, Paris.
Mit A. Th. Petit: Recberebes sur les iois de Ia
dilatation des solides, des liquides et des fluides
^lastiques et sur la mesure eicacte des tempä-
ratures (Ann. chim. phys. II, 1816). Recherches
sur la mesure des teraperatures et sur les Iois
de la communication de la chaleur (Ib. VII,
1818 — Von d. Pariser Acad. gekrönt; auch
für sich erschienen, Paris 1818). Recherches
sur quelques points importants de la Ihöorie
de la chaleur (Ib. X, 1819. — Darin das nach
ihnen benannte Gesetz zwischen Atoiufrewicht
u. specifischer Wärme). Mit Berzelius: N<»uv.
döterminations des proparlions do leaa, et de
la deusitö de quelques fluides elestiques (Ih.
XV, 1820). — Allein: Sur Ia coinbinaisnn du
phosphore avec Toxveene (Ib. Il, 1816). Sur
quelques combinaisons do I'azote avec l'oxy-
göne (Ib. id.). Lettre relative ä la döcouverte
de iacide nitreux (Ib. VIII, 1818). Sur la pro-
priöte que possedent quelques m6taux de fa-
ciliter la combinaison des fluides ^lastiques
(Ib. XXIIl et XXIV. 1 823) . Recherches sur les
pouvoirs r6fi ingents des fluides elastiques (Ib.
XXXI, 1826). Recherches sur la chaleur sp6-
cißque des fluides älastiques (Ib. XLI, 1829).
Expose des recherches faites par ordre de l'a-
cad6njie, pour d^terminer les forces elastiques
de la vapeur d'eau ä des hautes temp^ratures
(Ib. XLIII, 1830). Rapport sur un nouv. pro-
ducleur de vapeur invent6 par A. Signier (Ib.
XLVIII, 1831). Rech, sur Ia chaleur degagee
pendant la combustion de diverses substances
simples ou compos^es, el description du ca-
lonmetre(CompL rend. VII, 1838 — poslbum).
Sur les baromdtres ä surface plane ou concave
(in PoiMon's Nouv. thcorie de l'action capil-
laire, Par. 1831, p. 291).
621
Bnxnas
Dumas.
622
Dumas, Jean Louis. — Ingenieur;
unter d. eonslituirenden Versammlung Mit-
glied d. Bureau de consullalion , unter d.
Directorium Administrator d. Seine-Depar-
tement, dann 4 8U Direclor u. !8U Con-
Iroieur der Losch-Anstalten in Paris. Von
1800 an Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Paris
(Mercure technolog. Xlf, iSH),
geb. nö4, Mai 19, Paris,
gesf. 1823, Mai 1, Chaiilol, Paris.
War Mitgrüoder d. Lycöe des Arts in Paris,
an dem er 7 Jahre lang unentgeltlich Mathe-
matik und Mechanik lehrte, verknüpfte 1803
im Auftrage d. Regierung d. Vermessungen von
Fraokreich u Belgien durch eine Triangula-
tion, verbesserte die Feuerspritze, Sägemühle
usw. und erfand eine neue Art Dampfmaschi-
ne, die aber nicht ins Leben getreten zu sein
scheint.
Dumas y Jean Baptiste. — Erst
Pharmaceul in Genf, dann 1821 nacb Pa-
ris gehend, daselbst successive Repetent d.
Chemie an d. :£cole polylechnique (1823),
Prof. d. Chemie am Athenee, an der von
ihm mitbegründeten ßcole centrale des arts
et manufaclures und an der FacuUät der
Wissenschaften (Sorbonne); Vicepräsidenl
d. conseil de l'insiruction publique. Mitgl.
d. Instituts seit 1832 und d. medicin. Aca-
demie. Von 1849 bis 1851 Minister des
Ackerbaus und Handels (Or),
geb. 1800, Juli 1 4, Alais, Dep. Gard.
Ph6nom^nes qui accompagnement la contra-
ction de la fibre musculaire (mit J. L. Prevost),
Paris 1823. Traitö de chimio appliquöe aux
arts, 8 vol. 8^ Ib. 1828—45 (Deutsch v. Büch-
ner, Nüifib. 1844 — 49). Legons sur la Philo-
sophie chimique, Ib. 1837 (Deutsch v. Sam-
melsberg, Berl. 4 839j. Thöse sur la question
de I'action du calorique sur les corps organi-
ques, Ib. 1838. Essai sur la statique chimique
des 6tres organisc\s, Ib. 1841, 2. Aufl. 1842
(Deutsch V. Viewog, Leipz 1844). — Examen
du sang et de son action dai>s les divers ph6-
nomenes de la ^/\e (Ann. clwm. phys. XVIII,
1821 et XXIII, 1823). Sur 1 emploie de la pile
dans le traitement des calculs de la vessie (Ib.
XXIII, 1823). Sur la composition elcment. et
sur quelques propricHc-s caracttiristiques des
bases salifiables organiqiies (Ib. XXIV, 1823).
Sur les comhinaisons du phosphore etc. (Ib
XXXI, 182C), Sur la lumiere qiü se döveloppe
au riiomenl oü I'acide borique fondu se separe
eii üacotiiiits :]1). XXXII, 1826;. Nouv. mc-
Ihode pour la preparation du gaz oxide de car-
bone :\b. XXXIII, 1826). Sur l'influence'qu'
cxerce reiectricite developpee par le contact
des metaux sur les depöts de carbonate de
chajix dnns !es hiyaux de plomb (Ib. id.). Mecn.
Stil quelques points de la theorie atomistique
;lli. id.J. Sur un chlorure de manganese re-
marquahle parsa volatilitö (Ib. XXXVI, 1827).
M6m. sur la formation de l'öther sulphurique
(mit Boullay fils, Ib id.). M6m sur les (Hhers
composös (mit Po m selben, Ib. XXXVII,
1828). Sur quelques proprietcs du soufre (Ib.
id.). Sur une variclö de sei gctnmequi döcre-
pite au contact de l'eau (Ib. XI>I1I, 1830). Snr
l'oxamide etc (Ib. XLIV, 1830). Sur Ir com-
position chim. des verres emplovfs daus les
arts (Ib. id.). Sur l'or fulminant (Ib. id ]. Sur
la theorie des chlorures (Ib. id.), Sur la den-
sity de l'hydrogöne arsöniquo et celle du chlo-
rure de titane (Ib. id ) Sur les proccdös de
l'analyse organique (Ib. XI. VII, 1831). Sur l'i-
som^rie (Ib. id.). Sur la liqueur des llollan-
dais (Ib. XLVIII, 1831) Snr diverses comhi-
naisons de rbydrog{M)e carbonö (Ib. id ). Sur
les chlorures de soufre (Ib. XLIX, 1832). Sur
l'esprit pyro-acötique (Ib. id.). Sur la densil«*
de la vapeur de phosphore (Ib. id.). Sur la
composition du minium (Ib id.) Sur la den-
sity de la vapeur de quelques corps simples
(Ib. L, 1832). Sur les combinaisons de I'hy-
drogöne et du carbone (Ib. id.) Sur les sub-
stances vögetales qui se rapprochent du cam-
pbre etc. (Ib. id.) Sur la composition de I'a-
cide pyro-citrique (Ib. I.II , 1833). Sur les
camphres artificiels des essences de töröben-
thine et de citron (Ib. id ) . Sur Thuile de mou-
tarde noire (mit Peloiue, Ib. LIII, 1833). Re-
cherches de chimio oigauiq-ie (darin : caryo-
philline, indigo bleu, indigo blanc, acide carb-
azotique, öther ovichloro-carbonique, 6ther
oxalique, oxamelLane, oxamide, chloro-, bro-
mo-, jodoTorme, chlorol etc. Ib. LUI, et LIV,
1833; LVf, 183 4). Sur la composition de l'huile
extraite de l'eau-de-vie de pommes de terre
(Ib. LVI). Sur un hydrate d'essence de t^re
henthine (Ib. LVII, 1834). Sur l'huile de can-
nelle, I'acide hippurique et I'acide scbacique
(mitE. Piligot, Ib. id.). M«^m. sur l'esprit de
bois etc (Ib. LVIII, 1835). Sur la nature de
r^thal (mitE. P^Ugot, Ib. LXXll, 1839). Sur
la naturede l'indigo etc. (Ib. LXIII, 1836). Sur
l'huile essentielle des tleurs de spiraea ulma-
ria (Ib. LXIX, 1838). Sur los types chimiques
(Ib. LXXtll, 1840, 2. Abhandl. mit Sta83, Ib.
LXXIV, 1840. 3. Abhandl. mit Peligot, Ib. id.).
Sur la composition de la cerosie (Ib. LXXV,
1840]. Sur le v<^ritable poids atoraique du car-
bone (mit Stass, Ann. Chim. Phys. 3'"<^ Ser. I,
1841). Sur les lype.s chimique (4. Abhandl.
Ib. II, 1841, ö. Abhandl. mitPiria, Ib. V, 1842).
Sur la vöritabie Constitution de lair atmosphö-
rique fib. III, 1841). Sur les tnatleres azotees
neutres de l'organisation (mit Cahours, Ib. VI,
1842). Sur rengraissemcnt des bestiaux et la
formation du lait ('uit Boußsingault et Payen,
Ib. VIII, 1843). Sur la composition de I cau
(Ib. id.~). Snr I'acide cacodylique et le sulfure
de cacodyle (Ib. id.). Sur la Constitution dti
cacodylc (Ib. X, 1844). Sur la composition de
la cire des abeilles IIb. XIV, 184 5). Recher-
ches sur le sang (Ib. XVII, 1846). Sur la con-
version de l'hydrogene sulfurö en acide sul-
furique (Ib. XVIII, 1846). — Sur la nature du
camphre ordinaire ;mit Peligot, Compt. rcnd.
IV, 1837;. Sur le carbomethylalc de b;ii\tc
(mitücmselb. Ib. id.i. Sur le carbovinale
623
Dumöe
Dumouchel.
624
de potasse (mit Dem selb. Ib. id.). Sur l'etat
actuel de la chimle organiqiie, und : Sur la Con-
stitution de quelques acides (beides mit Liebig,
Ib. V, 1 837) . Mem. sur la Constitution de quel-
ques Corps organiques et sur la theorie des
substitutions (Ib. VIII, 1839). Sur la compo-
sition de l'acide acötique et de l'acide cbloro-
acetique (Ib. IX, 1839). Action du chlore sur
le gaz bydrogfene carbone des acetates (Ib. X,
4 840). Mem. sur la loi des substitutions et de
la thdorie des types (Ib. id.). Sur l'action des
alcools sur les alcalis (Ib. id.). Sur le trans-
port du Phosphate de chaux dans les ^tres or-
ganises (Ib. X:?^III, 1846). Sur la conversion
de Taramoniaque en acide nitrique (Ib. id.).
Action de l'acide phosphorique anhydre sur
les sels ammoniacaux (Ib. XXV, 1847). Sur le
protoxyde d'azöte liquide (Ib. XXVII, 4 848).
Sur un moyen graphique propre h mettre en
evidence les rapports qui unissent la compo-
sition chiraique des corps et leurs proprietes
physiques (Ib. XXXIX, 1854). Sur l'eraploi
des volumös atomiques pour la Classification
naturelle des espöces chimiques appartenant
ä la classe des corps qui renferme les alcools
et leurs dörivös (Ib. id.). Noch viele Berichte,
Bemerkungen und Notizen daselbst. Fernere
Aufsätze in d. Ann. d. scienc. naturell., Journ.
d. chim. mödicale u. d. Ann. de l'industrie
nationale, deren Mitgründer er ist.
Dum^e, J e a n n e. — Frau eines Haupt-
manns in der französischen Armee, der in
Deutschland fiel, als sie erst siebzehn Jahre
zählte (B) (BN) (A),
geb. . . , Paris, gest. . . .
Entretiens sur l'opinion de Copemic touchant.
la mobilite de la terre. — Ist zweifelhaft, ob
dieses von Montucla (Hist. math. II,. 300 et
646) und Anderen citirte Werk wirklich er-
schien, da Alle es nur aus dem darüber im
Journ. des savants von 1680 gegebenen Be-
richte kennen (BN).
Damdnil, s. du M^nil.
Dmaont, Andre Hubei^t. — Prof.
d. Mineralogie und
Geologie
an d. Univ.
zu Lütlich, von 183 6 an Correspondent d.
Acad. d. Wiss. zu Brüssel (BAB) (CR.XUV,
883; (Zt},
geb. «809, Febr. 15, Lüttich,
gest. <857, Febr. 28, Lütlich.*
M6m. sur la Constitution geologique de la pro-
vince de Li^e (Gekrönt von d. Brüss. Acad.
und belohnt mit d. Wollaston's-Medaille von
d. Geolog. Gesellsch, zu London . 4840). Ta-
bleau analyt. d. rainäraux et d. roches (Nouv.
Mem. de Brux. XII, 1837). Sur les terrains
triasiques et jurassiques de la prov. de Lu-
xembourg (Ib XV, 4 841). Sur les terrains ar-
dennais et rhenan de l'Ardenne etc. (Ib. XX,
1846). Sur la structure des cönes volcaniques
de l'Eifel (Bull. Acad. Brux. I, 1835). Sur une
nonv. espece de phosphate ferrique (Ib. V,
4 888). Sur la valeur du caractöre paieontolo-
gique en göologie (Ib. XIV, 4 847). Sur une ap-
plication de la geologie ä la recherche d'eaux
souterraines (Ib. XVllI, 4 850). Sur la position
geologique de l'argile rupelienne etc. (Ib. id.).
Sur le puits art^sien d'Hasselt (Ib.XIX, 4 852).
Sur la division des terrains en trois classes etc.
(Ib. id.). Sur la Constitution göolog. des ter-
rains tertiaires de l'Angleterre etc. (Ib. id.).
Coupes des terrains tertiaires de TAngleterre
(Ib. id.). Sur Vemploi des caractöres g6ome-
triques resultant des mouvements lents du sol,
pour etablir le synchronisme des formations
göologiques (Ib. id.). — Carte geologique de la
Belgique en 9 feuilles , exöcutee par ordre du
Gouvernement (Acht Berichte darüber in d.
Bull, Acad. Brux. 1 836—49. T. Ill— XVI). Noch
8 geolog. Spccialkarten von Belgien.
♦ gest. Febr. 27 (ff. 1857).
Dumont de Coarset, Georges
Louis Marie, Baron de. — Officier in
d. französ. Armee, später Gutsbesitzer, Ei-
genlhümer des Schlosses Courset bei Bou-
logne (BS) (BN),
geb. 1746, Sept. 16, Scbloss Courset,
gest. 1824, Schloss Courset.
Observations georgtco-raeteorologiques (Mem.
soc. d'agricult. de Paris 4 786— 88). La me-
teorologie des cultivateurs, Par. 1798. Über
d. Einfluss d. Lichts auf d. Vegetabilien (Sche-
rer's Journ. VI).
Damont d'Urville, Jules Seba-
stien Cesar. — Contre-Admiral in der
französ. Marine (4 8 40), in der er seit 1808
gedient. Machte drei Entdeckungsreisen um
die Welt, unter Du per rey auf der Co-
quille 4 822—25, auf dem Astrolabe 4 826
— 29 u. als Befehlshaber der Schifife Astro-
labe u. Zel^e 4 837 — 40. Später Präsident
d. geograph. Gesellsch. in Paris (LBN) (QC)
(BN),
geb. 1790, Mai 23, Conde-sur-Noireau.
Dep. Calvados,*
gest. 18 42, Mai 8, Paris-Versailler Ei-
Eisenbahn.**
Voyage de d^couvertes de »!' Astrolabe <f, exe-
cute pendant les annees 1826—29 ; Observa-
tions nautiques, m6t6orologiques , hydrogra-
phiques et physiques, Paris 1834. Voyage au
pole sud et dans l'Oceanie, sur les corvettes
»l'Aslrolabe« et »la Zelee« pendant les annees
1837—40, Ib. 1842. Voyage autour du monde,
resumö gen(^ral des voyages des decouvertes
de Mageilan, Bougainville, Cook etc. 2 vol. 8**,
Ib. 1833 (2'"« edit. 1844).
* geb. 1790, Mai 21 (CL) ; 1791, Sept. . . (O. 32).
** Als (-ins der Opfer bei dem grossen Unglück auf die-
ser Bahn.
Dumonohel, l^tienne (Stefano). —
Jesuit, Director d. Sternwarte des Collegio
Romano in Rom. Zögling der polytechn.
Schule in Paris, früher Prof. d. Mathema-
tik zu La Rochelle, Belley (G. 23;,
625
Doncan
Dans Scot.
626
geb. 1773, Monifort-Lamaury,
gest. i 8 40, Jan. <5, Rom.
Modo di determinare la differenza delle longi-
tudini raedianle l'osservazione de! passaggio al
meridiano della luna e delle stelle vicine /Giorn.
arcad. di Roma, ^S2S, T. XXXIX et XXXX,
Astr. Nachr. VI). Über d. Satelliten und d.
Ringe d. Saturns (Astr. Nachr. XV, 1 838). Noch
mehre astron. Beobb. daselbst.
Dunoan, Daniel. — Practischer Arzt
in Montpellier und, von 1690 an, wo er
als Protestant sein Vaterland verlless, foig-
weise in Genf, Bern, Berlin und London
(HEPJ (B) fJ),
guedoc,
gest. 1735, Apr. 30, London.
Explication nouvelle et mecanique des actions
animales, Paris 1678. La chymie naturelle on
TExplication chymique et mecanique de la
nourriturede Tanimal, Montauban 1682. Chy-
miae rationalis specimen, Hag. 1 707. Chymiae
naturalis .«pccimen etc. Ib. ■1707.
Dundonald, s. Gochrane.
Duneau (Duncllus), Fran^ois. —
Jesuit, Lehrer d. Philosophie, Mathematik
u. scliolast. Theologie, auch Prediger u. Bü-
cherrevisor, sowie Theologe seines Ordens-
generals (BEJ.ll),
geb. 1597 etwa, . . Chatillon, DiÖcese
Langres,
gest. 168 2, Juli 2 6, Rom."
Theses philosophlcae ac mathematicae, Paris,
4630.
Dnnin-Borkowski , St anislaus.
— Graf, reicher Gutsbesitzer in Gallizien,
studirte in Leniberg und auf der Bergaca-
demie zu Freiberg unter Werner, machte
dann Reisen nach Frankreich und Italien ;
zuletzt auf seinem Gute Winniczki bei Leni-
berg lebend (GL),
geb. 17 8 6, Mai . ., Koda, Gallizien.
Observations gcnerales sur les rapports des
dlfferentes struclures de la terre, d'apres la
theorie de Werner, Paris 1809 (auch Journ.
Min. XXVI, 1809). — Sur la botriolite et sur
le feldstein (Journ. Min. XXV, 1809). Sur la
sodalite au Vesuve (Ann. Min. I, 1816). Suria
tolfa (Ib. II, 1817). Analyse de l'6g6ran, de la
meionite et du tantalile de Baviere (Ib. IV,
1819, auch Schweigg. Journ. XXIII, 1819). —
Stiftete 1818 die Landwirthschafts-Gesellschaft
in Gallizien.
Dunker, Wilhelm Bernhard Ru-
dolph Hadrian. — Dr. Phil., Prof. ord.
d. Mineralogie u. Geognosie an d. Univ. zu
Marburg seit 1854, bis dahin seit 1 837 Leh-
rer an d. höhr. Gewerbschule in Cassel (Or),
Pogge iidoi- ff, Haudwöflerbucli.
geb. 1 809, Febr. 2 \ , Eschwege, Hessen.
Mit F. C.L.Koch : Beiträge zur Kenntn.d. nord-
deutschen Oolitheri-Gehildes u. dess. Verstei-
nerungen, Braunschw. 1837. — Allein : Beitr.
z. Oryctographie des norddeutsch. Oolith-Ge-
bildes (Stud. d. Göttinger Vereins bergmänn.
Freunde, IV, 1838). Monographie d. nord-
deutsch. Wealdenhjldnng usw. Braunschw.
1846. Mit H.V.Meyer: Paiaconlographica, Bei-
träge zur Naturgcschichlo d. Vorwtilt, 4 Bde.
4", Cassel 1851—56.
Dunlop, James. — Direct. d. Stern-
warte zu Paramalla in Australien. Mitgl. d.
Roy. astron. Soc. und Correspond. d.Acad.
d. Wi^s. zu ParisYC/?.XXX{I,p. 26i;,
geb SchoKland,
gest. 18 48 etwa, . . . Paramatta.
Catalogue of nebulae and clusfors of stars in
the Southern hemisphere, obsorved at Pa<-a-
niatta (Phil. Tr. 1828). Observations with the
horizontal and dipping nccilcs, rnade during
a voyarie from England to New South Wales
(Ib. 1834). Approximate places of 253 double
and trlple stars in the southern hemisphere,
ohserved 1825—27 atPararaatta (Mem. astron.
Soc. III, pt. It, 1829). Noch mehre astron.
Beobb. daselbst Vol. IV, V u. VIII. D. ent-
deckte 1834, März 21 zu Paramatta einen Co-
meten (Astr. Nachr. XII).
Dunn , S a m u e L — Lehrer d. Astro-
nomie u. Mathematik zu Chelsea u. London.
Examinator der Aspiranten zur Marine der
englisch-ostind. Compagnie (BC),
geb Crediton, Dorsetshire,
gest. 1792,
Lectures on comets, Lond. 1759. Improve-
ments in the doctrines of sphere, astronomy,
geography, navigation etc. Ib. 1763. A new
epitome of practical navigation etc. Ib. 1777.
k new and easy method of finding the latitude
on sea or land, Ib. 1778. Nautical propositions
etc. Ih. 1781. Charts on the zodiacal stars etc.
Ib. 1782. Tables of logaritbms etc. Ib. 1784.
Nautical tables. Ib. 1785. The astronoray of
fixed stars, Ib. 1792. The longitude's loga-
rithms, Ib. 1793. Method of taking the longi-
tude of a ship at sea , Ib. 1 793. — Some ob-
servations on the planet Venus etc. ; certain
reasons for an atmosphere about Venus (Phil.
Tr. 1761). Anattempttoassign the cause, why
the sun and moon appear to the naked eye
larger when they are near the horizon etc. (Ib.
1 762) . Certain reasons for a lunar atmosphere
(Ib. id.). Astron. Beobb. (Ib. 1762— 64, 1770).
Dans Scot (Dunanus), John. — Mi-
norit, Lehrer d. Theologie, Philosophie u.
Mathematik folgweise zu O.xford, Paris u.
Cöln (J) fSchm. A),
geb. 1245 etwa, . . Duns (Dunston),
Northumberland,
gest. 1308, Nov. 8, CüIp.
40
627
Bunthorne
Bnprez.
628
Traolatus ad album et rubrum ; De veritate et
virtufe lapiclis pbilosophici, und andere alche-
mist. Sohriflon, dieBorel in seiner Bibliotheca
chcmica ani'.ihrt.
Dunthorne, Richard. — Geistlicher ;
aiilangs Vorsteher einer Vorbereilungs-
schule für die Universität, z» Coggeshall in
Essex, dann Inhaber des KeUneranits (Dut-
lership] . in Pembroke Hall in Cambridge
(Abr.lXj,
geb. nn, Ramsay, Hunling-
donshire,
gest. n7 5, März 3, Cambridge.
On the motion of the moön (Phil. Tr. i747).
Onlheacceleralioii of the moon (ib. 4 749). Let-
ter concerning comets (Ib. M5^). Tables on
the motion of Jupiter's satellites (Ib. 1762).
Dunns, Thaddäus (Duno, Taddeo).
— Stadtarzl in Zürich fZNG),
geb. 1523, . . . Locarno,
gest. I6<3, . . . Zürich.
Arithmetices, practices Melhodus, Basil. 1546.
De nonis, idlbus et calendis, Ib. id.
Dupasqnier, Alphonse. — Pract.
Arzt zu Lyon, später Prof. d. Chemie an
d. 'kcole de Medicine und an d. ficole de
la Martiniere daselbst (P. A. Cap, Etudes
MogrAj,
geb. 179 3, Aug. 27, Chessy, D^p. du
Rhone *,
gest. 18i8, Apr. 13, Lyon.
Des eaux de source et des eaux de rivi^re,
Lyon 1840. Hisloiro chimique, medicale et to-
pograpliiqiio de l'eau minerale sulfureuse de
retabiissemenl d'Al'ovard, Ib. 1841. Traile de
cbimie industrieUo, 1S44 (Nur ein Theil er-
schienen). Mem. s;iii la forniation spontanee,
de I acide sulfiiriqne pres des sources d'eaux
sulfureuses. Nouv. möMiodedanalyse des eaux
sulfureuses ; l'ic.le, rc^actif de l'aoide sulfhy-
drique ; sulfhydron.otrc 'Ann. (;l)im. phys.
LXXIll, 1840). Nouv. moyon cndiomötriquo
(Ib. 3"^" Scr. IX, 1843). Sur la prosence de
Tarsenic dans certains acides chloihydriqu<'S
de coraraerce etc. (Coinpt. rend. Xlli, i841;.
Sur l'emplni de foi dans lappareii de Marsh
etc. (Ib. XIV. 1842;. Falls nMatifs ä riiisloiic
du phosphore (Ib. XIX, 184 4). Moyen de pu-
nfier lacide sulfurique ar.sonifeie pendiK-ji !a
fabrication etc. (Ib. XX. 1845). Sur la huni^rj
Weue transuiise par une feuille dor etc. (Ih
XXI, 4845). Sur les avantagesdu bicarbonate
de chaiu dans les eaux polables (Ib. XXII,
1846). Sur les effets des (^raanations phospho-
rees sur les ouvriers etc. 'Ik XXIH, 1846).
Emploi du chlopure d'or pour appröcier la pr6- :
sence d'une maticre organique etc. (Ih. XXfV,
1847). Nouv. moyeu de reconnaitre la pr^-
sence du bicarbon^le de chaux etc. (Ib. id.).
• ffcb. Apr. 27 {BN)
Dnperrey, Louis Isidore.* —
Fregatten-Capilain in d. französ. Marine.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris seit 18 42
(QC) (DC),
geb. 178 6, Od. 2 2, Paris.
Voyage autour du monde, ex6cut6 sur la Cor-
vette »la Coquille« pendanl les ann^es 1822—
23, 6 vol. 4", Paris1828— 32. Observalions du
pendula invariable, de rinclinaison et de la
declinaison de raiguille aimantee faites dans
la campagne de la Coquille, Ib. 1827. (Auch
Ann. chim. phys. XXXIV, 1827.) Notico sur
la configuralion de i'öquateur magnötique etc.
(Ib, XLV, 1830). Sur la direction et l'intensitö
du magnötisme terrestre (Compt. rend. V,
1837). Sur la Position göographique des p61es
niagnetiques, et notamment sur celle du pAle
austral (Ib. XIII, 1841), Verschiedene Berichte
ebendaselbst.
♦ Nicht au verwechseln mit d. fratuö«. Admiral w. Mi-
nister, Baron Victor Ouy Duperr*, p«b. 1776,
Febr. 20, La Rochellc, geit. 1846, Nov. 2, Pari«
(ö. 1846).
Dvpin, Charles. — Baron (seit 1824).
Anfangs Marine-Ingenieur, später Ober-In-
spector des Seegeniewesens. Einige Jahre
(von 1819) Prof. am Conservaloire des Arts-
et-Meliers. Auf kurze Zeit (1834) Marine-
minister u. später (1837) Pair von Frank-
reich. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. (seit 1818)
u. d. Acad. d. moral. u. polit. Wis8. (seit
1832) in Paris (QC),
geb. 178 4, Oct. 6. Varzy, Dep. Ni^vre.
D^veloppement de göomötrie pour faire suite
ä la göomötrie pratique de Monge, Paris 1813.
Application de g6om6trle et de möcanique ä
la Marine etc. Ib. 1822. Discours et Le^ons
sur Industrie, le commerce, la marine etc.
Ib. 1 825. G6om6tne et möcanique des arts-et-
meiiers et des beaux arts etc. 3 vol. 8®, Ib.
1825—27, 2»'« edit. 1829. Voyages dans la
Grande-Bretagne en 1816-19, 6 vol. 4" avec
des atlas, Ib. 1820—24. Forces produclives et
commerciales de la France, 2 vol. 8*, Ib. 1887.
— Sur les routes suivies par la lumi^re dans
les phenom^nes de la reflexion (Ann. chim.
phys. V, 1817). M^m. sur les courbes du troi-
siöme ordre (Compt. rend. XXV, 1847). Möm.
sur Tapplication des courbes du troisieme et
du cinqaiome ordre aux inferpolations (Ib. id.) .
Sur les ölcni^nts du troisieme ordre de la cour-
bure des lii-ne.s Jb. XXVI, 1848). Noch viele
Aufsiiizcslatislischcn, politisch-ökonomischen
etc. Inhalts, sowie Berichte u. Bemerkungen
ebendaselbst,
Duponohel, Dönis Joseph. — . . .
fQCl.
gt?h 1773, Oct. 7, St.-Omer.
Essai sur la nature du feu, 1791.
Ouprez, Fran^.ois Joseph Ferdi-
nan«!. — Prof. d. Physik am königl. Athe-
naeum und an d, Industrieschule zu Gent
629
Dnprez d'Aalnay
Dnreau de la Malle.
630
seit <838, der Univ. <laselb8t aggregirt seit
«8i5. Correspond. d. Acad. d. Wiss. in
Brüssel seit «8 46 (BAB),
geb. «807, Oct. 21, Gent.
Mero. en reponse ä la question: On demamle
un eiamen approfondi de nos coonaissances
sur l'ölöctricitö de Tair etc. {M6m. couronn p.
I'acad Brux. XVI, 1843). Sar un cas particu-
lier do requIUbre des liquides (M6m. Brux.
XXVr, <854etXXVn, <R53). Rosumös des üb-
servot. m<*.t(iorologiques faitos ä Gand pendant.
4838— 5< (Ib. XV, 1842 et XXVI I, 1853). Sur
un phönom^ne que prösente un melan^e d'eau
et d'une petita quanlitö d'alcool (Bull. acad.
Brux. V, 4 838). Sur un dögagement d'olectri-
oit6 qui a lieu dans l'expörience du cr^ve-ves-
sie (Ib. XII, 4 845). Sternschnuppenheobach-
tungen (Ib. VI. VII, IX, XIII, XVI, XIX, XX).
Dnprez d^Anlnay , Louis. — Mi-
litär-Administrator . . . (QJ,
geb. 1670 etwa, ..Paris, gest. 1758,...
Wss. sur la cause physique de l'eiectricite,
Paris 4746.
DnpQS^et, EdnaeJeanAntoine. —
Genera l-Inspect. d. französ. Colonien für
d. Militärwesen. Corresp. d. Pariser Acad.
u. Mitgl. d. Sog. philonial. (QJ,
geb. «743, Joinville,
gest. 1801, Apr. ii, Paris.
Coups d'oeil sur la phvsique et la mineralogie
des Antilles (Journ. Min. III, 1795). Sur les
sables ferrugineux et attirables qui se trou-
vent en diverses contrees de TAm^rique (Ib.
IV, 4 796). Sur les terres sulfiÄfiques de Rollet
etc. (Ib. id.).
DupniSj Charles FranQois. —
Prof. d. Rhetorik am College de Lisieux und
später am College de France in Paris. Wäh-
rend d. Revolution Älitgl. d. Convents und
d. Raths d. Fünfhundert. Mifgl. d. Acad. d.
Inschriften zu Paris fB) (BN) (LB),
geb. 4 742,Oct. 2G,Trye-le-ChÄteau,*
gest. 4 809,Sept. ';ä9,Is-sur-Til,b.Dijon.
M6m. sur rorigine des consteüations et sur
l'explication de la fable par rastronoraie , Pa-
ris 4 781. Origine de tous les cultes ou Religion
universelle, 3 vol. 4®, Ib. 1795 (Worin ent-
wickelt wird, dass die griechischen Fabeln und
die alten Religionen astronomische und phy-
sikalische Allegorien seien). Mem. sur le zo-
diaqus de Tenty.a, Ib. 1806. — Erfand 1788
den Telegraphen, den Chappe verbesserte.
* Zwischen Gisois und Chaumont.
Dapals-Delconrt, JeanFrangois.
— Aeronaut . . . (Q),
geb. 4 802, März 26, Berre b. Rheims.
Du gaz hydrogtne et son eraploi (^ans le nouv.
Systeme d'öclairage, Paris 1823. Mem. sur
Ta^rostation et la direction aerostatique etc.
Ib. 1824.
Dupujy Louis. — Censor und Biblio-
thekar am Hotel Soubise in Paris. Mitgl. d.
Acad. des Inscriptions et Belles-Lettres
(DC. \),
geb. 1709, Nov. 23. Chasey, in Bugey,
gest. 1795, Apr. 10, Paris.
Fragment d'un ouvrage grec d'Anthemins etc.,
avec traduct. fran^aise et des notes, Paris 1777
(Gilb. Ann. LIII, 248). Observations sur les'
infiniments pelits et sur les principes meta-
physiques de la geometrie de l'abbe Toncher
(Im Journ. d. savans [1759] , das er 30 Jahre
redigirte). Schrieb ferner über die Stelle im
Herodot, die von den Sonnen-Aufgangen rech-
ter Hand redet (M6m. acad. inscript. XXIX),
iiherdasAnzünden heiliger Feuer durch Brenn-
spieycl (Ib. XXXV) , über natürliche Maasse
(Ib. XXIX) usw.
Dnraens, Samuel. — Prof. d. Phy-
sik an d. Uöiv. zu Üpsala. Mitgl. d.'Acad.
d. Wiss. zu Stockholm (SJ,
geb. 4 74 8, .... Osl^olhland,
. gest. 4 789, JuU 8, Upsala.
Diss. binae de aberratione stellarum fixarum,
orta ex motu luminis successivo , Ups. 1742.
Om logarithraers Ursprung, bruk och nyttjande,
Stockh. 1751. Jemförelse emellam hyperbola
aequilatera och cirkeln (Vet. Acad. Handl.
1751). Formler hvarefter fixstiernornas ärliga
aberrationer kunna uträknas (Ib. 1750). De-
monstration pä en geometrisk construction,
soni stöder sig pa egenskaper af cycloider och
epicycloider (Ib. 1751).
Durand, Jacques Hon ore. — Je-
suit, studirte in Löwen, hernach Prof. d.
Mathematik und Philosophie zu Graz in
Stcyerraark (Pq)- fSBJJ (J),
geb. 4 598 etwa, . . Brüssel,
gest. 4 644, Aug. 28, Graz.
Euclidis sex primi elementorum georaetrico-
rum libri etc. ; accessit item fermo ex Clavio
brevis trigonometria planorum cum tabulls si-
nuum, tangentium et sec^ntium etc. Graecii
1 636. Probiema mathematicum ex architectura
militari etc. Ib, 1636. Machina mathematice et
pby.vice demonstrata etc. (Blieb unvollendet).
Durande, Jean Frangois. — Arzt,
Prof. d. Botanik zu Dijon, Mitgl. d. Acad.
daselbst (B) (BN),
geb Dijon,
gest. 4 794, Jan. 23, Dijon.
Elömens de chymie, r6dig6s dans un nouvel
ordre, 17 78. Sur l'huüe d'Onopordum (Journ.
phys. XVn, 4 781).
Dureaii de la Malle, Adolphe
Jules Cesar Auguste. — Mitglied der
Acad. d. Inschriften u. schönen Künste in
Paris seit 18 48 (BC) (DC) ^G. 4 857^,
geb. 4 780, Paris.
gest. 4 7 57, Juni . ., Paris.
40*
631
Duret
Dutens.
632
Geographie physique de la Mer noire, de l'in-
törieur de l'Afrique, et de la Möditerranöe,
Paris 1807. Ciiraatologie de l'Italie et de l'An-
dalousie anciennes. et modernes, Ib. 185C. —
Vlies generales sur la configuration du globe
et les migraiions des peuples (Compt. rend. IV,
1837).
D«Pet(Durrel),Noel. — KÖnigl.Cosmo-
graph u. Prof. d. Malhomatik in Paris. Pen-
sionLir d. Cardinais Kichelicu (B) (BN) (A),
geb. 1590, . . . Monlbrison,
gest. 1650 etwa
Nouvelle theorie des planetes, Paris 1635. Primi
mobilis doclrina, Ib. 1638. Tables Richelien-
nes, avec une briäve theorie des planetes, Se-
lon Kepler etc. Ib. 1639. Supplement dazu,
Lond. 1647. Ephemerides motuum coelestium
Richelianae ab anno 1637 ad annum 1651,
ex Lansbergii tabulis, Paris. 1641. Traite de
geodesie et des fortifications, Ib. IG 43
Darini, Giuseppe Nicola. — Ba-
ron, Gutsbesitzer, von 1832 an Präsident
d. Consiglio provinciale di Abruzzo cite-
riore. Mitgl. d. R. Instituto d'incoraggia-
mento alle scienze nafuraii zu Neapel und
vieler italiän. Gesellschaften (AJN. ^11),
geb. 1765, März 25, Chieti,
gest. 1845, Oct. 21, (Neapel?).
Relazione sul solfo e sul bitume di Abruzzo ci-
teriori (Att. Accad.Napoli, vol. II, 1825). Con-
ghietture geologiche sopra alcuni luoghi degli
Äbruzzi (Annali civile del regno delle due Si-
cilieT. VI, 1834). Conghiettura geologica sulI'
ufficio deir argilla nella costruzione fisica del
globo (Progresso delle scienze etc. T. XVII,
1 837). Conghiettura geologica sulla cagione de'
Vulcani (Ib. T. XVIII, 1837). Qualche schia-
rimento t:eologico sull' alzarsi ed abbassarsi
del mare'^(Ib. T. XXI, 1838). Considerazioni
sul calorico de' viventi (Accad. Pontaniana).
— Viel Agronomisches, Oekonomisches, Gom-
mercielles etc.
Darocher, J — Ingenieur des Mi-
nes, Prof. d. FacullUt d. VViss. zu Ilennes,
vorher Mitgl. der 1839 u. 18 40 nach dem
Norden Europas ausgesandten wissenschaft-
lichen Commission (AM),
geb. 1817, Mai 31, .. .
Recherches sur les roches et les minöraux des
lies Feroe (Ann. Min. 3*"« S^r. XIX, 1841). Es-
sai pour servir ä la Classification du terrain de
transition des Pyrenöes etc. (Ib. 4*"^ Sör. VI,
1844), Notice göologique sur les lies F^roe
(Ib. id.). Etudes sur les glaciers du nord et da
ceutre de l'Europe (Ib. XII, 1847). Observa-
tions sur les gites mötalliferes de la Suede, do
la Norwöge et de la Finlande (Ib. XV, 1849).
Observations sur !e diluvium scandiriave etc.
(Ann. chim.^ phys. LXXV, 1840, auch Compt.
rend. XI). Etudes sur la limite des nciges per-
p6tuelles (Ib. 3^» = Ser. XIX, 1 847) . Sur la cou-
leur de la glace des glaciers et des eaux qui
s'en ecoulent (Ib. XXI, 1847). Sur les traces
de polissage que le diluvium a laissöes sur les
gres de Fontainebleau (Compt. rend. XIII,
1841). Sur les traces du ph6nomene diluvien
qui s'observent dans les Pyrön^es (Ib. id.). Sur
loriginedes roches granitiqiies (Ib. XX, 1845).
Eludes sur le metamorphisme des roches (Ib.
XXII, 1846). Sur les phenomenes d'erosion et
les depöts de transport do la Scandinavie (Ib.
XXIII, 1846). Sur les variations que prösen-
tent les roches pyrog^nes (Ib. id.). Sur les 6l6-
ments accessoires des roches pyrogenes (Ib.
XXV, 1847). Sur les rapporls qui existent en-
tre la naturc mincrale des lerrains et leurs pro-
ductions vögetales (Ib. XXVII, 1848). Sur le
pouvoir mognctique des roches (Ib XXVIII,
1849). Sur. les dep6ts mötalliföres et sur leur
mode de formation (Ib. id.). Sur la structure
dos montagnos de la scandinavie et sur les
phenomenes de soulevement qui les ont pro-
duites (Ib. XXX, 1 850). Production artificielle,
par voie seche, des principaux minöraux con-
tenus dans les gites mötalliferes (Ib. XXXII,
1851). Sur les depöts stanniferes de la Bre-
tagne etc. (Ib. id.). Production artificielle de
la dolomie sous l'influence de vapeurs magne-
sifärcs (Ib. XXXIII, 1851). Sur les system.es
de soulevement de la France occidentale et des
Pyrenees (Ib. id.). Sur l'absorption de l'eau
atmosphörique par les substances minerales
(Ib. XXXVI, 1853). Etudes sur la production
artificielle des mineraux etc. (Ib. XLII, 1836).
Sur les gites metalliferes etc. (Ib. id.). Sur la
disposition des cristaux de quartz et de feld-
spath dans les roches granitiques (Ib. XLIII,
1 856). — Mit Malaguti : Recherches sur la lau-
monite (Ann. Min. 4'"« Ser. IX, 1846). Sur la
solubiiite de l'alumine dans l'eau ammoniacale
(Ib. XI, 1847). Sur I'association de l'argent aux
minöraux m6talliques ttc. (Ib. XVII, 1850).
Sur les causes de Tefflorescence de la laumo-
nite (Compt. rend. XXII, 1846). Sur l'extra-
ction de l'argent (Ib. XXV, 1847). Sur la pro-
duction de la pyrite de fer dans les döpöts
d'alluvions de l'epoque actuelle (Ib. XXXIV,
1852). Sur les temperatures du sol comparöes
ä Celles de lair (Ib. XXXVIII, 1854). Sur ia
resistance des chaux hydrauliques et des ci-
ments ä I'action döstructive de leau de mer
(Ib. XXXIX, 1854). Sur le granite de Bomar-
sund (Ib. XXXX, 1855). Sur la repartition des
Clements inorganiques dans les principales fa-
milles du regne vögetal (Ib. XLIII, 1856). Sur
les propriötes thörmiques des differents sels
(Ib. id.). Mit Malaguti und Sarzeau: Sur la prc-
sence du plomb, du cuivre et de l'argent dans
les eaux de la mer etc. (Ib. XXIX, 1849).
Durville, J a n s o n. — Dr. Med., Prof.
d. Mathematik am College de St. -Louis in
Paris (U 1847;,
geb. . . ., gest. 1847, Mai 30, Paris.
A. a. 0. keine Schriften angegeben.
Dns^jonr, s. Dionis du Sejour.
Dutens, Louis. — Protestant, der
nach England auswanderte , dort erst ün-
633
Dutour
Button,
634
terrichtertheilte, darauf als Gesandtschafls-
secretär nach Turin ging, 1762 als engl.
Geschäftsträger daselbst fungirte, später in
England eine reiche Pfründe erhielt und
dann viele Reisen unternahm; zuletzt Hi-
storiograph d. Königs v. England. Mitgl. d.
Roy. Soc. und freies Mitgl. d. Acad. d, In-
schriften in Paris (DCJ (BD) (B) (BN),
geb. n3 0, Jan. 15, Tours,
gest. 1812, Mai 23, London.
Recherches sur lorigine des dccouverles at-
tribuöes aux modernes, Paris 1 766, 4 776, 1812.
Du miroir ardent d'Archimede, Ib. 1775, 1778
Gab heraus : J. G. H. Leibnitzii Opera omnia,
6 vol. 4*, Genn769.
Dutour (du Tour), :£lienne Fian-
gois. — Scheint Geisllicher gewesen zu
sein. Corr. d. Acad. d. Wiss. zu Paris (BS),
geb. 1711, ... Riom, Basse-Auvergne,
gest. 1784, ... Riom.
Recherches sur röleclriclte (Mem. Per. sav.
Strang. T. I, 1750). Explication de deux phe-
nomönes de l'aimant etc. (Ib. id.). De la nö-
cessitö d'isoler les corps que l'ün ^lectrise par
Qommunication etc. (Ib. II, 1755). Sur la raa-
niere dont la flamine agit sur les corps electri-
ques (Ib. id.). Exposition d'une theorie sur le
renouvellement de l'air dans l'eau et sur la
dösunion des 'parties des matieres solubles,
opöree par les dissolvans (Ib. id.). Pourquoi
un objet sur lequel nous fixons les yeux, pa-
roit-il unique etc.? (Ib. ili, 1760). Sur l'elec-
tricite en moins (Ib. id.). Sur le tourbillon
magnölique (Ib. id.). Recherches sur le phe-
nomeoe des anneaux coiorös (Ib. IV, 1763).
De la diffraction de la lumiere (Ib. V, 1768 et
VI, 1784). Mem. pour etablir que le point vi-
sible est vu dans le rayon qui va de ce point
a l'üeil (Ib. VI). Discours sur l'aimant (Mem.
Par. pieces de Prix, T. V). Sur les efTets ele-
ctriques du tonnerre tombe pr6s de Riom (M6m.
Par. bist. 1766). Sur la construction, les pro-
prietes et i'usage d'une table qui contient tous
les nombres impairs depuis 1 jusqu'ä 10000
(Ib. 1754), Expcriences sur les tubes capillaires
(Journ. phys. XI, 1778; XIV, 1779 et XV,
1780). Sur l'adhösion (Ib. XV et XVI, 1780,
et XIX, 1782).
Dutrochet (du Trochet), Ren6 Joa-
quim Henri. — Arzt, der 1808 — 9 den
spanischen Feldzug mitmachte, von 1809
bis 1831 zu Chäteau-Renault in Touraine
lebte und dann nach Paris übersiedello.
Correspond. u. später Ehrenmitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Paris (BN) (DC),
geb. 177 6, Nov. 14, Neon, Poitou,
gest. 18 47, Febr. 4, Paris.
M6m. sur une nouv. tti^orie de la voix, Paris
1806. Mem. sur une nouv. thdorie de l'har-
monie, Ib. 1810. Agent immediat du mouve-
ment vital etc. Ib. 1826 (Darin und in einer
1826 in d. Par. Acad. gelesenen Abhandl. : Sur
la marche de la sk\e dans les vögötaux seine
ersten Beobachtungen über die s. g. Endos-
raose, die indess schon N. W. Fischer und
lange vor Beiden NoUet im J. 1748 entdeckt
hat; siehe Pogg. Ann. LXIII, 350). Nouvelles
recherches sur rendosmose et i'exosmose etc.
Ib. 1828 (Auch Ann. chim. phys. XXXV et
XXXVII). Recherches physiques sur la force
epipolique, pt 1 et tl, Ib. 1842 et 43, Sur la
fontaine pöriodique appelee la Fontaine-Ronde,
dans le Jura (Ann. chim. phys. XXXIX, 1828).
Sur la circulation des liquides dans les tubes
de verre verticaux (Ib. XLVIIl, 1831). Sur
l'endosmoseetsur la cause physique de ce ph6-
nomene (Ib. XLIX, 1 832) , Du pouvoir d'endos-
mose considere comparativement dans quel-
ques liquides organiques (Ib, LI, 1832), De
rendosmose des acides (Ib, LX, 1835), — De
la tendance des vägötaux ä se diriger vers la
lumiere etc. (Compt. rend. iV, 1 837), Influence
de l'electricite sur la circulation du chara (mit
Becquerel, Ib. V, 1837). Sur la chaleur d6ve-
loppee par les fleurs de l'arum raaculatum (Ib.
VIII, 1839). Sur la tempörature propre des
vegetaux (Ib. id. et IX, 1839), Sur les causes
de l'intermittence dans les fontaines dites pe-
riodiques (Ib. IX, 1839), Sur la chaleur pro-
pre des animaux ä hasse temperature (Ib, X,
1840), Sur la cause des mouveraents que prä-
sente le camphre placö ä la surface de l'eau
etc. (Ib. XII, 1841). Observation sur la Varia-
tion diurne de Taiguille aimantöe (Ib, id.) Ob-
serv. relatives h l'action motrice exerc6e sur
la surface de plusieurs liquides etc. (Ib. XIV
et XV, 1 842) . De l'inflt^xion des tiges vegötales
vers la lumiere coloree (Ib. XVII, 1843). Le
magnetisme peut-il exercer de l'influence sur
la circulation du chara (Ib, XXII, 1846),
Dutronne de la Couture, Jacques
F rang eis. — Pract. Arzt in Paris (LBN)
(BN),
geb. 1740 etwa, .. Lisieux, Normandie,
gest. 1814, Juli 13, Paris.
Pröcis sur la canne et sur les moyens d'en ex-
traire le sei essentiel, suivis de plusieurs M6-
moires sur le sucre, sur le vin de canne, sur
l'indigo etc. 2 vol. 8®, Paris 1790 (Auch Journ.
phys. XXXI, 1787; XXXIII, 1788; XXXVI,
1790 etXLIII, 1793; Ann. chim. VI, 1790).
Duttenhofer, Friedrich Martin.
— Dr. Med. , Regimentsarzt beim zv\'eiten
Reiter-Regiment in Ludwigsburg seit 1 8 47,
früher Prof. an der Thierarzeneischule in
Stuttgart (Or),
geb. 1810, . . . Stuttgart.
Untersuchung über d. menschliche Stimme in
Hinsicht auf Physiologie, Physik und Musik,
Sliittg, 1839, ~ Medicinisches.
DuttoD, M a 1 1 h e w R i c e. — Prof. d.
Mathematik u. Physik am Yale College in
New Haven (AAB),
635
Bnval
Bytsel.
6S6
geb. «783, Juni 30, Walerlown, Con-
necticut,
gest. 1825, Juli n,
A. a. 0. keine Schriflen angegeben.
Dsvai, Robert. — Canonicus zu Char-
^tres (LBN),
geb. Ende des XV. Jahrb., Honen oder
Rugles,
gest. 1567, Rugles.
De veritate et antiquitate artis chyroicae , Pa-
ris. 1561.
Dwal, Pierre. — Geograph d. Kö-
nigs V. Frankreich (B)f
geb. <6<8, . . . Abbeville,
gest. 4 683, . . . Paris.
Le roonde ou Geographie universelle, Paris
4 658. La sphöre ou Traitö de geographie, Ib.
465«. Sehr viele Landkarten.
Da^al-le-Roy, Nicolaus Claude.
— Prof. d. Mathematik an d. Navigations-
schule zu Brest (LBN),
geb. 1739 etwa, .. Sl.-Honorine-des-
Pertes, Döp. Calvados,*
gest. 4810, Dec. 6, Brest.
Instruction sur les baromfetres naarins, Br^st
4 784. Elämens de navigation, Ib. 4 802. Alle,
die Marine betreffenden mathematischeu Ar-
tikel in der Eocyclop6die mäthodique. Sup-
plement zu der franz. Übersetzung von Smith's
Optik (Brest 4 784) und der von Hewton'e Op-
tik (Ib. 4 783). Abhandll. in denM6m. de l'acad.
de Marine.
* ^b. 1730, . . . Bayeux (B) {BIT).
DilTaaoel, Charles. — Maire von
Evreux (von 4 790 — 92;. Correspond. d.
Acad. d. Wiss. zu Paris. Arbeitete in jün-
geren Jahren bei La lande (LBJ (JFj,
geb. 4 734, Apr. 5, Paris,
gest. 4 820, .... . Evreux.
M6m. contenant toutes les äclipses du soleil
visibles ä Paris depuis 1767 jusqu'en 1900
(M6m. savants ötrang. T. V, 1768). Diese Ar-
beit, die veranlasst wurde durch die Frage
Ludwig'8 XV., wann wieder in Paris eine to-
tale Sonnenfinsterniss sichtbar sein würde,
setzte D. (der bis 1900 keine gefunden hatte)
bis zum J. 2000 fort in : L'Art de v^rifler les
dates, 3""^ 6dit. T. I, Par. 4 788. — Mehre Fin-
sterniss-Karten in d. Connaissance de temps.
DnTillard (Duvillard de Durand},
Emmanuel fitienne. — Directeur-jury
de la liquidation de la dette publique via-
g^re. Mitgl. d. corps legislatif (HFPJ (Q),
geb. 4 755, Apr. 8, Genf,
gest. 4 832, Apr. 4 4, Paris.
Nouv. formule pour trouver la hauteur des
lieux par Celles du baroraetre et du thermo-
m^tre, Paris 1826. — Hinlerliess handschriftl. :
Asti'onomie dynamique ou Newtonienne etc. ;
Astronomie physique etc
d'aprös gos nour. m68ur«s ; Compl^inent hy-
grometrique de sa nouv. formule. Etc.
Dayaing^, J u s t u s (; e rli a r d. — Prof.
d. Medicin (4732) und Physik (4748) an
d. Univ. zu Marburg (M) (St),
geb. 4705, Mai 4, Berleburg,
gest. 4 761, Febr. 43, Marburg.
Commentatio physica de salubritate aerisUar-
burgeusis, Marb. 1753.
Dybvad ( Dybvadius , Dibuadjus ) ,
Georg Christoph. — Anfangs Docent
(4 569) an d. Univ. zu Wittenberg, darauf
Prof. erst d. Mathematik (4 573), dann der
Theologie (4 590) an d. üniv. zu Kopenha-
gen, bis 4 607, wo er, weil er gegen die
Regierung geschrieben , seiner Stelle ent-
setzt wurde (W) fSchJ*,
geb. 4 549, Hof Dybvad, Stift
Aarhuus,
gest. 4 64 2, Oct. 30, Kopenhagen.
Comment. in libr. If Coperniei, Viteberg. 1569.
De mensuratione geometrica, Ib. 1569. Pcopo-
sitiones mathematicae, cum doctrina trlangu-
lorum, Havn. 4577. Underviisning om den Co-
met, som 1577 lod sig see, Ib. 4 578. Doctrina
meteorologica , Ib. id. De iridis generatione,
Ib. rd. — Theologisches.
* Auch sein Bruder Erich Christoph beschäftigte
sich mit Mathematik und Astronomie, echrieb z. B.
Kalender.
Dybvad (Dybvadius, Dibuadius), Chri-
stoph. — Sohn des Vorigen. Dr. Med.
und Canonicus in Lund; ward 4 620 sei-
ner Pfründe entsetzt und ins Gefängniss
zu Kaliundborg gebracht, weil er gegen
Adel und Regierung geschrieben {WJ,
geh Kopenhagen,
gest. 4 624, . . . Kallundborg. *
Problemata mathematica. Decarithmia eller Ti-
ende Regnskab, Lugd. Bat. 1602. Demonstratio
linealisingeometriaEuoIidis, Ib. 4 603. Demon-
stratio numeralis, Ib. id. Demonstratio in arith-
motica rationalium Enclidii, Arnheim 4 605.
Demonstratio in arilhmetica irrationalium Ku-
clidis, Ib. 1605. Problema de arcuum descrip-
tione ex triangulorum apicibus, Havo. 4606.
* Im Gef&ngni88.
Dyssely Johann Arend. — Pfarrer
an mehren Orlen in Dänemark, unter an-
derem in Nuslrup, Stift Ripen, und Oestofte
auf Laaland (W) (NKJ,
geb. 4726, Juni 26, Pfarrhof Vrensted,
Stift Aalborg,
gest. 4 795,
Efterrelning om Moens Klint (Oekonomiske Ma-
gazin, Dl. I). Physiske observationer om lüften
och vandet i Laaland (Ib. Dl. II}.
637
Eames
Ebelmen.
638
Eames, John. — Vorsteher einer Un-
terrichts-Aiislalt für Theologen der Dissen-
lers. Milgl. d. Roy. Soc. (Abr.WlJ (Th),
geh London,
gest. Mkiy Juni 29, London.
On the new opinion relaling to thc forces of
moving bodics, in the case of the cnUision of
non-eiaslic hodies (Phil. Tr. 4 7261. Hen»arks
on a supposod demonstration, thal the inoving
forces of the sarne body are not as Ihe velorj-
tles, l)ut as Ihe Square of the velocities (Ib id.).
Reinarks upon sonae experimenl« in hydrau-
lic8, whioh seem to prove, that the force.s of
equal moving hodies are as the Squares of their
velocities (Ib. < 72 7) , Magnet with more os Iwo
poles (Ih. 4 738). — Gab heraus mit Lowthorp,
Jones u. Martin einen Auszug aus den Philo-
sophical Transactions bis 4 750 in 4 4 vol. 8*.
Eandi, Giuseppe Antonio Fran-
cesco Ger on im o. — Erst Prof. an ei-
nigen Lyceen, darauf Prof. d. Geometrie
(4 78 0 "• Physik (1788) an d. üniv. zu Tu-
rin. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst (Mem,
Tur,X) (BS) (BN),
geb. 4 735, Oct. «2, Saluzzo,
gest. n99, Oct. {y Turin.
Elementa geometricae et physicae ad subalpi-
nos, S vol. 8', Turin 4793. Sur r^lectricitö
dans le vuide (M^m. Turin. V, 4 793). Resolu-
tion des questions suivantes: 4) L'air est-il
6lectrique par froltemenl? 2) La lumi^re ex-
cit6e par le frotten>ent dans les corps est-elle
6lectnque (ib. VI, 4 804). Essai sur l'histolre
des th^ories de la respiration et de la combu-
stion (Ib. id.).
Eandi, s. Vasalli-Eandi.
Eason, Alexander. — Pract. Arzt
in Manchester, Mitgl. d. Phil. Soc. daselbst
(RGE),
geh
gest. n96, Mai 2, Manchester.
On the ascenlof vapour (Mem. Manchest. Soc.
I, 4 785). On the use of acids in bleaching (Ib.
id.). On crystallization (Ib. id.).
Eaton, Arnos. — Senior Professor am
Rensselaer-Institut zu Troy, im Staate New-
York rStV/im.yourn. XLIIi;,
geb. 4776 etwa,
gest. 4 8 42, Mai 10, Troy.
Index to the geology of the Northern Slate.'^,
4 84 8 and 4 820. Geological survey on the Ene
Canal, 4 824. Improvement in manufacturing
magnetic needles (Sillim. Journ. XII, 4 827).
Gases and salls forming near the Erio Cannl
(Ib. XV, 4829). Oll the ijeolosy and meteoro-
iogy we.st of the Rocky Mountains ^Ib. XXV,
4834). Noch viel Geologisches daselb.st.
Ebe, Lucas. — Prof. d. Mathematik
am Theresianum zu Wien (M. Ily),
geb. 4753, März 9, Alleshausen am Fe-
dersee, Schwaben,
gest. 4 84?, Wien.
Grundlehren der Mathematik, 8 Bde. Wien
4803 u 4804.
Ebel, Johann Gottfried. — Dr.
Med., der nach vielen Reisen in d. Schweiz
und nach liingerem Aufenih.ilt in Paris,
Frankfurt n.M. (wo er drei Jahre praclicirlc)
und anderen Städten Deutschlands sich end-
lich iii Zürich niederlies» (h) (G. \^iQ)
(Sein Leben u. IVirken, v. H. Escher, Tro-
gen 4836;,
geb. 1764, Od. 6, Züllichau, Schles.,*
gesL4 830, Oct. 7 (8), Zürich.
Über den Bau der Erde in den Alpengebirgen
und über den Bau der Erde überhaupt usw.
2 Bde. 8*, Zürich 4 808. Anleitung, die Schweiz
zu bereisen, 2 Bde. Ib. 4 793, 2. Aufl. 4 804
(Dabei d. 2. Theil auch unter d. Titel : Voll-
ständiger Unterricht über alle Naturschönhcl-
ten, geographische, physische u. historische
Merkwürdigkeiten, so wie über die mineralo-
gische u. geographische Beschaffenheit d. Al-
pengebirges in d. Schweiz usw.) 8. Aufl. 4 84 0.
* g^b. 1768, Oct. 6, wie Einige (j» er «elbst) angege-
ben, ist falsch (Steher),
Ebeling^, Christoph Daniel. —
Prof. d. Geschichte und d. Griechischen am
Gymnasium zu Hamburg, sowie Stadtbiblio-
thekar daselbst (HSLJ,
geb. 4744, Nov. 20, Garmissen b. Hil-
desheim,
gest. 4 8 47, Juni 30, Hamburg.
Erdbeschreibung u. Geschichte von Amerika,
7 Bde. Hamb. 4 793—4 84 6. Über portugies. u.
amerikan. Landkarten u. eine neue Berech-
nungsmethode des Flächeninhalts der Länder
(V. Zach, Monatl. Corr. I, 4 800).
Ebelmen, J a c q u e s J o s e p h. — In-
g^nieur-en-chef d. Mines, Prof. d. Doci-
masie an d. £co!e des Mines (4 840) und
d. Ceramique am Conservatoire des Arts-et-
Meliers, Administrator d. königl. Porcellan-
fabrik zu Sevres seit 4 8 47 (AM.\8o^J (Or),
geb. 18 4 4, Juli 4 0, Baume-les-Dames,
Dep. Doubs.
gest. 4 8Ö 2, März 3 1 , Sevres.
Nouv. nioyen d'analyser les rninörnis de mnn-
suwHq (Ann. Min. 3'"'= Ser. XII, 4 837). Moyen
• le reconnaitre la prcsence du scloiiiufn dans
le soufre (Ib. id.). Sur un nouv. sulfate de fer
Irouve a Ronchamp (Ib. XIII, 4 838). Analyse
dun pcridol lrouv(^ dans nn fourneau ä S6-
venx 'Ib. id.). Ssir rornploi du bois en nature
dans Ics hauts-fourneaa\ (Ib. XIV, 4 838). Üe-
script. d'un nouv. proccdc d'analyse chimique
(Ib. id.). Analyse element. de quelq. bitunies
minCraux (Ib. XV, 4 839). .Sur la composition
des gaz des hauts-fourneaux etc. (Ib. XVI,
639
Eberenz
Eberhard.
640
1839; XX, 1841). Sur la partie qu'on peut
tirer, dans les arts, des rt^sidus de la pröpara-
tion du chlore (Ib. XVII, 1840). Sur un oxyde
de manganese natif alcalifere (Ib. XIX, 1841).
Sur la chaleur de combustion du carbone et
de l'oxyde de carbone (Ib. id.). Sur quelques
composes de l'urane (Ib. 4'»« Ser. II, 1842).
Sur la composition des gaz qui se dögagent des
foyers d'aflioerie (Ib. III, 1843). Sur la pro-
duction et remploi des gaz combustibles dans
les arts mtHallurgiques (Ib. III, 1 8 43 et V, 1 844).
Sur la carbonisation du bois (Ib. III). Sur la
composition de la pechblende (Ib. IV, 1843).
D<» du Wolfram (Ib. id.). Sur la dosage du man-
ganöse (Ib. id.). De l'action de i'acide borique
sur l'alcool et sur l'esprit de bois (Ib. V, 1 844).
Sur les produits de la decomposition des especes
minerales de la famille des Silicates (Ib. VII,
1845). Sur les ethers siliciques (Ib. VIII, 1845).
Sur une production artificielle de silice dia-
phane (Ib.id.). Analyse du cuivre gris de Mou-
zaia (Ib. XI, 1847). D" du Kupfernickel d'Ayer
(Ib. id.). Sur quelques composös de titane (Ib.
id.). Sur la decomposition des roches (Ib. XII,
1847). Sur une möthode pour obtenir par voie
sechedes combinaisons cristallisees et sur ses
applications ä la reproduction des plusieurs
espöces rainörales (Ib. XV, 1849). De Temploi
de l'hydrog^ne sulfurö dans les analyses par
la voie s6che (Ib. id.). Nouv. recherch. sur la
composition des gaz des hauts-fourneaux et
sur les theories de ces appareils (Ib. XIX, 1 851 ).
Sur la Separation de la magnesie des alcalis
etc. (Ib. id.). — MitBouquet: Sur de nouv.
combinaisons de I'acide borique avec les ethers
et sur l'ether sulfureux (Ib. XI, 1847). — Mit
Salv^tat: Sur la composition des raati^res era-
ployäes en Chine dans la fabricalion de la por-
celaine (Ib. XIX, 1851, auch Ann. chim. phys.
3™« S6r. XXXI, 1851 et XXXV, 1852). — Sur
la production artificielle des plerres dures
(Gompt. rend. XXV, 1847). Sur l'hyalite arti-
ficielle et l'hydrophane (Ib. id.). Die meisten
dieser Aufsätze auch in d. Ann. chim. phys.
Eberenz, Johann Baptiste. —
Wasserbaudirector, auch seit 1735 Prof.
d. Kriegs- u. bürgerlichen Baukunst an d.
Univ. zu Freiburg (MJ,
geb. 1723, Juni 1 i, Saspach, Breisgau,
gest. 1788, Febr. 8, Freiburg.
Geometria plana; Trigonometria rectillnea et
sphaerica, Frib. 1757. Algebra, Analysls et
Praeparatio ad geomelriam sublimiorum, Ib.
1758. Regulae praecipuae methodi hydrogra-
phiae, Aug. Vind. et Frib. 1761. Erste Gründe
d. Wasserbaukunst, 2 Bdo. Freib. 1767. Erste
Gründe d. Mechanik, Ib. 1773. Erste Gründe
d. Epicyclometrie, Ib. 1777. Kunstgriffe, Fin-
sternisse zu berechnen. Ib. 1778, 1781.
Eberhard, Christoph.* — Gene-
ral-Stabsprediger bei der 1711 unter dem
General Weide in die Moldau einfallenden
russischen Armee; später, nach mehren
Reisen durch Deutschland, Holland u. Eng-
land (um ein von ihm und dem Diaconus
Christoph Semler in Halle erfundenes
Instrument zur Messung d. geogr. Länge
u. Breite zu verwerthen), in dänische Dien-
ste tretend, Vicepräsident von Altena, dann
wieder in russischen Diensten ; endlich in
Deutschland privatisirend. Vater der bei-
den Folgenden (M),
geb. 1675,
gest. 1730, . . . Halle.
Specimen theoriae magneticae, quo ex certis
principiis magneticis ostenditur, vera univer-
salis methodus inveniendi longitudinem et la-
titudinem, confectum a Ch. Eberhard Londini
1718, Oct. 31, nunc vero juris publici factum
a. S. B. W. Lips. 1720. ~ Dieser Anonymus
(der das Werk wider Willen des Verf. veröf-
fentlichte) gab davon auch eine deutsche Über-
setzung heraus, Leipz. 1720.
* In (A) fälschlich Ephraim genannt.
Eberhard, Johann Paul. — Gräfl.
Stollberg-Wernigerode'scherArchitect, spä-
ter Privatdocent an d. Univ. zu Göttingen.
Sohn des Vorigen fPJ fltllj (MJ,
geb. 1723, Jan. 23,.Altona,
ges. 1795,
Beschreib, einer neuen Messtafel, Halle 1753.
De transportatore novoqueejusdem usu, Got-
ting. 1754.
Eberhard, Johann Peter. — Dr.
Med., erst Docent (1749), dann Prof. der
Medlcin(n56), der Mathematik (1766) und
der Physik (1769) and. Univ. zu Halle.
Mitgl. d. Leopoldin. Academie. Bruder des
Vorigen (ANC) (MJ,
geb. 1727, Dec. 2, AKona,
gest. 1779, Dec. 17, Halle.
Versuch einer näheren Erklärung von d. Na-
tur d Farben, Halle 1749. Gedanken vom
Feuer und den damit verwandten Körpern,
dem Licht und der elekirlschen Materie etc.
Ib. 1750. Betrachtungen über einige Materien
aus der Naturlehre, nebst Nachtrag von einer
besonderen Entstehungsart des Schalls, Leipz.
1752. Erste Gründe der Naturlehre, Halle
1 753, 1 767, 1 774. Samml. ausgemachter Wahr-
heiten in d. Naturlehre, Ib 1755. Beiträge z.
Mathesi applicata, haiiplsUchl. zu Mühlenbau,
Bergwerksmaschinen, Optik u,*Gnomomik, Ib.
1756. Neue Beiträge usw. Ib. 1773. Abhandl.
vom physikal. Aberglauben und von d. Magie,
Ib. 1771. Gedanken von d. Ursachen d. Ge-
witter u. ihrer Aehnlichkeit mitd. Elektricitöt
fWöchentl. Halle'sche Anzeig. 1754). Von d.
Ursachen d. Nordlichts u. dessen Aehnlichkeit
mitd. Elektricität (Ib. 1758). Decolore aöris
(Nov. Act. Acad. Natur. Cur. T. II). Animad-
versiones contra legem motus, quod summae
virium in corporibus elasticis post conflictum
seraper sint aequales (Ib. T. III). — Medici-
niscbes.
641
Ebermaier
Edgeworth.
642
Ebermaier, Heinrich Christoph.
— Apotheker zu Melle im Osuabrück'schen
geb. n35, Goslar,
gest. <803, Aug. 4, Melle.
Übersetzte: A. J. Eetzius, Anfangsgründe der
Apothekerkunst, Lemgo 1777.
Bbermaier, JohannErdwinChri-
stoph. — Pract. Arzt zu Düsseldorf, dann
Medicinal- und Ilcgierungsralii anfangs zu
Cleve, später zu Düsseldorf. Sohn des Vo-
rigen (M.UJ (N),
geb. 1769, Apr. 19, Molle,
gest. 1825, Febr. 21, Diisseidorf.
Physikalisch-chemische Geschichte des Lichts
und dessen Eintluss auf d. menschl. Körper,
Osnabrück 1799, Leipz 1810. Tabellarische
Übersicht d. Kennzeichen d. AechtheiJ u, Güte
sämmtl. Arzeneimittel, Leipz. 1804, 4. Aufl.
< 81 9. Pharmaceutische Receptirkunst, Ib. 1 80 4 .
Ebert, Johann Jacob. — Prof. d.
Mathematik an der Univ. zu Wittenberg
(WS) (M),
geb. 1737, Nov. 20, Breslau,
gest. 1805, März 18, Wittenberg.
Anfangsgründe der Naturlehre, Leipz. 1775,
3. Aufl. 1 789. Naturlehre für d. Jugend, 3 Bde.
Ib. 1776—78. Neuer Schauplatz der Natur
(Zeitschr.) 1 0 Bde. 1 773— 81 . Wittenbergsches
Magazin, 3 Bde. Wittenb. 1781— 83. Unterwei-
sung in d. Philosoph, u. mathemat. Wissen-
schaften, Leipz. 1787. Nachricht von d. Schach-
spieler u. der Sprachmaschine d. Hrn. v. Kem-
pelen, Ib. 1 784. Übersetzte Benj. Martiris' Ein-
leit. in d. Newton sehe Naturlehre, und L. Eu-
ler's Anleit. z. Algebra. Gab heraus : A. Vlacq's
Tabulae sinuum etc. Leipz. 1790 u. 1808.
Eckebrecht, Philipp. — Wohlha-
bender Kaufmann in Nürnberg, Liebhaber
d. mathemat. Wissenschaften, stand in Ver-
kehr mit Kopple r und A. Trew (A),
geb. 159 4, Febr. 1 1 , Nürnberg,
gest. 1667, März 5, Nürnberg.
Zeichnete eme Planisphäre, auf Keppler's Ver-
anlassung, dessen Tabulis astronomicis (1630)
sie in Kupfer gestochen beigegeben ist. Liess.auf
seine Kosten drucken : Simon Marius, Gründ-
liche Widerlegung der Position-Cirkel Claudii
Ptolemaei, vornehmlich aber Joh. Regiomon-
tani usw. Frankf. 1625.
Eckert, Joseph. — Dr. Phil., Prof.
d. Mathematik an d. Univ, zu Basel (0}\l,
peb. 1796, Oct, 20, Dielheim, Baden.
Grundzüge d. mathemat. Wissenschaften. 1 vol.
8', Basel 1840. Erinnerungen an Tycho Brahe
und sein Planetensystem, 4®, Ib. 1846.
Eckhard, Arnold. — Prof. d. Theo-
logie, Logik, Malhematik und Physik an d.
P 0 g g e 1» (1 0 i f 1 , Hiinri wörle-Luch .
Univ. zu Rinteln; von 1678 an Superin-
tendent im Hannoverschen fA) (Sc) (Mi),
geb. . . ., gest. . . .*
Tractatus de lumine, luce et coloribu.s etc.
Rinteln 1672. Exercitatio physica de Ulis cor-
poris humani functionibus quae a nulla anima
dependent etc. Ib. id. Positionum mathemati-
carum sylloge, Ib. 1676.
* War durchaus nicht zu ermitteln (Sc).
Eckhardt, C h r i s t i a n L u d w 1 g P h i-
lipi». — yVls Ober-Steuer-Commissar die
Landesvermessung des Herzogt h. Westpha-
len dirigirend (1810 — 14), dann Regie-
rungsralh in Arensberg (181 i — 1 6), dar-
auf in Darmsladt folgvveise Regierungsrath
(1816), Mitgl. d. Hofkammer etc. und end-
lich 1821 wirklich. Ober-Finanzrath (Sc)
(MAI),
geb. 178.3, ... Dauernheim, Oberhess.
Neuer Repetilions-Theodolith usw. Darmstadt
1813. Neue Karte vom Herzogth. Westphalen
usw. 3 Blatt, Schwelm 1 81 7. Karte vom Gross-
herzogth. Hessen und d. Herzogth. Nassau,
8B1. Giess. 1818. Lehrb. über Analysis u. ana-
lyt. Geometrie, Darmstadt 1831. Leitfaden f.
mathemat. Vorlesungen, H. Abth. Ib. 1832—
33. — Über seinei geodätischen Messungen (v.
Zach's Astr. Gorr. XXHI, 1811, Astr. Nachr.
XH, 1835). Grösse d. kl. Erdaxeu. d. Abplatt,
usw. (Astr. Nachr. XH). Formeln zur Reduction
von Moodsdistanzen (Ih. XXXIX, 1854). —
Mit L. Schleiermacher: Tafeln für d. Quecksil-
berdepression im Barometer (Neues Gehler'-
sches Wörterb. Art. Barometer).
Edelcrantz, * Abraham Niklas. —
Baron. Anfangs Docent d. Physik und Li-
teraturgeschichte an d. Univ. zu Abo, spä-
ter in Stockholm Intendant d. königl. Schau-
spiele, d. Hofkapelle und d. Museums, so
wie Direcf. d. Commerz-Gollegiuras. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselbst (Vet.Acad.Handl.
1823; rs;,
geb. 1754, Juli 28, Abo,
gest. 1821, März 15. Stockholm.
Ora telegrafer och försök tili en ny inrättening
deraf, Stockh. 1796. Beskrifning pä en luft-
pump (K. Vef. Econom. Annal. 1807). Om nö-
dige rätteiser vid mätningen af angornas span-
stighet, och dctermination af deras kraft uli
angniachiner, sammt beskrifning pa en för-
battrad angmatare (Vet. Acad. Handl. 1809).
Be.skrifning pa ett vändspjell etc. (Ib. 1812).
Beskrifning pä en ny torkmachin förspanumäl
(Ib. id.). — Erfand einen verbesserten Papin'-
schen Topf, eine stalische Lampe u. ein Aräo-
meter (Siehe Gilb. Ann XXII).
* Hiess vor scinrr Adelung im J. ITSü: Clewberg.
Edgeworth , Richard L o w e 1 1. —
Irländischer Guisbesitzer und Parlaments-
milgiied. Miigi. d. Irish Acad. (BSj (BN)
41
64a
Edlnnd
Egedd.
644
(Mem. of R.L.Edgeworth begun hy him-
self and concluded by his daugther, 2 vol. 8*,
Lond. <820; (Ztgn.XXlJ,
geb. 1744, Bath,
gesf. 1817, Juni 13, Edgeworihstown,
Irland.
Account of some experiments on wheel-car-
riages (Tr. Irish Acad. T. II, 1788). On the art
of conveying secret and swift intelligence (Ib.
VI, 1795). Experiments on the resistance of
the alr (Phil. Tr. 1783). On iron rail-ways
(Nieholson's Journ. I, 1801 *). Descripton of a
hodometer (Ib. XV, 1 806). On telegraphic com-
manications (Ib. XXVI, 1810). Description of
a spire of a new construction (Ib. XXX, 1841).
On aerostation (Ib. XXXVI, 1816).
♦ Siehe auch Voiff fa Magaz.f. Naturkunde IV, 1802,
S. 455.
Edland, Erik. — Dr. Phil., Physiker
bei d. königl. Acad. d. Wiss. in Stockholm
(OrJ,
geb. i819, März 14, Nerike.
Consöquences n6cessaircs de l'^quation de la
coniinuitö des fluides (Act. Soc. Üpsal. 1846).
Ora elektricitetens fortplantande inom vätskor
i kärl af cyHndrisk form (Handl. vid detSkand.
Naturforskare mötet i Köpenhamn 1847). ün-
dersökningomdeinductionsströmar, somupp-
komnf>a vid öpnandet och slutandet af en gal-
vanisk kcdja (Vet. Acad. Handl. 1848, Pogg.
Ann. LXXVII, 1849). Jagtagelser Öfver galva-
nisk Polarisation (Öfversigt af K. V^et. Acad. För-
handt. 1851). Om magnetismens inverkan pä
on rätihnigt polariserad Ljussträl vid dess gang
genom komprimeradtGlas (Ib. 1852). Om ma-
gnitiseradl jerns ledningsförmäga for elektri-
citet (Ib. 1863). Luftelektriciteten och jord-
magnetisraen ander cholera-epidemien (Ib.
1854). Beskrifning pä en ny telegraf-apparat,
medelst hvilken tvä underrältelser samtldigt
kunna afsändas i raotsatt riktning pä en och
samma telegraftrSd (Ib. 1855). Bemerkungen
zu W. Siemezu»' Aufsatz über d. telegraphische
Gegensprechen (Pogg. Ann. LXXXXVIII, 1856
u. Gl, 1857).
Edrisi, vollständig: Abu Abdallah Mo-
hammed ben Mohammed al Edrisi. — Aus
einer vertriebenen fürstlichen Familie in
Afrika ; studirte in Cordova und lebte eine
Zc-t lang am Hofe König Roger's von Si-
el lien (BNj,
geb. 1099 (493 Hegira), Teluan,*
eest. 1 175 oder 118 6.
Verfertigte für König Boger einen silbernen
Errtiiiobus und schrieb um 1 1 53 ein geographi-
sches Werk, welches lange nur durch eine
1619 unter dem Titel : Geographia Nubiensis
enchiesiene iateini-che Übersetzung eines ara-
bischen Auszugs vom J. 1592 bekannt war,
bis es A. Jaubert nach einer vollständigeren
Handschrift ins Französische übersetzte, in :
llecueil des voyages et des memoires publies
par la Soci^t^ de Geographie, T. V et VI, Pa-
ris 1836—40.
* Ceuto {B).
EdivardSi — George. — Nachdem
er mehre Reisen durch Europa gemacht,
Bibliothekar am Roy. College of Physicians
in London (1733). Mitgl. d. Roy. Society
(BDJ,
geb. 1693, Apr. 3, Slratford, b. V^est-
Ham, Essex,
gest. 1773, Juli 23, West-Ham.
Of a solar iris seen after sunset (Phil. Tr. 1757).
An Observation made in optica (Ib. 1768). —
Viel Zoologisches.
Ed^irards, Edward. — Lehrer der
Perspective an d. königl. Acad. d. Künste
in London [BD),
geb. 1738, März 7, London,
gest. 1806, Dec. 19, London.
A practical treatise of perspective, on the prin-
ciples of Dr. Brook Taylor, London 1803.
Edwards, William Frederic. —
Pract. Arzt in Paris. Mitgl. d. Soc. philo-
matique , d. Acad. d. Scienc. morales und
d. Acad. de Medicine daselbst (QJ (QCJ,
geb. 1777, Apr. 14, Jamaica,
gest. 1842, Paris.
De Tinfluence des agents physiques sur la vie,
Paris 1824. — Mit Chevillot: Sur le camöl^n
minöral (Ann. chim. phys. IV, 1817 et VIII,
1 81 8) . Sur Texhaiation et l'absorptlon de l'a-
zote dans la respiration (Ib. XXII, 1823). —
Sur une substance qui paräit ^tre analogue ä
la barögine (Compt. rend. III, 1886). — Pflan-
zenphysiologisches.
Egede, Hans. — Erst Prediger im
Stifte Dronlheim, dann Missionar in Grön-
land (von 1721 bis 1736), darauf in Ko-
penhagen Superintendent des grÖnlSnd.
Missions-Seminars u. Lehrer d. Grönlän-
dischen an demselben , zuletzt Titular-Bi-
schof (AJ (W) (NK),
geb. 1 68 6, Jan. 3 1 , Trondenäs Sogn, Amt
Nordland, Norweg.,
g.est. 1 768, Nov. 5, Stubbekjöbing, auf
Falster.
Det gamle Grönlands nye Perlustration eller
Naturel-Historie, Kiöbnh. 1729, 1741 (Deutsch
von Krünita, Berlin 1763).
Egede, Povel. — Sohn des Vorigen.
Begleitete seinen Vater und setzte dessen
Missionswerk auf Grönland fort. Nach der
Rückkehr von dort (1740) Prof. d. Theo-
logie und Inspector d. grönländ. Missions-
serainars in Kopenhagen, auch Titular-Bi-
schof (A) (NK),
645
EgeU
Ehrenberg.
646
geb. n08, Ocl. 9, Norwegen,
gest. 1789, Juni 3, Grönland.
Eflerretninger om Grönland, uddragen af en
Journal holden fra 1721 til4788, Kiöbnb. 4788
(Deutsch, Ib. 4 790).
Sgell I Ambrosius. — Jesuit, nach
Aufliebung des Ordens Prof. d. Experi-
mentalphysik an d. Univ. zu Würzburg
(M. W) (Bd),
geb. «732, Febf. 8, Manheim,
gest. 1804, Febr. 2, Würzburg.
De motu anioaalium, Mogunt. 4 768. Positiones
de organo visionis hujusque phaonopoenis ad
leges optices examinatis, Wirceb. 4 774. Posi-
tioaes de organo auditus et sonö. Ib. 4 772. Ob-
servationes in historiam phosphororutn natu-
ralium, Ib. 4773. Theses ex philosophia pra-
ctica et physica. Ib. 1798.
Sgell, Philipp. — Prof. d. Mathema-
tik und Physik an d. Univ. zu Heidelberg.
Legte seine Stelle nieder (M.ll) (OrJ,
geb. 4 746, Juli 3, Manheim,
gest. 4 782, .... Heidelberg.
Problema Halleyanum, Heidelb. 4 775.
Egen, P...N... C... — Prof. d. Ma-
thematik und Physik am Gymnasium zu
Soest, darauf Direcl. d. Real- u. Gewerb-
schule zu Elberfeld, endlich (4 848) Mini-
sterialralh und Direct. d. Gewerbe-Insti-
tuts in Berlin YOr; {G. 4 8 49;,
geb. 4793, Apr. 26, Brekerfeld b. El-
berfeld,
gest. 4 849, Aug. 23, Berlin.
Handbuch d. allgem. Arithmetik, 2 Bde. Ber-
iiu 48<9- 20, 3. Aufl. <846— 49. Über d. Me-
thoden , Zahlengleichungen durch Nöherung
aufzulösen, Elberfeld 4 829. Untersuchungen
über d. Effect einiger in Rheinland-Weslpha-
len bestehender Wasserwerke, Ib. 4 831. Der
Haarrauch, Ursprung, Erscheinung u. Verbrei-
tung desselben, Ib. 1835. Die Constitution d.
Erdkörpers und d. Bildung seiner Rinde, Ib.
4 840. — Bemerkk. über d. durch Berührung
erregte Elektricität (Güb, Ann. LXIX, 1821).
Photometr. Untersuchung, die Sonne betref-
fend (Ib. LXX, 4-822). Versuch eines Bewei-
ses, dass waürscheinl. d. Feuer-Meteore at-
mosphärischen Ursprungs sind (Ib. LXXil,
1822). Über d. Gesetz d. eiektr. Abstossung
(Bogg, Ann. V, 4 825 u. XII, 4 828). Untersu-
chungen über das Thermometer (Ib. XI, 4 827
u. XIII, 4 828). Über d. Erdbeben am Rhein
im J. 4828 (Ib. Xlil). Über d. Formel für d.
Spannkraft d. Wasserdampfs (Ib. XXVII, 4 833).
Beitröge z. Naturgeschichte d westphal. Sool-
quellen (Karsten*« Ar eh. XIII, 4 826). Vorschlag
zu e. neuen Methode d. Zeitübertragung von
einem Ort zum andern behufs d. Län^engrad-
mess. (Astr. Nachr. VIII, 4 831). Technische
Mittheilungen (besonders Eisenbahnen betref-
fend) in d. Verhandl. z. Befördr. d. Gewerbfl.
iü Preusseo, von 4834 an.
Egg, Edmund. — Benedictiner und
Lehrer d. Mathematik in Salzburg von 4 698
bis 4 705 (A),
geb. 4 665 etwa, . . Baiern,
gest. I7n, Mai 4 4, (Salzburg?).
Architectonica militaris etc. 4 700.
Egllager, Samuel. — Dr. Med. und
Prof. d. Mathematik an d. üniv. zu Basel
(AR) (A),
geb. 4 638, Apr. 30, Basel,
gest. 4 673, Dec. 27. Basel.
Disp. eudoxa et paradoxa ex variis matheseos
pariibus, Basil. 4 664.
Bggers, Jacob, Freiherr von. —
Sächsischer General-Major, vorher lange in
schwedischen u. anderen Diensten (A) (M),
geb. 4 704, Dec. 4 4, Dorpat,
, gest. 4 773, Jan. 4 2, Danzig.
Neues Kriegs-, Ingenieur-, Artillerie-, See-u.
Ritter-Lexicon, 2 Bde. Dresden 4 757.
Ehrenberg, Christian Gottfried.
— Dr. Med. ; nach Rückkehr von der in d.
Jahren <8 20 — 25 mit Dr. Hemprich un-
ternommenen Reise durch Aegypteo, Ara-
bien u. Palästina, erst ausserordenll., dann
(4 839) ordenll. Prof. d. Medicin an d. Univ.
zu Berlin, sowie Mitgl. (4 827) u. Secrelär
(1842) d. Acad. d. Wiss. daselbst (GB.
18 45; (CL),
geb. n95, Apr. 49, Delitzsch, Prov.
Sachsen.
Naturwissenschaftliche Reisen durch Nord-
Africa und West-Asien in d. J. 4 820—25 (mit
W. F. Hemprich) Bd. I, Abth. I, Berlin 4 828.
— Beitrag z. Gharacteristik d. nordafrican.
Wüsten (Abbandl. d. Berlin. Acad. f. 1827).
tJ'ber d. Natur u. Bildung d. Gorallenbänke d.
rolhen Meeres usw. (Ib. 4 832). Überd. Leuch-
d. Meeres (Ib. 1834). Über d. Ma.ssenverhalt-
niss der jetzt lebenden Kiesel-Infusorien usw.
(Ib. 1836). ^ttber das 1686 in Curland vom
Hirauiel gefallene Meteorpapier usw. (Ib. 4 838).
Über d. Bildung d. Kreidefelsen u. des Kreide-
mergels durch unsichtbare Organismen (Ib. id.).
Passatstaub u. Blutregen, ein grosses organi-
sches, unsichtbares Leben in der Atmosphäre
(Ib. 1847). über d. Grünsand u. seine Erläu-
terung des organischen Lebens (Ib. !855). Über
das Getöse bei Nakuhs (Pogg. Ann. XV, 4 829).
Phosphorsaurer Kalk in d. Zähnen, u. Kiesel-
erde in d. Panzern d. Infusorien (Ib. XXXII,
1834). Mikroskop. Character erdiger n. dich-
ter Mineralion (Ib. XXXTX, 1836). Übe.- ein
aus fossil. Infusorien bestehendes zu Brot ge-
backenes Bergmehl (Ib. XXXX. 1837). Polir-
schiefer von Gran aus Kieselorganismen gebil-
det (Ib. id.). Ein über 28 Fuss mächtij^es In-
fusorienlager in d. Lüneburger Haide (Ib XLII,
4837). Untersuch, einer auf Wiesen gabildeten
lederartigen Substanz (Ib. XLVI, 4 880}. Dyso-
44*
647
Ehrenberger
Ehrmann.
648
dil, ein Product aus Infusorienschalen (ib.
XLVIII, '1839). Überd. schwimmenden Mauer-
steine d. Alten usw. (Ib. LVI, 1842). — Sehr
viele rein zoolog. Untersuchungen, besonders
in Betrefifd. Infusorien.
Ehrenberger, B o n i f a z H e i n r i c h.
Prof. d. Mathematik und Metaphysik erst
am Gymnasium zu Hildburghausen (1713
— 20), dann an dem zu Coburg bis 1756,
wo er seinen Abschied nahm. Mitglied d.
Leopoldin. Academie (M) (Nov. Act. Acad.
Nat. Cur, II),
geb. 4 68i, Febr. 20, Orlamünde,
gest. 1759, Febr. 22, Coburg.
De numeri deuarii origine, Jenae4 705. De
polemoscopia, Ib. 4 709. De noto laternae ma-
gicae augmento, Ib. 1713. De recentiori circa
cometas controversia, Cob. 1721. Beschreib.
d. Versuche, so mit der Luftpumpe können ge-
macht werden (In Versen), Ib. 1734. De lon-
gitudine et loco in mari inveniendo, Hildburgh.
1737. De speculo caustico etc. Ib. 1742. De
Camera obscura et telescopio reciproco, Cob.
1743. De fönte Heronis duplici, Ib. 1745. —
De speculis ex menisco parandis (Act. Acad.
Nat. Cur. Vol. VI). De speculis majori foco
praeditis (Ib. id.). De speculis quibusdam vi-
treis causticis (Ib. id.). De mediis, solis radios
in longam distantiam colligendi (Ib. VII). De
radiorum in spficulum convexum convergen-
tium reflexione ac prolongata unione (Ib. id.).
De vitri caustici, speculo convexo adplicati,
eflectu (Ib. id.). De speculo caustico ex me-
nisco ad quemcunque focum deslderatum ap-
tando (Ib. id.). De deceptionibus opticis (Ib.
id.). De deceptionibus catoptricis (Ib. Vlll).
De deceptionibus dioptricis (Ib. id.). De tabu-
Hs striatis (Ib. IX). Nova probiemata in campi
planitie inslituenda (Ib. id.).
Ehrenheim, Frederik Wilhelm,
Freiherr. — Kanzelei-Präsident in Stock-
holm. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst
[Vet.Acad.HandUS^SJ,
geb. 1753, Juni 29, Broby SAtesgärd,
SÖdermanland,
gest. 1828, Aug. 2, Stockholm,
öamlingar i allmän Physik, Stockh. 1 822. Frag-
menter af Meleörologiens historia. Ib. 1822.
Om cHmaternas röi lighet, Ib. 1 824 . Disquisitio-
nes rneteorulogicae (Nov. Act. Soc. Upsal. IX).
Ehrenreiohy Johann Eberhard
Ludwig — Schwedischer Hofralh; Di-
rector d. Fayence-, Steingut- u. Erdwaa-
renfabrik zu Königsberg in Preussen (M. Ily,
geb. 1722, .... Frankfurt a. M.,
gest. 1803, Jan. 8, Königsberg.
Abhandl. vom concenlrirten Essiggeist, Kö-
nigsb. 1778. Verschiedene kleine anonyme
Schriften chemischen u. medicinischen Inhalts.
Ehrensvärd (Ehreixsverd) , A u g u-
.s t i n , Graf. — Schwedischer Feldmarschall,
Commandant von Finnland. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Stockholm (SJ fSüj,
geb. 1710. Sept. 29, Fullerö, West-
manland,
gest. 1772, Oct. 4, *
Anledning alt skjula och kasta bomber, Stockh.
1741. Om morsare rätla skapnad (Vet. Acad.
Ilandl. 1742). Noch einige kriegswissenschaftl.
Abhandll. daselbst.
* gest. 1773, . . . (.4).
Ehrhart, Johann Balthasar. —
Physicus der Reichsstadt Memmingen. Mit-
glied d. Leopoldin. Academie (MJ,
geb. . . ., gest. vor 1757, Memmingen.
De belemnitis suevicis, Ludg. Bat. 1724. Phy-
sikal. Nachricht vom Ursprung d. versteiner-
ten Sachen, Memming. 1745. Observatio, qua
asseritur potiora fossilium genera per certas
majores minoresve regiones (Suevicas) suis li-
miiibus cinctas, disposita jacere (Act. Acad.
Nat. Cur. Vol. VIII).
Ehrhart ," Friedrich. — Pharma-
ceut, der in Nürnberg lernte, und nachdem
er in Erlangen, Hannover, Stockholm und
Upsala conditionirt hatte, königl. Botanicus
am Garten zu Herrenhausen bei Hannover
ward {MJ,
geb. 1742, Nov. 4, Holderbank, Cant.
Bern,
gest. 179 5, Juni 2 6, Herrenhausen.
Beiträge zur Naturkunde und den damit ver-
wandten Wissenschaften, besonders der Bo-
tanik, Chemie, Haus- u. Landwirthschaftusw.
7 Bde. Hanno V. 1 787—92. — Botanische Schrif-
ten. Entdeckte 1779 die Schwefelquelle zu
Limmer, unweit Hannover.
Ehrmann, J o h a n n C h r i s l i a n. —
Stadiphysicus von Strassburg und Prof. d.
Medicin an d. Univ. daselbst (M.llJ (UFP),
geb. 1710, Strassburg,
gest. 1797, Aug. 16, Strassburg.
Do foeniculo, Argentorat. 1732. De cumino.
Ib. 1733. Phannacopoea argentoralensis, Ib.
1757.
Ehrmann, Friedrich Ludwig. —
Licenciat d. Rechte u. Prof. d. Physik an
d. Üniv. zu Sirassburg. Sohn des Vorigen
(MJ (MAI) (IIFPJ,
geb. 1741, Strassburg,
gest. 1800, Febr. 17, Strassburg.
Description et-usage de quelques lampes a l'air
inttammahle, Strasbourg 1780 (Auch deutsch,
mit Anmerkungen u. einem Anhang, von ihm
selbst, 1780). Montgolfier'scher Lultkörper
oder aerostalische Maschinen, worin die Kunst,
sie zu verfertigen, und die Geschichte der bis-
her damit angestellten Versuche beschrieben
werden, Ib. 1784. Versuch einer Schmeiz-
kunst mit Beihülfe der Feuerluft, Ib. 1786. —
649
Eichel
Eilmann.
650
Erfahrungen über das Knallsilber (Crcll's An-
na!. 1789).
Eichol, Johann. — Arzt, Landphy-
sicus auf Füllen und Langeland (E),
geb. 1729, Mai 19, llostrup, ArntTon-
dern, Schleswig,
gest. 1817, Sept. <9,
Experimenta circa sensiim videndi (Coli. Soc.
med. Hafn. I).
Biohelberg^, Chris tophAtbrecht.
— Seit 1744 Direclor d. Gymnasiums zu
Wesel. Mitgl. d. Lcopoldinr Academie (MJ,
geb. nr3, Aug. 9, Unna,
gest. 1785, März «4, Wesel.
Der Handstock, eine Sonnenuhr und zugleich
ein Werkzeug zum Höhenmessen, WeseH768.
Nachricht von der Gewohnheit und d. Nutzen,
die Zeiten aus der Länge des Schattens wahr-
zunehmen (Duisburger gelehrt. Anzeig. 4 768).
Eichhorn , Johann Aegidius. —
Lehrer d. Mathematik am Aegidien-Gym-
nasium zu Nürnberg fMj (WNJ {OrJ,
geb. n24, Aug. 10, Nürnberg,
gest. 1787, Nov. 19, Nürnberg.
Astronom, u. geograph Abhandl. von d. gros-
sen Sonnenfinsterniss, die sich am 4 . Apr. 1 764
ereignen wird , Nürnb. 1764. Der Durchgang
d. Venus durch die Sonne am 6. Juni 1761,
Ib. 1764.
Eichhorn, Christian Friedrich.
— Lehrer d. Maschinenlehre u. d. ange-
wandt. Mathematik an d. höheren Gewerb-
schulo zu Hannover (K),
geb. 1804, Jan. 3, Osnabrück,
gest. 1836, Sept. 8, Hannover.
Versuch einer Entwicklungscharte d. allgem.
reinen Mathematik in Xlll Tafeln Fol. Götting.
1828. Principien einer allgemeinen Functio-
nenrecbnung, Hannov. 1834.
Eichhorn, Carl Herr mann Ale-
xander. — Dr. Phil., Lehrer d. Physik
u. Chemie an d. iandwnrlhschaftl. Lehran-
stalt zu Poppeisdorf bei Bonn, vorher das-
selbe an der zu MÖglin in d. Mitlelraark fOrJ,
geb. 1 8 1 G, Mai 23, .Freienwalde a. d. 0.
Über das Fett der Kartoffeln (Pogg". Ann.
LXXXVn, 1853).
Eidbstadt, Lt)renz. — Physikus in
Stellin, darauf Prof. d. Medicm u. Mathe-
matik am Gymnasium zu Danzig (AG) (J),
geb. 1 596, Aug. 1 0 (A. St.), Stettin,
gest. 1660, Juni 8, Danzig.
Prognosticon de conjunctione magna Saturni
et Jovis in Trigono igneo Leonis circa annum
acrae Christian ae 1623, oder Discurs von der
grossen Zusammenkunft usw. Stettin 1622. Be-
denken von den Parheliis oder fünf Sonnen,
welche k\mo 1625 die 18 Maji gesehen wor-
den, Ib. 1623. Ephemerides ab 16,16 ad 1640,
Ib. 1634. Epheraerides ab 1644 ad 1650. Ib.
1635. Tabulae barmonicae motuum coele-
.s*iura, Ib. 1644. Problcmata electro-logica,
phvEico-medica, 1650. De eclipsibus lumine-
rium, 4G54. Colleglum physicum in 21 Dispu-
latt. 1654—58. Tabulae motuum Solls et Lu-
nae ab A. 1400 ad A. 1800.
Eich^^^ald, Eduard. — Dr. Med.,
iblgweise Prof. d. Zoologie u. Entbindungs-
kunst an d. Univ. zu Kasan (1823), der
Zoologie u. Anatomie an d. Univ. zu Wilna
(1817), der Mineralogie an d. medicinisch-
chirurg. Acad. daselbst, d. Zoologie u. Mi-
neralogie an d. med -Chirurg. Acad. in Pe-
tersburg (1838) und d. Paläontologie am
Berg-Institut daselbst; seit 1851 pensio-
nirt. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Petersburg.
Machte viele Wissenschaft!. Reisen im russ.
Reich (CL) (RN),
geb. 1795, Juli 4, Mitau.
Reise auf d. Kaspischen Meere und in d. Kau-
kasus, 2 Bde. Stuttgart 1834— 37. Alte Geo-
graphie des Kaspischen Meeres, des Kaukasus
u. d. südl. Russlands, Ib. 1838. Mem. sur les
richesses minörales des provinces occidenta-
les de ia Russie, Wilna 1835. Naturhistor.
Skizze von Litthauen, Volhynien u. Podolien,
Ib. 1830. Naturhistor. Bemerkungen auf einer
Reise durch d. Eitel, Tyrol usw. Moskau u.
Stuttg. 1851. Über d. silurische Schichtensy-
stem von Esthland, Petersb, 1840. Schrieb in
russ. Sprache eine Oryctognosie (Petersburg
1845) und eine Geologie (Ib. 1846). — Viel
Zoologisches.
Eicke, Ludwig Börries. — Erster
Bürgermeister und Licentcommissar d(iv
Stadt Münden in Calenberg (M. 11),
geb. 1722, Sept. 16, Neustadt am Rü-
benberg,
gest
Von Beobachtung des Wetters, 1752. Nach-
richt von angestellten Welterbeobachtungeh
vom J. 1752 ; 1754. Aufsätze in den Hannöv.
Anzeigen.
Elfter, Michael. — Prof. d. Theolo-
gie u. Physik an d. Univ. zu Königsberg (J),
geb. 1601, Mai 13, Zinten,Ostpreuss.,
gest. 1657, Nov. 2 5, Königsberg.
De coelo. De anno saeculari. De transmuta-
tione rerum natiiralium,
Eilmann , M o ri l z. — Franciscaner ;
Prof. am Gymnasium zu Vechte (M, \\),
geb. 17 63, Mai 16, Rietberg,
gest. 1809,
Logarithmiscbe Tafeln (auf 1 3 Decimalstellen) .
3 Hlle. Osnabrück 1805— 8. Wahrheiten aus
beiden Trigonometrien, auf eine ganz neue Art
bewiesen, Ib. 1808.
est
Eimbke
Eisenlohr.
652
EimbkOy Georg. — Dr. Phil. u. Med.
Erst Docent an d. üniv. zu Kiel, dann
(1797 — 1806) Ober-Inspe€tor d. Saline
Travensalze, bei Oldeslohe in Holstein, und
darauf Apotlieker in Hamburg (M. UJ (HSLJ,
geb. 177«, Dec. 17, Hamburg,*
gest. 1843, Apr. 2 0, Eppendoff b. Ham-
burg,
Versaeh einer systemat. Nomettciatur für die
phlogistische u. antiphlogist. Chemie, Halle
4 793. Analysis chemica fontium mUrtftticorum
Oldesloe n siura , KiL 4 794. Versuche über d.
WSrmestoff (Grta'»Joura; Vil, 4 79S). Überd.
Leuchten d. Phosphors in Stickgas (Ib. VUI,
4794). Über d. Übergang d. Leichen in Fett-
masse (Gehlen'f Joum. IV, 4 805). Beschreib,
einer bequemen Spiriiuslampe (Schweigg.
Journ. XXXI, 4824). Beschreib, einer Druck-
pumpe nach neuer Construct. (Ib. id.) Astro-
nom. Beobb. (Bode*« Jahrb. 4799, 4803, 4S06
U. 4809).
* geb. 1772^ Dec. 17, nacb Anderen.
Simmart, Georg Christoph. —
Künstler, besonders Kupfersiecher, in Nürn-
berg, der in Altdorf und besonders in Jena
Mathematik und Jura st^dirt hatte. Liess
sich eine Privatsternwarte erbauen (fVN)
(Wd) (J),
geb. 1 638, Aug. 2«, Regensburg,
gest. 1705, Jan. 5, Nürnberg,
De eclipsi solis, quae contigit Norimbergae
<684 Jul. 2 (Mise. Acad. Nat. Cur. 4 684). Circa
res syderales nonuulla curiosa (Ib. 4 690). De
fulgore trimestri vespertioo, in coelo . . . ob-
servato (Ib. 4694). Acus magneticae variatio-r
nis, quao Norimbergae paucis abhinc annis
deprehensa fuit, observatio, anno 4 685 ibidem
repetita (Philosoph. Transact. 4 685). MitWur-
zelban: Observatior^ de Tdclipse de lune (Mäm.
Par. T. X). — Hinterliess handschriftlich : Dia-
rium tempestatum ab A. 4 695 ad A. 4 700 ; Pa-
radigmata problematum astronomicorum ; De-
scriptio fabricae et usus sextantis astronomici ;
Constnictio sphaerae armillaris Copernicanae ;
etc. Stach auch Mondspbasen und Sternbilder
sehr sauber in Kupfer.
Simmart, Maria Clara. — Tochter
von Georg Christoph; heirathete 4706 den
Prof. Job. Heinr. Muller in Aitdorf
(WN)(J),
geb. 1676, Mai 27, Nürnberg,
gest. 1707, Oct. 28, Alldorf.*
Half ihrem Vater bei seinen astronomischen
Arbeiten, und schrieb : Iconographia nova con-
templationum de sole, in desolatis antiquo-
rum philosophorum ruderibus concepta, No-
rimb. 4704,
* Im Wochenbett.
Sinhof, Heinrich. — Prof. d. Che-
mie an Thaer's landwirthschaftl. Institut
zu MÖglin in d. Mittelmark (M.ÜJ, I
geb. 4778, Bahrendorf, Graf-
schaft Hoya,
gest. <808, Febr. 28, Möglin.
Grundriss d. Chemie für Landwirthe. Berlin
1808 (Posthum von A. Thaor herausgegeben).
— Zur Kenntnis» d. Vegetationsprocesses (Geh-
len'» N- Journ. III, 4 804). Wirkung verschie-
dener Säuren u. Salze auf d. Vegetation (mit
A. Th&ex, Ib. id.). Analyse d. Erdäpfel (Ib.
IV, 1805). Cbem. untersuch, d. Kartoffel (Ib.
id ). Über e. besonderen Zustand d. Kuhmilch
(Ib. id.). Analyse d. klein. Gerste, d. Erbsen
u. Saubohnen. Linsen u. Schminkbohnen (Ih.
VI, 4806). Bemerkk. über Damraerde (Ib. id.).
Bemerkk. über d. Erdäpfel (GaUeji'i Journ. f.
Cbem, u. Phys. V, 4 808). Über d. scharf. Stoff
imMeerreltig (Ib. id.). Üb. d. Mehlthau (Ib. id.).
Stseabaoh, Heinrich Ferdinand.
— Dr. Phil., Privatdocent d. Geschichte an
d. Ufuv. Tubingen, später Lehrer an der
Realschule %u Stuttgart (ET),
geb. 4795, MSrz 29, Bietigheim, Würt.
Versuch einer neuen Theorie der Cohäsions-
kraft und der damit zusammfenbängenden Er-
scheinungen, Tüb. 4827, Übersetzte Chaptal'i
Agriculturchemie, mit Zusätzen von Q. Soliüb-
1er, 2 Bde. Stuttg. 1824. Beschreib, u. Ge-
schichte d. üniv. u. Stadt Tübingen, Tüb. 482i.
ElBonlohry Wilhelm. — Hofrath,
Prof. d. Physik am polytechnischen Institut
zu Carlsruhe, früher Prof. d. Mathematik
und Physik am Lyceo zu Mannheim {PBJ
fOr),
geb. 1799, Jan. 4, Pforzheim.
Lehrbuch d. Physik, 1 vol. 8*, Mannheim 4 836,
7. Aufl. Stuttg. 1 857. Versuche über das dritte
Keppler*sche Gesetz (Pogg. Ann. XLII, 1887).
Platinfeuerzeug mit neuem Ventil (Ib. XLVI,
4 839). Über Consta nte Vuita'sche Batterien (Ib.
LXXVIII, 4849). Überd. Wirkung d. violetten
und ultravioletten unsichtbaren Licht« (Ib.
LXXXXIÜ, 4 854). Die brechbarsten oder un-
sichtbarenl.icbtstrahlen im Beugungsspectrum
und ihre Wellenlänge (Ib. LXXXXVIII,4 856).
Die Wellenlänge d. brechbarsten und d. auf
lodsilber chemisch wirkenden Strahlen (Ib.
LXXXXIX, 4 856).
EUsenlohr, Otto. — Dr. Phil , Docent
an d. üniv. zu Heidelberg, von 4830 bis
4 838, dann Privatmann in Carlsnihe. Vet-
ter von W^ilhelm (OrJ,
geb. 1806, Sept. 3, Carlsruhe,
gest. 1853, Juli 25, Bad Antogast.
Geognost. Beschreib, d. Kaiserstuhls bei Frei-
burg im Breisgau, Carlsr. 4 829 (Auch franzö-
sisch von Gley, 4 838). Vermuthliche Witte-
rung und deren Einfluss auf d. Kulturpflanzen
für d. Jahre 184 6—53, 8 Jahrgänge, Ib. 4 845
—52. üntersuchuDg über d. Werth d. Wetter-
regeln, Ib. 1847. Untersuch, überd. Zusam-
menhang d. Barometerstandes mit d. Witte-
rung im Winter, Ib. 1852. Über d. Einfluss d.
65a
Eisenmenger *
SiBisga.
654
Mondes auf d. Wittening (Pogg. Ann. XXX,
^1833). Über d. Einflass d. Mondes auf d. Ba-
rometerstaDd , and Beohb. d. Regenmenge in
Strassburg (Ib. XXXV, 4 «35). Resultate d.
Carlsruber meteorolog. Beobb. (Ib. XXXXI,
4 837). Über d. Klima von Paris, und die vom
Mond bewirkte Ebbe u. Flulb (ib. LX, 4 843).
Entwicklung d. FunctionswiOXiJ d. BernoulH-
schen Zahlen (CreUe's Joum. XXVIII, 4844).
Vollständ. Auflösung d. kubisch. Gleichungen
durch d. Methode d. Wurzeldiflferenzen (Ib.
XFJI, 4854).
Slsenmeager (Siderokrates), Sa-
muel. — Dr. Med., pract, Arzt und Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Tübingen.
Leibmedieus d. Kurfurstep v. Cöln und d.
Bischofs V. Strassburg (J),
geb. 4 534, Sept. 2a, Bretten, Ünler-
plalz,
gest. 4585, Febr. 28, Brüssel.
De usu partium coeli in commendatlonem
astronomiae, Argentorat. 4567.
Elflensohiiildt y Johann Caspar.
— Dr. Med., pract. Arzt in Strassburg, bis
1696,^0 er, in Folge eines unglücklichen
Falls, der Praxis entsagte und seitdem bloss
den Wissenschaften lebte. Correspond. d.
Acad. d. Wiss. zu Paris (J) (EFP).
geb. 4 656, Sept. 46, Strjissburg,*
gest. 47 4 2, Dec. 5, Strassburg.
Difttribe de figura telluris eliiptieo-sphae-
roide , ubi una exhibitur ejus magnitudo per
gingulas diraenslones consensu omniura ob-
servationum comprobata, 4", Argentorat. 1 694
(Veranlasste den langen Streit über die Ge-
stalt der Erde, der erst 4 736 beendet ward).
Introductio nova ad tabulas manuales loga-
ritbmicas J. Sepleri et J. Bartschii, Ib. 4 700.
De ponderlbus et mensuris veterum Romano-
rum, Graecorum, Hebraeorum etc. Ib. 4 708.
Sur la figure de la terre (M6m. Par. 4 704 et
4748).
• geb. Nov. 15, gest. Dec. 4 (.B).
Eise&stein, Ferdinand Gotthold
Max. — Dr.Hiil., Privatdocent an d. Univ.
zu Berlin seit 18 47; Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst seit 4 852, Apr. 24 (Or) (Monats-
berichte d. Acad. 1853;,
geb. 4 823, Apr. 4 6, Berlin,
gest. 4 852, Oet. 14, Berlin.
Thöor^mes sur les formes cubiques et Solution
d'une 6quat. du 4™* degrö ä quatre indöler-
minöes (Crelle's Journ. XXVII, 4 844). Über d.
Anzahl d. quadrat. Formen, welche in d. Theo-
rie d, complex. Zahlen zu einer reellen Deter-
minante gehören (Ib. id.). AUgem. Auflös. d.
Gleichungen d. ersten vier Grade (Ib. id.).
Aufgaben aus d. Zahlentheorie (Ib. id.) Über
d. cubische Form mit zwei Variablen (Ib. id.).
Über e. merkwürdige identische Gleichung (Ib.
id.). Bemerkk. über d, elliptischen u. Abel'-
schen Transcendenten (Ib. id.). Lefarsätze u.
Aufgaben aus d. Zahlentheorie {Ib. id.) . Bei-
trage zur Kreistheilung (Ib. id.) Elementare
Ableit. e. merkwürdigen Relation zwisch. zwei
ungleichen Producten [Ib. idj . Über d. Anzahl
d. quadrat. Formen in d. verschiedenen com-
plexen Theorien (Ib. id.). Einfacher Algurith-
mus zur Bestimmung d. Werlhes von iM. (Ib.
id.). Eigenschaften u. Bezeichnungen d. Aus-
drücke, die bei d. Auflös. d. aligera. cubischen
Gleicbangen erscheinen (Ib. id). Neuer u. ele-
mentarer Beweis d.Legendre'schen Recipro-
cilätsgesetzes (Ib. id). Transformations remar-
quables de quelques söries (Ib. id. u. XXVIII).
Beweis d. Reciprocitätssatzes für d. cubiscb.
Reste in d. Theorie der aus dritten Wurzeln
d. Einheit zusammengesetzt, complex. Zahlen
{Ib. id. u. XXVIII). La loi de reciprocitö, tiröe
des formules de Oanis, sans avoir döterminä
le signe du radical (Ib. XXVIII, 4 844). Neuer
Beweis u. Verallgemeiner, d. binom. Lehr-
satzes (Ib. id.). Entwicklung von a**: (Ib. id.).
Lois de reciprocitö (Ib. id.). Aufgaben aus d.
Algebra (Ib. id). Einfach. Beweis u. Verallgem.
d. Fundamentaltheorems für d. biquadrat. Re-
ste (Ib. id.). Geometr. Beweis d. Fundamen-
tallheorems für d. quadrat. Reste (Ib. id.) AU-
gem. Untersuch, üb. d. Formen 3. Grades mit 3
Variabein, die der Kreistheilung ihre Entste-
hung verdanken (Ib. id.). Theorema analyticum
(Ib. XXIX, 4 845). Application de I'algöbre ä
rarithm6tiqüe transcendante (Ib. id.). Über
Partialbrüche (Ib. XXXII, 4 846). Beiträge z.
Theoried, elliptisch. Functionen (Ib. XXX u.
XXXII, 4 846 u. XXXV, 4 847). Neue Theo-
reme d. höheren Arithmetik (Ib. XXXV). Auf-
gaben u. Lehrsätze (Ib. id.). Sur la reprösen-
tation d'un nombre par la somme decinq car-
räs(Ib. id.). Zur Theoried, quadrat. Zerfäliung
der Primzahlen 8n + 3, 7n+2 u. 7n + 4 (Ib.
XXXVII, 4848). Über d. Irreductibililät u. ei-
nige andere Eigenschaften der Gleichung, von
der d. Theilung d. ganzen Lemniscate abhängt
(Ib. XXXIX, 4 850). Lehrsätze (Ib. id.). Über
ein einfach. Mittel z. Aufönd. d. höheren Re-
ciprocitätsgesetze usw. (Ib. id.). Tabelle d.
leducirt. positiv, ternären quadrat. Formen,
nebst d. Resultaten neuer Forschungen über
diese Formen usw. (Ib. XXXXI, 4 830. —
Vergleich, solcher ternären quadrat. Formen,
welche verschiedn. Determinanten haben (Mo-
natsberichte d. Acad. 4 852). AUgem. Eigen-
schaft d. Reihen-Entwicklungen aller alge-
braisch. Functionen (Ib. id.).
Eisinga y Eise. — Mitgl. d. Raths d.
Stadt Fran^ker ("ÄX. 4 828;,
geb. 4 764 etwa,
gest. 4 828; Aug. 27, Franeker.
Verfertiger eines berühmten Planetariums zu
Franeker. Siebe darüber: Beschrijving door
J. H. V. Swinden van een Konstiick, verbeei-
dende een voUedig beweeglijk Hemelsgestel,
uitgedacht en vervaardigd doorE. E., Franek.
4 780; auch Scheltema, Geschied- en Letter-
kundig Mengelwerk, 4 84 8, Dl. II, St. 2.
655
Ekama
d'Elhuyar.
656
Ekama, Cornelis. — Prof. d. Ma-
thematik und Astronomie an d. Univ. zu
Leyden, vorher Prof. d. Eloquenz, Meta-
physik und Astronomie an der zu Franeker
(LSJ fKL.\SUJ,
geb. {773, März 3 {, Paesens, Friesland,
gest. < 82 6, Febr. 24, Leyden.
De Frisia ingeülorum inathematicorum impri-
mis fertili, Franeq. 4809, De iosignium, qui
in scientia astronomica facti suut, progressuum
fundamentis, a suramis in re mathenaatica et
astronomica, viris etc. (Annal. Acad. Lugd.
Bat. Vol. VIII). Quelques Solutions arithmö-
tiques des problemes proposös par Mr. Aeneae
(Holländisch in d. Gesellsch. Tot nut van't al-
gemeen). — War Mitgl. d. Commission zur
Herausgabe des »Almanak terdienste derzee-
lieden«.
Ekeberg^y Carl Gustaf. — Capitän
in der schwedischen Admiralität und der
schwedisch-ostindischen Compagnie. Mit-
glied d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm {OrJ
(SB),
geb. 47<6,Juni <0,Danderyd's Socken,
Schweden,
gest. 178 4, Apr. U, Allontagärd,Üpland.
Tal om hafvets strömraar, Stockh. 1768. ün-
derrättelse ora Tutanego (Vet. Acad. Handl.
1756). Observationer pä ett märkvärdigt Nord-
sken (Ib. 1757). Beskrifn. pä öen Ferdinande
Naronha {Ib. 1761). Oni chinesiska soyan etc.
(Ib. 1764). Beskrifn. pä chinesiska olje-präs-
sen etc. (Ib. 1767). Observationer pä raagnet-
nälens inclination, under en sjöresa tili och
ifrän Ganton, ären 1766 och 1767 (Ib. 1768).
D'^ under en sjöresa tili Canton och derifrän
tillbaka ären 1770— 71 (Ib. 1772). D» d« ären
1774—75 (Ib. 1775). Beskrifning över Banca-
sundet (Ib. 1776).
Ekeberg;, Anders Gustaf. — Ad-
junct d. Chemie an d. Univ. zu Upsala seit
1794. Mitgl. d. Gesellsch. d. Wiss. da-
selbst u. auswärt. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
in Stockholm. Sohn des Vorigen (Vet. Acad.
Handl. \ 8 \ 3),
geb. 17 67, Jan. 1 6, Stockholm,
gest. 1813, Febr. 11, Upsala.
De caice phosphorata, Upsal. 1793. De Topa-
zio, Ib. 1796. De nova analysi aquarum Me-
deviensium (mit Berzeliua), Ib. 1800. Ytterli-
gare undersökningar om den svarla sl«narten
frän Ytterby och i]en deri funna egna jord (Vet.
Acad. Handl. 1797). Ypplysning om ytter-
jordens egenskaper, i .synnerhet i jemförelser
med berylljorden ; om de fossilier, hvari först-
nämde jord innehälles, samt om en ny upp-
läckt kropp af metallisk natur (Ib. 1802]. Che-
misk undersökning af en ^vensk Titan-tcalm
(Ib. 1803). Undersökn. af el fiardt octuedriskt
kristalliseradt fossil (Automc^lit) frän Fahlun
(Afhandl. i Fysik elc. I, 18 36,. Undersökn. af
ett natronhaltigt fossil ifrän Hes.selkulla (Ib.
II, 1807).
Ekelnnd, Adolph Wilhelm. —
Prof. d. Physik an d. Univ. zu Lund seit
1839, frülier Adjunct u. vicarirender Prof.
d. Mathematik daselbst. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. in 3tockholm (OrJ,
geb. 179 6, Nov. 16, Wexiö, Smäland.
Lärobok i Mekaniken, 1838.
Eklfify Johann Henrik. — Lehrer
an d. technischen Realschule zu Abo; frü-
her Araanuensis an d. Sternwarte zu Hel-
singfors (OrJ,
geb. 1 8 1 9, Mai 2 2 (N. St ), Kümo, Finnl.
Computus ecciesiasticus efter »Theses compu-
tus ecciesiastici , quas edidit A. F. Boreaius«
fritt bearbetad och med tillägg försedd, Hel-
singfors1844. — Försök alt för ätskilliga orter
i Europa bestämma Norrskenets ärliga perio-
dicitet (Act. fennica, II, 1843). Observationum
thermometricarum in Plymouth per omnes
horas anni institutarum computus (Ib. id.). —
Aufsätze in d. Finsk Litteratur Sällsk. Handl.
und in d. Zeitschrift Suomi.
Ekmark, Lars. — Domprobst in
Strengnäs. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm (OrJ,
geb. 1739, Nov. 4, Nerike,
gest. 1797, Febr. 24, Strengnäs.
Nytt bevis för theorien om tvenne elektriska
ämnen (Vet. Acad. Handl. 1800).
Ekstrand, Johann. — Dr. Phil., Ad-
junct d. Mathematik an d. Univ. zu Lund
(1821), dann (1826) Lector d. Math, am
Gymnasium zu Wexiö, seit 1845 Pfarrer
und Probst in d. Stadt Greuna, in Smä-
land (OrJ,
geb. 1787, Juni 25, Prov. Smäland.
Lärobok i Geometriens Elcmenter, 2 Die. We-
xiö 1833—36. Diss acad. de maxima densi-
tate aquae ii^venienda, Lund. 1819.
EkstrÖm, Daniel. — Mechanicus zu
Stockholm, zuletzt Director d. mathemat.
Instrumentenmachereien in Schweden. Mit-
glied d. Acad. d. Wiss zu Stockholm (AJ (SJ,
geb. 1 7 1 1., Nov. . ., Ekesog, Södermanl.,
gest. 17 55, Juni 30, Stockholm.
Beskrifning pä ett Vattenpass eller afvägnings-
iustrument, lämpadt tili en diopter-Iinial (Vet.
Acad. Handl. 1743). Beskrifn. pa ett nytt geo-
graphiskt instrument (Ib. 1750,. Beskrifn. pä
en spannmols-profvare, inraUad efler svenskt
mal och vigt (Ib. 1753). — Erlangte durch
seine mathemat, und physikal. Instrumente
einen grossen Ruf.
d'Elhuyar, Don Fauslo. — Gene-
ral-Direclor der mexicanischen Bergwerke,
später Staatsminisler in Spanien. Halte, ge-
657
Eliander
Eller.
658
meinschafllicli mit seincfu Bi lulor Don J ii a n
Jose,* seine clicmisclion und l)crp;in;inn.
Studien Iheils auf der Berijacadernie zu
Freiberg, Iheils unler IJerguian in Uj)saln
t;emncht (G. I8:i3;,
geb. 1755, .... Logiono, Spanien,
gesl. 183 2, .lan. G, Madrid.
Kiddeckte im J. MH^ (mit seinoDi Rrudor] das
Wolframmofall im Wolfram mn\ Tunnstein.
Sielif darüber; A ciicmical analysis of Wnll-
r.im and oxamination ut' a new iiiclal, wliicli
enters into ils composilion , trausiatcd frorn
Ihe.'^panisli by Ch. Cullen, tn wlncdi is prefixed
a translalion of Mr. Scheele's analysis of the
Tungslen or heavy slune, wilh Vir. Bergman's
suppiemontal reniarks, Lond. 17S5 (Deutsch
von Gren, Halle 178fi). Aur>atze in v. Trebra's
Beriibaukunde.
* g-ostorbcn in Mexico; Zeil uulx kamit.
Eliander, Glaes. — Scbios.sbatunei-
ster in Slockliohn ; Mitgl. d. Acad. d. W'iss.
daselbst (S),
geb. 17 08, .luli 18, Weslgothland,
gest. 1753, Mai 4, Stockholm.
Ueskrifning pa en kran, att nedsta lutande pa-
lar (Vct. Acad. Handl. 1753). .Noch drei Ah-
handll. techn. Inhalts daselbst.
Elias, P..., — Cantonricider zu Har-
lem (Or),
geb. 1804, Apr. 18, Amsterdau).
Beschrijving eener Maschine ter anwending
van het Elektromagnetism as beweegkracht,
Haarletn 1842. Einlaches Verfahren, Stahl-
stäbe zu magnelisiren (Pogg. Ann. LXII,i84'4).
Bemerkk. über eine von E. Böttger angege-
bene Abänderung dieses Verfahrens (Ib. LXVII,
1846).
Elice, Ferdinande. — Dr. Phil.,
Prof. d. Physik an d. Univ. zu Genua (Ct),
geb. 1786, Apr. 19, Loano (Genua).
Saggio suir electricitä, Genoval8l7. Lettora
sulla niuna influenza del suono dellecampane
perattrare il fulmine, 11). 1817. Osservaz. suH'
istruzione dei parafulmini, Ib. 1826. Scoperta
idrostalica, Ib. 1828. Scintilla eleltrica otle-
nuta dal caffe e da altri semr, Ib. 1842. Nuovo
metodo per eccitare l'elettricila collo schioppo,
e proposla di un fulmine artiliciale, Ib: 1843.
Osservaz. sui parafulmini, Ib. 1843. Notizie
elettriche, Ib. 1844.
Elie de Beaumont, J e a n ß a p t i s t e
Armand Louis Leone e. — Ingenieur-
en-chef des Mines, Prof. d. Geologie an d.
ficole des Mines (seit 18 29) und am Col-
lege de France in Paris (seil 1832). Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselbst seit 1835, be-
ständiger Secretär derselben seit 1850
(Or) (AM),
geb. 1798, Sept. 25, Canon, Dep. Cal-
vados.*
Pogg e a do r ff , Handworlciburli.
Coup d'ocil sur les Mines, Paris 1824. Obser-
vations gcologiques sur les dilferentes forma-
fions qui, dans lo .Systeme des Vosges, söpa-
rcnt la formation houillere de celle de Lias,
Ib. 18-2 9. Extrait d'unc serie de recherches
sur quelqnes-unes des rcvolutions de la sur-
faco du ^lobe, Ib. 1835 (Ann. d. scienc. nat.
Will et XIX, 1 829 i Pogg. Ann. XVIil et XXV).
I.egons de Geologie pratique, 3 vol. Ib. 1845.
Mit Dufrdnoy : Memoires pour servir a une de-
scriplion goologique de la Fiance , 4 vol. Ib.
1S33 ;kS. Mit Demselben : Carte gcologi-
que de la France, Ib. 184t (Im Auftrai^cd. Bo-
liorde, unter Direction von Brochant de Vil-
liers u. mit Hülle v. Omalius d'Halloy angefer-
tigt, wozu noch i;eluH t : Explicat. de la Carte
\:io\. (lo l'rance, 1 vol. Ih. 1841). iVIit Dufre-
noy, Coste u. Perdonnet: Voyage mötallurgique
en Ancleterrc, 2 vol. Ih. 1827, 2""^ edit. 1 837
—39. - Fails pour servir ä I histoire des Mon-
la;iiies de roisans (Ann. .Min. 3"'«Ser V, 1834).
Recherches sur la structure et sur Torigine du
Mont Etna (Ib. IX et X, 1836). Sur ia con-
struction goologique des lies Baleares (Ann.
scienc. nat. X, 1827). Sur un gisement de ve-
getaux fossiles et de belemnites, situe ä Petit-
Coeur, en Tarentaise (Ib. XIV, 1828). Sur un
gisement de veget foss. et de graphit, situe au
col du Chardouet, Ilautes Alpes (Ib. XV, 1828).
Sur les rapports qui existent entre le relief du
sol de rilo de Ceylan et celui des certaines mas-
ses de monlagnes qu'on apergoit sur la surface
de la Linie (Ib. XXII, 1831). Fragments gco-
logiques tires de Stenon, de Kazwini, de Stra-
bon et de Boun-Debesch (Ib. XXV. 1S32i. —
Sur le terrain qui contient le tripoli de Bilin,
en Boheme (Compt. rend. VII, 1838). Compa-
raison entre les masses montagneuses annu-
laires de la Terreetde la Lune (Ib. XVI, 1843).
Sur le rapport qui existe entre le refroidisse-
ment progressifde la masse tlu tilobe terrcstre
et celui de sa surface (Ib. XIX, 1844). Sur la
correlation des directions des differents sy-
stemes de montagnes (Ib. XXXI, 1850j. —
Fernere Aufsätze im Bullet, soc. geol. de la
France, Revue frangaisc etc. ; Artikel im Dic-
tionn. univ. d'hist. nat. von Ch. d'Orbigny.
*geb. Sept. 22 (Jr.4).
Eller ( von Brockhausen ) , Johann
Theodor. — Dr. Med., Leibarzt Fried-
richs d. Gr. seit 17 35. Direct. d. Colle-
giuui medico-chirurgicum seil 1755 und
MitgL d. Acad. d. Wiss. in Berlin (M) (Mem.
Berl.\lG\),
geb. 1689, Nov. 29 (A. St), Plölzkau,
Anhalt-Bernb.,
gest. 17 00, Sept. 13, Berlin.
Gazophylacinm s Catalogusrerum uuncrallnm
et metal'li« arum, Bernb 1723. - Sur les ek-
mcns ou [)r('miers principes des corps '.Mem.
Berlin. 1746. - - Darin die erste unvollkom-
mene Beob. d. .soi». Leidenfrost'schen Phäno-
mens). Sur la Separation de l'or d'avec l'ar-
gent pnr la prccipitation qu'on nommc söpa-
ration söcho (Ib. 1747). Sur la formation des
4S
659
Ellicott
Elsner.
660
öorps en gön^ral (Ib. <748). Sur la nature et
kss propiiött^s de Teau commune, consider^e
comme un dissolvant (Ib. 1750). Sur les phe-
nomeoes qui se manifestent quand on dissout
toutessortesdeselsdansl'eau (Ib. l7.S0).Nouv.
experiences et observations sur la v»iii^tation
des grains des plantes et des arbres (Ib. -1752),
Essai sur l'oriprine et la genöration des mötaux
(Ib. 1753). Sur ia conservation du sang eld'au-
tres Corps liquides sans corruption, dans le
vuide, pendant plnsieurs annees (Ib. 1757). —
Alle academ. Abhandll. gesammelt, deutsch
von C. A. Gerhard, Berl. 1764.
Ellicott, Johl). — ührmacber in Lon-
don. Mitgl. d. Roy. Society (Th),
geb. . . ., gest. 177 2, . . . London.
The description and mannerof using an Instru-
ment for measuring the degreos of Üie expan-
sion of metals by heat (Phil. Tr. 1736). On the
influence, which two penduluni clocks were
observed to have on each olher (Ib. 1739).
Further observations con.cerning the two clocks
(Ib. id.). Specific gravity ofDiamonds (Ib. -1745).
Several essays towards discovering the iaws
of electricity (Ib. U47~48). Heights of the
ascent o< roekets (Ib. 1750). Of two methods
by which the irregularity of motion of a dock,
arising from the induence of heat and cold on
the rod of the pendulum may be prevented
(Ib. <751).
ElHcott, Andrew. — Prof. d. Mathe-
matik an der Miütar-Academie zu West-
Point im Staate New-York (AAB),
geb. nr)3 etwa, . . Pennsyivanien,
gest. 1820; Aug. 28, Wes!-Point.
Observations on a Singular phenomenon, by
seamen termed looniing, made at Lake-Erie
(Tr. Americ. Soc. Vol. III, 1793). On the aber-
ration of the sljrs. nutation of the earlhs axis
and semi-annual equalion '\h. IV, 4 799). A
method of calcuhiting the eccenlric anomnlv
of the plariets (Ib. id ). Account of an exlra-
ordinary flight of meteors, commonly calicd
shooting Stars (Ib. VI, <S05). Noch mehre
meteorolog. und astronom. Beobb. daselbst.
Sllinger, Anselm. — Benedictiiier,
Prof. d. Mathematik u. Physik an mehren
Anstalten in München. Mitgl. d. Acad. da-
selbst (M. \l),
geb. 1758, Nov. 20, Geisenhausen,
Isarkreis,
gest. 18 16, Apr. 28, München.
Über d Einfinss d. Himmelskörper auf unsere
Atmosphäre, Minichen 1814 — 16. Von d. bis-
herigen Versnchen über längere Voraussicht
der Witterung. Ib. 1815. — Beiträge zur Er-
läuterung d. Vorstellung von Wetterwolken u.
Blitzen (Miinch. Denkschr. 1803—6).
Ellioi, Jobii. — Ar;^t und Apotiieker
in London. Kam ins Goningniss Newgatp
(wo e»' auch .starb;, weil er auf eine Miss
Boydell einen Mordanfall versucht hatte
(BD),
geb. 17 47, Chard, England,
gest. 1787, Juni 22, Newgale, London.
Observations on the affinities of substances in
spirit of wine (Phil. Tr. 1786;. Experiments
and observations on light and colours, and on
theanalogy betweenheatand motion (Ib. 1787).
EUis, R o b e r t L . . . — Fellow des Tri-
nity College in Cambridge. MitgL d. Phi-
losophical Society daselbst (Or),
geb. 1817, Aug. 25, Balh, Somerset.
On the foundalion of the theory of probabili-
ties (Tr. Cambridge Soc. Vol. VIII, pt. I, 1844).
On the method of least Squares (Ib. id. pt. II,
1844). Some remarks on the theory of matter
(Ib. id. pt. V, 1849). On Ihe recent progress
of analysis (theory of the comparison of trans-
cendentals) (Brit. Associat. Reports f. 1846). —
Im Cambridge Mathematical Journ. (welches
er eine Zeit lang redigirle) verschiedene Auf-
sätze, z. B. : A new Solution of the problem of
the du ratio n of play.
Elsholtz, Johann Sigismund. —
Dr. Med., pract. Arzt in Berlin u. Leibarzt
des Kurfürsten Friedrich Wilhelm.
Mitgl. d. Leopoldin. Academie (ANC),
geb. 1623, Aug. 26, Frankfurta.d.O.,
gest. 1 688, Febr. 28, Berlin.
De phosphoris observationes, Berol. 1671. Di-
stillatoria curiosa, s. Ratio ducendi liquores
coloratos per alembicum, Ib. 1674. — Aqua
rubicunda facta fossae Berolinensis examinata
(Mise. Acad. Nat. Cur. 1, 1675—76). Desulphure
putatitio cum pluvia descendente (Ib. id.).
De sale ex aere et sulphure ex sole coliigendo
(Ib. id.). Semen zinae officinarum, an sit ge-
nuinum (Ib. id.). De phosphoro liquido (Ib.
1677). De quatuor phosphoris: 1) pbospb. Bo-
noniensis , 2) phosph. Balduini , 3) phosph.
smaragdir)us, 4) phosph. fulgurans (Ib id.). De
niicroscopiis globularibus (Ib. 1678), De suc-
cino fossili et lapide beiemnite (Ib.1 678—79).
Elsner, Franz Carl Leo.* — Dr.
Phil., Lehrer d. Chemie am königl. Gewer-
be-Institut, von 1834 — 52, dann Arcanist
bei d. königl. Porzeilanfabrik in Berlin. Ur-
sprünglich Pharmaceut (Diss.) (G. B. 18 45',
geb. 180 2, Nov. 6, Neustadt, Obcrschles.
De ratione, qua chloretum hydrargyricum cum
albumine ra.seoque ineot, Berol. 1 839. Die gal-
vanische Vergoldung, Versilberung und Ver-
kupferiing, Ib. 1843. Leitfaden für d. qualita-
tive chemische y\naly.se, 8 Thle. Ib. 1844. Neue
Erfahrungen bei d. galvan. Vergoldung, Ib.
1845. Die cuemisch-tcchn. Mittheilungen d.
Jahre 1846
usw. sechs Hefte, Ib. 1849—
57. — libor d. Arsenikgehalt d. Brechwein-
steins (Kastner's Arch. I, 1830). Einwirk. d.
Arsensäure auf Zuckerarten (Schweigg. Journ.
L, 1827 u. LXI. 1831). "Über ammoniakhalt.
Eisenoxyd (Ib. LXI). Prüf. d. Wismuths auf
661
Elvina
Emery.
662
Bleigebalt (Ib. id.). Über d. roth. Farbsloflf in
Bliimenbltittern usw. (Ib. LXV, 4 832). Über
Aloepurpur u. seine Anwend. in d. Seiden-
Journ. XII, 4 837). Über ächte
rarb. (Er
Stempelfarben für d. ehem. Bleiche (Ib. id ).
Reinig, d. Golophons f. Musiker (Ib. id.). Le-
girung V. Zink u. Eisen (Ib. id ). Neue Aetz-
beize in Stahl (Ib. id.). Über farbige Flammen
(Ib. id ). Zur Kenntn. d. ächten Ai:row-root
(Ib. id.). Über d. ehem. Hergang bei Zersetz,
a. Sublimats durch Eiweiss (Ib. XVII, 4 839).
Über quantit. Trenn, d. Arseniks vom Zinn
usw. (Ib. id.). Über Aufßnd. v. Metallverbindd.
in Milch usw. (Ib. id.). Über d. Krystallf. d.
Antimons (Ib. XX, 4 840). Vergleich. Unter-
such. V. umgesehmolz. Gussstahl u Silberstahl
(Ib. id.). Über d. Marsh'sche Verfahr, usw.
(Ib. id.). Über Darstell, d. Metalle auf nass.
Wege usw. (Ib. XXII, 4 841). Über Vergold.
auf nass. Wege (Ib. XXIII, 4 844). Einfache
Formel für d. kryslallogr. Studium (Ib. id.)
Cbeni. Untersuch, d. Ultramarin (Ib. XXIV,
4844 u. XXVI, 4 842). Chem. untersuch, d.
Moschus artiGcialis u. d. Succin Eupion (Ib.
XXVr. Übergalvan. Vergold., Versilb. usw.
(Ib. XXVIII u. XXIX, 4 843 ; XXXIII, 4 844 u.
XXXVIl, 4 846). Härten d. Gypses (Ib. XXXI,
4 844 u. XL, 4 847). Pyrophor aus Brechwein-
stein (Ib. XXXIII, 4844). Zusammensetz. d.
Trass (Ib. id.). D» der Puzzolane u. vulcan.
Bomben (Ib. XXXIV, 4 845). Do d. bekannt.
Formsandes (Ib. id.). D« ein. chines. Metali-
spiegels (Ib. id ). Phosphorsäure in vulcan.
Gestein. (XXXV, 4 845). Verhalt, d. regulin. Me-
talls in Cyankaliumlös. (Ib. XXXVII, 1846;.
Trenn, des Goldes u. Platins von Zinn u. Ar-
sen (Ib. XXXV, 4 845). Über Lcvol's Trenn, d.
Antimons vom Zinn (Ib. id.). Grund d. Färb,
d. Lasursteins (Ib. XXXIV, 4 845). — Fernere
Aufsätze In d. Verhandl. d. Gewerbvereins in
Preussen.
♦ In seioer Dias, bloss Leonhard.
Elvins, Feter (Pehr). — Prof. d. Ma-
thematik und Astronomie an d. Univ. zu
üpsala (OrJ,
geb. 4 660, Sept. 24, Dalarne,
gest. 4 7 48, Jan. 12, Upsala.
De re raetallica Suevogolhorum , L'psal. 4703.
De navigatione in Indiam, per septentrionem
ientata, Ib. 4 704. Delineatio magnae fodiaae
copromontanae, Ib. 4 74 0.
SMos, Peter (Pehr). — Sohn des
Vorigen. Mitgl. d. Bergcollegiums in Stock-
holm ; Mitgl. u. Secretär d. Acad. d. Wiss.
daselbst (Aj (S),
geb. 474 0, Üpsala,
gest. 4 7i9, Sept. 27 (A.St.), Ekholms-
sund.
Theorema de oscillationibus pendulorum in
areubus circularibus (Act. litt. Suec. 4 734).
Theorema naulicum etc. (Ib. 1785). Solutio
problematis ad doctrinam comhinatiooum per-
tinentig (Ib. 4 737] . De oscillalione pendulorum
in horologiis automatis (Ib. 4 738). Om hori-
sontala väderqvarns-vingar eller sesel (Vet.
Acad. Handl. 4 740). Satt, att mäta vattnets
hastighel (Ib 4 744). Geomelriskt theorem etc.
(Ib. id.). iMathematiska tractat om efifecter af
vattendiifler (Ib. 4 742). Theorien af vatten-
drifler, jemförd med forsok (Ib. 4 743). Theo-
rem, angäende rörelser ulförc stupande planer
etc. (Ib. id.) Om kedje-tjgurer etc. (Ib. id.).
Ron vid framp-kranar (Ib. 4744). Geometriskt
Theorem etc. (Ib 4 745). Satt, att dra-a en
middags-linia medelst observationer pd tvenne
stjernos rätta ascensioner (Ib. id.) Vctenska-
pernas historia i gemen (Ib. 4 747) Undersök-
ning angäende egenskaperna af ett nytt häftyg
etc. (Ib. id ). Historisk berättelse om ändrin-
gar i magnetnälens missvisning (Ib. id.). Hi-
storisk berättelse om eleetriciteten (Ib. id.).
Undersökn., hnruvida jemnvigts puncten belä-
genhet kan göra ett skepp lätare eller svarare,
at segla snedt för vinden (Ib. id.). Historisk
berättelse om mekanismen uti skeppens fart
etc. (Ib. id.). Anmärkn. vid brutne tak (Ib.
id ). Hist. berättelse am vattnets utdunsting
(Ib. 4748). Hist. berättelse om krokiga linier
etc. (Ib. 4 84S). Hist. berättelse om theorien
af Jupiters raänars gang (Ib. id.]. Satt, attupp-
draga växande latitudsgrader pä sjökartor (Ib.
id.). Hist berättelse om Geographien (Ib. 4 749).
D^om luftens tryckning och om barometer (Ib.
id.). — Veranlasste den Bau d. Stornwarte zu
Stockholm, der 4 753, Sept. 20 vollendet ward.
Sl^irert, Johann Kaspar Philipp.
— Dr. med., Amtsphysicus d. AemtörWoh-
lenberg u. Bilderlahe, auch Sladtphysicus
zu Bokenem im Hildesheim'schen. Fürstl.
Hofmedicus zu Hildesheim (M.H) (N),
geb. 1760, Nov. 5, Speyer,
gest. 18 27, Nov. 3, Hildesheim.
Magazin für Apotheker, Materialisten u. Che-
mislen, 4 785 — 4 787. Reperlorium für Chemie,
Pharmacie u. Arzeneimittellehre, 4 790. Nach-
richten von d. Leben u. d. Schriften jetzt le-
bender deutscher Aerzle, W4indärzte, Apothe-
ker u. Naturforscher, 4. Bd. 4 799.
Emerson , William. — Lebte von
einem spärlichen Vermögen fortwährend
als Privatmann in .seinem Geburlsort Hur-
worth, bei Darlington, in Durhamshire (BD),
geb. 4 701, Älai 14, HurwoHh,
gest. 17 82, Mai 56, Hurworth.
The doctrine of fluxiois, 4 748. The Clements
of trigonometry, 4 749. The principles of me-
chanics, 4 754. A treatise of algebra, 1765. The
arithmeticof infinitiesetc. 4 767. Tbeelements
of opties, 1768. A System of astronomy, 4 769.
The laws of centripetal and centrifugal force,
4769. Tracts, 4770. Cyclomathesis or an easy
introduotion to several branches of the matbe-
matics, 4 0 vol. 4 770. A short comment to Sir
I. Newton's Principia, 4 770.
Emery, J o s i a h (Joseph). — Berühm-
ter Chronometermacher in London ^Bode's
astr.Jahrb.f. 4 797,8.250;,
48»
663
Emmanuel
Encke.
664
geb Neufchalel,
gesl. 1794, Juli 2, London.
Üer seine Chronometer siehe: Foppe, Gesch.
d. Techoologie, II, 4 38.
Cmmatnael, ... — Capuciner. Mitgi.
d. Acad. zu Toulouse. Correspond. d. Acad.
d. Wiss. zu Paris (BBC) (A),
geb. <666 etwa, . . . Yiviers.
gest. 1738, Toulouse
Quadrans astrononaicus, geographicus ac hma-
risetc. Calendaria plura annua noviscomnion-
tariis calculisque eciipsium illustrala, Edil. II,
Tolosae<727. Microscopia duplici lenticuia vi-
trea construota, ab eo invenla etc. Telescopia
binocula ab eo confecta etc.
Emmanuele, Pietro. — Geistlicher,
Astronom und Alchimist in Sicilien (Ilin-
denburg,Arch. d. Math, l, p. 3 62^
geb. . . ., gesl. i669, Oc(. 6, . . .*
Discurso, en que propone y resolve algunos
problemas astronomicos, bydrographicos para
conosver la longitud en el arco equinoQial desde
ei meridiano, per facilitar los vaxelles en la
naviga^ion, Palermo 4 661.
* Starb an unvorsichtig eingeathmetem Schwefeldnust.
Emmerling;, Ludwig August. —
Dr. Phil., folgweise Docenl d. Mineralogie
u. Bergbaukunde an d. Univ. zu Giessen,
Bergmeister in Thalitter, 1808 Ralh bei d.
Holkamraer in Giessen u. endl. 1821 Älil-
glicd der Oher-Baudirection in Darmstadt
fStJ (Sc),
geb. 1765, Mai 7, Arnstadt, Schwarzb.-
Sondershausen,
gest. 18 42, Dec. 2 4, Darmstadt.
Systematisch-tabellar. Verzeichniss aller bis
jetzt in Rücksicht ihres Mischungsverhältnis-
ses untersuchten, miaeralogisch einfachen Fos-
silien, 4 789. Lehrb. d. Mineralogie, 3 Bde.
Giess. 4 793—97. Einige Aufsätze im Bergmann.
Journ. u. in v. MolPs Jahrbüchern.
Emmet, John P. . . — Prof. d. Che-
mie und Materia medica an d. Univ. von
Virginien (CAL),
geb Dublin, Irland,
gest. 184 2,
On the solvent and oxydating powers of ain-
monical salts (Sillira. Journ. XVI 11, 4 830). Jo-
dide of potassium a test ibr orsonic (Ih. id.).
On the solidilication ofrawGypsum flb. XXIII,
4S33). A niode of prodncing sparks and eil-
vanic currents from the horse-shoe maL'iiet
(Ib XXIV, 4 833/. On eleclro-raagnetism and
thermo-electricüy ilb. XVM, 4 834). On for-
mic acid ilb. XX'XIl, 4S37;.
Empedoklcs. — Grieclu^chor Philo-
soph, aus Agrigent in Sicilien, um 5 50 \or
Christ, lebend, (U^v sich ani-cblicl) in den
Krater des Aetna stürzte. Wg^ou .'^ciner
Philosopheme von iler Beschaffenheit des
Wellgebaudes, den vier lih^menlen, den
Augenstrahlen usw. noch zuweilen '\\\ phy-
sikal. Schriften genannt.
Emmrioh , Hermann F r i c d r i c h.
— Dr. Phil., Prof. an d. herzogl. Real-
schule zu Meiningen (Diss.;,
geb. <8I5, Febr. . ., Meiningen.
Diss. de trilobitis, Berolin. 4 839. Die Schich-
tenfolge d. Flötzgeltirge cl. Gadeilhals, d. Seis-
ser Alpe und insbesomiere bei St. Cassian
(Leonh. u. Bronn's Jahrb. ISi't,. Über d. Tri-
lobiten (Ib. 4 845). Über d. (Gliederung d. Al-
penkalks d. hayer. Gebirge (Ib. 4 849).
Emsmann, August Hugo. — Folg-
weise Lehrer an d. Ritleracademie zu Bran-
denburg , Subreclor an d. höhern Bürger-
schule zu Landsberg a. d. W., Oberlehrer
an d. Oberschule zu Frankfurt a. d. 0. und
Oberlehrer an d. höhern Bürgerschule zu
Stettin (Or),
geb. 18 10, Jan. 0, Eckartsberga, Prov.
Saclisen.
Vorbereitender Cursus d. Experimentalphy-
sik, Frankf. a. d. 0. 4 837. Über die Windver-
hältnisse V. Berlin (Programm), Ih. 4 839. Ge-
schichte des Leidenfrost'sch^n Phänomens,
Stettin 4 846. Physikal. Aufgaben nebst ihrer
Lösung, Leipz. 4 852. Die Dampfmaschine usw.
Ib. 4 857. Construct. d. Anamorphosen im Ke-
gelspiegel (Pogg. Ann. LXXVII, 4 849). Anamor-
phosen in gerad. u. schiefen Kegeln, wenn sich
d. Auge in Verlängr. d. Axe befindet (Ib.
LXXX'V, 4 852). Über V. Hagenow's Patent-Di-
catopter (Ih. LXXXVIII. 4 853). Über d. Dauer
d. Licht-Eindrucks (Ib. XCI, 4 854], Über Dop-
pelsehen (Ib.XCVI, 4 855). Luftspiegelung and.
Sonne (Ib. XCVIII, 4 856). — Mitarbeiter an d.
2. Aufl. von Marbach's Wörterbuch d. Physik.
Encelius, s. Entzei.
Encke, Johann Franz. — Dr. Phil.,
seit 1825 Direct. d. Sternwarte, Mitgl. u.
Seorelär d. Acad. d. Wiss. zu Berlin, seit
1844 ordentl. Prof. d. Astronomie an d.
Universität. Früher, naciidcm er in Götlin-
gen studirt u. als Artillerist die Feldzüge
von 181.] — 15 mitgemacht, Gehülle an d.
Sternwarte aufd. Seeberge bei Gotha (18 15
— 17) und dann (1817—25) Vicedirector
dei selben (M. M) (MK) (HSL),
geb. 179 1, Sepl. 23, Hamburg.
Die Entferimiig d. Sonne von d. Erde, aus dem
Venusdurcli^ango vfin 4 761 liergeieitcl, Gotha
4 S2ä. De.' \ enusdiurh.-ang \ .m 4 769, als Fort-
setzung davo ). Ib 4K:><. Berliner astronom.
.j hrhuch (Forlselz. iig des von Bode), iährürh
seit 4 830 (soitd. Id. f. 4852 mit IVof. Wolfers).
AsL-onom. Boolib. auf d. Slernvvarte zu Ber-
lin, 4 Bde. Her!. 4 8iO— 57. De formulis diop-
665
Encke.
666
tricis, Ib. -1844. — Über d. Bestimm, d Ent-
fernungen \m Wellgebäude, Ib_184ä. Über d.
Anordn. d. Sternensystems, Ib. < 84 4. Überd.
Verhalln d. Astronomie zu ündr. Wissenschaf-
ten, Ib. <S46 {Drei j)opuIare Vorlesimpen). —
(jher d. Bahn d. Vesta (Abhandl. Acad. Berl.
<826). Überd. neuere Einriebt, d. astronom
Jahrbuchs (Ib. 1827). Über d. Cometen von
Pon8 (Ib. 1829, 31, 33, 42, 45, 51 u. 54). Über
d. geogr. Lage d. Berlin. Sternwarte (Ib. 1829
u. 1845). Überd. Begründung d. Metbode d.
kleinst. Quadrate (Ib. 1831). Über d. Formeln
für d. Variation d. Conslanten bei d. planetar.
Slörungsrechnuniien (Ib. 183 4). Überd. Venus-
durchgang von 1769 (Ib. 1835). Überd. Co-
meten-Erscheinungen d. .1. 1835 (Ib 1836).
Über d. von Hansen eingeführte Form, die Stö-
rungen in unserem Sonnensystem vollsfändig
zu entwickeln (Ib. 1837). Über d. Ring d. Sa-
turns (Ib. 1838). Über d. Störungen d. Vesla
durch Jupiter, Saturn u. Mars, berechnet von
Wolfers u. Galle (Ib. 1840). L'ebcr d. Astraea
(Ib. 1847). Über d. Ausnahmefall einer dop-
pelten Bahnbestimm, aus denselben drei geo-
centr. Örtern (Ib. 1848). Lber d. Bestimm, d.
ellipt. Elemente bei Planetenbahnen (Ib. 1849).
Über d. Hanscnschen Formen d. Störungen
(Ib. 1855). — Viele Notizen in d. Monatsbe-
richt, d. Acad., z. B, : Über die Masse d. Mer-
curs (1841) ; Über d. ballist. Problem (1843) ,
Über d. Ort d. Schwerpuncts unseres Sonnen-
systems (1846) ; Über d. Mikrometer v. Amici
(1948) ; Über d. Bestimm, d. Planetenbahnen
BUS geocentr. Beobb. (Ib ) ; Beitrag zur Be-
gründ. d. Methode d. kleinst. Quadrate (1850) ;
Ableit. u. Construct. d. Variation d. Conslan-
ten bei Planetenstörungen (Ib.) ; Neue Methode
d. Berechn. d. Planetenstörungen (1851 u. 52) ;
Über Bond's neue Methode z. Berechn. d. Pla-
netenstörungen (1852) ; Bemerkk. üb. d. Prim-
zahlen (1853); ÜberHansen's Kritik d. Flora-
tafeln (1856); Überd. njagnet. Declination in
Berlin (1857). — ..Sehr viele Aufsätze in Zeit-
schriften, z. B. : Über d. Absland d. Ceres- u.
Pallas-Bahn von einan^ler (v. Zach's monatl,
Corr. XXVI, 1812). Elemente u. Ephemeride
d. Vesta (Ib. XXVII, 1813). Elemente d. Co-
meten 1813. II (Ib. id. u. XXVIII, 1813). Geo-
centr. Lauf d, Pallas usw. (Bohnenb. u, Lin-
denau'sZeitschr I, 1816). Wahre Bahn d. Co-
meten 1812 (Ib. II, 1816). Imposture grossiere
du chev. d'Angos (v. Zach, Corr. astr. IV,
1 820). Elemente d. Cometen 1818 (Bode's Jahrb.
1821). Elemente d. Veslabahn (Ib. id.). Über
einen merkwürdig. Cometen, der wahrscheinl.
bei dreijähriger Umlaufszeit sclion zum vierten
Male beobachtet ist (Ib. 1832. — Der von Pons
1818, Nov. 26 entdeckte Comet, der späterhin
allgemein der Encke'.-che genannt worden*.
Elemente it. Cometen IS19 (Ib. id.j. Bahn d.
Pons (Encke)schen Cometen (Ib. 1823, 24, 26
u. 27). Elliptische Elemente der f. ometen 1819,
!Vu. Elemente d Comet. 182! (Tb. 1J524). Bahn
u. Crmeten 1822 (Ib. 1825). Neue Elen^enle
d Taüas u. Vesla ilb 1S29). - Elemente des
1823, Det. 30 von Biela entdeckten Comeicn
i'A^tr. Nachr. 11, 1hä4 n. III, 1825). ( licr
Kmsth's Beschuldigung gc^cnPasquich (Ib. III;.
Elemente d. Cometen vom Juli 4 8J4 (Ib. id.).
Über d. Abkürz. d. Formeln für hyperbolische
Bahnen (Ib. id.). Über das allmähliche Klei-
nerwerden der halben grossen Axe (der Bahn
d. Encke'schen Cometen) u. Erklärung dieses
Phänomens (durch Annahme eines Wider-
stands) (Ib. IX, 1831). Über d. Gang einer
Pend(!luhrmitQucck,silber-Compensationusw.
Ib. X, 1833). Über das v. Mosotti gebrauchte
Vaiz'sche Mikrometer (Ib. XI, 1834). Aufslell.,
Beschreib, u. opt. Leistungen d. Münchner
Betracl d. neuen BerlinerSlernwarte (Ib. XIII,
1836. (.herein neues achromat. Ocular von
Dnwe (Ib. XV, 1838). Übei- d. Vergrösserun-
gen d. Fernrohre (Ib Id.). Tafeln d. allmähl.
Verbesserungen d. IManetenmassen (Ib. XIX,
1842). i'ber ein neues Reflexionsmslrument
V. Oertling (Ib. XXI, 1844). Über d. Dipleido-
skop (Ib. XXII, 1845). Überd. gross. Come-
ten V. 1844 u. 45 (Ib. XXIII, 1846). Überd.
Theilung d. Biela'schen Cometen in zwei (Ib.
XXIV, 1846). Einige Reihen-Entwicklungen
d. sphär. Astronomie (Ib. id.). Über d. Zu-
nahn)e d. Genauigkeit d. Beobb. bei kleineren
u. gross. Instrumenten im Vergleich mit de-
nen früherer Zeiten (Ib. id.). Über d. Neptun
;Ib. id. u. XXVi. Tafeln zur Reduction d, neuen
Sternpositionen auf Hipparch's Zeit (Tb. XXVI,
1848). Über Struve's Etudes d'astronomiestel-
laire (Ib. id.). Über Interpolationen (Ib. XXIX,
1849). Über einen künstl. Horizont.v. Faschen
u. Oertling (Ib. id.). Über e. neue Methode d.
Berechn. d. speciell. Pianetenstörungen (Ib.
XXXIII u. XXXIV, 1852). Bestimm, d, ganz
strengen Vl'erlhe d. speciell. Störungen usw.
(Ib. XXXIV). Erwiderung auf Hansen's Be-
merkungen gegen diese Störungstheorie (Ib.
XXXVlf, 1854). Bemerkk. über d. Abhandl.
von Zech: Neue .\bleit. d. Hansen'schen Fun-
damenlalformeln für d. Berechn. d. Störungen
(Ib XLI, 1855;. Rechtfertigung d. Berechn". d.
Flora-Störungen geg. Hansen (Ib. XLII, 1S56.
— Auch Berichte d. K. sächs. Gesellsch. d.
Wiss. 1855). Vorläufige Widerleg, d. 2. Han-
sen'schen Aufsatzes (Ib. id.). Über Breitenstö-
rungen u. Säculargleichungen (Ib. id.). —
Über d. Vorausbercchn. d. Sfernbedeckungen
(Encke's Jahrb. f. 1S30). Über Interpolation
(Ib. id. — Nach Vorlesung von Gauss). LI er
Spiegelsextanteii flb. id.). Über d. Mitlagsrohr
(Ib. id.). Überd. Methode d. kleinst. Quadrate
(Ib. 1834 — 36). Über d. mechan. Quadratur
(Ib. 1837). Über d. Berechn. d. speciell. Stö-
rungen (Ib. 1837u. 38). Ableit. d. von Hansen
gewählt. Form d. Störungen (Ib. 1838.. All-
gem. .AuHös. d. nunieriscii. Gieichunjicn (Ib.
1841, auchCrelle'sJoürM. XXII; Vervollständ.
d. Arbrit v. C. H. Gräffe). B Muerkk. überd.
Durchgangs -Instrument von Ost nach West
(Ib. 1843. Über d. Dimensionen d. Erdl.ör-
pers neii-st Tafeln nach Bessel's Bc.vlimm. (Ib.
1S52;. Über d. Anweud. d. Wahrscheinlich-
kcits-Rechn. aui" Beobl;. (Ib. 1853). Über d.
\ariation d. Con^tfuiten bei d. Pla;:etenbe\vcg.
(Ib. 1855). ÜI>er d. alLom. .'«lörun«! d. Plane-
tnx ,1b ti.57). bbof d. Be.-«tin)m. neuer Ele-
mente aus d. Acntir. d. Coordinate.i u. ihrer
(Jesclnvindisk. (Ib. 1S58).
667
Encontre
Engelhardt.
668
Enoontre, Daniel. — Folgweise Pa-
stor d. reformirten Gemeinden zu Cour-
nonterral und Pignol, dann Prof. d. trans-
cendenten Mathematik; an d. Kacultlil d.
Wiss. zu Montpellier (1808 — 1 4), darauf
Prof. d. Dogmatik am calvinist, Collegium
zu Montauban (B) (BN) (HN) (HFP) (Q),
geb. n62, Nisraes,
gest. 1818, Sept. 16, Montpellier..
De Tinscriptlon de l'ennöagone et de la divi-
sion compidte du cercie, 8", Montpellier 1801.
Mem. sur les principes fondamentaux de ia
tböorie generale des equations, 8**, Jb. Ele-
mens de göometrie plane, Paris 1805 (Montau-
ban<820). M^m. sur une theorie fondamentale
au calcul de sinus. .Thöorie de Tinteröt com-
posö et application de cette theorie au calcul
de la difference des niveaux d'aprös tes obser-
vations du baromötre (Recueil d. Bullet, de
Montpellier 4 809). M6m. sur la theorie des
probabiiitös (Ib). Surdifferents probl^mes re-
latifs Äja theorie des combinaisons (Ib.). Sur
un cas'particulier de l'iotögration des quanti-
t6s angulaires (Ib.). Nouv. recherches sur ia
composition des forces (Ib. 1809). Examen de
la nouv. thöorie du mouvement de la terre,
proposee par le Dr. Wood (Oergoime, Ann.
Math.). — Hinterliess handschriftl. einen Com-
mentar zu Laplace's Mecanique Celeste.
Ende, Ferdinand Adolpb, Frei-
herr von. — Ober-Appellationsrath in
Celle bis 1803, dann Staats- u. Justizmi-
nister in Stuttgart, darauf badnischer Ge-
heim. Legationsrath in Carlsruhe, zulelzt
seit 1810 Privatmann in Mannheim (RH),
geb. 1760, Celle,
gest. 1817 etwa, . . . Mannheim.
Geograph. Ortsbestimmungen im Niedersächs.
Kreise nebst einigen astronom. Beobachtungen
u. Bemerkungen, Celle 4 802. Über Massen u.
Steine, die aus d. Monde auf d. Erde gefallen
sind, Braunschw. 1 804 (Auch 011b. Ann. XVIII).
Über eine Steile des Strabo (▼. Zach's monatl.
Gorr. XXII l, 181t). Üeber d. Sichtbarkeit d.
Jupitertrabanten mit blossem Auge>(lb. XXIV,
1811). Über 4. Cometen von 1814 (Ib. id.).
Über d. vermeintl. Venustrabanten (Ib. id ).
Über d. veränderl. Sterne (Ib. id.). Über eine
Stelle des Cicero (Ib. XXVII, 1813). Über eine
Handschrift d. Almagest in d. Wolfenbüttler
Bibliothek (Ib. id.). Vergleich, der von Pond
beobachteten Declinationen d. Fundamental-
Sterne mit denen von Piazsi (Ib. XXVIII, 1813).
Viele astron. u. geodät. Beobb. ebendaselbst
Bd. I-VIIi u. Bode'aastr. Jahrb. 1806 u. 1806.
— Juristisches.
Ettfield, William. — Pastor d. Con-
gregation d. protestantischen Dissenters in
Norwich (RGE),
geb. 174t, März 29, Sudbury,
gest. 1797, Nov. 2 *
Institutes of natural philosophy, theoretical
and experimental, ä<i Edit. 1799 (postb.).
* gest. Nov. 5 [Br).
Engel, Samuel. — Stadtbibliothekar «
und Waisenschreiber, auch (1745 — 48) I
Mitgl. des Raths der Republik Bern, dann
Landvogt zu Aarburg u. andern Orten des
Cantons (A) (M), J
geb. 1702, Bern, ■
gest. 17 84, März 28, Bern.
M6m. et observations göographiques et criti-
ques sur Ia Situation des pays septentrionaux
d'Asie et d'Am^rique, Lausanne 1765 (Deutsch,
verbessert, Mitau 1772). Neuer Versuch über
d. Lage d. nördl. Gegenden von Asia u. Ame-
rica usw. Basel 4 777. Mem. sur la navigation
dans la roer du Nord, depuis le 63** de lati-
tude vers le pole et depuis le 10* et le 4 00* de
longitude etc. Berne1779. — ökon. Abhandll.
Enge&breoht, Johann Christian.
— Pharraaceut in Dresden (M.W),
geb. 1771, Febr. 10, Inslerburg, Ost-
preussen.
Dinten Vorschriften, Pirna 4 84 5. Über Metall-
moor (Oüb. Ann. LXIV, 4820). ^
Engelliard (Engelbart), Ya len tin. —
— Malhemalicus des Markgrafen v. Bran-
denburg, Prof. der Mathematik in Erfurt
(Wd) ; nach (A) in Halle lebend, und nicht
Prof. d. Mathematik weder in Wittenberg
noch Erfgi^
geb. f 51 6, MärS5 5, Gotha,
gest. nach 1562, . . (Halle?)
Liber de compositione et usuquadrantis astro«
nomici et geometrici, Viteb. 4 650. Beobacht.
u. Bedeut. des Cometen von A® 4556, Erfurt
1556. Quadrans planisphaerii, nobilissimum
instrumentum, Viteb 1559. De mundo et tem-
pore, d. i. von der Welt und der Zeit, Er-
furt 1 662.
Engelhard', Nico! aus. — Prof. d.
Philosophie an d. Univ. zu Duisburg (an
Musschenbroek's Stelle) von 1723 —
28, dann Prof. d. Mathematik u. Philoso-
phie an der zu Groningen (M) (AJ^
geb. 1696, Sept. 3, Bern,
gest. 1765, Aug. 10, Groningen.
De usu chemiae in pbysica, Dulsb. 4728. In-
stitutionesphilosopliiaetheoret. Groning. 4 732.
De extraordlnaria suspensione mercurii in tubo
Torrioelli, Ib Van't g^bruik der triangulaire
(ofte driekante) getallen in de Natuurkunde
(Verhandl. Maatsch. Haarlem , Dl. III et IV).
— Vier Streitschriften mit Musachejibroek über
dessen Beginselen d. Natuurkunde in d. J. 4 738
u. 39.
Engelhardt, Fried rieh Bernhard.
— Rath im statistischen Bureau in Berlin ;
669
Engelhardt
Engeström.
670
früher Baurath, Land-Baudirector in Neu-
Östpreussen usw. (GB. 1825; (Or),
geb. nC8, Ja». 31, Küslriii,
gest. 1854, Mai 9, Beriin.
Über d. topographische Vermess. von Ost- u
Weslprcussen (v. Zach's monatl, Gorr. VI, i
1802). Viele LaudJkarten. Beitiäge zu d. Geogr.
Ephemeriden u. d. Monalschr. U. Gcreilsch.
f. Erdkunde in Berlin.
Eagelhardt, Moritz von. — Nach
mehrfachem lungeren Aufenthalt in Deutsch-
land (namentlich Freiberg), Frankreich, der
Schweiz und Italien (von 1802 an), auch
verschiedenen Reisen im russ; Reiche, Prof.
d. Mineralogie an d. üniv. zu Dorpal, von
f 8^20 bis ^830, wo er Kränklichkeits hal-
ber seinen Abschied nahm (RN) (M. W) (N)
(G.'SI) {Dorpat. Jubelfest, { 852;,
geb. 1779, Nov. 27(A.St.),Wieso,Esth-
land,
gest. 1 842, Febr. { 0 (N. St.), Dorpat.
Fragmente aus der Mineralogie, Mitau 1840.
Reise in die Krimra und den Kaukasus ; mit
F. Parrot, 2 Bde. Beriin 1815 Geognost l'm-
' risse von Frankreich, England u. einem Theil
von Deutschland usw. ; mit C. G. v. Räumer,
Ib. 1816. Geognost. Üntersuchungs-Methode,
Riga 1817, Geognost. Umrisse von Finnland,
Berlin 1821. Z|ir Mineralienkunde, Dorpat
1823. Über d, Lagerstätte d. Goldes u. Platins
im Ural, 1828. Die Lagerstatte d. Diamanten
am Ural, 1880 (Fogg. Ann. XX). Umrisse d.
Felsstructur in Esth- und Lievland (Karsten'»
Arch. 18S0).
Ea|;elliardt, Alexander. — Lieu-
tenant in d. kaiserl. russ. Garde-Artilierie
fOrJ,
geh, 1832, Juni 13 (N.St.), bei Smolensk.
Überd. Einwirk. d. Anilins auf isatin, Brom-
isatin u. Chlorisatin (Bullet, phys. malh Acad.
St. Petersb. XIII, 1855). Überd. Einwirk. d.
Bromanilins u. Chlcranilins auf Isatin ,11). id.)
Über d. Einwirk. d. Chlormetalle auf lodblei
(Ib. XIV, 1856).
EagelhaH , Johann Friedrich
Philipp. — Dr. Phil., von 1829 an Prof.
d. Chemie an d. polytechnischen, Kreis-
Landwirthschafts - und Gewerbschule zu
Nürnberg (NJ,
geb. 1797, Febr. 16, Wildenstein,*
gest. 1837, Juni 9, Nürnberg.
De vera materiae sanguini purpureum colo-
rem imperlientis natura, Gott. 1825 (Gekrönt
von d. medicin. Facuität daselbst). Veihalt.
d. Phosphorsäure zum Ei weiss (Pogg. Ann. IX,
1827). — Übersetzte Dumas' Traite de chimie.
* Bei Crailsheim, Wiartembcrg.
Engelhart, Valentin, s. Engel-
hard.
Cngelmaa, Jan. — Dr. Med., Op-
ziener vaYi's Gemeenen-Landswerken van
Rhynland, en Schout van Spaarendam. Mit-
glied d. Maatschappy in Haarleni (Verhandl.
Manisch. Haar lern. XX j,
geb. 1710 etwa,
gest. 178-2, Febr. 21, . . .
Hei regt gebruyk dör natuur beschouwingen
in een verhandeling over de sneewfiguren,
Haarlem 1 747, Proeweu over de aart der wer-
king van de Electriciteit (Verhandl. Maatsch.
Haarlem I, 1755). Beanlwoording eener Vraa-
ge, of, in de ouderstellinge, dat de geheelde
Weltruimte med Stoffe vervuld is, eene bewee-
ginge zoade mogelyk ryn (Ib II, 1755). Waar-
neemingen van de compas-naald voor d. J. 1 770
— 7« (Ib. XV). Weerkundige Waarneemingen
gedaan le Spaarendam 1779 (Verhdl. van de
Correspondentle Soc. in's Hage, Dl. I).
Caseoitrdai, G n s t a r v o n. — Münz-
wardein, Rath im ßergcollegium und Milgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm; zuletzt
privatisirend auf seinem Gute Ürä in Üp-
land (Vet. Acad. Handl. 1814;,
geb. 1738, Aug. 1, Lund,
gest. 1813, Aug. 12, üpsala.
Oratio om mineralogiens hinder och främsteg
i sednare ären, Stockh. 1774. Beskrifning pA
ett mineralogiskl ficklaboratorium och i syn-
nerhet nyttan af blasröret, Ib. 1773 (früher
englisch, Lond. 1785). Laboratorium chenii-
Gum, Ib. 1781—84. — Beskrifn. pä portativa
chemlska ugnar (Vet. Acad Handl. 1772). För-
sök pä ett nativt alcali minerale frän China, der
kailadt Kien (Ib. id.). Försök päPoun-xa
eller nativ borax frän China (Ib. id.). (jm ma-
gnesia nigra euer Brünsten Ib. 1774). .\n-
märkn. vid alun-tlllverkningen (Ib, id.). För-
sök pä en naturlig Flos Zinci ifrän China (ib.
1775). Om nyttan af hepar sulphuris uti me-
taliurgien (Ib. id.). Beskrifn. pa Pakfong, en
chinesiskt hvit metall (Ib. 1770). Försök med
Luna Cornea etc. (Ih 17S3). Sältatl med fördel
skilja tenn och quicksilfver ifrän hvarandra
utur gamma! spegel-foliering (Ib. 4788). An-
märkn. vid terra skedninsen eller nederslaget
(Ib. 1800). Om Athanor (Ib. 1804).
Engeström, Jons Albin. — Dr.
Phil, (1808), Docent d. Mathematik u. Astro-
nomie an d. Üniv, zü Lund (1 8 I 0), Adjunct
d. Chemie (1811) und Prof. d. Physik und
Chemie daselbst (1812). Dr. Theol. hono-
rarius seit 1830 (Or),
geb. 1787, März 29, Blekingen,
gest. 1846, Juli 17, Lund.
Scripta academica : De media refraclione astro-
nomica, 1808 ; De corporum simpliciorum du-
bia simplicitate, 1811; De ratione arsenici in
corpore venenato eApioraiidl, 1814; De redu-
etione metallorum per metaiia in colutionibus
salinis concitata.
671
Englefield
Erard.
672
Englefield, Sir Henry C ha ries. —
iJaronef, zu Wliite Kiiiglits bei Readifii,^ re-
sidirend. Mi(gl. d. Roy. Society (DCy,
geb. 1732 etwa,
gest. <82 2, März %\, London.
Tasbles of tbe apparent places of tbe Comet in
Ifffti, whose retiirn is e\[>et'l.ed in fTS«, with
a rtew method of usiag tlie reticule rhornbaid,
Lond. 1788. On Ihe deterriHaation of the orbit
of comets, accordinii tn llie methods of Father
Boscovich and De la Place etc. Ib. 4793. On
the Variation of tig^ht in the slar Algol (Phil.
Tr. 1794). Ontheeffectofsoundonthcbafome-
ter (Nicholson'» Journ. 1802, Gilb. Ana. XIV).
Kxperimentson the Separation oflight and heat
by refraction (Ib. 1802, Gilb. Ann. XII). Ac-
count of a cheap and .simple portable baro-
ineter (Ib. XIV, 1806, Gilb. Ann, XXXVIII).
Method of ajusting a tran.sit instruinent etc.
(Ib. XVI, 1807). A new transit instrument
(TiUoch, Phil. Mag. XLIII, 1S14). Rules for al-
gebraic multiplications (Ib. XLV, 1815).
Ent, George. — Dr. Med., pract. Arzt
und spater Präsident des College of Phy-
sicians in London. Mitgl. d. Roy. Society
(Abr. XIIi; (BDJ,
geb. 1604, Nov. 6, Sandwich, Kent,
gest. 1689, Oct. 13, London.
Seine Opera physico-niedica etc. 'Lugd. Bat.
1687) enthalten, acsser Medicinischeiu, unter
Anderem : Digressio I : An niotus sit causa ca-
loris ; Digr. II: De attraciione ; Üigr. III: De
iluvii et letluxu niaris; Digr. IV: De caloris
aeslivi hibernique frigoris causa.
d'Entrecasteaux , Joseph .\n-
loine Bruni. — Conlre-Admiral in der
französ. Flotte; war 1787 Gouvernein* von
Isle de France und Bourbon, und erhielt
179 < von der Regierung den .Auftrag La
Perouse aufzusuchen, durch welche Ex-
pedition der Zweck zwar nicht erreicht,
aber Viel an wissenscliaftl. Resultaten ge-
wonnen wurde (BSJ (BN),
geb. 4739, Aix,*
ge«t. 1793, Juli 20, bei Java.**
Voyage ä la recherche de La Perouse, redige
par Mr. de Rössel (Par. 1808), 2 vol. 4** avec
atlas in folio (40planch ), redigö par Mr. Beau-
tempa-Beaupre , ing^nieur-geographe de l'ex-
pedition. — Über d. inagnct. Beobb. auf dieser
Reise s. Güb. Ann. XXX, 1808. Siehe auch
V. Zach's Monall. Corr. II, XIX, XXII u. XXIII.
♦ geb. 1740, . . . (Z?e.V).
** Auf der Reise^ am Scorbut.
Entzel (Encelius) , Christoph. —
Erst Rector zu Tangermünde, dann Pfarrer
zu Osterhausen. Freund von M e I a n c li-
Ihon (Beckmanns Beiträge, IV, 3i2y.
Nach Anderen ein pract. Arzt (J)y
geb Saalfeld,
gest. 158 3, März 15, ♦
De re metallica h. e. De origine, varietate et
natura corporum nietallicorum, lapidum etc.
Libr, HI. Francof. 1531, 1577 (Auch deutsch,
Ib. 1698).
* Joch er, der einen Arzt Christoph Encelius
-.-.nd ciacn Tai-tov Christoph K n z e l i n s (Eutzelt)
hat, giebl dieses Datum bei Letzterem und die Schrift
bei Erstcrem.
Epikuros. — Hielt in einem Garten
bei Athen eine r)hilosophische Schule (B)
(BN),
geb. 3 42 (vor Chr.). Gargetlus, b. Athen,
gest. 210 (vor Chr.)
Wegen seiner Lehre von den Atomen und dem
leeren Raum noch yAuveilen in physikal. Schrif-
ten genannt.
Epp, Franz Xaver. — Jesuit, Prof.
d. Theologie erst zu Dillingon, dann am
Lyceo zu München, darauf geistlicher Rath
und 1783 Pfarrer zum Heil. Geist daselbst
geb. 1733, Dec. 8, Schongau, Baiern,
gest. 1789, Dec. 25, München.
Positiones ex universa phiiosophia selectae,
Wonach. 1 771 . Probleujata electrica etc. 1 773.
AbhaiKÜ. von d Zusanmierdegung d. Thcile in
d. Körpern und dem Anhange d. tlüss. .Mate-
rie an soliilo (Abb. Bayr Acad. IV, 1775). Abb.
von d. Magnetismus der natürlich. Flektrici-
tat, Miinch, 1777 .Systemat Beschreib einer
Sonnenfinsteriüss. O.Juni 1778, Ib. 1778. "Über
d. Wetterbeobachtung, Ib. 1780. Meleorolog.
Ephemeriden aufd. J. 1781, Erst. Jahrg. 17Sa.
Epps, James. — Hüifssecreliir der
nsironom. Gesellschaft in London, zuletzt
Superintendent der Privatsternwarte des
Viw Lee in Hartwell (MAS.W),
geb. 1773, Kent,
gest. 1839, Aug. 10, Ilartwell.
Gorrecttide-tables for the year 1834 etc Lond.
1833. Tables of corrections for the azimuthal
deviation of a transit instrument (Mem. Astr.
Soc. IV, 1831). Tables of corrections for the
inclination of the axis of a transit Instrument
;lb. id.). On the rates of Chronometers (Ib. VI,
1833). On reducing observations made with
the annular micrometer (Ib. IX, 1836). Com-
parisons of Ihe dilferences of longitnde between
the observatories of Greenwich and Cambridge
etc. (Ib. XI, 1840).
Erard, Jean. — Ingenieur (A),
geb. 1566, Juni 8, Bar-le-Duc,
gest. 1623, Juni 18,
La fortification demontröe et reduite en art,
Paris 160 4 (Das erste französ. Werk, welches
die Fortification systematisch behandelt) . Gl^o-
mötrie g6n6rale et pretique, Ib. 1619.
673
Erasmus
Erdmann.
674
Erasmns, Johann Georg. — Nürn-
bergscher Baubeamler, sogenannter An-
schicker im Bauamle (WNJ (A),
geb. 1659, Sept. 19, Nürnberg,
gest. 1710, März 2 4, Nürnberg.
Kurzer und doch grundriclitiger und deutli-
cher Bericht von den sogenannten fünf Säu-
len, Nürnb. . . .
Erast, Thoraas. — Arzt, Prof. d. iMe-
dicin folgweisc an d. Universitäten zu Hei-
deEberg und Basel (J),
geb. 1523 etwa, .. Auggenen, b. Ba-
denweiler,
gest. 1583, Jan. I, Basel.
De auro potabile, 1578. De theriaca, 4 606. De
occultis pbarmacorum potestatibus, Basileae
1574. De natura, materia, ortu atque usu la-
pldis fabulosi , qui in palatinalu ad Rhenum
reperitur, Ib. 1572. De aslrologiaedivinatione,
Ib. 1580.
Eratosthcnes. — Bibliothekar der
grossen Bibliothek in Alexandden, von Plo-
lemaeus Evergetes dazu berufen (B) (BN)
geb. 276 .. . (vorChr.), Cyrene, Afrika,
gest. 19o ... (vorChr.), (Alexandrien?)*
Erfand das Princip der Gradmessungen, wel-
ches er selbst zuerst in roher Weise zu einer
Hrössenbestimmung der Erdkugel anwandte ;
maass die Schiefe der Ekliptik genauer als seine
Vorgänger; sammelte einen "Fixsternkatalog ;
leiste das Problem von der Verdoppelung des
Würfels ; gab eine Methode, die Primzahlen zu
finden (Sieb des Eratosthenes) . Die Bruch-
stücke seiner Schriften sind am vollständig-
sten gesammelt von Eernhardy: »Eratosthe-
nicacf, Berlin 1822; seine »Gatasterismi« von
J. C. Schaubach (Gott. 1795) u. F. C. Matthiae
(Frankf. 1817) herausgegeben. Siehe auch F.
Wilberg: Das Netz d. allgem. Karten d. Era-
tosthenes und Ptolemaeus, Essen 1835.
* Gab sich selbst, weil er erblindete, den Hungertod.
Erdmann, Johann Friedrich von.
— Dr. Med., folgweise Prof. d. Medicin an
d. Univ. zu Wittenberg (extraordin. 1804,
ordin. 1808), zu Kasan (1810 — 17) und
Dorpat (1818 — 23), dann Medicinal-Ralh
und königl. sUchs. Leibmedicus in Dresden
(1823 — 27) und darauf wieder Prof. in
Dorpat (BN) fM.U) (G. 18.i6j,
geb. 1778, Juli 1 8, Wittenberg,
gest. 1846, Jdu. ^28, Wiesbaden.*
llrum aqua per electricitatem columnae a cel.
Volta inventae in elemenla sua dissolvatur?
Viteb. 1802. Beiträge z. Kenntniss des Innern
von Russland, 2 Thie. Dorpat u. Leipzig 1822
— -26. l.ber d. Wasserzersetzung durch d. Vol-
ta-«che Säule (Gilb. Ann. XI, 1802). Galvan -
elektrische und medicin. Versuche (Ib. XII,
1802). Luftspiegelung in d. russischen Step-
Pogfgendorff, Handwörterbuch.
pen (Ib. LVIII, 1818). Galvanische Versuche,
im Wiener Irrenhause angestellt (Hom's Arch.
f. medicin. Erfahr. VI, 1804). Chera. Unter-
such, d. Wassers im Elton- und Bogda-See
(Scherer's Nord. Ann. I, 1809). Ghem. Unter-
suchung d. Sergiewskischen Mineralwa.ssers
(Scherer, Nord. Blatt. I, ■1817). — Mitarbeiter
an d. Beitrügen zur Naturkunde aus d. Ostsee-
provinzen Russlands, 1820. — Medfcinisches.
* gfb. Juü S, gest. Febr. 10 (iV).
Erdmann, Carl Gotllieb Hein-
rich. — Dr. Phil., Prof. d. Physik, Che-
mie u. Pharraacie an d. Threrarzenei-Schule
in Berlin, aucli zeitweise Lehrer d. Chemie
an d. Artillerie- u. Ingenieurschule, d. All-
gera. Kriegsschule und d. Oberfeuervver-
kersohule, früher Pharmaceut (GB. 18 45;,
geb. 1798, Apr. 4 9; Neu-Strelitz.
Lehrbuch d. Chemie und Pharmacologie für
Aerzte und Thierärztc usw. Berlin 1835. Mit
C. H. Hertwig: Thterijrztl. Receptirkunde u.
Plinrmacopöe, Ib. 48.^6. Über d. Pfeilgift der
Buschmänner (Schweigg. Journ. LXV, 4 832).
Über d Aqua Binelli (Buchner's Repert. XLVl).
Über Darstell, d. Salicins (Ib. LX, 1837).
Erdmann, Otto Linne. — Dr. Phil.,
folgweise Doccnt (1823), ausserordentl.
(1 827) u. ordentl. (1830) Profe.ssor d. Che-
mie on d. Univ. zu Leipzig; ursprünglich
Pharmaceut (M.\l) (CL),
geb. 1804, Apr. 11, Dresden.
Über d. Nickel, Leipz. 1 827. Lehrbuch d. Che-
mie, Ib. 1828, 4. Aufl. 1851. Grundriss der
Waarenkunde, Ib. 1833, 3. Aufl. 1857. Gab
heraus : Journ. für technische u. ökonomische
Chemie, 18 Bde. Leipz. 1828—33 ; desgl. z. Th.
mit Schweigger-Seidel, R. F. Marchand u. G.
Werther : Journ. fürpraktische Chemie, 72 Bde.
Ib. 1834 — 57. — In beiden Journalen viele
Aufsätze von ihm, z. B. . Über Weisskupfer
(I, 1828). Über Bablah (I u. II, 1828). lieber
blauen durch Kupfer gefärbt. Glasfluss (1, 1 828).
Über d. Flamme u. Davy's Sicherheitslampe
(111,1828). Über Plalinirung des Glases (Ib.).
Leber d. Färben d. Wolle mll Berlinerblau (IV.
1829;. Über d. gelbfärbend. Eigenschaften d.
Samens v. Trifolium repens u. pratense (VII,
1830). Analyse d. Schlacken von Freiberger
Schraelzprozessen (XI, 1831). D° einiger Guh-
ren (Ib.). D^ einig. Obsidiane, d. Sphärplillis,
Perlsteins u. Pechsteins (XV, 1832). D» einer
mergelart. Erde v. Zscheppline (XVil, 1833,.
Über Chlorometrie (XVIII, 1833). — Analyse
zweier Raseneisensleine , des Pseudo-Apatits
usw. (V. 18351. Dod. sog. Ghloritspaths (VI,
1835J. Beitr. z. Kenntn. d. Nickels (VII, 1836).
Über sog. künstl. Aepfelsäure (IX, 1836). Am-
moniak im Sassolin (XIII, 1838'. Benzoesäure
im Pferdeharn (Ib.). Über d. Anwend. d. ge-
schmolz. Chlorcalciums bei d organ Analyse
(Ib.). Zusaramensetz. d. Peucedauins (XVI,
1839). Do d. Krümelzuckers (Ib.). Untersuch,
d. Indigo (XIX, 1840; XXII u. XXIV, 1841).
Zusammensetz. d. Chlornickel- u. lodnickel-
i3
675
Erdmann
Erman.
676
Ammoniaks (XIX). Verhalt, d. Asparagins un-
ter höh. Druck (XX, 4 840). Über v. KobeU'«
Verviejfältig. v. Zeichnungen durch Galvanism.
(Ib.). Über d. schwarze Substanz bei Einwirk,
von Schwefelsäure auf Alcohol (XXI, 1840).
Fluor im menschl. Körper (XIX). Über d. Ani-
lin (XX). Zusamniensetz. d. Stearin- u. Mar-
garinsaure usw. (XXV, 1842). Verhalt, d. wein-
säur. Silberoxyds gegen Chlor u. gegen was-
serfreies Ammoniak (Ib.). Über Hämatoxylin
(XXVI. i 842) . Cb. d Entsteh, d. Baldriansäure
aus Indigo (XXVII, <842). Über .laune Indien
u. Euxanthin (XXXIII, 18i4). Über Euxan-
thinsöure (XXXVII, 4846). Verhalt, d. Oxy-
pikrinsäurez. Styphninsäure (XXXVIIl, 4 846).
Analyse und Schwefelgehalt einiger Samen-
Aschen (XXXIX, 4 846). Aschenanalyse (XLI,
4 847). Merkwürd. Structurverändr. d. blei-
halt. Zinns (LII, 4 854). Verhalt, d. Mellith-
säure in höhr. Teraperat. (Ib.). Über d. Atom-
gewichte d. einfach Körper (LV, 4852). Ver-
halt, d. schwefelsaur. Bleioxyds beim Glühen
(LXU, 4854). Aschenbestandtheile d, Viscum
alb. (LXV, 4 85Ö). — Mit C. 0. Lehmann: Über
d. Harnzocker usw. (XIII, 4 838). — Mit B. F.
Marchand: Über d. quantiiat. Bestimmung d.
Stickstoffs in organ. Körpern (XIV, 4 838). Zu-
sammensetz, d. Salicins u. Phloridzins (XV,
4 838). Über d. Atomgewicht d. Kohlenstoffs
(XXIII, 4 844). Liberd. Bild. d. Cyans (XXVI,
4 842). Über d. Atomgew. d. Wasserstoffs u.
d. Calciums (Ib.). Umwand!, d. Zimmtsäure
in Hippursüure im thier. Organismus (Ib.).
Üb. Bild. V. ButtersUure bei d. Gährung (XXiX,
4 843). Atomgewichtd. Calciums (XXXI, 4 844).
D« d. Kupfers, Schwefeis u. Quecksilbers (Ib.).
Dod. Eisens (XXXIII, 4 844). Rechtfertig, ei-
niger AtomgewichtsbesUmraungen (XXXVII,
4 846). Angebl. Sticksfüffgehalt d. Picrotoxins
u. Analyse stickstoffhaltig, Körper (ib.). Mel-
lithsaure (XUII, 4 848). Nachträgl. Bemerkk.
üb. d. Atomgew. d. Calciums (L, 4 850).
Erdmann, Axel. — Lehrer an der
Bergacademie zu Fahlun. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Stockholm fOrJ,'^
geb. 4814, Aug. 4 2, Stockholm.
Undersöknmg af Praseolith och Esmarkit (Vet.
Acad. Handl. 4 84 0). Undersökn. afLeukophan
(Ib. id.). ünder.sökn. afett skapolithartadt Mi-
neral etc. (Ib. 4 842), Lndersökn. af Lerjord-
silicater (Ib. id.). Undersökn. af Uwarowit och
Monradit (Ib. id.]. Öfver Zinkens atomvigt (Ib.
4843). Undersökn. afKeilhauit etc. (Ib. 1844).
Undersökn. af faitspatarlade Mineralierna etc.
(Ib. 1846}. Om de in Sverige förekommande
bergarter, .som föra hornblende eller augit (Ib.
id ). Försök Uli en geognohtisk-mineralogisk
beskrifn, öfver Tunabergs soeken (Ib. 4848).
Danemora jernmalms fält in Upsala lan (Ib.
4 850). UtöJernmalmsfälti Stockholms län be-
skrifvet (Ib. 4 854). Om de jagtagelser öfver
vatlenhöjdens och vindarnes förändringar, som
nyligen bÜfvit vid ätskilliga fyrbäks-stationer
kring Sveriges kuster tillvägabragta etc. (Ib.
4 856), — Kleinere .\ufsatze in : Ofversigt af K.
Vet. Acad. Förhandlingar.
Erdmann, He i n r i ch E d u a rd 0 tt 0.
— Dr. Phil. , Lehrer d. Chemie am königl,
Cadetlen-Corps in Berlin. Sohn von Gar!
Goltlieb Heinrich (Diss.J,
geb. «829, Oct. 4, Berlin.
Diss, de saccbaro iactico et amylaceo, Barol.
4855. .
Erioi (Stjernslr'ähl *), Johann. — Prof.
d. Physik und Astronomie an d. Univ. zu
Dorpat (RN) (A), -
geb. 4 607, ...... StrengnSs, SÖder-
manland,
gest. 4 686, Dec. 22, (Dorpat?),
Achtzehn Disputationen physikai. u. mathe-
mat. Inhalts, z. B. : De theoria solis, 4638; De
astronomiae natura» 4644; Docoolo, 4 642; De
mundo, 4 642; De meteoriSy 46^9 ; De natura
elementorum in genere, 4644; De diebus ca-
nicularibus, 4 644 ; De raetallia, 4646; Dissert.
optica, 4650.
* Nach seiner Adelung im J. 1663,
Erioi (Erichsen), Johann Gottfried.
— Arzt, Stadtpbysicus in Bergen, u. Vor-
steher d. norwegischen Salpelerwerks (W)
(m),
geb Halle od. Grafscb.
Mansfeld,
gest. 4768, Nov. 4, Scbeen, südl. Nor-
wegen.
Om salterne og saltagtige Corpora (Ökonomigke
Magaz. Dl. VII).
Erman % Paul. — Lehrer d. Physik
an d. aligemein. Kriegsschule seit 4 794,
Prof. ord. d. Physik an d. Univ. seit 4 809,
Mitgl. (seit 4 806) und Secrel. (4 8 4 0— 4<)
d. Acad. d. Wiss. in Berlin (S. Gedächtniss-
rede v. Du Bois-Reymonä, Abh. d. Berl.
Acad. 4 853;,
geb. 4 764, Febr. 29, Beriin,
gest. 4 854, Oct. 44, Berlin.
Umrisse zu d. physischen Verbältnissen des
von Oersted entdeckten elektro-chemischen
Magnetismus, Berl. 4824 (Auszug in Gilb. Ann,
LXVII). — Versuch einer Zurückführ. d. man-
nigfalt. Erscheinungen d. elektr. Reizung auf
einen einfachen chemisch-physischen Grund-
.satz (Abhandl. Berl. Acad. 4 84 2—4 3). Über
d. wechselseit. Einfluss v. Elektricitüt u, Wär-
methatigkeit (Ib. 4 84 4—4 5). Bemerkk. über
d. Verhältniss d. unraagnet. Eisens zur tellu-
risch. Polarität (Ib. id.), Wahrnehmungen üb.
d. Blut einig. Mollusken (Ib. 4 84 6—4 7). Vor-
lauf. Bemerkk. über d. durch blosse geometr.
Ungleichheit der Berührungsfltichen erregte
elektr, Spannung (Ib. id., auch Gilb. Ann.
LXIVi. tibere. eigenthüml, reciproke Wirkung
d. z^ei entgegengesetzten elektr. Thätigkeiten
(Ib. 4818—49; auch Ann. chim. phys. XXV,
4 824). über d. aus d, Quellen sich ergebende
Temperatur d. Bodens in d. Gegend v. Berlin
677
Ennan
Emsting^.
678
(Ib. Id.). tjber d. Frage : Ob polarisirte Strah-
len e. Glasfläche durch Absorpt. mehr erwär-
nien als nicht polaristrte (Ib. id.) Über e. ano-
mal scheinenden Erfolg beim Freiwerden d.
latenten Wärme, mit Bezieh, auf d. Thertno-
logie d. Aristoteles (ib. 4 825). Über d. magnet.
Verhältnisse d. Geigend v. Berlin (Ib. 4 888).
Beitrage z. Monographie d. Marekanit, Turma-
lin u- brasil. Topas in Bezug auf Elektricittit
(Ib. 4 889). Über d. mit d. Tiefe wachsende
Temperatur d. Erdschichten, nach Beobb, im
Bohrloch zu Rüdersdorf (Ib. 4 834). Über epop-
tische Figuren d. Arragonits ohne voriäuf. Po-
larisation (Ib. 4 838). Über Erzeug, von Eiek-
troroagoetism. durch blosse Vertheii. d. Pola-
rität in einem unbewegt. Magnet (Ib. id.) Über
d. automatische Undulation d. Nebeokiemen
einiger Bivalven (Ib. 4 833). — Über d. elek-
troskop. Phänomene d. Volta'schen Säule (Gilb.
Ann. VHI, 4804 u. X, 4802). Versuche, phy-
sischen Theorie d. Volta'schen Söule (Ib. XI,
4 808). Über d. Entlad, d. Volta'schen Saule
durch Vermittlung e. beträchtl. Strecke eines
Stroms (Ib. XIV, 4 803). Skeptische Beiträge z.
atmosphär. Elektrometrie (Ib. XV, 4 803). Über
die fünffache Verschiedenheit der Körper In
Rücksicht auf galvanisches Leitungsvermögen
(Ib. XXII> 4806. — Gekrönt vom National-In-
stitoi mit dem von Napoleon ausgesetzt, gal-
van. Preis von 8000 frs ). Überd. trockne Vol-
ta'scbe Säule (mit Mar6c^.aIlx, Ib. id). Über
elektrisch-geographische Polarität, permanente
clektr. Ladung u. magnetisch-chemische Wir-
kungen (Ib. XXVI. 4 807). untersuch, über d.
Gas in d. Schwimmblase d. Fische usw. (Ib.
XXX, 4 808). Überd. gleichzeitige Entstehen
v. mechanisch. Cohärenz u. chemisch. Ver-
wandtsch. (Ib.XXXlI, 4 809). Über Muscular-
Contraction <Ib. XL, 4 84 2). Über einige theo-
ret. Modificatiooen d. Dalton'schen Hygrologie
usw. (Ib. id.). — Merkwürd. magnet. Beob-
achtung (Pogg. Ann. IX, 4 827). On Ihe in-
fluence of friction upon thermo-electricity
(Report. British Associat. f. 4 845).
• Seine Vorfahren , su Mühlhausen im Elsass wohn-
haft , nannten sich Ermendinger, welchen Na-
men der Urgrossvater, der sich in Genf niederliese,
in Ermau verwandelte.
Emiasi) Georg Adolph. — Dr. Phil.,
Prof. extr. an d. Univ. zu Berlin seit 4 839;
einige Jahre auch Lehrer am College fran-
9ais daselbst. Sohn des Vorigen (Or),
geb. 4 806, Mai 4 2, Berlin.
Rationis quae inter volumina corporis ejus-
dem : solidi, liquescentis, liquidi, interoedit,
specimen, Berol. 4 826 (Auch Pogg. Ann. IX).
Reise um die Welt durch Nord-Asien und die
beiden Oceane in d. Jahren 4 828—30, 4. Ab-
theil. 5 Bde. Berl.4 833— 42, 2.Abth.(physikal.
Beobb.) 2 Bde nebst Atlas, Ib. 4 833— 44. Der
Lauf des Obi zwischen Tobolsk u. Obdovstl,
Ib. 4 834. De inclinationis virium magnetica-
rum mensura, Ib. 4 839. Fragraens sur Hero-
dote et la Sibärie, Ib. 4 834. Gab heraus : Ar-
chiv für wissenschaftl. Kunde von Russland,
45 Bde. Ib. 4844—56 (Worin viele meteorol.
u. geogr. Aufsätze von ihm). Briefwechsel zwi-
schen Olbers u. BeiMl, 2 Bde. Leipz. 4 852. —
über d. Temperat. v. Königsberg (Pogg. Ann.
XI, 4827). Ausdehn. d. Meerwassers (Ib. XU.
4 828). Magnet. Beobb. in Russland (Ib. XVI
u. XVII, 4 829). Barometr. Anomalie in Ostsi-
birien (ib. XVll). Ursache d. Stockung im Er-
kalt, flüssig. Legirungen (Ib XX, 4 830). Ge-
stalt d. erdmognet. Linien (Ib. XXI, 4 834).
Mittl. Windricht. in Asien (Ib. XXIII, ^U\).
Bezieh, d. Barometerstandes z. geogr. Länge
u. Breite (Ib. id.). Magnet. Declinat., Inclinat.
u. Intensität v. Berlin (Ib. Id. u. LXVIII, 4 846).
Bodentemp. in Sibirien (Ib. XXVIII, 4 833).
Höhe d. Kasp. Meeres u. einiger Vulcane in
Kamtschatka (Ib. XXXVIII, 1886). Declination
zu Irkutzk u. Einfluss e. Erdbebens darauf
(Ib. XXXIX, 4 836). Aendr. d. spec. Gewichts
d. Meerwassers durch d. Wärme (Ib. XLl,
4 837). Wahrscbeinl. Bahn d. August- u. No-
vember-Asteroiden (Ib. XLVIH, 4839). Me-
teoreisen in Russland (Ib LXI,4 844;. Gesetze
d. Absorpt. d. Lichts in lod- u. Bromdampf
(Ib. LXVlil u. LXIX, 4 846). Über baromelr.
Beobb u Folgerungen daraus (Ib. LXXXVIIl,
4 853). Über d. Salzgehalt d. Meerwassers usw.
(Ib. Gl, 4 857). Mit P.Herter: Mess. d. perma-
nent. Ausdehn. d. Gusseisens usw. (Ib. SOVII,
4 856) . — Über d. Aufstell, eines Inclinalorlums
auf einem SchitTe (Astr. Nachr. XVI, 4 839).
Über Sternschnuppenbeobb. (Ib XVII, 4 840
u. XVIII, 4 844). Vergleich seiner magnet. Be-
obb. mit d Theorie d. Erdmasinetismus von
Gaus« {Ib. XIX, 4 842) Bemerkk. üb. d. Her-
scbel'sche Aktinometerusw. (Ib. XXXV, 4 853).
Noch magnet. Beobb. u. geogr. Ortsbestiram.
daselbst. — On the continuance of magnetical
and meteorological observations (Report Bri-
tL-ih A.<^soc. f. 4 846). On the caiculation of the
Gaussian Conslants for 1829 (Ib i 846— 48).
Ernesti, Johann August. — Dr.
Theol., Rector der Thomasschule in Leipzig
(4 734), dann Prof. folgweise d. alten Lile-
ratur (4 742), Beredsamkeit (4 756) u. Theo-
logie (4 7 59) an d. Univ. daselbst (A) (M),
geb. 4 707, Aug. 4, Tennstädt, Thü-
ringen,
gest. 1784, Sept. 4 4, Leipzig.
Initia doctrinae solidioris ; Pars prima, arilh-
meticaro, geometriam, psychologiam et onto-
iogiam co-mplexa, Lips. 4 734, 7. Edit. 4 783.
— Viel Philologisches u. Theologisches.
Ernsting, Arthur Conrad. — Dr.
Med., erst praCt. Arzt in v Braunschweig,
dann Physicus d. Aemler Sachsenhagen u.
Stadthagen in Kurhessen (MJ (St),
geb. 4 709, ....... Sachsenbagen,
gest. 4 768, Sept. 4 4, Sachsenhagen.
Nucleus totjus medicinaequinquepartilae oder
vollkommener Apothekerschalz, continens:
4)LexiconetDispensatoriumpharmaceuticura,
2) Lexicon practicc-chymicum , 3) Lex. tbeo-
retico-medicum, 4) Lex. chirurgicum, 5) Lex.
theoretico-anatomicum, Heimst. 17 44, neue
Aufl. 4 770. Histor. u. physikal. Beschreib, d.
43*
679
Ertel
Eschenmayer.
680
Steinhuder Meeres (Uintelnscho Anzeig. 1766
u. -1767).
Ertel, Traugott Lebrecht. — Seit
1820 Eigenlhümer des zu München von
Reichenbach gegründeten mathema-
lisch-mechanischen Instituts, in welchem
er auch seine Ausbildung als Mechaniker
erlangt hatte fOrJ fGAV. XXXIV, S. 53 U
geb. 1778, Sept. 29, Forchheim, b. Frei-
berg, Sachsen.
Über die von ihm gelieferten astronom. In-
strumente siehe Astr. Nachr. IX, XIII, XIV,
XVI, XVIII u. XXX. — Später sind auch seine
beiden Söhne, Georg (geb. 4 813, Nov. 29) und
Gustav (geb. 1829, Sept. 13] mit in d. Geschäft
eingetreten.
Ensleben, Johann Christian Po-
lykarp. — Mag. Phil., Prof. d. Physik (ex-
traordin. 177f, ordin. 1773) an d. Univ.
zu Götlingen. Milgl. d. Soc. d. VViss. da-
selbst {Nov. Comm. Soc. Gott. VIli; (MJ,
geb. 1744, Juni 22, Quedlmburg,
^st. 1777, Aug. 19, Göttingen.
Befrachtungen über d. ünvollständigkeit d. Mi-
neralsysteme, Gott. 1768. Anfangsgründe d.
Naturgeschichte, Ib. id., neue Aull, von J. F.
Gmelin, Ib. 1782 u. 91. Anfangsgründe d. Na-
lurlelire, 8*, Ib. 1772, 6. Aull.'von G. C. Lich-
tenberg,'Ib. 1794. Anfangsgründe d. Cheuiie,
Ib. 1775; neue Aull. von J. C. Wiegleb, Ib.
1784 u. 1790. Physikal. Bibliothek, 4 Dde. Ib.
1774—79. Physikal. -chemische Abhandll. 1.
Bd. Ib. 1777. Super pujpura minerali obser-
vntiones chemicae (Nov. Comment. Gott. V,
1 774). Alutninis rosei quod fratres Gravenhor-
stii Brunsvigae parant examen chemicum (Ib.
VI, 1775). Experimenta nonnulla Blackianam
de acre fixo doctrinam spectantia (Ib. VII,
4 776). Lex vulgaris caloris, secundum quam
calor corporum certo temporis intervailo cre-
scere vel decrescere dicitur, ad examen revo-
; dta (Ib. Vin, 1777). Fernere Aufsatze in d.
llannöv. Magazin, Gott, gelehrt. Anzeig. usw.
Eschels-Kroon, Adolph. — Lebte
1 8 Jahre in Ostindien, iheils als Kaufmann,
Üieils als Resident d. holländ.-ostind. Com-
pagnie auf Sumatra (1766 — 77), theils,
nachdem er einige Jahre in Hamburg pri-
vatisirt, als königl. dänischer Agent (17 8 2
— 8 4); zuletzt in Kiel wohnend [MJ,
geb. 17.36, März 9, Niederblum, Insel
Föhr,
gest. 1793, Oct. 18, Kiel.
Beschreib, d. Insel Sumatra etc. Hamb. 1782.
Verschiedene geogr. Aufsätze über d. sundi-
schen u. ostindischen Inseln (Schirach's polit.
Journ. 1781-83;.
Eschenbach, Christian Ehren-
fried. — Dr-. Med., pract. Arzt erst in
Dorpat, dann in Rostock, darauf (1756)
Prof. d. Mathematik und endlich (1766)
Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Rostock,
sowie Stadtphysicus daselbst (M),
geb. 1712, Aug. 21, Rostock,
gest. 1788, Mai 23, Rostock.
Coramentatio de algebrae priraordiis, Rostoch.
1756. Mathematik, 1. Tbl. Ib. 1761. — Viel
Medicinisches, auch (in d. Rostock, gemein-
nütz. Aufsätzen) einiges Meteorologisches.
Eschenbach, Christian Gotthold.
— Dr. Med., von 1785 an Prof. d. Chemie
an d. Univ. zu Leipzig {WS) (M.llJ (N),
geb. 1753, Nov. 2 4, Leipzig,
gest. 1831, Nov. 10, Leipzig.
De extractis vegetabilium Garayanis, Lipsiae
1779. De quibusdam auri calcibus et sahbus
mercurialibus observationes, Ib. 1785. Kunst-
inagazin d. Mechanik u. technisch. Chemie,
Ib. 1802. — Viele Übersetzungen, z. B. Brug-
man's De materia magnetica. De la Metherie's
Thöorie de la terre, etc.
Eschenbach, Ilieronymus Chri-
stoph Wilhelm. — Privatdocent an d.
Univ. Leipzig (178 5) und seit 1791 fnge-
nieur-Capilän im Dienst d. holländ.-ostind.
Compagnie folgweise auf dem Cap, zu Ba-
tavia und Malacca. Bruder d. Vorigen (MJ,
geb. 17 64, März 30, Leipzig,
gest. 1797, März 7, Madras.*
In locum Kaestnerianum de mulliplis angulo-
rum tangentibus, Lips. 1785. Resolutio pro-
blematis geographici, quomodo, si datur ob-
jecti, duobus e locis dissitis visi, distantia su-
perficie teirae, alteriusque loci situs, determi-
nari po.^isit, locis alterius et puncti, in cujus
vertice fuit objectum , positio, Ib. 1788. Be-
schreib, u. Gebrauch d. Funk'schen Erdkör-
pers usw. Berlin 1788. Diss. de serierum re-
versione, formulis analytico-combinatoriis ex-
hibita, Lips. 17 89. — Viele tbersetzungen aus
d. Holländischen 'Werke v, M. Müller, Cuth-
bertson, v. Marura, Deimann etc.) u. Franzö-
sischen (Boscovieli';3 Astronomie) ; auch einige
Abhandl. von F. Bergman aus d. Schwed. ins
Lateinische.
* Als englischer Kik-^sgofang-iMit^r.
Eschenmayer, Carl Adolph von.*
— Dr. Med. , Arzt zu Sulz u. Physicus zu
Kirchheim 1798, darauf Prof. erst (1800)
e.xtraordin. d. Medicin u. Philosophie, dann
(1818) ordin. d. pract. Philosophie; seit
183 6 als Privatmann zu Kirchheim unter
Tcck lebend (ETj (G. 1853;,
geb. 1770, Juli 4, Neuenburg, Wür-
lemberg, **
gest. 1852, Nov. 17, Kirchlieim unter
Teck.
Üi.s<. I'rincipia quaedain (ii^eiplinac naturalis,
inprinii^ chemiiieex mcta])l;ysica tiaturaesub-
stiuenda, 179G. Versuch, die Gesetze magno-
681
Escher
Eschwege.
682
tischer Erscheinungen aus den Sätzen derNa-
tnimetaphysik, mithin a priori, zu erklären,
Tiib. 1798 Betraciitimgen über d. physischen
Weltbau, Heilbronn 1852. — Viel anderweitig
Philosopliisches.
* C a r 1 A u g n s t in ( .V) ; Adam Christoph Au-
gust in [G. ISjJ).
♦♦ geb. 1768, Juli 4 (3^).
Escher, Hans Caspar. — Amtmann
in Küssnacht, Canton Schwyz (ZNG),
geb. nCS, . . . Zürich.
Meteorologische Erörterungen No. 1—21, Zü-
rich 1816 — 20. Einige Nachrichten u. Bemer-
kungen meteorolog. Inhalts, Ib. 1822,
Escher von der Linth, H a n s C o n-
rad. — Anfangs im Fabrikgeschaft seines
Vaters thUtig und dann studirend (in Göt-
tingen) und auf Reisen gebildet , betrat er
n98 die politische Laufbahn, die er indess
1802 wieder verliess, um sich der grossen
Unternehmung (d. Regulirung d. Linthflus-
ses) zuzuwenden, die ihm den Beinamen
»von der Linth« erworben hat. Seit <8<5
Mitgl. d. Züricher Staatsraths (Sein Leben
von Hottinger, Zürich 1852; (MAI),
geb. 1767, Aug. 24, Zürich,
gest. 18 23, März 9, Zürich.
Über Thalbildung (Gilb. Ann. LIII, 1816). Über
d. Verwüstungen im Banienthal (Ib. LX, 1819).
Über die fremdartigen Geschiebe und Fels-
blöcke in verschiedenen Ländern (Ib. LX,
1820). Über das Vorwärtsgehen der Gletscher
(Ib. LXIX, 1821). Geognost. Übersicht d. Al-
pen (Alpina, Bd. I, 1806). Materialien zu e.
Geschichte des Bergbaus in Trachsellauenen
(Ib. Bd. II, 1807). Etwas über ßergschlipfe usw.
(NeuerSammlerf. Bündten.Bd. IV, 180 8). Bei-
träge zur Gebirgskunde der Schweiz (Fröbel
u. Heer's Mittheil, aus d. Gebiete d. theoret.
Erdkunde I. — posthum).
Escher von der Linth , Arnold.
— Sohn des Vorigen. Prof. d. Geologie an
d. Univ. zu Zürich (OrJ,
geb. 1807, Juni 7, Zürich.
Die Abschnitte : Geologie, in den »Gemälden
des Canton Zürich«, Zürich 1838. Erläutr. d.
Ansichten einiger Contact-Verhultnisse zwi-
schen krystallin. Feldspathgesteinen und Kalk
im Berner Oberlande (N. üenkschr. d. allgem.
Schweiz. Gesellsch. III, 1839). Über d. Molas-
segebilde d. östl. Schweiz (Mittheil. d. natur-
forsch. Gesellsch. in Zürich, Hfl. I, 1 8A7). Über
d. Thermalquellen von Pfäfcrs (Ib. Hft. II, 1S48).
Über d. Bildungsweise d. Landzunge von Hür-
den im Zürcher See (Ib. VI, 1852). Analogie
zwisch. d. jetzigen Geröllbildungen u. d. Na-
gelfluh (Verhandl.. d. Versamml. zu Winter-
thur, 1846). Gebirgsprofil von St. Tripsor usw.
(Leonh. u. Bronn's Jahrb. 1841). Eindrücke in
d. Nageltluh-Gesciiieben Hb. id.). Alter d. letz-
ten Alpcnhebung; Eiszeit; Gletscherlheorie
usw. (Ib. 1842). Beiträ-;c z. Kenntn. d. Tyro-
1er u. Bayrischen Alpen (Ib. 1845). Geognost.
Beobb. über einige Gegenden d. Vorarlbergs
(Ib. 1846). Über Sefström's und Böhtlingk's
Theorie skaridinav. Diluvialschrammen (Pogg.
Ann. LVI, 1842). — Karte d. Canton.s Glarus,
18 49. Mit Studer: Geolog. Karle d. Schweiz.
Esohinardij Francesco. — Jesuit,
Lehrer d. Philosophie und Mathematik zu
Perugia, Tivoli und anderen Orten (JJ (BS),
geb. 1623, ... . Rom,
gest. nach 1 699, ... .
Microcosraus physico-mathematicus , Perusa
1658. Dialogus opticus, Romae 1666. Centuria
problematum opticorum , Ib. 1667. Lettere
nelle quäle contengono alcuni discorsi fisico-
matematici, Ib. 1681. De impelu tum solido-
rum, tum fluidorumtractatus duplex, Ib. 1684.
Cursus physico-mathematicus, Ib. 1689. De
horologiohydraulico. Desonopneumaticoetc.
(Schiaro de letlerati, Roma 1672).
Eschmann, Johannes. — Inge-
nieur, Docent d. Astronomie an d. Univ.
zu Zürich, Major im EidgenÖss. General-
Quartiermeisterslabe (OrJ,
geb. 1808, Mai 7, Wädensweil, Cant.
Zürich,
gest. 18B2, Jan. 14, Zürich.
Ergebnisse d. trigonometr. Vermessungen in
d. Schweiz, Zürich 1840. Bruchstücke einer
geometr. Beschreib d. Canlons St. Gallen ;
St. Gallen 184 7. Karte d. Cantons St. Gallen.
Eschscholz, Johann Friedrich.
— Dr. Med., seit 1818 Prof. d. Medicin u.
Direct. d. zoolog. Cabin. d. Univ. zu Dorpat
(RNJ (Jubelfest d. Univ, Dorpat, 1852; (^)i
geb. 1793, Nov. 1 (A. St.), Dorpat,
gest. 1831, Mai 7 (A.St.), Dorpat.
Begleitete als Schififsarzt und Naturforscher den
Capit. Kotrebue auf seinen beiden Weltreisen
in den J. 1815 — 18 und 1823—26. Seine mi-
neralog. Sammlungen auf d. erstoren Reise
sind beschrieben von M. v. Engelhardt in :
Otto V. Kot2ebue'sEntdeckungsrei.«;e usw. Wei-
mar 1821, und in Oken's Isis 1819. — Über d.
Koralleninseln (N. inländ. Blatt. 1818). Araeo-
nietr. Beobb. (Kotzebue's Reise» Bd. 111). —
Viel Zoologisches.
Esch^ü^ege, Wilhelm Lud Vvigvon.
— War 1800 ßergamls-Assessor zu Rie-
gelsdorf in Hessen, 1803 Direct. d. Eisen-
hütten in Portugal und 1 805 Artillerie-Ca-
pilUn daselbst, ging darauf 1809 nach Bra-
silien, wo er, im Dienst des Kaisers Dom
Pedro, zuletzt (1821) Oberst, General-
direct. d. brasilian. Goldbeigwerke u. Di-
rect. d. kais. Mineralienkabinets zu Janeiro
ward, meistens in Villa Hicca wohnend.
Später (18 2 4) Oberberghauptmann von Por-
tugal und Geuie-Oberst, bis 18:10, wo er,
von Don Miguel vertrieben, nach Deutsch-
683
Etmarch
Esper.
684
land zurückkehrte und 1 83 S ein (erfolgloses)
Aclien-Üntemehmen auf die Goldwäsche-
reien in der Eder (in Hessen) gründete ; 1 8 3 4
von Don Pedro wieder nach Portugal be-
rufen und in sein* früheren Stellen einge-
setzt, stieg er bis zum General-Lieutenant,
als welcher er 1850 in den Ruhestand trat
und abermals nach Deutschland ging, indess
noch 1852 den Titel eines Feldmarschall-
Lieutenants erhielt fM. II) (OrJ,
geb. 1777, Nov. 15, Aue b. Eschwege,
Hessen,
gest. <856, Febr. 1, Wolfsanger, bei
Cassel.
Journal von Brasilien oder vermischte Nachr.
aus Brasilien usw. 2 Hfte. Weimar 4 818 — 4 9.
Nachrichten aas Portugal u. dessen Colonien,
raineralog. u. bergmänn. Inhalts, herausgeg.
von J. C. L. Zincken, Braunschw. 4 820. Geo-
gnost. Gemälde v. Brasilien u. wahrscheinl.
Muttergestein d. Diamanten, Weimar 1822.
Piato brasiliensis oder Brasiliens Gold-, Dia-
manten- und anderer MineraHen-Reichthum,
Berlin 1833. — Vorkomm. d. elast. Sandsteins
in Brasilien (Gilb. Ann. LVHI, 1818). Physi-
kal. u. bergmänn. Nachrichten aus Brasilien
(Ib. LIX, 1818). Über einige merkw. brasil.
Gebirgsformationeo (Ib. LXV, 1820). Über d.
Hippuriten in d, Umgegend v. Lissabon (Kar-
sten'» Arch. IV, 1832). Geognost Übersicht d.
Umgegend v. Lissabon (Ib. V, 1832). Geognost.
Verhältn, d. Gegend von Porto usw. (Ib. VI,
1833). Bemerkk. über d. Bergbau u. d. Hüt-
tenbetrieb in Portugal (Ib. VIII, 1885). Über
d. Goldwäschereien in d. Eder (Leonhard u.
Bronn'B Jahrb. 1833). Aufsätze in K.E.v.Moll's
Neu. Jahrb. u. d. Geogr. Ephemeriden.
Esmaroh (Esmark), Jens. — Nach-
dem er von M9\ — 97 metallurg. Reisen
in Sachsen, Böhmen, Ungarn u. Sieben-
bürgen gemacht, Ober-Bergamts-Assessor,
dann 1802 Lector d. Mineralogie u. Phy-
sik am Bergseminar zu Kongsberg u. end-
lich 1814 Prof. d. Bergwissenschaften an
d. Univ. zu Christiania (E),
geb. 1763, Dec. 31, Houlberg, Stift
Aarhuus,*
gest. 1839, Jan. 26, Christiania.
Noget om Lysstraalernes Braeking och Ob-
jecternes Afmaling paa Nethinden i Oejet,
Kbh. 1788. Kurze Beschreib, einer mineralog.
Reise durch Ungarn, Siebenbürgen u. d. Ban-
nat, Freib. 1797 (Auch N. bergmänn. Journ, 1).
Reise fra Christiania til Trondhjem etc. Chri-
stiania 1 829. Geognost. Oplysningom de Kongs-
bergske Ertsfjelde (Skandinav. Museum 4800).
Mineralog. -geognost. Oversigt af Ringerige
(Norsk. topograph. Journ. 1800). Description
of a new Tellurium (Transact. Geol. Soc. III).
Et lldmeleor (Magaz. f. Naturvid. I). Middel-
ll.vometerstand og Middeltemperatur f. Chri-
stiania 4816— M (Ib. III). Om Norit-Forroa-
tioneo (Ib. id.). Bidrag til for Jordklodes Hi-
storie (Ib. id.).— Seine Beobb. üb. d. Schnee-
grönze in Norwegen (Gilb. Ann. XLI, 1842).
Meteorol. Beobb. (Astr. Nachr. I, 1823).
• geb. 1762, Deo. 31 (Vet, Acod. SatM. 18S8).
Esaiarohy Lauritz. — Bruder von
Jens. Erst Landmesser (1797), spSterCbef
d. Landwesens-Comptoir für Jötlaad und
Laiand, zuletzt (seit 1819) Mitgl. d. königl.
Landmesser-£x3n)iaatiotiS"Comroissionf£'^,
geb. i 7 6 5, Mai 1 5, Houlberg, Stift Aar-
huus,
gest
Hist. Eflerretningen om Sandflugten in Norre-
Jylland, Kbh. 1817. Mit H. Ch. Oersted: Be-
retriing om en Ündersögelse over Bornholms
Mineralrige, utfört 1818 etc., Ib. 1819. Beret-
ning om en ündersögelse over Sarome, utfört
1819 etc , Ib. 1820.
Esmark, Hans Morten Tbrane.
— Sohn von Jens. Pfarrer zu Ramnäs (Jarls-
berg), Norwegen fOrJ,
geb. 1801, . . . Kongsberg.
Über seine mineralog. Tbätigkeit siehe Po^.
Ann. LXXVIII (1849) S. 413 u. LXXXVIII
(1853) S. 162.
Esper, Johann Friedrich. — Erst
Hauslehrer, dann (1760) Adjunct seines
Vaters, Pfarrers zu Frauenaurach , darauf
(17 63) Pfarrer zu ültenreuth und seil 1779
Superintendent und Inspeclor d. Kirchen
und Schulen zu Wunsiedel (Af),
geb. 1732, Oct. 6, Drossenfeld,imBai-
reuthischen,
gest. 1781, Juh < 8, Wunsiedel.
Anweisung, den Laufeines Cometemind an-
deren Gestirns ohne astronom. Instromente
und matbemat. Rechnungen zu beobachten,
Erlang. 1770. Ausführl. Nachricht von neu
entdeckten Zoolithen unbekannter vierfüssiger
Thiere usw. fol., Nürnb. 1774 (Auch französ.
von J. F. Isenflamm, Ib. 1774). Vom Durch-
gänge d. Venus durch d. Sonne (Frank. Samm-
lungen, 1761). Vond. sog. grünen Holzsteinen
bei Adelsdorf (Ib. 1767). Von d. Original d.
kugelförm. Körner in vitriolhaltig. Schiefern
(Naturforscher, No. 6). Beschreib, d. Klau-
steiner Höhlen imBayrouthischen (Vermischte
Beitr. z. physik. Erdbeschreib. Bd. V). Reise
zu d. Gailenreuther Osteolilhenhöhlen usw.
(Schrift, d. Gesellsch. naturf. Freunde in Berl.
V, 1784; auch Frank. Arch. 1790, Bd. I. u. Ilj.
Esper, Eugen Johann Christoph.
— Prof. (extraord. 178i, ord. 1800) d.
Naturgeschichte an d. Univ. zu Erlangen,
auch seit 1805 Direct. d. Naturalien-Ca-
biiiets daselbst (M. II J (FE),
> geb. 1742, Juni 2, Wunsiedel,
gest. 1810, Juli 27, Erlangen.
685
Espinofla
Ettingshansen.
686
Oryctographiae Erlangeasis specimina quae-
dam inprimisSpongiarum petrefactarura (Nov.
Act. Acad. Nat; Cur. VIII). Lehrbuch d. Mi-
neralogie usw. Erlangen 1810. — Viel Natur-
historisches, besonders Zoologisches.
Espinosa (Espinosa y Teile de Por-
lugal), Don Jose de. — Admiral in der
spanischen Marine, in der er seit n78 ge-
dient. Direct. d. Deposit© hidrografico in
Madrid seit der Gründung dieses Instituts
ums Jahr 1798. Hielt sich im Auftrage d.
Begierung, nautischer Zwecke wegen, von
1807— U in England auf fÄA^; (Navar-
rete, OpüfcL üj {v.Zach, Corr. astr. XlllJ,
geb. 4763, März .., Sevilla,
gest. 4815, Sept. 6, Madrid.
Memorias »obre las observaclonas astronomi-
tas becbas por los navegantes espanoles eo
distintos iugares del globo etc. 2 vol. 4*, Ma-
drid 4 809 (Darin anter anderem die gemein-
schaftlich mit F. BaT£i4 [siehe Diesen] ange-
ftteUten Schall versuche). — X. b«gle{tete Ma<
laipina auf seiner Reise um die Weit in den
J. 4 789—94 und machte viele Beobb, u. Pen-
delmessungea auf derselben (siehe v. Zaeh'B
monatl. Corr. IV, V u. XXV, auch Oltmaim*
in Crell**! Journ. IV). — Viele Seekarten, z. B.
von d. Südsee (6 Blatt), d. Antillen, d. Golf v.
Mexico, d. atlant. Meer.
Espy, J a m e s P . . . — Esquire in Phi-
ladelphia, später (ums Jahr 4843) beim
Rriegsdepartement in Washington ange-
stellt (OrJ,
geb. 4785, Mai 9, . , .
Philosophy of Storms, Lond, 4844. On Storms
(Brit. As80C. Report f. 4840. On the four daily
flüctuations of the barometer (Ib. id.). Report
on Meteorology (Sillim. Journ. Neue Scr. I.
4846 et XIII, 4 852).
Ssselbaoh, Ernst. — Dr. Phil., bis>
her privatisirend in Schleswig, Kiel, Ber-
lin u. a. 0. fOrJ,
geb, 4 832, Sept. 42, Schleswig.
Eine W^IIenmessung im Spectrum jenseits des
Violetts ; über d. Anwend. d. Talbot'schen Li-
nien z. Mess. optisch. Constanten; Mess. d.
Brechungsexponenten d. ordentl. Strahls im
Quarz (Pogg. Ann. XCVIII, 4 356).
Estaa^I, s. Stansel.
i:storh4zy, Gari, Graf. -— Bischof
von Erlau in Ungarn (LBJ^
geh
gest. 4799, März 4 6, Erlau.
Errichtete zu Erlau auf seine Kosten eine Stern-
warte, auf welcher der Geistliche u. nachma-
lige Stadtpfarrer Vadaraasy beobachtete (S.
Bode'B Jahrb. 4 780, 4 783 u. Suppl. III, auch
HelVa Epbemeriden).
Estner, Franz Joseph Anton. —
Abbe in Wien {M.lljy
geb. 4 739, Juni 7, Schillingsfürst, Ho-
henlohe,
gest. 4 803, (Wien?).
Freimüth. Gedanken über Hrn. InspectorsA. G.
Werner Verbesserungen in d. Mineralogie usw.
Wien 4 790. Versuf-h einer Mineralogie für An-
fänger u. Liebhaber usw. 2 Bde. Ib. 4 794— 97.
d'fitienne, Jean. — Ingenieur in d.
franz. Armee {4 7 43 — 6 1 ), dann in Schaum-
burg-Lippe'sche Dienste tretend, worin er
4765 Major und 4 785 Oberstlieutenant d.
Artillerie u. d. Ingenieur-Corps wurde (MJ,
geb. 4 725, März 24, Cernay,Norraand.,
gest. 4 798, Jan. 22, (Bückeburg?).
Traitö des Mines etc. Münster 4 779 (Auch
deutsch, Ib. 4 779). M6m. sur !a döcouverte
d'un ciment imp6n6trable k leau, Paris 4 782.
— Erbauer d. Festung Wilhelmstein im Stein-
huder Meer.
EttSng^sliailseil} Andreas von. —
Dr. Phil. u. Med., k. k. Regierungsrath, , or-
dentl. Prof. d. Physik u. Direct. d. physi-
kal. Instituts d. üniv. zu Wien, früher Prof.
d. höhern Mechanik an d. k. Genie-Aca-
demie u. d. Mathematik an d. üniv. iMitgl.
(von 4 847 — 50 auch Secretär) d. Acad. d.
Wiss. daselbst fWAJ,
geb. 4796, Nov. 25, Heidelberg.
Die combinatorische Analysis usw. Wien 4 826.
Vorlesungen über d. höhr. Mathematik, «Bde.
Ib. 4 827, Anfangsgründe d. Physik, Ib. 4844,
S. Aufl. 4 845. Mit A. Sanmgartner: Dessen Na-
turlehre, 6. Aufl. 4 839 u. 7. Aufl. 4 842. Gab her-
aus mit A. Banmgartaer : Zeitschr. für Pfaysiku.
Mathematik, X Bde., Wien 4826— 32; darin vou
ihm : über d. Formeln für d. Potenzen d. Sinug
u. Cosinus usw. (I, 4 826). Über d. Gebrauch d.
Methode d. unbestimmt. Go^fficienten bei Eot-
wlckl. d. Potenz d. Cosinus usw. (Ib. id.). Auf-
lös, eines Systems mehr. Gleichungen (V, 4 829).
AufHis. zweier arithmet. Aufgaben (Ib.). Be-
stimm, d. Vergrösserungsverhältn. d. Mikro-
skope (Ib.). Entwickl. d. Gleichungen zwisch.
d. Kanten d. Gestalten d. tessular. Krystall-
syst. (Ib.). Entwickl. zusammengesetzt. Kry-
stallgestalten (VI, 1829). Über Gauss' Methode
z. näherungsweisen Berechn. bestimmt. Inte-
grale (VII, 4 839). Beweis d. Sturm'schen Re-
gel z. Bestimm, gewiss. Wurzeln d. Gleichun-
gen (Ib.). Über d. ebenen Curveo, die ihren
Evoluten ähnl. sind (IX, 1834)..— CsLuchfB
Methode z. Bestimm, d. Intensit. d. reflecUrt.
u. gebrochn. Lichts (Pogg. Ann. L. 1840). Sur
les ^quations diff^rentielles des ondulations
lumineuses dans les milieux isophanes (Compt.
rend. XXIV, 1 847). Über d. Einriebt, u. d. Ge-
brauch seiner magneto-elektr. Maschine (Be-
richt üb. d. Naturforscher- Versamml. zu Prag,
4 837). — Über d. DifTeientialgleichungen d.
LichtschwiiJgg. (Sitzungsber. d. Vv'iener Acad.
I, 4 848). Directe u. strenge Ableit. d. Taylor'-
gchen Formel (Ib. id.). Über einen Satz von
687
Ettling
Euklidea.
688
Green, das elektr. Potential betreffend (Ib. id.).
Beitr. z. Beweis d. Lehrsatzes vom Paralie-
logr. d. Kräfte (Ib. II, 1849). Zur Nachweis, d.
Existenz d. Wurzeln algebr. Gleichungen (Ib.
V, 4 850). Beitr. z. Integral, irrationaler Diffe-
rentialformeln (Ib. id.). Über einige Eigen-
schaften d. Flachen, die zur Construct. d. ima-
ginär, wurzeln d. Gleichungen dienen (Ib. id.) .
Bemerkk. zuPetzval's Aufsatz : Über e. allgem.
Princip d. Undulationslehre (Ib. VIII u. IX,
1852). Über d. neur. Formeln für das an ein-
fach brechend. Mitteln reflectirte u. gebro-
chene Licht (Ib. XVIII, 1855).
Ettling;, Carl Jacob. — Dr. Phil.,
Prof. extr. d. Mineralogie an d. Univ. zu
Giesseii seit 18 49 und Lehrer d. Natur-
wissenschaften an d. Realschule daselbst
seit 1837 (OrJ (G.{S^6J,
geb. 1806, Apr. 15, Rüsselsheim a.M.,
bei Mainz,
gesl. 1856, Juni 2i, Giessen.
Analyse eines essigsaur. Kupfer-Kalks (Lieb-
Ann. I, 1832). Beitr. z. Kenntn. d. Bienen-
wachses (Ib. II, 1832). Analyse d. valerian-
saur. Baryts u. Silbers (Ib. VI, 1833). Analyse
d. Kreosots (Ib. id.). Über d. Kohlensäu're-
äther (Ib. XIX, 1837). Über d. äther. Oel d.
Spiraea ulmaria u. dess. Verbindd. (Ib. XXIX,
1839). Über d. salicylige Säure (Ib. XXXV,
1841). Untersuch, des bei Giessen vorkom-
mend. Braunsteins (Ib. XLIII, 184 3). Destil-
lationsproducte d. salicyligsaur. u. benzoe-
saur. Kupferoxyds (Ib. LIII, 1845). Beschreib,
einer Gaspipette (Ib.id ). Über eine neue Zwil-
lingsbild, d. Glimmers (Ib. LXXXII , 1852).
Untersuch, einiger rhomboedr. Carbonspäthe
(Ib. XCIX, 1856).
EttmüUer, Michael. — Dr. Med.;
nach Sjahr. Reisen in Italien, Frankreich,
England u. Holland, 1G76 Assessor d. nie-
dicin. FacuUät u. 1681 Prof. d. Botanik,
Chirurgie u. Anatomie an d. Univ. zu Leip-
zig. Mitgl. d. Leopold. Academie fj) (ANC),
geb. 1644, Mai 26, Leipzig,
gest. 1683, März 9, Leipzig.
Collegium pharmaceuticum. Chemia rationa-
hs ac experimentalis curiosa (ed. a J. Ch. Aüs-
feld) , Leid. 1684. Pyrotechnia rationalis (in
Operib. omn. cur. G. Franck) , Francof. 1688.
Collegium chymicum habitum ann. 1671 (in
Operib. omn. cur. fil. M. E. Ettmüller) , Ib.
1708. Tentamina chymica, Ib. 1708. — Viel
Medicinisches.
Eitmfiller, Michael Ernst. — Dr.
Med. , Prof. successive extr. d. Medicin
(1702), d. Anatomie u. Chirurgie (1706),
ord. d. Physiologie (1719) u. d. Pathologie
{1724) an d. Univ. zu Leipzig. Sohn des
Vorigen. Mitgl. d. Leopold. Academie (J),
geb. 1673, Aug. 26, Leipzig,
gest. 1732, Sept. 25, Leipzig.
Diss. de maculis in sole visis. 'Gab heraus die
Opera omnia seines Vaters, PYancof. 1708. -
Viel Medicinisches.
Etzlanb, E r h a r L — Compassmacher
in Nürnberg (WNj,
geb [Nürnberg,
gest. 1546 etwa, . . . Nürnberg.
Verfertigte, ausser mehren andern Landkarten,
eine von Deutschland, genauer als bis dahin
vorhanden.
Eudoxos , aus Knidos in Doris. —
Griechischer Astronom zu Pia tos Zeiten,
um 370 vor Christ, lebend (B) (BN) (Arb),
Ist angeblich Urheber desjenigen Weltsy-
stems, welches die Planeten mittelst einander
umschliessender, durchsichtiger starrer Hohl-
kugeln herumführen lässt. Soli die ersten Him-
melsgloben verfertigt, auch eine Katoptrik ge-
schrieben haben. Seine Werke sind nicht auf
uns gekommen.
Eugenios Bulgaris. — Griechi-
scher Prälat, Lehrer der Philosophie folg-
weise an den Collegien auf Corfu, zu Co-
zane, Janina, am Berge Alhos und zu Con-
slanlinopel; hielt sich von 17 67 an einige
Jahre in Leipzig auf, ward später (1775)
von der Kaiserin Katherina II. zum Erz-
bischof von Slavinien u. Cberson erhoben,
entsagte aber 1779 dieser Würde ii. lebte
als Privatmann in St. Petersburg (B) (BN),
geb. 1716, .. . Corfu,
gest. 1806, ... St. Petersburg.
Schrieb : Elemente d. Naturphilosophie, Wien
1804. Vergleichende Übersicht der drei Sy-
steme der Astronomie. Übersetzte ins Grie-
chische : Segner's Elemente der Mathematik,
1763, Whiston's Elements of geometry u. ei-
nige ähnl. Werke.
Eukiides. — Wo er geboren, ob in
Sicilien oder in Alexandrien, ist ungewiss,
nur sicher, das.s er zu Athen unter Plato
studirte und später, um 3 00 vor Christ.,
eine mathematische Schule zu Alexandrien
hielt* (Bj (BN) (Mt),
Vater d. Geometrie durch seine «Elemente«,
von denen fünfzehn Bücher auf uns gekom-
men und häufig herausgegeben sind, deren
beide letzten indess dem Hypsikles, einem an-
deren alexandrinischen Mathematiker, zuge-
schrieben werden. — Es giebt auch unter sei-
nem Namen eine »Optik und Kaloptrik«, die
Einige zwar nicht für sein Werk halten wol-
len, deren Fehler Andere aber dem Heraus-
geber, Theon von Alexandrien, zur Last legen
(Siehe Wüde, Geschichte d. Optik, 1,11). Seine
sämmtl. Werke sind edirt von David Gregory,
Oxford 1703, und von F. Peyrard, 3 vol. 4<>,
Paris 1814—18.
* Darf nicht verwechselt werden mit Eukiides aus
Mejara, einem Philosophen, der ein Jahrhundert
früher lebte.
689
Euler
Euler.
690
Ettler, Paul. — Pfarrer erst zu St. Ja-
cob, dann(n08) zu Riechen (beides Dörfer
unweit Basel). Vater von Leonhard (Or),
geb
gest. n45, März 13, Riechen.*
Unter den Auspicien von Jacob Bemoulli: De
rationibus et proportioiiibus, 4**, Basil. 1688.
* gest. März 1 (A.St.?) {LSLS),
Euler, Leonhard. — Sludirte in
Ba.sel erst Theologie, dann Mathematik u.
Physik, sowie endlich, da er 17 25 einen
Huf als Prof. d. Physiologie nach Peters-
burg bekam, auchMedicin; ging 17 27 nach
Petersburg und zwar als acad. Adjunct d.
höhr. Mathematik, ward daselbst 173 0 Prof.
d. theoret. u. experiment. Physik, u. 1733
d. höhr. Mathematik. 1741 als Prof. d. Ma-
thematik nach Berlin berufen u, daselbst
17 44 zum Direct. d. math. Klasse d. Acad.
d. Wiss. ernannt, blieb er in dieser Stel-
lung bis 17 66, wo er als Mitgl. d. Acad.
nach Petersburg zurückkehrte. Auswärt.
Mitgl. d. Pariser Acad. Erblindete 1735 auf
einem und n66 auf beiden Augen (Sein
Eloge par N. Fuss, 178 3J (MJ,
geb. 1707, Apr. \b (N.St.), Basel,
gest. 1783, Sept. 7 (A.St.), St. Peters-
burg.
Diss. physica de sono, Basil. 1727. Tentamen
novao theoriae musicae etc. 4*^, Petrop. 1729,
1734, 1739. Mechanica, sive motus scientia
analytice exposlta, 2 vol. 4*. Ib. 1736, 1742.
Kinleit. in d. Arithmetik, 2 Bde. 8^ Ib. 1738.
Methodus inveniendi lineas curvas maximi mi-
nimive proprietate gaudentes, seu solutio pro-
blematis isoperimetrici etc. Lausanne 1741,
1744. Theoria motuum planetarum et come-
larum etc. 4*, Berol. 1744 (Deutsch v. Pacassi,
Wien 1781). Beantwort. verschiedn. Fragen
über d. Beschaffenheit, Bewegung u. Wirk. d.
Gometen, 8", Ib. 1744. Fortsetzung davon, 8°,
Ib. 1744. Neue Grundsätze d. Artillerie usw.
aus d. Engl. d. Bobins, übersetzt mit Erläutrr.
u. Anmerkk. Ib. 1745. Opuscula varii argu-
meutl, 3 Vol. 4*, Ib. 1746-51. [Vol. I, 1746,
enthält: 1) Solutio problematis niechanici de
motu corporum tuhis mobilibus inclusorum.
2) Novae tabulae astron. motuum solis ac lu-
nae. 3) Nova theoria lucis et colorum. 4) De
perturbatione motus planetarum a resistentia
aetheris orta. 5) An materiae facultas cogi-
landi tribui possit? 6) Becherches sur la na-
ture des moindres particules des corps. —
Vol. II, 1750, entlialt: 1) Conjectura physica
circa propagationem soni ac lurainis. 2) De
numeris analyticis. 3) De numeris amicabi-
libus. 4) De natura aequationum. 5) De recti-
ficatione ellipsis. — Vol. lll, 1751, entliult:
1) Dissertatio de magnete. 2 Nova methodus
inveniendi Irajectorias icciprocos algebraicas.
3) De motu corp.jrum floxtihiliuni. — Einige
dieser Abhandll. sind auch für sich eiscliie-
nen]. — Gedanken von d. Elementen d. Kör-
per, Ib. 1746. Rettung d. götll. Otlenbarung
gegen d. Freygeister, Ib. 1747. Inlroductio iii
analysin inünitorum, 2 vol. 4", Lausanne 1748
(Deutsch von J. Ä. C. Michelsen, 2 Bde. Bcrl.
1788—90). Scientia navalis etc., 2 vol. 4«, Pe-
trop. 1749. Theoria motus lunaris, exhibens
omnes ejus inaequalitates etc., 4", Berol. 1753.
Dlss. de principio minimae actionis, una cum
examine objectionum Gl. Prof. Koenigii etc.,
8^ Ib. 1753. institutiones caiculi dijferentialis
etc , 1 vol. 4*. Ib. 1755 (Deutsch von J. A. C.
Michelsfcn, 3 Bde. 8", Ib..1 790 — 93). Constru-
clio lentium objectivarum exduplici vilro etc.
Petrop 1762. Theoria motus ooiporum soli-
dorum seu rigidorum etc., 4", Rostoch. elGry-
phisw. 1765. Edit. nov. 1790. Institutiones
caiculi integralis, 8 vol. 4", Petrop. 1768 — 70,
vol. IV. Ib. 1794 (Editio III, vol. I— III, Petr.
1 824 u. 27, vol. IV, contineus supplementa etc ,
Ib. 1847. Deuisch v. Saloraon, 4 Bde , Wien
1 828 -30). Lettres ä une Princesscd'Allemagne
sur quelqueti sujets de physique et de Philo-
sophie, 3 Tom. 8", Petersb. 1768-72 (Deutsch
von F. Kries, Leipz. 1792-94; mit Zusätzen
von J.Müller, Stuttg. 1848). Vollstand. Anleit.
zur Algebra, 2Bde.V, Ib. 1770 (Rus.sisch, Ib.
1 772 ; franzosisch von Lagrange, 2 vol. 8®, Lyon
1 794, u. dieses wiederum deutsch von Grüson,
2 Bde 8«, Berl. 1796—97). Dioptricaetc, 3 vol.
4*, Ib. 1770 — 71. Novae tabulae Ulnares etc., 8*,
Ib. 1772. Theoria moluum lunae novamclhodo
pcrtracta, 4*, Ih. id. Theorie complete de la
construclion et de la manoeuvredes vaisseaux,
Ib. 1 773. Opuscula analytica, 4*, T. I. Ib. 1783 ;
T. IL Ib. 1785. Arithmetique raisonnee et de-
montree (posth., trad. p.Bernoulliet augmente
p. Lagrange), Berlin 1792. — Recherches et
calculs sur l'orhite de la comete de 4 769, ex-
ecutes sous la direct. de Mr. L. Euler par Mr.
Lexell, Petersb. 1770. Instruction detaillee
pour porter les lunettes au plus haut degrö de
leur perfeclion, calculee sous la direct. de Mr.
L. Euler par Mr. N. Fuss, Ib. 17 74. Eclaircis-
semens sur les caisses mortuaires, calcul6s
sous la direct. de Mr. L. Euler par Mr. N.Fuas,
Ib. 1 776 . — Commentationes arithmeticae col-
lectae , auspiciis acad. imp. scient. petrop.
edd. P. H. et N. Fuss, T. I et II, Ib. 1 849 (Sol-
len noch sechs Bände folgen). Correspondance
math. et phys. de quelq. celebr. göometres du
XVIII. siecle etc. par P. H. Fuss, 2 T. 8", Ib.
1843. — Bei seinen Lebzeiten erschienen von
ihm folgende 473 Abhandlunuen :
Solutio problematis trajectoriarura recipro-
carum (Gorament. Acad. t^etrop. II, 1729). De
novo quodam curvarum tautochronarum ge-
nere (Ib. id.). Tentamen explieationis phae-
nomenoium aeris (Ib. id.). — Soluliode in-
venienda curva, quam fonuat lamiua utcunque
elastica et gravis (Ib. III. 1732 . De iinea bre-
vissima i\\ superficie quaouiiq'.ie duo quaeiibet
puncta jungeute ^Ib. ul.j. Nova methodus in-
numerubiiesaequat. (lilferentialessecundigra-
dus reducendi ad primum gradum (Ib. id.).
— De iitnuinfrabilibus curvis tauJochronis in
va» uu ilb. IV, 1735). Curva tauiochrona in
fluidu resislenliümfac;ei!lesecu)idiuu(iuadrala
44
691
Baier.
692
celeritatura (Ib. id.). Solutio problematis astro-
nomici ex datis tribus steliae fixae altitudini-
bus et temporum differentiis invenire eleva-
tionem poli et declinationem steliae (Ib. id.).
— De progressionibus transoendentibus, seu
qüarurn termini generales algebraice dari ne-
queunt (Ib. V, <738). De summatione innu-
merabili um Progression um (Ib. id.). Quomodo
dataquaciinquecurva invenire oporteataliam,
quae cum data quodammodo juncta ad tauto-
chronismum producendum sit idonea (Ib. id.).
De communicatione motus in collisione cor-
porum (Ib. id.). De curvis rectificabilibus al-
gebraicis, atque trajectoriis reciprocis alge-
braicis (Ib. id.). — Solutio singularls casus
circa tautochronisoium (Ib. VI, 1739). Metho-
du s generalis Summand iprogressiones (Ib. id.).
Obss, de theoremate Ferraatiano aiiisque ad
numeros primos spectantibus (Ib. id.). Pro-
blematis isoperimetrici in latissimo sensu ac-
cepti solutio generalis (Ib. id.). Specimen de
constructioneaequatdifferentialiumsineinde-
terminatorum separatione (Ib. id.). De solutione
problematum Diophantaeorum per numeros
integros (Ib. id.). De formis radicum aequatio-
numcujusqueordinisconjectatio(Ib. id.). Con-
structio aequationis ax"dx=dy+y*dx (Ib, id.).
— Solutio problematis arithmetici de inve-
niendo numero, qui per datos numeros divi-
sus relinquat data residua (Ib, VII, 1740). De
motu planetarum et orbitarum determinatione
(Ib. id.). Determinatio orbitae solaris (Ib. id.).
Solutio problematunä quorundam astronomi-
corum (Ib. id.). De minirais oscillationibus
corporum tarn rigidorum quam flexibilium
methodus nova ac faciüs (Ib. id.) De summis
serierum reciprocarum (Ib. id.;. De linea ce-
lerrirai descensus in medio quocunque resi-
stente (Ib. id.). De progressionibus harmoni-
cis obss. (Ib. id.). De infinitis curvis ejusdem
generis, s. methodus inveniendi aequationes
pro infinitis curvis ejusdem generis (Ib. id.).
— Methodus universalis serierum convergen-
tium summas quam proxime inveniendi (Ib.
VIII, 4 741). Inventio summao cujusque seriei
ex dato termino generali (Ib. id.). Investigatio
binarum curvarum, quarum arcus eidem ab-
scissae respondentes summam algebraicara
constituunt (Ib- id.) . De oscillationibus fili fle-
xilis quotcunque pondusculis onusti (Ib. id.).
Meth. computandi aequationem meridioi (Ib.
id.). Deconstruct aequalionumope motus tra-
Jectorii, alijsque ad rpethod. tangentium inver-
sam pertinentibus (Ib. id.). Solutio problema-
tum rectiflcationem ellipsis requirentium (Ib.
id.). Solutio problematis ad geometriam situs
pertinentis (Ib. id.). Theoremalum quorundam
ad numeros primos spectantium demonstratio
(Ib. id.) . Meth. universalis series sumraandi ul~
terius promota (Ib. id.). Curvarum maximi mi-
nimive proprielate gaudentium inventio nova
ac facilis (Ib, id.). — De communicatione motus
in collisione corporum, sese non directe per-
cutientium (Ib. IX, 1744). De constructione
aequationum (Ib. id.j. De fractionibus conti-
nuis (Ib. id.). Variae obss. circa series infinitas
(Ib. id.). Solutio problematis geometrici circa
lunulas a circulis formatas (Ib. id.). De variis
modis, circuli quadraturam numeris proxime
exprimendi (Ib. id.). — Disq. de bilancibus
(Ib. X, 1747). De motu cymbarum remis pro-
pulsarum in fluviis (Ib.id.). De aequalt. diffe-
rentialibus, quaecertistaotumcasibus integra*
tionem admittunt (Ib. id.). De machinarum
tarn simplicium quam compositarum usu ma-
xime lucroso (Ib. id.). De attractione corpo-
rum sphaeroidico-ellipticorum (Ib. id.). De-
monstrat. theorematum quorundam arithme-
ticorum (Ib. id.). Solutio problematis cujugdam
a Dan. Bernoulli propositi (Ib. id.). — De pro-
ductis ex infinitis factoribus ortis (Ib. XI, 1 750) .
De fractionibus continuis (Ib.id.). Determina-
tio caloris et frigoris graduum pro singulis ter-
rae locis ac temporibus (Ib. id.). Consideratio
progressionis cujusdam ad circuli quadraturam
inveniendam idoneae (Ib. id.) . De novo genere
oscillantium (Ib. id.). Explicatio phaenome-
Borum, quae a motu lucis successivo orinntur
(Ib. id.). Meth. facilis computandi angulorum
Sinus ac tangentes tarn naturales quam artifi-
ficiales (Ib id.). — Investigatio curvarum, quae
evolutae sui slmiles producunt (Ib. XII, 1750).
De seriebus quibusdam consideratiooes (Ib.
id.). Emendatio tabular. astronomicar. per
loca planetarum geocentrica (Ib. id.). — De
extractione radicum ex quantitatib. irrationali-
bus (Ib. XIII, 1751). Obss. analylicae variae de
comlsinationibus (Ib. id.). De motu oscillatorio
corporum flexibilium (Ib. id.). De descensu
corporum super piano inclinato (Ib. id.). De
motu corporum super piano horizontali aspero
(Ib. id.). — Methodus integrandiformulasdiffe-
rentiales rationales unicam variabilem invol-
ventes (Ib. XIV, 1751). Meth. facilior ac expedi-
tior integrandi formulas differentiales rationa-
les (Ib. id.). Theoremata circa divisores nume-
rorum, in hac forma pa'±qb* contentorum (Ib.
id.). De motu corporum flexibilium (Ib. id ).
De superficiei conorum scalenorum, alio-
rumque corporum conicorum (Nov. Comment.
Pelrop. I, 1750). Theoremata circa divisores
numerorura (Ib. id.) Variae demonstrationes
geometricae (Ib. id.). De propagatione pul-
suum per medium elasticum (Ib. id.). Examen
artificii, naves a principio motus interne pro-
pellandi , quod quondam ab J. Semonlli est
propositum (Ib. id.). De motu nodorum lunae
et ejusdem inclinationis ad eclipticam varia-
tione (Ib. id.). Quantum motus terrae a luna
perturberetur etc. (Ib. id.). ~ De reduclione
iinearum curvarum ad arcus circulares (Ib. II,
1751). Solutio problematis difficillimi a Fer-
matio propositi (Ib.id.). — Meth. aequationes
differentiales altiorum graduum integrandi ul-
terius promota ; IL . III, 1 753). De serierum de-
terminatione, s. nova meth. in'veniendi termi-
nos generales serierum (Ib. id.). Consideratio
quarundam serierum quae siugularibus pro-
prietatibus sunt praeditae (Ib. id.). De parti-
tionenumerorum (Ib.id.). Solutio problematis
geometrici (Ib. id.). De perturbalione motus
planetarum a figura eorum non sphaerica ori-
unda (Ib. id ). De machinis in genere (Ib id.).
De motu taulochrono pendulorum composito-
rura (Ib. id.). Em^endatio lalernae magicae ac
microscopii solaris (Ib. id.). — De numeris,
693
Enler.
694
qui sant aggregata duorum quadratorum (Ib.
IV, 4758). De construcUone molarum alata-
rum (Ib. id.}. Elementa doctriaae soiidoram
(Ib. id.) . Demonstratio nonnullarum iosignium
proprietatum, quibus solida hedris planis in-
clusa sunt praedita (Ib. id.). De motu corpo-
rum coelestium a viribus qoibuscunque per-
turbato (Ib. id.). — Demonstrat. theoreraatis
Fermatiani, omnem numerum primum formae
4n+ 1 esse summam duorum quadratorum (Ib.
id. j.* Obs. de summis divisorum (Ib. id ) De-
monstratio theorematis circa ordinem in sum-
mis divisorum observatum (Ib. id.). De me-
tbodoDiophantheaeanalogainanalysiinßnito-
rum (Ib. id.). Subsidium caicull sinuum (Ib. id.).
De Seriebus divergenlibus (Ib. id.). De Cochlea
ArcMmedis (Ib. id.) . De aptissima figura rotato-
rum dentibus tribuenda (Ib. id .). — Melh. inve-
niendi infinitas curvas isoperimetricas com-
muni proprietate praedilas (Ib. VI, 4 764). De
mdx ndy
integratione aequat. diff. . — ^ -
^ * >^4 — X* /4-y*
(Ib. id.). Obss. de comparatione arcuum cur-
varum irrectificabiiium (Ib. id.). De proble-
mat. indeterminatis, quae videntur plus quam
determinata (Ib. id.). De expressione integra-
lium per factores (Ib. id.). Solutio generalis pro-
blematum quorundam Diophantaeorum, quae
vulgo non nisi solutiones speciales admittere
videntur (Ib. id.). Specimen de usu observa-
tionum in mathesi pura (Ib. id.). De frictione
oorporum rotantium (Ib. id.). Principia motus
liiidorum (Ib. id ) De motu et reactione aquae
t.er tubos mobiles transfluentii (ib. id.). Tenta-
nentheoriaede friclione lliuiöium (Ib. kl.). —
Specimen alterum method» uovae quantitates
transcendentes inter se compaiandi ; de com-
paratione arcuum ellipsis (Ih VII, 4 761). Theo-
reraata circa residua ex divisione potestatum
relicta (Ib. id.). Specimen novae methodi cur-
varum quadraturas et rectificationes aliasque
quantitates transcendentes inter se comparandi
(Ib. id.). Demonstratio theorematis et solutio
problematis in Actis Erud. Lips. proposito-
rutn (Ib. id.). De aequatt. differentialibus se-
cundi gradus (Ib. id.). — De integratione ae-
qualt diflferentialium (Ib. VIII, 4 763). Solutio
problematis de investigatione trium numero-
rum, quorum tam summa, quam productum,
nee non summa productorum ex binis, sunt nu-
raeri quadrati (Ib. id.). Theoremata «rithrae-
tica, nova methodo demoostrata (Ib. id.^ Sup
pleraentum quorundam theöreraatumarithme-
ticorum, quae in nonnullis demonstrationibus
supponunlur (Ib. id.). Consideralio formula-
rum, quarum integratio per arcus .sectionum
conicarum ebsoivi potest (Ib. id.). Constructio
aequntioiiis differentio-differentialis (Ib. id.).
Annotatt. in locum quendam Cartesii, ad cir-
culi qup.draluram spectantem (Ib. id.). Dilu-
cidatiofies de resistenlia fluidorum ;Ib. id.).
Principia theoriae machinarum (Ib. id.). De
liiOtu et attritu lentium, dum super catinis po-
liuntur (Ib. id.). — De resolutione formularum
quadraticarum indeterminatarum per nume-
ros integres (Ib. IX, 1784). De progressioni-
bus arcuum circularium, quorum tangentes
secundum certam legem procedunt (Ib. id.).
Specimen algorithmi singularis (Ib. id.). De
resolutione aequationum cujusvis gradus (Ib.
id.). Do numeris primis valde magnis (Ib. id.).
De resolutione aequalionis dy+ay=dx=bx"*d.\
^Ib.id.). Inve.stigalio functionum ex data dilTe-
renliaiium conditione (Ib. id.). De motu vib:a-
torio tili flexiüs. corpusculisquotcunque onesti
(Ib. id.). Cogitationes de aggeribus conslruen-
dis (Ib. id.). — De reductione formularum inle-
gralium ad rectificationem ellipsis ac hyperbo-
lae (Ib. X, 4 766). Elemenla calculi variationum
(Ib. id.). Analytica explicatio HiClhodi tani^en-
tium inversae ;ib. id.). De insigni promotione
methodi tangentiura inversae (Ib. id.). Düuci-
dationes de tautochronis in medio resistente (Ib,
id.). Demonstratio theoremati.^ ßernouUiani,
quod ex evolutione curvae cujuscunque rect-
angulae in infinitum contiriuatae tandcm cy-
cloides nascantur (Ib. id.) De motu corporis
ad duo virium centra attracti (Ib. id.;. De motu
vibratorio tympanorum (Ib. id.) Tentaracn
de sono campanarum (Ib. id.). Consideralio
de motu corporum coelestium (Ib. id.). — De
usu functionum disconlinuarum in analysi (Ib.
XI, 1767). De usu novi algorithmi in solvendo
problematcPelliano (Ib. id.). Proprietäten tri-
angulorum, quorum anguli certam inter se ra-
tionem teneat (Ib. id.). Solutio facills proble-
matum quorundöm geometricorum difficilli-
morum (Ib id.). Observationes analyticae (Ib.
id.). De motu rectilineo trium corporum se
mutuo attrahentium (Ib. id.). De motu corpo-
ris ad duo contra virium fixa attracti (Ib. id.).
De phaenomenis coeli per segmeota sphae-
rica diaphana spectati (Ib. id.). Supplemen-
tum de figura dentium rotarum (Ib. id.). De
motu fluldorütu a diverso caloris grado ori-
undo (Ib. id.). — Integratio aequationis
dx__ ^
Y fA+Bx+Cx'^+Dx-^+Ex*;
]/ (A-f-By + Cy^ + Dy^+Ey*)
(Ib. XII, 4 768). De arcubus curvarum aeque
amplis eorumque comparatione (Ib. id.) Evo-
lutio generalior formularum comparationi cur-
varum inservientium (Ib. id.). Meth. facilis
motus corporum coelestium utcunque pertur-
batos ad rationem calculi astronomici revo-
candi (Ib. id.). Disq. de vera lege rcfractionis
radiorum diversicolorum (Ib. id.). De novo
microscopiorum genere ex sex lentibus com-
posito (Ib. id.;. De telescopiis quatuor pluri-
busve lentibus instructis eorumque perfectione
(Ib. id.) — De curva hypergeometrica , hac
aequatione expressa : y = 4.2.3.4...x (Ib.
XIII, 4 769). Quomodo numeri praemagni sint
explorandi, utrum sint primi, nee non? (Ib.
id.). Nova criteria radices aequationum ima-
ginarias dignosc^ndi (Ib. id.). Consideratio-
nes de theoria motus Lunae perficienda et in
primis de ejus variatione 'Ib. id.). Annotatio
qaarur'lam cautelarura in investigatione in-
aequalitatum, quibus Corpora coelestia in motu
pertnrbaijiujv observandarum (Ib. id.). Inve-
stigatio nocp^j^ior phacnomenorum, quae in
motu terrae diuriio a viribus coelestibus pro-
44*
695
Euler.
696
duci possunt (Ib. id.). De aequilibrio et motu
corporum flexuiiselasticis junctorum (Ib. id.).
Sectio prima de statu aequilibrii tluidorum
(Ib. id.). — Considerationes de trajectoriis or-
thogonalibus (Ib. XIV, pt. I, 1770). De forniu-
lis integralibus duplicatis (Ib. id.). Evolutio
insignis paradox! circa aequalitalem superfi-
cierum (Ib. id.). De sumniis serietiim nurae-
ros Bernoullianos involventium (Ib. id.). De
partitione numerorum in partes, tarn, numero
quam specic datas (Ib. id.i. De inventione
quotconque mediarurn proporlionalium citra
radicum extractionem (Ib. id.). .Sectio secunda
de principiis motiis fluidoruQi (ib. id.). — Me-
thodus ex observato transitu Veneris per So-
lem inveüiendi parailaxia Solis, etc. (Ib. XIV,
pt. II, 1770). — Solutio problemalis, quo duo
quaeruntur numeri, quorum productum tarn
summa, quam dififerentia eorum, sive auctum
sive minutum fiat quadratum (Ib. id.). Obss.
circa radices aequationum (Ib. id.). Probiema
algebraicum ob affectiones prorsus singuiares
memorabile (Ib. id.). De curva rectificabili in
superficie sphaerica (Ib. id.). Sectio tertia de
motu fluidorum lineari potissimum aquae (Ib.
id.). Genuina principia doctrinae de statu ae-
quilibrii et motu corporum tam perfecte flexi-
bilium quam elasticorum (Ib. id.). De ictu
glandium contra tabulam explosarum (Ib. id.).
— De solidis, quorum superficiem in planum
explicare licet (Ib. XVI, 1772). Meth. nova et
facilis calculum variationum tractandi (Ib. id.) .
Evolutio formae integralis jsr Mx(lx)n, Inte-
gra tioneavalore x=0 ad \=1 extensa (Ib. id.).
Problematis cujusdam georaetrici prorsus sin-
gularis evolutio (Ib. id.), Considerationes cy-
clometricae (Ib. id.). Sectio quarta de motu
aeris in tubis (Ib. id.). De perturbatione motus
terrae ab actione Veneris oriunda (Ib. id.). —
Problematis cujusdam Diophantaei evolutio (Ib.
XVII, 17 73). Obss. circa bina biquadrata, quo-
rum summam in duo alia biquadrata resol-
vere üceat (Ib. id.). De variis integrabilitatis
generibus (Ib. id.). Obss. circa aequat. diff.
ydy+Mydx+Kdx=0 (Ib. id.). Considcratio
aequat. differenlio-differentialis
/ u - jj / .dx.dz ,- .zdx' ^
(a+bzjddz-f-(c+ex) K.f+gx)— ^- = 0
(Ib. id.). ETercitatl. analylicae (Ib. id.), Di-
gressio de trajectoriis tam orthogonalibus,
quam obliquangulis (Ib. id.). De collisione
corporum gyrantiura (Ib. id.) De coili.HJonc
corporum pendulorum tam obliqua , quam
motu gyratorto perturbata (Ib. id.). De vera
tautochrona in fiuido (Ib. id.). De tautochrona
in medio rarissimo, quod resistit in ratione
multiplicata quacunque celeritatis (Ib, id.).
Diiucidaliünes de tautochronismo (Ih. id.). De
chordis vibrantibus disquisitio uilerior (Ib.
id.). Animadvcrss. in solutionera Bernoullia-
nam de motu chordarum ex duabus partibus
diversae crassitiei compositarum (Ib. id }. De
motu chordarum ex partibus quotcunque di-
versae crassitiei compositarum (Ib. id.). De
motu vibi^atorio chordarum crassitic uicunque
variabili praediiarum (Ib. id.). De motu vibra-
torio laminarum elasticarum, ubi plures novae
vibrationum species hactenus non pertractae
evolvuntur (Ib. id.). De motu gravium citis-
simo super ciirvisspeciedatis (Ib. id.). — Sum-
ma progressionum sin ff^ + sin 2 (f>'+ sin Ztf^ . . .
+ sin nr/^ ; cos q^ + cos 2r/;?. + cos 3(f^ + . . .
+ cosu(f^ (Ib. XVIII, 1774). Nova series infi-
nita maxime convergens perimetrum ellipsis
exhibens (Ib. id.). Demonstrationes circa re-
sidua ex divisione potcstatum per numeros
primos resuitantia (Ib. id.). Nova ratio quanti-
tates irrationales proxime exprimendi (Ib. id.).
Solutio problemalis de inveniendo trianguJ), in
quo rectae ex singulis angulis latera opposita
bisecantes sint rationales (Ib. id.). Resolutio
aequat. Ax* + 2Bxy + Cy2 + 2Dx + 2Ey + F = 0
per numeros tum rationales quam integros
(Ib. id.). Insignes proprietales serierum sub
hoc termino generali cpntentonim
(Ib. id.). De resolutione irrationalium per fra-
cticnes continuas, ubi simul nova quaedam
singularis species minimi exponitur (Ib. id.).
Determioalio motus oscillatorü in Diss. Dan.
BemoiUlipertracti, exprimismechanicae prin-
cipiis petita (Ib. id.). De pressione ponderis
in planum, cui incumbit (Ib. id.). De harmo-
niae veris principiis per speculum musicum
representatis (Ib. id.). Nova metliodus plane-
tarum piincipalium ad tabulas astronomicas
reducendi (Ib. id.). Disq. de lentibus objecti-
vis triplicatis, quae vel nullam confusionem
pariant vel etiam datam confusionem a reli-
quis lentibus ortam destruere valeant (Ib. id.).
De applicalione lentium objectivarum compo-
sitarum ad omnis generis telescopia, etc. (Ib,
id.). — De valore formulae integralis
X±F' y^
casu post integrationem ponitur z=1 (Ib. XIX,
1775), De valore formulae integralis
/»/zA-w±z^+ai\dz „ .„
J{ i±z-P> JY-^'^g'^^
casu post integrationem ponitur z = 1 (Ib. id.).
Nova meth. quantitates integrales determi-
nandi (Ibid.). Demonstratio theorematisNcw-
toniani, de evolutione polestatura binomii, pro
casibus, quibus exponentes non sunt nunjeri
integri (Ib. id.). Probiema Diophantaeum sin-
gulare (Ib. id.). De tabula numerorum primo-
rum usque ad millionem et ultra continuanda,
in qua >imul omnium numerorum non prinjo-
rum iiiinimi divisores exprimantur (Ib. id.).
De osciliationibus niinimis penduü quotcun-
que pondusculis onusti (Ib. id.). De motu
osciilatorio binarum lancium ex libra suspcn-
sarum (Ib. id.), Explicatio motus oscillatorü
mirabilis in libra majore observati (Ib. id.).
De motu turbinalorio chordarum musicarum,
ubi simul universa theoria tam aequiiibri,
quam motus corporum flexibilium, simulque
etiam elasticarum bre\iter explicalur (Ib. id.).
Commentalio hypotlielica deperirulo, a nimia
comelac appropinqualione metuendo (Ib. id.).
— Solutio quorunclauj problematum Diophan-
taeorum (Ib. \X, 1776), Speculationes analy-
697
Euler.
698
ticae (Ib. id.). Obss. circa novum et singulare
serierumgenus (Ib. id.). Meditationes circa sin-
gulare serierumgeiuis (Ib. id.). Fürmulaegene-
rales pro translatione quacunque corporum ri-
gidorum (Ib. id.). Nova nieth. motutn corpo-
rum rigidorum determinandi (Ib. id.). Uegula
facilis pro dijudicanda firmitate pontis aliusve
corporis siniilis, ex cognita firmitate moduli
(Ib. id.). De genuina methodo tarn aequilibriurn
quam motum corporum flexibilium determi-
nandi et aequilibriurn ufriusque egregio con-
sensu (Ib. id.). De pressione funium tensorum
in Corpora subjecta eorunique motu a frictione
impeditoetc. (Ib. id.). D« dissertatio altera (Ib.
Id.). De trajectu citissimo stellae per duos cir-
culos almucantharat datos pro qualibet eleva-
tione poli (Ib. id.). De circulo maximo fixo in
coeli constituendo, ad quem orbilae planeta-
rura et cometarum referantur (Ib. id.).
Obss. in diss. ill. BemouIIi huic tomo insera-
tam (Nov. Act. Petrop. I, pt. 1, 4 777). Sur quel-
ques nouv. exp6riences optiques de Mr. Wilson
(ib. id). De formulis exponentialibus replicatis
(Ib. id.). Derepraesentationesuperficieisphae-
ricae super piano (Ib. id.) . De projectione geo-
graphica Delisliana etc. (Ib. id.). De projectione
geographica superficiei sphaericae (Ib. id.).
Vera theoria refractionis et dispersionis radio-
rumlucis, rationibus et experimentis coniir-
mata (Ib. id.). De figura, quam ventus fluido
stagnanti inducere valet (Ib. id.). Solutio pro-
blemat. astronomici in Comment. Vel. T. IV
pertracti (Ib. id.). De figura apparentc annuli
Saturni (Ib. id.). Deapparitione et disparitione
anouii Saturni (ib. id.) . — De integratione tbr-
^^ '» x = 0 ad x=1 ab. I,
De valore forraulae integralis
raulae
f dxl
Bl-
XX
pt. II, 4777).
A*-*dx i^-
J' Ix
tensa (Ib. id.)
\)^{i-X}-
ab x = 0 ad x=1 ex-
4-x"
Novae demonstrationcs circa
resolutionem numerorum in quadrala (Ib. id.).
Sur l'effet de la refraction dans les observa-
tions terrestres (Ib. id.). De motu oscillatorio
penduli cujuscunque, dum arcus datae ampli-
tudinis absolvit {Ib. id.). Considoraliones circa
brachystochronas (Ib. id.). De theoria Lunae
ad majorem perfectionis gradura evehenda
(Ib. id.). — De corporibus reguiaribus per do-
ctrinam sphaericam determinatis ; ubi simul
nova melhodus, globos sive coelestes, sive ter-
restres, Charta obducendi, traditur (Ib. il, pt. I,
1778). Dilucidationcsi super moihodo elegan-
tissima , qua De la Orange usus esi ia inte-
granda aequat. difT.
dx
:^ (Ib.
id.). De
infinitis gradibus tarn infinite magnorum, quam
infinite parvorum (Ib. id.). Deterrainatio one-
rura, qiiae columnae gestarc valent (Ib. id.).
E.xamen insignis paradoxi in theoria columna-
rum occurrentis (Ib. id.). De altitudine co-
lumnarum sub proprio pondere corruentium
(Ib. id.). Reflexions sur les inegalites dans le
mouvement de la tcrre, causees par l'action
de Venus (Ib. id.). InvesUgatio perturbatio-
num, qtiae in motu terrae ab actione Veneris
producuntur (Ib. id.). — De curvis triangula-
ribus (Ib. II, pt. II, 4 778). De mensura angu-
lorum solidorura (Ib. id.) De casibus quibus-
dam maxime memorabilibus in analysi inde-
terrainata; ubi imprimis insignis usus calciili
angulorum in analysi Diophantaea oslenditur
(Ib. id.). De motu oscillatorio duorum corpo-
rum ex filo super trochleas traducto suspen-
sorum (Ib. id.). De problemale quodam me-
ohanico, satis obvio, et soluto diflicillirao (Ib.
id.). Solutio gemina problematis, quo motus
corporis, filo alicubi alligati, super piano ho-
rizontali quaeritur (Ib. id.). Nova meth. mo-
tum planetarum determinandi (Ib. id.), — De
formatione fractionum continuarum (Ib. III,
pt. I, 4 779). De tribus numeris quadratis,
quorum tarn summa, quam summa producto-
rum ex binis, sit quadratum (Ib. id.). Trigo-
nometria sphaerica universa ex primis princi-
piis breviter et dilucide derivata (Ib. id.) De
motu oscillatorio mixlo plurium pondulorum
ex eodem corpore mobili suspensomm (Ib. id.).
Investigatio motuum quibus laminae et virgae
elasticae contremiscunt (Ib. id.). Conjectura
circa naturam aferis pro explicandis phaeno-
menis in atmosphaera observatis (Ib. id.). An-
notatio in Kratzensteinii emendationein tubi
iconanlidiplici seu duplicantis (Ib. id.). Theo-
ria parallaxeos ad figuram terrae sphaeroidi-
cam accommodata (Ib. id.). — De serie Lam-
bertina, plurimisque ejus insignibus propiiota-
tibus (Ib. pt. II, 4 779). De motu oscillatorio
pendulorum ex filo tenso dependentium (Ib.
id.) . Dilucidaliones super aliquot casus aequi-
librii difficiliores (Ib. id.). Determinatio onn-
nium motuum, quos chorda tensa et unifor-
miter crassa recipere potest (Ib. id.). De pro-
prietatibus trianguiorum mechanicis (Ib. id.).
De figura curvae elasticae contra objecliones
quasdam ill, d'AIembert (Ib. id.). Cautiones
necessariae in determinatione motus planeta-
rum observandae (Ib. id.). — Supplementum
caiculi integralis pro integratione formuiarum
irralionalium (Ib. IV, pt. I, 1780). Nova meth.
fractiones quascunquc rationales in fractioncs
simplicesresolvendi (Ib. id.). Evolutio produ-
cti infiniti (4 -x) (1 -x*) (4 .-x^j (4 ~x*](4 -x-"') ...
in seriem simplicem (Ib. id.). De mirabilibus
proprietatibus numerorum pcsitagonalium (Ib.
id ). Problematis cujusdam Pappi Alexandrini
constructio (Ib. id.). De njotu libero plurium
corporum filis colligatorum super piano hori-
zontali (Ib. id.). De vi fluminis ad naves sursum
trahendasapplicanda (Ib. id.). De statu aequili-
bri maris a viiibus Solis et Luna sollicitati (Ib.
id.). Determinatio facilis orbitae cometae, cu-
jus transltum per cclipticam bis observare li-
cuit (Ib. id.). De variis motuum generibus,
qui in satellitibus planetarum locum habere
possunt (Ib. id.). De motibus maxime irregu-
laribus, qui in systemate mundano locum ha-
bere possunt, etc. (Ib. id.). — De ellipsi mi-
nima dato parallelogrammo reclan.L-ulo circum-
scribenda (Ib. IV, pt. II, 4780). Speculationes
circa quasdam insignes proprietates numero-
rum (Ib. id.). De piurimis quanlilatibus trans-
ccndentibus, quas nullo modo per formulas
integrales exprimere licet ;Ib. id.). De indu-
ctione ad plenam ccrtitudinem evehenda (Ib,
699
Eiüer.
700
id.). Dilucidationes de motu chordarum in-
aequaliter crassarum (Ib. id.). De motu pen-
duli circa axem cylindricum, fulcro datae flgu-
rae incumbentem, mobilis, remota friclione :
Diss. I (Ib. id.). De motu penduli... habita
frictionis ratione: Diss. II (Ib. id.) De inven-
tione longitudinis locorum ex observata Lunae
distantia a quadam Stella fixa cognita (Ib. id.).
De eclipsibus solaribus in superficie terrae per
projectionem repraesentandis (Ib. id.).
Determinatio orbitae cometae an, 1742 ob-
servati (Miscell. Berolin. VII, 4 743). Theore-
mata circa reductionem formularum integra-
lium 3f| circuli quadraturam (Ib. id.). De in-
ventione integralium, si post integrationem
variabili quantitati determinatus \alor tribua-
tur (Ib. id.). Dissertationes duae de summls
serierum reciprocarum ex potestatibus nurae-
rorum naturalium ortarum (Ib. id.). De inte-
gratione aequationum differentialium altiorum
graduum (Ib. id.).
Sur la lumifere et les couIeurs (M6m. Berlin,
1745). Sur le choc et la pression (Ib. id.). Sur
la nature des moindres parties de la matifere
(Ib, id.). Sur de nouv. tables astronomiques
pour calculer la place du soleil (Ib. id.). Sur
le fiiDuvement des noeuds de la Lune, et sur
ia Variation de son inclinaison ä l'ecliptique
(Ib. id.). Sur quelques proprietes des sections
coniques (Ib. id.). Sur le mouvement des corps
flexibles (Ib. id.). Sur la force de percussion
öt de sa vöritable raesure (Ib. id.). Sur quel-
ques propriötös des sections coniques, qui
conviennent ä une infinite d'autres lignes cour-
bes (Ib. id.). — Recherches physiques sur la
cause de la queue des com^tes, de la lumiere
boröale et de la luraiöre zodiacale (Ib. 1746).
M6m. sur l'effet de la propagation successive
de la lumiere dans l'apparition tant des pla-
nstes que des cometes (Ib. id.). M6m. sur la
plus grande ^quation des planetes(Ib. id.). —
Recherches sur le mouvement des corps Ce-
lestes en g6n6ral (Ib. 1747). M6th. pour trou-
ver les vrais moments tant des r.ouvelles que
des pleines lunes (Ib. id.). M6th. de trouver le
vrai lieu gäocentrique de la lune par l'obser-
vation de Toccultation d'une 6toile fixe (Ib. id.).
M6th. de döterminer la longitude des lieux par
l'observation d'occultation des 6toiles fixes par
la lune (Ib. id.). M6ra. sur la force des rames
(Ib. id.). Röflexions sur la derniere 6clipse du
soleil de 25 Juill. 1748 (Ib. id.). Sur la per-
fection des verres objectifs des lunettes (Ib.
id.) . — Sur les vibrations des cordes (Ib. 1748).
Sur l'accord des deux dernieres 6clipses du
soleil et de la lune, avec mes tables pour trou-
ver les vrais momens des pleni-lunes et novi-
lunes (Ib. id.). Sur l'atmosphere de la lune
prouv^e par la derniere eclipse annuiaire du
soleil (Ib. id). Sur le frottement des corps
solides (Ib. id.). Sur la diminution de la rösi-
stance du frottement (Ib. id.). Recherches sur
les plus grands et plus petits qui se trouvent
dans les actions des forces (Ib id.). Röflcxions
sur quelques lois generales de la nature, qui
s'observent dans les effets des forces quelcon-
ques (Ib. id.). Sur une contradiction appa-
rente dans la doctrine des 'Ijnes courbes (Ib.
id.) . Demonstration sur les nombres des points,
oü deux lignes des ordres quelconques peu-
vent se couper (Ib. id.). Reflexion sur l'espace
et le tems (Ib. id.). — De la controverse entre
Leibnitz et Bemonlli sur les logarithmes des
nombres nögatifs et imaginaires (Ib. 1749).
Sur le point de rebroussement de la seconde
espece de Mr. le Marquis deTHöpital (Ib. id.).
Recherches sur les racines imaginaires des
^quations (Ib. id.). Recherches sur la pröces-
sion des ^quinoxes et sur la nutation de Taxe
de la Terre (Ib. id.). De la parallaxe de la
lune tant par rapport k sa hauteur qu'ä son
azimuth dans ThypothSse de la terre sph^roi-
dique (Ib. id). — Dicouverte d'un nouveau
principe de ra^canique (Ib. 1750). Räflexions
sur les divers d6gr6s de lumiöre du soleil et
des autres Corps Celestes (Ib. id.). Avertisse-
ment au suJet des recherches sur la pr^cession
des 6qninoxes (Ib. id.). Recherches sur l'ori-
gine des forces (Ib. id). Lettre ä Merian (Ib.
id.). — Harmonie entre les principes genöraux
de repos et de, mouvement de Mr. de Mauper-
tui« (Ib. 1751). Sur le principe de la moindre
action (Ib. id) . Examen de la Diss. de Mr. le
Prof. Eoenig, insör^e dans les actes de Leip-
zig, Mars 1751 (Ib. id.). Addition hiezu (Ib.
id.). Essai d'une dömonstration m6taphysique
du principe gen^ral de l'equilibre (Ib. id.),
Calcul de probabilit^ dans le jeu de rencontre
(Ib. id.). Application de la Machine hydrau-
lique de Mr. Segner ä toutes sortes d'ouvrages
et de ses avantages sur les autres machines
hydrauliques, dont on se sert ordinairement
(Ib. id.). Recherches sur une nouv. maniSre
d'^lever de l'eau, proposäe par Mr. Bemcnr
(Ib. id.). — Sur le mouvement de l'eau par 'es
tuyaux de conduite (Ib. 1752). Discussion plus
particuliöre de diverses maniSres d'elever de
l'eau par le moyen des pompes avec le plus
grand avantage (Ib. id.). Maximes pour ar-
ranger le plus avantageusement les machines
destinöes ä 6lever de l'eau par le moyen des
pompes (Ib. id.). Essai d'une explication phy-
sique des couleurs engendröes sur des sur-
faces exträmement minces (Ib. id.). — Re-
marques sur les mömoires de Mr. Dan. Ber-
noulli, qui roulent sur la courbe, que fait une
corde tendue mise en Vibration, et sur les dif-
förentes espSces de Vibration des cordes (Ib.
1 753). Principes de la trigonomötrie sphörique
tiräs de la melhode des plus grands et des plus
petits (Ib. id.). Examen d'une controverse sur
la loi de refraction des rayons de diff6rents
couleurs par rapport ä la diversit6 des milieux
transparens par lesquels ils sont transmis (Ib.
id.). Recherches sur la v6ritable courbe que
däcrivent les corps jet6s dans l'air ou dans
un autre fluide quelconque (Ib. id.). — De la
röfraction de la lumiöre en passant par l'atmo-
sphöre selon les divers degr6s tant de la cha-
leur que de l'ölasticitö de l'air (Ib. 1754). R6-
flexions sur un problöme de g6om6trie traitä
par quelques geomStres, et qui est n^^anmoins
impossible (Ib. id.). Recherches physiques
sur ia diverse r6frangibilit6 des rayons de lu-
miere (Ib. id.). Theorie plus completle des
machines, qui sont mises en mouvement par
701
Euler.
702
la rdaction de I'eau (Ib. id.). De la Variation
de la lalitude des 6toiles fixes et de l'obliquit^
de r^cliptique (Ib. id.). — Principes gönöraux
de Veiat d'^quillbre des fluides (Ib. 4 755). Prin-
cipes gönöraux du mouveraent des fluides (Ib.
id.). Continuation des recherches sur la lh6o-
rie du raouvement des fluides (Ib. id.). — Re-
cherches plus exactes sur lelTet des moulins
ä vent (Ib. -1756). Expöriences pour döterini-
ner la refraction de toutes sortes de liqueurs
transparentes (Ib. id.). Sur l'action des scies
(Ib. id.). Exposition de quelques paradoxes
dang le caicul intögral (Ib. id.). — Recherches
aar la däclinaison de i'aiguille aimantäe (Ib.
-1757). Sur la force des colonnes (Ib. id.). R6-
gles g^närales pour la construction des t6\6-
scopes et des microscopes de quelque nombre
des verres qu'ils soient composös (Ib. id.). Re-
cherches sur les lunettes ä trois verres qui
reprösentent les objets renversös (Ib. id.). —
Recherches sur la connaissance mäcanique des
Corps (Ib. 4 758). Du mouvement de rotation
des Corps solides autour d'un axe variable (Ib.
id.). Remarques g6närales sur le mouvement
diume des planMes (Ib. id.). — De la propa-
gation du son (Ib. 1759). D« Supplement (Ib.
id.). D« Continuation (Ib. id.). Recherches sur
le mouvement de rotation des curps Celestes
(Ib. id.). Solution d'une question curieuse qui
ne paroit soumise ä aucune analyse, sur la
marche du cavaüer sur l'^cbiquier (Ib. id.).
— Recherches sur le mouvement des rivi^res
(Ib. 4760). Rech, sur la courbure des surfaces
(Ib. id.) Rech, g^närales sur la mortalit^ et la
multiplicalion du genre humain (Ib. id.). Sur
les rentes viagöres (Ib. id.). Du mouvement
d'un Corps solide quelconque, lorsqu'il tourne
autour d'uo axe mobile (Ib. id.). Probleme:
UD Corps 6tant attirö en raison röciproque
quarrt des distances vers deux points fixes
donn^s, trouver les cas oü la courbe döcrite
parce corps sera algöbrique (Ib. id.). — Re-
marques sur un beau rapport entre les s^ries
des puissances taot directes que reciproques
(Ib. 1761). Rech, sur la confusion des verres
dioptriques causäe par leur ouverture (Ib. id ).
Rech, sur les moyens de diminuer ou de r6-
duire m6me ä rien la confusion causäe par
l'ouverture des verres (Ib. id.). Nouv. ma-
ni^re de perfectionner les verres objectifs des
lunettes (Ib. id.). Determination du champ
apparent que d^couvrent tant les teiescopes
que les microscopes (Ib. id.). R6gles gönärales
pour la construction des tälescopes et des mi-
croscopes (Ib. id.). Sur la perfection des lu-
nettes astronomiques, qui reprösentent les ob-
jects renversös (Ib. id.). — Considärations sur
les difficultös qu'on rencontre dans Töxecution
des verres objectifs dölivres de toute confu-
sion (Ib. <762). Rech, sur les telescopes h rö-
flexion et les moyens de les perfectionner (Ib.
id.). Rech, sur une autre construction des te-
lescopes ä reflexion (Ib. id.). Sur la confusion,
que cause dans les instrumens dioptriques la
diveirse r6frangibilite des rayons (Ib id.) . Gon-
siderations sur les nouv. lunettes d'Angleterre
de Mr. Dollond et sur le principe qui en est le
fondement (Ib. id.). Sur les avantages des ver-
res objectife compos^es de deux verres sim-
ples (Ib. id.). Remarques sur l'effet du frotte-
ment dans l'^quilibre (Ib. id.), — Nouv. M6th.
de deierminer les dörangemens dans le mou-
vement des Corps Celestes , causäs par leur
action muluelle (Ib. 4 768). R6flexians sur les
diverses maniöres, dont on peut rcpresenter
le raouvement de la lune (Ib. id.). Considära-
tions sur le problfeme des trois corps (Ib. id.).
Nouv. mani^re de comparer les observations
de la lune avec la thöorie (Ib. id.). Du mou-
vement des absides des satellites de Jupiter
(Ib. id.). — Nouv. m6th. d'eiiminer les quan-
tites inconnues des öquations (Ib. 4 764). Rech,
sur les microscopes simples et les moyens de
les perfectionner (Ib. id.). Recherches sur les
microscopes ä trois verres et les moyens de
les perfectionner (Ib. id.). Sur l'avantage du
banquier au jeu de Pharaon (Ib. id.). Con-
jecture sur la raison de quelques dissonances
gen6ralement regues dans la musique (Ib. id.).
Du v^ritable caract^re de la musique moderne
(Ib. id.). Des lunettes ä trois verres, qui re-
präsentent les objets debout (Ib. id.). — Sur
la probabilite des säquences dans la lotterie
Genoise (Ib. 4765). Sur le mouvement d'une
corde, qui au commencement n'a €t6 ebranl6e
que dans une partie (Ib. id.). Eclaircissements
plus detailles sur la gen^ration et la propaga-
tion du son, et sur la formation de Tächo (Ib.
id.). — Gonstruct. des objectifs composäs de
deux diflferentes sortes de verre, qui ne pro-
duisent aucune confusion, ni par leur ouver-
ture, ni par la difl'ärente röfrangibilitö des
rayons, avec la mani^re la plus avantageuse
d'en faire les lunettes (Ib. 4 766). Gonstruct.
des objectifs composäs, propre ä dätruire toute
la confusion dans les lunettes (Ib. id.). Räfle-
xions sur la mani^re d'examiner la röfraclion
du verre par les moyens des prismes (Ib. id.).
Corrections nöcessaires pour la thöorie de la
döclinaison magnetique proposäe dans le Vol.
XIII (4 757) des M^moires de l'Acad. (Ib. id).
— Math, pour porter les verres objectifs des
lunettes ä un plus haut d6gr6 de perfection
(Ib. 4 767). — Solution d'une question tresdif-
ficile dans le caicul de probabilitös (Ib. 1769).
— Lettre ä Mr. Bemoulli (Ib. 4 772). — Lettre
ä Mr. Beguelin concernant les nombres Pre-
miers (Ib. 4 776).
Precis d'une thöorie generale de dioptrique
(M6m. Par. 4765). Essai d'une thöorie de la
räsistance qu'^prouve la proue d'un vaisseau
dans son mouvement (Ib. 4 778).
Gekrönt von d. Paris. Acad. u. in deren
Piöces de Prix gedruckt: 4) Sur la nature et
propagation du feu (1 738) ; 2) Sur le flux et
reflux de la mer (4 740) ; 3) Sur la meilleure
maniere de construire le cabestan (4 744);
4) Sur rinclinaison de l'aiman (4 743) ; 5) Theo-
rie nouvelle de Taiman (4 744) ; 6) Sur la meil-
leure maniere de trouver l'heure en mer par
Observation soit dans le jour, soit dans les cr6-
puscules et surtout ia nuit, quand on ne voit
pas l'horizon (1747i; 7) Sur la maniere de
chercher une Iheorie de .Salurne et de Jupi-
ter, par laquelle on puisse expliquer les inega-
litös, que ces deuxplanetes paroissent se cau-
703
Euler.
704
ser mutuellement surtons vers le tems de-leur
conjonctions (1748) ; 8) Sur les derangemens,
que Saturne et Jupiter se causent mutuelle-
ment princlpalement vers le tems de leur con-
jonction {M5i) ; 9) Sur la mani^re de suppleer
h l'action du vent (iTaS) ; \0) Sur les inegali-
tes du mouvemeat de la terre (1756) ; 11) Sur
le roulis et le tannage (1 759) ; 1 2) Sur la theorie
de la lune et sp6cialementsur l'^quation söcu-
laire (1768) ; 1 3) Sur la theorie de la lune (1 772).
Lettre ä Mr. de la Grange contenant des re-
cherches sur la propagation des ebranlemens
dans un milieu ölastique (Miscell. Taurin. II,
1760 — 61). Eclaircissemens sur le raouvement
des Cordes vibrantes (Ib. III, 1762—65). Rech,
sur le mouvement des cordes iuögalement
^paisses (Ib. id.). Rech, sur Tintegrat. de l'ö-
quat. differentiü-differentielle
ddz_ „/ddz\ b/dz\ c
(Ib. id.). Rech, sur les nouv. lunettes de 5 et
6 verres et sur leur perfection ulterieure (Ib.
id.). Observationes circa integralia formula-
\^ dx(1 — x) n posito post inte-
grationem x=1 (Ib. id.).
Constructiö aequationum quarundam diffe-
rentialium, quae indeterminatorum Separatio-
nen! non admittunt (Act. Erudit. 1733]. Solu-
tio problematis in Nov. Act. Erud. mense Nov.
17 43 propositi (Ib. 1744). Novae demonstra-
tiones circa resolutionem uumerorum in qua-
drata (Ib. 1773).
Dicouverte d'une loi extraordinaire des nom-
bres (Journ. litt, de lAliemagne, 1751, Janv.
et Fevr.).
Recherches sur une nouv. espece des quar-
r<5s magiques (Abhandl. d. Gesellsch. d. Wiss.
zu Vliessingen, IX).
Theorie d. Parallaxe für d. sphä.roidische
Gestalt d Erde (Bode's astr. Jahrb. f. 1783).
Nachricht vou einem neuen Mittel zur Ver-
mehrung d. Getreides (Abhandl. d. ökon. Ge-
sellsch. zu Petersb. VI).
Ausserdem hinterliess er über 200 Abhandll.,
die gedruckt sind in d. Act. Petrop. Vol. V et
VI, Nov. Act. Petrop. XV Vol. 1 783—1 802 und
Mem. de l'acad. de St. Petersb. T. I— XI, 1809
— 1830. Dazu kommen noch später entdeckte,
theils anonyme, theils inedirte Arbeiten, de-
ren P. H. Fuss (Bullet, physico-math. Acad.
St. Petersb. T. VII, 1849) 61 aufzählt, unter
anderen: Astronomia mechanica; Anleitung
zur Naturlehro usw. ; Theorie generale de la
Dioptrique, etc.
Die Zahl seiner sämnUlicheii Arbeiten (Weike
u. Abhandll.), ausser den lelztgenannlen, be-
trägt 756, von denen er tieliefert hat :
24 von 1727'bis 1733
49 » 1734 >. 174S
125 » 17a » 17o3
99 ). 175 4 .. 17G3
104 » 1764 « 1773
355 )> 1774 » 1783
Acht Allhandll. darunter sind indess dop-
pelt gezählt. Siehe Corresp raath. et plrjS.
etc. par P. H. Fuss, Pcte.sb. JS43, T. l.
Euler, Johann Albrecht. — Aelte-
ster Sohn von Leonbard. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. in Berlin (17 54) u. Aufseher d. Stern-
warte daselbst (H 58) ; dann, mit dem Vater
nach St. Petersburg übersiedelnd, «766 Prof.
d. Phys. u. Secret. d. Acad. d. Wiss. daselbst
und 1776 Aufseher d. dortigen Militär-Aca-
demie {Nov. Act. Acad. Petrop. X\J (M),
geb. «734, Nov. 27 (A, St.), Petersburg,
gest. < 8 00, Sept. 6 (A. St.), Petersburg.
Enodatio quaestionis : Quomodo vis aquae ma-
ximo cum lucro ad molas circuraagendas,
aliave opera perficienda, impendi possit? (Ge-
krönt v. d. Gott. Soc. 1754), Gott. 1756. Disq.
de causa physica electricitatis (Gekrönt v. d.
Petersb. Acad), Petrop. 1 755. Medilationes de
motu vertiginis planetarum, ac praecipue Ve-
neris (Gekr. von derselb). Ib. 1760. Recher-
ches sur la resistance du milieu, dans lequel
se meuvent les corps Celestes, Berlin 1762.
Meditaüones de perturbalione motus cometa-
rurn ab attractione planetarum orta (Gekr. v.
d. Petersb. Acad), Petrop. 1762. Sur l'arri-
mage des vaisseaux etc. (Prix de l'acad. de
Paris T. VII). Nouv. recherches sur le vrai
mouvement de la lune etc. (mitLeonliardE.,Ib.
T. IX). — Theorie de l'inclinaison le Taiguille
riiagnotique, confirmöe par des experiences
(Mcni.Berl.1755). Des cerfs volans (Ib. 1756).
Sur la cause physique de l'electricit^ (Ib. 1 757).
Recherch. des mouvemens d'un globe sur un
plan horizontal (Ib. 1758 et 1760). Sur le dö-
rangement du mouvement d'une plannte par
l'action d'une autre planete ou d'une com^te
(Ib. 1759). Surle temps d« la chüte d'un corps
attire vers un ccntre de forces, en raison re-
piproque desdistances (Ib. 1760). Sur les len-
tilles objectives faites d'eau et de verre etc.
(Ib. 1761). Sur la refraction des fluides, fünf
Abhandll. (Ib. 1762). Sur les diverses ma-
nieres de faire avancer les vaisseaux, sans
employer la foicedu vent (Ib. 1764). Recherch.
des forces, dont les corps Celestes sont solli-
cites, en tant qu'ils ne sont spheriques (Ib.
1765). Reflexions sur la Variation de la lune
(Ib. 1766). — Beantwortung einiger arithmet.
Fragen (Sehr, kurbayrisch. Acad. II, 1764).
Autlös. einer geometr. Aufgabe (Ib. id.). Von
d. Bewegung ebener Flächen, wenn sie vom
Wmde getrieb. werden (Ib. III, 1765). Von
Abbild, d. Gegenstände durch sphär. Spiegel
(Ib. id.). In was für einem Veihülln. sowohl
d. mittl. Bewegung d. Monds als auch seine
mittlere Entfernung von d. Erde mit d. Kräf-
ten stehen , die auf d. Mond wirken (Ib. IV,
1 767). Aullös. einiger geometr. Aufgaben (Ib.
V, 1768). Versuch, die Figur d. Erde durch
Beobachtungen d. Monds zu bestimm. (Ib. id.).
Nachr. von einer magnet. Sonnenuhr (Ib id.).
— De rotalione solis circa axem e.\ motu ma-
cularutn apparento dclerminanda (Nov. Com-
meot. Petrop. XII, 1766 — 67). Exposilio me-
tliodorum. cum pro determinanda parallaxi
Süiis. ex obssrvato transitu Vcneris per Solem
etc. .Ib XIV, 1769). Epiti-mc ob.ss. liieleorol.
705
Buler
— Ewart.
706
Petrop. (Ib. 1769—72, 74 et 75). — A deduc-
tion of the quantity of Ihe Sun's parallax ffoni
the comparison of the several observations of
the late transit of Venus etc. (Phil. Tr. 1772).
— Mit W. L. Krafft u. J. A. Lexell : Theoria
motuum Liinae, nova melhodo pertracta etc.
Petrop. 1772. — Antheii an verschiedenen der
letzten Arbeiten seines Vaters.
Euler, Carl. — Zweiter Solin von
Leonhard. Dr. Med., Arzt d. französ. Co-
lonie in Berlin (17 03 — 66), dann, nach-
dem er mit dem Vater nach Petersburg
übergesiedelt, kaiseri. Leibarzt und (1772)
Mitgl. (Arzt) d. Acad. d. Wiss. daselbst
(AflA]J (L.Sch),
geb. 1740, Juli 1 5, Petersburg,
gest. 4 79'0, März 7, Petersburg.
Meditationes in quaestionem : utrum motus
medius planetarum semper maneat aeque ve-
lox, an successu temporis quampiam muta-
tionem patiatur? et quaenam sit ejus causa?
(Piece de Prix de l'acad. Paris, VIII, 1760. —
Ist höchst wahrscheinlich vom Vater, s. Bullet,
phys. math. Acad. Petersb. T. VII [1849] p. 363).
Euler, Christoph. — Dritter Sohn
von Leonhard. Erst Oberst-Lieulenant in
d. preuss. Artillerie, später General-Major
in d. russ. Artillerie u. Direclor d. Waffen-
fabrik zu Sisterbeck am finnischen Meer-
busen (AR. \l),
geb. 17 43, Mai 1, Berlin,*
gest. 181*2, .... Russland.
Observationes transitum Veneris per discum
Solis die 4. Jun. 1769 spectantes in Castello
Orsk institulae (Nov. Connm. Acad. Petrop.
XIV, 1770). Obss. astronomicae pro determi-
nando situ geographico. variorum per impe-
rium Russicum locorum A. 1769 et 70 factae
(Ib. XX, 1776).
*geb. 1742, . . . {M.\l\
Eutokius. — Griechischer Mathema-
tiker, aus Askalon, untei* Kaiser Justinia-
nus um 540 nach Christus lebend (B),
Von ihranurbekanntCommentarezum Apol-
lonius und zu einigen Schriften des Archimedes.
Evans , Oliver. — Mechanicus, Be-
sitzer einer Maschinenfabrik und Dampf-
mühle in New-York (AAB),
geb. 1755, bei Philadelphia,
gest. 1819, Apr. 1 5, New-York.*
The young mill-wright and miller's guide, Phi-
ladelphia 1795, 3'iedit. 1818. The young engi-
neer's guide, Ib. 1805. — Wird von Einigen
als eigentlicher Erfinder d. Hochdruck-Dampf-
maschinen angesehen , obwohl er sie nur ver-
vollkommnet hat.
* gest. 1811, März 15 (7?) {BX).
Eversdyck, Cornelis. — Magi-
stratsperson zu Tergoes in Zeeland und
Abgeordneter dieser Provinz (Pq),
geb. 1586, Mai 20, Tergoes,
gest. 1666, Dec. 19, Middelburg.
Tractaat van de Wynroede, waer in geleerd
word te meeten en de inhoud te vinden van alle
ronde en Vierkante vaten, als van alle soorten
van wyn-en olie-vaten , brouwers, knipers,
Vierkante bakken, kisten, etc. Middelb. 1618.
E versmann ^ Friedrich August
Alexander von. — Bis 1807 preuss.
Steuer- und Bergrath, sowie Fabrikencom-
missar in d. Grafsch. Mark, dann bis 1810
Inspecteur general des manufactures du
Grand-Duche de Berg, darauf 18 16 russ.
Oberbergmeister und Director der kais.
Schvvertfabrik zu Slaloust; zuletzt in Berhn
privatisirend (G. 14; (GB. 1825; (N),
geb. 1759, Oct. 8, Barchwitz, b. Halle,
ge.st. 1837, Oct. 29, Berlin.
Technolog. Bemerkungen aufeiner Reise durch
Holland, Freib. 1797. Übersicht d. Eisen- u.
Stahl-Erzeugung auf Wasserwerken in d. Län-
dern zwisch. d. Lahn u. Lippe usw. 2 Bde.
Dortmund 1805. Schreiben über mineralog. Ge-
genstände (Schrift, d. Berlin. Gesellsch. naturf.
Fr. Bd. VI). Über d. Vorkomm. d. Goldes am
Ural (Schweigg. Journ. XLVI, 1826). Hagel mit
metallischem Kern (Gilb. Ann. LXXVI, 1824).
Mineralog. Aufs, im Bergmann. Journ. f. 1789.
Ewald, Julius Wilhelm. — Dr.
Phil., Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Berlin
seit 18 53, Privatmann (Diss) (OrJ,
geb. 1811, Dec. 3, Berlin.
De crystallisduorum axiumcrystallorum, Diss.
Berol. 1837. — Über d. Kreideformation im
südl. Frankreich (Karsten's Arch. XII, 1839,
mit H. E. Boyrich). Über d. Grenze zwischen
Neocomien u. Gauit (Zeltschr. d. deutsch, geo-
log. Gesellsch. II, 1850). Geograph. Verbreit,
d. Caprotinenkalksusw\ (Monatsberichte Acad.
Berlin 1854). Zur Kenntn. d. untersten Lias-
bildungen im Magdeburgischen usw. (Ib. 1 855).
Ausbild. d. Neoeoras in d. Prov. Sachsen (Ib. id.).
Über d. Rudisten am nördl. Harzrand (Ib. 1 856).
Eurart, Peter. — Erst Civil-Inge-
nieur, dann viele Jahre lang Besitzer einer
Baumwollen-Spinnerei in Manchester, zu-
letzt Ober-Ingenieur u. Maschinen-Inspe-
ctor in den königl. Dockyards zu Woolwich.
Mitgl. und später ViceprUsident d. Philoso-
phical Society zu Manchester (Mem. Man-
chest. Soc. \Il, 1846;,
geb. 1767, Mai 14, Troquaire Manse,
Dumfriesshire,
ge.st. 18 42, Sept 15, Woolwich.
On the measure of moving foices 'Mein. Man-
chest. Soc. Ser. II, Vol. II, 1813, wozu Erläu-
terungen von Hodgkinson, Ib. VII, 1846). Ou
the Daltonian theory (Ann. of Phil. VI, 1815).
On the reaction of effluent water, and on the
ma.\imum efifect of machines (Piiil. Mqj.. III,
.uti'.v, or:e"i:;; .M.
707
Ewreinow
Eyt6lwein.
708
4 828). Experiments and observations on some
of Ihe phenomena attending the sudden ex-
pansion of compressed elastic fluids (Ib. V,
4 829, deutsch inPogg. Ann. XV).
Ewreinow, s. Je wie in off.
Eximeno, Antonio.
Jesuit, Leh-
rer d, Uhetorik an d. Univ. zu Valencia,
dann Lehrer d. Geschützkunst am Seminar
zu Segovia, später in Italien lebend (CBJ. s),
geb. 1729, Sept. .., Valencia,
gest. 1808, Juni 9, Rom.
Observatio transitus Veneris per discum sola-
rem etc. ; extat una cum aiiis aliorum obser-
vationibussimuledidit, ViennaeAustriae 4761.
Dell origine e delle regele della musica colla
storia del suo progresso, decadenza e rinova-
zione, Roma 4 774. Instilutiones physicae et
mathematicae, Matriti 1796.
Espilly, Jean Joseph, -r- Abbe,
der einen grossen Theil von Europa und
des afrikan. Küstenlandes durchreiste (Q),
geb. 1719, ... St.-Remy, Provence,
gest. 17 93 etwa, , . .
Cosmographie divis^e en cinq parties, 1749.
Polychorographie en six parties : Astronomie,
Geographie, Hydrographie etc. 4 755. Topo-
graphie de l'univers, 2 vol. 8°, 4 758. Dict.
g^ograph. des Gaules et de la France, 6 vol.
fol. 1762, 4 770.
Eyck, Simon Speijert van der.
— Prof. (extraordin. 1797, ordin. 1799)
d. Mathematik und Physik an d. üniv. zu
Leyden (SL) (KL.iS^lJ,
geb. 1771, März 26, Briel,
gest. 1837, Sept. 20, Leyden.
Institutiones physicae, Lugd. Bat. 4800. Be-
ginselen der Differentiaal- en Integraal-Reke-
niog, Leyd. 4 803. Over het electromagnetis-
mus, Harlem 4 823. Over de kragten door
welke de staat der lichamen etc. bepaald word
(Allgem. Konst- en Letterbode, 4 800). Over
de magnetische proeven van Oersted (Ib. 1 821 ;
auch Bibl. universelle 1824). Mem. sur i'e-
lectro-magnetisme, Ib. 4 822.
Eydam, Immanuel. — Dr. Med.,
Physicus und Badearzt zu Berka a. d. Um
(G. 1847;,
geb. 1802, Febr. 20, Jena,
gest. 1847, Febr. 9, Berka.
Die Erscheinungen der Elektricitat und des
Magoelismiis in ihrer Verbindung mit einan-
der usw. Weimar 1843.
Eysel, J 0 h a n n P h i 1 i p p. — Dr. Med.,
Zeitlang Stadtphysicus zu Bochum in West-
phalen, dann Prof. d. Medicin und Botanik
an d. üniv. zu Erfurt. Mitgl. d. Leopoldin.
Academie (ANCJ,
geb. 1651, Sept. 7, Erfurt,
gest. 1717, Juni 30, Erfurt.
Diss. exhib. Antimonium et nonnuUa praepa-
rata, Erford. 4 744. — Viel Medicinisches.
Eytelweia, Jobann Albert. —
Folgweise Bombardier (1779), Artillerie-
Lieutenant (1787), Architect d. Ober-Bau-
deputalion und Deich-Inspector d. Oder-
bruchs (1790), Geheimer Ober-Bauralh
(179 4), Direclor d. Ober-Baudeputation in
Berlin (1809), vortragender Rath im Mini-
sterium d. Handels u. d. Gewerbe (1810)
und endlich Ober -Landes- Bau -Director
(1816); zog sich 1830 von d. Geschäften
zurück. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Berlin
seit 1 8 03 {Seine Lobrede von Encke, Abk.
Acad. Berlin, 18 49; (GB. 1825;,
geb. 1764, Dec. 31,/rankfurl a.- M.,
gest. 18 48, Aug. 18, Berlin.
Aufgaben, grösstentheils aus d. angewandten
Mathematik usw. Berlin 4 793. Kurze Anlei-
tung, auf welche Ai^t Blitzabieiter an Gebäu-
den anzubringen sind, Ib. 4 798, 2. Aufl/1802.
Vergleich, d. in d. königl, preuss. Staaten ein-
geführt. Maasse u. Gewichte, Ib. 4 798, Neue
Aufl. 4 817. Anweisung, wie Ökonom, u. mili-
tiir. Situationskarten nach bestimmt. Grund-
sätzen zu zeichnen sind. Ib. 4 799. Pract. An-
weis, z. Gonstruct. von Faschinenwerk. usw.
Ib. 4 800. Pract. Anweis. z. Wasserbaukunst,
4 Hfte. Ib. 4802—8. Handb. d. Mechanik fe-
ster Körper u. d. Hydraulik, Ib. 4 804 (3. Aufl.
Leipz .4842). Über d . Wirk. u. vortheilhaftesle
Anwend. 4- Stosshebers, Ib. 4 805. Handb. d.
Statik fester Körper, 3 Bde. Ib. 4 808. Miche-
lotti's hydraulische Versuche, tibersetzt mit
Anmerkk., 2 Bde. Ib. 4840. Handb. d. Per-
spective, 2 Bde. Ib. 4 840. Grundlehrend, höhr.
Analysis, 2 Bde. Ib. 1824. Handb. d. Hydro-
statik, Ib. 1826. Anweis. z. Auflös. d. höhr.
numerisch. Gleichungen, Ib. 1837. — über d.
Druck belasteter Balken, wenn deren mehr
als zwei vorhanden sind (Abhandl. Acad. Ber-
lin, 4 804—11). Über d. Theorie d. Krumm-
zapfens (Ib. 184 2—4 3). Über d. Bestimm, d.
Kraft, welche erforderlich wird, d. Wider-
stand d. Getreidekörner bei Getreidemühlen
zu überwältigen (Ib. id.). Uniersuch, über d.
Beweg, d. Wassers durch Öffnungen usw. (Ib.
4844—45). Fortsetzung davon (Ib. 1848— 19).
Zusammenstell, d. Gründe, von welchen d.
Gebrauch d. Woltmann'schen hydroraetr. Flü-
gels abhängt (Ib. 184 6—4 7). Über d. Verglel-
chung d. Differenz-Goöflicienten mit den Ber-
noiüli'schen Zahlen (Ib id.). Über d. Mutter-
gewicht d. Köln. Mark (Ib. id). Anordnungd.
Thorflügel bei d. Plankenschleuscn (Ib. 184 8
— 19). Entwickl. einer unabhäng. CotHIicien-
tengleiohung, welche bei d. Summirung ge-
wisser Reihen vorkommt (Ib. 4 820—21). Von
d. Bestimm, d. Wassermenge eines Stroms
(Ib. id., auch €relle's Journ. 1). Von d. Ket-
tenbrüchen u. deren Anwend. auf d. Bestimm,
d. Näherungswerlhes gegebener Reihen (Ib.
id.). Von d. Integration d. linear. Gleichungen
mit partiell, endlichen Differenzen (Ib. 4 824).
709
Ezechiel
Faber.
710
Über d. Prüfung d. Normalmaasse u. Gewichte
mitd. preussischen (Ib. 1827). Über d. Aus-
fluss d. Wassers durch verticale, oben freifi
Öffnungen usw. (Ib. -«830). Über d. Lage d.
neutralen Axe, die beim Zerbrechen d. Kör-
per vorkommt (Ib. 1832).
Ezeohiel. — Armenischer Astronom,
der, nachdem er Syrien und Griechenland
durchreist halte, in seiner Heimath eine
Schule für Astronomie und Physik grün-
dete fBJ (BN),
geb. 673 etwa, . . ., gest. 727 .. .
Schrieb ein Lehrbuch d. Physik u. Metaphy-
sik, eins über die Bewegung des Thierkreises
und einen Discurs über die Schöpfung.
Fabarel, ... — Abbö, der auf seine
Kosten zu Dijon (im Tour du Logis du Roi)
eine Sternwarte errichten Hess (LB),
geb. 1707 etwa,
gest. n93, Nov. 4, Dijon.
Auf seiner Sternwarte beobachtete er mit So-
ger, Senand und Bertrand (Siehe Letzteren).
Fabbri, Onorato, s. Fabri,Honore.
Fabbroni (Fabroni), Giovanni Va-
lentin© Mattia. — Seit <780, wo er
Vicedirector (unter F. F o n t a n a) des gross-
herzogl. physikaL Cabinets und Museums
in Florenz ward , bekleidete er successive
mehre administrative Aemter in Toscana
(war z. B. 1800 Münzdirector, 18i6Di-
reclor d. Berg- u. Hüttenwesens) oder
führte wissenschafll. Aufträge d. Regierung
aus, z. B. n90 eine geolog. Untersuchung
von Toscana, 1798 die Vergleichung d.
toscanischen Maasse u. Gewichte mit den
neu-französischen; 1800 ward er auch
Honorarprofessor d. Univ. Pisa. Mitgl. d.
Soc. Italiana (Mein. Soc. Ital. XX, pt. l)
(Tp.l),
geb. 1752, Febr. 13, Florenz,*
gest. 1822, Dec. 17, Florenz.
Sulla natura dell' arsenico e preparazione dell'
acido arsenicale, Milano 1780. Mem. sopra i
vulcani estinti, Firenze 1783. Manifattura,
conservazione e correzione dell' olio d'oliva,
Ib. 1787. Del arte di fare il vino, Ib. 1787,
2. ediz. 1790 (Auch ins Französische u. Deut-
■ sehe übersetzt). Sur les alcarazzas de l'Es-
pagne, Paris 1789. Sulla forza refrattiva di
diversi fluidi, Firenze 1793. Dell' azione chi-
mica de' metalli nuovamente avvertita, Ib.
4 793. Storia delle opinioni chimiche relati-
vamente alla formazione degli etori, Ib. 1795.
Sur Taction chimique des differens mätaux
entr'eux ä la tempörature de l'atmosphere et
sur l'explication de quelques pbönomenes gal-
vaniques, Paris 1796, Di una nuova tinta sta-
bile che puö estrarsi dall' aloe soccotrina, Fi-
renze 1796. Esperimcnto sul liquore estin-
guente di Knox, Napoli1797. Vernice atta a
dare apparenza di Mahoganni al legno com-
mune, Ib. 4 797. Di una vernice nera econo-
mica per conservare i legni, Ib. 1797. Metodo
facilc per nettare ed imbiancare le stampe in
rame, Ib. 1797. Antichitä, vantaggi e metodo
della pittura encausta, Roma 1797. Ricerche
sulla quina, Modena 1803, Pisa 1304, Milano
1805. Delle misure in genere, e di quelle di
capacilä in ispecie, Firenze 1804. Delle bi-
lance e stadere dei Chinesi, Ib. 1804, Se la
gravitä specifica degli ori e degli argenti alle-
gati semplicemente in corabinazione binarie
possa servire a determinarne il valore, Mo-
dena1806. Lo State ro filippico, ovvero sulla
bonta e titolo dell' oro nativo, Siena 1 808. Sulla
maniera di trasformare in bilancia idrostaiica
ogni buona bilancia in comune, Ib. 1808.
Nuovo termometro stazionario, Modena 1809.
Argano di nuova costruzione da adoperarsi
sugli edifizi e sülIe navi, Verona 1812. Del
trascegliere dalle sostanze eterogenee le mole-
cole d'argento edi oro mediante l'almagazione,
Ib. 1815. Della estrazione del glutine della
ossa, Pistoja 1816. — Incisione e tinturadi al-
cune pietre dure (Atti Soc. Econora. di Firenze
vol. III). Modo di disciogliere la resina elastica
(Ib. id). Nuovo metodo di fare il sale acetoso
mercuriale (Ib. id.). Soluzione mercuriale per
la tintura di seta e lana (Ib. id.) . Gorae si possa
tinger coUa filiggine (Ib. id.). Ricetta per una
nuova vernice (Ib. IV). Sulla tromba galva-
nica (Giorn. di Csica, III, 1810). Proc6d6 pour
faire l'ethiops martlal (Ann. chim. XXX, 1 799) .
Sur la neige et la erßle coloröe, tomb^es ä
Arezzo 1813 (Ib. LXXXVIII, 1813). — Über-
setzte 1783 Cronstedt's Mineralogie und 1787
T. Bergman's Werke ins Italienische. — Aus-
serdem Botanisches, Agronomisches, Physio-
logisches, Medicinisches, Archäologisches u. A.
♦ geb. 1752, Febr. 10 (.BJV).
Faber Stapnlensis , s. Lefevre,
Jacques.
Faber, Jobann Matthäus. — Dr.
Med., Physicus folgweise inWimpfen, Ess-
lingen, Neustadt und Heilbronn. Mitgl. d.
Leopoldin. Academie (ANCJ,
geb. 1626, Febr. 24, Augsburg,
gest. 1702, Sept. 21, Heilbronn.
Addenda ad S$l. Beisel mutata loconim silua-
tio (Mise. Acad. Nat. Cur. 1690). Additiones
ad E. J. Camerer obss. de linteis noctu lucen-
tibus (Ib. id.). Addenda ad Sam. Ledel obss.
de lapide silesiaco violacei coloris (Ib. id.).
Addenda ad Em. Konig tractatum de glossope-
tris (Ib. id.).
Faber, Johann W^iihelm. — Ex-
jesuit, Prof, d, Mathematik und Physik zu
Paderborn (M.llJ,
45*
711
Fahre
Fabricius.
712
geb.
gest.
1744, Dec. n, Paderborn.
SpecimenanaIyseosgeometricae,Paderb.i789.
Fabre, Jean Anlolne. — Ingenieur
hydraulique der Provence. Correspond. d.
Acad. d. VViss. zu Paris (Q) (B) (BN),
geb. 17 49, ... St -Andre, Dep.Basses-
Alpcs,
gest. 1837,
Essai sur ia maniöre la plus avantagcuse de
construire les tnaclnnes hydrauliqiies etc. Pa-
ris 4 782. Es.säi sur la theorie des lorreos et
des rivieies itc. Ib. \ Tdl. Traitö cornplet sur la
thöorie et la pratique du nivellement, Ib. 1812.
Fabri, Honore (Honoralus*). — Je-
suit, erst Lehrer d. Philosophie am Ordens-
coUegiura zu Lyon, dann Giuss-Poenilen-
tiarius beim heil. Uflizio (der Inquisition) in
Kom (B) (BN),
geb. 160 6(7) .... LeBugey, DiÖcese
Belley,
gest. 1688, März 9, Rom.
Synopsis optica, Lugd. 1667. Dialog» physici,
in quibus de motu terrae disputatur, marini
aestus nova causa proponitur, nee non aqua-
rura et mercurii supra libellam elevatio exa-
minatur, Ib. 1669. Synopsis geometrica, Ib.
1669. Physica seu scientia rerum corporea-
rum, in decem tractatus distributa, Ib. 1669.
— Halle, wenigstens der Fassung nach, An-
theil an Divini's Brevis annotatio in systeina
Salurninm Ch. Hugenii, Romae 1660.
* Bei den Italienern: Fabbri, Onorato.
FabrI, Johann Ernst Ehregott.
— Prof. d. Statistik u. Geographie an d.
Univ. zu Jena, dann privatisirend in Erlan-
gen (N) (MM) (GG.\^i?>),
geb. 1755. Juli 16, Oels, Schlesien,
gest. 1825, Mai 30, Erlangen.
Handbuch d. neuesten Geographie, 1784 (viele
Auflagen). Abriss d. natürl. Erdkunde, in-
sonderheit Geislik usw. Nürnb. 1800. Geo-
graph. Magazin, 14 Hfte.
Fabrioius (Goldschmied), Georg. —
Rectar der Fürstcjischule zu Meissen von
1 553 an, vorher als Hofmeister längere Zeit
in Italien lebend (J) (HL),
geb. 1516, Apr. 23, Chemnitz,
gest. 1571, Juli 13, Meissen.
De naetallicis rebus et norninibus observatio-
nes variae et eruditae, quibus ea potissimum
explicantur quae 6. Agricola praeteriit, Tiguri
4 566 (Darin schon voui Hornsilber die Rede).
— Viel Philologisches. Wurde auch, wegen
seiner Gedichte. 1 570 vom Kaiser Maximilianll.
zum gekrönten Dichter erklärt und in d. Adel-
staud erhoben.
Fabrioius, Paul. — Kaiserlicher
Pfalzgraf, Ralh u. Malhematicus, auch Leib-
medicus, sowie seit 1553 Prof. an d. Univ.
zu Wien (A),
geb. 1 529 od. 1 5 1 9, .. . Lauban, Ober-
Lausitz,
gest. 1588, April 20, Wien.
Tabulae astronomicae, Wien 1S58. De nova
Stella An. 4 572 in Cassiopaea visa. Judicium
de comela qui An. <577 conspectus est, Vien-
nae 1577. Ephemeris singulis anni rtiebus
ostendens locum solis in circuitu. Almanach
anni 1 562 . Le cours et signification du Comele
qui a este veu lannce precedenle en Mars par
Maistre Pol Fabrice etc. Anvers 1557.
Fabricius, David. — Pastor erst zu
Reslerhave, Herrschaft Dornum, von 158 4
bis 1603, dann zu Osteel, Amt Aurich,
beides Orte in Ostfriesland. Erhielt seine
mathematische Bildung beim Pastor H e i n r.
Lampadius in Braunschweig (gest. 1583,
Nov. 1 3), nicht (wie Gassendiu. Weid-
ler angeben) bei Tycho Brahe. Stand
in fleissigem Briefwechsel mit Keppler
(Olhers, Ästr. Nachr. XXXI ,129; (T i a-
den, Gelehrt. OstfriesL),
geb. 1564, .... Esens, Ostfriesland,
gest. 1617, Mai 7, Osteel.*
Entwarf die erste Karte von Ostfriesland, ent-
deckte am 3. Aug. 1596 den hellen (veränder-
lichen) Stern im Walfisch (Mira Ceti), beobach-
tete den Cometen von 1 607 und d. neuen Stern
im Fuss des Ophiuchus, machte meteorolog.
Beobachtungen und schrieb Prognostica auf
d. Jahre 1615 — 18. Hatte auch Antbeil an den
Sonnen-Beobachtungen seines Sohnes.
* Erschlagen von einem Bauer aus seiner Gemeinde,
den er auf der Kanzel zu deutlich als den Dieb einer
ßciner Gänse bezeichnet hatte.
Fabrioius, Johann. — Sohn des
Vorigen. Scheint Mediciner gewesen zu
sein u. sich einige Zeit in Holland aufge-
halten zu haben (Olhers, Astr. Nachr.
XXXI, 129; (Tiaden, Gelehrt. OstfriesL),
geb. 1587, Jan. 8, Osteel,
gest
De raaculis in sole observatis et apparente ea-
rum cum sole conversione rtarratio, cui ad-
jecta est de modo eductionis specierum visi-
bilium dubitatio, Viteb. 1611. — In diesem
Buche, dessen Vorrede vom 13. Juni 1611
datirt, werden die Sonnenflecke und die Axen-
drehung der Sonne eher beschrieben als es
von Galileo geschal). Johann sagt darin, dass
er die Beobachtungen mit holländischen Fern-
röhren angestellt, bei seinem Vater und in
Gemeinschaft mitdemselben. Dennoch wird in
Tiaden's Gelehrt. Osttriesland [Bd. III, S. 303j
gemuthmasst dieser Johann sei weder der Ent-
decker der Sonnenflecke, noch der Verfasser
der obengenannten Schrift, vielmehr verdanke
man die Entdeckung dem Vater, David, und
die Schrift einem Binder desselben, der auch
Johann hiess und Ingenieur war.
713
Fabricius
Faggot.
714
Fabricius, GeorgAndreas. — Folg-
weise Reclor zu Oldenburg, Pädagogiarch in
Göltingen, Reclor d. Gynin. zu Miihfhausen
und wieder Piidagogiarch zu GÖtlingen (J),
geb. 1589, Mai 28, Herzberg, Ober-
sacbsen,
gest. 1645, Mai 30, GÖttingen.
Theatridium physicuni. Speciilum astronomi-
cum. De origine inontium.
Fabrioius , Johann Albert. —
Prof. d. nioquenz und Moralphilosophie am
Gyrnn. zu Hamburg (1 699), später (1708^
Rector desselben bis 17 H, wo er sich von
d. Geschäften zurückzog (J) (HL),
geb. 1 668, Nov." { \, Leipzig,
gest. «736, Apr. 30, Hamburg.
Unter der grossen Zahl seiner philologischen
Werke haben Beziehung zur Astronomie und
Physik : Menologium sive libellus de mensibus
centum circiter populorum, 8*^, Hamb. 1742,
und Bibliotheca graeca s. notiiia scriptorum
veterum graecorum etc., 14 vol. 4**, Ib. 1705
—28. — Übersetzte Will. Derham's Astrotheo-
logie, Physicotheologie, Hydrotheologie u. Py-
rotheologie.
Fabricius, Philipp Conrad. —
Prof. d. Anatomie, Physiologie u. Pharma-
cie an d. Univ. zu Helmstadl. Mitgl. d. Leo-
poidin. Acad. (A) (ANC),
geb. ni4, Oct. 2, Butzbach, Hessen,
gest. 177 4, Juli 19, Heimslädt.
De fönte martiaii medicato Helmstadiensi etc.
Heimst. 1 756. De oleis destillatis aethereis, ib.
1759. De amylo, Francof. 1763. — Medicini-
sches.
Fabricius, Otto. — Erst Missionar
in Grönland (5 Jahre lang), dann Pfarrer in
Tellemarken, in Hobro und anderen Orten
Norwegens, zuletzt in Christianshavn mit
dem Titel Bischof. Mitgl. d. königl. dän. Ge-
sellsch. d. Wiss. zu Kopenhagen (DS) (E),
geb. 17 44, März 6, Rudkjöbing,
gest. 1822, Mai SLO,
Om driv-iisen in de nordlige vande og fornem-
melig i Davidsstrader (Skrift. d. Kiöbenhavn.
Selsk. Nya Sarai. Dl. III). — Viel Zoologisches.
Fabricius, Johann Christian. —
Prof. d. Oekonomie, Naturiehre u. Kame-
ralwissenschaften an d. Univ. zu Kiel von
1775 an, vorher Prof. d. Oekonomie an d.
Univ. zu Kopenhagen (M. II),
geb. 1748, Jan. 7, Tondern,Schlcsw\,*
gest. 1808, März 3, Kiel.
Reise nach Norwegen mit Bemerkk. aus der
Naturhistorie und Oekonomie, Mamb. 1779.
Mineralog. u. technolog. Bemerkk. auf euior
Reise durch verschiedene Provinzen von Eng-
land u. Schottland (In J. J. Feibcjr's Bcitr. z.
Mineralgeschichte verschiedi). Länder, Mitau
1778). Versuche über d, Gesetze des Natur-
reichs (in Cramer's Beiträgen Bd. III). — Viel
Entomologisciies.
♦ geb. 1743, Jan. 7 {CL).
Fabris, Niccolo. — Priester des
Oratoriums (BN),
geb. 1739, Chioggia,
gest. 1801, Aug. 13, Chioggia.
Erfand für die Franklin'sche Harmonica eine
Claviatur, eine harmonische Progressionstafel
zum leichteren Stimmen der Claviere, ein die
Noten aufschreihendes Ciavier, eine Methode
so .schnell zu schreihen (ohne Abkürzung) als
gcs[)rochen werden kann, eine Uhr ohne Rä-
der und Gewichte, durch einen Magnet be-
wegt, eine andere künstliche Uhr, u. mehr
dergleichen.
Fabrizio ab Acquapendc&te, Ge-
ronimo. — Prof. d. Anatomie an d. Univ.
zu Pavia (B) (BN),
geb. 1537, Acquapendente,
Toscana,
gest. 1619, Mai 21, an der Brenla.
De visione, voce et auditu, Venet. 1600 (Darin
die erste Beobachtung über das Leuchten des
faulen Fleisches). De locutione et ejus instru-
mentis, ib. 1603. — Viel Anatomisches.
Fabroni, s. Fabbroni.
Fabulet , Adolphe. — (Q),
geb. 178 2, Aug. 15, St.-Lö,
gest
Elements de chiraie theorique et pratique etc.
2 vol. 8^ Paris, 2'"« edit. 1813.
Facio (Faccio), s. Fatio.
Faesch, Johann Rudolph. — In-
genieur, stieg in polnisch, u. sächsischen
Diensten bis zum Obersten; zuletzt Archi-
lect beim Cadettencorps in Dresden (A),
geb Basel,
gest. nach 1742, . . . Dresden.
Historische u. methodische Einleitung in d.
gesammt. mathemat. Wissenschaften, Dresd.
1716. Abhandl. über d. Schiffbarmachen d.
Flüsse, Ib. 1728. Kriegs-, Ingenieur-, Artille-
rie- und See-Le\icon, Ib. 1735.
Fagerström, Carl Frederik. —
Adjunct d. Chemie u, Laboralor am che-
miscljen Laboratorio d. Univ. zu Lund (Or)
(G.\^^Ü),
geb. 1795, Febr. 5, Asby, Ostgothl.,
gest. 1850, März 13, Lund.
De lodino in fuco vesiculoso, Lund 1823. Diss.
acad. Analysis fonlis mineralis Gullakran, Ib.
1829.
Faggot, Jacob. — Oberdirector des
Landmesser-Collegiums in Schweden. Mit-
glied u Secret'är d. Acad. d. Wis:^. in Stock-
holm (S),
715
Fagnano
Faule.
716
geb. 1699, März 13, Holferbo-gärd,*
gest. 1777, Febr. 28, Stockholm.
Rymdmatning euer Ron af Mälarekonsten
Stockh. 4 739. Achtzehn Abhandll. in d. Ve-
tensk. Acad. Handling., z. B. : Ron om trö-
virke, som icke itändes, när del tillförene in-
sugit nägot sal fixum (1739); Om runde kärls
rymdmüttning (1 743) ; Beskrifning pä an i Sve-
rige bruklig Lutvigt (1743); Trigonometrlsk
uträkning pa den nya temperaturen för toner-
nasstämningäCIavör (1743) ; Jeniförolse emel-
lam veds och bränntorfs verkan vidkokning
(17 48) ; Satt, att utröna huru mycket Salpeter
finnes i ett färdigt gjordt krutetc. (1755). Hy-
drostatiska rön pä alkaliska solutioners styrka
etc. (1759); Förbättring pä dricksprofvare
(4 763) ; Hydrostatiska rön om gravitas speci-
flca hos atskiiliga vätskor elc. (1766) ; Anraärk-
ningar öfver alun-Iuttringen (1767), Om en
accurat profvaro för väta varor (Ib. 4770).
* In Vendels Socken, Upland.
Pag;iiailo{deFagnani),Giulio Carlo.*
— Marquis von Toschi und S. Onorio (Tp. l)
geb. 1682, Dec. 6, Sinigaglia,
gest. 1766, Sept. 26, .......**
Prodüzioni matematiche, 2 vol. fol. , Pesaro
1750. — Metodo per misurare la lemniscata
(Giorn. de Letterat. 1718). Metodo pertrovare
quejie curve, nelle quali l'angolo fatto dalle
corde (che partono tutte da un punto) e dall'
asse sta all' angolo fatto dalle norraali alla cur-
va , e dal medesimo asse in data ragione di
numero a numero. Schediasmi IV (Calogera,
Raccolta d'opuscoli scientifici etc. Vol. III, 1 730
et VII, 1732). Osserv. sopra il secondo e terzo
esempio del secondo schediasma (Ib.X, 1734).
Teorema generale, da cui si deduce la giusta de-
terminazione de' premj dovuti ai Lotto all' uso
dl Roma elc. (Ib. XII, 1735). Due maniere di
risolvere algebraicamente l'equazioni quadra-
tiche (Ib. id.) . Nuovo metodo per risolvere al-
gebraicamente l'equazioni de! qaarto grado ap-
plicabile ancora alla resoluzione dell' equazioni
del secondo grado (Ib. XIII, 1736). Nuovä ma-
niera di risolvere algebraicamente l'equazioni
cubiche dedolta dal sudetto metodo (Ib. XIV,
1737}. Altro nuovo metodo per la resoluzione
algebraica (Ib. XV, 1737). Teoremi due, da i
quali si deduce la resoluzione analitica di infi-
nite specie di equazioni sempre piü coraposte in
infinite, e la sezione indefinita degli archi cir-
colari mediante alcune formole generali e fhiite
(Ib. XVIII, 1739). Soluzione di un problema
proposto dal Guido Grandi (Ib. XIX, 1739).
Varie soluzioni di un problema concernente
ii metodo de minimi (Ib. XXVII, 174«).
* Auch sein Sohn Gianfran cesco Onorio, Archi-
diaconus von Sinigaglia (geb. . . ., geet, . . .) war
ein ausgezeichneter Mathematiker. Siehe unter an-
derem : Solutio problematis ad calcuiura integralem
pertincntiß et defeneio contra Nie. Befnoulli
{Act. Erudit. SuppL Vlll, 1734; Calogera, Sac-
colt. XXIII, I74i>.
** geb. 1690, . . ., gest. 1760 etwa^ . . . {B) {BIT).
Fahlberg;, Samuel. — Dr. Med., an-
fangs Lazaretharzt in Sloc kholm, dann Gou-
vernemenlsarzt auf St. Barthelemy (West-
indien), später Ingenieur der Insel und der
Stadt Guslavia, zu deren Anlage er den
Plan entwarf. Nahm 1810 Theü an dem
Aufsland auf der Insel und entging der über
ihn verhängten Todesstrafe nur durch die
Flucht nach St. Eustache (SLHj ; ward in-
dess 18.34 begnadigt, und kehrte darauf in
seine frühere Stellung zurück (Cll),
geb. etwa 1755, . . . Norrland,
gest. nach 1834, . . . (Barthölemy?).
Observationer öfver värman , vindpn och vö-
derleken pä Ön St. Bartheiemi (Vet. Acad.
Handl. 1 787). Anmarkningar rörande orcanen
1792 pä Ön St. Barthelemi, samt barometerns
och electricitetens förhallande vid detta till-
fälle (Ib. 1794). Beskrifning öfver elektriska
älen, Gymnotus electricus (Ib. 1801). Noch
6 naturhistor. Abhandll. daselbst. — Verfer-
tigte auch 1 795 eine Specialkarte von St. Bar-
thelemi,
Fahreaheit, Gabriel Daniel. —
Sohn eines Kaufmanns in Danzig, der, um
die Handlung zu erlernen, nach Amster-
dam ging, sich dort aber bald ganz auf die
Physik legte und grösstentheils in Holland
und England lebte, wie es scheint, als Glas-
bläser von der Anfertigung meteorolog. In-
strumente. Mitgl. d. Roy. Society f5D; (Th),
geb. 1686, Mai 1 4, Danzig,
gest. 1736, Sept. 16, Holland.
Experiments concerning the degrees of heat
ofboilingliquors (Phil. Tr. 1724). Experiments
and observations on the freezing of water in
vacuo (Ib. id. — Darin die 1721 gemachte Ent-
deckung, dass Wasser bedeutend unter seinen
Frostpunct erkaltet werden kann, ohne zu ge-
frieren) . The specific gravities of several 1)0-
dies (Ib. id.). The description and use of a
new areometer (Ib. id. — Das erste brauch-
bare Gewichts-Aräometer in heutiger Form).
Description of a new barometer (Ib. id. — Das
erste Thermobarometer). — F. ist der erste,
der genau übereinstimmende Thermometer
verfertigte, anfangs mit Weingeist, später, seit
1714 oder 1715, mit Quecksilber gefüllt und
versehen mit der nach ihm benannten Scale,
die noch jetzt in Grossbrittannien und den Ver-
einigten Staaten üblich ist. Über seine Ttier-
mometer siehe : Freiherr v. Wolf, Relatio de
novo thermometrorum concordantium genere
(Act. erudit. 1714).
Faule, Jean Charles de la. — Je-
suit, Lehrer d. Mathematik folgweise zu Lö-
wen, Madrid u. anderen Orten fJJ (SBJJ (B),
geb. 1597, Antwerpen,
gest. 1652, Nov. 4, Barcelona.*
Theses raechanicae, Dolae 16J5. Theoremala
de centro gravitalis partim circuli et ellipsis,
Antvcrp. 1632.
♦ gert. 1654, Nov. 4 (^BEJ. 11^
717
Faule
Pantnzzi.
718
Faille, Jacob Baart de la. — Prof.
d. Mathematik, Astronomie u. Physik an d.
Univ. zu Groningen (KL. <823 u. 24;,
geb. n57, Juli 20, Haag,
gest. <823, Apr. <, Groningen.
Scheint ausser einigen academ. Reden nichts
geschrieben zu haben.
Falok| Joseph. — Jesuit, erst Leh-
rer d. Philosophie zu Freiburg im Breis-
gau, dann Prof. d. Mathematik an d. Üniv.
zu Ingolstadt, auch Lehrer d. Kinder des
Kurfürsten von Baiem (BEJ. \\),
geb. Freiburg, Schweiz,
gest. n37, Apr. 4 9, Mönchen.
Tractat. de liquidoruro gravitate et aequilibrio,
Frib. Brisgoae 174 3.
Falk, Anders. — Rector d. Trivial-
schule zu Skara in Schweden. Milglied d.
Acad. d. Wiss. zu Stockholm (Or),
geb. «740, Jan. 4 3 (A. St.), Skarastift,
gest. 4797, Febr. 9 (N.St.), Skara.*
Acht Abhandll. in d. Vetensk. Acad. Handl.
von 1784 — 94, astronomische Beobachtungen
enthaltend.
• gwt. 1796, Febr. 10 {SB).
Falkner, Johann Ludwig. — Dr.
Med., pr^ct. Arzt in Basel (VSÜ. 4 832;,
geb. 4 787, Basel,
gest. 4 83 4 etwa, . . . (Basel?).
Über d. Verhältnisse u. Gesetze, wonach d.
Elemente d. Körper gemischt sind, Basel 1819.
Beiträge zur Stöchiometrie u. chemischen Sta-
tik, Ib. 1824.
Fallon, Ludwig August von, —
Oeslerre ichisch. General-Major (seit 4 824)
und Chef d. Mililär-Triangulirungs- u. Ca-
lastral - Central vermessungs - Direction in
Wien; seit 4 796 im Dienst (ON) (N),
geb. 4 776, Nov. 27, Namur,
gest. 4 828, Sept. 4, Wien.
Hypsometrie von Oesterreich, aus trigonometr.
Nivellirungen hergeleitet usw., l'Bd. (heraus-
geg. V. r. Freisauff v. Neudegg), Wien 1831
(Enthält d. Höhenbestimm, von Tyrol, Illy-
rien usw.). Beschreib, eines Distanzmessers
(▼. Zach's monatl. Corr. VI, 4802). Beschreib,
eines Instruments für d. Situations-Detail (Ib.
V, 4 802). Aufsätze geodät. Inhalts (Ib. Xü,
XVIII , XXIII-XXV, ferner Astr. Nachr. 1,
IV u. VI). Archiv d. astronom. trigonometr.
Vermessung der k. k. österr. Staaten, Wien
1824 u, ff. (Pogg. Ann. V). "
Falloppio (Fallopius), G a b r i e 1 1 o. —
Arzt, Prof. d. Anatomie folgweise zu Fer-
rara, Pisa und Padua (TM) (J),
geb. 4 523 etwa, .. Modena,
gest. 4 562, Oct. 9, Padua.*
De thermalibus iibr. Vli, de nietallis et fossi-
libtts )ibr. II, Venel. 1564. De composilicne
medicamentorum et de cauterlis, Ib. 1570. —
Anatomisches.
• grest. 1563, Oct. 9 (BL).
FalloiNTS, Fearon. — Geistlicher,
seit 1815 Fellow of St. John's College in
Cambridge, seit 4 82 4 Direclor der Stern-
warte in der Capstadt. Milgl. d. Roy. astron.
Soc. Mn./i. 4 83 4; (ASM.y ),
geb. 4 789, Juli Ä, Cockermouth, Cum-
berland,
gest. 4 834, Juli 25, Simons Town, Cap.
On a curious appearance observed upon the
moou (Phil. Tr. 1822). A catalogue of nearly
all the principal fixed stars between the zenith
ofCapeTown and the South Pole etc. [Ih. 1824).
Obss. made with an invariable pendulum at
the Cape of Good Hope for the purpose of de-
termining the compression of the earth (Ib.
4880). — An account of some paihelia Seen
at the Cape of Good Hope (Quart. Journ. of
Science. XVI, 1823). An easy niethod of com-
paring the time indicated by any numbers of
Chronometers with the time at a certain Station
(Ib. XVII. 1824).
Fantoni, Pio. — Canonicus, Wasser-
baumeisler in toscanischen Diensten. Äfit-
glied d. Instituts von Bologna (Mem. Istit.
Lomb. Venet. lllj (LLJ,
geb. 4 724, Toscana,
gest. 4 804, Jan. 26, Bologna.
De problemate quodani algebraioo, deque evö-
hitione mechanicae cujusdam curvae inter in-
finitas hypermechanicas , quae determinatae
aequationi satisfaciunt (Phil. Tr. 1767). Mem.
della dependenza, che esigono le acque cor-
renti ne' fondi de' canali e de' fiumi etc. (Atti
Soc. Econom. dl Firenze, IV).
Fantuzzi (Fantutlus, eigentl. Elephan-
tutius), Giovanni. — Genannt der Jün-
gere.* Prof. d. Philosophie an d. Univ. zu
Bologna. MitgL d. Raths der Allen (FJ (B)
(BN),
Bologna.**
gest. 4 646, Nov. 4 4,
Universi orbis structura et partium ejus motus
et quietis peripateticls principii.s constabilifa,
contra pravam qiiorundara astronomoriim opi-
nionem, Bonon. 1637. Eversio demonstratio-
nis ocularis loci sine locato pro vacuo iraagi-
nario dando in fistula vitrea, mercurlo in ea
descendente etc., Ib. 1648.
* Zur Unterscheidung von%inem Juristen gleiches Na-
mens, der 1391 in Bologna starb.
'* gest. 1648, Nov. U (ATa. E).
Fantuzzi, Marco. — Graf, sehr be-
gütert, und viele Jahre lang Magistnslsper-
son in Ravenna (Tp. l\),
geb. 4 7 40, Aug. 4 5, Ravenna,
gest. 4806, Jan. 4 0, Ravenna.
Soll mehr als 200 Abhandlungen über die man-
I nigfaltigsten Gegenstände, unter anderen auch
719
Paraday.
720
über Agricullur, Mineralogie und Hydraulik,
geschrieben haben , von denen ein Theil ge-
druckt wurde unter d, Titel : Memorie di vario
argomento, 1804.
Faraday, Michael. — Sohn eines
Hufschmieds ; anfangs Buchbinder-Lehr-
ling, dann (18! 3) Assistent am chemischen
Laboratorium der Royal Institution in Lon-
don, erst unter H. Davy, darauf unter W.
Th. Brande, dem er etwa 18 27 in der
Professur der Chemie dieser Anstalt folgte.
Mitgl. d. Roy. Society seit 4824; auswär-
tiges Mitgl. d. Berliner Acad. seit 18 42 u.
d. Pariser Instituts seit 1844. Dr. Juris in
Oxford seil 1832 (OrJ (WA),
geb. 1791, Sept. 22, Newington bei
London.
Chemical manipulations etc., 1 vol. 8", Lond.
1827, new edit. 1842. Chemical tracts, 1 vol.
8". LectLires on Light ond Ventilation , Ib.
1843. On the ventilatiün of lighlhouse lamps,
Ib. 1843. — On two new Compounds of chto-
rine and carbori, and on a new Compound of
iüdine, carbon and hydrogen (Phil. Tr. 4 821).
On a new Compound of chlorine and carbon
(mit R. Phillips, Ib. id.). Ün the alloys of steel
(mit J. Stodart, Ib. 1822). On fluid chlorine
(Ib. 18-23). On the condensatlon of several ga-
ses into liquids (Ib. id.). On new Compounds
of carbon and hydrogen, and on certain other
products obtaining during the decompos-tion
of oil by heat (Ib. 1825). On the existence of
a limit to vaporization (Ib. 1826). On the rau-
tual uction of sulphuiic acid and naphlhaline,
and on a new acid produced (Ib. id.). On the
manufacture of glass for optica! purposos (Ib.
1830). On a pcculiar class of acoustical figu-
res, and on certain forms assumed by groups
of parlicles upon vibrating elastic surfaces (Ib.
1831). On the iiquefaction and solidification of
bodies generally exi.sting as gases (Ib. 1845).
Experi mental researcbes in eiectricity, Series I
(Ib. 1831. — Induction of eiectric currents;
evolution of eiectricity from magnetismus ; new
electrical State or condition of matter; expli-
cation of Arago's magnelic phenomena. — Diese
wichtige Abhandl. datirt vom November 1831).
D" Series II (Ib. 1832. — Terrestrial magneto-
electric induction ; force and direction of mag-
neto-electric induction generally). D« Series III
(Ib. 1833. — Identity of electricities of diffe-
rent sources ; relation by measure of couunon
and voltaic eiectricity) . D« Series IV (Ib. 1 833.
— New law of electrical conduction ; on con-
ducting power generally). D'Series V (Ib.1833.
— Electro-chemical decomposition). 0° Se-
ries VI (Ib. 1834. — Power of platina etc. to
induce combination). D« Series VII (Ib. 1834.
— Eloctro-chemica! decomposition continued;
electio-chemical Äquivalents). D" Series VIII
(Ib. 1834. — Eiectricity of the voltaic pile).
Do Seric."^ IX (II». 1835. -- Induction of a cur-
renton itseU; induclive action of currents gc-
neraily). D" Series X Ib. 1835. - Ifüprovcd
voltaic battery; practical results with the vol-
taic battery). D« Series XI 'Ib. 1838. — On
static induction; differential inductometer).
D" Series XII (Ib. 1838. — On static induction
continued). D« Series XIII (Ib. 1838. — Ori
static induction continued; nature of the eiec-
tric current; its transverse forces). D» Se-
ries XIV (Ib. 1838. — Nature of eiectric force
or forces ; relation of the eiectric and magne-
tic forces). D« Series XV (Ib. 1839. — On the
character and direction of the eiectric force
of the Gymnotus). D^' Series XVI and XVIl
(Ib. 1840. — On the source of power in the
voltaic pile). D^ Series XVIII (Ib. 1843. — On
the eiectricity evolved by the friction of water
and steam against other bodies). D" Series XIX
(Ib. 1846. — On the magnetization of lightand
the illumiuation of magnetic lines of force).
DO Series XX and XXI (Ib. 1846. — On new
magnetic actions and on the niBgnetic condi-
tion of all matter. — Diese wichtige Abhandl.
datirt vom November 1845). D^ Series XXII
(Ib. 1849. — On the eryslalline polarity of bis-
muth [and otiier bodies] and of its relation to
the magnetic form of force). D" Series XXIII
(Ib. 1830. — On the polar or olher condition
of diamagnetic bodies). D° Series XXIV (Ib.
1851 . — On the possible relation of gravity to
eiectricity). D" Series XXV (Ib. ISs'l. — 'On
the magnetic and diamagnetic condition of bo-
dies). D" Series XXVI (Ib. 1851. — Magnetic
conducting power ; atmospheric magnetism).
D" Series XXVII (Ib. 1851. — Atmo.spheric
magnetism, continued). D" Series XXVIII (Ib.
1852. — On llncs of magnetic force, their de-
fmite character and their distribution within
a magnet and through Space;. D" Series XXIX
(Ib. 1852. — On the employment of theinduced
magneto-electric current as a lest and measure
of magnetic force). D« Series XXX (Ib. 1855. —
Constancy of differential magnecrystallic force
in different media. Action of heat on magne-
crystals. ElTectof heat upon the absolute mag-
netic force of bodies}. Experimental relations
of Gold and other metals to light (Ib. 1857).
On the analysis of native caustic lime of
Tuscany (Quart. Journ. of Science, I, 1816).
Experiments on the Alstenia teiformis (Ib. II,
1817). On a new acid substance formed from
ether (Ib. III, 1817). On the escape of gases
through capillary tubes (Ib. id.). On the solu-
.tion of silver in ammonia (Ib. IV, 1818). On
the sulphuret of phosphorus (Ib. id.). On some
combinations cf ammonia wüh Chlorides (Ib.
V, 1818). On tliC Sounds produced by flame
in tubes (Ib. id.). On Sirium (das angebt, neue
Metall von L. Ch. Vest, Ib. VI et VII, 1819).
On gallic acid and tannin (Ib. VI). Ön the Se-
paration of manganese from iron (Ib. id.). On
the passage of gases through tubes (Ib. VH,
1St9). On the analysis ofwootzor indian steel
(Ib. id.). On the decomposition of chloridc of
silver by hydrogen and l»y zink (Ib. VIII, 1S20).
DescriptiDn of an apparalus for the combu-
stion of the diamond Ib. IX. 1820;. On the
all()\s ofstoel (Ib. id.). On some new electro-
magnelical motions and on the tlieory of mag-
netism (Ib. XII, 1822; dieser Aufshtz datirt
721
Fardella
— — Farquharson.
722
vom U. Sept. 1821). On a nevv apparatiis for
the exhibition (»f rotalory luagnelic motion (Ib.
id.). üti the change of veirelable roloiirs as an
alkaline properly'etc. (Ib. XIII, 4 8-22). On
temperature produced by vapour and on tbe
leniperalure of vapour (Ib. XIV, i823). Hislo-
ricai Statement respectingelectro-magnetir ro-
lation (Ib. XV. 1823). On the change of mus-
ket balls in shrapncll Shells and on Ihe aclion
of gunpowder on lead !lb. XVI, 1823). On
(hange of colour of plalc glass Ity light (Ib.
id. et XIX, 1825). Hislori.al statoment rc-
.•^pccling the üqucfartion of gnscs (Ib. XVI;.
On fumigation (Ib. XVIII, 1825). On pet-uli.ir
cases of tlie formation of ammonia and on Iho
means of testing the prcsence of nitrogen etc.
(Ib. XIX, 1825). On aiiilirially crystallized
Chromate of lead (Ib. id.). On electro-magne-
tic current (Ib. id.). On electiic powers of
oxahüe of lime (Ib. id.). On pure caoutchonc
etc. (Ib. XXI, 1826). On lluidiiy ofsulphnr at
common temperatures (Ib. id.). On a pccuüjr
jxMspective appoarance of aerial light and
shadc [Ib. XXII, 1827). On the confinemcnl
ofdry ga.^es over meicury (Ib. id.). -- On llio
nalure of Labarraq^ue's desinfecting soda liquid
(New Quart. .lourii. of .Science, II, 1327). On
a poculiar class of optical deceptions ^Journ.
of the Roy. Inslit. I, 1831). On Trevelyaii's
cxperimcnt on the product. of sound (Ib. II,
1831). — On hoMing the brealh for a lengthe-
ned period (Phil. Mag. Ser. III, Vol. III, 1S33).
On the magneto-electi-ical spark and shock
(Ib. V, 1834). On the gencral magnelic rela-
tions and characters (Ib. Vill, 1836). Ilistory
of the condensation of gases and of that of
electro-magnetic rotation (Ib. id.). On a pocu-
liar voltaic condition of iron (Ib. IX, 1836). On
the causes of neutrality of iron in nitric acid
(Ib. X, 1837). Letter to Mr. Hare, on certain
theoretical opinions (Ib. XVII, 184 0). On sume
supposed forms of lightning (Ib. XIX, 1841).
A speculation touehing electric conduction and
the nature of matter (Ib. XXIV, 1844). On the
explosion at the Haswell collicries and on the
means of preventing similar accidents (Ib.
XXVI, 1845). On the Ventilation of the coal-
mine goaf (Ib. id.). On the magnetic relations
and characters of themetals flb. XXVII, 1845].
Thoughts on ray-vibration (Ib. XXVIII, 1846}.
On the magnetic rdlection of light and on the
distinction belwoen the ferromagnelic and dia-
magnetic conditions of matter (Ib. XXIX, 1 846).
On the diamagnelic conditions of flame and
gases (Ib. XXXI, 1847). On the use of gutta
percha in cleclrical insulation (Ib. XXXII,
1848). On electric induclion ; associated cases
of current and static eilect (Ib. Ser. IV, Vol VII,
1 854) . On electro-dynamic induclion in liquids
(Ib. id.). On subterraneous clectro-telegraph
Nvires (Ib. id.). On electric conduction ^Ib. X,
1 855) . On the action of non-conducting bodies
in electric induclion (Ib. XI, 1856). On the
conservation of force (Ib. XllI, 1857). On the
persistent appearance of the lightning flash
(Ib. id.). — On physical lines of magnetic force
(Proceed. of the Roy. Instit. 1852}. Observations
on the magnetic forces ; law of distance (Ib.
Poggeudoi 11, Handwöi'lerbucli.
1853). On magnetic hypothescs (Ib. 1854). On
some points of magnelic philosophy (Ib. 1855).
Fardella, Michel Angelo. — Fran-
ciscaiier, Piof. d. Aslroiiomie u. Meteoro-
logie an d. Univ. zu Padua (1694 — 1709),
iiDcbber in Barcelona und Neapel lebend,
vorher Lehrer d. Theologie an derSapienza
zu Rom und in Modena [Tp.MJ,
geb. \ 630, ..... Trapani,
gest. \',\S, Febr. 2, Neapel.*
Ijniversae philosophiae systema, in quo nova
quadam et extricala methodo naturalis scien-
tiac et n)oralis l'undaujenta explicantur, 12'\
Vonet. 1G91. Lniversae usualis malhemalicae
theoria etc., Ib. 1691. Malhemalicae historia.
Lettera ciciica ai matematici. Lettera a Ma-
gliabscclü sulla filosofia di Cardano.
* ijr-st. 171-, .r.3n. 2 (iVj.XIl) (2?) (BN) (BG).
Farini, Giovanni. — Prof. d. Ma-
tbeinalik u, Physik an d. Univ. zu Padua
(seil 1 8 10), früher Ingenieur am Arsenal
zu Venedig;. Mitglied d. Acad. zu Padua
(N.Sag(j.diPadova,m) (LLi (BS),
geb. 1778, Apr. 10, Ruffi b. Ravenna,
gest. lS2i, Dec. 26, Padua.*
Sopra una nuova macchina dell' Ingegnei'e
Borgonso (N. .Sagg. Padov I, 1817,. Nota »1
Tomo IV del calcolo integrale di Eulero (Ib.
II, 1825) . — Schrieb auch iiber (oder vielmehr
gegen) den hydraul. Widder, in d. Schrift, d.
Sog. d'incorragg. di Milano, T. III.
* gest. Dec. 25 [BN] : Der. 15 [BG),
Farish, William. — Prof. (Jackso-
nian Prof.; der Physik an d. Univ. zu Cam-
bridge und Pfarrer zu St. Giles daselbst,
früher (17 94 — 18 13) Prof. d. Chemie. Mit-
glied d. Cambridge Pbilos. Soc. und d. Geo-
log. Soc. (Phil Mag. XII, 1838; (An. R.
18 37; (G. 12/,
geb. 1759, Carlisle,
gest. 1837, Jan. 12, Litlle Stoneham,
Sutrolk,
On isomefrical perspective (Tr. Cambridge Soc.
I, 1822).
Farqakarson, James. — Pfarrer zu
Alford, Aberdeenshire in Schottland, frü-
her Parochial-Schulnieisler daselbst (An. ü.
18 43;,
geb. 1781, Kirchspiel Coull,
Aberdeenshire,
gest. 18 43, Dec. 3, Alford.
On a definite arrangement and order of the
appearance and progress of the aurora borea-
lis and its height al)0ve the surface of the earth
(Phil.Tr. 1829). Experiments on the inlluence
of the aurora borealis on the magnelic needle
(Ib. 1830). Register of the thermomeler kept
at Alford (Ib. 1835). On the ice, formed under
peculiar circumstances at the boltom of rim-
46
723
FaiT
Fanjas de Saint-Fond.
724
ning water (Ib. id.). On a geometrical measu-
rement of the height of the anrora borealis
(Ib. 4 839). On the localities affected by hoar-
Irost (Ib. 4 844). On ground-gru or ice formed
at the bottom of running water (Ib. 4 841). On
a remarkable appearance of the aurora borea-
lis below the clouds (Ib. 4 842).
Farr, William. — Pract. Arzt zu Ply-
mouth. xMilgl. d. Roy. Society (Th),
geb. . . ., gest. «809, Aug. 2.3, . . .
Observations on the barometer and tbermo-
meter and Acoount of the whole rain in every
month of the year, taken at the Roy. Hospital
near Plymouth (Phil. Tr. 4 768 et 4 769).
Farwharson, ... — War < 698 Prof.
d. Malheniatik zu Aberdeen in Schottland,
trat in die Diensle Peters d. Grossen
und gründete 1701 die Marineschule zu
Moskau, die erste ihrer Art in Russland.
Als späler (17<5) die Marine-Acadeinie in
St. Petersburg errichtet wurde, erhielt er
die Professur d. Mathematik daran, die er
bis an sein Ende bekleidete (BN) (BS),
geh
gest. 1739, Dec. .., (St. Petersburg?).
Soll die arabischen Ziffern bei den Russen ein-
geführt haben, die sich bis dahin der slavo-
nischen bedienten.
Fas, Johannes Arent. — Prof. d.
Astronomie u. Nautik an d. üniv, zu Ley-
den seit 1796, vorher (seit 1763) Lector
d. Mathematik daselbst (SL),
geb. 1742, Aug
gest. 1817, Nov. <5, Leyden.
Inleiding tot de oneindig kleinen differentiaal-
en integraal-rekening, Leyden 4 775.
Fatio (Facio, Faccio) de Daillier,
Nicolas. — In Genf erzogen und Bürger
daselbst 1678, dann Schweizer Resident
in London u. xMitgl. d. Koy. Society.* Nahm
ums J. 1707 Theil an den mystischen Um-
trieben der Camisarden (der aus den Ce-
veuneu geflüchteten Protestanten) in Eng-
land und kam dadurch ins GeHingniss und
an den Pranger; später freigelas^ien, machte
er eine Reise nach Asien und kehrte dnnn
nach England zurück (SD) (B) (BN) (Th),
geb. 1664, Febr. 16, Basel,
gest. 1753, Mai 10, Maddetsfield, bei
Worcester.
Lettre ä Cassini snr une iurniöre extraordinaire
qiii parait lians le ciel depuis quelques ann^es,
\mNtoid. 4 686 Lineae brevissimi descensus
investi^allo t^eotnetrica duplex, cul addlla est
itivcstii:aLiu j^cotnelrica solidi rolundi in quod
miniiüa fiat resisleiitia , Lond. 4699 (Diese
Sc-hrift legte de. I ersten Keim zu dem berülim-
teu >tieit z\vi.>,cl»en Newton und Leibniz und
ihren Anhöngern um die Priorität der Erfin-
dung des Infinitesimalcalculs). Epistola ad
Joh. Christ. Facinm (seinen Bruder) qua vin-
dicat solutionem suam problematis, de inve-
niendo solido rotundo seu tereti in quod mi-
nima fiat resislentia (Phil. Tr. 4 748). Excerpta
ex sua responsione ad excerpta ex llteris J. Ber-
nonlli (Act. Erudit. 4 700) . Navigation improv'd :
beeing chiefly the method for fioding the lati-
tude etc., fol., Lond. 4 728 (Auch französisch).
Description d'une piece d'horlogerie träs-rare
et tr^s-remarquabie, 4'*, 6eneve4 704. — Auf-
sätze, astronum. Inhalts, in Gentlemen's Ma-
gazin f. 4 737 u. 4 738.
•Auch sein älterer Bruder J e • n Chriitophe war
Mi^l. d. Roy. Society. Ihm verdankt man die älte-
ste Höhenmessuug vom Montblanc (/. 8pon^ Hi»t.
de la 9ille de Genece) u. B«ob. einw Soonenflnster-
niss {.Phil. Tr. 1706) (5(7).
Fai^as de Salnt-Fond, Barth^-
lemi. — Advocat und 1765 Präsident der
Landvogtei (senechaussee) in Grenoble,
dann, auf Verwendung von Buffon, 4777
Adjoint-naturaliste am Museum in Paris u.
bald darauf auch königl. Commissar der
Bergwerke. Seit d. Revolution Prof. d. Geo-
logie am Musee d'bistoire naturelle in Paris
(BS) (BN) (GB) (Oett),
geb. 1741, Mai 17, Montelimart,
gest. 1819, JuH 18, Sorielb. Valence.*
Mäm. sur les bois de cerf fossiles trouvös en
4 775 daos les environs de Montelimart etc.,
4 vol. 4", Paris 4 776. Recherches sur les vol-
cans eteints de Vivarais et Velay, avec un dis-
cours sur les volcans brülants etc., 4 vol. fol.,
Ib. 4 778. M^m sur la maniöre de reconnaitre
les difförentes esp^ces de pouzzolane etc., 8*,
Ib. 4 780. Histoire naturelle de la province de
Dauphine, 4 vol. 42*, Ib. 4782. Description
des exp6riences aöroslatiques de MM. Mont-
golfleretc. 2 vol. 8*, Ib. 4 78«. Mineralogie des
volcans, 8", Ib. 4 784, Essai sur l'hist. nat.
des roches de trapp, avec des analyses etc.,
4 2«, Ib. 4788, in 8«, Ib. 4843. Essai sur le
goudron du charbon de terreetc, 8", Ib. 4 790.
Voyage en Anglelerre, en Ecosse et aux lies
H6brides etc , 2 vol. 8^ Ib. 4 797. HIst. nat.
de la monlagne de St.-Pierre de Maestricht,
Ib 4 798. Essai de geologie ou M6raoires pour
servir ä l'hisloire naturelle du gloho, 3 vol. 8*,
Ib. 4 808 et 4 809. — 86 Aufsätze in d. Annal.
et Mcm. du Museum d bist nat., z. B : Sur la
Luffa volcanique des environs d'Andernach (I,
4 8021. Descript. des carrieres souterraines et
volraniques de Nieder-Mennich etc. (Ib ). Sur
le caoutchouc ou bitume eiastique de Derby-
shire (Ib.). Descript des mines de tufTa des
environs de Brühl etc. (Ib.). Essai de Classifi-
cation des produits volcaniqueselc. (III, 4 804).
De la prehnite du Duchö de Deux-Ponts etc.
(V, 4 SO.")) Voyagesgöologtques depuis Mayence
jusqu'ä Oberstein etc. (Ib.). Nonv. Classifi-
cation des produits volcaniques (Ib.). Voyage
mioeraloizique ä Oberstein etc. (VI, 4 805).
Voyage aeoing. au volcau steint de Beaulieu
725
Fanlhaber
Faye.
726
[Bouches-du-Rhöne] (VIII, 4 806). Voyage g6o-
log. sur le Monte Ramazzo etc. (Ib.). Sur le
madr^porite ä odeur de truffe noire de Mon-
I6viale (IX, 4 807). Sur le sarcolithe de Mon-
tecchio Maggiore et de Castello (XI, 1808). Sur
une espöce de cbarbon fossile nouvellement d6-
couverte dans le territoire de Naples (Ib. id.).
Voyace göolog. de Nice ä Nunton, Vintimilie,
Port Maurice, NoH, Savone etc. (Ib ). — Fer-
nere Aufs, im Jüurn. de phys. u. Journ. Min.
* gest. auf »einem Landgut St.-Fond, Dauphinö (Sy).
— geb. 1750 . . ., ge«t. 1819, JuU 26 (BC).
Faulhaber, Johann. — Kriegsbau-
mei-ster und Lehrter der Mathemalik in Ulm
(JJ (wu), ■
geb. «580, Mai 5, Ulm,
gest. <635, .... Ulm.*
Arithmetischer cubicossischer Lustgarten, mit
neuen Inventiones gepflanzet usw. 4 604. Neue
geometrische u. perspeetivische Inventione.«
etlicher sonderbarer Instrument usw., Frankf.
a. M. 164 0, Neu erfundener Gebrauch eines
niederländ. Instruments, zum Abmessen und
Grundlegen mit Vortheil zu practiciren, Augsb.
4 64 0. Neuer mathematischer Kunstspiegel usw.
Ulm 4 64 2. Numerus figuratus s. Arithra«tica
analytica arte mirabiii inaudita nova coostans,
Ib. 464 4. Miracula arithmetica etc., Augsb
4 622. Adyta numeri reclusa d. i. Eröffnung
grosser Geheimnisse in unendlicher Addition
der Polygonal- und davon erwachsenden kör-
perlichen Zahlen vorgestellt usw , Kempten
4629. Academia Algebrae, darinnen die mi-
raculosischen Inventiones zu den höchsten
Gossen weiteres continuirt und proficirt wer-
den, Ulm 4 634 . Ingenieurschul, 2 Aufl., Nürn-
berg 4 637. — Im Ganzen 27 Schriften, siehe
K&stner, Gesch. d. Math. III, 44 4.
• An der Pest.
Fanlhaber, Christoph Erhard.-—
Folgweise Prof. d. Mathematik am Gymn.
zu Ulna (4 737), Pfarrer zu Jungingen bei
Ulm (4739), Diaconus an d. Dreifalligkeils-
kirche in Ulm (4743), Prediger am Münster
daselbst (4 747), Prof. d. Theol. u. Schol-
arch (4 763), Senior Mjnisterii u. Eherich-
ter (4 7 68) daselbst (Wü) (MJ,
geb. 4 708, Aug. 4 0, Ulm,
gest. 4784, Juli 46, Ulm.
De efTectu ientium simplicium tarn extra ocu-
lum quam in oculo. Viteb, 4 735. Diss. duae
ex optica coqtroversiae, Ib. 4 785. De incerta
mutabilttate obliquitatis eclipticae, Ulmae
4 740. De mensurageometrica constante non-
dum detecta, Ib. 4 744. De motus perpetuitate
in machinis impossibill, Ib. 4 754. De virtute
speculorum causticorum, Ib. 4 755. Diss. ubi
mechanica sessionis nostrae consideratio si-
stitur, Ib. 4760.
Faulhaber, Elias Matthäus. —
Sohn des Vorigen. Folgweise Prof. d. Ma-
thematik am Gymn. zu Ulm (4767), Pfar-
rer zu Jungingen (4 769), Diaconus an der
Dreifaltigkeitskirche in Ulm (4773), Predi-
ger am Münster daselbst (4 776), Prof. d.
Theol., Scholarch und Eherichter, 4 779
fWUJ (M),
geb. 4 7 42, Sept. 2, Ulm,
gest. 4 79 4, Mai 28, Ulm.
De oppositts mathematicorura quantis, ülmiae
4 768. De attractione. Ib. 4 779.
Fanlwetter, Carl Alexander. —
Dr. Jur. und Rathsconsulent in Nürnberg
(WN),
geb. 4 745, Juni 29, Nürnberg,
gest. 4 80 4, Mai 4 5, Nürnberg,*
Kurze Gr^undsötze d. Elektricitätslehre, SThle.
Nürnberg 4 790-— 94.
* In seinem Bette meuchelmörderisch erstochen.
Fav^e de Monteili, ... — Abb^,
Vorsänger (Pr^centeur) von St.-Julien (HN)
(Q),
geb. 4 728, Mai 4 8, Älais,
gest
Diss. toucfaant la diminution des eaux de la
mer, 4 756. Diss. theologico-mathematica de
veritate religionis chrislianae, 4 756.
Favre, Pierre Antoine. — Prof.
agrege ä l'lfecole de Medicine et Chef des
travaux de chimie analytique ä l'ficole cen-
trale in Paris (Or),
geb. 4 84 3, Febr. 20, Lyon.
Recherches sur les carbonates de cuivre (Ann.
chim. phys. 3«»* s6r. X, 1844) Sur l'öquiva-
lent du zinc (Ib. id.). Analyse des carbonates
ammoniacaux de zinc et de magnesie etc. (Ib.
id.). Sur la mannite et l'acide lactique (Ib.
XI, 4 844). Sur la dessication des ^az (Ib. XII,
4 844). Mit J. T. Silbenuann: Recherches sur
les quantitös de chaleur dögagees dans les
actions chimiques et molöculaires (Ib. XXXIV
et XXXVI, 4 852; XXXVII, 4 853). Allein: Re-
cberch. tbermlques sur les courants hydro-
^lectriques (Ib. LX, 4S54) ; auch Compt rend.
XXXVI, 4 853; XXXIX, 4 864; XLV, 4 867).
Mit Maumenö: Sur la reduction partielle du
bioxide de cuivre (Ib. XVIII, 4 84 4).
Fay, s. Dufay.
Faye, Jean ßlie L^riget de la. —
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris, seit 4 7 4 6,
früher CapilSn in d. französ. Garde (Mem.
Pam4748;,
geb. 4 674, Apr. 45, Vienne,
gest. 174 8, Apr. 20, Paris.*
Desoriptlon d'une machine propre ä ölever des
eaux (Mem. Paris 4 74 7). Sur la formatioa des
pierres de Florence (Ib. id. bist.).
* gest. Apr. 2 (Q).
Faye, Herv^AugustefitienneAl-
bans. — Erst Adjunct an d. Pariser Stem-
warto, dann Prof. d. Astronomie an d. ficole
polytechnique und der ficole normale zu
-46*
727
Fazzini
Fechner.
728
Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst seit
18-47 (Or),
geb. 18U, Oct. 1, . . .
Legons de cosmographie, Paris 1852, nouv.
edit. 1 854. — Position et elements dune nouv.
comete qu'il a decoiiverte le 22 Nov. ISi.S
(Compt. rend. XVII, 1843 et XVIII, 1844).
Elements de la seconde comete de 1844 (Ib.
XIX, 1844). Nouv. Clements parabol. de la
comete döcouverte le 28 Dec. 1844 par Mr.
D'Arrest (Ib. XX, 1845). Elements parabol.
de la seconde comete romaine (Ib. id.). Sur
la parallaxe d'une etoile anonyme de la ginnde
Oiirse (Ib. XXIII, 1846; XXV, 1847 et XXVI,
1848). Sur un nouv. collimateur zönithal et
sur une lunette zenilhale nouveile (Ib. XXIII,
1846). Elements 6llipt. de la seconde plannte
de Mr. Henke (Ib. XXV, 1847). D« de la co-
mete de Mr. Brorsen (Ib. id.). Sur un moyen
de soustraire les pendules astronomiques ä
rinfluencc des variations de la temperalure et
de la pression atmosph. (Ib. id.). Sur l'anneau
de saturne (Ib. XXVII, 1848). Sur les dlvi-
sions du cercle mural de Gambey (Ib. id.). Sur
les observations du soleil (Ib. XXVIII, 1849).
Arc-en-ciel produit, pendant la nuit, sur le
brouillard, par une lampe ä gaz (Ib. id.). Sur
les observations zenithales (Ib. XXIX, 1849).
Sur les declinaisons absolues, sur le diamötre
du soleil et i'eclipse totale de 1842 (Ib. XXXI,
1850). Sur les declinaisons absolues des etoi-
ies fondamentales (Ib. id.). Appareil pour son-
der ä des grandes profondeur (Ib. XXXII,
1851). Sur ia trainöe lumineuse des boiides
(Ib. id.). Sur l'^clip.se totale du 28. Juill. 1851
(Ib. id ). Considerations sur les ^clipses to-
tales (Ib. id.). Sur les phenomenes particu-
liers aux eclipses totales de soleil (Ib. XXXIV,
1852). Sur la dötermination geodesique des
latitudes (Ib. XXXVI, 1 853) . Sur les refractions
astronomiques (Ib. XXXIX, 1854). Sur un
nouv. Systeme de störeoscopes (Ib. XXXXIII,
1856). Nouv. appareil pour les arches biaises
en arc (Ib. id.). Sur la coloration de la lune
pendant les Eclipses (Ib. id.). — F. übersetzte
A. V. Humboldt's Kosmos.
Fazzini, Lorenz o. — Erst Advocat,
dann Prof. d. Mathematik, Physik, Logik u.
Metaphysik an d. Univ. zü Neapel (MR)
(Tp.VlllJ (ARS.Xm,\S31J,
geb. 1787, Jan. 17, Vieste, Neapel,
gest. 1837, Mai 4,
La geometria piana e solida di Euclide illu-
strata. I teorerai di Archimede riilotti. L'arit-
metica col metodo sintetico. L'aritmetica col
metodo analitico. — Soll angeblich den s. g.
Rotationsmagnetismus vor Arago entdeckt ha-
ben (Tp. VIII, p. 403).
Febre, Fobnre, F^bvre, s. Le-
febre, Lefebure, Lef^bvre.
Feoh, s. Lozeran.
Fechner, Johann. — Mag. Phil, und
kaiserl. gekrönter Poet. Zeitlang Rcclor in
Bautzen, dann Rector des Magdalen'aums
in Breslau (Oett),
geb. 1604, Nov. 1 0, Freystadl(Schles.),
gest. 1 68 6, Miirz '^0, Breslau.
Isa!j:oge in conteraplationem siderum coele-
stium^ Vratisl. 1647. Isagoge in contemplatio-
nem sphaerae terreslris, Ib. 1650. De colori-
bus, Ib. 1675. Dissertationes de rebus physi-
cis, astrologicis et similibus, ex Programmat,
nonnullis seorsim quondam editis contractae,
Brig. 1675.
Fechner, Gustav Theodor. — Dr.
Phil., folgweise Docent, ausserordenll.
und, nach H. W. Brandes' Tod, ordenll.
Prof. d. Physik an d, Univ. zu Leipzig, letz-
teres von 183 4 bis 1839, wo eine schwere
Augenkrankheit ihn ausser Thätigkeit setzte,
von der er erst 18 43 genas; dann Prof. d.
Naturphilosophie u. Anthropologie daselbst
(CL),
geb. 180<, Apr. 19, Gross-Särchen b.
Muskau, Lausitz.
J. B. Biot, Lehrbuch d. Experimentalphysik,
übersetzt, 4 Bde. 8", Leipz. 1824—25, zweite
ergänzte Aufl. 5 Bde. 8», Ib. 1828—29. L. J.
Thenard's Lehrb. d. theoret. u. pract. Che-
mie, übersetzt u. vervollständigt, 6 Bde. 8",
Ib. 1825—28. Resultate d. bisherigen Pflan-
zenanalysen usw. 1 Bd. 8", Ib. 1829. Reper-
torium d. neuen Entdeck, in d. unorgan. Che-
mie, 3 Bde. 8**, Ib. 1830—33. Repert. d. neu.
Entdeck, in d. organ. Chemie, 2 Bde. 8", Ib.
1830 u. 33. Maassbestimmungen über d. galva-
nische Kette, 1 Bd. 4^ Ib. 1831. Repertorium
d. Experimentalphysik, 3 Bde. 8'\ Ib. 1832.
Über d. physikal. u. philosophische Atomen-
lehre, 8", Ib. 1855. Gab heraus: Pharmaceu-
lisches Centralblatt (anonym), X Bde. Ib. 1 830
— 39 (Seitdem von Anderen fortgesetzt). Cen-
tralblatt für Naturwissenschaften u. Anthro-
pologie, Ib. 1853 (Darin physiol. Aufsätze von
ihm). — Über d. Theorie d. Schwefelätherbil-
dung usw. (Schweigg. Journ. XLIX, 1827).
Beseit. einer Schwierigk. in d. elektrochem.
Theorie (Ib. LH. 1828).^ Umkehrungen d. Po-
larität in d. einfach. Kette (Ib. LIII, 1828). Be-
merkk. zu einer galvan. Abbandl. DelaRive's
(Ib. id.). Beitrag zu d. galvan. Fundamental-
versuchen (Ib. id. u. LV, 1829). Über Nobili's
Figuren (Ib. LV). Beitrag zur Lehre vom Gal-
vanismus (Ib. LVII, 1829). Über Wetzlar'a Be-
merkung, die elcktro-chem. Polarität homo-
gen. Metalle betrefT. (Ib. LIX, 1830). Über d.
elektromotor. Kraft d. geschloss. Kette (Ib. LX,
1830). Über d. Abnahme u. Wiederherstell.
d. Wirkung galvan. Ketten fib. LXIII, 1831;.
Über Iransversales Magnetisiren stählerner
Schliessungsbögen (Ib. LXVII , 4833). Zur
Theorie d. galvun. Kette (Ib. id.). Über d. Ge-
setz zw'isciien Tragkraft d. weichen Eisens u.
Stärke d. magnelisirend. elcktr. Stroms (Ib.
LXIX, 1833). — Apparat z. Anstell, d. Volta'-
sehen Grundversuchs (Pogg. Ann. XLI, 1837).
Über d. Kniepresse (Ib. id.). Rechtfertigung
729
Feddersen
Feldt.
730
d. Contactlheorie (Ib. XLII, 1837). Versuche
z. Theorie d. Galvanismus (Ib. XLIII u. XLIV,
1838). Elektr. Intensität d. isolirt. Säule (Ib.
XLIV). Über subjective Complemeularfarben
(Ib. id.). Scheibe 7.. Erzeug, snbjectiv. Gonn-
plemenlarfarben (Ib. XLV. 1838). Vortheilc
langer Multiplicatoren und über d. Coatacl-
theorie (Ib. id.). Beitr z. elektro-chcm. Merk-
würdigk. d. salpetersauren Silberlösung (Ib.
XLVII, 1839). Über Becquerel's Kette usw.
(Ib. XLVIII, 1839). Über subjective Neben- u.
Nachbilder (Ib. L, 1840). Elektricität durch
Vertheil. (Ib. LI, 1840). Vom vorübergehenden
Magnetism. durch galvan. Wirk, in Stahl er-
regt (Ib. LV, 1842). Verknüpf, von Faraday's
Tnductions-Erscheinungcn mit Ampere's elek-
trodynam. Erscheinungen (Ib. LXIV, 1845;.
— Mehre philosoph. u. humorist. Schriften,
auch Gedichte, z. Th. Pseudonym (Dr. Mises).
Feddersen, Bernhard Wilhelm.
— Dr. Phil. , Privatmann , erst in Schles-
wig, dann in Kiel wohnhaft (Or),
geb. 1832, März 26, Schleswig (Stadt).
Beiträge zur Kenntniss des elektrischen Fun-
kens (Pogg. Ann. cm, 1858).
Feep (Fehr), Johann. — Schanzen-
herr in Zürich, seit 1787 Ingenieur da-
selbst; einige Jahre (bis 1806) dem Bau-
wesen imMeiningenschen vorstehend (MB.
\S^iJ (Bode's Jahrb. iS^SJ,
geb. 1763, Jan. 3, Zürich,
gest. 1823, Sept. 14, Zürich.
Methoden die Parallaxe des Mondes in Länge
u. Breite zu finden (Bode's Jahrb. 1788). Orts-
bestimmungen u. Vermessungen in d. Schweiz
(V. Zach's monall. Corr. I. IV, VII, XXVIII).
Noch einige Aufsätze an beiden Orten.
Fehling, Herrmann von. — Dr.
Phil, , Prof. d. Chemie an d. polytechn.
Schule in Stuttgart fOrJ,
geb. 18 I 2, Juni 9, Lübeck.
Über d. Soolen d. königl. würlembergischen
Salinen, Stuttg. 1847. Payen's Gewerbsche-
mie, deutsch, Ib. 1851. Über Darstell, d. Knall-
säure (Lieb. Ann. XXVII, 1839)' Über zwei
mit Aldehyd isomere Verbindd. (Ib. id.). Über
Benzocunterschwefelsäure (Ib. id.). Constitu-
tion d. Hippursäure (Ib. XXVIII, 1839). Über
Anemonin (Ib. XXXVIII, 1841). Über Bero-
steinunterschwefelsäure (Ib. id.). Verbind, d.
Palladiumhaloide mit Ammoniak (Ib. XXXIX,
1842). Untersuch, d. Gopaivabalsambarzes (Ib.
XXXX,1842). Überd. Zersetz, d. benzoesaur.
Ammoniaks durch Wärme (Ib. XLIX, 1844).
Über d. Bernsteinsäure u. ihre Verbindd. (Ib.
id.). Über d. Ilolzschwefelsäure u. d. flucht.
Fettsäure d. Cocosnussöls ;Ib. LIII, 1845).
Über d. Verbindd. d. Stärkmebls mit Schwe-
felsäure (Ib. LV, 1846). Über d. Zusammen-
setz, d. salpetersaur. Harnstoffs (Ib. id.). Ana-
ly.se d. Schiessbaumwolle (Ib. LXIV, 1S48).
Heber d. quantitative Bestimm, v. Zucker u.
Stärkmehl durch Kupfervitriol (Ib. LXXII,
1850). Über Vorkommen von lod in Land-
pnanzen (Ib. LXXV, 1851). Überd. Löslichkeit
d. rein. Chlornatriums (Ib. LXXVII, 1851). —
Redigirt d. 2. Aull. vom Handwörterb. d. rein,
u. angewandt. Chemie, Braunschw. 18561f.
Feilitzsoh, Fabian Carl Ottokar
von. — Dr. Piiil., Prof. d. Physik an d.
üniv. zu Greifsvvald (extr. seit 18 48, ord.
seit 185 4), früher Privatdocent in Bonn
(Diss.J,
geb. I 8 1 7, Juli 1 5, Langensalza, Thüring.
Esplicatio analytica constructionis universalis
superficierum sccimdi ordinis etc., Bonnae
1841. Artikel : Über d. Fernwirkungen des gal-
van. Stroms, in d. Allgem. Encyclop. d. Phy-
sik, Leipz. 1856. — Über d. Ausfliiss v. Flüs-
sigkeiten aus Öffn. in dünn. Wand u. aus kurz.
Ansatzröhren (Pogg. Aon. LXIII , 1844). Me-
thode, galvan. Ströme nach absolut. Maasse
zu messen (Ib. LXXVIII, 1849). Über d. Ma-
gnetismus elektr. Spiralen von verschiedenem
Durchmesser (Ib. LXXIX, 1850). Überd. Ein-
dringen d. Elektromagnetism. in weiches Ei-
sen u. Sättigungszustand desselb. (Ib. LXXX,
1850). Theoried. Diamagnetismus, Magnetism.
des Wismuths, Erweiterung d. Ampere'schen
Theorie (Ib.LXXXII, 1851). Erklärung d. dia-
raasnet. Wirkungen durch d. Ampere'sche
Theorie (Ib. LXXXVII, 1852 u. LXXXXII,
1854). Über De la Rive's Theorie d. magnct.
u.diamagnet. Erschein. (Ib.LXXXXIII, 1854).
Felbiger, Johann Ignatz von. —
Abt u. Prälat des fürstl. Augustiner Stifts
bei Unserer Lieben Frauen zu Sagan in
Schlesien, so wie Erzpriester dos Kreises
Sagan seit 1758. Generaldirector d. Schul-
wesens in d. k. k. Staaten seit 177 8 , zu-
letzt Probst des Collegiatstifts in Pressburg
(ONj (M),
geb. 1724, Jan. 6, Gross-Glogau,
gest. 1788, Mai 17, Pressburg.
Versuch, die Höhe des Riesengebirges zu be-
stimmen, Bresl. 1769 Erkenntniss u. Anwend.
d. verschiedn. Erdarten zur Verbesserung d.
Ackerbaues, Leipzig 1770. Vorschläge, wie
Nordlichter zu beobachten, Sagan 1771. Die
Kunst, Thürme und andere Gebäude vor den
scbädl. Wirkungen d. Blitzes zu bewahren,
Bresl. 1771. Anleitungen, jede Art von Witte-
rung in Karten zu bezeichnen usw. Sagan 1 773.
Anieit. zur Erkenntniss d. natürl. Dinge, Wien
1778. BriefvN'echsel mit Lambert, vornehmlich
d. Meteorologie betreffend fherausgeg. v. Ber-
notdli), Berlin 1783. Geschichte d. hart. Win-
ters 1783—84, Pressb. 1784. D" d. hart. Win-
ters 1784—85, Ib. 1785. Wie weit gewähren
wohl Gewitterabieiter Sicherheit für umsteh-
ende Gebäude? Ib. 1787. Beitr. zu d. ökon.
Nachr. d. schles. patriot. Gesellsch. — Viele
Schulschriften, kathol. Erbauungsbücher usw.
Feldt, Laurentius. — Dr. Phil., Ke-
clor d. königl. Lycei Hosiani zu Braunsberg
731
Feiice
Feller.
732
inWeslpreussen, Prof, d. höhr. Mathematik,
d. Physik u. Astronomie an demselben (Or),
geb. n96, Juli 26, Dambitsch, b. Rei-
sen, Grossh. Posen.
Formularum Gaussianarum evolutto nova etc.
Brunsbergae ^834. Comment. de valore nu-
merico approximato integralis elÜptlGi Kecun->
dae speciel parta / d(/)|^{1--%8in V) per
methodum Gan£8Ü determinando , Ib. ^835.
Obss. circa pregsionem atmosphaerae Bruns-
bergae ab 4836 ad 4 830 instit., Ib. 4 833. De
proprietatibus insignibus Eulerianorum Inte-
gralium primae et secundae speciei, Ib. 4 840.
Formulae conditionalis Gaussianae de iineis
in superficie curva brevissimis evolutio, Ib.
4844. De transitu nonnullarum stellarum fun-
damentalium per priraum circulum verticalem
tabula. Adjecta adhuc sunt de electricis in
atmosphaera phaenomenis etc. obss.. Ib. 4 844.
Formulae Besselianae de latiludine locorum
geographica evolutio, Ib. 4 848. De Oavisii for-
mula pascbali ariaiytica coramentatio etc. Ib.
4 852. — Sternschnuppen-Beobb. (Astr. Nachr.
XVI, 4839 u. XVIII, 4844). Beobb von Pro-
tuberanzen bei d. Sonnenfinstemiss vom 28.
Juli 1861 (Ib. XXXIII, 4 852). Neuer Beweis d.
Gaussischen Formeln in d. sphär. Trigonometr.
(Crelle, Journ. f. Math. VII, 4 834). Nachr. über
d. Wasserleit. d. Copernicus (Pogg. Ann. VII,
4 826). Meleorolog. Beobb. (Ib. XXX, XXXV,
XXXIX— XLII). Aufsätze in Berghaua' Hertha.
Fellce, Fortunato Bartolomineo.
— Prof. d. Mathematik u. Physik in Nea-
pel; musste, weil er die Gräfin Panzutli
entführt hatte, ins Ausland fliehen, u. Hess
sich endlich in d. Schweiz nieder, wo er
in Bern zur reformirten Religion überging
und zu Yverdun eine Buchdruckerei er-
richtete (BC) (BN) (M. \l),
geb, 4 723, Aug. 24, Rom,
gest. 4 789, Febr. 7, Yverdun.
De Newtoniana attractione unica cobaerentiae
naturalis causa, adversus Hambergenon, Ber-
nae 4 757. Gab heraus mit mehreren Gelehrten :
Encyclop6die ou Dictionnaire universel raison-
nödesconnaissanceshumaines, 42 vol. et6 vol.
suppl. Yverdun 4 770—76, eine neue Ausgabe
d. Diderot'schen V^^erks mit Zusötzen von F.
Felkel, Anton. — Seit 4 79 4 Vor-
steher der Gasa pia, einer von der Königin
von Portugal gestifteten deutseben Scbul-
u. Erziehungs-Anstalt in Lissabon, früher
Lehrer an der k. k. Normalschule in Wien
und dann Schuldirect. im Dienst des Gra-
fen FranzJosephv. Thun (MAI),
geb. 4 740, Apr. 26, Kloster-Kamenz,
Schlesien,
gest
Tabellen zum Gebrauch der Normalschule,
Wien 4 771 . Tafel d. Factoren von 4 bis 4 0 Mil-
lionen usw. Ib. 4 776. Tafel aller einfachen
Factoren der durch 2, 3, 5 nicht theilbaren
Zahlen usw. Ib. 4 777. Wahre Beschaffenheit
des Donnerg, Ib. 4 780. Neu eröffnet. Gebeim-
nfss d. Parallel-Llnien usw. Ib. 4 784. Ver-
wandlung d. Bruchsperioden nach den Ge-
setzen verschiedn. Zahlensy.steme (Abhandi.
d.Böhm. Gesellscb.d. Wi«8. 4 785). Matheraat.
Aufsatze in Lamberfs gelehrt. Briefwechsel,
Bd. V. — Erfand: 1) Eine Factorenmaschino,
2) Gemeine Rechenmaschine, 3) Vollständige
Lesemaschine. 4) Sprachmaschine , 5) Ein
neues Mess-Instrument.
Felker, Andreas, — Jesuit, Lehrer
d. Philosophie zu Raschau in Ungarn (SSJ),
geb. 4 698, Nov. 30, Szakolcz,
gest. 4737, MärzSi, Solna (Silein).
Arcana naturae et artis, II Pt. Cassoviae 4 734
u. 85.
Fellenberg, L... Rudolph von.
— Dr. Phil. , vormals Prof. d. Chemie an
d. Acad. in Lausanne, gegenwärtig (4 857)
in Bern privatisirend (Or),
geb. 1809, März 4 7, Bern.
Fragmens de rechercbes comparöes sur la na-
tur« constitutive des difförentes sortes de
ßbrine du cheval dans l'ötat normal et patholo-
gique, Berne1844. Neue Methode zur Auflös, d.
Iridiums <Pogg. Ann. XLI, 4 837 u. XLIV, 4 838).
Wirk. d. kohlensaur. Kupferoxyds auf koh-
lensaur. Kali in höh. Temp. (Ib. id.). Zersetz,
d. Schwefelmetalle durch Chlorgas (Ib. L,
4 840). Analyse d. Eisenperidots (Ib. LI, 4 840).
Über d. Destillat, von Pfirsichblattem (Mitthl.
d. naturf. Gesellsch. zu Bern 4 848). Reini-
gung d. kohlensaur. Natrons von schwefelsaur.
Natron (Ib. id.). Analyse d. Schwefelquellen
d. Gumigelbades (Ib. 1849). Aschen von ge-
gypstem u. ungegypstem Klee u. Esparsette
(Ib. 4 851), Darstell, aschenfreier Filter (Ib.
id.). Analyse d. Mineralwassers von Bluraen-
stein (Ib. id.). D« d. lodwassers voo Saxon
(Ib. 4 852).
Feiler, Fran^oisXavier de. — Je-
suit, Prof. d. Hhetorik zu Lütlich, Luxem-
burg und Tyrnau (Ungarn). Nach Aufbe-
bung des Ordens, wo er sich anfangs Fle-
xierdeReval nannte, erst in Luxemburg
u. Lüttich, dann in Paderborn u. Regens-
burg lebend (M.U) (CBJ.s),
geb. 4 735, Aug. 4 8, Brüssel,
gest. 4 802, Mai 23, Regensburg.
Examen critique de Thistoire naturelle de Mr.
Boffon, Luxembourg 4 778 (Hauptsächlich ge-
gen dessen Theorie d. Erde gerichtet). Obser-
vations phllosophiques sur le Systeme de Kew-
ton, le mouvement de la terre et la pluralitö
desmondes, Li6ge4774 et 4 788. Observations
sur les rapports pbysiques de Thalle avec leg
flots de la mer, Paris 4 778. Journ. historique
et liltörafre, 60 vol. 4 2*, Liöge et Maestricht
4774—94.
733
Ferber
Ferguson.
734
Ferber, Johann Jacob. — Nach-
dem er von 1763 bis 17 65 eine Stelle beim
Bergwerkscollegium in Slockholm bekleidet
UDd darauf mehrjährige Heisen in Deutsch-
land, Ungarn, Frankreich, England u. Ita-
lien gemacht, 1774 Prof. d. Physik u. Na-
turgeschichte am damals neu gestifteten
Gymnasium illustre in Milau, dann 4 783
Prof. d. Naturgeschichte in St. Petersburg
und endlich 1786 preuss. Oberbergrath.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Bertin und d.
Leopold. Academie (Mem. Berl 1790 — 9<j,
geb. 1743, Sept. 9, Carlscrona, Schwe-
den,
gest. 1790, Apr. 12, Bern.*
Briefe a<»s Wälschland über natürl. Merkwür-
digkeiten dieses Landes an J. v, Born» Prag
1773 {Französisch, Strassb. 1776; Englisch,
Lond. 1776]. Beiträge zur Mineralgeschichle
von Böhmen, Berl. 1774. Beschreib, d. Queck-
silberbergwerks zu Idria, Ib. 1774. Versuch
einer Oryktographie von Derbyshire, Mitau
1776. Bergmann. Nachrichten von d. merk-
würdigst, mineralog. Gegenden d. Zweybrücki-
schen usw. Lünder, Ib. 1776. Neue Beiträge
z. Mineralgeschichte, Ib. 1778. Physika!. -me-
tallurg. Abhandlungen über d. Gebürge in Un-
garn etc. Berlin 1780. Nachricht von d. An-
quicken d. gold- u. silberhalt. Erze usw. in
Ungarn u. Böhmen, Ib. 1787. Drei Briefe mi-
neralog. Inhalts an Frhrn. v. Eaoknitz, Ib.
1789. Mineralog. u. metallurg. Bemerkk. in
Neufchalel, Franche-Gomte u. Bourgogne, Ib.
4789, — Blomster-Almanach för Carlscronas
Climatetc. (Vetensk. Acad. Handl. 1771). Exa-
men hypotheseos de transmutationibus corpo-
rum raineralium (Act. Acad. Petrop. 1780. —
Deutsch mit Zusätzen, Berlin 1 788) . ReOexions
sur l'anciennelö relative des roches et des
couches terreuses qui composent la croüte du
globe (Ib. 1782). Mineralium quorundam ra-
riorum recensio, adjectis observationibus geo-
logicis (Nov. Act. Pelrop. III, 1785). Enodatio
quaestionis, an indoles matricis metalliferae
et metalli quod continet, notam praebet cer-
tara qua dignoscl possunt montes primarii a
secundarils (Ib. IV, 1786). Sur les corps pe-
Irifi^s qu'on trouve dans l'intörieur de quel-
ques montagnes etc. (M6m. Berlin. 1790 — 91).
Vom Ursprünge des Basalts (Beschäft. d. Ge-
selisch. naturf. Fr. in Berlin I, 1775). Von d.
Lagerstätte d. Lapis Lazuli (Schrift, d" VII,
1787U. IX, 1789). Betrachtt. über d. Schwie-
rigk. einer genauen Eintheil. d. Erd- u. Stein-
alten usw. (Ib. X, 1792). Osservazioni mme-
ralogiche e oriltografiche (Ätti di Siena V, 1 774j .
* Auf einer metallur?. ßeisn dahin; gest. Apr. 17 {M)
UVoy, Act. Acad. Nat. Ctir. VIll).
Ferdinand II.
Siehe Medic
Ferg;Qla, Niccolo. — Piof. d. Ma-
Üiotnatüv an d. Univ. zu Neapel. Mitgl. d.
Acad. d, Wiss. daselbst (MliJ,
geb. 1762, Oct. 29, Neapel,*
gest. 4 824, Juni SH, Neapel.
Solutiones novorum quorundam problematum
geometricorum, 1779. Le sezioni ooniche,
f791. Prelezioni a principii raatematici dcl
Newton, 2 vol. 1792 — 93. L'arteeuristica, 1814.
Trattato geometrico delle sezione coniche (Neue
Aufl. von V. Flauti), Nap. 1844. — Nuove ri-
cerche suUe risoluzione dei probiemi di sito
(Atti Acad. Napoli, 1787). Nuovo metodo da
risolvere alcuni probiemi di sito e posizione
{Ib. id.). La vera misura delle volle a splra
(Ib. id.). Risoluzione di alcuni probiemi ottici
(Ib. id.). I probiemi delle tazioni risoluti con
nuovi artifizj di geometria (Ib. 1819). Dal teo-
rema Tolemaico ritraggonsi immediatamente
i teoremi delle sezioni angolari di Viet» e di
Wallis e le principaii veritä proposte nella tri-
gonometria analitica da'i moderni {Ib. id.). II
teorema ciclometrico Cotesiano detlo dalla for-
mola de' coseni degli archi multipll etc. (Ib.
id.). 11 problema invqrso delle forze centrali
per le orbite algebriche risolvesi agevolumente
per quelle delle sezioni angolari (Ib. id.).
♦ geb. 1753, Oct. . . . (Tp.lU).
Ferguson,' James. — Lebte vom
Porträtiren und von Vorlesungen, die er in
London und anderen Städten Englands
hielt; bezog später eine kleine Pension von
Georg IIL Mitgl. d. Roy. Society (BD)
(Th) (RGE)y
geb. 174 0 Keith, Banöshire,
Schottland,
gest. «776, Nov. <6, Edinburgh.
Astronomical tables and precepts for calcu-
lating the true times of new and fall moons,
1769. Tables and tracts for several arts and
sciences, 1767. An easy introduction to Astro-
nomy, 2^ edit. 1769. Astronomy, explained
upon Sir laaao Newton'« principles, h^^ edit.
1772. Leclures on select subjects in mecha-
nics, hydrostatics, pneumatics and optics, 4*^
edit. 1772 (Neu edirt von D.Brewster, 1805 et
1822). Select mechanical exercises, 1773. The
artofdrawingin perspective made easy, 1775.
An introduction to electricity, 1775. Three let-
ters to Mr. Kennedy, 1775. — The phenomena
of Venus , represented in an Orrery made by
hira (Phil. Tr. 1746). An improvement of the
celestial globe (Ib. 1747). Descript. of a piece
of mechanisrafor exhibitingthe time, duration
and quantity of solar eclipses in all places of
Ihe earth (Ib. 1754). A delineation of the transit
of the Venus expected 1769 (Ib. 1763). On the
eclipse of the sun 1. Apr. 1764 (Ib. id ). De-
script. of a new and safe Crane, which has
four different powers (Ib. 1764). Descript. of
a new hygiometer (Ib. id.). .^hort and easy
methods for finding Ihe quantity of time con-
tained in any given nuinbcr of mean lunations
etc. [Ib. 1765. — Ausführlicher in seinen Ta-
bles and Tracts, 1767). A new method ofcon-
structins sun dials for any given lalitude etc.
(Ib. 1767. — Ausführlicher in seinen Select
exercises, 17 73).
735
Fermat
Ferrara.
736
Fermat y Pierre. — Ralh am Parla-
ment zu Toulouse (E. Brassine, Precis
des Oeuvres mathematiques de Fermat. Par.
geb. 1608, Beaumonl de Lo-
raagne b. Toulouse,*
gest. 166Ö, Jan. \t, Toulouse.
Er selbst veröffentlichte von seinen wichtigen
Untersuchungen nur Bruchslücke. Einiges da-
von enthalten die Lettres de Descartes (T. III),
Wallisii Opera (T. II) und die Oeuvres de Pas-
cal (T. IV). Nach seinem Tode veröffentlichte
sein Sohn Samuel (geh. 1630, gest. 1690) : Dio-
phanti Alexandrini quaestionum arithmefica-
rum libri VI etc. cum Commentoriis D. Ba-
cheti et observationibus P. de Fermat, Tolosae
1670, und Varia opera mathematica D. P. de
Fennat, Ib. 1679. — Einen Abri'ss beider
Werke und einen Auszug des Briefwechsels
von Fermat mit Merseime, Roberval, Carcavi,
Pascal etc. giebt fiie Schritt von Brassine. im
.1. 1843 bewilligte die Deputirtenivammer die
Summe von 15000 frs. zu einer neuen Aus-
gabe der Werke des grossen Malhemalikers,
die a.ber aus unbekannten Gründen nie ins
Leben getreten ist.
* geb. 15U5, . . , {BN) {Arago^ Oeuv. hlocjr. III};
ICOl {BG).
Fernel, .loan. — Pracliscber Arzt in
Paris (der aber wegen seiner mathemati-
schen u. astronomischen Studien die Pra-
xis vornachlUssigte) , später Leibarzt des
Königs Heinrich II. von Franknucb (J)
(B) (BN),
geb. U97, Cleimont, Beau-
vaisis, *
gest. 1558, Apr. 26, Paris.
Monalosphacrium sive astrolabii grnus; gene-
ralis horarii structura et usus, Paris 1526.
Cosmotheoria seu de forma mundi et de cor-
poribus coeleslis libros duos compJexa, Ih.
1528 (Darin die von ihm unweit Paris ausge-
führte Gradmessung beschrieben, derentwe-
gen er häuliggenannt wird). DeproportionÜtiS
libri duo, Ib. 1.528. — Medicinische Schnftc. n.
♦ geb. 1500, . . . (irrf); 11S5, . . . Montditlier , DR-
cesp Amiens {LB) ; nicht er, sondern sein Vater da-
selbst geboren (BN).
Ferner, F>engt (Benedict). — Erst
Lehrer d. Mathematik u. Astronomie an d.
Navigationsschule zu Carlscrona, dann Prof.
d. Astronomie an d. Univ. zu Upsala, dar-
auf Lehrer d. Kronprinzen und Pensioniir
desselben. Mitglied d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm (S),
geb. 1724, Nov. 1 0, Nyeds PreslgArd,
Vermland,
gest. 1802, Nov. 18. Stockholm.*
Neun Abhandl in d. Velensk. Acad. llandl.
1752— .''»8, meleorolog. Beobachtungen zu Up-
sala von 1748 bis 1756 enthaltend. Ohserva-
tions on the transit of Venus 1761, June 6,
madeinand near Paris (Phil.Tr. 1761). Transit
of Venus, observed 1769, June 3, at Stockholm
(Ib. 1769).
* gest. Oct. 20 {SR).
Ferracino (Ferracina) , B a r t o 1 o m-
meo. — Mechanicus in Padua (Tj).y\),
geb. 169 2, Äug. 1 8, Solagna b. ßassano,
gest. 1777, Jan. 24, Solagna.
Verfertigte die berühmte Uhr auf der St. Mai-
cus-Kirche in Venedig; erfand eine durch
Wind getriebene Säge und mehre hydraulische
Maschinen (Siehe Memmo: Vita e macchine di
B. Ferracino, Venez. 175», und Verci: Elogio
storico del famoso ingegnere B. Ferracino, Ib.
1777).
Ferraguti (Ferragu') , F ra n ce sc o.
— Notar in Fei ara (TpAS ),
geb. 17 27, pr. 2. Ferrara,
gest. 1 7 9 8 , J 1. 2 .'? , Ferrara .
L'aritmetica pratica iivisa in tre libri, con un
tratliato del can>bio alo per diverse piazzi e
fieri, Bologna 1 759. i, ruzioni aritmoticlie, Ib.
1766. Hinterliess haiuischfiftlich : Trattulo
astronomico sperimentalc storico, und mehre
mathematische Schriften.
Ferrara, Michclc. — Chemischer
Operator an d. königl. Militiir-Academie zu
Neapel, General-Administrator (L Salinen
zu Grotta Caslagnara und Sorbo (Tp. \),
geb. 17 63, Febr. 6, Cardinale di Mu-
gnano, *
gest. 1817, Juni 16, Neapel.
Istituzioni di farmacia chimica, 3 Tom. 1S05
et IBM. DeDo stato dell' arte vetraria nel Re-
gno di Napoli (Atti del' Istit. dlncorraggia-
nienlo. Nap.lSH). Mem. dell' imbiancanicnto
delle tele (ib.). Sulla depurazione della can-
fora greggia (Ib),
* In Terra di I^avoro.
Ferrara, Francesco.
Ki)nigl.
Ilistoriograph und Prof. d. Naturgeschichte
an <1. Univ. zu P;dermo, frijher Prof. d. Ma-
thematik uitd Physik an d. Univ. zu Cata-
n la (Vita di F. F. dal Coco-Grasso, Pa-
lermo 1850;,
geb. 1767, Apr. 2, Trecaslagne, bei
Catania,
gest. 1850, Febr. 1 2, Palermo.
Storia generale dell Etna. Sopra l'fmdira 8i-
ciiiano. Campi Megrei d'^lla Sicilia e delle isole
adiacenli, Messina i 810. '^Mineralogia della Si-
cilia. Descrizionedell' Etha. Vulcanologia geo-
logica della Sicilia e delle isole che le sono in-
torno.
Ferrara, Alfio. — Arzt und Chiruig
in englischen Diensten, erst am Mililürho-
spital zu Messina, dann am grossen IJosj)i-
tal Mathe [?) in London, darauf bei der eng-
737
Ferrari
Ferrer.
738
lischen Armee in Spanien und auf Gorfu ;
zuletzt in Paris privatisirend (Tp.lJ,
geb. Hilf März . ., Trecaslagne, bei
Catania,
gest. 4 829, Oct. 27, Paris.
Memoria sopra le acque della Sicilia, Lond.
<8M. Sui prodotti doUa Sicilia. Mem. sul co-
rallo della Sicilia, Lond. 1816.
Ferrari (genannt Galaleo oder Gala-
tous Leccensis) , Antonio. — Zeitlang
pract. Arzt und königl. Leibarzt in Neapel,
zuletzt in Lecce, Terra d'Otranlo, wohn-
haft [Mnj (B. U. N.j,
geb. 1444, Galatone, b. Gal-
lipoli,
gest. <5n, Nov. 2 2, Locce.*
De situ elementorum , de .situ teirarum, de
mari et aquis etfluviorum origine, Basil. 1558.
De situ lapygiae, Ib. 1553 Darin erste Nach-
richt von der Fata Morgana).
* jost. Nov. VI {B) (2ri. XI) ; 15Ui, Nov. 22 {BG).
Ferrari, Ludovico. — Schüler von
Cardano. Prof. d. Mathematik zu Mai-
land und an d. Univ. zu Bologna [FJ,
geb. 152 2, Febr. 2, Bologna,
gest. 1565, Oct. .., Bologna.*
Erfinder der Lösung der Gleichungen des vier-
ten Grades, nach dem Zeugniss von Cardano
in seiner Af"s magna, und von Bombelli in sei-
ner Algebra. Ausser einigen Sireitschriften mit
Tartaglia nichts von ihm gedruckt (Libri, bist,
math. 111, 180).
* gest. 1562, . . . (B) j vermuthlich durch seine eigene
Schwester vergiftet (F).
Ferrari, Gregorio. — Jesuit, Leh-
rer d. Philosophie in Mailand, später Re-
ctor der Collegien zu Arona und Alessan-
dria f^fi-y. II j,
geb. 1579, . . . Port-Maurice,
gest. <659, . . . Como.
Physica sive de corpore et rebus naturalibus
philosophia tribus tractatibus, Meüiolani 1631 .
Ferrari, Ger^>nimo (genannt Fortu-
natus). — Franciscaner, Lehrer d. Mathe-
matik u. Philosophie zu Brescia, Geschichts-
schreiber seines Ordens, auch Secrelar
seines Ordensgenerals, mit dem er zuletzt
nach Spanien ging (A),
geb. 1701, Dec. I, Brescia,
gest. 175 4, Mai 1 1, Madrid
Geometriae elemenla elc. Bresc. 1734. Philo-
sophia sensuum mechanica elc. Ib. 1735. Ele-
menta malhematica in IV Tomos distributa elc.
Ib. 1737. De qualitatibus corporum sensibili-
bus etc. Ib. 1740.
Ferrari, Luigi Maria Barlolom-
meo.* — Barnabit, Prof. d. Mathematik u.
Physik an d. Univ. zu Bologna, später Prof.
Poggendorif, Haudwörlerbuch.
am Lyceo San Alessandro in Mailand (BS)
(BJ.Wmj (OelLj,
geb. 17 47, Juni 5, Mailand,
gest. 18 20, Mai 19, Mailand.
Della percossa de' (luidi. Della velocitk delle
acque sgorgenli. Della contrazione della vena
e della lormazione de' vortici. Dell' ailarga-
mento della vena prodolto dai tubi. Dei tubi
di condotta. Delle acque in corso libro. Do'
varj stromenti per misurare la velocitä delle
acque correnti. Del movimento attuale delle
acque correnti. Del sistema de' fiumi. Del ri-
srurgito delle acque. Del cilindro a pendojo
Diese 11 Abhandlungen erschienen in drei
Bänden 1793, 1797 u. 1811). — Supplement
zu F, M. de Regi: SuH' uso della tavola para-
bolica per le bocche d'irrigazione, Milano 1804.
* Ein Bartolommeo Ferrari war Mechaniciis zu
Bologna in der »weiten Hälfte des XV II. Juhrh. Er
verfertigte für den Herzog Francesco Gonzaga
von Sabioneta eine sehr künstliche Uhr, die er be-
schrieb : Dello sferologio e sue operazioni, Bologna
lö83.
Ferrari, Girolamo. — Apotheker
am Hospital zu Vigevano (Ct),
geb. 179 4 etwa, . . . Vigevano.
Nuovi metodi per fare il chermes minerale,
Milano 1816. Sul chermes minerale al freddo,
Ib. 1818. Farmacopea eclettica, Vigevano 1835.
— Viele chenüsche und pharmaceut. Aufsätze
im Giorn. di tisica, chimica etc. 1809), Giorn.
delle scienze mediche di Toi-ino (1842), Annali
di Agricoltura 1833), Repertorio medico-chi-
rurgico del Piemonte (1826, 32, 34, 39, 40, 41
et 42j, Gazetta eclettica di Verona (1833 — 35 et
39) , AnnaU della Societä agraria di Torino
1 826, 27 et 40), Calendario georgico dieserGe-
sellsch. (182 6), Biblioteca iialiana (1823), Ma-
jocchi, Annali di iisica (1841) , Journ. de chi-
niie med. (1833) etc. — Siehe auch Büchner 's
Repertorium.
Ferrarini , Antonio. — Prof, der
Pharniacie an d. Univ. zu Bologna (G. 8J,
geb. 1770, Bologna,
gest. 1835, Oct. 26, Bologna.
Farmacopea, edit. II, Bologna 1S32,
Fcrrein , A n t o i n e. — Erst Lehrer
d. medicin. vVi.sseiiSchaften in Marseille u.
Montpellier, dann Prof. am College royal
und Jardin du Boi, sowie pract. Arzt in
Paris, Mitgl. d. Acad.d. VViss. daselbst (BJ,
geb. 1698, Fresquepeche,
Agenois,
gest. 1769, Febr. 28 , Paris.
De la formation de la voix de Thomme, Paris
1741.
Ferrer, F r a n c i s c o d e 1 a C o n c e p-
cion. — Priester der frommen Schule zu
Barcelona (EC. II;,
geb. 1773, Mai 5, Barcelona,
gest. 18*21, .... Barcelona.
739
Ferrer
FörusBae.
740
Aritmetica especulativa y practica para alivio
de maestros y aprovechamiento de los discipu-
los de las Esquelas-pias de Cataluna, < vol. 4*.
Ferrer, Don Jose Joaquin de. —
Höherer Officier in d. sp.in. Marine, der
zum Behufe von Ortsbesiifnmiingen viele
Jahre hindurch astronomische Beobachtun-
gen in Westindien u. Nordamerika machte
fZCA),
geb. . . ., gest. 1818, . . . Bilbao.
Astronom. ob.servations for delermining the
geogr. Position of various places in the United
States (Tr. Americ. Phil. Sog. VI, 4 804). Oc-
cuKalions d ötoiles observöes ä la Havane et
qai peuvent servir ä determiner Tinflexion du
demi-dianietre de la Lune (Conn. d. temps
p. <8n). Obbs. njade in Wie Island of Cuba,
4807 — 13 (Mem. Astr. Soc. III, 4829). On tbe
constant of the moon's equatoreai paraliax (Ib.
IV, 4 831). On the sun's paraliax from obser-
vations of the transit of Venus, 4 769, June 3
(Ib. V, 4 833). Die drei letzten Aufs, posthura.
Ferrier (Feirarius, Ferrerius), A u g e r.
— Leibarzt der Katharinavon Medici
(Gemahlin Heinrichs Ü. von Frankreich),
Mathematicus und Astrolog fJJ (B) (BN),
geb. < 5 1 3, ... bei Toulouse,
gest. 1588, . . . Toulouse.
De diebus decretoriis secunduni Pythagoricam
doctrinam et astronomicam observationem,
Lugd. Bat. 4 544, Des jugemens astronomiques.
Ferridre, JacquesCharlesFran-
^ois de la. — Herr von Roiffe (A)^
geb. 4 698,
gest. 4 7 76, Dec. 4 3, . . .
Soll verschiedene physikalische Schriften ver-
fasst haben (A).
Ferro j Scipione dal.* — Lehrte
von 1496 bis 4525 Arilhmethik und Geo-
metrie in Bologna (F),
geb Bologna,
gest. 4 525, vermuthlich^ Bologna.
Er ist der eigentliche Erfinder der Lösung der
Gleichung des dritten Grades x'+px=q, die
er aber nicht veröllentlichte, sondern nur sei-
nem Freunde Antonio Majda Fiore (oder del
Fiore) mittheilte. Fiore, indem er Probleme,
die von dieser Lösung abhängig waren, im
J. 1535 dem Tartaglia vorlegte, gab Veranlas-
sung, dass Letzterer die Erfindung zum zweiten
Male machte und zugleich verallgemeinerte. Al-
lein auch Tartaglia veröffentfichte die Methode
nicht, sondern diess geschah, gegen seinen
Willen, erst durch Cardano, dem er sie 1539
versteckt in Versen mitgetbeilt hatte.
' Ar.ch Scipione Ferri.
Ferro , P a s c a I J o s c p h . — - Regie-
ruus'srath und erster PhNsicus in Wien
(MM),
geb. 4 753, Bonn,
gest. 4 809, Aug. 24, Wien.
Über die Wirkung der Lebensluft, Wien 4 798.
Untersuchung d. Gebirgswassers am Königs-
see in Berchtesgaden, 4787.
Ferren! , Giuseppe. — Jesuit, aus
Bologna, in der zv^rciten Hälfte des XVIL
Jahrhunderts lebend (A),
Dialogo fisico-astronomico conira 41 sistema
Copernicano, Bologna 4 680. öriuölo orizontale
diretto dr nuova invenzione che mostra l'om-
bra senza stile, Ib. 4 683.
Ferronl, Pietro. — Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Pisa, auch Idraulico
des Grossherzogs von Toscana, zuletzt in
Florenz privalisirend. Milgl. d. Soc. Ita-
liana (Mem. Soc. [tat. XXI!, pt. IJ,
geb. 17 44, Febr. 22, Florenz,
gest. 4 8 25, Nov. 4, Floren«.
Saggio di nn dilettante di matematiche sulla
equazione di condixione e sulla invonzione della
brachistocrona, 4*, 1 794 . — Osserv. sopra il
trattato di calcolo integrale di Condoreet (Mem.
Soc. Ital. V, 4 790). Sopra diversi aneddoti
matematici (Ib. VI!, 4 794). Saggio analitico
principaimente diretto ad arapliare gli usi di
quella fürmola chiamata ii binomio di Newton
(Ib. IX, 4 802). I principj della meccanica ri-
chiamati alla massima simplicitä ed evidenza
(Ib. X, 4 803). Pensieri geometrici (Ib. id.) SuH'
üso della logistica nella costruzione degli or-
gani (Ib. XI, 4 804). Parallele e principio unico
e semplice delle due trigonometrie (Ib: XII,
4 805). Della vera curva degli archi del Ponte
a S. Trinitä di Firenze (Ib. XIV, 4 809). Sup-
plemento alla dottrina torricelüana sopra le
coclee (Ib. XV, 4814). Dimostrazione fiacile e
naturale d'aicuni teoremi geometrici ed anali-
tici (Ib. XVI, 4 84 3). L'equilibrio de' cieli con-
formati a foggia di mezza hotte {Ib. XVIII,
1820). Saggio deir aurea sintesi greco-italica
etc. (Ib. XIX, 1821). Sopra alcune linee curve
dipendenti dalle sezioni coniche (Ib. id.). La
teoriÄ delle funzioni analitiche etc. (Ib. XX,
1828). Compositio virium unicum mechanices
fundamentum noviter positum (Atti di Siena,
IX, 1808).
F^mssao, Jean Baptiste Louis,
Baron d'Audebard de. — Officier in d.
französ. Armee. Mitgl. d. Acad. zu Mon-
tauban (QJ,
geb. 4 7 45, Juni 30, Cierac, Dep. Lot-
et-Garonne,
gest. 4 8 4 5, Schloss Lagarde,
bei Lauzerle.
Observations sur les couches solides et ter-
reuses de la terre (Journ. phys. XV, 4 780).
Examen de l'efifet de raltraclion dans l'action
des menstrues. attiibuöe ä cette cause (Ib.
XXXIII, 1788). La mer a~t-clle un change-
ment de place et de niveau progressif dans
r^tendue de cöte comprise entre Sangette et
741
F^niMac
Fibig.
742
UFrise (Ib. XXXIV, 4 789). — Naturhistori-
sches, besonders Concbyliologiscbes.
' Fömssao, Andre ^tienne Just
Paschal Joseph Frangcis, Baron
d'Audebard de. — Obepsllieutenanl im
französ. Generalstab, früher Prof. d. Geo-
graphie und Statistik an d. Bildungsanslalt
für den Generalstab , dann Bureauchef für
die Statistik des Auslandes, Divisionschef
im Handelsministerium zu Paris. Sohn des
Vorigen (QC) (G. 7/,
geb. 1786, Dec. 30, Chartron, Dep.
Tarn-el-Garonne,
gest. <836, Jan. 2< , Paris.
M^moires g^ologiques sur les terraios fortn^s
80US l'eau douce par les debris fossiles de mol-
lusques, Paris 484 4. — Gründete 4884 unter
seiner Direction das Bulletin des sciences et
de l'industrie in acht Sectionen , von denen
Sect. I. Sciences mathämatiques, astronomi-
ques, physiques et chimiques, 4 6 vol. 8**, Par.
4824—4 834 , Sect. II. Sciences naturelles, 27
vol. 8«, Ib. 4 824—4 832, Sect. III. Sciences
technologiques, 4 9 vol. 8*, Ib. 1824 -4 832 um-
fasst.
Feso oder Fesoh, s. Lozeran du
Fese.
Fesael, Friedrich. — Mechanicua in
CÖln, früher Lehrer der Physik, Chemie u.
Maschinenkunde an d. Provinzial-Gewerb-
schule daselbst (Or),
geb. 4 824, Mai 27, Cöln.
Construirte verschiedene neue physikal. Ap-
parate, z. B. eine kleine Wellenmascbine zur
Veranschaulichung der Lichtwellen -Bewegung
überhaupt, eine grössere Maschine der Art,
welche tiberdiess die Wellenbewegung im
Kalkspath und Bergkrystall zeigt (Pogg. Ann.
LXXVIII, 4849), eineii elektromagnetischen
Motor (Ib. LXXXIII, 4854), eine Rotationsma-
schine {Ib. XC, 4 853), u. a. m.
Festari, Girolamo. — Pract. Arzt,
Medico soprantendente alla fönte di Re-
coaro (Tp.l) (BS),
geb. 1738, Ocl. 4 2, Valdagno,
gest. 4 801, Juli 3, Valdagno.
Saggio di osservazioni sopra alcune montagne
ed alpi altissime del Vicentiuo (Raccolta di
memorie chimico-raineralogico-metailurgiche
elc. del Sign. G. Arduino, 4 775). Description
d'une butte basaltique qui s'eleve presque vis-
a-vis de Celle d'Altissimo du cot6 oppos6 de la
vallee d'Agno (M6m. pour servir ä l'hist. nat.
de l'Italie, Paris 4 802, T. I). — Hinterliess
handschrifUich oryctolog. u. geolog. Aufsätze.
Fester, Didericb Christian. —
Lehrer d. Mathematik an d. englischen Stif-
tung in Drontheim, dann Examinator in d.
Nautik und Lehrer d. Mathematik an d. Ka-
tbedralschule daselbst, später in Kopenha-
gen und zuletzt in Soroe lebend (NK),
geb. n32, Febr. 2, Boeslunde b. Sla-
golse, Seeland,
gest. 4 8 4 4, Soroe.
Mathematiske og physiske Belänkninger over
Gometer, KiÖbenhavn4 759. Pracliske Geome-
trie, Ib. 4 7ft4. Anvisniiig tii Solskivers Beskri-
veise. Ib. 4763. Malheraatiske og physiske Be-
tänkninger over Nordlyset, Trondbjem 4 784.
Om Middagslinien och Jordeos Figur (Norsk.
Vid. Selsk. Skrift. Nye Saml. Dl. IJ). Forisatie
Betönkn. over Nordlyset (Ib. id.). Over Jord-
luftens Beblandelse med fremmede Materier
(Ib. id.). Betragtning om uendlige Sturreiser i
forskjellige Ordener (Ib id.). Over Luftens al-
mindelige Temperatur (Ib. NyesteSaml.Dl. I).
Over Maanens Beqvemhed for levende Skab-
ninger (Ib. id.). Lösligt Overslag paa Maeng-
den af den Comet-Materie (Ib. id.). Etc.
Fenerbaoh, Karl Wilhelm. —
Prof. d. Mathematik am Gymn. zu Erlan-
gen. Sohn des berühmten Juristen (CL),
geb. 4 800, Mai 30, Jena,
gest. 4 83 4, März 4 2, Erlangen.
Eigenschaften einiger merkwürd. Puncto d.
geradlinig. Dreiecks, Nürnb. 4 822. Grundriss
zu analyt. Untersuchungen d. dreieckigen Py-
ramide, Ib. 4 827.
Feaill6e, Louis. — Minorit, machte
auf Befehl Ludwigs XIV. wlssenschaftl.
Reisen nach Amerika und nach Indien, von
4703 bis 1706, und von 4707 bis 174 1;
ward dann Direct. d. Sternwarte zu Mar-
seHle (B) (BN),
geb. 4 660, Mane, b. Sisleron,
Provence,
gest. 4 732, Apr. 4 8, Marseille.
Journal des observations physiques, math4-
matiques et botaniques faites sur les c6tes
Orientales de l'Amörique möridionale et dans
les Indes occidentales , 2 vol. 4*, Paris 4 744.
Fortsetzung davon 4 vol. 4", Ib. 4 725. — Ob-
servations pour la Variation de l'aimant (M6m.
Par. 4 704). Obss. de la Variation et de l'incli-
naison de l'aimant k Conception et ä Coquimbo
(Ib. 4 74 4}. Do ä Cartagena, h. Portobello et ä
Porto-Cabeillo (Ib. 4 708). Observatioo surune
piuie de sable dans la mer atlantique pr^cädäe
dune aurore borööle (Ib. 474 9). Noch sehr
viele Ortsbestimmungen und astron. Beobb.
daselbst.
Fdvre, s. Faber und Lef^vre.
Fibig;, Johann. — Dr. Med., kurfürsll.
Mainz. Hofgerichtsrath und Prof. d. Natur-
geschichte an d. üniv. zu Mainz (M),
geh
g«st. 4 792, Oct. 21, Mainz.
Handbuch d. Mineralogie, Mainz 4 787 Gab
heraus mit B. S. vonNau: Bibliothek d ge-
47*
743
FJbönftcci
Fick
744
saramt. Naturgeschichte, 2 Bde. Ib. 4 789—94.
— Entomologisches.
FibdnA^^cl (contrahirt aus Filius Bo-
naööi), Leonardo. — Aus Pisa gebürtig
(daher gewöhnlich Leonardo Pisano
genannt) ; Kaufmann, welcher sich längere
Zeit zu Bugia in der Berberei aufhielt (wo
sein Vater Notar der pisanischen Kaufleute
war) und dann Reisen nach Aegypten und
der Levante unternahm.
im Xlli Jahrhundert lebend.
Liber Ahaci , um 4202 verfasst und um 1228
umgearbeitet (Das erste von einem Christen
geschriebene Werk, durch welches die indi-
sche oder arabische Zahlenrechnung, so wie
die Algebra, in Europa eingeführt oder wenig-
stens mehr verbreitet wurde;. Practica Geo-
metriae, 1220. — Siehe Libri, Mist. d. scienc.
mathömat. T. it, p. 20, so wie über Fibonacci'e
anderweitigfeWörke : Baldassare Boaöotöpagni,
Intorno ad alcune opere di Leonardo Piaano
notizie, Roma 1854.
Fichtel, Johann Ehrenreich von.
— Foigweise Advocat, Actuar beim Wirth-
schaftsdirectorium der sächsischen Nation
in Siebenbürgen, Beamter der Hofrech-
nungskammer in Wien (1762 — 68), The-
sauriats-Buchhalter und (1778) Thesau-
riatsrath in Hermannstadt, (1783) Regis-
seur oder Director d. Bancalgefällen- oder
Mauthregie in Wien und endlich (1787) Sie-
benbürgenscher (jubernialrath fMJ (ÖN),
geb. 1732, Sept. 29, t^ressburg,
gest. 1795, Febr. 4, Hermannstadt.
Beitrag zur Mineralgeschichte von Siebenbür-
gen, 2 Bdö. Nürnb. 1780 (Erster Bd. heraus-
gegeb. von d. Gesellsch. naturf. Fr. in Berlin).
Mineralog. Bemerkk. von d. Karpathen, Wien
1791. Mineralog. Aufsatze, Ib. 1794. Nach-
richt von einem in Ungarn neu entdeckten aus-
gebrannt. Vulcan (Schrift, d. Gesellsch. naturf.
Fr. in Berlin, II, 1793).
F^icino (Ficinus), Marsiglio. — Ca-
nonicus an der Kathedrale zu Florenz. Arzt
und Lehrer der Philosophie ander 1 i40
vom älteren Cösmus von Medici ge-
stifleten platonischen Academie daselbst.
Aslrolog und Alchemisl (Ni. \ ) (BG),
geb. 1433,Oct. 19, Florenz,
gest. 1499, Oct. 1 , Carreggi b. Florenz.
Liber de sole et lumine, 4®, Florentiae 1493 et
1498. Disputatlo contra judicia astrologorum.
De arte chemica (In Mangeti, Biblioth. che-
mica T. il abgedruckt). — Philosophisches.
Ficinns, David Franz Andreas.
— Apotheker in Dresden (L) (M. l\) (N),
geb. 17 48, Aug. 24, Guben,
gest. I83i, Febr. 17, Dresden.
Untersuchung d. Meissher Bades, ^784. Un-
tersuch, d. SchandöUer Bades, 1799. Phar-
maceut. Aufsätze in TrcmmsdorfTs Journ.
FicinuSy Heinrich David August.
— Dr. Med., erst pract. Arzt, dann Apo-
thekerin Dresden, so wie Prof. d. Physik
und Chemie an d. medicin.*cbirurgi.schen
Academie daselbst. Sohn d. Vorigen (M. W)
(GA^^l),
geb. 1782, Sept. 18, Dresden,
gest. 1857, Febr. 16, Dresden.
Anfangsgründe der Naturlehre (Physik u. Che-
mie), Dresd. 1815. Chemische Untersuch, d.
Egerans, Alauns von Tschermig, Allochroits,
AÜophans , Bergseife, Glimmers, Serpentins
usw. (Schrift, d. mineralog. Gesellsch. in Dres-
den, I, 4 818; auch 6üb. Ann. LVIII ü. LIX,
Schweigg. Jodrn. XXVI, 1819). Analyse d.
SphärttUths (Söhweiggv Journ. XXIX, 1820).
Über d. Alkah im schwarzen Pechstein aus
Sachsen (Ib. id.). Analyse des s. g. Braun-
steins von Bodenmais (Ib. XXXIII, 1821). Er-
diger Schwefel, Skorodit, Raatenspath (Ib.
XXXIV, 1822). Bereit, d. Kupferoxyds (Ib. id.).
Über Goldchlorid als Reagens auf Eisenoxydul
und über d. rauchende Wesen d. Salzsäure
(Ib. XXXVI, 1 832) . Über d. Harzgehalt d. Pech-
steins (Ib. XXXVII, 1823). Untersuch, d. ro-
then Schnees (Ib. XLIV, 1825). Über freie
Säure im Blute (Ib . LXIV, 1832). Fernere ehern .
Aufsätze in Brandes' ^Archiv. — Botanisches.
Fick, Johann Jacob. — Prof. der
Medicin (1715), Chirurgie u. Botanik (1718)
an d. Univ. zu Jena bis 1726, wo er emeri-
tirl ward ; Leibarzt d. Herzogs v. Weimar (J),
geb. 16 62, Nov. 28, Jena,
gest. 1730, Juni 23, Jena.
Chymicorum in pharmacopoea ßateana et Lon-
dinensi explicatio, Francof. MW. De saccharo
lactis, Jenae 1713. De salium natura, genere et
usu, Ib. 1713. Decalceviva, Ib. 1726. Desalibus
falsis specialibus tarn balsamicis, quam mirabi-
libus, Ib. id. — Anatomisches u. Botanisches.
Fick, Franz Ludwig. — Dr. Med.,
ordentl. Prof. d. Medicin an d. üniv. zu
Marburg u. Direct. d. anatotn. Instituts da-
selbst (Marb. Academ. Kaiendet 1 850^,
geb. 1813, Mai 18, Erlangen.
Über die Adaption des Auges (MüUer'S Archiv,
1853). Bemerk, zur Physiologie d. Sehens (Ib.
1854). — Anderweitig Physiologisches.
Fick, A (Jol ph. — Dr. Med., Prosector
an d. Univ. zu Zürich. Bruder des Vori-
gen (Orj,
geb. 18 29, Sept. 3, Cassel.
Die medicinische Physik, Braunschw. 1856. —
I^Iethode mikroskop. Objecle mathematisch ge-
nau zu zeichnen u. insbesondere deren Fla-
chcnräume genau zu bestimmen (Henle u . Pfeu-
fer, Zcilschr III, 1853). Die Bewegungen des
menschl. Augapfels (Ib. IV u. V, 4834). Das
745
Fiedler
Figuier.
746
mehrfache Sehen mit einem Auge (Ib. V,
4854). Über tliierische Wärme {Ib. id.). Er-
klärung d. Au.sdehn d. Körper durch d. Wör-
rae (]?ogg. Ann. XCI, 4 85^i). Neue Ausstellung
amBemidd endosmot. Aequivalents(Ib. XCII,
4834).' LUjer Diffusion (Ib. XGIV, 4 855).
fiedler, Karl Wilhelm. — Apo-
theker, Lehrer am Forsi-Institut zu Wal-
dau bei Cassel (n97), dami (4804) Leh-
rer der Chemie und Bergbaukun.st an der
kurfürstl. Anstalt für Bergwerks-Alumnen
in Cassel [M.llJ (Sl),
geb. n58, Dec. 4, Malchin, Mecklenb.,
gest
Gründliche Anweis, zur Salpeter-Erzeugung,
Cassel 1786. Allgem. pharmaceutisches, chy-
misches u. mineralog. Wörterbuch, 2 Bde.
Mannheim 4 787— 90, Handb. d. Metallurgie,
2 Bde. Cassel 4 797. Lehrbegriff d. grundsätzl.
Färber- u. Zeugdruckerkunst, 2 Bde. Ib. 4 826.
Über d. Methode aus Kürbissen u. Kartoffeln
Brantewein zu brennen (Act. Acad. Moguntiae,
4 792). Verbesserte Bereitungsart des Essig-
äthers (Crelle'8 Ann. 4 784). Neue Bereitungs-
art d. Essigsäure (Taschenb. f. Scheidekünstl,
4 787). Über die (vermeintliche) Kobaltsäure
(TrommsdorfTs Journ. VIÜ, 4 800). Neue Me-
thode, Gallussäure darzustellen (Ib. IX, 4804).
Noch mehre Aufsätze daselbst.
Fiedler, Karl Gustav. — Dr. Phil.,
machte, nach Vollendung seiner Studien in
Göttingen, Leipzig u. Freiberg, theils für
Privatpersonen, theils für Regierungen,
berg- und hüttenmännische Reisen in der
Schweiz, Ungarn, Siebenbürgen u. der Wal-
lachei (1822—26), dann in Schweden,
Norwegen, England u. Schottland (1826
— 29), darauf in Sibirien bis zum Baikal-
see (1829—33), später in Griechenland
(1834 — 37), in Italien, Spanien u. Deutsch-
land (18 42—53) (Or) (G. 1836^
geb. 1791, Aug. 26, Bautzen, Ober-
Lausitz,
gest. 1853, Nov. 21 , Dresden.
Reise durch alle Theile von Griechenland, im
Auftrage d. königl. griech. Regierung, in d.
J. 4834 — 37, 2 Bde. Leipz. 4840. — Schrieb
über Blitzröhren,* deren er mehre in Deutsch-
land und Ungarn auffand und ausgrub, in Gilb.
Ann. LV (4 84 7), LXI, LXVIII, LXXIu. LXXIV
(4 823). Lagerstätte sibir. Mineralien (Pogg.
Ann. XXV, 4 832). Auffind. d. Sonnensteins an
d. Selenga in Sibirien (Ib. XLVI, 4 839)^ Über
den Jablonnoi-Chrebet (Ib. id.). Ein Erzgang,
der Kalkschlotlen durchsetzt (Ib. LXVII, 1846).
Merkwürdige Blitzschläge (Ib. LXVIII, 4 846).
Stalactiten mit Krystallen als Axe (Ib. id ).
* Entdeckt zuerst 1S05 in der Senne bei l'aderborn
vom OekonOrtien H e n t z e n.
Fiedler, Johann Alexander. —
Dr. Phil. fDüs.),
geb. 1 807, Jan. 4, Adersbach, Böhmen.
De lucis efTectibus chemicis in corpora anor-
ganica, Vratisl. 4 835.
Fienns (Fyens) , . . . — Prof. d. Me-
dicin an d. Univ. zu LÖwen (M.W) fPqJ,
geb. 1567, März 28, Antwerpen,
gest. 1631, März 31, Löwen.
De cometis anni 4648, Antv. 4649, Lips. 4656.
Disput, an coclum moveatur et terra quiescat,
Antv. 4 619, Lips 4 656. — Medicinisches.
Figueiredo, Manoel de. — Lehrer
der Malbomatik, Cosmographie, Astronomie
und Nautik zu Lissabon (BNJf •
geb. 1568, . . . Torres-Novas, b. Lis-
sabon,
gest. 163 0 etwa, »
Chronographia ; Repertorio dos tempos no quäl
se contem 6 partes, scilicet, dos tempos, es-
fera, cosmografia e arte de navegagao, astrolo-
gia rustica, e dos tempos e prognostica^aö dos
eclipses, cometas etc., Lisboa4 6q3. Progno-
sticodo coraeta queapereceoem 4 5Sept. 4 604,
Ib. 4 605. Tratado de practica da arithmetica
coraposta por Gaspsur Nicolas, emendada e
acrecentada, Ib. 4607. Hydrographia ; Exame
de Pilotos etc., Ib. 4 608. Roteiro e navega-
gaö das Indias occidentales etc., Ib. 4609.
Figuier, ... — Apothekej" in Mont-
pellier und Prof. d. Chemie an d. ficole
speciale de Pharmacie daselbst (Ann. chim.
l)hys.l\\33b),
geb •
gest. 1817, März 27, Montpellier.
Sur l'hydro-sulfure de soude et sur le perfe-
ctionnement ä apporter dans la preparation
de la soude de commerce (Ann. chim. LXlV,
4 807). Analyse des eaux minerales de Bolaruc
(Ib. LXX, 4 809) . Analyse des eaux et des bains
de la fontaine d'üssat (Ib. LXXIV, 4 84 0). Sur
la decoloration du vinaigre et nouveau pro-
cede pour decolorer cet acide et autres liquides
veg^taux par le charbon animal (Ib. LXXIX,
4 844). Sur les preparatlons du sei de Seignettb
et du Phosphate de soude (Ib. LXXXI, 4 84 2).
Sur la preparation de l'acetate de potasse (Ib.
LXXXVI, 4 813). Sur la precipitation de l'o-
xide d'or par la potassa (Ann. chim. phys. II,
4 84 6).
Figuier, L o u i s G u i 1 1 a u m e. — Neffe
des Vorigen*. Dr. Med., Prof. an d. ficole
d. Pharmacie zu Montpellier (1846 — 53),
dann an der zu Paris (BG),
geb. 1819, Febr. 15, Montpellier.
Exposition et histoli^e des principales decou-
vertes scientifiques modernes, 3 vol. 4 2", Pa-
ris 4854, 4»'*=edit. 4 855. L'alchimie et les alchi-
mistes, Ib. 4 854, 2"'« edit. 4 856. De l'applica-
tion methodique de la chaleur aux composes
organiques definis, Ib. 4 853. Les applications
noUv. de la science ä l'industrie et aux arls.
Ib. 4 856. Rech, sur les combinaisons oxygo
747
Filiasi
Fioravanti.
748
nees de l'or, le poarpre de Cassius et l'or ful-
rainaot (Ann. cbim. phys. Xt, 1844). Sur une
m^thode nouv. pour l'analyse du sang etc.
(Ib. id ) . Sur le dosage du bröme (Ib. XXXlIf,
< 85< ) . Sur le ligneux et sur quelques produits
qui lui sont isonaöres (mit Pommar^de, Re.vue
scientif. 4 847). Sur l'existence de l'arsenic
dans ies eaux minörales (Journ Pharm. 4847).
Sur l'origine dusucre contenu dans le foie et
sur rexisteoce normale du sucre dans le sang
(Ib. 4 855).
* Muthmaasslich 8ohn von/Pierre Oscar Fig'uier,
Apotheker in Montpellier, von dem man hat : Nouv.
observations sur la pr^paration du cyanure d'or etc.,
Montpellier 1836. Monographie chimique et phar-
macf ut. des corps qui peuvent ^tre designcs soue Ies
noms d'oxyde blanc d'*ntimoine etc., Ib. 18^8, und
viele Jouroalaufeätze.
Filiasi, Jacopo. — Graf, General-
direclor d. Gymnasien in der Provinz Ve-
nedig f^7]p. VII ;,
geb. 1750 etwa, . . . Venedig,
gest. «829, Febr. 18, Venedig.
Mem. delle procelle, che annualmente sogliono
regnare nelle maremme veneziane, Venez.
4 794. Mem. sulle annuali vicende atmosferi-
che, Ib. 4 804. Riflessioni sopra i fiume e ia-
gune, Ib 4 84 7. Lettere familiari astronomi-
che. Ib. 4 84 8. Osserv. sopra le vicende an-
nuali atmosferiche dr Venezia etc., Ib, 4 828.
Delle Rune degli Appenini (Giern, di Padova,
4 806). Rihess. sopra la correntia littorale o
radente dell' Adriatico etc. (Giorn. da Rio,
4 844). Sopra il disboscamento dei monti (Giorn .
di Treviso, 4 84 9). — Historisches und Agra-
rischefs.
Piliaeu»,-Oronlius (Fine, Oronce).
— Von etwa 4 532 an Prof. d. Mathematik
an dem von Franz I. neu gestifteten Col-
legio (späteren College de France) zu Pa-
ris, vorher am College de Maitre Ger-
vais und auch privatim math. Unterricht
erlheilend. Sass von 4 54 8 bis 4 524, we-
gen seiner Opposition gegen das Concor-
dat, im Gefgngniss fM.XXXVIIi; fCFJ (B)
(BN),
geb. 4494, Brian^on,
gest. 1556, Oct. 6, Paris.
Protomathegis [Enthült 4) De arithmetica pra-
ctica Libr. IV, 2) De geometria Libr. II. 3) D*e
cosmographfa sive mundi sphaera Libr. V,
4) De solaribus horoloniis et quadrantibus Libr.
IV], Parisiis 4532. Quadrans ustrolabicus, Om-
nibus Europae regionibus iiiseiviens, Ib. 4 534.
In sex priores lihros geometricorum elemen-
torum Euclidis demonstrationes, Ib. 4 536 In
proprium planetarum aequatoriuni omnium
antca e>icogilatorum et intellectu et iisu tacil-
lim'im, canones , Ib 4 538 Canons des «ph«'-
mciules, Ib. 4 5*3, 2 Aufl. 4 554. Dt (jiiadra-
tura (Irculi etc., Ib 1544. De universali qua-
drante etc. , Ib. 4 550 De speculo ustwrio ignom
ad propositan» d»slaiiliam geiierante über uni-
cus etc , Ib. 4 554 . De diiodecim coeli domi-
ciliis et horis inaequalibus libelius non asper-
nandus, Ib. 4 553. Descriplion de l'horloge pla-
netaire faite par l'ordre de Mr. le Cardinal d«
Lorraine, de Tinveation d' Oronce Flu*, Ib. 4553.
De re et praxi Geometrica libr. III. Ib. 4 555.
De rebus mathematlcis hactenus desideratis
etc Libr. IV, Ib. 4 556. — Im Ganzen 84 Werke.
FingePi Heinrich Herrmanh. —
Dr. Phil. (Düs.),
-- geb. 4 824, Sepl. 4 9, SchweidniU.
De principiis quibus calculus imaginarius ni-
titur, Vratisl. 4 844.
Fiilke (Finck), Thomas. — Zeitlang
zu Gotlorp Leibarzt des Herzogs v. Schles-
wig-Holstein, dann Prof. erst der Medicin
(1591—4 601), darauf d. Mathematik (4 602)
und zuletzt der Rhetorik an d. Univ. zu
Kopenhagen (W) (J),
geb. 4564, Jan. 6, Flensburg,
gest. 1656, Apr. 24, Kopenhagen.*
Ephemeris coelesHum motuum , Ai^entorat.^
4 584. Geometriae rotundi libr. XIV, Basil.
4 583. Bajizovii Horoscöpographia etc., Argen-
torat. 4 583. Horoscöpographia s. de inveniendo
stellarum situ astrologlca, Slesv. 4 594. De con-
stitutione philosophiae mathematicae, Hafo.
4 594. De hypothesibus astronomicis, dimen-
sionis mundi ac primi motus circulis, Ib. 4 593.
De ortu et occasu siderum, Ib. 4 595. De die-
bus et noctis, Ib. 4 604. De mensibus et annis,
Ib. 4602.
* gest. Apr. 2G (.Oett).
Finke (Finck), Jacob. — Prof. d. Ma-
thematik und Physik an d. üniv. zu Ko-
penhagen seil 1623. Sohn d. Vorigen (W),
geb. 1592, Juni 24, Kopenhagen,
gest. 1663, Jan. 2, Kopenhagen. *
De elementis, Hafn. 4632. De rerum natura-
lium principiis, Ib. 4 636. De subjeclo caloris,
Ib. 4647. De vero frigoris subjecto, Ib. 4649.
De nonnuUis ad frigoris naturam plenius ex-
plicandara necessarils, Ib. 4652. De therm o-
scopio, Ib. 4 655.
* geet. Jan. 22 (/).
Finke, Leonhard Ludwig. — Me-
dicinalrath und pract. Arzt zu Lingen (Os-
nabrück), früher in Kassel u.' Tecklenburg
(RH) (N),
geb. 4 7 47, Oct. 24, Westerkappeln,
gest. 1837, Jan. 47, Lingen.
Naturhist. Bemerkungen, betreffend eine auf
vieljährige meteorolog. Beobachtungen sich
stützende Beschreibung des Moordnmpfes in
Westpbalen usw. , Hannov. 4820. Der Moor-
rauch in Westpbalen, Lingen 4 825. Aufsatze
im Archiv von B. Braades.
Fioravanti, Leonardo. — Arzt und
Alchemist, in Bologna, Palenno, Neapel,
Rom und Venedig lebend, zuletzt Ritter u.
Graf (BN) (BG),
749
Fioravanti
Fischer.
700
geb Bologna,
gest. 1588, Sept. i, Bologna.
Lo specchio di scienza universale iibrl tre,
Venez. 4 564. II compendio dei secreti razio-
naJi intorno alla medicina, chirurgia ed »Ichi-
mia, rb. 1571. La fisica, divisa in quattro li-
bri, Ib. 4 882.
Florayäatl, Alessand ro. — Ca-
puciner (BN) (BG),
geb. 1540 etwa, . . . Bologna,
gest. 1585 etwa,
De tnodo practicandi reliarium matbenjati-
cuRi , eo quod ad retis siiniiitudinem sit ex-
pansuD), Venet. 4 585.^
FiorOi A n 1 0 n i 0 M a r i a d e I , s. Fer-
ro, Scipione dal.
Fiori (De Flores) , Giuseppe. —
Maihematiker,. Astronom und Asliolog in
Sicilien (A),
geb. 1623, Cefalu, Sicilien,
gest. t646, Nov. 30, *
Scheint nur Gedichte geschrieben zu haben.
* starb aus Furcht zu der Stunde, die er selbst als die
seines Todes durch astrologische Berechnung gefun-
den EU haben glaubte.
Firmioiis Maiemus, Julius. —
Aus Sicilien gebürtig, um 350, unter den
Nachfolgern Cons tan lins des Gros-
sen lebend ; ging zum Christenthum über
Astronomicorum libri VIII, zuerst mit an-
deren Schriften alter Astronomen 4 493 zu Ve-
nedig gedruciit.
Fischer, Anton. — Jesait, lebrte
viele Jahre hindurch Mathematik zu Hil-
desheim und zu Trier (A),
geb. 4 657, Kirchberg,
gest. 4 744, Febr. 24, Cöln.
Nofcabilia arlthmetica etc., Hildesh. 4 703.
Fischer, Johann Andreas. — Prof.
d. Medicin an d. üniv. zu Erfurt, Leibarzt
des Kurfürsten von Mainz (l),
geb. 4 667, Nov. 28, Erfurt,
gest. 4 759, Febr. 4 3, Erfurt.
Princlpia philosophiae naturalis, Francof. ad
M. 4 702. Deanatomiametallorumsubterranea.
Fischer, Christian Gabriel. —
Prof. extr. d. Physik an d. Univ. zu Kö-
nigsberg, von 4745 bis 4 726, wo er ab-
gesetzt und exilirt wurde.* Er hielt nun
Vorlesungen in Danzig und machte darauf
Reisen in Italien, Frankreich und England,
bis er 4 736 Erjaubniss zur Rückkehr nach
Königsberg bekam, wo er seitdem priva-
tisirle (A) (M),
geb. 46 . ., Königsberg,
gest. 4 75 4, Dec. 4 5, Königsberg.
Tractatus de aet et bufonitis agri Prussici,
Regiomont. 4744. Erste Grundlegung zu einer
ausfuhr!. Historie des unterirdischen Preus-
sens. Ib. 1744. Zweite Grundlegung; usw.. Ib.
4 74 5. Vernünftige Gedanken von der Natur,
was sie sey usw., Ib. 4 743.
* Aus welcheip Grunde, ist nicht recht bekannt, viel-
leicht weil er 1723 eine „Quaestio philoeophica de
spacio et loco L)ei, de animae orlu, sede, statu post
mortem etc." herausgab.
Fischer, Johann Bernhard von.
— Erst pract. Arzt in Riga seit 4 7 4 0, dann
4 735 Leibarzt d. Kaiserin Anna; Archia-
ter und Director d. Arzeneiwesens in Russ-
land ; seit 4 7 40 auf seinem Landgut Hinter-
bergen bei Riga privalisirend. Vom Kaiser
Karl VI. geadelt (M),
geb. 4 685, Juli 28, Lübeck,
gest. 4772, Juli 8, Hinterbergen.
De foeno sub combustione per fulminis ignem
in massam seu scoriam calcariam redacto (Nov.
Act, Acad. Nat. Cur. III, 4 733). — Agronomi-
sches u. Nalurhistorisches.
Fischer, Daniel. — Arzt, Physicus
folgweise zu Käsmarkt, Liptau und Zips in
Ungarn. Mitgl. d. Leopoldin. Academie (A)
(ANC) (Or),
geb. 4 695, Nov. 9, Käsmarkt,
gest. 4 7 46, Sept. 4 8, ..... .
Commentationes physicae de calore atnrio-
sphaerico non a sole, sed a pyrite fervenle de-
ducendo, Bautzen 4 722. De terra Tokayensi
a chymicis quibusdam pro solari habita, Vra-
tisl. 4 732. Descriptio lapidum granatorum in
Carpatho Scepusiensi inveotorum (in F. E.
Brückmaxm's Megnalia Dei) . Relatio de ful^ure,
tonitru et fulmine. De insolito quodam phae-
nomeno Kesmarkini d. 4 0. Aug. 4 74 7 viso (in
d. Breslauer Sammlungen). — Erfand viele
pbarmaceutische Composita, z. B. : Pulvis Be-
zoardicus Kesmarkiensis , Spiritus nitri ßezo-
ardicus Fischerianus etc.
Fischer, P h i 11 pp. — Dr. Med , Prof.
der Chirurgie an der üniv. zu Ingolstadt.
Pfalzbayer. Medicinalrath u. Leibarzt (M),
geb. 1744, Mai 4, HÖrgertshausen,
Niederbayern,
gest. 4 800, Aug. 2, Ingolstadt.
Eine neue Art, die Salpeternaphtba zu bereiten
(Neue Abhandl. d. Bayer. Acad. I, 4 778—7»).
Fischer, Gottlob Nathanael. < —
Folgweise Lehrer am Pädagogium zu Halle
(4769), Rector d. Raths- u. Marlinischule
zu Haiborstadt (1775), Rbctor d. Domschule
daselbst (17 83) und endlich (<800) preuus.
wirkt. Consistorialrath. Bruder von Ernsi
Gottfried (M),
geb. 4 748, Jan. 4 2, Graba b. Saalfeld,
gest. 4 800, März 20, Halberstadt.
751
Fiaoher
Flacher.
752
Gab heraus : Teutsche Monatsschrift 4 790 — 95,
dann von ihm ; Drei astronom. Vorlesungen
(1791 u. 92). Über d. Mondensystem des Ura-
nus (Ssde'ä Jahrb. 1790). tJber d. Magellans-
flecke (Ib. id.). Über d. Sonnenflecke (Ib. 1 791 ).
— Viel Literarisches.
Fischer, Johann Nepomuk. —
Dr. Theol., Prof. d. Mathematik an d. Univ.
zu Ingolsladt (1781 — 86), dann Hofastro-
nom an d. Sternwarte zu Mannheim, zu-
letzt Prof. d. Mathematik und Astronomie
an d. Univ. zu Würzburg (M.U),
geb. 17 49, März 5, Miessbach,*
gest. 1805, Febr. 21, Würzburg.
De theoria et praxi astronomiae, Ingoist. 1772.
Theorie des Schielens usw., Ib. 1781, Beweis,
dass das Glockenläuten bei Gewittern mehr
schädlich als nützlich sey usw., Münch. 1784.
* Grafschaft Hohenwaldeck, Bayern.
Fischer, Ernst Gottfried. — Dr.
Phil., Prof. d. Physik und Mathematik am
Gymnasium zum grauen Kloster in Berlin
(seit 1787 Lehrer an demselben, vorher
Lehrer am Pädagogium in Halle), Prof. d.
Physik an d. Univ. und Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. daselb.sl fM.ll) (NJ (GB. \19'6 u.
1 825^1 fProgrm. Gymn. Grau. Klost. 1831;,
geb. 1754, Juli 17, Hoheneicheb. Saal-
feld,
gest. 1831, Jan. 27, Berlin.
Betrachtungen über d. Cometen, Berlin 1789.
Theorie d. Divisionszeichen, 2 Bde. 4", Halle
1794. Über d. Ursprung d. Divisionszeichen,
4", Ib. 1796. Diss. de disciplinaruni physica-
rum notionibus etc., Berol. 1797. C. L. Ber-
tholist, Recherches siir les lois de i'affinite,
deutsch mit Zusätzen, Ib. 1802. C. L. Berthol-
let, Essai de stalique chimique, 2 vol. 8**,
deutsch, Ib. 1811 (mit G.W.Bartoldy). Lehrb.
d. mechanischen Naturlehre, 1 Bd. 8", Ib.
1805 (Französi.sch von Biot, Paris 1806, 2"'«
edit. 1813), 2. Aufl. 2Bde. 1819, 3.Aufl 1826,
4. Aufl. (von August) 1837. Kepler und die
unsichtbare Welt, Ib. 1819. Lehrb. d. Ele-
mentar-Mathematik, 3Bde. Ib. 1820 — 24. Un-
tersuchung über d. eigentl. Sinn d. höhr. Ana-
lysis usw.r Ib. 1 808. Darstell, u. Kritik d. Ver-
dunstungslehre, Ib. 1810 (Beides acadera. Ab-
handll.). Über d. barometr. Höhenmessungen
(Abhandl. d. Berliner Acad. f. 1803). ÜberPe-
stalozzi's Lehrart (Ib. id.). Über verschiedene
Arten d. Loiiarithmcn geometrisch dai-zustell.
(Ib. 1804—11). Theorie d. Nebenbilder, wel-
che ebene Glas-Spiegel zeigen etc. (Ib. 1812
u, 13). Über d. Zuriickstrahl. d. Lichts von
Metallspiegeln, die nach irgend einem Kegel-
schnitt gekrümmt sind (Ib. 1814—15). Überd.
Grund d. beträchtl. Abweich, d. theoret. Ge-
schwindigk. d. Schalls von d. Erfahrung (Ib.
1816—17). Überd. Einflussd. Ausdehn. d. Gla-
ses auf (1. Anzeigen d. Thermometers fib. id.).
Über gewisse Gesichtserscheinungen (Ib. 1818
u. 19). Überd. Ursprung d. Meteorsteine (Ib.
1820 u. 21). Versuche über d, Schwingungen
gespannter Saiten, zur Bestimm, eines Maas-
ses für d. Stimmung (Ib. 182^ u. 23). Über d.
Grundlehren d. Akustik (Ib. 1824). Über d.
Atomenlehre (Ib. 1 828). Versuch einer logiscb.
Analyse vom Begriff d. ünendlichkleinen (Ib.
1829). — Über Berthollet's neue Theorie d.
Verwandtschaft (Scherer's Journ. VII, .1901)-
Bemerkk. über d. brennbar. Grundstoffe (Ib.
X, 1803). Beschreib, e. sehr einfach. Geräth-
schaft z. Wasserbildung (Ib. id.). — Einfache
Einriebt, d. Atwood'schen Fallmaschine (Gilb.
Ann. XIV, 1803). Überd. Wegschaff, d. Wur-
zelzeichen aus d. Gleichungen (Hindenburg's
Arch. II, 1798). Über d. Unterschied zwischen
organ. u. nicht-organ- Körpern (Neue Schrift,
d. Gesellsch. naturf. Fr. in Berl. III, 1801).
Über d. zweckm'^ssigste Art, den Gang d. Wit-
terung zu beoLc- Jit. (Ib. IV, 1803). Beschreib,
d. Volta'scher» Eudionicters (Magazin derselb.
Gesellsch. I, i807). — Vorschlag zu e. neuen
Mikrometer (Bode's Jahrb. 1790). Methode,
die Fehler in d. Lage e. Passage-Instruments
oder Mauerquadranten zu finden (Ib. 1791).
Transcendenle Astronomie (Ib. 1792). Überd.
Anordnung d. Weltgebäudes (Ib. 1794). Über
Sternzeit, mittlere u. wahre Sonnenzeit, u. de-
ren gegenseit. Reduct. (Ib. 1795 u. 96). Über
d. beste Gestalt d. Objectivspiegel katoptr.
FernrohVe (Ib I808u.10). Nachricht von sehr
Yollkonunn. Parallelspiegeln d. Hrn Duwe (Ib.
1815). Die Abweich, e. Gestirns ohne Win-
kelmessinstrument, bloss mittelst d. Fern-
rohrs zu finden (Ib. 1822). Über d. physi.'^che
Beschaflenh d. Cometen (Ib. 1823). — Über
Telegraphie (G, N. Fischer's Teutsche Monats-
schrift, 1795).
Fischer, Johann Karl. — Dr. Phil.,
erst Prof. extr. an d. Univ. zu Jena (n93>
dann Prof. d. Physik u. Mathematik am Ar-
chigymnasium zu Dortmund (1807 — 19),
und darauf Prof. ord. d. Mathematik aix d.
Üniv. zu Greifsvvalde [NJ,
geb. 17 60, Dec. ö, Altstadt, Weimar,
gest. 1833, Mai 22, Greifswalde.
Diss. de natura, constitutione ac usu logarith-
morum, Jenae 1788. Anfangsgründe d. höhr.
Geometrie, Ib. 1796. Anfangsgründe d. Phy-
sik, Ib. 1797. Physikalisches Wörterbuch,
7 Bde. 8**, Gölt. 1798 — 1803, nebst 3 Supplbdn.,
1823-27. Geschichte d. Physik seit Wieder-
herstellung d. Künste u. Wissenschaften, 8 Bde.
8**, Ib. 1801—8. Abhandl. von d. Düngung,
Ib. 1803. Grundriss d. gesan)mt. Mathematik,
2 Bde. Ib. 1807. Noch verschiedene math. u.
physik. Lehrbücher.
Fischer, G e o r g A n d r e a s.* — Prof.
d. MiUhcinatik ;in d. üitlerucadeniic und an
d. Bauschule zu Dresden (M.UJ (L),
geb. I 7 (i3, Apr. i8, Okrylla, b. Moi.ssen,
gost 1832, Febr. 8, Dresden.
Anteil, zur pract. Entwerfung u. Projecüon d.
vorzüglichst, geograph. Netze-, Dresden 1809.
753
Fischer
Fischer.
754
J. Gr. Lehmann's Anweisung z. richtigem Er-
kennen und Abbilden d. Erdoberflache in Kar-
ten u. Plänen, Ib. 1812. Viele nialheuial. Lehr-
bücher.
♦Gotthold August (N) (ff. tS32) {Hayiuann,
Dresden' s Schriftsteller).
Fischer (Fischer von Waldheitn), G o 1 1-
helf. — Dr. Med., 1798 Prof. d. Natur-
geschichte u. Bibliotliekar an d. Central-
schule zu Mainz, dann, von 180 4 an, Prof.
d. Naturgeschichte an d. Univ. zu Moskau
u. Direct. d. nalurhist. Museums dersel-
ben. Vicepräsident d. kaiserl. russ. inedico-
chirurg. Academie. Wirkl. Staatsralb (M. \\)
(-0.1854;,
geb. 177«, Oct. 15, Waidheim, Sachs.,*
gest. 1853, Oct. 6 (A.St.?), Mo.skau.
Onomasticon du systöme d'Oryctognosie, ser-
vant de base ä l'arrangement des mineraux du
inuseuni de l'universite imperiale de Moscoii,
Mose. 1811. Oryclograpbie du gouvernement
de Moscoii. 1 vol. Fol. Ib. 1vS30~37. Über d.
Türkisse (Gilb. Ann. LXII, 1819, auch Ann.
de chim. et phys. XIX) . Viel Naturhistorisches
u. Petrefactologisches. — War Stifter u. Vice-
präsident d. kaiserl. Gesellsch. d. Naturfor-
scher in Moskau.
*geb. Oct. 5 (ö. 1S54).
Fischer, Johann Conrad.* — Fa-
brikbesitzer, Alt-Obersllieiitenant d. Artil-
lerie und Rathsherr in SchafJhausen (VSH.
1855;,
geb. 1773, Sept. 22, Schaflliausen,
gest. 1854, Dec. 26, Schatlhausen.
Reise über Paris nach London in technolog.
Hinsicht, Aarau 1816. Zweite Reise d«, Ib.
1826. Fragmente aus d. Tagebuch dreier Rei-
sen nach England, Stuttg. 1829. Tagebuch ei-
ner Reise von Kopenhagen nach Stockholm,
Anno 1794, Schaffh. 1845 u. 46. Notizen auf
einer Reise nach England, Anno 1846, Ib.
1847. — Einige Versuche über Lcizirungen des
Stahls mit Aluminium (Güb. Ann. LXIX, 1821).
Aufsätze in d. Verhandl. d. Schweiz. Naturf.
Gesellsch.
* Auch sein Sohn Johann Conrad (geb. 1799,
Dec. 16, Schaflfhausen, gest. 1830, Mai 23, Seraing
bei Lüttich) machte sich 1826 bekannt durch eine
Erfindung, die als wesentliche Verbesserung der Mu-
nitionsgewehre anzusehen ist {VSH. 183ü).
Fischer, Justus Wilhelm Chri-
stian. — Pharmaceut, Zeitlang Assistent
im Laboratorium von Hermbstädt, spä-
ter Mineralienhändler in St. Petersburg
(MAI) (Gehlen'sJourn.U, 1804; fSche-
rer, Nord. Blatt. I, 1817;,
geb. 1775, Jan. 30, Chemnitz, Sachs.,
gest. 1804, März . ., St. Petersburg.*
Handb. d. pharmaceut. Praxis usw., Leipz u.
Basel 1801, BerUn1804. Chemische Grund-
sätze d. Gewerbskunde oder Handb. d. Che-
Poggeudor ff, HaudwöiHerbuch.
mie für Fabrikanten usw., Berlin 1802. Neue
chemische Erfindungen für Fabriken u. Manu-
facturen usw., Wien 1802. Zersetz, d. schwe-
fefsaur. Eisens u. Kupfers durch natürl. Ma-
gnesiuuikalk (Scherer's Journ. V, 1801). Vor-
theilhafte Bereitungsart d. roth. Quecksilber-
oxyds (Ib. VIII, 1802). Beschreib, einer holz-
sparenden Destülationsanstalt usw. (Journ. f.
Fabrik. Manufactur usw. XVII).
* Nahm sich das Leben.
Fischer, Nicolaus Wolfgang. —
Dr. Med. Erst pract. Arzt in Breslau (1807)
und darieben chemische Vorlesungen hal-
tend (18 08); dann folgweise Docent (1 8 1 ^),
ausserordentl. (1813) und ordentl. (1814)
Prof. d. Chemie an d. Univ. daselbst fOr)
fNSJ (G. 18 50;,
geb. 1782, Jan. 15, Gross-Meseritz,
Mähren,
gest. 1850, Aug. 19, Breslau.
Medicaminum mercurialium praec. classifica-
tio ; adjectis nonnullis de eorum praeparatione
chem.-pharmac. annolationib., Erford. 1806.
De modis arsenici detegendi , Vratisl. 1812.
Über d. Wirkung d. Lichts auf d. Hornsilber,
Nürnb. 1814. Überd. ehem. Reagentien, Brest.
1816. Chem. Untersuch, d. Heilquellen zu
Salzbrunn, Ib. 1821. Über d. Natur d. Metall-
reduct. auf nass. Wege usw. , Ib. 1828. Das
Verhältn. d. chem. Verwandtschaft zur gal-
van. Elektrrcität, Berlin 1830. Systemat. Lehr-
begriff d. Chemie in Tabellen, Ib. 1838. —
Kritik d. vom Prof. Grindel gemacht. Entdeck,
d. künstl. Bluterzeugung (Hufeland's Journ. d.
Heilk. XXXIII, 18^). Über d. Nutzanwend.
d. Galvanisra. in med -gerichtl. Hinsicht (Ib.
LXX, 1830).— Über d. chem, Ausmittl. d. Ar-
seniks in med. -gerichtl. Hinsicht (Schweigg.
Journ. VI, 1812). Fortsetz. d. Kritik überd.
künstl. Bluterzeugung (Ib. IX, 1813). Überd.
Auflöslichk. d. weiss. Arseniks (Ib. XII, 1814
u. XXXIX, 1823). Über Darstell, d. Arseniks
aus dem damit vergift. Körper (Ib. id.). Über
d. merkw. Verhalt, d. salzsaur. Zinns zum
Wasser usw. (Ib. id.). Ausscheid, d. Silbers
aus d. Hornsilb. durch Zink (Ib. XX, 1818).
Über d. Wirk, einiger Sauren auf Blei u. Zinn
usw. (Ib. id.). Einriebt e. Aeolipile zum Glas-
schmelzen (Ib. XXXIX, 18^3). Beitr. z. nähern
Kenntn. d. Flatins, Rhods u. Irids (Ib. LIII,
1S28). Über neutrale kohlens. Alkalien, Prüf,
d. Chlorwassers usw. (Ib. id.) . Chem. Verhalt,
einig. Silbersalze (Ib. id.). Über d. dem Gold-
purpur ähnl. Silberverbind. (Ib. LVI, 1829).
lieber Chlorsilb. in Berühr, mit Zink als Mittel,
Luftarten zu entwässern (Ib. id.). Zur Kenntn.
d. Weinsäure usw. (Kastner's Arch. lil, 1824).
Zur chem. Wirk. d. Lichts (Ib. IX. 1826). Ei-
genthüml. Verhalt, d. Schwefelanlimons (Ib.
id.). Zur Geschichte d Silbers (Ib. id.). D» d.
Arseniks (H». XI, 1827). ir d. i>latins (Ib XIV,
'J82S). Überd. Knoblauch;:,eruch d. Arseniks
^I!). XVI, 1829). Über Metallsuperoxyde (Ib.
i(! j. Über Ueduct. d. Metaüc durch Stjckslo.fT
(Ib. XVIII, 1S29). — Krit.. Caiersuch. einiti Er-
48
755
Fischer
Tizeau.
756
scheinungen, die als Wirk, d galvan. Action
erklärt worden sind usw. (Abhandl. d. Berlin.
Acad. f. 4844— '(S). — Über d. sicherste u.
leichteste Verfahr. Silber aus Hornsilb. regu-
lin. darzu.stell. (Güb. Ann. XLII, 1Ö4 9). Merkw.
Vorkonnmen d. EuchIorins(Ib. id.). ÜberDavy*s
Ansicht von d. Salzsaure (Ib. XLIII, <84 3).
Hornsilber e. empfindl. Reatienz auf Salpeter-
säure (Ib.XLVI, -fSU). Über d. Reduct. e. Me-
talls durch e. anderes, und üb. d. Eigenschaft
d. thier. Blase, Flüssigkeiten durch sich hin-
durch zu lassen u. sie in einigen Folien an-
zuheben [Beob. der Endosmose] (Ib. LXXII,
1822. unterschied zw. chem u. galvan. Er-
scheinungen (Ib. id.). — Über Metallreductiö-
nen durch andere Metalle auf nassem Wege
(Pogg. Ann. IV, 4 828; VI u. VIII, 1826; IX u.
X, 1827; XII, 1828; XVI, 1829 u. XXII, 1 831 ).
Über Metallreduct. durch Stickgas (Ib. XVII.
1829). Reduct. d. Selens (Ib. X, 1827). Über
Capillarwirk. thier. Blase (Ib. X u. XI, 1827).
Verhalt, d. Risse in Gläsern (Ib. X). Lösung
d. Tellurs in concenlr. Schwefelsäure (Ib. XII,
1828; XV u. XVI, 1829). ZuT Geschichte d.
Tellurs (Ib. XIII, 1828). Über Rhodium u. Os-
mium-Irid (Ib. XVIII, 1830). Über Wärmelei-
tung d. Platin.s, Kupfers, Eisens (Ib XIX, 1830
u. LH, 1841). Über Leidenfrost's Versuch (Ib.
XIX u. XX). StickstofiTojtydsalze (Ib. XXI,
1831). Über Ozon (Ib. LXVI, 1845 u. LXXVI,
1849). Zur Geschichte d. Selens (Ib. LXVII,
1846). D" d. Palladiums (Ib. LXXI, 1847).
Über salpetrigsaure Salze (Ib. LXXIV, 1848).
— Ferneres in d.Verhandl. d. Schies. Gesellsch.
f. Vaterland. Cultur.
Fiseher, Ludwig Joseph. — ün-
ter-Lieutenant im sächsischen Ingenieur-
corps {M.ÜJ,
geb. n 8 4, Jan. 3 <, Dresden,
gest. 1813, Nov. ],..,,,
Mit K. Ch. F. Krause : Lehrbuch d. Combina-
tioDsIehre und d. Arithmetik usw. , Dresd. 1812.
Fischer, Peter Alexander. — Dr.
Phil., Oberlehrer am Gymnas. zu Inster-
burg in Ostpreussen fOrJ,
geb. 1807, Jan. 23, Königsberg.
Über Erdmagnetismus (Schulprogramm ohne
Jahrzahl). Resolutio algebraica aequationis
x"'-1=0 (CreUe'8 Journ. XI, 4834).
Fisher, Alexander Metcalfe. —
Prof. d. Mathematik am Yale College in New
Haven {AABJ (MM),
geb. 1794, Franklin, Mas-
sachusetts,
gest. 1822, Apr. 22, An der Irland.
Küste.*
On musical temperament (Sillim. Journ. I,
1818). On improvements in tbe construct. of
printing press and its theory (Ib. III, 1821).
On maxima and minima of two variable quan-
lities (Ib V, 1822).
* Bei einem Schiffbrtich.
Fislier, George Thomas. — . . . .
geb. 1822 etwa,
gest. 18 47, Febr. 15, London.
Photogenic Manipulation. Practical treatiseon
medical electricity.
Fitzgerald, Keane. — Esquire,
Mitgl. d. Royal Society (RGE) (Th),
geb. . . ., gest. 1782, Jnui 29, . . .
Experiments on applying Hale's method of di-
stillfng Salt water to the steam engine (Phil.
Tr. 1760). Attempt to improve the manner of
working the Ventilation by the help of the fire
engine (Ib. id.). Description of a metallic ther-
mometer (Ib. 1761). Descript. of a new ther-
mometer and barometer (Ib. 1762). Method of
lessening the quantity of friction in engineS
(Ib. 1763). Account of a new wheel berome-
ter (Ib. 1770). Experiments with Chinese hemp
seed (Ib. 1782).
Fislmill&er , Placidus. — Dr.
Theol., Benedictiner des Klosters zu Krems-
münster seit 1737, Lehrer des Kirchen-
rechts an d.S^deligen Ritterschule daselbst
seit 1751 und Direct. d. dortigen Stern-
warte seit 17 62 ; auch Notarius apostolicus
in Curia Romana inscriptus (MJ (M. II J (OL)
(LB),
geb. 1721, Mai 28, Achleuthen bei
. Kremsmünster,
gest. 1791, Aug. 27, Kremsmünster.
Meridianus speculae astronomicae Cremifa-
nensis, Styrae 1765. Decennium astronomi-
cum, continens observationes praecipuas ab
1765 ad 1775 in specüla Cremifanensi factas
etc.. Ib. 1775. Acta astronomica Cremifanen-
sia etc. , Ib. 1791. — Viele Beobb. in Bode'g
Jahrb. 1785—94, z. B. Beob. d. Durchgangs
d. Merkurs [12. Nov. 1782] usw. (1787). Über
d. Bahn d. Uranus (1787 u. 1788. — Er be-
rechnete zuerst diese Bahn). Tafeln für d. Ura-
nus usw. (1789 u. 1794). Fernere Aufsätze in
Hell's W^iener Ephemeriden, im Journ. des
Savans, usw.
Fizean, HippolyteLouis. — In Pa-
ris wohnhaft, verrauthlich Privatmann (Or).
geb. 1819, Sept. 2 4, Paris.
Sur les causes qui concourent ä la produclion
des Images de Moser (Ann. chim. etphys. S6r.
III, T. VII, 1843). MitL.FoucauIt: Sur l'inten-
sit6 de la lumiere eraise par le charbon dans
l'exp^riencedeDavy (Ib.XI,1844). Mit Dem-
selben : Sur le phönomene des interferences
entre deux rayons de lumiere dans le cas de
grandes diflförences de marche (Ib. XXVI,
1849). Mit Demselben: Sur le phönom^ne
des interferences entre deux rayonsde lumiere
dans le cas de grandes difförenccs de marche
et sur la polarisation chromatique produite
par les lames öpaisses cristallisöes (Ib. XXX,
1850). — Allein : Procödö pour la ßxatioD des
Images photog^niques (Comp. rend. X et XI,
757
Fizes
Flandin.
758
<840), Contre-äpreuve en cuivre d'une Image
photographique etc. (Ib. XII, <841). Emploi
du brome dans la Photographie (Ib. id.). Re-
cherches sur la formation des Images de Mo-
ser (Ib. XV, 1842 et XVI, 1843). Sur les effets
des proced6s pour abröger le temps necessaire
ä la formation des Images photographiques
(Ib. XVI, <843). Sur un procödö de gravuro
photographique (Ib. XIX, 1844). Sur une ex-
perience relative ä la vitesse de propagation
de la iumiere (Ib. XXIX, 1849). Sur les hy-
poth^ses relatives h l'öther lumineux etc. (Ib.
XXXIII, 1851). Sur les machines 6lectriques
inductives et sur un moyen facile d'accroitre
leurs effets (Ib. XXXVI, 1853). Mit L. Fou-
canlt: Observations concernant l'action des
rayons rouges sur les piaques daguörriennes
(Ib. XXIII, 4846). Mit Demselben: Sur les
interferences des rayons calorifiques (Ib. XXV,
1847). Mit E. Goxmelle: Sur la vitesse de pro-
pagation de Mectricite (Ib. XXX, 1850). Mit
L. iBreguet: Sur l'experience relative ä la vi-
tesse comparative de la Iumiere dans i'air et
dans l'eau (Ib. id.). — Gonstatation du mou-
vement annuel de la terre par les radiations
calorifiques (Cosmos. 1, 1852).
Fizes 5 A n 1 0 i n e. — Prof. d. Mathe-
matik und Medicin zu Montpellier, Zeitlang
Leibarzt des Herzogs von Orleans (BJ (AJ,
geb. 1690, Montpellier,
gest. 1765, Aug. 14, Montpellier.
Legons de chymie, Montpellier 1750. Maniere
de pröparer, de depurer et de blanchir le cry-
stal de tartre (M6m. de Paris, 1725).
Flaoh, Jacob. — Prof. d. Mathema-
tik und Medicin an d. Univ. zu Jena fJJ,
geb. 1537, Nov. 4, Jena,
gest. 1611, Juli 21, Jena.
A. a. 0. keine Schriften genannt.
Flaohsenios, J o b a n n. — Prof. folg-
weise d. Mathematik und Theologie an d.
üniv. zu Abo; Pastor zu Pickis in Finnland
(AJ (TF),
geb. 1636, Apr. .., Mackyla,* Finnl.,
gest. 1708, Juli 11, Abo.'
Algebra et VIII Ephemerides cometae visi,
Aboae 1681. Synopsis mechanicae, Ib. 1682.
*Mätkäla(r2fO.
Flad, Johann Daniel. — Rath u. Ar-
chivar der Kirchen-Administration zu Hei-
delberg (M) (Comm. Acad. Theod. Palat. V;,
geb. 1718, Juni 12, Heidelberg,
gest. 1779, Oct. ..,.."
De climate palatinatus (Comm. Acad. Theod.
Palat. I, 1766). Verwandelt sich d, gemeine
Feuerstein usw. in Kreide oder diese in jenen?
(Ib, IV). Von der Verwandtschaft des Trass mit
dem Bimstein (Bemerkk. d. Kurpfläz. phys-
ökonom. Gesellsch. von 1775 — 76) . Anmerkk.
zu V. Jiuti's Grundriss d. gesammt. Minera-
logie, Götting. 1757 (Karlsruher niitzl. Samm-
lung, Bd, I),
Flamel (Flamellus), Nicolas. — Ver-
eideter Bücher-Abschreiber (Ecrivain-li-
braire jure) bei der Universität zu Paris
(B) (BN) fSchm. AJ,
geb. 1330, Pontoise,
gest. 1418, März 22, Paris.
Dieser zu seiner Zeit sehr berühmte Alchemist,
der durch seine Kunst grosse Reichthümer er-
worben haben soll, verfasste eine beträchtli-
che Zahl von Schriften, die zum Theil in Man-
gels Bibliotheca chemica aufgenommen sind,
z.B.: Le desir desirö ou Tresor de Philoso-
phie ; Le grand öclaircisseraeot sur la pierre
philosophale pour la transmutation de tous
les m^taux ; La musique chiraique ; La vraie
practique de la noble science d'alquemie ; etc.
Flamsteed (Flamstead), John. —
Königl. Astronom und zwar der erste an
der 1675, Aug. 10 gegründeten Stern-
warte zu Greenwich, auch Pfarrer zu Bur-
stow in Surrey. Mitgl. d. Royal Society
(BD) (Baily,AccountofFlamsteed,houd.
1835,SuppLIb. 1837;,
geb. 1646, Aug. 19, Derby, Derbysh.,
gest. 1719, Dec. 31 (N.St.?*), Green-
wich.
De inaequalitate dierum Solarium ; Tabulae
solares ; Novae tbeoriae lunaris ab Horroecio
primum adinventae explicatio etc., 4*^, Lond.
1672 (zusammen mit: J. Horroccii astronomia
Kepleriana und G. Crabtrü observationes coe-
lestes). The doctrine of the sphere, grounded
on the motion of the earth and the ancient Py-
thagorean or Copernican System of the world
(In J.Moore's System of the matheraaticks. Ib.
1680). Historia coelestis Britannica libri duo,
fol. Ib. 1 71 2 'Enthält seine Greenwicher Beobb.
V. 1676 — 1705). Historia coelestis Britannica,
3 vol. fol. Ib. 1725 (Posth. V. J. Halley edirt,
seine sämmtl. Beobb. v. 1675 — 1724). Atlas
coelestis, 1 vol. fol. Ib. 1729 (Posth. ; enthält
28 Karten über beide Hemisphären). — 31 Auf-
sätze in d. Phil. Tr., z. B. : Descript. and uses
of an Instrument for Unding the distances of
Jupiters satellites from bis axis (1633). New
tide-table (Ib.).
* geai. Dec. 19 {Lindenait u. Bohnenher ff er^
Zeitschr. 11,213).— Geb. 1644, Aug. 19, gest. 1720,
Jan. 18 {RL).
Flandin, Charles. — Dr. Med., Arzt
in Paris; seit 1845 Mitgl. des CoDseil de
salubrite (BGJ,
geb. 1803,März13,Aubues,Dep.Nievre.
De l'ars^nic . suivi d'une Instruction prcpre ä
servir de guide au\ experts dans ies cas d'em-
poissoonement etc., Paris 1841. Mit Danger;
De l'action de Tarsenic sur les moutoas etc.
Sur l'empoissonnement per l'antimoiae etc.
De rerapoissonuement par le cuivre. De i'em-
poissonncment par leplomb etc. De l'empois-
sonnement par le mercure. Elc.
48*
759
Flaschner Fleischhaner.
760
Flaschner, Johann. — Jesuit, Dr.
Theol. u. Juris, Lehrer in cl. Ordenscolle-
gien (MJ (Plz),
geb. \1\\, Olmüfz,
gest. 1761, März 25, Prag.
De elementü aeris, Tractatus physico-experi-
menlalis, in quo natura, proprielates et effe-
ctus ejusdem elementi ralionum et experimen-
torum Serie demonstrantur, Pragae 1748.
Flaugergues, H(Miore. — Wohl-
habender Privalmann zu Viviers im Viva-
rais (Dep. de i'Ardeche), in späteren Jah-
ren Friedenslichter daselbst. Corr. d. Na-
tional-histituls (LB) (BS) (ZC.Wl) (BN),
geb. 17 55, Mai 16, Viviers,
gest. 1835, Viviers.
Sur le lieu du noeud de l'annoau de Saturne
en 1790 iMem. de l'Inst. I, An VI). Observa-
tions astronomiques faites ä Viviers (Ib. id.).
Obs. qu'il y a au sud de la nebuleuse d'Orion
une seconde nebuleuse etc. (Ib. id.). Sur la
lumiere phosphorique de quelques ver.s (Möm.
Berlin 4 780). Sur les ombres colorees (Ib.
1783). Verhandeling over de beweging en ge-
daante der golven (Verhandl. Maatsch. Har-
lem, XXIX, 1793). Solution dun probleme de
mecanique (Nov. Act. Acad. Petrop. VIII, 1 794).
Sur le mouvement et la fiijure des ondes (Ib.
id.). Sur la methode des diaphragmes (Conn.
d. temps 1801). Sur les horloges astronomiques
(Ib. 1803). Sur les 6clipses de la lune relati-
vement aux longitudes (Ib. id.). Correction ä
faire ä la methode des hauteurs correspon-
dantes (Ib. 1805). Sur le rapport de l'evapora-
tion spontanee de l'eau avec la chaleur (Journ.
phys. LXV, 1807). Sur la longitude des noeuds
de l'anneau de Saturne, et sur le mouvement
retrograde des noeuds sur Tecliptique (Ib.
LXVI, 1808). De la diminution de dilatabilite
de l'esprit de vin dans les thermomötres (Ib.
LXVI et LXVII, 1808). Sur l'appulse de toutes
les planetes le 11 Sept. 1186 (Ib. LXVII). Sur
le rapport de l'evaporation de leau avec 1 hu-
midite de l'air (Ib. LXX, 1810). Comete d6-
couverte , 25 Mai 1811 (der grosse Comet die-
ses Jahres ; Ib. LXXII et LXXIII, 1811). Sur la
diflraction de la lumiere flb. LXXlVet LXXV,
1812; LXXVI, 1813 et LXXXIX, 1819; ge-
krönt von d. Acad. uu Card). Sur les efTets
de l'evaporation dans le vide et sur un moyen
de produire le vide sans employer la rnachine
pneumatique ,lb. LXXV, 1812). Obs. sur la
planeteMars (Ib. LXXVII, 1813). Sur le rap-
port de la dilatation de l'air avec la chaleur
(Ib. id.). Table de la quantitö d'oau de pluie
etc. ä Viviers pendant 30 annees (Ib. LXX.XI,
1815). Examen critique des diff. hypotheses
imaginees poiir expliquer l'apparence connue
sous le nom de queue ou chevelure des co-
mMes (Ib. LXXXIV et LXXXV, 1817; LXXXVI
et LXXXVII, 1818). Sur la chaleur produite
par les rayons du soleil et sur linfluence du
vent sur ceKc chaleur (Ib. LXXXVII, 1818;
XC, 1820 el XüV, 1822). Sur un moyen trös-
simple pour determiner l'intensite de la gel6e
et du froid (Ib. XC, 1820). Sur la chaleur que
produisaient les rayons du soleil pendant l'ö-
clipse de cet astre, 7 Sept. 1820 (Ib. XGII,
1821). Sur raörolithe tomb6 h Juvenas, 15 Juin
1821 (Ib. id.). — Sur Timpulsion des rayons
solaires (Ann. chim. et phys. VI, 1817)'. —
Sur l'action de la lune pour diminuer la pres-
sion de l'atraosphere (Bibl. univers. XXXVI,
1827 et XL, 1829). — F. schrieb ausserdem :
Sur la thöorie des machines simples (Belobt
von d. Pari.ser Acad. 1779 u. 1781); Sur la
diflferente refrangibilite des rayons et sur la
figure de la terre (Gekrönt 1 784 von d. Lyoner
Acad.); Sur l'arc-en-ciel (Gekrönt von d. Acad.
zu Montpellier) ; Sur les trombes (Gekrönt von
d. Acad. zu Toulouse). — Astron. Beobb. in :
Mem. 4'Inst., Nov. Act. Acad. Petrop., v. Zach's
monatl. Corr. u. Astron. Nachr.
Flaugergues, Pierre Paul. — Prof.
d. Mathematik u. Physik folgweise am Col-
lege zu Chälons, dem zu Troyes und dem
zu Chaumont, dann Prof. d. angewandten
Wissenschaften an der Normalschule zu
Toulon (QC),
geb. 1810, Apr. 28, Villefranche, Avey-
ron,
gest. 1844,Dec. .., Toulon.
Cours de physique experimentale, Paris 1834.
Traite des machines ölectro-dynamiques, 1840.
Principes et formules sur les machines ö va-
peur, 1843.
Fluchens, ... — Mechanicus in Pa-
ris (BC) (Q),
geb. 1738 etwa,
gest. 1793, Nov. 4, Paris.
Loxocosme ou Demonstration du mouvement
annuel tropique et diurne de la terre autour
du soleil etc., 4", Paris 1784.
Fleischer, Johann. — Rector der
Schule zu Goidberg in Schlesien, dann Dr.
Theol. u. Pfarrer an St. Maria Magdalena
zu Breslau, sowie Inspector d. Kirchen u.
Schulen daselbst (J) (Seh),
geb. 1539, März 29, Breslau,
gest. 1593, März 4, Breslau.
De iridibus, doctrina Aristotelis et Vitellionis,
certa methodo comprehensa, explicata et tam
necessariis demonstrationibus, quam physicis
et 0{)ticis causis aucta, Viteb. 1 571 (Worin eine
unvollkommene und nur halbrichtige Theorie
des Hauptregenbogens gegeben wird ; s. Käst-
ner, Gesch. d. Math. II, 248).
Fleischhauer, J . . . H . . . — Pfarrer
zu U^arz;i bei Gotha, seit 1846 (JU),
geb. 170 6 , Mai 17 , Wangenheim bei
Gotha.
Proctische Miuizarithmetik usw., Gotha 1841.
i'ber Passatslaub u. Blutregen (Jahn, Astron.
Unterhalt. 1852).
761
Flesch
Flock.
762
Flesch, J . . . — Oberlehrer d. Malho-
raalik u. Naturwiss. am Gymnas. zu Trier
seit 1842, früher Lehrer an d. Realschule
zu Düsseldorf (Progrm. Trier. Gxjmn. 1 8 42j
geb. < 8 n, Mai 27, Eisenschmidt, Regbz.
Trier.
Gewann 1838 zu Bonn, wo er von 1835—38
studirt hatte, einen Preis auf eine Arbeit über
d. Gestalt u. d. Eigenschaften d. Lichtvvellen
in zwei-axigen Krystallen. — Anwend. d. Fres-
nel'schen Formeln zur Bestimm, der von einer
belieb. Anzahl paralleler durchsichtiger Plat-
ten reflectirt. u. gebrochn. Lictit-Intensitaten
Gmnert's Arch. I, 1841). Berechn. d. Wheat-
stone'schen Versuchs zur Bestimm, d. Fort-
pflanzungsgeschwindigk. d. elektr. Lichts (Ib.
II, 1842). über geradlinige, circulare u. el-
lipt. Polarisation d. Lichts (Ib. IV, 1844). —
Entwickl. d. Lambert'schen Formel z. Bestimm,
d. raitll. Windesrichtung (Jahn's astr. Unter-
halt. 1853). Über d. Bewegung d. Himmels-
körper (Progrm. Trier. Gymn. 1857),
FieariaQ de Bellevue, ... —
Wohlhabender Privatmann, zu La Rochelle,
Dep. Charente-Inferieure, wohnhaft ; Cor-
respondent der Acad. der Wiss. zu Paris
(CR. XXXIV ;,
geb. \1^\ etwa,
gest. «852, Febr. 9, La Rochelle,
Sur la tempörature d'un puits art^sien dans
les bains de mer de la Rochelle, 8", 1830.
M6m. sur l'ötat physiquede la Charente-Infe-
rieure, 4**, 1838. — Sur une pierre deVulpino
(Journ. Min. VI, 1797). Sur une variete de
'anthracite (Ib. IX, 1798). Sur plusieurs vol-
cans du D^p. de l'Herauit (ib. XXIV, 1808).
Observations göologiques sur les cötes de la
Charente-Inferieure et de la Vendöe (Ib. XXV,
1809). — Sur de nouvelles pierres flexibles et
ölastiques (Journ. phys. XXXXI, 1792). Sur
la hauteur du barometre au niveau de la mer
(Ib. XXXXVII, 1798). M6m. sur les cristaux
microscopiques etc. (Ib. LI, 1800).
Fleurieii (d'Eveux de Fleuneu), Char-
les Pierre Ciaret, Comte de. — Fran-
zös. Marine-Oflicier , später unter Lud-
wig XVI. Marine-Minister. Mitgl. d. Insti-
tuts und d. Längenbureaus (BC) (B)*
geb. 4 738, Juli 2, Lyon,
gest. <8<0, Aug. <8, Paris.
Verband sich mit F. Berthoud zur Anfertigung
vollkommenerer Chronometer, als man bis da-
hin in Frankreich hatte ; befehligte die Fregatte
Isis, die zur Prüfung dieser Instrumente sei-
tens der Regierung ausgesandt wurde ; siehe
darüber : Voyage fait par ordre du Roi en 1 768
et 1769 pour eprouver les horloges marines,
2 vol. 4", Paris 17 73. Betrachtungen über d.
hydrograph. Eintheilungeu u. Benennungen
d. Erdballs (v. Zach, monatl. Corr. IV, 1801).
— Gab heraus die Weltreise von E. Marcliand,
so wie viele Seekarten.
* Zur Ergänzung des Artikels: Ciaret de Fleurieu.
Fliedner, Conrad. — Dr. Phil.,
Lehrer d. Mathematik u. Physik am Gym-
nas. zu Hanau , früher Lehrer an d. Real-
schulen zu Marburg, Hersfeld und Hanau,
noch früher Geometer d. geogr.-trigono-
metr. Abiheilung d. kurhess. Landesver-
messung (Or),
geb. 18 09, Nov. 6, Bruchköbel b. Hanau.
Aufgaben aus der Physik nebst ihren Auflö-
sungen und einem Anhange, physikalische Ta-
bellen enthallend, Braunschw. 1851, 2. Aufl.
1856. Beobb. über Zerstreuungsbilder im Auge
sowie über die Theorie des Sehens (Pogg. Ann.
LXXXV u. LXXXVI, 1 852) . Zur Theorie des
Sehens (Ib. LXXXVIII, 1853).
Flinders, Matthew. — Capitain
(Commander) in der brittischen Marine.
Ging 179 5 als Freiwilliger nach Port-Jack-
son in Neu -Süd -Wales und machte von
dort mehre Entdeckungsreisen längs der
Küste von Neu-Holland. Bei Rückkehr von
der letzten, die 1801 von England aus un-
ternommen ward, gerieth er auf Isle de
France in französische Gefangenschaft, die
bis 1810 dauerte (Än.R. \%\i) (B) (BN),
geb. Donington, Lin-
colnshire, *
gest. 1814, Juli 19, (London?).
A voyage to Terra Austrälls, undertaken to
complete the discovery of tbat vast country,
and prosecuted in the years 1801 — 1803 etc.,
2 vol. 4*', Lond. 1814. "Concerning the difife-
rences in the magnelic needle on board the
Investigator, arising from an alteration in the
direction of the ship's head (Phil. Tr. 1805).
Observations m.ade upon the mariners baro-
meter during the examination of the coast of
New-Holland etc. {Ib. 1806).
* geb. 1780 etwa {BG).
Flint, Timothy. — Protestantischer
Pfarrer (Pastor of the Congregational Church)
zu Lunenburg, Worcester County, Massa-
chusetts, von 1802 — 15, dann an ver-
schiedenen Orten der Vereinigten Staaten
lebend, beschäftigt mit literarischen Ar-
beiten (CAL),
geb. 1780, Reading, Massa-
chusetts,
gest. 1840, Aug. 18, Reading.
Lectures upon Natural History, Geology, Che-
mistry, the applications of steam and in-
terresting discoveries in the arls, Boston 1832.
Flock, Erasmus. — Dr. Med., Prof.
d. Philosophie u. Mathematik an d. Univ.
zu Wittenberg von 1543 bis 1545, dann
763
Floerke
Förttemann.
764
pract. Arzt und Physicus in Nürnberg (A)
(Wd),
geb. 1514, Jan. «, Nürnberg,
gest. 1668, Juli 21, Nürnberg.
In Ptolemaei magnam compositiooeor, quam
Almagesturn vocaot, libri XIII conscripti a J.
Eegiomontano in quibus universa doctriua de
coelestibus raotibus ... in epitomen redacta
proponitur, Norinnb. 4 550. Von dem jüngsten
und achten Cometen von 1531 bis 1558 er-
schienenen. Ib. 1558.
Floerke, Heinrich Gustav. — Dr.
Phil., Prof. d. Naturgeschichte an d. Univ.
zu Rostock, vorher lange in Berlin privati-
sirend (NGB) (N. i830; (N),
geb. 1764, Dec. 214, Alten-Kalden bei
Bülzow,Mecklb.,
gest. 1835, ; Rostock.
Gab heraus : Repertorium d. Neuesten u. Wis-
sen swürd igst, aus d. gesammt. Naturkunde,
5 Bde. Berlin 1 81 1 - i 3 . Setzte fort : Krünitz,
Oekononnisch-technolog. Encyklopädie, an-
fangs (von Bd. 74 bis Bd. 78) mit seinem Bru-
der Friedrich Jacob *, später allein (bis Bd . 123
[1813], dann von J. W. D. Korth fortsetzt). —
Ueberd. Strahlenbrechung and. Berliner Stadt-
mauer (Neue Berlin. Monatsschr. 1800). Die
Tonleiter d. Vocale (Ib. 1803), Bemerkk. über
Reyher's u. "^olwag's Tonleiter d. Vocale (Ib.
1804). Überd. Salzburg. Gebirge (Ib. id.). ~
Naturhistorisches in d. Sehr. d. naturf. Ge-
sellsch. zu Berlin.
* Advocat zu Qrabow in Mecklenburg, der sich Flör-
ken schrieb [geb. 1758, Mai 18, gest. 1799, Oct. 17]
Florenoonrt, Carl Cbassot de. —
Prof. extr. d. Philosophie an d. üniv. zu
Göttingen seit 1781, braunschw. Kammer-
u. Bergrath zu Blankenburg seit 1783 (M),
geb. 1757, Braunschweig,
gest. 1790, Juni 14, . .
Äbhandl. aus d. Jurist, u. polit. Rechenkunst,
Altenb. 1781. Über d. Bergwerke d. Alten (Mit
halb. Preise von d. Gott. Soc. gekrönt) Ib. 1785.
Flores, de, siehe Fiori.
Fludd (A Fluctibus), Robert.* —
Pract. Arzt in London, der, bevor er sich
daselbst niederliess, viele Jahre in Frank-
reich, Italien, Spanien und Deutschland
herumreiste (BD) (J) (Oett),
geb. 1574, Milgate, Kent,
gest. 1637, Sept. 8, London.
Utriusque Cosrai metaphysica, physicael tech-
nica historia, Oppenheim 1617. Clavis philo-
sophiae et alchymiae sive ad epistoloni Petri
Gassendi responsio, fol. Lond. 1617. l'hiloso-
phia Moysaica etc., Goudae 1638 (Worin das
Thermometer als eine angeblich über 500 Jahre
alte Erfindung beschrieben wird). Monochor-
dum mundi symphoniacur»! ; summum bono-
rum, quod est verum magido, cabbalae, alchy-
mia fratrum Roseae-€racis verorum veraesub-
jectum; Philosopbia mosaica, fol. 1659. —
Noch mehre andere mystische u. tbeosoph.
Schriften.
•Nicht zu verwechseln mit Bob crt Fludd, einem
Dominicaner aus York, im XIV. Jahrb., Terfasaer
von : De myeteriis •ecretomm ; Correctorium Alchy-
roiae (B).
Flarl, Mathias. — Wirkl. Berg- u.
Alünzratb, General-Administrator d. Berg-,
Salinen- u. Münzwesens in Bayern, so wie
Inspector d. königl. Porzellanfabrik in Nym-
phenburg; früher Prof. d. Physik u. Natur-
geschichte an d. Marianischen Landacade-
mie zu München (M.ll),
geb. 1756, .... . Straubing,
gest. 1823, Juli 27, Kissingen.
Beschreib, d. Gebirge in Baiern, Münch. 1792.
tber d. Gebirgsformationen in d. kurpfalz-
baiorisch. Staaten, Ib. 1 806. Aeltere Geschichte
d. Saline Reichenhall, Ib. 1809. Mehre Auf-
satze im. Bergmann. Journal.
Flussates oder Fois, Fran^ois,
Graf von Gandalla (Gandale). — Bischof
von Aire in Gascogne (J) (B),
geb. 1502 etwa,
gest. 1594, Febr. 5, Bordeaux.
ETiclidjs Megarensis, mathematici clarissimi,
Elementa, Libr. XV ad germanam geometriae
intelligentiam e diversis lapsibus temporis in-
juria contractis restituta, Par. 1 568, 1 578, 160«.
Fooke, Christian. — Dr. Phil., erst
Docenl an d. Univ. zu GÖttingen (1807 —
12), dann Lehrer d. Mathematik u. Pl^ysik
am Gymnas. daselbst (F),
geb. 177 4, Dec. 3, Delmenhorst.
gest.
Lehrb. d. ebenen Geometrie, Gott. 1 822. Lehrb.
d. Physik, Ib. 1831. Lehrb. d. Elementar-Ma-
theraatik, Ib. 1833.
Foelsing, Johann Heinrich. —
Dr. Phil., Lehrer am College frangais in
Berlin seit 1839 (Diss.) (Pr gm. diesen Col-
lege 18 46;,
• geb. 1812, Febr. 1 8, Berlin,
gest. 18 46, Juli 8, bei Golberg.*
De integralibus detinitis, Berol. 1836. M6m.
sur la Substitution d'une variable imaginaire
dans une integrale döfinie (Prgm. College fran^.
1841). Rechenbuch f. preuss. Gymnas. u. Bür-
gerschulen, 2 Thle. Berl. 1845 (2. Aull. 1849).
* Ertrank beim Baden in der Ostsee.
Förstemaim y Wilhelm August.
— Prof. d. Mathematik am Gymnasium zu
banzig seit 1817, vorher seil 1815 Lehrer
an d. Ilundeiker'schen Erziehungs-Anstalt
in Vechelde (N) (M. Ii;,
geb. 1791, Oct. 29, Nordhausen,
gest. 1856, Juni 27, Danzig.*
765
Föritomanfi
.Fontana.
766
Tbeoriae punctonim centralium primae lineae,
Halae 4 818. Inquisitio in plurimorum angulo-
nim fuoctiones geometricas, quarum valores
per radices aequationum quadratorum exhi-
beri possuüt, Ib. 1880. Lehrb. d. Geometrie
usw., 8 Bde. Danzig4 8a7— «9. Beiträge zu d.
Lehre von d. Kegelschnitten, nach geonietr.
Methode, Ib. 1838. tlberd. Auflös. quadrat.,
kubischer u. biquadrat. Gleichungen mitteist
geometr. Functionen, Ib, 4 836. Aus d. Gleich.
|/ Bt •<- x+y^t •*• X -t- Y^i + X + V^t- + * +
|/aj + x + ya^ + x = 0 usw. X zu finden (Crel-
Wt Journ. VIII, 4 833). Geometr. Aufgaben
(Ib. id.). Umk«hrung d. Ptolemäischen Satzes
(Ib. XIII, 1835). Einfach. Beweis ein. Satzes
d. Combinationslehre (Ib. id.). Über d. Ratio-
nalmachen algebraisch. Gleichungen (Ib. XIV,
1835). Farben-Erscheinungen im Eise mittelst
polarisirt. Licht (Öüb. Ann. LXXVI, 1824).
• fMt. Juni 28 {0. 9).
FSrstemann, Ferdinand Carl. —
Prof., Oberlehrer an d. vereinigten Real-
u. Gewerbschule zu Elberfeld seit 1833,
vorher Lehrer am Gymnas. daselbst fPrgm.
dieser Schule 1 8 2 0 j ,
geb. 1798, Jan. 4, Nordhausen.
Über d. Durchgang d. Elektricität durch Flüs-
sigkeiten (Schweigg. Journ. XLIV, 1823, auch
Kagtner's Arch. 1, 1 824) . Einige elektromagnet.
Versuche (Kästner»» Arch. I, 1824). Einige
elektrometr. Versuche (Ib. VI, 1825).
F5i Stor, Wi l h e I m. — Dr, Phil., Ge-
hülfe an d. Sternwarte zu Berlin fOrJ,
geb. 1832, Dec. 16, Grünborg, Scbles.
Beobachtungen d. Melpomene, Fortuna, The-
mis , Euterpe , Bellona , Urania usw. , sowie
Epheraeriden einiger dieser kleinen Planeten
(Astron. Nachr. XXXVI, 1853u.ff.).
Fogel (Fogelius), Martin.* — Sludirte
Medicin in Padua, wo er 1663 promovirte,
dann pract. Arzt in Hamburg, endlich (Ja-
nuar 1675) Prof. d. Logik und Metaphysik
am Gymn. daselbst (HSLJ (JJ,
geb. 163 4, Apr. 17, Hamburg,
gest. 4 675, Oct. 25, Hamburg.*
Physicae quae hactenus tradita est, sciagra-
phia, Hamb. 1 662. Letter concerning Ihe spots
of the sun returned and the last eclipse of the
moon, 1671, Sept. 18 (Phil. Tr. 1671). Gab
heraus J. Jung's Opiniones physicae (Hamb.
1657), und hinterliess handschriftlich : Histo-
ria mathematicorum praeterita.
* Schrieb sich anfangs Vogel.
** geb. 1632, . . ., gest. 1675, Oct. 21 (B) (BN) (BG).
Fois, s. Flussates.
Fokker, Johann Pieter. — Dr.
Phil., Lector d. Malhemallk, Physik und
Astronomie zu Middelburg. Mitgl. d. königl.
Niederländ. In.stituts zu Amsterdam (KL.
4 83i; (LBJ,
geb. 1755,
gest. 1831, Oct. 30, Axel.
Vorbygang van Mercurius over de Zon , 11.
Nov. 1782, berekend (Verhandl. Genootscb.
Vliessingen, Dl. IX). Beginselen der comeet
van't Jaar 1779 etc. (Verhandl. Mani. eh. Har-
lera, DI. VIH).
FolkeSy M a r t i n. — Vermögender Pri-
vatmann in London. Mitgl. nn.J br.gc Zeii
Präsident d. Roy. Society (BD) (Mem. Par.
n54;,
geb. 1690, Oct. 29, London,
gest. '754, Juni 28, Loiidün.
Aurora borealis seen in London (Phil. Tr.
1717). Account of Leenwenhoek's microscopes
bequeathed to the Roy. Society (Ib. 172»).
Three parbelia seen in London (Ib. 1737). Sar
un tremblement de terre ressenti le 19 Febr.
1749 ä Londres (M6m. Paris 1749). — Anti-
quarisches.
FoUi&i, Giorgio. — Prof. cl. Physik
an d. Univ. zu Turin (^G. 183i;,
geb. n51 etwa,
gest. 1831, Aug. 2, Turin.
A. a. O. keine Schriften angegeben.
Foaoenex, s. Daviet deFoncenex.
Fontaine des Berlins, Alexis.—
Vermögender Privatmann zu Paris, Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselbst (Mem. Paris im J
(A) (LBJ (B) (BN) (BGJ,
geb. 1705 etwa, . . Clavaison, Dauph.,
gest. 1771, Aug. 21, Cuiseaux, Franche
Comte.
Solution de divers problömesfMöm. Par 1732).
Sur les courbes tautochrones (Ib. 1 734) . Trou-
ver la courbe qui seroit d^crite par le sommet
d'un angle dont les cotös toucheroient conti-
nuellement une courbe donnö etc. (Ib. id.).
Reponses aus remarques de Mr. Olairanlt sur
la Solution du probl^me ci-dessus (Ib. id.).
Sur la resolution des öqualions (ib. 1747). Sur
le mouvement des absides de la lune (Ib. 1 767).
Addition ä la möthode pour la Solution des
problfemes de maximis et minimis (Ib. id.) . Ad-
dition au möm. sur les tautochrones (Ib. 1 768) .
— M6moires des mathömatiques, recueillis et
publi^s avec quelques pitees in6dites, 4*, Pa-
ris 1764.
Fontana y Domenico.* — Baumei-
ster des Papstes S ix tu sV. bis 159 2, dann
in neapolitanischen Diensten (BJ (BN) (BG),
geb. 1543, . . . Mili, am Comer See,**
gest. 1607, . . . Neapel.
Errichtete den ägyptischen Obelisk auf dem
Petersplatz zu Rom , wobei er von der Ver-
kürzung der Taue durch Benässung eine glück-
liche Anwendung machte ; schrieb darüber :
Del modo tenuto oel trasportare l'obelisco Va-
767
Fontana
Fontana.
768
ticano e delle fabbriche di Sisto V., Roma 1 590.
— Viele Bauwerke in Rom und Neapel.
* Auch sein Bruder Giovanni (geb. 1540, . . . Mili,
gest. 1614, . . . Eom) war ein ausgezeichneter Bau-
meister, besonders Wusserbaumeister.
** Melide am Luganer See (CX).
Fontana, P'rancesco. — Dr. Juris
u. Edelmann, in Neapel wohnhaft (B. U.NJ
(B) (BN) (J),
geb. 1602, Neapel,*
gest. 1656, Juli . ., Neapel.**
Novae coeiestium terrestriuinque rerum ob-
servationes et fortasse hactenus r.on vulgatae,
a Jt. X Oktana, spec'M's a se inventi« et ad sum-
mam perfectionem perductis editae, 4", Nea-
püli<646. ~ Darin seine (unbegründeten) An-
sprüche auf die Erfindung des (astronomischen)
Fernrohrs im J. 1 608 u. Mikroskops im J. < 6< 8.
*geb. 1580 etwa, . . . (JB(?).
** An der Pest.
Fontana, Carlo. — Baumeister im
Dienste des Papstes Innocenz XI. (A),
geb. 1638, . . . Rancali, bei Como,*
gest. MMk, . . . Rom.
Trattato deü' acque correnti, Roma 1694. —
Viele Bauwerke in Rom.
* geb. 1634, . . . Bruciato, bei Como (B) {BN) {BG).
Fontana, Gaetano. — Theatiner-
mönch, Lehrer in den Ordenshäusern zu
Rom, Padua, Modena und Verona (T) (TM)
(B) (BN) (BG),
geb. 1645, Modena,
gest. 1719, Juni 25, Verona.
Institutio physico-astronomica ; adjecta in fine
appendice geographica, Modena 1695. Anim-
adversionesinhistoriamsacro-politictim, prae-
sertim chronologiam spectanles ; nonnulla ad
astronomiam et chorographiam, nee non dis-
sertatio physico-matheniatica de aere, Ib.
^718. — Astronom. Beobb. in d. Mem. de Pa-
ris 1701, 4704 U. 1706.
Fontana, Feiice. — Abbale, Prof.
d. Physik an d. Univ. zu Pisa, dann Dire-
ctor d. Museums in Florenz (B) (BN),
geb. 1730, Apr. 15, Pomarolo, b. Ro-
veredo, Tyrol,
gest. 1805, Jan. 11, Florenz,*
De' raoti dell' iride, Lucca 1765. Ricerche fisi-
che sopra'l veleno dellu vipera, Ib. 1767. De-
scrizioni ed usi di alcuni stromenti per misu-
rar la salubritä dell' aria, Firenze 1774 (Darin
das von ihm erfundene Salpelergas-Eudiome-
ter). Recherches physiques sur la nature de
l'air d(^phlogistique et de l'air nitreux, Paris
4 776. Traite sur le venin de la vip^re, sur les
poissons americains etc., 2 vol. 4", Florence
1781. Sopra la lice, la fiamma, il caiore e il
flogii»to (Mem. Soc. Ital. I, 1782). Principi ge-
nerali della soliditä e della tluidita de' corpi
(Ib. id ). Risullati di .sperienze sopra l'elasti-
citä de' tluidi aeriformi permanent! sul mer-
curio (Ib. id!). Intorno la teoria del caiore e
della formazione dell' aria deflogisticata etc.
(ib. id.). Lettere sopra alcune fisiche soggetti
(Ib. V, 1790). Analyse de la malachite (Journ.
phys. XI, 1778). Sur la nature des acides des
animaux, des vegötaux, des fourmis etc. (Ib.
XII, 1778). Sur les alcali fixes (Ib. id.). Sur
l'evaporation des fluides dans Tairnon-renou-
vele (Ib. XIII, 177S). Sur la conversion de
l'eau en terre (Ib. id. et XIX, 1782). Sur l'air
qu'on retire des difförentes especes d'eau (Ib.
id. et XV, 1780). Sur l'air inflammable (Ib.
XV, 1 780). Sur la phlogistication de l'air dans
le poumon (Ib. XXII, 1783). Sur le principe
calorifique (Ib. XXIII, 1783). Sur l'air fixe de
l'atmosphere (Ib. id.). Sur l'air respirable (Ib.
id). Sur ladecomposition de l'eau (Ib. XXVII,
1785 et XXVIII et XXIX, 1786). Sur le vitriol
de magnesie etc. (Ib. XXXIII, 1788)^. — F. ge-
brauchte schon vor 1775 Spinnfäde'n zu tele-
skop. Fadenkreuzen u Aether zur Füllung von
Niveaux (Bode's Astr. Jahrb. 1778).
* geb. 1730, Apr. 13, gest. 1803, März 9 (Äff); »est.
1805, März 9 (OiV") (Oe«).
Fontana, Gregorio. — Bruder des
Vorigen. Priester d. frommen Schule; Leh-
rer in d. Ordenshäusern zu Rom, Sinigaglia
u. Bologna, dann 1763 Prof. d. Mathema-
tik an d. Univ. zu Pavia (an ßoscovich's
Stelle); gegen 1800 emerilirt u. in Mailand
lebend; 179 6 von Napoleon zum Mitgl.
d, ConsulUi d. cisalpinischen Republik er-
nannt (B) (BN) (BG),
geb. 1735, Dec. 7, Villa de Nogarola
bei Roveredo,
gest. 1803, Aug. 21, Mailand.
Analyseos sublimloris opuscula, Venet. 1763.
Memorie matematiche, 4'', Pavia 1796. — So-
pra i logarithmi della quantitä negativa e sopra
gl'immaginari (Mem. Soc. Ital. I, 1782). Sopra
la dice.sa de gravi per la convessitä de' canali
curvilinei (Ib. id.). Sopra la misura della luce
in generale etc. (Ib. id.). Sopra le serie (Ib.
II, 1784). Sopra l'equazione d'una curva, so-
pra la falsitä di due famosi teoremi, e sopra le
serie armoniche a termini infinitamente pic-
cloli (Ib. id.). Sopra la forza centrifuga (Ib.
id.). Teoremi sopra le serie infinite conver-
gente etc. (Ib. III, 1786). Ricerche analitiche
sopra diversi soggelti (Ib. id ). Sopra il pretesa
distinzione fra il nulla reale e nulla immagi-
naria (Ib. VIII, 1799). Sopra alcune parlico-
larith concernenti la gravitä terrestri (Ib. id.).
Esame e rettificazione de' diletti e paralogisml,
che s'incontrano in tutle le dimostrazioni
del' teorema fondamentale didraulica (Ib. id.).
Sulla niacchina a specchi ^i Bnffon, e sulla
luce che da uno specchio piano circolare viene
ripercossa sopra unospazio circolare dato (Ib.
id.). Nuova soluzione d'un problema statico-
Euleriano (Ib. IX, 1802). Mem. della pressione
deir acqua in moto contro i vasi e tubi pe'
quall scorre (Ib id.). Della fermezza o resi-
stenza de' canali contro lo sforzo dell' acqua
(Ib. id.). — Sopra i progressi matematici di
769
Fontana
Forbes.
770
G. Cardano e B. Cavalieri etc. (Atti di Siena,
V, -1774). De tiianguli sphaerici dimensione
(Ib, id.). De binomii Newtoniani indicem ir-
rationalem habentis evoliitionc (Ib. id.). Theo-
remata de incommensurabilihus (Ib. id.). Theo-
rernata ad calculüm integralem spectantia (Ib.
id.). Del moto equabiltnente accelerato (Ib.
id.). Del moto de' projetti nella parabola Apol-
loniana (Ib. id.). Ooto problemata astronomica
(Ib. id.). De problemate quodam atmosphae-
rico (Ib. id.). Se Tazione delle forze luni-so-
lari puo influire nello stato del barometro etc.
(Ib. id.). Sopra un fenomeno della vista (Ib.
id.). De sanguinis restitutione etc. (Ib. VI,
1781). De aequationibus indefinitis, deque
methodo indeterminatarum (Ib. id.). De axi-
bus aequilibrii (Ib. id.). Problemata de curvis
a centro gravitatis descriptis (Ib. id.). De sin-
gularibus nonnullis centri gravitatis affectio-
nibus in spatio hyperbolico-asymptotico (Ib,
id.). — Sopra il solide generato dalla rivolu-
zione dell' ellisse attorno ad uno de suoi dia-
metri (Mem. Turin. VII, Ann. XI). Problema
statico (Ib. id.). Sopra il centro di gravitä
della logaritmica finita e infinitamente lunga
(Ib. id.). Problema idraulico relativo alla forza
amplificata dai telescopii di Herschel (Marelli,
Raccolta di opuscoli, T. XV). — Über d. Per-
turbat. einer Planetenbahn (Bode'sastr. Jahrb.
1779). Von d. parabol. Bahn e. Gometen u.
deren wahr. Anomalie (Ib. 1783). Über d. kür-
zeste Zeit, in der ein Stern zwei Almiicanta-
rats durchschneidet (Ib. id.). Aufsätze in d.
Biblioteca fisica d'Europa und im Giorn. fisi-
co-med. di Pavia. Verschiedene Übersetzun-
gen aus d. Englischen (G. Atwood) und Deut-
schen (L. Euler).
Fo&tana, M a r i a n o. — Barnabit, folg-
weise Prof. d Philosophie am Collegio St.
Lucia in Bologna (1771), Prof. d. Mathe-
matik am Collegio zu Mantua (1780) u. am
Collegio Brera in Mailand, dann (178 5 —
1802) Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu
Pavia, zuletzt im Kloster zu Mailand lebend
(BJ (BN),
geb. 1746, Febr. 18, Casal maggiore,
Tyrol,*
gest. 1808, Nov. 18, Mailand.**
Corso di dinamica, 3 vol. 4**, Pavia 1790 — 95.
Osservazioni storiche sopra Taritmetica di
Francesco Maurolico (Att. Pavia, T. II).
* geb. Jan. 15 nach Anderen. ** gest. Nov. 8 {£0).
Fontana, GiovanniMariaUrbano.
— Dr. Med., Mitgl. d. Acad. d. Wiss. u. des
pharmaceut. Collegiums in Turin, Mitgl. u.
bestand. Secrefär d, königl. Agricultur-Ge-
sellschaft daselbst (Mem. Turin Y ) (LL),
geb. 1753, Dec.24, Turin,
gest. 1791, Juli 23, Turin.
Analyse des eaux thermales de Vinay, avec
des observations sur les insectes microscopi-
ques qui y sont contenus (M6m. Turin, VII).
Methode trös sure de preparer un excelient
Poggeadorff, Haudwörlerbucli.
körmes mineral (Ib. VIII). Expöriences chi-
miques sur la bile des boeufs (Ib.*id.). E.xpe-
riences analvtiques avec l'osmunda regalis
(Ib. X).
Fontanieu, Pierre Elisabeth, —
Controleur general des meubles de la cou-
ronne. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris
(B) (BN) (BG) (A),
geb. 1730 etwa,
gest. 178 4, Mai 30, Paris.
Lart de faire les crislaux colorös imitant les
pierres pr(^cieuses, Paris 1778.
Fontelius, Pehr. — Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu üpsala, Propst zu Ge-
strike (Ä) (OrJ,
geb. . . . üpland, gest. 1684, . . .
Theoremata quaedam variarum disciplinarum,
utpote de demonstrationibus in mathematicis
disciplinis, üpsalae 1648.
Fontenelle , Bernard Le Bovier
(Le Boyer) de. — Literat, Mitglied und
(1699 — 1741) .bestandiger Secretär der
Acad. d. Wiss. zu Paris; auch Mitglied der
Acad. frangaise (BJ (BN),
geb. 1657, Febr. 1 1, Reuen,
gest. 1757, Jan. 9, Paris.
Entretiens sur la pluralitö des mondes, Paris
1686, neue Aufl. 1719(mitLalande's Anmerkk.,
Ib. 1800). Elements de geometrie de l'infinie,
Ib. 1727. Theoriedes tourbillons cart^siens.
Ib. 1752. Histoire de I'Acaderaie royale des
sciences, depuis son Etablissement jusqu'en
1680. Eloges des acadömiciens, 3 vol. 12®,
Paris 1719.
Fontenelle, s. Julia-Fontenelle.
Forbes, John. — Schüler von S li e p-
herd, Direclor des botanischen Gartens
in Liverpool, wurde 18 22 von der Ilorti-
cultural Society in London zur Erforschung
des südösll. Afrika ausgesandt (BGJ,
geb. 1799,
gest. 1824, . . . südöstl. Afrika.
Observations on the climale of Penzance, 8",
Lond. 1821.
Forbes, JamesDavid. — Prof. d.
Physik an d. Univ. zu Edinburgh. Mitgl.
d. Roy. Society zu Edinburgh und der zu
London (Or),
geb. 1809, Apr. 20, . . .
Norway and its glaciers visited in 1851, Edinb.
1853 (Deutsch von E. A. Zuchold, Leipz.1854).
On the horary oscillations of the barometer
near Edinburgh (Edinb. Transact. Vol. XII,
1834). Experiments in which an electric spark
was elicited from a natural magnet (Ib. id.).
Experiments on the electricity of tourmaline
and other minerals etc. (Ib. id.). Experim. re-
searches regarding certain vibrations, which
take place between metallic masses having diff.
49
771
Forbin
Forchhammer.
772
temperatures (Ib. id.). Researches on heat,
Ser. I : On the refract. and polari/at. of heal
(Ib. XIII, 1836). D»Ser. II: f! On the use of
the thermo-muitiplier and on the polarizat. of
heat by tourmaline, 2) on the laws of polari-
zat. of heat by refraclion, 3) on tho laws of po-
larizat. of heat by reflection, 4) on the circu-
lar polarizat. of heat (Ib. Id.). Exprin made
in diff. parts of Europe on terrestrial magnetic
intensity (Ib. XIV, 4 840). Researches on heat,
Ser. III: 1] On the unequally polarizable na-
ture of difT. kinds of heat, 2) on the depolari-
zat. of heat, 3) on the refrangibiiity of hefit
(Ib. id ). On the colours of sleam under cer-
tain circuujstances (Ib. id.). The colours of
the almosphere etc. (Ib. id.). On the diminu-
tion of teuiperature with helght in the almo-
sphere et diff. seasons of the year (Ib. id ),
Research, on heat, Ser. IV: On the effect of
the mechanical texture of screens on the ini-
mediale transmission of radiant heat (Ib. XV,
4 844) Addit. Exprm, on terrestr. magnetismus
in diff. parls of Europe in 4837 (Ib. id.) On
the theory and construction of a Seismometer
etc. (Ih. id.). On the determinat. of heights by
the boüing point of water (Ib. id ). On a pos-
sible explanat. of the adapt. of the eye to di-
stinct Vision atdiff. distances (Ib. XVI, 4849).
Some exprm. on the temperature of the earth
at diff. depths and in diff. soils near Edinburgh
(Ib. id.). On the volcanic geology of Vivarais
(Ib. XX, 4 853). On the geology of the Eildon
Hills, Roxburghshire (Ib. id.). Fourthere.vprm
and rcmarks on the nieasurement of heights
by the boihng point of water (Ib. XXI, 4 857).
— On the temperatures of bot Springs (Phil.
Tr. 4 836). On the deficient rays in the solar
Spectrum etc. (Ib. id.). On the transparency
of the atmosphere and the law of extinction of
the solar rays in passing Ihrough it (Ib. 4 842).
On the viscous theory of glacier motion, Pt. I
(Ib. 4 845). Do Pt. II and Pt. III (Ib. 4 846). II-
lustrations of the viscous theory of glacier mo-
tion (Ib. 4 846}. — On the Classification of co-
lours (Philos. Magaz. Ser. III, Vol. XXXIV,
4849). An instrument for measuring the ex-
tensibility of elastic solid» (Ib. XXXV, 4 849).
On the refractive and dispersive power of Chlo-
roform (Ib. id.). On the determinat. of the
earlh's density (Ib. id.). On the alleged evi-
dence for a physical connexion between stars
forming binary or multiple groups elc. (Ib.
XXXVII, 4 850) . On H. Moaeley»» theory of the
descent of glaciers (Ib. Ser. IV, Vol. X, 4 855).
Forbln, Gaspard Fran^ois Anne
de. — Anfangs Militär und Malteser-Ritter,
später, wie es scheint, Privatmanii {BNJ
(BG),
geb. 17 4 8, Juli 8, Alx, Provence,
gest. 4 780 etwa, .
Acccrd de la foi avec la raison dans la maniere
de präsenter le Systeme physique du monde
et d'expliquer les differents mysteres de la rc-
ligion, 2 vol. 4 i*. Paris et Coiogne J757. E\-
po«<ition geometrique des princlpales erreurs
de Newton sur la generation du cercie et de
l'ellipse, 4 2", Paris 4764. El^mens des forces
centrales, 8*, Ib. 4 774.
ForoAdel, Pierre. — Nachdem er
sich in Italien, namentlich in Rom, lange
aufgehalten, wurde er 4 560, durch Uaniiis,
Prof. d. Mathematik am College royale in
Paris, an Stelle von J. Pena ^^; (BN),
geb. erste Hälfte d.XVL Jahrb., Beziers,
gest. 1576 etwa, Paris.*
Arithmetique par les gects, Paris 4 558. De-
scription d'un anneau solaire convexe descritte
et demontree do l'iovention de P. Forcadel,
Ib. 4 569. — Übersetzungen des Euklid (Geo-
metrie 6 Bücher, Musik), Proklos, Archimedei,
Autolykos, des Gemma Frisios, des Orontius
Finaeus usw.
* gest. 157J, . . . (fiff).
Forchhammer, JohannGeorg. —
Dr. Phil., folgwoise Docenl(4 822) u. Leclor
(1823) d. Chemie und Mii»eralogie , dann
(1835) Prof. d. Mineralogie an d. Univ. zu
Kopenhagen, Prof. d. Chemie u. Mineralo-
gie an d. polytechn. Schule daselbst seit
1829, u. Lehrer d. Physik u. Chemie an
d. Seeacademie daselbst seit 1835. Mitgl.
d. königl. Dan. Gesellsch. d. Wiss. seit
1825 (E),
geb. 1794, JuU 2 6, Husum, Schleswig.
De Mangano, Havn 4 820. Kristallographie,
Ib. 4 833. Danmarks geognostiske Forhold, Ib.
4 835. — Om Faeröernes geognostiske Beskaf-
fenhed (Danske Vid. Selskabs Skrift., 4« Rh. II,
4 824). Om de geognost Forhold i en Deel af
Sjülland og Naboöerne (Ib. id.). Om et Pröve-
middel paa Platin (Ib. Ilf, 4 828). Geogn. Un-
dersögelser paa Rügen osv. (Ib. id.). Under-
sögelse om Oprindelsen og de naemere Be-
standdele af nogle f.f de vigtigste Leerarter
fib. V, 4 832). ündersögelse af et nyt Mineral,
Oerstedin, fra Arendal (Ib. VI, 4 837). Om
Vandets höiere Stand paa Bornholm (Ib. id ).
Methode af analysere kiselsure Saite (Ib. id.).
Geognost. Forandringer i Danmark (Ib. id.).
Tekoretin og Phylloretin (Ih. id ). Om de born-
holmske Kulformationer (Ib. VII, 4 838). — Om
Isomorphien (Tidskrift f. Naturvidensk. IV).
Over Niveauforandringar, der in den nuvä-
reude Jordperiode have funde Sted ved de
danske Kyster (Förhandl. Skandinav. Nalur-
forskare, Götheborg 4 829). Geognost. Beobb.
über Schonen u. Bornholm (Verhandl. d. Ge-
sellsch. naturf. Fr. in Berlin I). Über d. Bil-
dung d. Ostsee (Falck'sSlaatsbürgl. Mag. VII).
Über d. Entsteh u. Verändr. d. Marschen (D*»
Neu. Mag I). Über dauernde Niveauveründr.
u. Spuren von Überfluth. an d. Westküste von
Schleswig (Ib. VI). Geognost. Studien am Mee-
resufer (Leonh. u. Bronn's Jahrb. 4844). Über
d. Zusanimensetz. d. Porzellanerde und ihre
Entsteh aus Feldspath (Pogg. Ann. XXXV,
1Ü35). Über Einwirk. d. Kochsalzes bei Bild,
d. Mineralien (ib. XCI, 4 8541. On a salt cpm-
posed of sulphuric acid, peroxid of iron and
773
Forchhammer
Forrest.
774
ammonia (Ann. of Phil. XXI, <823;. — Noch
raebre Aufsätze in diesen u. anderen Zeitschr.,
namentl. in: Oversigt over d. Koni:;!. Danske
Vid. Selsk. Forhandlinger.
Forchhammer, P <nj I W 11 h e I m . —
Dr. Phil., Prof. d. Philologie u. Archäolo£?ie
an d. üniv. zu Kiel. Wachte fwei Heisen
nach Griechenland u. <!. Levante. Bruder
des Vorigen fCLj,
geb. <803, - . . Husum, Schleswig.
Der kopaische See und seine unterirdischen
Abzugskanäle (Pogj. Ann. XXXVUI, 4«36). —
Viel Archäologische«.
Fordos, M a Ih u r i n J 0 s c p h. — Phar-
macien en chef beim IJospilnl St.-Antoine
in Paris (OrJ,
geb. <8i6, Nov. 3, Serent, Dep. Mor-
bihan.
Mit A. G^lis folgende Arbeilen : Sur un nouvel
oxacide du soufre (Ann. cbim. phys. S6r. III,
T. VI, 4 842). Sur les conribinaisons du soufie
et l'oxygene (Ib. VIII, 1843). Analyse des com-
pos6s oxyg6n(5s du soufre (Ib. IX, 1843 et
XXII, 1848). Action du perchlorure d'or sur
I'hyposulfite de soude (Ib. XIII, 1845). Action
du soufre sur la potasse, la soude et leurs car-
bonates (Ib. XVIII, 1846). Nouv. mcm. sur
les acides du soufre (Ib. XXII, 1848). Sur les
acides thioniques (Ib. XXVIII, 1850). Sur le
sulfure d'azote de Mr. Gregory (Ib. XXXIl,
1851). — Sur la liqueur d'or employöe en Pho-
tographie (Conipt. rend. XVII, 184 3). Sur la
production d'uu connpose cyanique et du bio-
xide d'azote dans la combust. du pyroxyle (Ib.
XXIII, 1846). Sur l'analyse comtuerciale du
cyanure de potassium {\h. XXXV, 1852).
Fordyce, George. — Dr. Mcd.,pracl.
Arzt in London, wo er auch cbemisclie
Vorlesungen hielt; seil i770 Arzt am Tho-
mas-Hospital daselbst, seil 177 6 MilgL d.
Roy. Society u. seit 1787 Mitgl. d. College
of Physicians (BD) (BDS),
geb. 1736, Nov. 18, Aberdeen,
gest. 1802, Mai 25, London.*
Eleuients of agriculture and Vegetation, Edinb.
1 765. A treatise on the digestion of food, Lond.
1791. On the light produced by inflarnmation
fPhil. Tr. 1776). Examination on various ores
fib. 1779). A new method of assaying copper
ores (Ib. 1780). On the loss of weight in bo-
dies when melted or heated (Ib. 1781). Ex-
periments on the nature of heat (Ib. 1787).
On muscular motion (Ib. 1788). On the cause
of the additlonal weight of metals on beine
calcined (Ib. 1792). Account of a new pcndu-
lura (Ib. 1794).
* gest. Juni 25 {BC).
Forest du Chesne, Nicolas. —
Jesuit, der zu Pont-a-Mousson Mathcmalik
und dann zu Rhcims Theologie lehrte, spä-
ter (1638) zu Rom in den Cisterrien.«;er-
Orden trat (BEJA),
geb. 1595, . . . Chesne-Ie-Populeux,
bei Vouziers,
gest. 1650,
Les fleurs des praliques du coinpas de pro-
porlion, Paris 1639. Selectae dissertationes
physico-mathematicae, 2 vol. 4*, Ib. 1647. —
Theologisches.
Forfait, Pierre Alexandre Lau-
rent. — Schiffsbaumeister; seil 1781, wo
er Mitgl. d. königl. Marine-Academie ward,
mit mannigfaltigen in das Fach d. Schiffs-
baus eir).«ichlagenden Aufträgen seitens d.
Regierung betraut; 1800 Marineminister u.
Inspeclor der gegen England beslimmlen
Flotille (B) (BN) (BG),
geb. 1752, Rouen,
gest. 1807, Nov. 8, Rouen.
Traile öl«*ment. de la mäture des vaisseaux,
Par. 1788 (Nouv. ^dit von E. Wuillauine, Ib.
1815). Viele d. Marine-Academie übersandte
Abhandll. u. erstattete Berichte, sowie viele
Artikel im Dictionnaire de la Marine mecha-
nisch-techn. Inhalts.
Forkel, Johann Nicolaus. — Dr.
Phil., Universitäls-Musiklehrer in Göttin-
gen (Pj,
geb. 17 49, Febr. 22, Meeder, Coburg,
gest. 18 18, März 20, Güllingen.
Allgemeine Geschichte derMusik, 2 Bde, Leip-
zig 1788— 1 SOI.
Forman, Simon. — Arzt und Aslro-
log, erst in London, dann daneben in Lam-
belh practicirend ; seiner Zeit viel Aufse-
hen erregend (BD),
geb. 1552, Dec. 30, Quidhamb.Wil-
ton, Wiltshire,
gest. 1611, Sept. 12, London.*
Verfasste viele Schriften über Alchemie, Magie
u. Astrologie, die theils im x\shmolpan Mu-
seun>, theils im British Museum aufbewahrt
werden.
• starb plötzlich in einem Boot auf der Themse.
Fornel, Jons. — Prof. d. Mathematik
an d. üniv. zu Upsala, Pastor zu Fundbo (J),
geb. . . ., gest. 1679, Febr. 17, . . .
Lranographia. De lumine et macuiis lunae.
De cometa. De natura et objecto oplices.
Forrest, Thomas. — Capitän in der
brillischen Marine, der sich um die Erfor-
schung der Sundischen Inseln , der Mo-
lucken, Neu-Guinea usw. grosse Verdienste
erworben hat (BS) (BG).
geh England,
gest. 1802 etwa,
49»
775
Forseil
Forster.
776
A voyage to New-Guinea and the Moluccos etc.
in the years i 774— 76, Lond. 1779. A treatise.
on the monsoons in East-Indies, Ib. 1783. A
voyage from Calciitta to the Meri:;ui Archipe-
laso/lb. '1792.
Forsell, Carl af. — Obersllleutenant
in d. schwed. Armee und Oberdirector des
Landvermessungs-Gonfor fS) (G. 1848^1,
geb. 1783, März 18, Frälsegärden,
Sköttorp, *
gest. 18i8, Oct. 23, Stockholm.
Viele Land- ii. Seekarten von Schweden u. ein-
zelnen Provinzen desselben. — Statistisches.
* In Skaraborgslän.
Forsellcs, Jacob Henrik af. —
Berghauptmann bei der Silbergrube zu Sala
(Or),
geb. 4785, Dcc. 27, Slrömfors Briik, *
Anmärkninsar rörande temperaturen i Fahlu-
grufva (Vet. Acad. Handl. 1821).
* In Nylandslän, Finnland.
Forsius (Helsingforsius), Siegfried
Ar onus (Aronsen). — Prof. d. Astiono-
mie und Mathematik an d. Univ. zu Upsala
(Gz) (S) fA),
geb Helsingfors, Finnland,
gest. 1637, . . . Upsahi.
Berättelse om Cometen 1607. Undervisning om
nägra Cometer. Minerographia seu de metallis
et fossilibus, Stockholm 16 43 (Schon 1613 pe-
schrieben). Gab neun Jahre hindurch Kalen-
der heraus und sechzehn Jahre lang Progno-
stica.- Half auch Lappmarken vermessen.
Forskai, Pehr.— Dr. Phil. (GöKing.),
Prof. d. Naturgeschichte an d. Univ. zu Ko-
penhagen ; machte auf königl. Befehl in den
J. 1761 — 63 mit K. Niebuh r u. Anderen
eine wissenschaftl. Reise nach dem Orient
(Gz) (S),
geb. 1736, üpland, Schwed.,
gest. 1763, Juli 11, Djerim, Arabien,
Beobachtungen überd. Silurus eleciricus, über
das Leuchten des Meeres usw. auf seiner Heise
in Arabien (1761 — 63 , deren Früchte gesain-
inelt sind von K.Niebuhr in : Flora ae.i:\ jitiaco-
arabica, Havn. 1775; Descri[)liones animalium
etc. quoe in ilinere orientali oi)servavit, Ib.
1 775 ; Icones rerum naturalium elc, Ib. 1 776.
Forster, J o h a n n R e i n b o I d. — An-
fangs reformirter Prediger zu Nassenhuben
oder Nassenhof bei Danzig f17ö3); machte
17 65 im Auftrage d. russ. Regierung eine
Reise nach Saratow an d. Wolga, war darm
(1766 — 67) Prof. d. Nafurgeschiclde , so
wie Lehrer d. Franzosischen u. Deutschen
an d. Dissenter-Academie zu Wairin^lon
in Lancasbire, begleitete später Capt. Cook
als Naturforscher auf seiner zweiten Welt-
reise (1772 — 75) und ward endlich 1780
Prof. d. Naturgeschichte an d. üniv. Halle.
Dr. iMed. (1781) u. Juris (1775, Oxford)
(N. Sehr. Gesellsch. naturf. Fr. \\) (M),
geb. 1729, Oct. 22, Dirschau,
gest. 1798, Dec. 9, Halle.
An introduclion to mineralogy etc., 8", Lond.
1768. An easy method of classing mineral sub-
stances, 8*, Ib. 1772. Observations madc dur-
ing a voyage round the world on physical geo-
graphy, natural history and ethic philosophy,
4°, Ib. 1778 (Deutsch Von seinem Sohne, 8*,
Berlin 1783). Von Verbessr. d. Lohgärberei
usw., HBlIe 1781. Anleit. d. Kalch u. Mörtel
so zu bereiten, dass die damit aufzuführenden
Gebäude ungleich dauerhafter seyn usw., Ber-
lin 1782. Samml. von Abhandl. Ökonom, u.
techn. Inhalts, Halle 1784. Geschichte d. Ent-
deckungen u. Schiffahrten im Norden, Frankl".
a. d.O. 1784 (Engl. Lond. 1786;.. Magazin von
merkwürd. neuen Reisebeschreibungen usw.,
16 Bde. 8**, Berl. 1790—98. Onomatoiogia nova
systematis oryctognosiae etc., llalae 1 795. Bei-
trage z. Völker- u. Länderkunde (mit M. C.
Sprengel), 3 Bde. Leipz. 1781 — 83. Neue Theo-
rie iiber d. Flug d. Vögel nach d. Grundsätzen
d. Aerostatik (Berlin. Mönatsschr. 1784). Beobb.
über d. Eis (Höpfner's Magaz. 1788). Versuch
e. Theorie über d. Ursache, welche d. Blätter
d. Pflanzen veranlasst, im Sonnenlicht die faule
Luft zu reinigen usw. (Götting. Magaz. I. 1780).
Über Buffon's Epochen d. Natur (Ib. id ). Über
d. Natur d. Feuers u. d. Elektricität (Crell,
Neue Entdeck. XII, 17 84). — Viel Naturhisto-
risches und noch mehr Übersetzungen.
Forster, Johann G e o r g A d a m. —
Sohn des Vorigen. Nachdem er seinen Va-
ter auf der Weltreise von 1772 — 75 als
Naturforscher begleitet hatte, folgweise Prof.
d. Naturgeschichte am Carolinum zu Cassel
(1779), Prof. d. Naturgeschichte an d. Univ.
zu Wüna (1784), Oberbibliotheknr d. kur-
fürsll. Bibliothek zu Mainz (1788) u. end-
lich (1793) Aiient du conseil executif in
Paris (Mj fOettJ,
geb. 17 54, Nov. 2 6, Nassenhuben bei
Danzig.
ge.<,t. 179.i, Jan. 12, Paris.
Mit G. C. Lichtenberg: Göttin^isches .Mapazin
fiir Wissenschaft u. Literatur, 3 Jahrg. Gott.
1780—82. — Botani>ches; viele Lberselzun-
gen, besonders von Reisewerken ; Antheil an
den Werken des Vaters. — S. sämmtl. Schrif-
ten von G. G. Gervinus, 9 Bde. Leipz. 1843—4 4.
Forster, Jacob. — Prof. d. Minera-
logie zu St. Petersburg; in den letzten Jah-
ren Privatmann (Leonhard , rnincralog.
Taschcnb. 1807;,
777
Forster
Fortis.
778
geb. 1739 etwa,
gest. 1806. Mai 27. St. Petersburg.
A. a. 0. keine Schriften ijenannt. Besass eine
grosse Mineralien-Sammlung, die er dem russ
ßerecorps für 5000 0 Rubel verkaufte.
Forster, Thomas I g ri a t i u s M a r i a.
— Dr. Med., Privatmann, in .patcren jali-
ren auf seinem Landgut hei ilarlwell, Sus-
sex, lebend ; häufige Reisen nach dem Con-
tinentc machend. Mitgl. d. Meteorolog. u.
d. Astronom. Society in London (BG),
geb. 17 89, Nov. 9, London,
gest. -1850 etwa,
Journal of the weather. 1805. Researchcs
about atmospheric phaenomena , Lond. 1812,
.3'^edit. 1823. Retlectionsonspirituoiis liquors.
Ib. 1812. \4qcctov Jfoai]in[n, notis et coUa-
tione scriptorum illustrata, Ib. 181 .'K Ohser-
vations on the casual and periodical influence
of the atmosphere in Diseases, Ib. 1817. Per-
ennial calendar, Ib. 1824. Circle of seasons
and key to the almanack and calendar, Ib.
1828. Essay on the atmosphericai origin of
epidemic diseases, Ib. 1830. Beobachtungen
über d. Eintluss d. Luftdrucks auf d. Gehör,
Frankfurt 1835, Observations sur linfluence
des comMcs, en röponse a Mr. Arago, 1 836. —
Specimen of a newnomenclature for meteorolo-
pical science (TiUoch, Phil. Mag. XLVIt, 1816).
Onalternatingcoloursof Stars (Ib. XLVIII, 1816
u. XLIX, 1817). Aeronautics applied to meteo-
rology (Ib. LI, 1818). On falling stars (Ib. LVII,
1821). On simultaneous thunder-storms (Ib.
LX, 1822). On the Variation ofretlective, re-
fractive and dispersive powers of the atmo-
sphere (Ib. LXIII, 1824. — Arago darüber,
Ann. chim. phys. XXVI, 1824).
Forstner, Alexander Karl Phi-
lipp, Baron von. — Officier in d. preuss.
Armee, als Oberstlieutenant verabschiedet.
Lange Zeit Lehrer an der allgem. Kriegs-
schule und am Cadettencorps in Berlin,
auch Mitgl. d. Militär-Examinations-Com-
mission (M.W) (GB. 1825;,
geb. 1798, März 18, Potsdam.
Sammlung neuer arithmoL und algebraisch.
Aufgaben, Berl. 1819. Lehrgebäude d. Mal.he-
matik, 2 Bde. Ib. 1820. Einige Betrachtungen
über d. Weltgebäude, Ib. 1825 (2. Aufl 1846).
Grundriss d. Elemente d. rein. Mathematik,
2 Bde. Ib. 1826 -29. 'Die Sphärik oder I.ehrb.
d. sphärisch. Geometrie u. Trigonometrie, Ib.
1827. Lehrb. d. theoret. Mechanik, 2 Bde. Ib.
1831—34. Leitfad. für d. Vortrag d. Elemente
d. Astronomie, Ib. 1837.
Fortia d'Urban, A g r i c o 1 o .1 o s e p h
Pran9ois Xavier Pierre Esprit Si-
mon Paul Antoine, Marquis de.* —
Erst OfTicier in d. französ. Armee, .«j^äter
Oberst d. päpsll. Miliz in d. Grafschaft Ve-
naissin : vom Ausbruch der Revolution an
als Privatmann in oder bei Paris lebend.
Freies Mitgl. d. Acad. des Inscriptions et
Beiles Leltros (BC) (BN) (BG) (G. 1843^,
geb. 1756, Febr. 18, Avignon,
gest. 18 43, Aug. 4, Paris.**
Tratt(M'arithmetiquc, Avignon 1781 et 1794.
Tniite des progressions par addition, pr6c6d^
dun Discours sur la necessite (iün nouv. Sy-
steme d'arithmetiquo, termine |)ar de nouv.
vues sur la quadrature du cercle, Paris, S"**
edit. 1795. Discours sur les nombres {.»oly-
gones, figures et pyramidaux de tous les or-
dres, Ib. 1795, llisloire d'Aristarque de Samos
suivie de la traduction de son ouvrage : Suf
les distances du soleil et de la lune. Ib. 1810.
Principes des scienccs mathömatiques etc.,
Ib. 1811. — Verfasser d. Geschichte d. Optik
in Montucla's Hist. d. Math. vol. III, und Mit-
arbeiter an d. neuen Aufl. der: Art de verifier
les dates. — Viel Historisches, Archäologi-
sches etc.
* Verdankt die vielen Vornamen dem Umstände, das.s
der ganze Magistrat von Avignon , der seinen Vater
im Jahr vorher zum Landvogt (viguier) ernannt hatte,
bei ihm Pathe war.
*' gest. Aug. 3 [AB. 1844).
Fortin, ... — Prof. d. Mathematik in
Brest (LB),
geb. . . ., gest. 179 6, . . . Brest.
Observ. du passage de Venus sur le disque de
soleil 1769, .Juin 3 (M6m. de Brept, T. I]. Ob-
serv. de r^clipsedu soleil, 1764, Avr. 1 (Mem.
Sav. etrang. T. VI].
Fortin, ... — Mechanicus in Paris.
Mitglied des Buieau des Longitudes (M. E.
1797. iv;,
geb. 1750, Aug. 9, Mouchi-la-Ville,*
gest. 1831 (wahrscheinlich).
Berühmt durch viele von ihm verbesserte oder
sehr vollkommen gearbeitete physikal. Instru-
mente, namentlich: Pendel, Waagen , Baro-
meter, Luftpumpen, Declinatorien, Inclinato-
rien, Maasse etc.
* bf'i Clermont en Beauvoisis.
Fortis, Giovanni Battista, genannt
Alberto. — Abbate, Augustiner, erst in
Rom lebend, später viel auf Reisen, zuletzt
Bibliothekar in Bologna. Mitgl. d. Soc. Ita-
liann, des ital. National-Instituts und der
Academie zu Padua (Mcm. Soc. Ital. Xl\ )
[Nuov. Sagg. Padov. I; (VPJ fTp) (BN) (BG),
geb. 1741, Aug. . ., Padua,*
gest. 1803, Oct. 2f, Bologna,
Saggio d'osservazioni sopra l'isola di Cherso-
ed-Osero, 4", Wf^ne.z. 1771. Viaggio in Dalma-
zia, 2 vol. 4", Ib. 1774. Delia valle vulcanico-
marina.di Romca, 4", Ib. 1778. Lettore geo-
grafico-tisiche sulla Caiabria e .sulla Puglia,
Napoü '178 4. Della o?sa di clefanti etc. de'
monti d! Romagnano, nel Veronese, Vicenza
1786. Del nitro nünerale , 17P7. Trc Lettere
etc. intorno alle prodüzioni fossili dei monti
779
Fortunatus
Fothergill.
780
Euganel, Cesena 179i. Mömoires pour servir
ä l'histoire naturelle et principalement ä l'o-
ryclographie de l'ltalie et des pays adjacents,
2 vol. 8^ Paris 1802. Viele Aufsätze in ital.
u. franz. Journalen.
* geb. 1741, . . . Vicenza (01^).
Fortanatns, s. Ferrari, Geronimo.
Foscarlni^ P a o 1 o A n t o ni o. — Car-
melitermönch , Lehrer der Theologie und
Philosophie in Neapel u. Messina (Bj (BN)
(BG),
geb. < 580 etwa, . . . Venedig od. Neapel,
gest. 1616,
Lettera sopra l'opinione de' Plttagoricl e de!
Copemico, della mobilitk della Terra e stabi-
litä del Sole, e il nuovopittagorico sistetna del
mondp, 4*, Napoli4 615 (Eine der ersten Schrif-
ten, die sich für das copernicanische System
aussprach, dafür aber schon 16J6 mit dem In-
terdict der Inquisition belegt ward).
Foss^, Charles Louis Fran^ois.
— Ingenieur in d. französ. Armee, zuletzt
Oberstlieutenänt u. Commandant von Hü-
ningen (BG),
geb. 17 3 4, Aug. 25, ficouen,
gest. 1812, Juni 19, P.-^ris.
Chemin^e economique, ä laqiiclle on adapte
la mecanique de Franklin, Paris 1786. Ele-
ments d'arithmötique et de geomölrie ä l'usage
du rögimeut d'infanterie du Roi. — Militär-
schriften.
Fossombroni , Vittorio, Graf. —
General-Lieutenant, Kriegsminister u. Mi-
nister des Auswärtigen in Toscana. Cor-
respond. d. franz. Nalional-Instituts (Neuro-
logie par St.-Maurice-Cahany ,T.\),
geb. 17 54, Sept. 15, Arezzo, Toscana,
gest. 1844, Apr. 13, Florenz.
Sur les (?quations irr^ductibles du S*"" degre,
Pise 4 778. Essai sur l'intensite de la lumicre,
4 782. Sur l'equation conditionelle et sur ün-
vention du Brachistochrone, ou Examen de la
preface du matht^maticien Ferroni, 1794. Sur
le principe de la velocitö virtuelle, 1796. Es-
sai sur I'amelioration des Marais-Pontins, Ve-
rona 1805. — Sopra la distribuzione delle al-
luvioni fMem. Soc. Ital. III, 1786). Sopra la
salinazione artificiale (Ib. VII, 1794). Mem.
della resistenza e dell' urto del fluidi (Ib. IX,
1802). Saggio sopra il meto degli animali e
sopra i trasporti (Ib. XII, 1805). Sopra la mi-
sura delle forze rauscolari (Ib. XIII, 1807).
Sulla bonificazione delle Paludi Pontine (Ib.
XVII, 184 5). Sopra aicuni esperimenti idro-
mefrici (Atti di Siena, IX, 1808).
Fossombruno, A n g c l o d e. — Lebie
in der zweiten Hälfte des fünfzehnten Jahr-
bunderls ; sonst nichts über ihn bekannt
(BG),
De motu locali, 4", Venet. 1494. Tiactalus
de velocitatc motus, fol. (Ohne OH und Jahr).
Foster, Samuel.* — Prof. d. Astro-
nomie am Gresham College in London, erst
im J. 1636, dann von 1641 an [BD],
geh Northamptonshire,
gest. 1652, Juli . ., London.
The description and use of a small portable
quadrant for the more easy finding of the hour
ofazimuth, 4^ 1624. The art of dialllng, 4',
1638. — Posthuma Fosteri, containing the de-
scription of a ruler upon which are inscribed
divers scales, 4", 1652. Four treatises on dlal-
ling, 1654. The sector altered and other scales
etc. invented by Mr. Fester and now published
by W. Leybonrne. Miscellanies or mathemati-
cal lucubrations of Mr. S. Fester, published by
J. Twysden.
'Nicht lu verwechseln mit Wi lliam Fester, ei-
nem Privatlehrer d, Mathematik in London, Verfas-
ser von : The circle of proportinn and the horizontal
instrument etc., 1633, und mit Mark Foster, auch
einem Zeitgenossen , welcher schrieb : Treatise on
Trigonometrie.
Foster, Henry. — Officier in d. bril-
tischen Marine, zuletzt Schififs-Commander.
Begleitete Capt. E. Parry auf seiner zwei-
ten Nordpol- Expedition, und cominandirte
darauf das Schiff »Chanticler«, mit dem er
1828 auf Befehl d. Admiralität eine Reise
in die süd-amerikan. Gewässer zum Be-
hufe astronom. und physikai. Beobachtun-
gen antrat. Mitgl. d. Astronom, und d. Roy.
Society (ABO),
geb. 1797 etwa, . . Woodplumpton,
Lancashire,
gest. 1831, Febr. 5, Chagres-Fluss. *
Voyage of discovery to the South Atlantic
Ocean, 2 vol. 8", Lond. 1834 (published by
Webster). Account of experiments raade with
an invariable pendulum at Greenwich and at
Port Bowen (Phil. Tr. 1826). Observations on
the diurnal Variation of the magnetic needle
at Whale Fish Islands (Ib. id.). Magnetical ob-
servations at Port Bowen (Ib. id.). Repetitlon
of Mr. Christie's experiments on the magnetic
property imparted to an iron plate by rota-
lion, at Port Bowen (Ib. id.). Obs. to deler-
mine the amount of atmospberical refract. at
Port Bowen (Ib. id. et 1827). On the changes
of magnetic intensity in Ihe dipping and hori-
zontal needles at Treurenburgh Ray, Spits-
bergen (Ib. 1828). — Experiments made by
the late Capt. F. with the pendulum in his
scientific voyage 1828—31 (Mem. Astr. Soc.
VII, 1834).
* Iflthmufi von Panama. Ertrank, indem er »us dem
Canoe fiel.
Fothergill, John.» — Dr. Med.,
pract. Arzt in London seit 17i0. Mitgl. d.
Roy. Society. Quäker (BD) (Mem. Soc.roy.
med. I780ct8lj,
geb. 1712,Oct. l2,Carr-End,Yorksh.,**
I gest. 1780, Dec. 26, London.
781
Foucault
Fourcroy.
782
On the origin of araber (Phil. Tr. 1744). Ac-
count of Knight's magnelical machine (Ib.
4 776). — Medicinisches.
• Nicht zu verwechseln mit Anthony Fothergill,
pract. Arzt zu Northampton und Bath, von dem man
hat : On the nature and qualities of Cheltenham wa-
ter, Lond. 1785. Observations made durin? the last
frost at Northampton (Phil. Tr. 1776). Account of
the eure of St. Vitus' dance by eloctricity (Ib. 1779)-
On the application of chemistry to agricultuie aud
economy (Bath Agricult. Soc. Vol. 111).
•♦ geb. Marx S {B) {BN) {BO).
FoQoaillt| Jean Bernard Leon. —
Sohn eines Buchhändlers in Paris ; seit 4 8 45
Redacteur d. wissenschaftl. Theils des Jour-
nal des Debals (QC) (Or) (BG),
geb. I8<9, Sept. 18, Paris.
Mit Belileldt-Lef^vre : De la pröparation de la
couche seQsible qui doit recevoir Timage de ia
chambre noire (Ann. china. phys. Ser. III,
T. IX, 4 843). Proeödö qui permet de repro-
duire avec uneögale perfection dans une image
Daguerrienne les tons brillanls et les tons ob-
scurs du modele (Ib. XIX, 4847j. MitFiaeau:
Sur l'intensite de ia lumiere ömise par le cliar-
bou dans 1 expörience de Davy (Ib. XI, 1844).
Sur les phenom^ne.s des interferences entre
deux rayons de lumiöre dans le cas de grandes
difTerences de marche (Ib. XXVI, 1849). D° et
sur Ia Polarisation chromalique etc. (Ib. XXX,
1850). Allein: Sur les vitesses relatives de
la lumiere dans l'air et dans l'eau (Ib. XLI,
1854). De la chaleur produite par l'influence
de l'aimant sur les corps en mouvement (Ib.
XLV, 1853). — Mit Donne: Appareil destinö
aux d6monstrations microscopiques (Gorapt.
rend. XVIII, 1844). Mit Fizeau: Obss. con-
cernant TactiGu des rayons rouges sur les pla-
ques daguerriennes (Ib. XXIII, 1846). Sur les
iülerförences des rayons calorifiques (Ib. XXV,
1847). Allein: Sur une horloge ä pendule
conique (Ib. id ). Appareil photo-electrique
ä regulateur 6lectrornagn6tique (Ib. XXVIII,
1849). Mit J. Regnault: Sur quelques ph6no-
menes de la Vision etc. (Ib. id.) . Allein: Dö-
monstration pbysique du mouvement de ro-
tation de la terre au moyen du pendule (Ib.
XXXII, 1851). Sur une nouv. demonstration
exp^rimenlale du mouvement de ia terre etc.
(Ib. XXXV, 1852). Sur les ph6nom6nes d'o-
rientation des corps tournants entrainös par
un axe fixe ä la surface de la terre etc. (Ib. id.).
Telescope en verre argent6e (Ib. XXXXIV,
1857). Nouv. polariseur (Ib. XXXXV, 1857).
FOQOher, Simon. — Einige Jahre
Honorar-Canonicus zu Dijon, dann Bacca-
laureus der Theologie an d. Sorbonne iii
Paria (A) (B) (BN) (BG),
geb. 1644, März I, Dijon,
gest. 1696, Apr. 27, Paris.
Nouvelle fagon d'hygrom^tres, 1 2**, Paris 1 672 .
Traite des hygrometres ou machines pour me-
surer la secheresse ou rhuraiditö de l'air, IS'',
Ib. 1686. — Viel Philosophisches, wodurch er
auch mit Leibiüs iu Berührung kam.
Fouohy, s. Grandjean de Fouchy.
FougeronaL de Bondaroy, Au-
guste Denis. — Neffe von D u h amel
du Monceau und Erbe seines Landguis.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris (DFj (Q)
(BN) (BG),
geb. 4732, Oet. 10, Paris,
gest. 1789, Dec. 28, Paris.
Art de tirer des carri^res la pierre d'ardoise
etc., fol., Paris 1762. Art de travailler les cuirs
d'ores ou argenlös. Toi., Ib. 1762. Art du ton-
nelier, fol.. Ib. 1763. Art du coutelier etc.,
fol., Ib. 1772 (Alle vier Werke gehören zur;
Descript. des arts et mötiors, faites ou approu-
vees par MM. de l'acad. roy. des sciences).
M6m. sur la formation des os, 8", Ib. 1763. —
Sur les bois petrifies (Mem. Par. 1759). Sur
l'alun (Ib. id.). Sur les os (Ib. 1760). Sur les
objectifs, employös par Campani (Ib. 1764).
Sur la solfatara (Ib. 1765). Sur une mine de
charbon de terre, qui brule depuis long temps
(Ib. id.). Sur les alunieres de la Tolfa (Ib.
1766). Sur le Vesuve (Ib. id.). Sur Giallonino
ou Jaune de Naples (Ib. id.) Sur la lumiöre
que donne l'eau de la mer. principalement
dans les lagunes de Venise (Ib. 1767). Sur la
soufriere de la Guadeloupe (Ib. id.). Sur le
tripoli (Ib. 1 769). Sur le petrole de Parma (Ib.
1770). Sur le varech (Ib. 1771 et 72). Sur les
substances heterogenes trouvees dans les cri-
staux de röche etc. (Ib. 1776). Sur le soufre
(Ib. 1780). Sur Ia fusion des diffdrentes sub-
stances vitrifiables (Ib. 1787). Sur une deto-
nation produite par Ia substance, nommöe sei
de verre etc. (Ib. 1788).
Foullon (Foulon), Abel. — Kammer-
diener König Heinrichs II. von Frank-
reich. Dichter, Mechanicus, später Director
d. Münze in Paris (B) (BN) (BG) (HFP),
geb. 1513 etwa, . . . Lou6 (Maine),
gest. 1563, Paris.*
L'usage de Tholometre (von ihm erfunden \
pour savoir mesurer toutes choses qui sont
sous l'etendue de l'oeil, tant en longueur et
largueur qu'en hauteur et profondite , Paris
1555 (Lateinisch, Basil. 1577).
* Muthmaasslich vergiftet (ETP).
Fouroroy, Anloine Fran^^ois de.
— Arzt, seit 1784 (nach Macquer's Tod)
Prof. d. Chemie am Jardin des Planlos und
seil 1785 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. und des
späteren Instituts in Paris; daneben auch
verschiedene andere Aemter bekleidend;
an seinem Todestag von Napoleon zum
Reichsgrafen ernannt. Sohn eines Apothe-
kers (B) (BN) (Cuvier,Eloges,ll),
geb. 1755, Juni 15, Paris,*
gest. 1809, Dec. 16, Paris,
Lebens d'hislolre naturelle ei de chimie. 2 vol.
8^ Paris 1781; 4 vol. 8". Ib. 1789; 5 vol. 8«,
Ib. 1791, dann unter dem Titel: Systeme des
783
Fourcroy de Ramecourt
Fourneyron.
784
connaissances chimiques etc., 6 vol. 4" oder
H vol. .s", Ib. 1801. Collection des memoiies
de chidiie, 8*, Ib. 178i. Analyse de leau sul-
lureuse d'Engbien , Ib. 1788. Essai sur le
phlogistiqiie et los acides. Ib. 1788. La Philo-
sophie chimique, Ib. 1792, 1795 et 1806. Pro-
cede poiir extraire la soude du sei marin, 4*,
Ib. 1795. Tableaüx synoptiques de chimie,
fol., Ib. 1805. Mit Lavoisier, Guyton de Mor-
veau et Berthollet: Methode de nomenclature
chimique, 8**, Ib. 1787. — Sur une Illusion
d'optlque (Mum. Par. 1784). Sur une huile de
Vitriol fumanle de Saxe etc. ;Ib. 1785). Sür
un nouv. moyen de se procurer facilement
l'cspece de fluide clastique, connusous le noni
de mofette atmosphörique etc. (Ib. 1786). Sur
la formatioü et les proprietes du gaz hepatique
(Ib. id.). Sur la combustion de plusieurs corps
dans legazacidemuriatiqueoxigenö (Ib. 1788).
Sur les phenomenes, qui ont lieu dans la pre-
cipitatiou des dissolütions metalliques par Tam-
moniaque (Ib. id.). Sur la coloration des ma-
ti^res vegetales par l'air vital etc. (Ib. 1789).
Nouv. experiences sur les matieres animales
etc. (Ib. id.). Sur un changement singulier
opere dans un fo^ e humain par la putrefaction
(Ib. id.). Analyse chim. d'une mine de plorab
verte de Pontgibaud (Ib. id.). Sur les diff. etats
du Sulfate de mercure etc. (Ib. 1790). — Sehr
viele Aufsatze in d. Annal. und M6m. du Mus.
d'hist. naturelle und d. Ann. de chim. (deren
Mitredacteur er war) , zum grossen Theil mit
Vauquelm (s. Diesen), mit dem auch viele Ab-
handll. in d. Mem. Paris.
♦ geb. Jan. 15 {DC) {BG).
Fourcroy de Ramecourt, C h a r-
les Rene. — Ingenieur in der franz. Ar-
mee, zuletzt Marechal-de-camp und Dire-
cteur-general du Genie. Freies Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. in Paris (D) (BN) (BG),
geb. 1715, Jan. 19, Paris,
gest. n91, Jan. 12, Paris.
Mem. sur la fortification perpendiculaire, Pa-
ris 1786. Obss. sur les marees ä la cöte de
Flandre etc. (Mem. sav. etrang. T. VIII). Sur
la Sublimation du mercure dans un barometre
(Möm. Par. 1754). Sur les balancemens sen-
sibles dans la hauteur du mercure du baro-
metre (Ib. 1 768). — Schrieb für die Acaderaie :
L'art du Tuilier-Briquetier und L'art du Chau-
fournier ; versah Lalande mit vielen Beobb. für
seinen Traite du flux et reflux de la raer.
Fourier, Jean ßaptiste Joseph,
Baron. — Sohn eines Schneiders. Schon
<79 6 Prof. an d. Kriegsschule und bald
darauf an d. polylechn. Schule in Paris;
folgte dann Bonaparte nach Aegypten,
wo er Mitgl. u. Secrelär des Institut d'£-
gypte war; nach Rückkehr von dort Präfect
des Isere-Dcpartements (1802 — 15), dann
Privatmann in Paris; 18 08 baronisirt; seit
1817 Mitgl. und bald darauf beständiger
Secrelär d. Acad. d. Wiss. zu Paris (BS)
(BN) (BG) (Mem. Acad. XI V, 1 8 3 8; (Arag o,
Oetwr. biogr. l),
geb. 17 68, März 21, Auxerre,
gest. 1830, Mai IC, Paris.*
Theorie analytique de la chaleur, 1 vol. 4",
Paris 18-22 (Zum Theil schon 1807 u. 1811 d.
Pariser Acad. vorgelegt und von derselben ge-
krönt;. Analyse des equations determinees,
Ib. 1831 (publ. parNavier). — Theorie du mou-
veraent de la chaleur dans les Corps solides
(Mem. Acad. IV, 1844 et V, f826). Mem. sur
les temperatures du globe terrestre et des
espaces planetaires (Ib. VII/1827). M6m. sur
la theorieanalyt. de la chaleur (Ib. VIII, 1829).
Remarques gönerales sur l'applicat. des prin-
cipes de Tanalyse algöbrique aux 6quations
transcendantes (Ib. X, 1831). Thöorie de la
chaleur (Ann. chim. phys. III, 1816). Sur la
chaleur rayonnante (Ib. IV, 1817). Questions
sur la th6orie physique de la chaleur rayon-
nante (ib. VI, 1817). Sur la theorie analytique
des assurances (Ib. X, 1819). Sur le refroidis-
sement säculaire de la terre (Ib. XIII, 1820).
Sur quelques nouvelles experiences thermo-
electriques; mit Oersted (Ib. XXII, 1823). Re-
marques gen. sur les temperatures du globe
terrestre et des espaces plan6taires, (Ib. XXVII,
1824). Resume thöorique des prbpriötös de la
chaleur rayonnante (Ib. id.). Remarques sur
la thc^orie math. de la chaleur rayonnante (Ib.
XXVIIl, 1 825). Recherches expörimentales sur
la l'acultö conductrice des corps minces sou-
mis ä l'action de la chaleur, et description d'un
nouv. thermometre de contact. (Ib. XXXVII,
1828). Sur la statique (Journ. Ecolepolytechn.
Cah. V, An VI).
•gest. 1829, Mai 17 (Ci).
Fourneyron, Benoit. — Anfangs
Ingenieur des Mines, und als solcher zuerst
(1819) in den Gruben von Creuzot be-
schäftigt ; spUter in Paris wohnhaft (wie es
scheint, als Civil-Ingenieur), war 1847 Ba-
taillonschef der Pariser Nationaigarde und
18 48 Repräsentant des Loire-Departements
in der Assemblee Constituante (BG),
geb. 1802, Nov. 1, St.-filienne, Dep.
Loire.
Erfand oder vervollkommnete diejenige hy-
draul. Maschine, welche jetzt allgemein Tur-
bine Fourneyron heisst* und die er zuerst im
J. 1834 zu Inval, bei Gisors, in wirksamer
Weise ausführte; siehe darüber seinen Auf-
satz im Bullet, de la Soc. d'Encourag. 1834.
— Mem. sur les turbines hydrauliques et sur
Icur application en grand dans les usines et
manufactures, 8®, Liege 1 841 . Table pour faci-
liter les calculsdes formules relatives au mou-
vementdes eauxdans les tuyaux de conduite,
et principalement destinö ä abreger les calculs
et ä eviter les tdvonnementsetc, 8*, Par. 1844.
— Sur l'emploi de la vapeur d'eau pour ötein-
dre les incendies (Compt. rend. XI. 1840 et
XXXIV, 1852). Sur un nouv. Systeme de portes
pour des öcluses (Ib. XIII, 184'l et XVII, 1843).
785
Fournier
Fracastoro.
786
Experiences pour determiner la pression ex-
ercee par reau ea mouvemont conlre diffe-
rentes surfaces etc. (Ib. XVII, 4 843).
* Die Idee der Turbine, wenn man nicht schon die Da-
nüde des Manoury-Dec tot von 1S13 (siehe Die-
sen) als eine solche annehinini will, gehört nach dem
Urtheile von Charles Dupin dem l ngenieur B u r-
din (in Clermont-J''en-and , seit IS 12 Correspond. d.
Pariser Acad.), der darüber 1824 der Pariser Acad.
eine Abhandl. vorlegte: Mem. sur les turbinea hy-
drauiiques ou raachines rotatoiros ä grande vitesse.
Fourneyronist dagegen aufgetreten in d. Compt.
rend. XII, 1841.
Fournier, Georges. — Jesuit, Goad-
julor spiritualis und Prof. d. Matheraalik in
Tournay, dann Almosenier auf d. franz.
Flotte (Ni. XXXIIi; (JJ (BN) (BG),
geb. 4 595, Caen,
gest. <652, Apr. 13, La Fleche.
Commentaires geographiques, 12*, Paris 1642.
L'hydrographie, contcnant la theorie et la pra-
tique de toutes partles de la navigation etc.,
fol., Ib. 4 643. Euclidis sex priores elemento-
ruiugeometricorumlibridemonstrati, Ib. 1644.
Geographica orbis notitia per littora maris et
ripas fluviorum, Ib. 1648. Introductio ad cos-
mographiara ; Coriosopiti . . . Traitö des forti-
fications, 12", Paris 1649.
Fowler, Thomas.* — Erst Apothe-
ker in York (1760 — 74), dann Arzt an den
Krankenhausern von Hertfordshire u. Staf-
fordshire, zuletzt (seit 1791) Arzt am Ir-
renhause zu York (BD) (BGE),
geb. 1736, Jan. 22, York,
gest. 1801, Juni 22, York.
Medical reportson the effects of arsenic in the
eure ofagues etc., 8<*, Lond. 1786. A remar-
kable case of the morbid effects of lightning,
successfully treated (Med. and philos. com-
ment. by a soc. of Physicians in Edinb. Vol.
VI). A case of an obstinate quartan ague, cu-
red by electricity (Mem. medic. soc. of Lond.
Vol. III).
* Nicht zu verwechseln mit Richard Fowler, wel-
cher schrieb : Experiments and observations relative
to the influence iately discovered by Mr. G a 1 v a n i
and commonly called Animal Electricity, Lond. 1793.
Fownes, George. — Dr. Phil., Prof.
d. pract. Chemie am üniversity College in
London seit 18 45; früher an verschiede-
neu anderen Instituten Londons chemi-
sche Vorlesungen haltend; 1839 in Gies-
sen studirend (Or) ('G. 1849; (Abstr.y),
geb. 1815, Mai 14, London,
gest. 1849, Jan. 31, Bromptonb.Lond.
Chemistry as exemplifying the wisdom and
beneficence of God, Lond. 1843 (Gekrönt mit
dem von Samuel Acton in London fundirten
Preis von 100 Guineas). A manual of elemen-
lary Chemistry, 12», Ib. 1845. — On the exi-
stence of phosphoric acid in rocks of igneous
origin (Phil. Tr. 1844). An account of the ar-
tificial formation of a vegeto-alkali [f^urfurine]
(Ib. 1845). On benzohne, a new organic salt-
Po-f geii dorl I, Haudwüi ierbuch.
base obtained from oil of bitter alraonds (Ib.
id.). On the value of absolute aicohol in spirits
of different specific gravities (ib. 1847). On
the equivalent of carbon (Phil. Magaz. XV,
1S39). On the preparation of hippuric acid
(Ib. XXI, 1842). On the analysis of organic
substancescontainingnitrogen ;Ib.XXll, 1843).
Über d. Bereit, von künstl. Hefe (Lieb. Ann.
XLV, 1843). Über d. Einwirk. von Schwefel-
säure auf Ferrocyankalium (Ib. XLVIII, 1844).
Fox, Robert Ware. — Kaufmann zu
Falmouth in Cornwall. Milgl. d. Roy. Soc.
u. d. Roy. Geolog. Soc. of Cornwall (Or),
geb. 1789, Apr. 2 6, Falmouth.
On the teraperature of mincs (Tr. Roy. Geol.
Soc. of Cornwall, 11.1822; III, 1827 et V, 1843).
On the alteration of the level of water induced
by electricity (Ib. V). On Uie direclions of
electrical currents in lodes (Ib. id.). On the
electro-magnetic properlies of metalliferous
veins in the inlnes of Cornwall (Phil. Tr. 1830).
On the variable intensity o/ terrestrial mogne-
tism, and influence of the aurora borealis upon
it (Ib. 1831). On irregularities in the magnelic
needle, produced by partial warmth etc., and
on the thermo-eiectricity of rocks (Ib. 1832).
On the electrical relations of metals and mi-
nerais (Ib. 1835). — On the igneous hypothe-
sis of the geologists (Phil. Magaz. I, 1832). On
an instrument for ascertaining various pro-
perties of terrestrial magnetism (Ib. IV, 1834).
On magneticattraclion and repulsion and elec-
trical action (Ib. V, 1834). On the absence of
magnetism in cast iron in fusion (Ib. VII, 1835).
On the laws of magnetic attraction (Ib. id).
On the magnetic forces (Ib. id.). On the for-
mation of raineral veins (Ib. IX, 1836). Expe-
riments on the production of artificial crystals
(Ib.X, 1837), On the process by which mine-
ral veins have been filled (Ib. XI, 1 837). On the
temperature of some mines in Cornwall and
Devonshire (Ib. id.). On the formation of me-
tallic veins by voltaic agency (Ib. XIV, 1839).
On certain pseudomorphous crystals of quartz
(Ib. XXVIII, 1846),
Foy, Francois. — Dr. Med., Arzt u,
später Ober-Apotheker am Hospital St.-
Louis in Paris (BG),
geb. 1793, . . . Fontaine-sous-Mont-Ai-
guillon, Dep. Seine-et-Marne.
Cours de pbarmacologie, 2 vol. 8®, Paris 1830.
Manuel thöorique et pratique du Pharmacien,
8", Ib. 1838. — Medicinisches.
Fracastoro, Geronimo oder Gi-
rolamo. — Arzt zu Verona, eine Zeit
lang Prof. d. Logik zu Padua und auch zu
Pordenone in Friaul. Ward vom Papst
Paul III., der ihn zu seinem Leibmedicus
ernannt halle, auf das Concil zu Trient ge-
schickt, um die ital. Legaten zu veranlas-
sen , das Concil nach Bologna zu verlegen
(Ni. xvii;,
30
787
Franklin
FranciB.
788
geb. H83, Verona,
gest. 1553, Aug. 8, Verona.*
Homocentricorum seu de stollis, Libor iinns,
Venet. 1538 (Spricht darin von der Wirkung
combinirter Glaslinsen, weshalb ihm Einige
die Idee der Fernröhre zuschreiben , s. Libri,
bist. malh. III, 404). — Medicinisches.
* Auf seiner Villa unweit der Stadt.
Franklin, Georg. — Prof. d. Loi^ik
an d. Univ. zu Innspruck (U),
geb. nn, . . . Hissingen, Schwaben,
gest
Declaratio phaenomenorum electricorum juxla
naethodum scholasticam, Oenipont. .4 747. De
electricitate ejusque [)henomenis, Jb. 4 7<"?
Franoesohinifl della Valle, F r a n-
cesco Maria (eigentl. Giacomo). — Bar-
nabit, folgweise Lehrer d. Plniosophie und
Malheinatik am Collegio zu Bologna (n79),
an der Sapienza zu Rom, Prof. d. Malhe-
malik an d. Univ. zu Padua (1805 — 38)
und Prof. d. Philosophie am Collegio zu
Monza (Gn. R. LXXXVIi; (TpMU) (Maj. l),
geb. 1756, üdine,*
gest. 18 40, Dec. 2 4, Monza.**
Della tensione delle funi, Bassano1784. Opus-
coU matematici, 4 Vol. 8^ Ib. 4 787. Della altezza
baromelrica , Diss. geometrico-analilica, Ve-
rona 4 790 Dei metodi analitico e sintetico
(N. Sagg. Päd. I, 4 817). — Philosophisches ;
Gedichte.
* gfb, 1757, . . . (Cw.Ä.LXXXVII).
*♦ gest. Deb. 25 {Hz. B).
Ffanoesconi , Daniele. — Abbate
u. Dr. Jur,, Prof. d. Geometrie und Physik
am Collegio S. Marco zu Padua (i79 3),
später, nach längerem Aufenthalt in Rom,
Paris u. a. 0. Bibliothekar, sowie Prof. d.
Geschichte und Diplomatik an d. Univ. zu
Padua (1800), auch Mitgl. d. Acad. daselbst
(N. Saggi di Padova \J,
geb. 4 761, März 4 , Belvedere di Car-
dignano, Prov. Treviso,
gest. 1835, Nov. 27, Venedig.*
Sopra la corrispondenza degli angoli d'inci-
denza e di refraclione della luce, 1786. Sopra
la deviazione dei gravi cadenti in relazione al
moJo diurno della terra, 4 794 (Beide Arbeiten
im Auszui^e publicirt in M. Cesarotti*« Rela-
zioni accademiche, T. 11, Pisa 4 803). Sopra il
fenomeno dei rinibaiz*) <lei corpj projelti ob-
bliquamente nei tluidi, 4 803 (Publ. in Mein,
dcir Ateneo di Treviso, T. IIP. Sulla velocilä
della luce, 4 84 4. Sopra la que.stiouo dolla con-
servazione della quanlilii dei meto neu' urtu,
4 807. Sulla teoria ielle iinpre.ssioni, ossia re
sislenze dei solidi, 4808. iTodrcuno di un teo-
ria della resisleuza düi corpi molli, 1 809. Sulla
velo<Mtä degli elastri, 4 832.
•?est. Nov. 17 (Tp. III).
FranohevUle, Joseph du Fresne
de — Literat, Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in
Berlin; von Friedrich d. Grossen be-
rufen (1/; (Lf) (BN) (BG),
geb. noi, Sept. t9, Dourlens, Picardie,
gest. 4 78 4, Mai 9, Berlin.
Diss. sur le sei terrestre, marin et coctiie (Mem.
Berlin 4 760). — Literarisches.
Franchini, Pietro. — Geistlirher,
Prof. d. höhr. Mathematik am Lyceo zu Luc-
ca , früher successive in Veroli, Frosinone
u. Rom theiis Mathematik, theils Humaniora
lehrend (Tp. \J (Gn. R. LXXV; (MaJ. \J,
geb. 17 68, Apr. 24, Parligliano,b. Lucca,
gest. 4 8 37, Jan. 2 6, Lucca.
Teoria dell' analisi, 3 Vol. Roma 4 792. Sup-
plimento dazu, Ib. 4794. TraUatod'aritmetica,
Lucca4804. Memoria trigonometria, Ib. 4808.
La scienza dei caleolo, 4 vol. Livorno 4 84 6 et
4 7. Elementi di algebra. Lucca 4 849. Saggio
d'una elemenlare teorica de' poligoni rettilinei
etc., Ib. 4 824 (Auch Atti Äccad. LuccheseT. I).
Saggio sulla storia delle matematiche etc., Ib.
4 824. Supplimento dazu , Ib. 4 824. Trattato
algebrico dei massinii e mininii e dei poligoni
rettilinei, Ib 4.823. La scienza dei caleolo sub-
lime, 3 vol. Ib. 4826. La storia deU' algebra
c de' suoi principali scriltori elc. Ib. 4 827.
Supplimento dazu, Ib. 4 827 (Auch Atti dell'
Accad. Lucchese, T. III). Saggin di aicune ri-
cerche analitiche, Ib. 4 829 (Auch in T. V die-
ser Atti). Diss. sulla storia matematica dell'
antica nazione indiana, Ib. 4 830 (Auch Atti etc.
T. VI). Mera. sulla decomposizione delle fra-
zionarie e razionali funzioni d'x (Atti Lucch.
T. VI). I principj analitici pel moto ecjuabile
e pel moto vario ridotti a mi^lior forma (Ib.
id.). RicerChe analitiche dirette a correggere
e pcrfezionare la soluzione de' generali pro-
blemi costituenti la pratica dei calcolo logarit-
mico e trigonometrico (Ib. id.).- Saggi analitici
(Ib. VII, 4 831). Saggio dun n novo trattato al-
gebrico delle curve di un ordine elc. (Ib. VIII,
4 835). Sur la resolution des öquations d'un
degrö quelconque (Mem. Torino, VI. 4 801).
Mem. SU diversi articoli speltanii all' analisi
(Mem. Soc. Ital. XI, 4 804). JMem. ovo si pre-
sentano varj metodi tendcnti a perfezionare
1 analisi algebraica (Ib. XII, 4 805), Saggi di
algebra trascendente e di meccanica (Ib. XVI,
4 84 3 etXVn, 184 6).
Francis, William. — Dr. Phil.,
Theilhaber am Buch<lrucker-Geschafl von
Richard Taylor in London. Mitgl. d.
Roy. Astronotnical u. d. Chemical Soc. Slu-
dlrte in Berlin u. Giessen (OrJ,
geb. 1817, Febr. 16, London.
Untersuchung einer krystallis. Nickelspeise
(Pogrg. Ann. L, 4 840). Analyse d. OUgoklas v.
Ajatskaja u. e. albitähnl. Minerals (Ib. LH,
4 844,'. Mit Th. Scherer: Untersuch, einicer
Verbindd. d Arsens mit Kobalt (Ib. L). Chein.
789
Franck von Francken au
Fran9ois.
790
Untersuch, d. Kokkelskorner (Lieb. Ann. XLII,
4842). Analyse d. afrikan. Guano's (Ib. LH,
4 845), — Mitherausgeber d. Philosophical Ma-
gazine and Journ. of Science seit 4 854, Her-
ausgeber d. Chemical Gazelle, Mitübersetzer
i\ Scienliöc Memoirs etc.
Franekiron Franckenan, Georg.
— Dr. Med., Prof. d. Mcdicin folgweise an
den ü«iver.<;iliiten zu Heidelberg, Witten-
berg u. Kopenhagen. Konigl. diin. Leib-
arzt. Mitgl. d. Leopold. Acadennie (ANCJ,
geb. I6i4, Mai 3, Naumburg,
gest. noi, Juni 14, Kopenhagen.*
De paMngenesia sive ressuscltalione artificiali
plantarum, honiinum et aninialium suis cine-
ribus, Halae 4 74 7. — Do iri<le lunari (Miscell.
Acad. Nat. Cur. 4 684). — Medicinisches u.
Botanisches.
• geb. 1643, Mai 3, gest. 1701, Juni 10 {J).
Franck von Franckenau, Georg
Friedrich. — Sohn des Vorigen. Dr.
Med., Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Ko-
penhagen, auch Justizralh u. Consistorial-
Assessor daselbst. Mitgl. d. Leopold. Aca^J.
(ANC) (Epkem. Acad. Nat. Cur. Cent. I et II j,
geb. < 669, Aug. 28, Strassburg,
ge.st. 17 32, Mai . ., Kopenhagen.
Crystallus islandica in amelhystum mutata
(Act. Acad. Nat. Cur. Vol. I). Cheiritbes (stei-
nerne Hände) coralloides albus americanus
(Ib. id.).
Franckenberg, Ahrahamvon. —
Herr von Ludwigsdorf im Fürstenth. Oels,
Schlesien; lebte eine Zeitlang bei Hevel
in Danzig; halte wegen seiner Glaubens-
meinungen viele Streitigkeiten mit d. Geist-
lichkeit fJJ,
geb. <593, Juni 24, Ludwigsdorf,
gest. <6o2, Juni 25, Ludwigsdorf.
Verschiedene alchemistische und my.«;tlsche
Schriften, z. B. : Via veterum sapientiutn (Weg
der alten Weisen , Amsterd. 4675J. Sphacra
mystica. Trias mystica.
Franokenins, Gottfried. — Jesuit,
Lehrer der Philosophie zu Olmütz, dann
Missionar in Dänemark u. Schweden, dar-
auf Rector d. Collegiums in Brügge, end-
lich Missionar in Guinea fSBJJ,
geb. <592, Herzogenbusch,
gest. <654, Nov. 19, Guinea.
Problemata XVIIl optica de visu ejusque ob-
jecto, Olomut. 4 630.
Franoo, Jean. — Arzt zu Brüssel,
PrUbendar der Ä*j?tropole zu Cambrai (DHj,
geb. Mitte d. XVI. Jahrh., Hersei, Brab.,
gest. 1610, August 46, Cambrai.
Bphöm^ride metoorologique, ou tjrande pro-
gnostication et Journal des surprenanles re-
volulions de I univers, niais particulieremenl
des incliiialioiis favorables des astres par rap-
pnrt aux Pays-Bas, Anvers <594 (Flämisch ge-
schrieben).
Franooear, LouisJoseph. — Erst
Violinist, dann Chef d. Orchesters d. Opera
in Paris, spbter (1792) Dinjctor d. Oper
daselbst, seil 177 6 maitre (spLiler surin-
tendant) de rrmsique de la chambre du roi;
zog sich während d, Revolution ins Privat-
leben zurück fßi\J (BG) (QJ,
geb. 1738, Oct. 8, Paris,
gest. 180 4, März 10, Paris.
Diapason ^öneral de tous les instruments ä
vent avec des ohservalions sur chacun d'eux,
Paris 4 772. — Componirle einige Opern.
Francoeur , L o u i s B e n j a m i n. —
Sohn des Vorigen. F>st Privallehrer d. Ma-
thematik in Paris, dann Repetent an d. po-
lytechf). Schule (1804), Lehreram Lycee
Charlemagne (1805) u. Prof. d. höhr. Al-
gebra an d. Fr.cultät (1809). Freies Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Paris seit 18 42 fDCJ
iBN) (BG) (G.\^^(i),
geb. 1773, Aug. 16(!7), Paris,
gest. 1849, Dec. 15, Paris.
Traite de mecanique. 8®, Paris 4 800 (5""'edit.
4 825). Cours complet des m >\th(^matiques pu-
res, 2 vol. 8», Ib. 4 809 (4"»'= edit. 4 837). üra-
nographie ou traitö elöment. d'astronomie, 8*,
Ib. 1812 (.5"'« edit. ■1837). Le dessin lineaire
d'apres la m(^lhoded'enselgnement mutuel, 8*.
Ib 4849. Goniometrie ou l'art de tracer sur
le papier des angles dont la graduation est
connue etc., 8", Ib 4 820. Astronomie pratique,
8®, Ib. 4 830 (2"'*= edit. 4 840). Elömens de tech-
nologie etc., 8", Ib. 4 833 (2««6dit. 4 842). Geo-
desie ou traite de la figure de la terre, 8®, Ib.
4 835 (2'"" edit 4 840). Notice sur Plombi^res
et ses eaux thermales, 4 8^ Ib. 4 839. Mem. sur
l'areomelrie fetc, Ib 4 842 Theorie du calen-
drier etc., Ib. 4 842. Traite d'arithmelique ap-
pliquee ä la banque, au commeice et 5 l'in-
dustrie, 8®, Ib. 4 845. — Mit Robiquet, Payen
u. Pelouze : Abrege du grand dictionn. de tech-
nologie etc., 6 vol. 8", Paris 4 833 — 36.
FranQois, Jean. — Jesuit, Lehrer d.
Philosophie und Mathematik in verschie-
denen Collegien seines Ordens (SBJ) (B)
(BN) (BG),
geb. 1382, St.-CIaude, Franche
Comte,
gest. 1 668, Jan. 20, Bennos.
La science de geographie, Rennes 4 652. La
science des eaux, qui explique leur forma-
tioii, communication, mouvements et meian-
ges, 4", 11). 4 653. L'arithmeiique, ou l'art de
compter toutes sortes de nombres avec la
plume et les jetons, Ib. 4 653. Les Clements
des scienccs et des arts mathOmatiques pour
50*
791
Fran9oi3
Frankland.
792
servir d'introduction ä la cosmographie etc.,
4°, Ib. 1635. Trailö des influences Celestes,
Ib. 1 660. L'art des fontaines etc., 4^ Ib. 1 665.
Fran^ols, Samuel Jean. — Prof.
d. Mathematik u. Physik an d. Academie zu
Lausanne {Sc her er, Journ. W),
geb. 173?, . . ., gest. 18 00, Dec. . . .
Description d'une machine ä feii, pour elever
l'eau Sans piston etc. (Mem. de Lausanne, T. I).
Frank*, Johann Georg. — Super-
intendent zu Hohenstedt im Fürslenlhum
Calenberg {MJ,
geb. nOo, Febr. H, Rodalben, Baden,
gest. 1784, Jan. 20, Hohenstedt.
Praelusio cbronologiae fundamentalis etc.,
Gott. 4 774. Novum systema chronologiae fun-
damentalis, qua omnes anni ad soüs et lunae
cursum accurate describi etc. possünt, Ib. 1 778.
* Nicht Franke, wie in (Ä).
Franko, Egidius Gotthelf von.
Kurfürstlich sächsischer Ingenieur-Obersl-
lieutenant zu Dresden (MJ,
geb. . . ., gest. 1794, Juli 16, Dresden.
Abhandl. von Holz ersparenden Stnben-Öfon
u. anderen ökonomischen Feuern, 3 Bde. 8**,
Dresden 1774—85.
Franke, Traugott.. — Folgweise
Rector d, städtischen Schule zu Rosswein
in Sachsen (1831), Lehrer d. Mathematik
u. Prof. an d. technisch. Bildungs-Anstalt
in Dresden (1836), zweifer Director und
Lehrer d. reinen Mathematik an d. poly-
lechn. Schule in Hannover (1849), auch
Mitgl. d. Commis.'^ion für d. erste Prüfung
d. Bautechniker im KÖnigr. Hannover seit
1850 (OrJ,
geb. 1804, Oct. 14, Schellenberg.*
Elemente d. Zahlenlehre, Leipz. 1840, 2. Aufl.
1850. Lehrb. d. höhr. Mathematik, Hannov.
1 851 . Elemente d. ebenen Geometr., Ib. 2. Aufl.
1853. Elemente d. Stereometrie, Ib. 2. Aufl.
1853. Elemente d. ebenen u. sphär. Trigono-
metrie, Ib. 2. Aufl. 1854. Räumliche Verhält-
nisse d. Flächen d. 2. Grades mit Mittelpunct
(Grunert's Arch. XII, 1849). Die continuirl.
Function u. ihre Abgeleiteten (Ib. XV, 1850).
Die drei Grundgleichungen d. körperl, oder
sphur. Trigonometrie (Ib. XVII, 1851).
* An der Augustusburg, sächs. Erzgebirge.
Frankenberg, Franz. — Jesuit,
Lehrer d. Humaniora, Philosophie, Moral-
theologic und (1744) der Phvsik in Prag
fOrJ (M),
geb. 1709, Apr. 7, Kostau, Schlesien,
gest. 1768, Aug. 29, Prag.
Metcorologia, seu mlxtorum imperfecforum in
snblimi oratorum ratio ex praeclaris Peripa-
teticis collecta, ut plurimum ad mentem Ari-
stotelis cxplanata, 8*^, Pragae 1747.
Frankenheim, Moritz Ludwig.
— Dr. Phil., Prof. d. Physik (extr. 1827,
ord. 1850) an d. Univ. zu Breslau, früher
(1826—27) Docent an der zu Berlin (NS)^
geb. 1801, Juni 29, Braunschweig.
Diss. de theoria gasorum et vaporum, Berol.
1823. Populäre Astronomie, Braunschw. 182 7.
De crystallorum cohaesione, Vratisl. 1829. Die
Lehre von d. Cohäsion , Ib. 1835. — Über d.
Wärme d. Gase (Baumgartner u. Ettingh. Zeit-
schrift II, 1827). Einige Sätze aus d. Theorie
d. gerad. Linien (Crelle's Journ. VIII, 1832).
Über d. Cohäsion d. flüssigen Körper (Fogg.
Ann. XXXVII, 1 836). Über d. Verbindung ver-
schiedenartig. Krystalle (Ib. id.). Cbem. u.
krystallonom. Beobb. (Ib. id. u. XL, 1840).
Über Aggregatzustände(Ib. XXXIX, 1836). Über
d. Gesetze d. Hemiedrie (Ib. LVI, 1842). Über
d- Abhängigkeit einiger Gohäsionserscheinun-
gen flüssig. Körper von d. Temperatur (Ib.
LXXII, 1847). Überd. Ausdehn, einiger Flüs-
sigkeiten durch d. Wärme (Ib. id.). Über d.
Aendr. d. Höhe d. Quecksilb. in Haarröhrchen
mit d. Temperatur (Ib. LXXV, 1848). Über d.
Aendr. d. Synaphie mit d. Temperatur (Ib.
LXXVII, 1849). Volumen d. Wassers bei ver-
schiedn. Temperatt. (Ib.LXXXVI, 1852). Über
Wärme u. Kälte in d. galvan. Kette an d. Gränze
zweier Leiter (Ib. XCI, 1854). Isomerie d. sal-
petersaur. Kali u. kohlensaur. Kalk (Ib. XCII,
1 854). Krystallform einig. Salpeters, u. kohlens.
Salze (Ib. XCIII. 1854). Über d. Ausbild. d.
Krystalle (Ib. XCV, 1855). Überd. Anordnung
d. Moiecule in Krystallen (Ib. XCVII, 1856).
— Fernere Aufsätze in d. Breslauer techn. Mo-
natsschr. (z. B. : Über d. Gewicht d. Körper,
1828), in d. Ballet, u. Jahresbericht, d. schles.
Gesellsch. f. vaterländ. Cultur, usw.
Frankland, Thomas. — Baron, Mit-
glied d. Roy. Society seit 1773 (Th),
geb. 1750, Sept. 18, . . ., gest. . . .
On welding cast steel (Phil. Tr. 1795).
Frankland, Edward. — Dr. Phil.,
Prof. d. Chemie an Owen's College in Man-
chester, auch Consulting Chemist to the
Roy. North Lancashire Agriculture Society.
Schüler Liebig's (Or),
geb. 1825, Jan. 18, Churchtown bei
Lancasler.
Mit H. Kolbe: Über d. ehem. Constitution d.
Säurenreihe {CiVii)nOz und der unter d. Na-
men Nitrile bekannten Verbindd. (Lieb. Ann.
LXV, 1848). Mit Demselben: Überd. Zer-
setzungsproducte d. Cyanäthyls durch Fin-
wirk. von Kalium (Ib. id.). On a new series
of organic bodies containing metals and phos-
phorus (Quart. Journ. Chemical Soc. II. 1850,
Lieb. Ann. LXXI). On the isoiation of the or-
ganic radicais (Ib. Soc. II, 1850 et III, 1851.
Lieb. Ann. LXXI u. LXXIV). On the action ol'
solar lightupon iodide ofethyl (Ib. III, 1851).
Contribution to the knowledge of the manu-
facture of gas (Ib. V, 1853; xMem. Manchester
793
Franklin
Franz.
794
Soc. Vol. X). On a ne>v series of organic bo-
dies containing metals' (Phil. Tr. 4852). Re-
searches on organo-melallic bodies, Mein. II :
Zincethyl (Ib. 1855). Alem. III: On a new se-
ries of organic acids containing nitrcgen (Ib.
4 856). Zur Geschichte d. organ. Metallvcr-
bindd. (Lieb. Ann. LXXXXIX, 4856). Mit W.
J. Ward: On an iniproved apparatus for the
analysis of gases (Quart. Journ. Chem. Soc.
VI, 1854).
Franklin, Benjamin. — Sohn eines
Flirbers u. Lichtziehers. Erst ßuchdrucker-
lehrling bei seinem Stiefbruder James in
Boston (12 Jahre lang), dann, nach einigen
misslungenen Bemühungen, Buchdrucker
in Philadelphia, sowie Papierhändler, Her-
ausgeber eines Almanachs und politischer
Schriftsteller daselbst. Später, nach Rück-
kehr von einer Reise nach London, Gene-
ral-Postmeister aller englisch- amerikan.
Colonien , aber dieses Postens berauht als
er 17 67 als Abgeordneter von Pennsylva-
nien die Sache der Colonien in London mit
Freimüthigkeit vertheidigte. Von 1776 an
in Paris für die Unabhängigkeit seines Va-
terlandes wirkend, war er 1782 Mitunfer-
zeichner der Präliminarien des Friedens,
durch welchen dieselbe gesichert ward.
Milgl. u. später Präsident des Congresses
von Pennsylvanien. Mitgl. d. Roy. Society
seil «756 (BD) (AAB) (B) (BN) (BG),
geb. 1706, Jan. 17 (N.St.), Governors-
Islandb. Boston,
gest. 1790, Apr. 17, Philadelphia.
Experiments and observations on Electricity
made at Philadelphia and comniunicated in
several letters to Mr. Collinson in London, 1751.
Supplemental Experiments Pt. III, 1754. New
edit. oftheWhole with additions, Lond. 1769,
5'^ edit. Ib. 1774. — Exprm. on the effects of
lightning(Phil.Tr. 1751). Letter concerning the
eiectrical kite (Ib. id ). Account of electrical
experiments made in pursuance of those by
Mr. Canton etc. (Ib. id.). Observations on the
nature of electricity (Ib. 1755). On the etTects
of electricity in paralytical cases (Ib. 1757).
Remarks on Beecaria's electrical experiments
(Ib. 1760). Letter respecting some electrical
experiments (Ib. 1762). An aurora borealis
Seen at London, 1757 (Ib. 1762). Physical and
meteorological observations, conjectures and
supposilions (Ib. 1765). Observ. on the transit
of Mercury over the Sun 1769, Nov. 9 (Ib.
1771). On the stilling of wawes by means of
oil (Ib. 1774). — Letter proposing a slowly
sensible hygrometer (Tr. Americ phil. Soc.
II, 1786). Letter on tho causes and eure of
smoky chimneys (Ib. id.). Descript. of a new
stove for burning of pitcoal and consunjing all
its smoke (Ib. id.). Letter containing sundry
maritime discoveries (Ib. id.). Queries. and
conjectures relating to magnetism and the
theory of the earth (Ib. III, 1793). Conjectures
concerning the formatioji of the earth (Ib. id.).
A new and curious theory of light and heat
(Ib. id.). On the method of securing houses
from the effects of lightning (Essays and ob-
serv., Soc. Edinb. Vol. 111, 1771). Meteorolog,
imaginations and conjectures (Mem. Soc. Man-
chest. II, 1787). — Weiteres in: Memoirs of
the live and writings ofB.Fr., by his grandson
Will. Temple Franklin , 3 vol. 4®, Lond. 1817
— 18, noch vollständiger: Works etc. by Jared
Sparks, 10 vol. 8", Boston 1840, mit chronol.
Liste aller seiner Arbeiten. Seine Harmonica
datirt von 1762.
Franklin, Sir John, — Oflicier, zu-
letzt Rear-Admiral in d. englischen Marine.
Begleiter von Flinders nach Neu-Hol-
land und von Buchen nach Spitzbergen,
dann mit Richardson und Back zwei-
mal (1819 — 22 und 1825 — 27) zu Lande
die nordwestlichen Küstengegenden Ame-
rika's untersuchend , endlich Befehlshaber
der im Mai 1845 zur Aufsuchung einer
Nordwestpassage abgesandten Schiffsexpe-
dition, von der er nicht wieder zurückge-
kehrt ist (ASM. XXIVJ (ASN. XWJ (GS. XU),
geb. 178 6, . . . Spilsby, Lincolnshire,
gest. (Zeit u. Ort sein. Todes unbekanM).
Narrative of a journey to the shores of the
Polar Sea in the years 1819 — 22, 2 vol. Lond.
1824. Narrative of a second expedition on the
shores of the Polar Sea, 1825 — 27, 3 vol. Ib.
1828 (Beide Reisen reich an physikal. Beobb).
Franz, Johann Michael. — Prof.
d. Geographie an d. Univ. zu Göttingen seit
1755; vorher Theilhaber am Homann'schen
Karten-Institut zu Nürnberg (IVNJ (M),
geb. 1700, Sept. 14, Ochringen, Ho-
henlohe,
gest. 1761, Sept. 11, Göttingen.
Cosmograph. Nachrichten und Sammlungen
auf d. Jahr 1748 usw., Wien 1750. Abhandl.
von d. Grunzen d. bekannten u. unbekannten
Welt alter u. neuer Zeit usw., Gölting. 1762.
— Während seiner Thätigkeit im Homann'-
schen Institut (1730—55) gingen aus demsel-
ben die genauesten Landkarten hervor. Vor
seinem Abgänge nach Göttingen stiftete er
(1754^ die Cosmographische Gesellschaft, zu
deren Schriften sowohl er als Tob. Mayer sen.
mehre Reiträge lieferte.
Franz, Joseph. — Jesuit, dann Welt-
priester u. Prof. erst der Mathematik, dar-
auf d. Experimental-Physik an d. Univ. zu
Wien (SSJ)y
geb. 1704, Febr. 23, Linz,*
gc.-L 177 6, Apr. 12, Wien.**
Diss. de natura electri, Vindob. 1751. Obser-
vfifiones cometae mense Febr. 1743 Viennae
795
Franz
Froige.
796
factae (Phil. Tr. -1743) — Errichtete < 734 die
erste öffentl. Sternwarte in Wien und stellte
hi!:; 1750 fleissig Beobachtungen auf derselben
an, siehe: Observationes astronornicae ab eo
in specuia Viennensi ab anno 4734 ad annum
1750 factae etc.
♦ geb. 17(M, Febr. 22 (CBJ.s); 1703, . . . (A).
**ge8t. 1776, Apr. 13 (.V) (A).
Franz, Rudolph. — Dr. Phil., Ober-
lehrer am Gymn. zum grauen Kloster in
Berlin; Docenl an d. Universität (Diss),
geb. 18 27, Jan. iß, Berlin.
De lapidum duritate eamque meliendi nova
methodo, Bonnae 4850 (Pogg-. Ann. LXXX).
Untersuch, über Ihermo-elektrische Ströme
(Ib. LXXXIII, 1851 u. LXXXV, 1859) Über
d. Diathermanität einiger Gase u. gefärbt. Tlüs-
sigkeiten (Ib. XGIV, 1855). Therme-elektri-
sche Erscheinungen an gleichartigen Metallen
(Ib. XCVII, 1856). Untersuch, überd. Diather-
mansie einiger gefärbt. Flüssigkeiten (Ib. CI,
1857). Mit Gr. H. Wiedemann : Ucber d. Wärme-
leitungsfahigkeitd. Metalle fib. LXXXIX, 1853).
Franzini, Michiele. — Von der Kö-
nigin Maria I. von Portugal als Lehrer ih-
rer Söhne berufen (BG),
geh Venedig,
gest. <810, . . . Portugal.
Reorganisirte den malhemal. Unterricht in Lis-
sabon und Coimbra.
Fraula, T ii o m a s F r a n 5 o i s J o s e p h,
Comte de. — - Herr von Metz-Blanchois.
Anfänglich Advocat, aber bald sich los Pri-
vatleben zurückziehend. Mitgl. d, Acad. d.
Wiss. zu Brüssel seit 177 6 (Mem. anc.
Brux.YJ (AB. \S36),
geb. \li9, Juni 22, Brüssel,
gest. 1787, Oct. 16, Brüssel.
Moyen de mesurer le degre de vitesse du de-
gel (M6m. Bru.vell. III, 1780). Sur les cercles
observes autour du soleil 1785 Avr. 16 ä Brux.
(Ib. V, 1788). — Philologisches.
Fraunhofer, Joseph. — Dr. Phil.,
Sohn eines Glasers. Erst Lehrling beim
Hofspiegelmacher u. Glasschleifer W e i c h-
selberger in München, dann (1806) Op-
tiker im mathemat. Institut von Reichen-
bach, ützschneider und Liebherr,
darauf (< 809) Theilnehmer an dem von den
beiden Ersten zu Benedictbeuren gegründe-
ten optischen Institute, dessen Direclion er
1818 allein übernahm. Später (!823), als
dieses Institut nach München verlegt wor-
den, auch Prof., Mitgl. d. Acad. u. Conserva-
lor d. Physika! . Cabinels derselben (Sein Le-
ben von J. V. Ützschneider) (Astr. Nach-
richt. \J (N),
geb. «7 87, März 6, Straubing,
gest. 1826, Juni 7, München.
Bestimmung d. Brechungs- und d. Farben-
zerslreuungs- Vermögens Verschiedener Glas-
arten, in Bezugaufd. Vervollkommnung achro-
matischer Fernrohre (Denkschr. Münch. Acad.
Bd. V, für 1814—15, Auszug davon in Gilb.
Ann. LVl, 1S17; fianzösi.sch in Sohumaeher's
astr. Abband!. Hft. 11, 1823. — In dieser Ab-
handl. die fixen Linien d. Spectr. zuerst genau
bestimmt u. zur Mess. d. Refract. benutzt).
Neue .Modificatjon d. Lichts durch gegenseitige
Einv^irkung u. Beugung d. Strahlen, und Tie-
setze derselben >II). Bd. VIII f. 1821—«« ; Aus-
zug Gilb. Ann LXXIV, 18i3; französ. : Schu-
macher's astr, Abhandl. II, 1893). ~ Über sein
neues Mikrometer, neues Kreismikrometer,
neues Netzmikromeier, siehe Astr, Nachr. II,
1844 ; über seine grossen Refractoren in Üor-
pat u. Berlin siehe Ib. IV, 1826; VII, 1829;
VIII, 1831 u. XllI, 1836.
Frazer, John Fries. — Prof. an d.
Univ. von Peiinsylvanien (Or),
geb. 1812, Juli 8, Philadelphia.
Herausgeber des Journ. of the Franklin Insti-
tute, worin Aufstilze von ihm.
Freard da Casiel, RaoulAdrien.
- (HO).
geb. Anfangs d. XVIII. Jahrb., Bayeux,
gest. «7 66, März 16
Elömens d'EucIide reduits ä l'essentiel de ses
principes, 12*, Paris 1740.
Freiesleben, Johann Karl. — In
Freiberg unter Werner gebildet; 4 799
Bergmeister; 1800 Bergcommissionsrath u.
Director d. mansfeld. u. Ihüring. Bergbaus
in Eisleben ; 1818 Ralh beim Oberberg-
u. Oberhütten-Amt; 18.38 Berghauptmann,
Chef des gesammt. Berg- u. Hüttenwesens
im Königr. Sachsen, zu Freiberg bis 184f,
wo er in d. Ruhestand trat. Corr. d. Ber-
lin. Acad. (MAI) (N) (G. 1846;,
geb. 177 4, Juni 14, Freiberg,*
gest. 18 46, März 20, Nieder-Auerbach,
Voigtland.
Mineralog. Bemerkungen über d. schillernde
Fossil von der Baste bei Harzburg, Leipz. 1794.
Bergmännisch-raineralog. Beschreib, d. gröss-
ten Theils d. Harzes, 2 Bde. Ib. 1795.. Geo-
gnost. Arbeiten, 6 Bde. Freiberg 1807 — 18.
Uebersicht d. Literatur d. Mineralogie, Berg-
u. Hüttenkunde se;t 1800, Ih. 2. Aufl. 182i.
Magazin für die Oryktographie von Sachsen,
12 Hfte. Ib. 1828-45 (fortgesetzt von MüUer).
Die sJichs. Erzgänge usw. (Exlrahefl d. Mag.),
3Abth. Ib. 1843—45. — Classification d. Flötz-
formation (N. Sehr. d. Gesellsch. nat. Fr. III,
1801). Aufsätze im Bergmann. Journ. und in
Lempe's Magaz. f. Bergbaukunde.
* gest. Juni II (CX).
Freige, Johajin Thomas. — Reclor
d. Schule zu Altorf von 1576 bis 1582,
wo er abdankte (J),
797
Fraind
Frericha.
798
geb Freiburg, Breisgau,
gest. «583, Jan. IG, Basel.*
Quaesliones pbysicae, Basil. <585. yuaestin-
nes geoiuotricae et stereometricae in Euclidi«
etEami oroixfiojoiv, in qiiibus logica viHen».;i
mathemalicorum ilioslratur et deinonslratur
Ib, . , — Biographie von P. ÄÄmus, ('essen
Philosophie er in Paris gehöit und -uerst in
Deutschland öffentlich lehrte.
* An der Pest.
Frellld, Jobn. — Dr. Med. Zeiliaiig
Prof. d. Chemie an d. Univ. zu Oxford
(HO 4), spUler (17 H) Arzt in London und
dann Leibarzt Georgs I. Mitgl. d. Royal
Society (BD) (Ni. XXXV; (Abrj,
geb. 1676, Crolon,Northamp-
tonshire,
gest. n28, Juli 26, London.
Praelecliones chyrnicae etc , anno 4 704 in Mu-
seoAshmoleanohabitaeetc, Anist. 4 709. Prae-
iectionum chymicarunn vindiciae etc. (Phil.
Tr. ilU). — Medicinisches.
Fremery, Nicolaus Cornelis de.
— Prof. d. Medicin, Chemie, Pharmacie u.
Naturgeschichte an d. Univ. zu Utrecht seit
n9n(KL.\8ii)fNJJfScherer,Journ.\l),
geb. n70, Jan. 10, Overschie,b.Delft,
gest. 1844, Nov. 15, Utrecht.
Oratio da chemia et arte phannaceulica ad ma-
jorem perfectiooem in Belgio evehendis (An-
nal. academiae rheno-traject. iüH -22). Ovar
de krislallisatie van het keukenzout (KL. 1 826;
— Naturhistorisches.
Fr^my, Edmond. — Prof. d. Chemie
an d. ficole poiylechniqüe und am Museum
d'histoire naturelle, vorher Preparaleur an
beiden Lehrstellen. Seit 1857 Mitglied d.
Acad. d. Wiss. in Paris (OrJ (BG),
geb. 1814, Febr. 28, Versailles.
Trftit<^ de chimie generale, 6 vol. Paris 18 . .
Ahrff^e de chimie, Ih. 4S . . Chimie el6nien-
leire, Ib 18 .. — Sur un acide retire de la
saponioe Ann chini phys. LVHI , 4835). Di-
stillalion de quelques malleres vegötalcs avec
la choux {Ih. MX, 18:^5/. Action del'acide sul-
furique .sur !es hJiiles Ib LXV, 1837). Modi-
fication que la chaleur fait oprouver aux acides
tartari(pie et paialartniique (Ib LXVIII, ^838
etS<?r. III. voi. XXXI, 1851). Sur les proprio-
t6s chirn. des baumes db. LXX, 1839). Sur
le cerveau (Ib S^r. HI, voi il. 18H). Sur la
cido ferrique (Ib. X, 1 84 4) Sur Ses acides m6-
talliques (Ib. XU, 1844). Sur une nouv. serie
d'acides fonn<^s d'oxygt'^ne, des oufre. d'hydro-
gene et d'azote Ib. XV. 1845 et XVI, 1846).
Sur les hydrates Ib. XXIII, 1848). Sur la ma-
turation des fruits (Ib. XXIV. 1848). Röchor-
ches cbimiques snr l'or (Ib. XXXI, 1851) Sur
les üels apMJJonlaco cobaltiques surowgönes
(Ib. XXXIV. 1852). Hech. .^ur le cobaU (Ib.
XXXV, 1859}. Sur les sulfures deconiposables
par l'eau etc. (Ib. XXXVllI, 1853). Sur les os
(Ib XLIII, 1855). Sur la mine de platine (Ib.
XLIV, 1855). Sur les lluorures (Ih. XLVII,
1856). Mit Boutron-Charlard: Sur Ir. fernicn-
tation lactique (Ib. 11, 1841). Mit E.Becqnerel:
Rech, eiöctrochimiques sur les proprioles des
Corps electrises (ib. XXXV, 185:2;. Mit A. Va-
lenciennea : Sur la composition de.<« ocufs et
des muscles etc. (Ib. L, 18r»7), Mit Cleraandot:
Sur la production de l'aventurine (Conipt. rend.
XXII, 4846).
French, John. — Dr. Med., Feldarzt
bei der englischen Armee (BD/,
geb. 1616, . . . Broughtonb.Banbury,
Oxfordshire,
gest. 1657, Oct. od.Nov., Boulogne.
The art of distillation or a treatise of the choi-
cest spagyrical preparations, experinienls and
curlosities , performed by way of distillation
etc., 4", Lond. 1651. The Yorkshire Spaw or
a treatise of four famous medicinal wells etc ,
1t*, Ib. 4652 et 1654.
Frend, William. — Fellow des Christ
College u. des Jesus College in Cambridge,
sowie Milgl. d. Senals d. Universität da-
selbst. Zeitlang Prediger zu Madingly in
Cambridgeshire (An.H. 1841^,
geb. 1757, Nov. 22, Canlerbury,
gest. 1841, Febr. 21, London.
Principles ofalgebra, 1796 (.Mehrmals aufge-
legt).
Fr^&iole de Bessy, Bernard. —
Conseiller du Hol en sa cour des monnayes.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris (J) (LA)
(BG),
geb. 1605 etwa, . . . Paris.
gest. 1675,
Trait6 des triangles rectangles en nombres,
Paris 1676. Sur les quarres magiques (Mcni.
anc. de Paris, T. V). Table g(?n^rale des quar-
res magiques en quatrc (Ib. id ). Abrege des
coinbinaisons (Ib. id.). Methode pourtrouverla
Solution des problemes pare.xclusion (Ib. id ).
Fröret, Nicolas. — Mitgl. d. Acad.
d. Inschriften zu Paris seit 17 14, Secretär
derselben seit 17 42 (BS) (BG),
geb. 1688, Febr. 15, Paris,
gest. 17 4!), März ' 8, Paris.
Defense de la Chronologie fondee .sur les mo-
numents de l'histoire ancienne contre le Sy-
steme chronologique de Mr. Newton, 4", Paris
t75S. De lanliquite et de la ccrtitude de la
chronoiogiet chinoise (Mem. Acad. Inscripl. X).
Sur l'antiquite des premieres eruptions du V6-
suve etc. Ib. XVI). Les mesures longues des
anciens (Ib. XX IV). — Noch viel Chrunologi-
scbes, ArchMoIngisches, Historisches clc.
Frericbs, Friedrich Theodor, —
hv. JVIcd. , ffilgweise pracl. Aizl in Aurich
799
Fresenius
Fresnel.
800
(18 42), Privatdocent u. Assistent am phy-
siolog. Institut d. Univ. Göltingen (I84G),
Direct. d. Polyklinik d. Univ. zu Kiel (1850),
sowie auch Oberarzt d. schlesAvig-hoislein-
sclien Armee, endlich seit 1851 Prof. d.
Pathologie u. Therapie an d. Univ. zu Bres-
lau (CL),
geb. 1819, iMärz 2 4, Aurich.
Über d. ehem. Zusammensetz. d. mensch!.
Knochen (Lieb. Ann.XLIII, 1843). Mit F. Wöh-
1er: Über d. Verändr., weiche namentl. Or-
gan. Stoffe bei ihrem Übergang in d. Harn er-
leideD (Ib. LXV, 1848). Mit A. Städeler : Über
d. Vorkommen d. Lencin ii. Tyrosin in d,
meuschl. Leber (Mittheil. d. naturf. Gcsellsch.
in Zürich, III, 4 853-55). Mit De mse 1 ben :
Über d. Vorkomm, von Allantoin im Harn bei
gestört. Respiration (Ib. id.). Antheil am che-
misch. Handwörterb. von Liebig, Wöhler etc.
— Anatomisches u. Physiologisches.
Fresenius, Carl Remigius. — Dr.
Phil., herzogl. nassauischer Geh. Hofrath,
Gründer, Besitzer und Director des che-
mischen Laboratoriums zu Wiesbaden, Prof.
d. Chemie, Physik u. Technologie am land-
wirthschafll. Institute daselbst; früher As-
sistent am Liebig'schen Laboratorium u.
Privatdocent zu Giessen (Or),
geb. 1818, Dec. 28, Frankfurt a. M.
Anleit. z. qualitativ, ehem. Analyse, 1. Aufl.
Bonn 1841; 9. Aufl. Braunschw. 1856 (über-
setzt in's Französische, Englische, Italienische,
Spanische, Holländische, Russische, Ungari-
sche). Anleit. z. quantitativ, ehem. Analyse,
1. Aufl. Braunschw. 1846, 4. Aufl. 1857 u. 58
(übersetzt in's Französische, Englische etc.).
Lehrbuch d. Chemie für Landwirthe , Forst-
männer u. Cameralisten, Ib. 1847 (übers, in's
Englische, Holländische). Chem. Untersuch.
d. v^Mchtigst. Mineralwasser d. Herzogthums
Nassau, Wiesbaden 1 850 u. f. ; bis jetzt 6 Hfte.
(Wiesbaden, Schlanijenbad, Ems, Schwalbach,
Weilbach, Geilnau enthaltend). MitWill: Neue
Verfahrungsweisen zur Prüf. d. Potasche, d.
Soda, d. Braunsteins etc., Heidelberg 1843. —
Viele Abhandll., darunter: Untersuch, d. trau-
bensauren Salze (Lieb. Ann. XLI, 1 842). Neues
Verfahr, z. Trenn, d. Arsens vom Antimon in
Marsh'schen Metallspiegeln (Ib. XLIII, 1843).
Mit Haidien: Anwend. d. Cyankaliums in d.
chem. Analyse (Ib. id.). Allein: Über d. Stel-
lung d. Chemikers bei gerichtlich-chem. Un-
tersuch. (Ib. XXXXIX, 1844). Mitv. Babo:
Neues Verfahr, z. Ausmitll. d. Arsens bei Ver-
giftungen (Ib. id.). Mit Will: Untersuch, über
d. unorganisch, ßestandtheile d. Vegetabilien
(Ib. L, 1844). Mit Schlossberger : Über d. ver-
meint!. Verbindd. d. Wasserstoffs mit Eisen,
Wismuthusw.(lb. LI,1845). Allein: Doppel-
salze von Weinsäure und Traubensäure mit
Natron u. Kali (Ib. LIII, 18 45). Bestimm, d.
Phosphorsäure u. d. Magnesia (Ib. LV, 1846).
Löslichkeit von für die Analyse wichtigen Nie-
derschlägen (Ib. LIX, 1847). Analyse ausge-
zeichnet. Weine d. Rheingaus von 1846 (Ib.
LXIII, 1848). Einwirk. d. Salzsäure auf phos-
phors. Natron (Ib. LXXXVI, 1853). Chem.
Untersuch, d. wichtigsten Obstarten (Ib. CI,
1857). Einflussd. Temperatur usw. auf d. lod-
amylumreaction (Ib. CII, 1857). Ammoniak-
gehalt d. Atmosphäre (Erdmann's Journ. XL VT,
1849). Mit Schulze: Ermittl. d. spec. Gew. d.
Kartoffeln (Ib. LI, 1850). Allein: Untersuch.
d. Kalksteine d. Herzogth. Nassau (Ib. LIV,
1851). Borsäure im Kochbrunnen zu Wiesba-
den (Ib. LV, 1852). Untersuch, d. nassauischen
Thone (Ib. LVIl, 1852). Verhütung d. Kessel-
steins (Ib. LVIII, 1853). Schwefelwassersloff-
apparat (Ib. id.). Ferner viele Mineralwasser-
analysen und kleinere Aufsätze.
du Fresne de Francheville , s.
F ran c he vi 11 e.
Fresnel, Augustin Jean. — Sohn
eines Architecten und Schüler der poly-
(echn. Schule (1804 — 6), dann Ingenieur
des Ponts-et-Chaussees und als solcher
folgvveise in den Depp. Vendee, Drome u.
Tsle-et-Vilaine beschäftigt. Als eifriger Roya-
list während der hunderttägigen Herrschaft
Napoleons abgesetzt und zu Nyons (Dep.
Drome) unter polizeiliche Aufsicht gestellt ;
dort seine ersten optischen Versuche anstel-
lend. Später wieder eingesetzt und zuletzt
Ingenieur-en-Chef des Ponts-et-Chaussees
in Paris. Seit 182 3 Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst (DC) (BN) (BG) (Arago, Oeuvr.
biogr.lj,
geb. 17 88, Mai 10, Broglie, Dep. de
l'Eure,
gest. 18 27, Juli 14, Ville-d'Avray , b.
Paris.
Mem. sur la diffraction de la lumi^re (Mem.
de l'Acad. V, 1826 ; auch Ann. chim. phys. I,
1 81 6 et XI, 1 81 9. — Diese Arbeit wurde 1815
beim Institut niedergelegt und 1819 von dem-
selben gekrönt). Mem. sur la double refraction
(Ib. VII, 1827. auch Pogg. Ann. XXIII, 1831.
— Die wichtige Arbeit über die Fortpflanzung
des Lichts in krystallisirten Mitteln). Sur lin-
fluence de la chaleur dans les couleurs deve-
loppees par la polarisation (Ann. chim. phys.
IV, 1817). Sur l'influence du raouvement ler-
restre dans quelques phenomenes d'optique
(Ib. IX, 1818). Sur l'action que les rayons de
lumi6re polarises exeicent les uns sur les au-
tres (Ib. X, 1819). Sur des essais ayant pour
but de decomposer l'eau avec un aimant (Ib.
XV, 1820). Sur la reflexion de la lumicre (Ib.
id.). Sur les becs ä plusieurs meches appli-
ques aux lampes d'Argand (Ib. XVT, 1821).
Sur Ic calcul des teinles que la polarisation dö-
veloppe dans les lanies cristallisees (Ib. XVII,
1821). Sur la double refraction du vcrre com-
primö (Ib. XX, 1822). Explication de la re-
fraction dans le svsteme des ondes (Ib. XXI,
801
Freund
Fr^zier.
802
i822). Sur l'ascension des nungcs dans ralnio-
sphere (Ib. id.). HOpansc a mie lettre de Mr.
Poisson sur le systeiDB des ondulations (Ib.
XXlll, 1823). Sur Ic pbcnoniötic des anneaux
Colones (Ib. id.) .Sur !a double roltaction par-
ticulieie qua preseule Ic cristal de loclie dans
la direction de son axe (Ih. XXVIII, 1825. —
Au.szug einer schon 1<Sf7 dem Institut vorge-
legten Abhaudlung, welche die Entdeckung
der Circularpolarisatton enthalt). Sur la dou-
ble refraction (Ib. id.). Siir la röpulsion que
des Corps echautre.s e.\crccnt les uns sur les
aulres ä des distaiices sensibles (Ib. XXIX,
1825). Sur les lois de.s ujodificatioiTs impri-
mees ä la tuiniere polaris^e par la rötlexion
totale dans rintericur des corps transparens
(Ib. id.). Sur la loi des raodifications que la
reflexion iriiorirae k la luraiere polariseo (Ib.
XL VI, ! »31 ) . — Einen Auszug von den meisten
dieser .arbeiten , durch welche F. die neuere
Undulatioastheorie begründete, gab er im : Sy-
steme de Chimie, par Tk. Thomson, traduit par
'J. Piffaultr, Supplement, Paris 1822.
Freund , C h . . . G . . . — Maschinen-
bauer in Berlin (GG. ij,
geb
gest. 1819, Ocl. 1 1 , Gleiwitz, Ober-
schlesien.
Über seine Dampfmaschine s. Gilb. Ann. LXVII,
1821.
Frey, Ambrosius. — Benedicliner-
Capilular zu Weingarten und später Kü-
chenmeister zu Höfen, einem dem Heichs-
stift Weingarten angehörigen Priorat fM. II j,
geb. 1754, Apr. 1 3, Scbussenried,
gest
Positiones ex Logica , Metaphysica et Mathesi
pura, Altdorfii ad Vineas 1782. Conspectus
institutionum physicarum, Salzburg! 1788.
Freycinet, Claude Louis Desaul-
ses de. — Capilän (zuletzt Capitaine de
vaisseau) in der französ. Marine, in wel-
cher er seit 1793 diente. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. und d. Langenbureaus in Paris
(DC) (BN) (BG) (CR.XYJ fG.^3],
geb. 1779, Aug. 7, Montelimarl,
gest. 1842, Aug. 18, Landgut Freycinet,
b. Loriol, Dep. Drome.*
Voyage de decouvertes aux Terres Australes,
execute par ordre de S. M. l'Empereur et
Roi, sur les corvettes Le Göographe, Le Na-
turaUste et la go6lette La Gasuarina pen-
dant les annöes 1 800—1 804, partie hijst. 2 vol.
4*, Paris 1807 et 1816 , Navigation et Geogra-
phie 1 vol. 4^ Ib. 1815 et atlas de 32 cart. fol.,
Ib. 1812 (2"»e edit. 4 vol. 8^ Ib. 1824 et atlas
de68pianch. fol.). — Voyage autour du Monde,
entrepris par l'ordre du Roi, execute sur les
corvettes de S. M. LUranie et Physicienne
pendant les annös 1818—1820, 13 vol. 4" et
4 atlas de 3-50 pl. fol. , Ib. 1824—44 (Darun-
ter: Navigation et Hydrographie < vol. 4* et
Poggei»dcrff. HnnrtwSrltrimeh.
1 atlas de 22 pl. ; Observations du pendule
1 vol. 4"; MagntMisme terrestre et meteorolo-
gie 2 vol. 4*^). — Aulsätze in den Annales ma-
ritimes u. Berichte in d. Compt. rend.
* Nach andrer Ang.abe zu Saulces b. Vienne, üep. Isere.
Freyssmuth (Freyesmulh), Joseph
von. — Prof. d. Chemie an d. Ünfv. zu
Prag seil 1812; Adjiincl seil 1810; an-
fangs Pharmaceut. Milgl. d. königl. böhm.
Gesellsch. d. Wiss. (ABG. VI. 1 820; (M. UJ,
geb. 178 6, Dec. 16, Wien,
gest. 1819, März 9, Prag.
Analyse ein dichten Sphärosiderits (Scli\«^eigg.
Journ. XX, 1817). Analyse e. faserigen Me.so-
lilhs (Ib. XXV, 1819, auch ABG VI,'l820).
Freytag, Johann Goltlieb. — Pa-
stor zu Glaucha, Fürstcnth Oeis (17 48 —
62), dann zu Muhlowitz, bei Bernstadt,
Schlesien (MJ (AI,
geb. 1718, Nov. 28, Breslau,
gest. 1779, Apr. 1, Muhlowitz.
Geogr. u. astronom. Aufsätze u. Beobachft. in
d; Oekonom. Nachrichten d. schlesisch. pa-
triot. Gesellschaft.
Freytag, Ferdinand. — Erst Jurist
und beim Oberlandsgericht in Halbersfadt
angestellt, dann Dr. Phil u, Lehrer in ei-
ner Erziehungs- u. ünterrichts-Anstalt f.
Töchter m Wernigerode, wo er seitdem
privatisirt (Kss),
geb. 1800, . . . Ilsenburg.
Von d. Verkohlung d. Holzes in Meilern usw.,
Quedhnb. 1831. Lehrb. d. Chemie, Ib. 1839.
Die Atmosphäre oder das Wissenswertheste,
für d gewöhnt. Leben Unent}>ehrlichste ausd.
Physik u. Chemie, Wernigerode 1833.
Frezier, Amedee Franko! s. —
Erst Infanterie-Olficier in d. franz. Armee
(1702 — 7), dann Ingenieur und als solcher
zunächst in St.-Malo beschäftigt; darauf zu
einer wissenschaftl. u. militär. Untersuch,
d. span. Colonien nach Südamerika gesandt
(1711 — 14), ward später Ingenieur-en-
chef von St.-Domingo (1729 — 25), von
Phihppsburg u. von Landau, endl. Director
d. Fortificationen in d. Bretagne; Mitgl. d.
Marine-Academie in Paris seit deren Grün-
dung 17 52 (A) (Bj (BN),
geb. 1682, Chambcry,
gest. 1773, Oct. 16, Brest *
Traite des feux d'artifice, 12**, Paris 1706, 2""^
6dit. 8", Ib. 1747. Relation du Voyage de la
mer du Sud aux cötes du Chily et du Perou,
fait pendant les annees 1712 — 14, 1 vo'. 4®, ib.
1716, 2"»<= edit. 1732. Traite de Störeoraetrie.
ou la theorie et la pratique de la coupe des
pierres et des bois etc.. Ib. 1738, S'-'*^ 6dit.
3 vol. 4*, Ib. 1769. Elements de Störeometrie
803
Frick
Frigeliufl.
804
ä l'usage de rarchitecture etc., Ib. 1 759, 2 vol.
8<*, Ib. 1760. Lettre concernant l'histoire des
tremblernents de terre de Lima (Journ. de Vei -
dun, 4 755, Nov.).
♦ gest. Oct. 14 (£G); Oct. 26 (Q).
Frick, Johann. — Pfarrer am Mün-
ster in Ulm seit 1668, früher Pfarrer in
Jungingeu (<666) und noch früher Docent
in Tübingen fWUJ,
geb. 4 634, Oct. H, Ulm,
gest. 4 689, Sept. 4 8, Ulm.
De circulo, 4^ Ulm. 4 674. Philosophisches u.
IhcologischesBedeokenvondenCorrielenusw.,
4**, Ib= 4 684 u. 4 687. —Theologisches
Friok, Johann. — Dr. Med., pract
Arzt zu Hamburg fJJ (HSL),
geb. 4 674, Nov. 5, Hamburg,
gest
Dialribe medico-spagyrica de auro potabili so -
phorum etc., Hamb, 4 702.
Frick, Georg Friedrich Chri-
stoph.— Geheim. Bergralh, Director d.
königl. Porzellanfabrik in Bedin (Orj,
geb. 478 4, Jan. 30, Berlin,
gest. 4 8 48, JuH 4, Berlin.
Ein dem Goldpurpur ähnlicher Silbernieder
schlag (Pogg. Ann. XII, 4 828). Über d. Bereit,
d. Ghromoxyduls im Grossen (Ib. XIII, 4 828;
Anwend. d. Iridiums zu Porzellanfarben (Ib.
XXXI, 4 834). Scheid, d. Indiums im Grossen
zu technisch. Gebrauch (Ib. XL, 4 837). —
Beiträge zu d, Verhandl. d. Vereins z. Befördr.
d. Gewerbfleisses in Preussen.
Friok, Joseph. — Dr. Med., seit 1838
Lehrer d. Mathematik u. Naturwissenschaf-
ten am Gymnas. zu Freiburg im Breisgau,
auch Vorstand d. höhr. Bürgerschule da-
selbst; früher pract. Arzt daselbst (Or)
(Jäger),
geb. 1806, Juni 4 6, Stauffen.
Versuehe über d. specif. Gewicht d. Organe
d. menschl. Körpers, Freib. 4 832. Anfangs-
gründe d. Naturlehre, Ib. 4 854 . Physika!. Tech-
nik oder Anleitung z. Anstell, physikal Versu-
che, 2. Aufl. Braunschw. 4 856. Vergleichende
Versuche über das Magnetisiren d. Stahls mit
d. Spirale von Elias u. mit d. Elektromagnet
(Pogg. Ann. LXXII, 4 8 49 u. LXXXII, 4 854).
Frick, Georg Herrmann. — Dr.
Phil., ilaupt-Wardein d. kÖnigl. Münze in
Berlin. Sohn von Georg Friedrich Chri-
stoph (DissJ,
geb. 4 844, Juli 45, Bcrhn.
Diss. de compositione chemica schisti argilla-
cei, Berol. 4834 (Auszug: Pogg. Ann. XXXV,
4 835). Chem. Untersuch, d. Nadelerzes (Ib.
XXXL 4 834).
Fricke, Johann Heinrich Gott-
lob. — Prof. am phys.-n'«eJicinisch. In-
stitut zu Braunschweig, dann Prof. d, Che-
mie, später auch d. Physik am Carolinum
daselbst (M.llJ (Marx),
geb. 17G3, Dec. 4 4, Braun.schweig,
gest. 1823, Sof)t. 24, Braun seh weiJ.^
Über d. Nutzlosigkeit d. Spitzen u, Auffang-
stangen an Blitzableitern (Braunschw. .MaiJMz.
4 80 3). — Siehe L. Ph. Funke.
Fridvalszki, Johann. — Jesuit,
Lehrer der Mathematik am Collegium zu
Clausenburg, dann, nach Aufliebung des
Ordens, viele mineralogische Reisen in Sie-
benbürgen machend, später Canonicus in
Szepusch, Archidiaconus im Liptauer Co-
mitat u. Assessor der Richter-Tafel fSSJJ,
geb.v 4 7 40, Dec. 4 3, Altsohl,*
gest. 4784,
Mineralogia magni PrincipatusTranssylvaniae,
seuejusmetalla, seminietalla, sulphura, saliä,
lapides et aquae, Glaudiopoli 4 767. Diss. de
Skurapia seu Cotino planta coriaria (Rhus Co-
tinus Lin.) cum diversis experimentis in Trans-
sylvania inslitutis, Ib. 4 773. Diss. de ferro et
ferrariis Hungariae et Transsylvaniae, Ib. id.
* geb. 1730, Dec. 1-3, Presburg {CBJ.s).
Friedländer, M i c h n e 1. — Dr. Med.,
pract. Arzt erst in Berlin, dann, seil 4 800,
in Paris (N) (M.U),
geb. 4 769, Königsberg,
gest. 4824, Apr. . ., Paris.
Gab heraus tnit C. H. Pfaflf; Französische An-
nalen der Naturgeschichte, Physik, Chemie,
Physiologie usw., 4 Hfte. Hamburg 4802. —
Mittheilungen aus Paris in Gilb. Ann. XVII,
XVllI u. XX. — Medicinisches.
Fries, Jacob Friedrich. — Dr. Phil.,
folgweise Docent in Jena (4804), Prof. d.
Philosophie u. Elementar-Mathematik an d.
Univ. zu Heidelberg (4 805), Prof. d. theo-
ret. Philosophie an d. üniv. zu Jena, 4 8 16
bis 4 824, wo er, wegen Theilnahme am
Wartburgsfest, dieser Stelle entsetzt wurde
und die Professur d. Physik u. Mathematik
daselbst bekam. Hcrrnhuter fNJ ("G. 4 843
geb. 1773, Aug. 28, Barby,*
gest. 4 8 43, Aug. 4 0, Jena.'
Populäre Vorlesungen über die Sternkunde,
i843. Entwurf d. Systems d. theoret. Physik,
4813. Mathematische Naturphilosophie, Hei-
delb 4 822. Versuch e. Kritik d Principien d.
Wahrscheinlichkeitsrechnung, Braunschweig
4 842. Versuch e. neuen Darstel). d. Theorie
d. Lichts u. d. Wärme (Scherer's Journ. 1, 4 802).
— • Viel rein Philosophisches etc.
♦ geb. 1773, Aug. 29 (M. 11) : Aujj. 23 {CL) : geb. 17S3,
Aug. 2S (.V).
Frigelius, Anders. — Lector d. Ma-
thematik am Gymn. zu Calmur. Mitgl. d.
805
Frisch
Frisi.
806
Acad. d. Wiss. zu Stockholm {Vet. Acad.
geb. <746, MSrz 6, Calmar,
gest. <828, MiirzSS, Calmar.
Observaliones quaedam circa motus corporum
ex percussione. — Georaetrisk problem, att
inskrifva en cirkel uti Parabola Apolloniana
(Vet. Acad. Handl. <807). Exempel af maxiraa
och minima uti ett raathematiskt problem (Ib.
48<6). En locus geometricus (Ib. <8<8).
Frisch, Johann .(Jodocus) Leon-
hard. — Erst Substitut des evangel. Pre-
digers zu Neusohl in Ungarn, dann, nach
mehrjährigen Reisen in d. Schweiz, Italien,
Frankreich und Holland, Subrector (1708)
und endlich (172 6) Rector d. Gymn. zum
grauen Kloster in Berlin. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. daselbst (seit 1706) und Director
(1731) ihrer histor. Klasse, auch Mitgl. d.
Leopoldin. Academie (ANCJ (HL),
geb. 1666, März 9, Sulzbach, Ober-
pfalz, *
gest. 1743, Miirz 21, Berlin.
Alia ratio solvendi quatuor posteriores versus
aenigraatis Basilii Valentini cujus T. I Mise.
Berolin. p. 21 mentio facta est (Misceü. Berolin.
III, 1727). De orlgine chari<cterum, qui apud
astronomos planetas significant (Ib. IV, 17.3 4).
De origine characlerura obscuriorum quibus in
calendariis signo zodiaci indicantur (Ib. id.).
Iris circa solem observata (Ib. id.). — Zoolo-
gisches u. Lexicalisches.
♦geb. März 19 {EG).
Frisch, J o d o c u s (Joseph) Leopold.
— Sohn des Vorigen. Pfarrer folgweise zu
Cottwitz, Fürslenfh. Glogau (1742 — 47),
Schwenitz bei Grüneberg (1747 — 32), Sa-
bor (17 52 — 65) und endlich zu Griine-
berg, Schlesien (LfJ ß\),
geb. 1714, Oct. 29, Berlin,
gest. 1787, Grüneberg.
Musei Hoffmanniani (Halensis) Petrefacta et
Lapides etc., Halle 1741. Untersuch, natürli-
cher Dinge, in welcher d. Fossilien mit wahr-
haft. Namen benennet, beschrieben u. einge-
Iheilet werden usw., 1^ Stück, Berlin 17 42.
Frisch , Christian. — Erster Leh-
rer an d. Ober-Realschule in Stuttgart seit
18 45, früher (1831—33) Lehrer daran,
und noch früher Lehrer am Lyceum zu
Tübingen [OrJ,
geb. 1807, Nov. 5, Stuttgart.
Herausgeber von J.Zepleri Opera omnia, 8 Vol.
(Vol. I, Francof. et Erlang. 1858).
Frischlin, Nicodemus. — Prof. d.
Dichtkunst und Geschichte an d. Univ. zu
Tübingen (1 568), dann Rector zu Laibach in
Krain (1 582 — 84), darauf lange in Deutsch-
land herunairrend, bis er, wegen Üngebühr-
lichkeiten gegen den Herzog von Würtem-
berg, auf das Schloss Hohen-Urach in Ver-
wahrsam gebracht wurde [D. F. Strauss,
Leb. u. Schrft. von Fr,, Frankf. 1856J (Ni.
xxix;,
geb. 1547, Sept. 22, Balingen, Würt.,*
gest. 1390, Nov. 29, Hohen-Urach.**
Carmen de astronomico horologio argentora-
tensi, Argent. 1575 (s. Dasjpoditis}. De aslro-
nomiae artis cum doctrinae coelesti et naturali
philosophia convenientia etc. libr. V, Francof.
8. M. 1586 et 1601. — Opera poetica.
* geb. Sept. 21, gest. Nov. 30 {LW).
** Kam ume Leben durr.h einen Stur« aus seinem Ge-
fängnisse beim Versuche zu entfliehen.
Frlsi,* Paolo. — Barnabit, Prof. d.
Philosophie successive zu Casale, zu l^o-
vara, am Collegio Alessandro zu Mailand
(1753--56), an d. Univ. zu Pisa (1756—
64), und der Mathematik an d. Scoöla pa-
latina in Mailand (1764 — 66), dann mehre
Jahre auf Reisen in Frankreich, England,
Holland , Deutschland u. zuletzt als Welt-
priester in Mailand lebend [Atti Soc. palriol.
Milan. II J (Verri, Mem. apparienenti alla
vita del P. Frisi, Mil. 1787; (BN) (BG),
geb. 1728, Apr. 13, Mailand,**
gest. 178 4, Nov. 22, Mailand.
Disq math. in causam physicnm figurae et
magnitudinis telluris nostrae, Msdiol. 1751.
Nova electricitatis theoria etc., Ib. 1755. De
motu diurno terrae dissertatio (Gekrönt von
d. Berlin. Acad.), Pisis'1758. Dissertationes
selectae J. A. Eideri, P. Frisi et L. Resaud, quae
ad imp, Petropolitanam academiam A. 4 755
raissae sunt, cum electricitatis caussa et theo-
ria praemio praeposito quaereretur, Petrop. et
Lucae 1757. Dissertaliones variae , II Tom.
Lucae 1759 et 1761 (Darin unter Anderem:
Diss. de atmosphaera coelestium corporum
[Gekrönt 4 758 von d. Paris. Acad.] u. Diss. de
inaequalitatibus motus planetarum oranium
etc. [Erhielt 1760 das Accessit von derselb.]).
Piano dei lavori da farsi per liberare e assicu-
rare dalle acque le provincie di Bologna etc.,
Lucca 1761. Del modo di regolare i fiumi e
lorrenti principalmente delBoIognese etc., Ib.
1762 (Franzosisch, Paris 1774). Saggio sopra
larchitettura gotica, Livorno1766. De gravi-
tate imiversali libri III, Mediol. 1768. D. Me-
landri et P. Frisii alterius ad alterum de theo-
ria lunae commentarii, Parmae 1769. Cosmo-
graphia physica et mathematica, 2 Tom. Me-
diol. 4 774 et 75. Della maniera di preservare
gliedifizi dal fulmine. Ib. 4 768. Dell' archilet-
itura statica e idraulica, Ib. 4 777. Opuscoli tilo-
sofici (4 . Delle influenze meleoroloaiche della
luna; 2. Dei conduttori elettrici ; 3. Dell' azione
del!" üiio noir acqua ; 4, Del calore superficiale
51 »
807
Fritsch
Fritzsche.
808
e centrale della terra; b. Dei fiuaii sottera-
nei) , Ib. 4 781. Opera (T. I: Algebra et Geo-
metria analytica; T. il : Mechanica universa
et inechaiiicae applicalio ad aquariun llueii-
tiuin theoriasn) , Ib. ■! 782 et 1 7S3. — De re?ülu-
tion«? acquationurn tcrtii gradws (Atti Siena, IV,
Uli). De problomatibus qiiihusdam luaxin.o-
ruin et minimorr.m (Ib. id.). Probiemata quao-
dam ireometiica Jb. V, 1774). De accelera-
tionc el retaidatione rnotus pianetarum (Comm.
Bonon. V, 1767). De motu orbiuni planetaruni
(Ib. id.). De inaequalitatibus motus terrae et
liinae circa axem e.x. astronomorui i hypothe-
sibus (Ib. id.). Epistola, qua operis de gravi-
tatis legibus a se edendi foniiam rationemque
describit (Ib. id.). De aequatione quadam dif-
ferentiaii etc. (Ib. VI, -1783). De rotationc cor-
porum (Ib. id.). Mem. deil' equilibrio deile
cupole e delle volle (AtiiSoc. Patriot. iMilan. I).
De problematisquÜHisdam isoperimetris (Nov.
Comm. I'etr. VII, 1761). Berigt nopens de ver-
deeling en zaamenloop der rivieren (Verband].
Maalsch. Haarlem, XIV, 1773). De theoria sa-
teililum jovialium (Ib. XXV, 1788). — Schrieb
ausserdem Elogen auf Galilei, Cavalieri, New-
ton u. A., und hinteriiess gegen 20 Arbeiten
bandsohriftlich,
* Sein Grossvater war ein Stras-sburger Namens Fries
(V K r r i schreibt : F r i s s) und &tarb als Militär in der
Lombardei.
♦* geb. 1727, Apr. 13 {LL).
Fritsch, Johannn Heinrieb. —
Pastor und Superintendent in Qiiediinl)urg
(M. llj,
geb. \lli, i^ebr. 3, Quedlinburg,
gest. 1829, Apr. II, Quedlinburg.
Hundertjäliriger Kalender oder Zeitkunde im
19. Jahrhundert, Quedlinb. 1601. Tasciienb.
f. Freunde d. allgem. Weltkunde auf 1801, Ib.
1S01. Beobb. ül)er d. Sonnentlecke, d. Licht-
gestalt u. Uotalion d. Venus (Bode, as!r. Jahrb.
1804). über d. eigeuthünd. Bewegung d. Son-
nenflecke ,1b. 1805). über d. Verhältnisse in d.
Abständen d. Planeten (Ib. 1806). Fernere aslr.
Beobb. u. Bemerkk. IJ). 1802, 3, 6, 7, 9, 10,
11, 12, 15, IS, 21 u. 24).
Fritsch, Carl.* — Adjunct an d. k. k.
Cenlral-Anstall \\\r Meteorologie und Kiil-
niagnelisnius in Wien, früher Concepts-
Beamter d. bülnn. k. k. Cameralgefiillen-
Verwallung iu Prag. .Mitgl. d. königl. nöl]iii.
Gesellscli. zu Prag u. correspond. Mitgl. d.
Acad. zu Wien iWAj,
geb. \S\i, Aug. <6, Prag.
Bemerkk. zu d. Wolkenbeol'acIiUmgen (Ereil,
.Mai'net. u. mctor-rolog Beobacldungcn in l'rag,
jalng. 1840). i'bet' (F Färbung d. Wolken Ib.
is41). Jährliche Vertheil. d. Wolkenmcnge
(fb. id.). Vegetationsbeol)ach!ungen (Ib. 18(1
48' Reohb. ü!)er d. period. Erscheinungen
im lioiche d. Pflanzen n. In.soclci» 'Ib. 1849 u.
18.50;. (ileichzoiligkeit d. Meteornidhcn n.it
tiefen BaromcIcr>länden (Abhandl. d. Böh.m.
('.e-^eUsch. d. Wiss. Foii^t; V, Bd. II, 1841 -'.2.
Elemente zu e. Untersuch, über d. Einfluss d.
Witterung auf d. Vegetation (Ib. id.). Über d.
period. Erschein, im Pflanzenreiche (Ib. Bd. IV,
1845 — 46). Über d. period. Erschein. amWol-
kenhitnme! (Ib. id.j. Grundzüce e. Meteorolo-
gie für d. Horizont von Pra^ (Ib. Bd. VII, 1852j.
Kesullate lOjähr. in der Umgebung von Prag
angestellter Vegetationsbeot)b. iDenkschr. d.
Wien. Acad. Bd. V, 1853;. Über d. Steigen
u. Fallen d. Lufttemperatur binnen e. analog.
11 jähr. Periode, in welcher d. Sonnenflecke
sich vermindern oder vermehren (Ib. Bd. VII,
1854). — Fernere rneleorolog. Aufsätze in d.
Sitzungsberichten d. Acad., in d. Sehr. d.k. k.
patriol. -Ökonom. Gesellsch. in Böhmen, in
KreiPs astr.-meteorolg. Jahrb., im Jahrb. der
k. k. Central-Anslalt f. Meteorologie usw. —
Mitverfass. von Kreil's Magnet, u. geogr. Orts-
bestimm, im österr. Kaiserstaat, Jahrg. I — III.
* Seine Schwester Wilhelmine (gest. 1857, Oct. 12,
Wien, im 30. Leben.?jahr) war eine sehr eifrige Theil-
nehmerin an seinen meteorolog. u. phänolog. Beob-
achtungen (J. U. 1857).
Fritz, Barlhold. — Inslrumeiiten-
macheru. Mechanicus in Braunschweig fHJ,
geb. 1C97, Braunscbweig,
gest. 17 60, Juli 17, Braunscbweig.
Anweisung wie man Glaviere, Glavecins und
Orgeln nach einer mechanischen Art in allen
zwölf Tönen gleich rein stimmen könne usw.,
Leipz.. 2. Aufl. 1757.
Fritzsche, G a r IJ u li u s. — Dr. Phil.,
Staatsralh (1849), MitgL d. Acad. d. Wiss.
zu St. Petersburg seit 1853, Adjunct der-
selben seil 1838. Vorsteher d. Struve'-
schen Anstalt für künstl. Mincrahväs.ser da-
selbst seit 183 4. FrüJier Pharmaceut, und
Assistent im cbeni. Laboratorium von E.
Mit sc herlich. Mitgl. cf. Leopold in. Aca-
dcmie (Orj (Diss.J,
geb. 1808, Oct. 29 (N. SL), Neustadt b.
Stolpen, Sachsen.
Beiträge z. Kenntniss d. Pollens. Berlin 1832.
Diss. de plantarnu) polline, Ib. 1833. Über d.
Pollen (Mem. Acad. Pelersb. Sav. etr. 1837).
( her d. Verbind, d. Ghlorcaiciums mit ossig-
saur. u. oxalsaur. Kalk (Pogg. Ann. XXVIli,
1833). Über d. Pollen d. Pflanzen u. d. Polle-
nin (Ib. XXXII, 183 4). Über d. Amylunj (Ib.
id.). über d. Schwefelblumen (Bull. AcatI Pe-
tersb. II, 1837). Neue Verbind, d. schwefeis.
Talkerde mit Wasser (Ib. id.). Zwei krystall.
Verbindd. d. kiesels. .Natrons nut Wasser (Ib.
III, 1838). Über d. Uroxin etc. (Ib. IV, 1838).
Neue krystall. Verbuid. d. Harnsäure mit
Schwefelsäure Üb. id.). Über d. Purpursäure
u ihre Salze (Ib. V, 1839). Neues Zersetzungs-
productd. Indigo durch Salpetejsäure (Ib. id.).
Ueber d. Verbindd. d. Ijsenchlorids mit Was-
ser, Ghlorkahnu) u. Ghloramrnonium (li). VI,
1840) Leichte Darstoll. d. Ghromsäure usw.
l\h. id.) Über d. Bild. »1. salpetrigs Salze auf
direct. Wege Ib. id i. Über d. Verbindd. ei-
nig. Nickclsalzc mit .\mmo:Mak Ib. id.). Über
809
Frobenius
Fromherz.
810
d. Anilin, e. neu. Zersetzungsproduct d Indigo
(Ib. VII, 4 840]. Ober d. salpetrige Säure u.
ihre Verbind, mit d. Salpetersäure {Ib. id.).
Über d. Producte d. Einwirk. d. Kali auf d.
Indigblau (Ib. VIII. 1844). Besondr. Verhalt,
d. bronisaur. Kali (Ib. IX, 1842). Zwei kry-
stall. Verbindd. d. Ainrnoniiim mit Schwefel
(Ib. id.). Über d. Bromaniloid (Bull. phys.
math. Acad. Petersb. I, 1843). Darslell. von
krystall. Indigblau auf nass. Wege (Ib. id.).
Vierfach-Schwefelammonium (Ib. II, 184 4).
ijber d. Verwandtschaft d. Chloranil mit d.
Cnlorchinoyl (Ib. id.). Vorlheilhafte .Methode
d. Aufschliess. d. Osmium-Indiums [Ib. V,
4 847). Über d. Samen d. Peganum Harmala
(Ib.VI, 4 848; VII, 4849; VIII, 1850; XII, 1854).
Ueber d. Osman-Osmiumsöure; mit H. Struve
(Ib. VI, 4 848). Überd. Constitution u. Nomen-
clatur d. knallsaur. Salze (Ib VII, 4 849). Über
salpetrige Säure (Ib. IX, 4 854). Vorkommen
d. Vanadin in Permschen Hüttenproducten u.
Darstell, rein. Vanadinsäure (Ib. id.). Neue
phosphorhaltige organ. Säure (Ib. XIII, 4 855).
Doppelsalz aus Bromnatrium u. broms. Na-
tron (Ib. XV, 4 857).
Frobenius (Froben), Georg Lud-
wig. — Studirte in Tübingen u. Witten-
berg, lebte dann eine Zeitlang bei Tycho
Brahe, war darauf Hofmeister beim Gra-
fen Rantzau in VVandsbeck bei Hamburg
und zuletzt (seit 1600) Buchdrucker in
Hamburg (HSLJ (J),
geb. 1566, Aug. 25, Iphof (Würzburg),
gest. <645, Juli 21, Hamburg.*
Elegia in eclipsin lunae, quae d. i. Dec. 4 592
conspicietur, llamb. 4592 Calculus eclipseos
lunaris, 4 612. Anonymi Gyclometria etc.,
Hamb. 4 627. Clavis uiiiversi trigonometrica
etc., Ib, 4 634, Comment, in tabulas pruteni-
cas. Fundamentum ascensionum rectarum et
obliquarum.
* gest. Juli 31 {J).
Frobenius, Sigismund August.
— Dr. (vermulhlich Dr. Med.), ein Deut-
scher, der sich in London aufhielt und da-
selbst im J. 1741 starb.
In drei der Royal Society (4 730 u. 4 74.1)
übergebenen Aufsätzen , deren letzter von C.
Mortimer in d. Phil. Transact. 4 744 veröfleiit-
licht wurde, beschrieb er die Darstellungs-
weise des damals noch nicht allgemein be-
kannten Aethers (Schwefeläthers*), welcher
dadurch auf lange Zeit den Namen »Liquor
s. Aether Frobenii« erhielt. Er selbst hatte
schon in den Phil. Transact. 4 729 einen schwül-
stigen Aufsatz über diesen Aether geliefert, die
Bereitungsweise aber verschwiegen.
* Schon Valerius C'ordus lehrte deutlich 1J.<5
Aether zu bereiten ; und dunkle Andeutungen dazu
finden sich noch früher in den Schriften von K a y-
ni u n d Lull und B a s i 1 i u s V a 1 e n t i n u s.
Frobesius (Frobes) , J o h a n n N i c o-
laus. — Prof, d, Logik, Metaphysik und
(von nil an) auch d. Mathematik u. Phy-
sik an d. Univ. zu HolmslUdt (M)y
gob, 1701, Jan. 7, Goslar,*
gest. I7J',0. Sept. \ L Helmstiidt.
Diss. II, de praestanlin niathoseos in philoso-
phia naturali, Heimst. 1726. Artoficiorum al-
gcbruicorum elemenlis analyseos (inilorum
Wolfianis comprehensonim delineatio. Ib.
4 734. Encycktpnedia mathemalicae nicmoria-
lis Pt. VI, Ib. 4 743—46. Bibliographiae sele-
nographornm exegeticae ot critirae .^pec. VI,
II). 4748—53. Historica el dogniatica ad ma-
Ihesin introdiiclio, Ib. 1750. llisUtrica et dog-
matica canonici trigonomctrici dilucidatio, Ib.
1750. Hudimenla biographiae malhcmaücae
Sect. III, Ib. 4 754— oä. Polyhistor heliogra-
phicus sive solaris, Ib. 4 7 55. Nova et anliqua
iuminis atque borealis spectacula, Ib. 4 739.
Verzeichniss einer zur Mcsskunst und Natur-
lehre diensamen Geräthschaft, Ib. 4 753. Re-
census heliographorum, Ib. 4 753.
* g'jb. Jan. 11 {EG).
Fröbel, Julius. — Nachdem er von
4 825 an als Liferat in München und Wei-
mar gelebt, Prof. d. Geschichte, Geographie
u, Naturgeschichte an d. Cnntonschule und
auch an d. Univ. zu Zürich, von 1833 bis
1844, wo er diese Stellung aufgab und ein
»Literarisches Comptoir« in Zürich u. ^^'in-
terthur gründete; dadurch nach Deutsch-
land gezogen, nahm er an den demokrati-
schen Bewegungen der Jahre 1848 u. 49
starken Antheil, und kehrte erst, nach Un-
terdrückung derselben, in die Schw eiz zu-
rück, von wo er indess bald nach New-
York übersiedelte (ZNG) fCL),
geb. I80G, ... Griesheim b.Sl.idt-Ilm.*
Die physische Geographie, als systemat. Wis-
senschaft gemeinfasslich dargestellt, Zürich
4 836. Grundzüge e. Systems d. Krystallologie,
Ib. 4 843, 2. Aufl. Leipz. 4 847. Mit 0. Heer:
Millheüungen aus d. Gebiet d. theoret. Erd-
kunde, 2 Hfte. Zürich 4 834, Mikroskop. Un-
tersuch, d. Krystallisat. d. Selens (Pogg. Ann.
NLIX, 4S40). Pennin. ein chlorilart. Mineral
(Ib. L, 4 840). — Politisches usw.
* In ycliv. ;u>;burg--lludül8tadt.
Froidmont oder Froimont, siehe
F ro 1!) OM d u s.
Fromherz, Carl. — Dr. Med., Prof.
d. Chemie (cxir. I8i'3, ordin, I8?8) und
il. Mineralogie (1836j an d. Univ. zu Frei-
hnrg (Jäger) (G. 1854;,
geb. 17 97, Dec. 10, Conslanz,
gost. 1854. Jan. 27, Freibuig.
l her d. eK'ktro-chenüs<he Thonrie d. Ver-
wniidL-Jchalf, Froib 1S2:2. .\nleit. z. chemisch.
.Niialysc d. Ar/.cncinüUel d. Ptlanzouroiciis, Ib.
»n2ü. Li'hi-b d. tnedicin. Chemie, 2 ßd<'. Ib.
tt^-{-2 36. ('."O'ino.sl beschreib, d. Schou'icrgs
811
Fromm
Frullani.
812
bei Freiburg, Ib. 1837. Die Juraformation d.
Breisgaus, Carlsruhe 1838. Geognost. Be-
schreib, von Freiburg (In H. Schreiber u W.
Weick: Freihurg u. seine ümeebunc, l'roib.
1838). — Über d. Manaansäure (Schweigg.
Journ. XLI, 1824]. Über d. pefärbt. Man^jan-
salze (Ib. XLIV. 1825). l'Jwr zwei Hamsloine
aus kohlens. Kalk (Ib. XLVI, »826). Analyse
d, Aepfeisäure (Ib. XLVII, 1826). AiiOind. d.
Broms in mehren Salzsoolen (ib. XLVUl, 1826).
Über iMansansaure u. Übermangansaure (Pogg.
Ann. XXXI, 1834). Chem. l-nlersuch. d. Rain-
farrns (Geiger'» Magazin, VIII, 182 4). Bild,
von Talgsäure bei Destill, d. Wachses (Ib. XV,
1826). Stttrkmehl-Gebalt d. Tragants (Ib. id.).
Über d. Bradford- u. Oxfordthon im Breisgau
(Leonh. u. Bronn's Jahrb. 1838). MitGngert:
Chem. Untersuchung verschiedener Theile d.
menschl. Körpers (Schweigg. Journ. L, 1827).
Fromm (Frommius), Georg. — Nach-
dem er in Holmstüdl sludirt und verschie-
dene Reisen im Auslande gemacht, Prof.
d. Logik (<643), d. Eloquenz (1645) u. d.
Mathematik (<647) an d. Univ. zu Kopen-
hagen fWJ (JJ,
geb. 1605, Oct. H,Egnenb. Haders-
leben,
gest. 1651, Aug. 19, Kopenhagen.
Diss. de astronomico theatro pro Longomon-
tano contra Morinum, Havn. 1642. Responsio
ad Morini defensionem astronomiae restittitao,
Ib. 1645. Exercitatio physico-mathematica,
Ib. 1648. De principiis sphaericis. Ib. 1648.
De terrae et maris superficie, Ib. 16 49. De ter-
rae parvilatc. Ib. 1650. Arithmetica danica s.
brevis ac perspicua instilutio arithmeticae vul-
garis, astronomicae et geodaelicae, Ib. 1649
et 1660.
Fromond , Giovanni Claudio (ei-
genll. Giulio Cesare*). ^ — Camaldulenser,
Prof. erst d. Logik (1738), dann d. Physik
(1745) and. Univ. zu Pi.sa (VJ) {Tp.\lj '(B),
geb. 1703, Febr. 4, Cremona,
gest. 1765, Apr. 29, Pisa.
Due leltere sopra l'ottica del P. Castel, 1741.
Nova et generalis introductio ad philosophiam,
Venet. 1748. Della fluiditä de' corpi, Livorno
1754. Examen in praecipua mechanicae prin-
cipia, Pisis 1 758. De ratione philosophica, qua
instrumenta raechanica generatim conferunt
potentiarum actionibus corroborandis vel ener-
vandis, Ib. 1759.
* Verschieden von Francesco Fromond, Canoni-
CU8, Prof. d. Optik u. Custos d. physikal. Cabinets
d. Brcra r.u Mailand, auch Mitgl. d. Gesellsch. na-
turf. Fr. in Berlin (geb. . . ., gest. 1786, . . .) , des-
sen Schriften nicht aufzufinden waren.
Fromondns (Froidmont, Froimonl),
Libertus. — Dr. Theo!., Prof. d. Philo-
sophie u. Theologie an d. Univ. zu Löwen;
Decan d. Capilels von St. Peler daselbst
seil 1633 (Fpp) (J) (li) (BN) (BG),
geb. 1587, Sept. 3, Hacköra.d.Maas,*
gest. 1653, Oct. 27, Löwen.
Diss. de cometa Anni 1618, Antverp. 1619.
Meteorologicorum Libr. VI, 4**, Ib. 1627. Anti-
Aristarchus s. orbis terrae immobilis über uoi-
cus, in quo decretum S congregationisS. R. E.
cardinal. An. 1616 odversus Pythagorico-Co-
pernicanos editum defenditur, 4*, Ib. 1631.
Labyrinthus sive de compositione conlinui li-
ber unus, Philosophis, Mathematicis, Theolo-
gis utilis et jucundus, Ib. id. Vesta sive Anti-
Arislarchi vindex adversus Jac. Lansbergitun
(Philipp! filium) et copernicanos, Ib. 1634.
* feb. Sept. 0 (/).
Frontinus, S e x t u s J u 1 i u s. — Rö-
mischer Patricier; unter Vespasian Be-
fehlshaber eines Heeres in Britannien, un-
ter Nerva, von 97 an, Curator A'juarum
in Rom ; war überdiess dreimal Consul (B),
geb. . . ., gest. 106 vermuthlich.
De aquaeductibus urbis Roraae ; zuerst ge-
druckt zu Rom um 1 490 ; spätere Ausgaben,
Padua 1722; Wesel 1841 von Dederich (von
diesem auch deutsch, Ib. 1841). Siehe ferner:
Commentaire sur les aqueducs de Rome par
J.Rondelet, 4", Paris 1820 u. Addition au Com-
mentaire de S. J. Frontine etc. par J. Eonde-
let, 4*, Ib. 1821.
Froriep, Ludwig Friedrich von.
— Dr. Med., foigweise Docent in Jena
(180 1), Prof. (1804) u. Direct. d. Entbin-
dungshauses in Halle (1806), Prof. d. Chi-
rurgie u. Geburlshülfe in Tübingen (1808)
u. königl. Leibarzt (1811), dann Oberme-
dicinahath in Weimar (1816) u. Theilneh-
mer an Bertuch's Geschäften, nach des-
sen Tode 1822 er das »Landes-Induslrie-
Coraptoir« in Weimar allein übernahm (ET)
(N) (G. 1847;,
geb. 1779, Jan. 15, Erfurt,
gest. 1847, Juli 28, Weimar.
Gab heraus : Notizen aus d. Gebiet d. Natur- u.
Heilkunde, 50 Bde. 4", Weimar 1822— 86, und,
mit seinem Sohne Robert, Neue Notizen usw.,
40 Bde. 4", Ib. 1836 — 45.
Medicinisches.
Frost, George. — Zeitlang Lehrer d.
Mathematik in d. Familie d. Bischofs von
London ; später auf seinen Gütern in Essex
und Suffoik lebend. Mitgl. d. Roy. Astron.
Society (ASM. XXIIi;,
geb. 1798, Dec. 25, Thorpe-ie-Soken,
Essex,
gest. 1852, Dec. 23,
The viewof theearth andheavens, Lond. 1883.
Mathemalische Aufsätze.
FrnUanI, G i u 1 i a n o. — Prof. d. höhr.
Mathematik an d. Univ. zu Pisa, dann Ca-
taster-Director. Correspond. d. Acad. d.
Wiss. zu Brüssel (AB. 1836;,
813
Pryer
Fuchs.
814
geb. n95, Uvorno,
gest. <834, März 5, Florenz.
Ricerche sopra le serie e sopra Tintegrazione
delle equazioni a differenze partiaü , Fireiize
1816. Sopra la dipendenza Ira i differonziali
delle funzioni e glt itjtegrali definiti (Meni Soc.
Ital. XVIII, <820). Sopra la iutef^razione del-
la formola - — — . „, _. (Ib. XIX,
1 82< ) . Sopra sli inlegrali definiti 'Ib. XX, i 82«).
Sopra l'uso di alcune serie nclla dolexniina
zione degli integrali definiti (Ib. id.}. Sopra la
riduzionedi alcune transcendenti (Ib. id.). So
pra alcune formole integrali (Ann. delle scienze
de! Regn. Lomb. Venet. II, 1832;.
Fryer, Michael. — Bibliothekar des
Mathematikers John Hution, früher Se-
cretär u. Lehrer d. Mathematik bei d. Lile-
rary and Philosophical Society zu Bristol
(An.B.f. <84V (G. 1844;,
geb. 1774 etwa,
gest. 18 44, Febr. 2 6, London.
An introduction to the geometrical analysis of
the Anoients. A synoptical table of data for
the construction of triangles.
Fachs, Georg August. — Pracl.
Arzt in Erfurt (G. F. C. Fuchs, Uebersicht
d, ehem. Litt,),
geb. . . ; Erfurt,
gest. 1770, Mai 6,
Diss. de partibus constitutivis antimonii, Je-
nae 1743.
Fuchs, Johann Christoph. — Pa-
genhofmeister folgweise d. Königs Fried-
rich II. (1754 — C6), des Prinzen von
Preussen, nachmaligen Königs Fr i e d r i c h
Wilhelm II. (1766 — 87) und später der
Gemahlin desselben. Ehrenmitgl. d. naturf.
Gesellsch. in Berlin (Neue Sehr, dieser Ge-
sellschAV) (M) (GB. 1795;,
geb. 1726, März \, Gross-Gcrmers-
lebcn, b. Magdeburg,
gest. 179 5, Sept. 28, Berlin.
Von einem bei Potsdam gegrabenen Elephan-
tenzahn (Üeschaft. d. Gesellsch natutf. Fr. in
Berlin, III, 1778). Beitr. z. Geschichte merk-
würd. Versteinerungen (Ib IV^ 1779;. Sechs
Fortsetzungen dazu (Schrift, dies. Gesellsch. 1,
III — VII). Von einem merkvv. Wetterschiage in
Potsdam (Allerneuste Mannigfaltigkeiten, 1 782).
Zusätze dazu , die Blitzableiter betreffend (Ib.
1784 u. 85).
Fuchs, Georg Friedrich Chri-
stian. — Apotheker zu Bürgel bei Jena,
Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Jena (M. \l),
geb. 17 60, Aug. 19, Jena,*
gest. 18 13, Aug. 22, Bürgel.
Versuch e. Geschichte d. Boraxes, Jena 17S4,
Versuch e. Übersicht d. cheoiiscb. Literatur,
Altenb. 1785. Geschichte d. Zinks usw., Er-
furt 1788. Geschichte des Braunsteins, .lena
1791. Ober Richter's Methode, das Ijianiuiu-
Motall aus d. Pechblende zu erhalten, Erfui t
1793. Beitr. zu d. neuest. Priifnngen d. Bloi-
glasur, 2 St. Jena 1794 u. 95. (jber d. plios-
phorsaure Quock.^ilbcr, die Boraxsäuie usw.,
Ib. 1795. Repertorium d. chemisch. Literatur
vou 494 vor Chr. bis 1806, 2 Bde. .!cna 1806
— 12. — Chem. Aufsatze in Crell's Ann. 17««
-8S u. 1792—94, Crell's Beiträgen I, II, IV
u. V, Trommsdorffs Journ. I, 1794.
* geb. Aii^. 20 (&».
Fuchs, Anton. — Oberlehrer d. nau-
tischen Wissenschaften an d. Scliiffahrls •
schule in Riga (M. l\),
geb. 1766, März . ., Mainz,
gest. 1812, März 28, Riga.
Versuch e. theoretisch-practischen Anschau-
ungslehre, Mitau 1808. Wie ändern d. trigo-
nometr. Linien nach d. verschiedn. Owa<^lran-
ten ihre Zeichen? Riga 1811
Fuchs, Johann Nepomuk - Dr.
Med., nach vollendeten Studien in Heidel-
berg, Wien, Freibürg und Berlin, Docent
(1805) u. Prof. ord. (1807) d. Chemie u.
Mineralogie an d. Univ. zu Landshut, dar-
auf (1823) Mitgl. d. Acad. d Wiss. in Mün-
chen u. Conservator d. miiieralog. Samm-
lungen daselbst, sowie (1826) Prof. d. Mi-
neralogie an der (von Land-^^hut) dahin
verlegten Univ., auch (1833) Schulrath u.
(1835—44) Olw;r-Berg- und Salinenrath;
1852 in d. Ruhestand versetzt u zum Ge-
heimen Ralh ernannt, womit er das Prädi-
cat »von« erlangte. Solin eines Bauern
(F. V. KobelPs Lobrede auf ihn, München
1 8 5 6J (Nekrolog von C.G.Kaisc r in seinen
gesammelt. Sehr.) (WA) (G. 18 56^^
geb. 1774, Mai 15, Maltenzell,*
gest. 1856, März 5, München.
Naturgeschichte d. Mineralreichs (Bd. HI d.
Handb. d. Naturgeschichte von A, Wagner),
Kempten 1842. Über d Entstehung d. Porzel-
lanerde (Denkschr. d. Münchner Acad. VII,
1821). Über d. gegenseit. Einfluss d. Chemie
u. Mineralogie (Academ. Rede, 1824). Über d.
Theorie d. Erde (Academ. Rede, 1837). Über
d. Gehlenit (Schweigg. Journ. XV, 1815). Be-
queme Methode, reines Wasserstoffgas zu be-
reiten (Ib. id.). Über einige phosphors. Ver-
bindd. (Ib. XVIIl, 1816]. Überd. Arragonit u.
Strontianit u. ihre KrysfaÜf (Ib. XIX, 1817).
Überd. Krystallform d. Witherits. d. Salpe-
ters u. d. Weissbleierzes 'Ibid ). Überd. I.a-
sionit u. Wav^lUt (Ib. XXIV, 1818). Überd.
Lazulith (Ib. id.). Überd. Wagnerit (Ib. XXXIII,
1821). Über d. Nephelin, Cyanit u. Faserkiesel
(Ib. id.). Über d. Löslichk. d. Kochsalzes in
Wasser (Ib. XLVII, 1836). Scheid, d. Eisen-
oxyds von Eisenoxydul u. andr. Metailoxyden
Fuchs
Fulda.
816
(Ib. LXII, 1831). Chem. u. inineralog. Be-
merkk., befrelT. Rosenquarz, Psilomelan usw.
(Ib. id.). ÜberZinn.sesquiowdul u. Goitlpurpur
(Ib. LXV, -1832). Über d. Opal u. d. Zustand
d. Amorphisnjus fester Körper (Ib. LXVII,
1833). Anaivse d. Adeihcidsquelle zu Heil-
brunn (Ib. LXVIII, 1833). Bestandtheile d.
ErdöLs von Tegernsce (Ib. id.). — Über ein
neues nutzbares Product aus Kieselerde und
Kali, das Wasserglas (Kastner's Aroh. V, 1 825) .
Über d. Verhalt d. Koclisalzes z. Mörtel (Ib.
VII, 1S26}. Anaivse d. Schwefelwassers von
Schwaitihof(Ib.Vni. 1826). Verhaltend. Zinn-
chlorüi's zu einigen Metalloxyden, nebst Be-
nierkk. iiber d. Goldpurpur (Ib. XXIII, 1832,
auch Pogg. Ann. XXVIl, 1835). — Über Kalk
u. Mörtel (Erdmann's Jouin. f. techn. u. ökon.
Chemie, VI, 1829). Über d. Triphyllin, ein
T>eues Mineral (Erdmaim's Journ . f. pract. Che-
mie, lii, 1834}. Vermischte Notizen (Ib. V,
1835). Lieber d. Graphit u. verwandte Gegen-
stände (Ib. VII, 1836). Bemerkk. über d. Iso-
merismus u. Amorphismus (Ib. id.). Über e.
einfaches Verfahren, den Eisengehalt d. Ei-
senerze usw. zu bestimmen 'ib. XVII u. XVIII,
1839). Über ein phosphorsaur, Eisenmangan
(Ib. XVIII). Über d. Begrilf d. Mineralspecies
(Ib. XLV, 1848). Über d. Hydratzustand d.
kieselsaure (Ib. LVII, 1852). — Über d. Ei-
genschaften, Bestandtiieile u. chemische Ver-
bindung d. hydraulisch. Mörtel (Gekrönt 1832
von d. Maatschappij der Wetensch. te Haar-
lem, aus deren Naluurkund. Vertiandl. XX,
deutsch in Dingler'3 Journ. XLIX, 1833). Nene
Methode, das Bier auf seine wesentl. Bestand-
theile zu prüfen flb. LXII, 1836). Bemerkk.
iiber d. Frischen d. Eisens (Ib. LXV, 1838).
Analyse d. Sphens (Lieb. Ann. XLVI, 1843).
Über d. Amorphismus fester Körper (Pogg.
Ann. XXXI, 1834). Theoret. Bemerkk. über
d. Gestallzustände d. Eisens (Ib. LXXXVI,
1852). Bereitung, Eigenschaften u. Nutzan-
wend. d. Wasserglases mit Einschluss d. Ste-
reochroniie (A])handli. d. nalurwiss. -techn.
Commiss. d. Münchn. Acad. Bd. I, 1857). Be-
schreib, seiner Weingeistlampe (Buchner's Re-
pert. IX, 1820). D" seines Löthrohrs (Ib. XIV,
1823). — Gesammelte Schriften des J. N. v.
Fuchs, herausgegeben usw. von Dr. C.G.Kai-
ser, 1 vol. 4*, Münch. 1856).
* Bei Brennberg am Bayerischen Wald.
Fuchs, Wilhelm. — Dr. Cliem., folg-
weise Probirer zu Agordo in Tyrol, Ober-
Hijltenverwaller zu Schemnitz, königl, un-
garischer Mini.sterialralb u. Vorstand d. un-
i>ar. Hütten- u. Münzwesens in Peslh, end-
hch Chef d. serbischen Bergwesens. Corr.
d. Acad. d. Wiss. zu Wien (WA),
geb. 1802, Leutscliau, Comi-
tat Zips,
gest. 1853, Jan. 28, Belgrad.
Über d. Einfiuss d. Gestalt d. Terrains auf d.
Resultate barometr. u. trigonometr. Höhen-
raessungen, Wien 1843. Die Venelianer Alpen,
Ib. 1844. Beiträge z. Lehre von d. Erzlager-
stätten, Ib. 1846. Über d. Lagerungsverbält-
nisse d. Venetianer Alpen (Sitzungsber. d.
Wien. Acad. V, 1850).
Fuchs, Carl Heinrich. — Dr. Phil.
(Diss.J,
geb. 1825, März 14, Breslau.
De formufa x='+y''=az^ Vratisi. 1847.
Fuchsthaler, s. Fuxlaller.
Fürstenau, ,1 o h a n n H e r r m a n n. ^-
Dr. Jur. , Prof. d. Medicin (1720) und seit
1730 auch d. Oekonomie an d. Univ. zu
Rinteln f^JJ (AJ,
geb. 1088, Juni 1, Herford,
gest. 1756, Apr. 7, Rinteln.
Novum circa aeroscopiam tentamen. quo ex
gravitate et elasticitate aeris omnes ejus mo-
tus derivantur, Rint. 1732. Diss. de electri-
citate, Ib. 1745. De sulphure, 1745. Meteoro-
log. Beobachtungen (Breslauer Samml. Suppl.
IIIj. — Sehr viel Medicinisches.
Fürstenau, Johann Friedrich. —
Sohn des Vorigen. Dr. Med., Prof. d. Ana-
tomie u. Chirurgie an d. Univ. Rinteln seit
1747 (M) {AJ,
geb. 172 4, Oct. 31, Rinteln,
ge.st. 1751, März 22, Rinteln.
De alumine, Rinteln 17 48. De antimoniocrudo,
Ib. id. Dcsiderata physico-chemica,
Fueter, Samuel Emanuel. — Kauf-
mann in Bern fOrJ,
geb. 1775, Bern,
ge.'^t. 1851, März 3, Bern.
Stellte fast ein hcdbes Jahrhundert hindurch
raeteorolog Beobb. an, deren Hauptresultate
sich finden in d. Bibl. univers. (vol. XXXIV},
Denkschr. d. Schweiz, naturf. Gesellsch. (Bd.
II), Mitfheil. d. naturf. Gesellsch. zu Bern und
d. Berlin. W'ochenschrift f. d. gesammte Heil-
kunde.
Fueter, Carl. — Apotheker in Bern
fOrJ,
geb. 1792, Aug. 6, Bern,
gest. 1852, Sept. 24, Evian.
V3rsuch einer Darstellung des neuen Bestan-
des d. Naturwissenschaften im Canton Bern
bis zu Ende d. J. 1827, Bern 1828. Gesprach
zwischen Nissen und Stockhorn , Ib. 1839.
Pharmacopoeae Bernensis tentamen, Ib. 1851 .
Fulda, F r i e d r i c h K a r 1. — Dr. Pliil.
Nach vollendeten Studien in Göllingen
(1794 — 97) Prof. d. Kameralwlssenschaf-
len an d. Univ. zu Tübingen (1798), dann
seit 1817 erster Lehrer der staatswirth-
schaftl. Facultat daselbst fOr) (ET),
geb. 1774, Dec. 27, Mühlhausen a. d.
Enz, Würtemb.,*
gest. 18 47, Jan. 15, Tübingen.
817
Fuligatti
Funk,
818
Versuch einer statischen Theone d Dacl)er u.
Haiiiiewerke . Gott. 1796. ("her FonerkuLreln
(Gmolin's Gölting. .lourn. f. Naturwiss. 1798,.
LberHube's Erklärimi: d. Ehbe ii. FUith (Gren's
N. Journ. IV, 1797). \ iel Kanieralistisches
u Oekonontiisches.
*geb. n?."), Dcc. 27 (.V.ll).
Faligatti, Giulio. — Mecliar.icas
(BG).
geb. < 5i9 etwa, . . . Ceseiia, Homagna,
gest. 1633, Oct. 2,
Üegli horiuli a sole. 4*, Ferrara 1616.
Füller, Thomas. — Dr. Med., pracl.
Arzt zu Sevenoak in Kenl (BD),
geb. 165 4, Juni ii, . . .
gest. 17 3/*, Sept. 17, . . .
Pharmacopoea extetnporanea, 8^, Lond. 1702
et 1714. Pharmacopoea Bateana, 12", Ib. 1718.
Pharmacopoea domestica, Ib. 1723.
Fulton, Robert. — Anfangs Gold-
schaiied in Philadelphia, dann Maler in
London und in Paris, wo er sich zum Me-
chanicus ausbildete und als solcher 1806
nach Amerika zurückkehrte (AAB),
geb. 17 65, . . . . . . LittleBritain,Lan-
caster-County, Pennsylv.,*
gest. 1 8 1 5, Febr. 2 4, New-York. ^*-
Wird mit Recht als eigentlicher Erfinder der
üanipfschiffohrt betrachtet, da er sie zur pract.
Brauchbarkeit vervollkommnete. Das erste
kleine Dampfboot erbaute er im J. 1803 auf
der Seine, das erstere grössere Schiff dieser
Art, von 130 Fuss Länge, welches den Hud-
sontluss befuhr und 5 engl. Meilen in der Stunde
zurücklegte, im .1. 1807. Ausserdem erfand er
ein submarines Fahrzeug und eine neue Art
Brander, Torpedo genannt.
* geb. 1707, ... (5).
** Mit Hinterlassung einer Schuldenlast von über 100000
Dollars.
Funok (Funk), Johann Caspar. —
Diaconus (HH) und dann Pastor (1714)
am Münster in Ulm, auch (1715) Prof. d.
Mathematik am Gymn. daselbst (J) (WU),
geb. 1680, Febr. 2, Ulm,
gest. 1729, Febr. 13, Ulm.
De coloribus coeli in genere, Lips. 1705. De
coloribus coeli in specie, ülm. 1715. De quo-
dam phaenomeno antliae pneumaticae, Ib.
1721. De horologiis, Ib. 1725. De tempore ho-
rologiorum solarium et automatorum disc^e-
pante ejusque aequatore etc.. Ib. 1726,
Funck, Alexander. — Freiherr,
Extra-Notar im königl. Bergcollegium zu
Stockhoim, zuletzt Bergrath. Mitgl. d. kö-
nigh Acad. d. Wiss. daselbst (S) (SR),
geb -
gest. 1797, Nov. 8, Stockholm.
Pogp e II do r ff , Huiidwörlerbuct».
Observation om dagsljusct uti Salberirs Silfver-
crufva (Vet. Acad. Handl. 1741). Anmärkning
öt'ver zink-malm (Ib. 174 4). Ron angjtonde
harts och dess tillredning, samt om kimröks
tillverkning (ib. 1754). Afhandl. oin potaskans
calcinering (Ib. 1759).
Funcke (Funck , Funke) , Christi a n.
— Erst Conrector in Freiberg (I 6ö7]. dann
Rector d. Stadt- u. Landschule in Alten-
bnrg (1660), endlich (1666) Rector des
Gymnasiums zu Görlitz (Ott) (J),
geb. 1626, Sept. 24, Diflmannsdorf,b.
Freiberg,
gest. 1693, Juli 19, Görlitz.
Diss. de pluvia, Lips. 1647. Isagoge geogra-
phica. Ib. id. De Nilo, Ib. 1648. De geogra-
phiae natura, Ib. 1649. Cometoscopia, Gorli-
ciae 1683.
Funk, Georg. — Erst Erzpriesler zu
Insterburg, dann (1695) Diaconus an der
Kathedrale in Königsberg (J),
geb. 1663, Dec. 25. Königsberg,
gesl. i 7 04, März 8, Königsberg.
De aestu marino ejusque causa. De Galaxia
seu circulo lacteo.
Funk,^ Christ lieb Benedict. —
Prof. d. Physik an d. Univ. zu Leipzig seit
1773, vorher (1763—73) Cantor u. Col-
lege an d. Nicolaischule daselbst (MJ (WS),
geb. 1736, Juli 5, Hartenstein, Graf-
schaft Schönburg,
gest. 178 6, Apr. 10, Leipzig.
Methodus, exdatalinea trigonometrica, angu-
lum definiente, inveniendi reliqnas, Lips. 1770.
Anweis. z. Kenntniss d. Gestirne vermittelst
zweier Sternkegel nach Doppelmajo-, Ib. 1771.
Anfangs.gründe d. mathemat. Geographie, Ib.
1771. De ascensu fluidorum in tubis capilla-
ribus, Ib. 1773. Anweis. z. Kenntn. d. Ge-
stirne auf zwei Planiglobicn u. zwei Sternke-
geln nach Bayer u. Vaugondy, Ib. 1777. Diss. II
de sono et tono, Ib. 1779 et 82. Natürliche
Magie usw., Ib. 1783. — Gab heraus mit Leske
u. Hindenburg: Leipziger Magazin f. Natur-
kunde, 2 Bde. Leipz. 1781-82 ; darin von ihm
selbst : Über d. Lehre vom Schall u. Ton (Bd. I) .
* Funck in (J/) wohl luirichtig.
Funk, Franz Ernst Theodor. —
Geheimer Ober-BBurath u. Mitgl. d. Ober-
Baudeputation in Berlin, vorher Landbau-
meister des Fürstenthums Minden 'M.llJ,
geb. 1768, Sept. 21, Neuen-Rhese,
Mecklb.-Slrelilz,
gest. 18 20, Jan. 13, Berlin.
Beitrage zur allgem. Wasserbaukunst, 2 Bde.
Berlin 1808— 9. Versuch einer auf Erfahrunir
Vi. Theorie gegründeten Darstellung d. wich-
tigst. Lehren d. Hydrotechnik, Ib. 1820.
5«
819
Funke
Pasinieri. •
820
Funke, Carl Philipp. — Inspector
des Schullehrer-Seminars zu Dessau, vor-
her Lehrer am PhilaiUhropin daselbst (M. UJ,
geb. no2, Juli 13, Gortsche bei Bran-
denburg,
gest. 4 807, Juni 9, AUona.*
Handbuch d. Naturgeschichte u. Technolo.üie,
3 Bde. 8«, ßraunschw.-ITOO-Qä ;ö. Aud. iSiS).
Handbuch d. Pbysik, 1 13d. 8", Ib. 1 797 (2. Aud.
von J.H. G.Fricke, 2Bde. Ib. 4 804-6). liand-
wörterb, d. Naturlehre, 2 Bde, Leipz. 1805.
Noch mehre ähnliche Schulbücher u. Jugeud-
schriften.
* Auf einer Beise dahin.
Funke, Otto. — Dr. Phil., seil 4 8 52
Docent und seit 1854 Prof. extr. d. Medi-
cin an d. Univ. zu Leipzig, seit 1856 be-
sonders mitd. Lehrstuhl d. physiolog. Che-
mie betraut (OrJ,
geb. 1828, Oct. 27, Chemnitz.
Diss. de sanguine venae lienalis (Entdeck, d.
Blutkrystalle), Lips. 4 851. Abhandl. über d.
Blutkryslallisat. (Henle u. Pfeufer, Zeitschr. I
u. II). Alias d. physiolog. Chemie, zugleich
als Suppl. zu C. Cr. Lehmana's Lehrb. d. phy-
siolog. Chemie, 2. Aufl. Leipz. 4 858. Lehrb.
d. Physiologie, Ib. 4 835—57, 2. Aufl. 4 858.
Beltr. z. Lehre von d. Verdauung (Zeitschr. f.
wiss. Zool. VI u. VII). Beitr. z. Kenntn. d.
Schweisssecretion (Moleschott's Untersuch, z.
Naturl. d. Mensch, u. Thiere, Bd. IV).
Fartenbaoh (Furltenbach), Joseph.
— Stadlbaumeister (1631) und Rathsherr
(1636) in Ulm, vorher lange in Italien le-
bend fJJ (WUJ,
gßb. 4 594, Dec. 30, Leutkirch, Schwa-
ben,
gest. 4 667, Jan. 4 7, Ulm.
Neues Itinerariumltaliae, 4**, Ulm 4 626. Halo-
nitro-Pyrobosia oder Beschreib, von d. Büch-
senmeisterey, fol. Ib. 4 627. Architectura ci-
vilis, fol. Ib. 4 628. Architect. navaiis, fol. Ib.
4 629. Architect. marlialis, fol. Ib. 1630. Ar-
chitect. universalis, fol. Ib. 4 635. Architect.
recreationis, fol. Augsp. 4 640. Architect. pri-
vata, fol. Ib. 4644. Mechanische Reissladen
usw., Ib. 4644 (S. Kastner, Gesch. d. Math.
III, 366. 44 9). Ferlae arcbitectonicae, 4**, Ib.
4 662. Mannhafter Kunstspiegel, fol. Ib. 4663.
Fartenbaoh, Joseph. — Sohn des
Vorigen. Maler und Kupferstecher in Ulm
fWUJ,
geb. 4 632, Nov. 7, Ulm,
gest. 4 655, März 8, Ulm.
Die »Feriaearchitectonicae« sollen von ihm ge-
schrieben und nur vom Vater herausgegeben
sein. -■ In (WU) wird ihm, oflönbar irrlhüm-
lich, auch die »Mechanische Reisslade« zuge-
schrieben.
Fasinlerl, Ambrogio. — Dr. Med.,
Pbysicus in Vicenza. Mitgl. d. Lombard. -
Venelian. Instituts und d. Societä Ilaliana
(AAVAyj fOrJ,
geb. 4 773, Juli 9, Vicenza,
gest. 4 853, Jan. 14, Vicenza.
Trisezione geometrica di qualunqjue arco di
cerchio, Vicenza 1822. Sopra il trasporto di
malerla ponderabile nelle scariche, Pavia 4 825
et 1842. Contro alterazioni fatti dei principii
dimeccanicamolecolare, trattidaH'esperienza,
Padova 1843. Aggiunte alla difesa seconda e
terza dei prinzipij di meccanica molecolare,
Ib. 4 843. — Sopra aicuni fenomeni meteoro-
logici che hanno rapporto collo sviluppo di
elettricltä etc. (Mem. Soc. Ital. XXII, 4 839J.
Sui colori che acquistano le superficie dei me-
talli riscaldati (Giorn. di fisica etc. Dec. II,
Vol. II, 4 819). Sui colori delle lamine sottill e
sui loro rapporti coi colori prisraatici (Ib. id.).
Sugli etfetti analoghi del gas ossigeno e dei
cloro nel coloramento delle lamine sottili (Ib.
III, 1820 et IV, 4 821). Sui fenomeni .flsico-
chimici delle lamine sottili (Ib. IV). Nuovi fe-
nomeni magnetici (Ib. V, 1822). Della forza di
ripulsiorie che si sviluppa fra le parli dei corpi
ridotti a minime dimensioni (Ib. VI, 1823).
Delle differenze fra il calorico ordinario latente
e specißco, e quello delle spontanee espansioni
(Ib. id.). Sulle cause dell' attivitä di certe so-
stanze metalliche in determinare le combina-
zioni gazose (Ib. VII, 1824; VIII, 1825 et IX,
1 826). Singulare effetti prodotti da una scarica
di elettricitä atmosferica (Ib. VIII). Sopra il
trasporto di maleria ponderabile nelle folgori
(Ib. X, 1827). — Gab heraus: Annali delle
scienze del Regno Lombardo-Veneto, 4", X Vol.
1 831 — 4 0, worin viele Aufsätze von ihm, z. B. :
Sopra le cause della rugiada (1, 1 831 et II, 1 832).
Sopra il calore che si diffonde in una barra di
metailo quando una estremitä riscaldata viene
immersa nell' acqua (II, 1832). Sopra il pro-
blema di determinare le pressioni di un grave
sopra piü di tre punti di appoggio (Ib. id.).
Sopra la composizione della luce di quattro
colori (Ib. id.). Di aicuni principii di mecca-
nica molecolare tratti daü' esperienza (III,
1833). Sopra pretese osservazioni dirraggia-
mento notturno (Ib. id. et VI, 1836). Della
tramutazione dei colori di rifiessione delle la-
mine sottili nei loro complementarii di tras-
missione etc. (IV, 1834). Sulla le.nta combu-
stione del fosforo e sulla ignizione del platino
(Ib. id ). Sopra la causa delle combinazioni di
sostanze gazose per mezzo delle superficie di
aicuni metalli etc. (Ib. V, 1835). Influenza re-
ciproca di piu calamite riguardo alla intensitä
dei loro magnetismi (Ib. id.). Sui magnetismo
temporario delle barre di ferro per inftuenza
del magnetismo terrestre etc. (Ib. id.). Sopra
la causa della rugiada (Ib. id.). Risposta a let-
lera del Prof. Zamboai contra la teoria elettro-
chimica delle pile voltiane (VI, 1836). Feno-
meni di espansione nell' interne del ghiaccio
per lo sviluppo d'aria elc. (Ib. id.). La pila di
Zamboai d'accordo colla teoria elettro-chimica
821
Fase.
822
(Ib. id. et VII, 4837). Della diffusione dei sali
e di altri corpi nell' alto della evaporazione del
liquido etc. (Ib. VI). Della repulsione fra corpi
riscaldati (VII. 1837). Sulla neve (VIII, 4 838).
Sulla dispersione delle diie elettricitä (Ib. id.).
Sopra la costituzione della scintilla elettrica
(Ib. id.). Delle correnti elettriche secondarie
etc. (IX, 4 839 et X, 4 840). Circa i principj ge-
nerali del magnetismo transversale (IX et X).
Fas8, Nicolaus von. — Von L. Eu-
ler 1773 als Hülfsarbeiler nach St. Peters-
burg berufen, wurde er daselbst 17 75 Ad-
junct u. 478 4 ord. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.,
auch 1800, nach dem Tode seines Schwie-
gervaters J. A. Euler, beständiger Secre-
tär derselben, nachdem er schon 4 797 Prof.
d. Mathematik beim Marinecorps geworden ;
4 806 zum vvirkl. Staatsrath ernannt, er-
langte er zugleich das Prädicat : v o n (AR. IT )
(M.UJ (NJ,
geb. 4 755, Jan. 30, Basel,
gest. 4 826, Jan. 4 (N.St.), St. Peters-
burg. •
Instruction dötaillöe pour porter les lunettes
de toutes les difförentes Qspeces au plus haut
dögrö de perfection dont elles sont susceptibles,
tire de la Iheorie dioptrique de Mr. Euler, le
Pere, elc, St. Petersb. 4 774 (Deutsch v. G. S.
Klttgel, Leipz. 4 778). Eloge de L. Euler, Ib.
4 783. — Meditationes circa resolutlonem fra-
ctionis ; rr, ^ — j" fracliones sim-
(x-a)(x~b)(x-c). ..
plices etc. (Act. Acad. Fetrop. 4 777). Ge-
mina methodus investigandi valorem producti
etc. (Ib. 4 778).
/'x''~*dx /^x"-Mx
f (1_XU)b-y-^'(4_Xn)/
Varia problemata circa statum aequilibrii tra-
bium compactilium oneratarum etc. (Ib. id.).
Sur les airaans artificiels, principalement sur
la meilleure maniere de les faire (Ib. id.). Sur
les principales methodes de corriger les di-
stances apparentes de la lune ä une etoile, re-
lativement aux efiets de la refraction etc. (Ib.
4 779). Recherch. sur un probleme du calcul
des probabilites , propose par Bemoulli (Ib.
4 779 et 4 780). Solutio probiematis geometrici
Pappi Alexandrini fib. 4 780). Integration d'une
espece remarquable d'cquations difTerenlielles
dans l'analyse des fonctions ä deux variables
elc. (Ib. id.). Nouv. recherch. sur les inegali-
tes dans le mouvement de la terre, caus^es
par l'action de Venus (Ib. id.). Sur les satelli-
tes des eloiles (Ib. id.). De motu cometarum ex
tribus observationibus delernainando (Ib. 4 780
et 82). Tentamen demonstrationis quod omnis
quantitas imaginaria ad formam A+By--4
reduci possit (Ib. 4 784). Exercitatio analylico-
geoinetr. circa lineam curvam singulari pro-
prietate praeditam (Ib. 4 780). De variis spe-
ciebus linearum curvarum singulari proprie-
tate praedilarura (Ib. 4 7S4 ). Solutio probiematis
analytici, non parum curiosi (Ib. 4 782). De
superficiei terrestris projectione stereogra-
phica (Ib. id.). Serierum quarundam singula-
rium summatio (Ib. id.). Determinatio mo-
tuum penduli coropositi bifili etc. (Nov. Act.
Petrop. I, 4 787). Problematum quorundam
sphaericorum solutio (Ib. II, 4 788). De pro-
prietatibus quibusdam ellipseos in superflcie
sphaerica descriptae (Ib. IIl, 4 788). Sur une
nouv. m6thode de trouver l'anoraalie excen-
trique par l'anomalie moyenne (Ib. id.). So-
lutio probiematis ex methodo langcntinm in-
versa (Ib. IV, 4 789). Du mouvement dun dis-
que circulaire, qu'un poids fait monter sur un
plan inclinö (Ib. V, 4789). Sur un problöme
de mecanique (Ib. VI, 4 790). Trouver un cer-
cle qui touclie trois cercles donn6s de gran-
deur et de position (Ib. id.). Sur le probleme
de la courbe d'öquilibration du Marquis de
l'Höpital (Ib. id.). Enodatio difficultalis ab Eu-
lero in Diss. de integrat. memorabilibus ex
caiculo imaginariorum oriundis geometris pro-
positae (Ib. VII, 4 793). De novis quibusdam
causticae parabolae proprietalibus (Ib. VIII,
4 794). De motu singulari progressive et rota-
torio corporis cylindrici. filo flexili, ex cujus
altero termino suspenditur, circumdati (Ib.
id.). Obs. circa series quibus sinus et cosinus
angulorum multiplorum exprimi solent (Ib. IX,
4795 et XI, 4 798). . Solutio quaestionis, quot
modis polygonum n laterum in polygona m
laterum per diagonales resoivi queat (Ib. IX).
De la descente d'un corps sur un plan inclinö
etc. (Ib. IX et X, 4797). De minimis quibus-
dam geometricis ope principii statici inventis
(Ib. XI, 4 798). Dilucidationes super proble-
raate geometrico de ellipsi minima per data
quatuor puncta ducenda (Ib. id.). Summatio
plurium serierum etc. (Ib. XII, 4 804). Sur
quelques cas d'equilibre dans les fils parfai-
lement flexibles (Ib. id.). De motu baculi su-
per piano inclinato, cui insistit, descendentis
(Ib. XIII, 4 802). Examen th^oret. des revöte-
mens ä dos incline et des revßtemens ä assises
inclinäes (Ib. id.). De polygonis symmetrice
irregularibus circulo simul inscriptis et cir-
cumscriptis (Ib. id.). De innumeris curvis al-
gebraicis, quarum longituditiem per arcus hy-
perbolicos metiri licet (Ib. XIV, 4 805). Sur la
sphere et le cylindre perces cylindriquement,
et sur une infinit6 de mahieres de percer la
sphere de fagon que le residu de sa surface et
de sa solidite soit g6oju6triquement assignable
(Ib. id.). Examen de l'ouvrage de J. N. Revay
etc. (Ib. id.). Dömonstrations de quelques
theoremes de g<^ometrie (Ib. id.). Decas pro-
blematum geometr., ... radium osculi spectan-
tium (M6m'. Acad. Petersb. I, 4 809). Formu-
larum quarund. differential. angularium inte-
gratio (Ib. id.). De innumeris curvis circa pun-
ctum fixum describendis , a quibus quilibet
angulus in puncto illo fermatus, aequales ar-
cus abscindat (Ib. II, 4 84 0). De curvatura li-
nearum in superficie sphaerica descriptarum
(Ib. id.). De la division dun rhomboide en
quatre parties egales par deux lignes droiles
qui se coupent ä angles droites (Ib. III. 184 1).
Eclairciss. sur l'integration de l'equation diff.
ydy+Pydx+Qdx=Oflb. id.). Solution de quelq.
problemes relatifs au d^veloppem. des lignes
52*
823
Fuss
Fyfe.
824
courbes ä double courbure (Ib. id.) . Denionstr.
theorematiim qnorund. calculiim inteyr. spe-
ctantium ;lb. IV, 1813). Speculatt. analytico-
geometr. (Ib. id.). Solutio prohleinat. de invc-
niendis trianguiis, quoriini lafcra, rectae bi-
secantes, perpendicula, ideoqiie et aieae ra-
fionaliter cxprimantur (Ib. id.). Dis<jq. nov.
de Seriebus per cosinus angulorum multiplo-
rum progredientibus (Ib.V, 1815). Solutio pro-
blematis calculum integr. spectantis (Ib. id.).
De radio curvediuis curvarum duplicis curva-
turae, deque circuli osculantis positioiie facil-
linie indagandis (Ib. VI, 1818). Meth. faciüor
jnvesligandi novas illas series, quibus Eulerus
simim et cosinum anguli muItipH postremo
exprimere docuit (Ib. id.). De spbaeris oscu-
lantibus (Ib. VII^ 1820). Surdeux series dont
ja somniation a ete proposee par Ja Soc. de
Copenhague (Ib. id.). Investigatio lerminorura
seriei ex datis proxiuctis terminorum contiguo-
rum (Ib. id.). Disq stafica super casu quo-
dain aequilibrii (Ib. VIII, 1820). De curva qua-
dam transcendente (Ib. id.). De cycioidibus
in superficie sphaerae descriptis (Ib. id.). De
descensu gravium super arcu lemniscatao (Ib.
IX, 182 4). Probiematis geometr. iiec non ae-
qualionum diff. aliquot difficiliorum resolutio
i'Ib. id.). Solutio problematuni quorund. ad
analysin Dioplianteam spectantiuin (Ib. id.).
D6mon6lr. de quelq. tbeoremes arilhmetiques
(Ib. X, 1530). Sumtnatio quarnndam sericrum
(Ib. id.). Ausserdem noch 13 Abhandlungen
^Ib. XI, 1830). — Reclierchos sur le dcrange-
tnent d'une comete qiii passe pres d'une pla-
nete (Mem. savanis elrang. X. Vpn d. Paris.
Acad. 17 78 gekrönt). Versuch einer Theorie
d. Widerstandes zwei- u. vierrädriger Wagen
usw. (Von d. Dan Gesellscb. d. Wiss. gekrönt),
Kopenhag. ^ 798.
Fuss, Paul Heinrich von. — Sohn
des Vorigen. Folgweise Eleve (1815), Ad-
junct (18 18), ausserordenti. (1823) und
ordentl. Mitgl. (1826) d. Acad. d. Wis.s. zu
St. Pelersbiirg, auch seil d. Tode seines Va-
ters beständiger Secrelär derselben. Wirkl.
Slaatsrath flF.I. I8 5G; (Bull. phys. math.
Acad. Peter sh. XWl),
geb. 1797, Mai 2 f. (A. Sl.), St. Peters-
burg,
gest. 1855, Jan. 10 (A.Sl.j, St. Pelers-
biirg,
Correspondence malhomalique et physique vie
quelques celöbres iicometres du XVIII siede,
2 vol. 8", .St. Pelersb. 1843. L. Euleri com-
mentationes arithinelicae follout. , 2 vol. 4"*,
Ib. 1849. L. Euleri opera postluuna inalhenia-
tica et physica, 2 vol 4", Ib. IS . . Notice sur
la decouverte douvrages inedits d'Euler (ijull.
phys. math. acad. Petersb. III, 1845 et Vll,
1849). — Quantum dilTerat longitudo arcus
curvae ab as\mptota, utraque in inlinitun» ex-
tensa , inquiritur (.Mem. acad. Pelersb. IX,
1824). Solutio problematum aliquot e\ geo-
metria sublimiori ;lb. id.). Solution de quelq.
problömes rölatifs a la methode inverse des
tangentes (Ib. X, 1826).
Fuss, Georg Albert. — Sohn des
Vorigen. Folgweise Eleve d. Acad. d. Wiss.
zu St. Petersburg (182 4), Astronom an d.
Hauptsternwarte zu Pulkowa (1839) und
Director d. Sternwarte zu Wilna seil 1848
(Or),
geb. 1806, Dec. 13 (A.St.), Sl. Peters-
burg,
gest. 1854, Jan. 5 (A.Sl.j, Wihia.
Geographische, magnetische u hypsometri-
sche Bestimmungen auf einer Heise nach Sibi-
rien u. China 1830-32 (Mem. acad. Petersb.
Ser. VI, T. ill, 1838. F. begleitete als Astronom
die geistl. Mission nach Peking). Beschreib, der
zur Ermittl. d. Höhenunterschiedes zwischen
d. schwarzen u. kaspischen Meere 1 836 u. 1837
von G. Euss, A. Sawitsch u. G. Sabler ausge-
führten Mes.sungen, St. Petersb. 1849 (Heraus-
gegeb. von W. Struve). — Über eine Gleichung
Biot's fiird. Refractionsdißerenz bei gegensei-
tigen Zeaithdistanz-Beobachlungen (Bull, acad.
Petersb. IV, 1838). Sur los causes et rettet de
Tinegale rcfraction dans la m<^sure simultanee
des bauteurs terrestres (Ib. V, 1839). Bestimm,
d. Reiraction u. Höhe zweier u. mehrer Berg-
gipfel durch Beobb. von zwei Standpunkten
aus usw. (Ib. id.).
Fuxtaller a St. Vit© (Fuchsihaler),
Nico laus. — Piarist, Lehrer d. Physik
am Löwenburgschen Convicl u. am T!ie-
resianum zu Wien, dann Reclor zu Frey-
stadt in Ober-Oeslerreich (M. \l) (Or),
geb. 1734, Juli 3, Freysladt,
gest. 1788, Dec. 20, Freysfadt.
Anfangsgründe d. Naturlehre usw., Wien 1769.
Institutiones physicae elc , Ib. 1773. tjber-
setzle ins Deutsche: J. F. Weidler, Institutio-
nes goometiiae subterrajicae, Ib 1765.
Fyens,
Fi e n u
Fyfe, Andrew. - Dr. Med., Prof. d.
Medizin und Clujtiie an d. Univ. und am
Kings College zu Aberdeen in Scholl land,
Norlier Lector 6iiv Chemie in Edinburgh.
Mitgl. d. Roy. Soc. daselbst (Or ,
geb. 1792, Jan. 18, Edinburgh.
A Manual otChcmistrv etc., 12". Kdinb.1S26.
Elements of chemislry, 2 vol. 8", lb.1S27. On
Ihe quanlity of saune matter in the water of
the North Polar Seas (Edinb. phil. Journ. I,
1819) On the plaids which yield iodine (Ib.
id.). Analysis ot the native hydrate of mague-
sia ilb. [V, 1821^ On the sulphate of nickel
and copper (Ib. V, 1821). On the action of wa-
ter upon magnesia (Ib. id.). On the tuteiiag or
white copper of China (Ib VII, 1822). On the
comparative value of oil and coal ga< 'ib. \1
1824). On the illuminating power of c<)al-;:as
and oil-gas (Ib. id.). Descript. of a Uvuto-
825
Gabelkhover
Gadolin.
826
pneumatic lamp (Ib. id.). On Ihe employment
of iron in Ihe construcl. of voltaic balteries
(Phil. Mag. XI, 1837).
Gabelkhover (Gabelkover, Gabel-
schoveij , Oswald. — Sladlphysicus in
Göppingen, dann Hofniedicus u. Ilisloricus
am wiirlenibergischen Hofe (LWJ (Hb) (OrJ,
geb. 1539, Sept. 3, Memmingen,
gest. 1616, Dec. 31, Stuttgart.
De gemmis et lapidibus pretiosis tractalus ; ac-
cedit Disputatiode generatione auri et ejus tem-
peramento, Francof. -1603. — Medicinisches,
Gaber, Jean Baptist. — Pract. Arzt
in Turin, auch Leibmedicus daselbst. Mitgl.
d. Turiner Gesellsch. d. Wiss. (Mem. Tu-
rin. IJ,
geb. 1730, Juli 16, Saorgio,
gest. 1781, Juli 17, Turin.
Specimeu experimentorum circa putrefactio-
nem humorum animaüum (Mise. Taurin. 1,
1759; H U. III, 1762—65).
Gabler, Matthias. — Exjesuit, Prof,
d. Philosophie an d. Univ. zu Ingolstadt
(1769 — 81), endlich Stadtpfarrer zu Wemb-
dingen in Bayern (M. II j,
geb. 173 6, Febr. 24, Spalt, Franken,
gest. 1805, März 30, Wembdingen.
De vasis capillaribus, Ingoist. 1773. Theoria
vaporum, Ib. 1773. Vom Instrumental-Ton,
Ib. 1776. Abhandl. von d. Kräften d. Körper.
Ib. 1776. Naturiehre usw , 5 Bde. München
1778—79. Theoria raagnetis, Ingoist. 1781.
Gaben, Antonius. — Jesuit, lehrte
Philosophie zu Tyrnau, war dann Rector
des Collegiums in Raab, des Seminars in
Tyrnau u. des in Kaschau (SSJ),
geb. 1677, Febr. 16, Neusohl,
gest. 1735, Mai 6, Raab.
Physica exotica s. Secreta naturae et arlis,
Tyrnaviae 171 7,
Gaboto, s. Cabot.
Gabrini , T o m m a s o M a r i a. — Zu-
letzt Preposito generale deir Ordine de' de-
rlei regolari minori in Rom (Tp.MJ,
geb. 172 6, Oct. 15, Rom,
gesf. 18 08, Nov. 19, Rom.
Tesi di matematica, sostenute in Pesaro, 1751.
Disserlazione sopra !a proposizione XX del li-
bro I di Euclide, Pesaro 1 752. De origine nion-
ti-mi, Pisauri 1752. Lettera intoriio la Di.«sGr-
lazione sopra l'origine de' monti, l\oma 1753.
Oella snccessiva produzione de' monti (Xuova
Kaccolta d'Opusc. scientif. T. II).
Gabry, Pieter. — Dr. Juris im Haag.
Mitgl. d. Leopold. Academie (N. Act. Acad.
S'at. Cur. \J,
geb. . . ., ge.st. 177 0, Mai 7, . . .
Mercurius boven den gezicht, eindcr naa zonnc
ondergang, en naderhandd. 6. van Bloeimaand*
1753 op de zonne schyf waargenoinens in's
Gravenhage (Verhandl. Maatsch. Ifaarlem. I,
1754). Dezons verduisleringd. 2G. Wynniaand
1753 etc. (Ib. id.). Waarc afbeelditig van een
zeerzeldsam verschynsei ... le gelyk met Iwee
byzonnen ... gezien (Ib. id.). Aurora borealis
observata 1750, Febr. 27 (Phil. Tr. 1751). Ob'^.
cnjusdam meteori igniti instar clia'.:!!a'iis facta
Hagae Comitum 1758, Dec. 21 (Ib. 1763). De-
line^tio et observatio aurorae borealis 1757,
Sept. 16 (Mem. sav. Otrang. IV, 1763).
Gadd, Peter Adrian.— Prof. d. Phy-
sik, Ökonom.ie u. Chemie an d. üniv, zu
Abo. Milgl. d. Acad. d. Wiss. in Stockholm
(S) (TF) (EGJ,
geb. 1727, Apr. 12, Birkala,
gest. 17 97, Aug. 1 1, Abo.
De reductione metallorum, 4*, Aboae 1759.
De falls scientiae chemicae suh epocha patrum,
4*, Ib. 1763. Disq. chemica hypolheseos de
transmutationc aqnae in terram, A*-', Ib. 1763.
Inventa quaedam chemica recentiora, 4", Ib.
1763. De exhalalionibiis inineralium, 4", Ih.
1766. Indica mineralogiae in Fennia subgen-
tilismo, 4*, Ib. 1767. Specimen geurgiae Fen-
nicae, 4*^, Ib. 1768. De sacerdote chimico, 4",
Ib. 1769. bbss. chemico-physicae de origina-
ria corporum mineralium electricitate, 4®, Ib.
1769. Obss. mineral. metallurgicae de monle
cuprifero Tilas-Wuori, 4**, Ib. 1769. De sale
calcis murario, 4*^, Ib. 1771. Tentanien speci-
minis chemicae opticae, 4", Ib. 1772. De sale
sodomitico, 4^ Ib. 1778. — 15 Abhandll. in
d. Vetensk. Acad. Handl , z. B. : Om dän och
jordbäfningar af isarnas remnande i stark vin-
ter (1761) ; Om beskaffenheten och nyttan af
den röda farg, som finnes i Hypericum (1762) ;
Försök med färgstofter, som vid manufacturer
nyttjas tili gut färg och 1 synnerhet om Soli-
dago canadensis (1767) ; Försök med murbruk
ocii cementarter (1770); Om Pietra fongaja och
dess beskaffenhet (Ib. 1797).
Gadolin, Jacob. — Mag. Phil. u. Dr.
Theol. Folgwei.«;e astronom. Observator
(17 48), Prof. d. Physik (1753) u. d. Theo-
logie (1762) an d. Univ. zu Abo, auch
Domprobst (1779) und zuletzt (1788) Bi-
schof daselbst. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm seit 17 51 fS) (SliJ (TF),
geb. 1719, Oct. 1 3 (A. St.), Slrcngnäs,
gest. 180 2, Sept. 2 6, Abo.
Solutio problematis a Rey. Suec. Scient. Acad.
propo.siti de candcla sub aquis ardente, Aboae
1747. — 43 DisputatL und 6 Abhandll. in den
Vetensk. x\cad. Handl., z. B. : Betankandc om
Solrök (1767) ; Förslag all förbattra brUnneri-
827
Gadolin
Gähn.
828
slangen (<7 78). — Dirigirle die Landes- Ver-
messungen m Finnland, und machte 4 75< im
Auftrage d. Stockholm. Academie Messungen
zur Bestimm, d. Parallaxe des Mondes zugleich
mit denen von Lacaillo am Cap.
• Gadolin, Joliann. — Sohn des Vo-
rigen. Nachdem er («786 — 88) das Aus-
land besucht, Dccent (n89) und (nach
Gadd's Tod 1797) Prof. d. Chemie an d.
Univ. zu Abo bis 1 822, wo er in den Huhe-
stand trat. Mifgl. d. Acad. d. Wiss. zu Slock-
hoim seil il 90 fSJ (Or), ^
geb. ilGö, Juni 5, Abo,
gest. t852, Aug. 13, Wirnio, Finnland.
Inledning tili Chemien, Abo 1798. Om krop-
pars absoluta varma (Vetensk. Acad. Handl.
1784). Om jernmalmers proberande pa vata
vagen (Ib. 1788). Om kopparens förmäga att
falle tenn utur dess lösning i vinstensyra (Ib.
id.). Ytlerligarc rön om hvitkokning (Ib. id.).
Undersökning huruvida brunsten kann för-
vandlas i kalkjord (Ib. 1789). Om värmans
verkan pä kioppars chemiska attractioner (Ib.
1790). Om rn .Salpeters luttrande genom kol-
stybbe (Ib. 1791). De.skrifningpä en förbältrad
afkylnings-anstall vid bränvins-brannerier (Ib.
1791). Undersökning af en svart lungstenart
ifrän \tterby stenbrott i Roslagen (Ib. 1794. —
In diesem Mineral, später Gadolinit ge-
nannt, entdeckte 6. die Ytlererde). De theo-
ria caloris corporum specifici (Nov. Act. Soc.
Upsal. V, auch Pogg. Ann. XC, S. 509).
Gadrois, Claude. — Direclor d. Mi-
litärhospitals in Metz, vorher Maitre des
requötes und Inlendant d. französ. Armee
in Deutscliland (A) (B),
geb. 1642 etwa, . . . Paris,
gest. 1678, Melz.
Discours physique sur les influences des asties,
12", Paris 1675. Le Systeme du monde selon
les trois hypotheses etc., 12", Ib. 1675.
Gaelle, Meingosus. — Benodicli-
ner-Capitular im Reichsstift Weingarten,
Superior am Wallfahrtsort Maria Piain, vor-
her Prof. d. Theologie an d. Univ. zu Salz-
burg (M. \l),
geb. n52, Juni 1 6, Buch, b. Telnang,
Schwaben,
gest
Positiones ex philosophia et mathesi , Altorfi
ad Vineas 1785. Positiones ex metaphysica.
geo- et trigonometiia etc., Ib. 17S8. Medita-
tioiies philosophico-mothematicae in vectiura,
planique incünali theoriam etc., Ib. 1789. Bei-
träge zur Anleitung u. Vervollkommnung d.
Elektricitälslehre usw., Salzburg 1813.
Gaertner, Andreas. — Chursäch-
siscber Hofmechanicus In Dresden (A),
geb. I 654 etwa,
gest. 1727, Dresden.
Erfand mehre beiuerkenswerthe Mascbinen,
verfertigte z. B. Brennspiegel aus Holz, wor-
über: Act. Erud. 1698 u. eine deutsche Schrift,
Dresd. 1715. Schrieb euch: Erfindung lang
brennender Lampen, Leipz. 1725.
Gaertner, Gottfried. — Dr., Pri-
vatmann in Hanau und daselbst n^lurwis-
senschaftl. Vorlesungen haltend. Mitbe-
gründer u. Direct. d. Welterau'schen Ge-
sellschaft für die gesammte Nalurkuijde,
früher Pbarmaceut, sieben Jahre lang Pro-
visor d. Apotheke d. Prof. Spielmann
in Sfrassburg (Justi),
geb. 1754, Oct. 29, Hanau,
gest. 1825, Dec. 27, Hanau.
Chemische Untersuch, d. Wilhelmsbader Was-
sers (in Kopp's Topographie d. Stadt Hanau).
Chem. Untersuch, d. Schwalheimer Sauer-
wassers (CreU's Beitr. I, 1786).
Gaeftlner, Karl Ludwig. — Neffe
des Vorigen. Apotheker in Hanau. Direct.
d. Welterau'schen Gesellsch- f. d. gesammte
Naturkunde (Justi),
geb. 1785, Jan. 7, Hanau,
gest. 18 29, Oct. 3, Hanau.
Mit C. C. V. Leonhard u. J. H. Kopp: Propä-
deutik der Mineralogie, Frankf. a. M. 1817. —
Eigenschaften d. ächten Cajeputöls (Tromms-
dorffs Journ. XX, 1811). Prüfung d. Subli-
mats auf Arsenikgehalt (Kopp's Jahrb. d. Staats-
arzeneikunde, Jahrg. V). Entdeck d. Arseniks
in gerichtl. Hinsicht (Ib. VI). Einwirk. d. Ipe-
cacuanha auf ßrechweinstein (Ib. IX). Chemi-
sche Analyse dreier Magneteisensteine (Leon-
hard's miner. Jahrb. Jahrg. IX). Meteorolog.
Beobb. in d. Neu. Annal. d. Wetterau. Ge-
sellsch. u viele Übersetzungen in Geiger's Ma-
gazin.
Gafori (Galbrio), Franchino. —
Priester, folgweise in Venedig, Genua u.
Neapel sich der Musik, widmend, dann
Chordlrector u. Musiklehrer in Monticelli
(bei Cremona), Bergamo u. Mailand, end-
lich Kapellmeister am Dom der letzteren
Stadt (BG),
geb. 1451, Jan. U, LodI,
gest. 1522, Juni 24, Mailand.*
Theoricura opus musicae disciplinae, Neapel
1480. De harmonica musicorum instrumento-
rum opus, Mediol. 1518.
• gest. 1525 etwa {B).
Gähn, Johann Gott lieb. — Folg-
weise Auscultant (1768), Bergmeister (178 2)
u. Assessor (178 4) im schwed. Berg-Col-
legium, auch Bankrevisor zu Slora Koppar-
berget. Mifgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stock-
holm seit 17 8 4 (S) fVet. Acad. Handl. 1 8 1 8^
(Phil. Mag. \in,tSiiJ,
629
OahrHep von der Mühlen
Galenos.
830
geb. 4 745, Aug. \9, Voxiia,*
gest. I8<8, Dec. 8, Stockholm,
ünderrattelse om uppslällning och nyltjandet
af en förbättrad appareil för vattens aererande,
Upsaia 1804. Forsök, att stryka trähus med
gladare färgor an den hittils nytljade röda fär-
gen (Vetensk. Acad. Handl. 1804). Anmärk-
ningar om Författningar tili befriimjande of god
hushällning vid Jernhyttor (Act. Soc. üpsal.
4 770). Mit Berzelius : Undersökning af nägra
i grannskapet af Fahlun funna Fossilier (Af-
handl. i Fysik, Kemi etc. IV, 18<5 etV, 4 818).
Mit Demselben: Analys af ett fossilt Salt
frän Fahlu grufva (Ib. IV, 1815). — G. vervoll-
kommnete wesentlich den Gebraucb des Lötli-
rohrs (Siehe Berzelius : über d. Anwend. d.
Lölhrohrs, 2 Aufl. S. 4, auch Schweigg. Journ.
XXIX, 1820), auch verbesserte er d. chemi-
sche Waage (Siehe BerzeliuB' Lehrb. Bd. X)
und erfand eine Handhabe für Abdampfscha-
len (Ib. id.). — Nach ihm ist der Gahnit be-
nannt.
* Eine Eisengrube in SUd-Helsingland.
Gahrliep von der Mühlen , G u-
stav Casimir. — Dr. Äled., erst Stadl-
physicus in Danzig, dann Prof. d. Medicin
an d. Univ. zu Frankfurt a. d. 0., zuletzt
kurfürsll. Leibarzt u. Decan d. Collegium
rnedicura in Berlin. Mifgi. d. Leopoldin.
Academie fANCJ,
geb. i 630, Dec. 23, Grypsholm, Schwe-
den,
gest. 1713, Alt -Landsberg bei
Berlin,*
Terra quaedam Freyenwaldensis chymice ex-
aminata (Miscell. Acad. Nat. Cur. 1 697 — 98) . De
crystallis salis marini singularibus (Ib. 1691).
♦ jest. 1717, . . . (A).
Gaidon, Antonio. — Ingenieur und
Architect in Bassano (Tp. IV j,
geb. n38, Castiglione di
Brenlonico,
gest. 1829, Nov. 22,
Lettere intorno i ciöttoU di Brenta, Bassano
1793. Lettere orillognostiche ed odeporiche
(GriBellini, Giornale d'Italia, 1778—83, T. II
—V et VIII). Lettera intorno una miniera di
piombo della Vaisugana (Magazzino georgico
di Napoli, 1786).
Galanti, Luigi. — Abale, Prof, d.
Geographie an d. Univ. zu Neapel, auch d.
Geschichte u. Geographie am Istitulo po-
litecnico militare daselbst (TpJ,
geb. 1765, Jan. 1, Santa Crocedi Mor-
cone, *
gest. 1836, März 30, Neapel.
Istitutione di geografia fisica e politica, 2 vol.
8», Napoli 1807.
• Provinx Molise, Neapel.
Galateo, s. Ferrari, Antonio.
Galbraith, William. — Privatlchrer
d. Mathematik u. nautischen Astronomie in
Edinburgh, auch Prediger daselbst, früher
Vorsteher (Master) der Kirchspielssohule zu
Eccles {AS.]f. XX),
geb. nse, Apr. 23, Greenhiw, Bor-
wickshire.
gest. 1850, Oct. 27, Edinbuigh.
Mathematical and astrononilcal lables, Edinb.
1 827 u. 34. Barometric tables, Ib. 1 833. Gene-
ral tables for astronömical purposes, Ib. 1834.
Trlgonometrical surveylng, levelling and rail-
way engineering, Ib. 1842. — On the experi-
ments of the pendulum made by Kater, Biot
etc. (TiUoch, Phil. Mag. LXIV, 182 4 et LXV,
1825). On the velocity of sound (Ib. LXVI,
1825 et LXVIII, 1826, Taylor'g Phil Mag. I,
1827 et IV, 1828). On the tigure of the earth
(TÜloch, Phil. Mag. LXVII, 1826). On the me-
thod of the least Squares, as employed in de-
terminiug the figure of the earth etc. (Taylor,
Phil. Mag. II, 1827 et IV, 1828). On Ihe devia-
tion of a falling body froni the vertical (Ib. VI,
1 829). On the obliquity of the ecliptic (Ib. VIII,
1830). On the reduction of the north Polar di-
stances of stars etc. (Ib. IX, 1831)- On the
magnetic properties of the rock on the summit
of Arthur Seat (Jameson, Journ. XI, 1831). On
barometrical raeasurements (Ib. id.). Formula
for trigonometric surveying (Ib. XVI,* 1834).
A new pocket-box circle (Ib. XXII, 1837). On
geodetical surveying and trijjonomelrical le-
velling (Ib. XXVI, 1839). Noch mehre Auf-
satze in den folgenden Banden.
Galeati (Galeazzi), Domen ico Ma-
ria Gusmano. — Arzt, Prof. d. Philoso-
phie u. später d. Physik am Institut von
Bologna (F) (Mern. di Bologna l, I8ö0y',
geb. 168 6, Aug. 4, Bologna,
gest. 177 5, Juli 30, Bologna.
De calore et frigore in vacuo (Coniment. Bo-
non. T. II, pt. 1, 1745). De ferreis particulis
quae in corporibus reperiuntur (Ib. id.). De
thermoraetris Amontonianis conficiendis (Ib.
pt. I, 1745 et pt. II, 1746;. De lapide bono-
niensi (Ib. T. VI, 1783).
Galenus, Claudius. — Nachdem er
in seiner Vaterstadt Pergamus, in Smyrna,
Korinth u. Alexandrien Medicin u. Anato-
mie studirt, erst Arzt der Gladiatoren in
Pergamus, dann (*64) Arzt in Rou), wo er
hauptsächlich seinen Ruimi begründete,
Leibarzt des Kaisers Commodus ward
und grösstenthells bis zu seinem Tode lebte
(BMJ fJj,
geb. 131 (nach Chr.), Pergamus,
gest. 200 od. 210, Rom od. Pergamus.
Von seinen zahlreichen medicinischen Schrif-
ten (angeblich 500) sind die auf uns gekom-
menen (gegen 200) mehrmals herausgegeben ;
831
Galeotti
Galilei.
832
einige derselben besitzen auch ein physikal.
Interesse, so seine Theorie des Sehens, die
noch Brewster kürzlich (The Stereoscope etc.,
Lond. 1856, p. 6) hervorhebt, und dabei als
Quelle citirt . De usu partium corporis humani,
Lugduni 1550, p. 593.
Galeotti, Henri Guillaume. —
Direclor des Gartens der Societe royale
d'horliculture zu Brüssel, in St. Josse-ten-
Noode wohnhaft {BABJ,
geb. 1814, Sept. 8, Paris,
gest. 1858, März 1 4, Brüssel (ZtJ. ^
Mem. sur !a Constitution geognost. de la pro-
vince de Brabant (Mem. cour. acad. Brux. XII,
1 835) , Voyage au GoITre de Perote, au Mexique
(Ib. III, 1836). Sur un gite de mercure dans
le sol tertiaire recent du Gigante, au Mexique
(Ib. V, 1838). Notice geolog. sur les environs
de S. Jose del Oro (Ib id.). Notice göognost.
sur les mines d'alun de la Barranca de Toli-
man (Ib. id.). Coup d'oeil sur la Laguna de
Ghapala, au Mexique (Ib. VI, 1839). Apergu
geonost. sur les environs de la Havane (Ib. VIT,
1841). Sur les tremblements de terre et les
ttoiles filantes, au Mexique (Ib. VIII, 1841). —
Botanisches.
Galiano, Dionisio Alcalä. — Ca-
pitän in d. span. Kiiegsmarine (Navar^
rete, Opusc. T. IJ,
geb. 1760, Oct. . ., Cabra, Prov. Cor-
dova,
gest. 18 05, Oct. 2 1, in d. Schlacht von
Trafalgar.
Begleitete Malaspina auf seiner Reise um die
Welt und machte dabei viele geogr. Ortsbe-
stimmungen in Amerika. Siehe v. Zach's Mo-
natl. Corr. XIV u. Corr. aslron. XV.
Galien, Joseph. — Dominicaner,
Prof. d. Philosophie und Theologie an d.
Univ. zu Avignon fBGJ,
geb. 1699, . . . St.-Paulien bei Puy,
gest. 1782, . . . Avignon.*
L'Art de naviguer dans les airs, precede d'un
Mem. sur l'origine et la formation de la gröle,
1 6», Avignon 1 755, a«»«^ 6dit. 1757 (Darin schon
die Grundsätze der Luft.schitTahrt ausgespro-
chen, insofern G. vorschlägt, grosse Ballone
mit einer leichten Gasart [mit atmosph Luft
aus höheren Regionen!] zu füllen).
• gest. 17ü2, . . . Puy (B) ; ist falsch {BG).
Galigai, s. Ghalignj.
Galiloi, Vincenzio.* — Unbemit-
teiler Edelmann, der, wenigstens neben-
her, einen Woll- oder Tuchhandel gelrie-
ben zu haben scheint. Vater des grossen
Physikers (Nelli),
geb. <520, . . . . Florenz,**
gest. 1591, Juli 2, Florenz.
Dialogo della musica antica o moderna in sua
difesa contra G. Zarlino, fol., Firenze 1581.
Fronimo, dialogo sopra l'arte del bene intavo-
lare ed retlaraenle sonare la musica, fol. Ve-
nezia 1584. Discorso intorno all' opere di G.
Zarlino ed altri importanti particolari attimenti
alla musica, Firenze 1589.
* Wird von Einigen Vincenzio di Nfichelangelo
Galilei genannt, verinuthlich weil sein Vater mit
Vornamen Michel Angeio hiess. Die Familie
führte in früheren Zeiten den Namen Bonajuto.
Der Erste, der sich Galileo nannte, war ein Arzt, der
t4:JS Medicin an der Univ. zu Florenz las und daselbst
1445 auch das Amt eines Gonfaloniere di Giustizia
bekleidete. Die lateinische Inschrift seines Monu-
ments in der Kirche Santa Croce zu Florenz nennt ihn :
Galilaeus de Galileis olim Bonajutis.
** geb. 153;j etwa, . . . (BG).
Galilei, Galileo. — Bezog schon im
i7. Jahre die Univ. zu Pisa, war dann Prof.
d. Mathematik daselbst von 1589 bis 1592,
darauf Prof. derselben an d. Univ. zu Pa-
dua (1593 — 1609) und nun wieder Prof.
zu Pisa, sowie (seit 1610) erster Mathema-
tiker und Philosoph des Grossherzogs C o-
s i m 0 II. von Toscana und später auch des-
sen Nachfolgers Ferdinand IL Nach sei-
nem weltberühmten Kampf mit der römi-
schen Hierarchie, der bekanntlich damit
endete, dass er durch die Inquisition (wahr-
scheinlich nach vorheriger Anwendung der
Tortur) gezwungen ward, am 20. Juni 1 633
die Lehre von der Bewegung der Erde als
ketzerisch zu verfluchen und ihr abzu-
schwören, wohnte er erst in Siena, später
auf dem Lande bei Florenz, zuletzt in der
Villa Giojello bei Arcetri. Seit 1637 auf
auf beiden Augen erblindet (Nelli) (Fri-
st, Elogi di Galileo etc., 8°, Milano 1778;
(Jagemann, Gesch. d. Lebens u. d. Schrift.
V. G. G., Weimar 1783^1 (Brewstef^ Life
of G. etc., Lond. 184i; (Marini, Galileo
e f Inqtäsizione, ^oma 1850^1 (Libri, hist.
math. IV, deutsch V. CaroveJ (VJJ (T.yillJ
(B) (BN) (BG),
geb. 1564, Febr. 18, Pisa,*
gest. 1642, Jan. 8, b. Areelri, Tose.
Von ihm selbst oder bei seinen Lebzeiten wur-
den folgende Schriften veröffentlicht, die mei-
stens mehrfach edirt und übersetzt worden
sind : Le operazioni del compasso geometrico
e militare (der Proportionalzirkel, erfunden
1597), fol. Padova 1606. Difesa elc. contro alle
calunnie ed imposturediBaldassareCapraetc,
4®, Venezia 1607. Sidereus Nuncius, magna
longeque adniirabllia spectacula pandens, su-
spiciendaque proponens unicuique, praes^r-
tim vero Philosophis atque Astronomis, quae
a GaL GaL etc., perspicilli nuper a se reperto
beneficio, sunt observata in Lunae facie, Fixis
innumeris, Lacteo circulo, Stellis nebulosis,
apprime vero in quatuor planetis circa Jovis
slellam disparsibus intervallis atque periodicis
celcritate mirabili circumvolutis; quos nemini
833
Galilei
Galle.
834
in hanc usque diem cognitos, novissirae Aiictor
deprehendit primus , atque Medicea Sidera
nuncupandosdecrevit, 4*, Venetiis4 64 0 (Darin
unter anderen die £()^eckung der Jupilers-
trabanten, dreier arn"?. Jan. 1610 u. des vier-
ten am 13. desselb. Monats. Simon Marius soll
sie [ob alle?] schon am 29. Dec. 1609 entdeckt
haben). Continuazionedel NunzioSidereo etc.,
Bolocina 1611. Discorso al Seren iss. D. Co-
simo II. Gran Duca di Toscana intorno alle cose
che stanijo in su l'acqua o che in quella si muo-
vono, 4u", Firenzel6l2. Istoria e dimostrazioni
intorno alle raacchie Solari e loro accidenti,
comprosse in tre Icttere scritte all" lllustr. Sign.
Marco Velaero etc. Si aggiungono in tine le let-
tere e disquisizioni del finto Apelle, 4**, Roma
1613 (Die Briefe datiren vom 4. Mai, 14. Aug.
ü. 1. Dec. 1612. Im ersten sagt er 18 Monate
vorher die Sonnenflecke entdeckt zu haben
[siehe Job. Fabricius] ; im letzten nimmt er das
Copernicanische System zuerst öffentlich
in Schutz, und veranlasst dadurch das römi-
sche Interdict gegen dasselbe vom 20. Febr.
1616). Bispostaalle opposizioni del Sign. Lodo-
vico delle Combe e del Sign. Vinc. di Grazia
contro al Trattato delle cose che stanno su
l'acqua etc., 4", Firenze 1615. Discorso delle
comete di Maria Guiducci (unter diesem seines
Schülers Namen von ihm gegen Oratio Grassi
geschrieben), 4®, Ib. 1619. II Saggiatore, nel
quäle con hilancia esquisita e giusta si ponde-
rano le cose contenute nella Libra astronoraica
e tilosofica di Lotario Sarsi Sigenaano (d. h.
Oratio Grassi Salonensi), 4**, Roma 1628. Dia-
logo etc. sopra i due Massimi Sistemi del Mondo,
Tolemaico e Gopernicano, proponendo in de-
terminatameute le ragioni fiiosofiche e natu-
rali tanto per I'una quanto per l'altra parte,
A^ Firenze 163t (Das Werk, welches seine
Verurtheilung im J. 1633 nach sich zog). Let-
tera a Cristina di Loreiia sulla interpretazione
delle Sacre Scritture in materie meramente na-
lurali (Geschrieben 1613, gedruckt Strassburg
1636). Discorsi e dimostrazioni matematiche
intorno a due nuove scienze attenenti alla mec-
canica e ai movimeuti locali, 4", Leida1638
(Hierin seine wichtigen Entdeckungen im Ge-
biete der Mechanik [die Fallgesetze, die vom
.1. 1G02 u. 16ö'< (iötiren, etc. und durch die be-
kannte Beobachtung an den Kronleuchtern im
Dom zu Pisa 1583 angeregt wurden] und die
Cohiisionslelirö;, P.irere di G. Q. intorno all'
ariijolo del conlatlo (geschrieben 1635, gedruckt
in : Terza Deca delle Esercilazioni matemati-
che (li Gio. Cainillo Glorioai, 4^, Napoli 1639).
Seine übrigen Werke sind a'le erst nach sei-
nem Tode gedruckt und von Zeit zu Zeil mit
den eben genannten zu immer vollständigeren
Gesammtausgaben vereinigt, deren man hat
Bologna, 2 vol. 4". 1655—56; Firenze, 3 vol.
4^ 1718; Padova, 4 vol. 4», 1744; Milano,
13vol.8o, 1808—11; Milano, 2 vol. gr. 8", 1832 ,
und Firenze, 16 vol. S", 1842—56. Letztere,
die erste vollständige Ausgabe, enthält auch
G.E. Venturi: Momoiie c lottere incditc finora
0 disperse di Gal. Galilei, Modena, 2 vol. 4",
1818 u. 1821, und giebt überdiess das Datum
(soweit es bekannt ist) seiner Arbeilen. Eine
P 0 g g e n <] 0 r f f , Hautlwörlei buch.
kurze Übersicht seiner sämmtl. Entdeck, u.
Erfindd. giebt R. Caspar: Galileo Galilei usw.,
Stuttg. 1854. — Sein Thermoskop datirt wenig-
stens'vom J. 1597 (Libri, hist. math. IV, 189).
* geb. Febr. 15 (Frist) {Jagemann) (VJ) (ßy)
iliG) ist falsch (Nelli) {Libri) {Opere collect. XV,
lb5()); er ward geboren 18. Febr. 15ti4, etile romano,
d. h. neuen Styls, oder 18. Febr. 1563, etile fioren-
tino (welcher das Jahr mit dem 25. März anfing') , an
demselben Tage, da Michelangelo Buonarotti
in Rom starb. Er starb aber nicht, wie wohl geengt
worden, in dem Jahre, da N e w t o n geboren ward,
denn Newton"« Geburtsdatum, 2.5. Dec. 1042, ist
alten Styls, also der 5. Jan. 1643 nach neuem Kalen-
der, nach welchem Galilei'? Tod angegeben ist.
Galilei, Vincenzio. — Natürlicher
(indess 1019 legalisirter) Sohn von Galileo
Galilei und der Marina Gamba aus
Venedig. Stadlrichler in verschiedenen
Städten Toscana's {NelliJ,
geb. 1606, Aug. 22, Venedig,
gest. 16 49, Mai «6, Florenz.
Beschäftigte sich nach des Vaters Anleitung mit
der Construction einer Pendeluhr, mit welcher
er aber nicht zu Stande kam. Siehe vanSwin-
den (Verhandl. Nederl. Inst. 111, und Edinb.
Phil. Journ. VI u. VII, 1S2S).
Gall, Heinrich Ludwig Lambert.
— Dr. Phil. , folgweis<e Commis-Greffier
beim Tribunal zu Cleve (18H), Divisions-
Chef d. provisor. Verwalt. d. Ourtbe-Dep.
zu Lüttich (1814), Generai-Secret. d. De-
partements-Verwalt. erst zu Luxemburg,
dann (1815) zu Trier, 1819—20 als Aus-
wanderungs-Agent Nordamerika bereisend,
darauf Regierungs-Secrelär in Coblenz bis
1836; seitdem pensionirt und als Privat-
mann meistens in Trier lebend fOr),
geb. il9\, Dec. 28, Aldenhoven bei
Jülich.
Gegen 30 Schriften techn. Inhalts (meistens ei-
gene Erfindungen beschreibend), z.B. : Techn.
Mittheilungen aus d. Gebiete d. Erfahr. Bd. I
(Die Schnellgerberei in Nordamerika), Trier
1824; Bd. II (Beschreib, u. Abbildung eines
[von G. erfundenen] patentirten Dampf-D<^til-
lir-Apparats) , Ib. 1831. Der Gall'sche oder
Rheinland. Dampf-Brennapparat, Ib. 1834.
Über d. Verbess. d. Weine, d. Obstweine u.
d. Biere usw. durch verschlossene Gährung
mittelst Anwend. d. Vinificators, Ib. 1826. An-
weis, zum Frucht-Maischen mitfeist VVasser-
danipfusw., 2. Aufl. Ib 1843. Pract. Anleit.
sehr gute MitteKveine selbst aus unreif. Trau-
ben zu erzeugen, 3. Aufl. Ib. 1854. Die Fiill-
flasche u. deren Anwend., Ib. 1854. Pract.
Mittheil, z Fördr. eines rationell. Betriebs d.
landwirthl. techn. Gewerbe (Zeitschr. in zwang-
los. Heften).
*Galla, s. Lagalla.
Galle, Jobann Gottfried. — Dr.
Phil., erst Goluilfe an d. Sternwarte zu Ber-
lin, dann seit 185t Direclor d. Sternwarte
53
835
Gallenkamp
Oallitzin.
836
u. Prof. (ettr. \86i, ord. <856) an d. Univ.
zu Breslau (GB. 4 845J fDiss.J,
geb. < 8 1 2, Juni 9, Pabsthaus, b. Gräfen-
hainichen, unweit Wittenberg.
Olai Koemeri triduum observationura astrono-
micarum . . . institutarum reducium et cum ta-
buUs coniparatum, Berol. i 845. — Entdeckung
dreier Comelen, 4 839, Dec. 2; 4 840, Jan. 25
II. März 6 (Astron. Nachr. XVII, 1840). Erste
Auffindung des Neptuns nach den von Le
Verrier berechneten Elementen, 1846, Sept. 23
(Ib. XXV, 1847). Sehr viele astron. Beobb.
(besonders an Cometen, am Neptun u. an klei-
neren Planeten) und Berechnungen (Ib. von
Bd. XIV, 1837 an). Über Lichtfunken, Licht-
flocken u. Lichtfäden bei Sonnenbeobachtun-
gen (Ib. XVI, 4 839). Über den von ihm 4 838
u. 4 839 wahrgenommenen dunklen inneren
Ring des Saturns (Ib. XXXII, 4 854). Über d.
Zusammenhang d . Protuberanzen mit den Son-
nenflecken (Ib. XXXIII. 4 852) . Mit J. Ph. Wol-
fers: Berechnungen <1. Störungen d. Vesta. —
Prüfung u. Bestätigung d. Dove'schen Wind-
theorie (Pogg. Ann. XXXI, 4 834 u. XXXVIII,
4 836). Bemerkk. über barometr. Höhenmeg-
sung (Ib.XXXXVIU, 4 839). Über Höfe u. Ne-
bensonnen (Ib. XXXXIX, 4 840 u. LXXII, 4 847).
Messungen am Regenbogen (Ib. LXIIl, 4 84 4).—
Vieljähr. Berechn. fürd. Berlin, astron. Jahrb.,
Antheil an d. Sternkarten d. Berlin. Acad.
GaUenkamp, G.. L.. Wilhelm. —
FolgweiSi'^ Lehrer an d. Königstädt. Stadt-
schule zu Berlin (1844 — 45), am Gymn.
zu Wetzlar, an d. Realschule zu Duisburg,
Oberlehrer am Gymn. zu Wesel (18 49 —
52) und seitdem Rector d. höhern Bürger-
gerschule in Mülheim a. d. Ruhr (Progrm.
Gymn. Wesel \Si9J,
geb. 1820, . . . Lippstadl.
Die Elemente d. Mathematik, Wesell 850. Über
d. Zahl d. Bilder eines leucht. Punct-s zwisch.
zwei geneigten ebenen Spiegeln (Pogg. Ann.
LXXXII, 1851). Über e. elektr. Meteor (Ib.
CHI, 1858).
Gallet, Jean Charles. — Propst an
d. Kirche St.-Symphorien zu Avignon (A),
In d. zweit. Halfted. XVII. Jahrh. lebend.
.\urora Lavenica reditus solis praenuncia seu
Tabulae levolutionum et motuum solis etc.,
V\«.'ni(uie 1670 (Worin behauptet wird, der
Saturnsrin^ sei ein Reflexionsphanomen im
Objective, und die Sonnenflecke verwandelten
sich in Comelen). Mercurius in Sole visus Ave-
nione, Ib. 1 677. Observations et refle.xions sur
1 cclipsesolaire 1683, Jan V. 27, Ib. 1683. Nouv.
Iheorie des com^tes (Journ. sav. 1682). Sy-
steme nouv. des apparences des planstes (Ib.
1684). Astron. Beobb. in d. Mem. anc. Paris,
T. I et II.
Galli, Fra Marco. — Minorit ff),
geb. 16 45 etwa, . . . Bologna,
sesl. 1710
Miscellaneo matematico, conttene il modo geo-
metrico di misurare si le superficie, altezze,
larghezze de' corpj, come di livellare 1 terreni
e le acque con particolare istrumenti ; con-
tiene pure il modo di dividere ogni figura,
trattati d'agrimensura e il metodo di fare oro-
logi solari, d'alzare acque con trorabe ed al-
tere opere e pensieri materaatici, Parma 1695.
Gallimard, Jean Edme. — Lehrer
d. Mathematik in Paris fDF) (BG),
geb. 1687 etwa, . . Paris,
gest. 1771, Juni 22, Paris.*
L'Arithm<^tique demonstrative, 8**, Par. 1740.
L'Alg^bre etc., 8^ Ib. 1740. Gäomötrie 616-
ment. d'EucUde, 12', Ib. 1746 et 1749. La
scienceducalculnumeriqueetc, 12", Ib. 1750.
Les sections cöniques et autres courbes, 8®,
Ib. 1 752. Theorie des sons appliqu^e ä la mu-
sique, 8®, Ib. 1754. Etc.
• geb. 1685, . . ., gest. 1771, Juni 12 {BN).
Gallini, Stefano. — Prof. erst der
Iheoret. Medicin, dann der Physiologie und
vergleich. Anatomie an d. Univ. zu Padua
geb. 1756, März 2 2, Venedig,
gest. 1828, Mai 26, Padua.
Nuovi elementi di fisica del corpo umano,
3 vol., Padova 1808, 2 vol. 1820 et 1825. Se
e quanto il fluido elettrico o galvanico influisca
nella produzione dei fenomeni della vita etc.
(Mem. Soc. Ital. XVIII. 1820).
Gallisch, Friedrich Anton. — Dr.
Med., Prof. extr. d. Medicin an d. Univ. zu
Leipzig von 1782 an (M),
geb. 1754, Äug. 28, Leipzig,
gest. 1783, Febr. 15, Leipzig.
Diss. corporum vi aeris mutatorum exempla,
Lips. 1777. De aeris in corpus humanuni vi,
Ib. 1777. De acido salis ejusque dephlogisti-
catione, Ib. 1782. Versuch einer Anwendung
der dephlogistisirten Luft auf das Löthrohr
(Crell's Annal. I, 1784).
Gallitzin , Dmilri Alexewitsch,
Fürst. — Russischer Gesandter erst in Pa-
ris (1763), daim im Haai? (177 3), später
in Braunschweig privalisirend (Scher er ,
Journ. vi; (BG),
geb. 1738, Dec. 21 , Uussland,*
gest. 1803, März 2 1, Braunschweig.
Description physiquc de la Tnuride, relalivc-
ment aux troi.s rognes de la nature, La Haye
1788. Traite de mineralogie etc. , Maestrioht
1792, Hclmslaedt 1796. Lettre ä Mr. Crell ou
renexton sur la minöralogie moderne, Bnnisv.
1 799. Sur l'electricitö (Journ. phys. XXI, 1 78ü).
Sur la forme des conducteurs oleclriqucs ;ih
XXII, 1 783) . Sur quelques expöriences de Mf
Achard (Ib. id.). Kecueil de noms par ordre
alphaboHque, approprios cn mineraloüie, aux
lorrosetaux pierres (Ann. chim.XLVII, 1803j.
Nachricht von unbekannten Fossilien aus d.
837
GaUo
Gallacci.
838
Gegend von Aschaffenburg (Crell's Ann. 4 797).
Lettre ä Mr. Zinunemiann sur les volcans {Ib.
id.). Einfluss d. Gasarten auf d. Keimen der
Pflanzen (Beherer^i Journ. IV, 4 800).
• geb. 1730, ...(«); geh. 1735, gest. 18ü3, Mäw 17 (B).
GaUo, Andrea. — Mitgl. d. vom Erz-
bischof von Messina gegründeten Academie
(BGJ,
geb. n32, .... Messina,
gest. 4 814, Mai . ., Messina.
Lunaris eclipsis XV Kai. Junii 4 766. Lettero
sul terremoto dei 4 783, con un giornale me-
teorologico, 4®, Messina 4 783. — Beschäftigte
sich viel mit der unter dem Namen r e m a be-
kannten Meeresströmung in der Strasse von
Messina ; construirte auch ein neunfüssiges
Teleskop. — Archäologisches.
Gallo, Vincenzo. — Prof. d. Mathe-
matik u. Nautik an d. Navigationsschule
(Accademia di Naulica) zu Triest (CtJ,
geb. 1804, Oct. 4 5, Venedig.
Lezioni elementari di geometria pura ed ap-
phcata, 2 vol. 8", Milano 4 835. Pleometro,
nuovo strumento per risolvere i problemi di
navigazione, Trieste4 836. Almanacco nautico
Jahrg. 4844 und folgende. Meteorol. Beobb.
(Sitzuugsber. d. Wien. Acad. Bd. V).
Gallois, Jean. — Abbe von St. -Mar-
lin des Corres, Prof. d. Griechischen am
College royale zu Paris, Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. u. d. Acad. francaise daselbst (Mem.
Par.ilöl) (Nic.MllJ,'^
geb. 4 632, Juni 4 4, Paris,
gest. 4 707, Apr. 4 9, Paris.*
Lettre ä Mr. le Marquis de l'Hdpital touchant
le livre de la iogistique ou science des lignes
courbes. — Observation snr iin fusil ä vent
qui resta chargä pendant 16 ans (Anc. M6m.
Par. II). Reponse h Mr. David Gregory tou-
chant les hgnes appellees Robervalliennes
(Mem. Paris 4 703). Redigirte von 4 665 bis
4 674 das von De Sallo gegründete Journ. des
Savants.
* gest. Apr. 9 {Bff}.
de Gallois-Lachapalle, Louis
GecFrge Gabriel. — Iiigenieur-en-chef
au Corps roy. des Mines. Von 1801 an in
verschiedenen Bergwerksdistriclen Frank-
reichs beschäftigt; von 4 8H — 4 3 Direct.
d. Quecksilberbergwerks zu Idria (Ann.
Min. Ser. I. Vol. XIIi;,
geb. 4775, St.-Leonard,Dep.
Unter-Rhein,
gest. 4 825, Aug. 25, Clermont, Mont-
Dore.
Sur les mesures ä observer dans la disposition
des foyers de forge etc. (Journ. Min. XXIV,
4 808). Necessaire du m6tallurgiste (Ib. id.).
Sur les mines de houille du Dep. de Montenotte
etc. (Ib. XXV, 1809). Des chemins de fer en
Angleterre etc. (Ann. Min. III, 4 84 8). Sur les
minörais de fer des houlli^res ou fer carbonat6
litboide (Ib. id.). Mit Beannier: Exp. faites ä
la fonderie de Poullaouen, dans le but d'ap-
pr(3cier la tempcrature de quelques fourneaux
etc. (Journ. Min. XII, 4 802). Exp. faites sur
les trompes de la fonderie h Poullaouen (Ib.
XVI, 4 80 4).
Gallon (Galon) , ... — Infanterie-
Oberst in d. französ. Afmee. Chef-Inge-
nieur zu Havre. Corresp. d. Acad. d. W^iss.
zu Paris (DFJ,
geb. . . ., gest. 4 775, . . .
Projet pour lancer les vaisseaux ä la mer avec
plus de facilit6 que dans la pratique ordinaire
(M6m. Par. 4 731). Sur un nouv. pont-levis
(Ib. 4 733). L'art de convertir le cuivre en
rosette ou cuivre rouge en cuivre jaune etc.
(Ib. 4 764). Nouv. bassin pour construire et
radouber les vaisseaux etc. (Machin approuv.
par l'acad. V, 4 735). Machine pour elever de
l'eau (Ib. VI, 4 735). Mach, pour elever de l'eau
par une forco centrifuge (Ib. id.). Pont floltant,
perfectionnö par lui (Ib. id.). Moulin horizon-
tal perfectionn^ par lui (Ib. id.).
Galloway, Thomas. — Lehrer der
Mathematik am R. Military College zu Sand-
hurst, dann Registrar of the Amiable Life
Assurance Office in London. Mitgl. d. R.
astron. und d. Royal Society (ASM. XXIJ,
geb. 4 796, Febr. 26, Lanarckshire,
gest. 4 85 4, Nov. 4, London.
On the proper motion of the solar System (Phil.
Tr. 4 847, auch Mem. Astr. Soc. XV^ 4 846, dar-
über Plana, Astr. Nachr. XXXIV, 1852). On
shooting Stars (Monthly Not. of the Astr. Soc.
V). Artikel »Pendulum« in Brewster's Cyclo-
paedia. Artikel »Trigonometrical Survey« in
der Penny-Cyclopaedia. Mehre Artikel (Astro-
nomy, Balance, Comet, Figure of the Earth,
Precession of Equinoxes etc.) in d. Encyclop.
Britannica. Aufsätze im Edinburgh Review,
.Foreign Quarlerly Review, Leybourne's Repo-
sitory, Philosoph. Magaz. etc.
Gallacci, Giovanni Paolo, — Eins
der ersten Mitglieder der 4 593 zu Venedig
gestifteten Academie (PrJ (Wd) (B) (BN)
(BG),
geb. Mitte d. XVL Jahrb., Salo b. Brcscia,
gest
De fabrica et usu heraisphaerii uranici tracta-
tus, Venet. 4 569. De themate erigendo, parte
fortunae, divisione zodiaci, dignitatibus plane-
tarum et temporibus ad medicandum accom-
modatis, Ib. 4 584. Theatrum mundi et tempo-
ris, ubi astrologiae principia cernuntur ad me-
dicinam accommodata, geographica ad naviga
tionem etc., Ib 4 589. Della fabrica ed uso del
nuovo orologio universale, e di nuovo stro-
mento per fare gli orologi solari, Ib. 4 590.
Speculum uranicum, Ib. 4 593. Della fc»b)ira
ed uso di diversi stromenti di astronomia ei
53*
839
Galois
Gamauf.
840
cosmografia, Ib. <597. Modus fabricandi ho-
raria mobilia permanentia cum acu raagne-
tica, Ib. 4 596.
Galois, Evariste. — Sohn eines Maire
von Bourg-Ia-Reine, bei Paris (der sich < 8 2 9
aus Missmutfa entfeibte] u. Schüler succes-'
sive des College Louis-le-Grand und der
ficole normale (<830— 3<); überspannte
republikanische Ideen führten ihn darauf
zwei Mal in das Gefängniss Sl.-Pelagie, aus
dem er kaum entlassen, in einem Duelle
(cause par une querelle d'amour) seinen
Tod fand (Rev.encyclop.Ly, 1832; (Liou-
ville, Journ. W),
geb. <8H, Oct.26, Paris,
gest. 4 832, Mai 30, Paris.
D6monstration d'un theoröme sur les fractions
continues periodiques (Gergonne, Ann. math.
XIX, 1828—29. G. schrieb diese Abhandlung
noch als Schüler des College Louis-le-Grand).
Note sur quelques points d'analyse (Ib. XXI,
1830—34). Analyse d'un M6m. sur la rösolu-
lion aJgöbrique des equations (F^russac, Bul-
let, scienc. math. XIII, 1830). Note dazu (Ib.
id.>. Surlatheorie des nombres (Ib. id.). Let-
tre i Mr. Angnste Chevalier, 29 Mai 1 832, veille
de la mort (Revue encyclop. Sept. 1832; das
Mathematische daraus in Liouville, Journ.
math. XI, 1846). M6m. sur les conditions de
rösolubilite des equations par radicaux (Liou-
ville, Journ. XI, 1846. Geschrieben 1831).
Galon, s. Gallon.
Oaltmche, s. Gaullruche.
Oalvani, L uigi (Aloisio). — Dr. Med.,
seit «762 Docent oder Prof. extr d. Medi-
cin und seit 1775 (nach dem Tode seines
Schwiegervaters G. Galeazzi) Prof. der
pract. Anatomie an d. Universität (Archi-
ginnasio) zu Bologna, zugleich Mitglied d.
Instituts daselbst (seit 176^) und an dem-
selben Prof. d. Anatomie (seit 17 66), so
wie später (1782) auch d. Geburtshülfe.
Ward 1797, weil er der cisalpiu. Republik
den Bürgereid ver v\ eigerte, seiner Aemter
u. Einkünfte beraubt, jedoch bald wieder
eingesetzt (Alibert, Eloge de G., Paris
1806; (Opere etc. di G. , Bologna 184i;
(Me^m, Bologna, l\, 1853; (BJ (BN) (BG),
gefe. 4 737, Sept. 9, Bologna,
gest. 4 79», Dec. 4, Bologna.
Diss. de aöriformis principiis thermarum por-
rectanarum, Bologna 1789 (Gedruckt i^ d.
Mem. Bologna III, 1851 u. d. Opere coll.j. De
viribus etectricitatis In motu musculari com-
mentarius (Comment. Bonon. VU, 1791, für
sich cum Job. Aldini dissertatione et notis, 4**,
Mutinae 1 792 , deutsch von Joh. Mayer, I»rag
1793. — Hierin die E n tdeck u ng des sog.
Galvanismus, die vom 6. Nov. 1780 da-
tirt). Leltera di risposta al B. Carminati, Bo-
logna 1792 (BrugnateUi, Giorn. fisico-med. V,
1792). Deir uso e dell' attivitä dell' arco con-
duttore nelle contrazioni dei muscoli, Ib. 4 794
(anonym). Memorie sulla elettricitä animale
al Abate L. Spallanzani, Ib. 1 797. — Alle diese
u. auch seine rein anatom. Arbeiten in : Opere
edite ed inedite del Prof. L. Galvani etc., 4 vol.
4", Bologna 1841, con Aggiunta, 4', Ib. 1842.
Galy«Cazalat, Antoine, — Schü-
ler d. polytechn. Schule. Prof. d. Mathe-
matik u. Physik folgweise an d. Collegien
von Perpignan, Nancy u. Versailles, dann
Civil-Ingenieur in Paris. Betbeiligte sich
stark bei den revolutionären Bewegungen
des Jahres 18 48 (BG),
geb. 1797, . . . Saint-Girons. *
Recherches sur la compressibilit^ des liquides
etc., Paris 1827 (Auszug: Ferussac, Bullet. Sc.
math. VIII). M6m. thöorique et pratique sur
les bateaux ä vapeur etc., 4^ Ib. 1837. Re-
\ cherches exp. et thäor. des causes d'explosion
des chaudi^res ä vapeur, 4", Ib. 1837 (Ein
Auszug aus Ersterem). M6m. sur les machines
locomotives (Compt. rend. VIII, 1889). M6m.
sur une nouv. macbine ä feu h rolation im-
mediate (Ib. VIII~X, 1840). Descript. d'un
pese-voiture hydraulique portatif (Ib. XVIII,
1844). — Mit Menjaud : Voiture ä vapeur sur
routes ordinaires, 4«, Paris 1835.
♦greb. 17Ö6, . . . (R.JE.P.)
Gama, Vasco de. — Portugiesischer
Seefahrer, Admiral und zuletzt VicekÖnig
d. portugiesischen Indiens fB) (BN),
geh Synis, Portugal,
gest. 1524, Dec. 24, Cochin.
Entdecker Indiens auf dem Seewege um's Cap
d. guten Hoffnung herum, landete in Caticut
1498, Mai 20. Machte später noch zwei Reisen
nach Indien.
Gamaclies, £:tienne Simon. —
Canonicus von St.-Croix de la Brelonniere
zu Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst
(AJ (Q) (BU
geb. 1672 etwa, . . Meuian,
gest. 1756, Febr. 7, Paris
Nouv. Systeme du mouvement, Paris 1721.
Astronomie physique ou Principes gen^raux
de la nature appliques au mecanisme aslro-
nomique et comparcs aux principes de la Phi-
losophie de Newton, Ib. 1740. Obs. sur une
methode pour le jaugeage des tonneaux (M6m.
Paris 17^6). Pratique du jaugeage (Machines
approuv. Acad. Paris IV). Diss. sur le meca-
nisn)e de lelectricitö (Mem. Trevoux 1753).
Lettre ä Mr. H. sur le möcanisme de l'electri-
cile (Journ. sav. 1753).
Gamaaf, Gottlieb. — Senior unti
Prediger d. evangelischen Kirche zu Öden-
841
Gambart
Üannal.
842
bürg in Ungarn. Hatte in Göttingen sludirl
(NJ (G.^s),
geb. 1772, Jan. 4 3, Güns, Comitat Ei-
senburg,
gest. < 8 4 1 , Febr. I 4, Ödenburg.
Erinnerungen aus Lichtenberg»^- V rlesnngen
über Erxloben'8 Anfangsgrunds d. Natui lehre,
3 Bde. Wien 1808— 12, Erinnerungen an Lich-
tenberg's Vorlesungen über Astronomie, Ib.
1815. Erinnerungen au Lichtenberg'a Vorle-
sungen über physikal. Geographie, Ib. 4 819.
♦geb. Jan. 12(Ä^0).
Gambart, Jean Felix Adolphe. —
Nachdem er den Marinedienst verlassen u.
sich unter B o u v a r d zuna Astronomen ge-
bildet, erst Adjunct (1819) u. darauf (1822)
Director d. Sternwarte zu Marseille. Corr.
d. Acad. d. Wiss. zu Paris (BS) (AB.\SZe)
(G. 9; (CR. iii;,
geb. 1800, Mai . ., Gelte,
gest. 1836, Juli 23, Paris.
Entdeckte von 1822 bis 1833 dreizehn Come-
tcn, darunter am 9. März 1826 denjenigen,
welcher von W. Biela zehn Tage früher (27.
Febr.) zu Johannisberg in Böhmen entdeckt
worden und bis jetzt als der dritte mit geschlos-
sener Bahn bekannt ist, nach gleichzeit. Rech-
nungen von Gambart selbst und von Th. Clau-
sen (Corapt. rend. HI, 1837; ferner Astron.
Nachr. I— Xil).
Gambey, HenriPrudence. — Erst
Contre-raaitre in den fecoles des arts et
meliers zu Compi^gne und Chalons, dann
Mechanicus in Paris. Mitgl. d. Längenbu-
reau seit 1831 und d. Acad. d. Wiss. da-
selbst seit 1 837 (GA^rt) (BN) (BG) (Ara-
go, Oeuvr. biogr. III;,
geb. 1787, Oct. 8, Troyes,*
gest. 1847, Jan. ^9, Paris.**
Erfand einen Heliostat (Bullet, de la Soc.
d'Encour. Ann. XXV, 1 826 u Pogg. Ann. XVII)
u. ein Käthe tometer, und verfertigte für
das Pariser Observatoriaui ein Aeqiiatoreal u.
einen gros.sen Meridiankreis ; ausserdem gin-
gen aus seiner Werkstatt viele physikal. In-
strumente von grosser Vollkommenheit her-
vor : Theodolilhen, Incünatorien, Declinatorien
usw. Über seine Methode, Kreis-Instrumente
zu theiien, s. Gompt. rcnd. XXVIII, 1849.
♦geb. 178Ö, . . . {BIT).
♦• gest. Jan. 28 (Compt. rend. XXIV) (Or).
Gambier, Nicolas. — Mechanicus,
Schützling des Marschalls von Noailles
(BG),
geb. 1714,
gest. 1785, Apr. 6, Maintenon.
Crible invente par Mr. G., citoyen de/Ifi'nt^^non
(Ohne Ort u. Jahreszahl). [G. beknn^ ftir dxdi^
Maschine zuni Reinigen von Getieideköiuern
3000 frs vom Finanzminister De Trudame.]
Gambihler, Joseph. — Dr. Phil. ,
Lehrer d. französ. u. engl. Sprache an d.
Realschule zu Nürnberg (N) (G. 1Ö47;,
geb. 1801, März 4, Igenhausen bei
Aichach,
gest. 18 47, Aug. 30,- Nürnberg.
Gründliche Anweisung des sichersten usw.
Verfahrens beim Bohren artesischer Brunnen,
Nürnberg 1832. Lehrb. d. physikal. Geogra-
phie, Ib. 1833.
Gamundia,s. Johann v.Gmünden.
Gandolfl, Bartolommeo. — Prie-
ster d. Ordens d. frommen Schule. Prof.
d. Physik u. Chemie an d. Sapienza au Rom,
vorher Lehrer d. Grammatik zu PoH unri d.
Philosophie zu Ravenna (Tp. \) (Gn. R. XXllJ
(BS),
geb. 1753, Febr. 2 4, Torria, Princip.
dl Oneglia,
gest. 1824, Mai 10, Rom.
Mem. sulla cagione del tremuoto, 8", Roma
1787. Sopragli ulivi, 8", ib. 1793. Mem. sulla
maniera di costruirecamini, 8", Ib. 1 807. Acque
lermalidelbagnodi Canino, 8^ Ib. 1810. Let-
tera al Sign. D. Moricbini sull' oltima ed eco-
nomica costruzione delle macchine elettriche
(Antologia romana 1797). Diss. sopra le con-
dizioni necessarie perche una macchina elet-
trica sia capacedel massimoeffettoetc. (Giorn.
lett. diNapoUl802).
Gannal, Jean Nicolas. — Pharma-
ceut in d. franzÖs. Militärhospitälern zu
Metz, Hamburg, Lübeck, Mohilew u. a. Or-
ten. Gerieth auf d. Rückzug d. französ.
Armee 1812 in russ. Gefangenschaf I ; aus
dieser entlassen, war er erst Preparateur
adjoint bei d. polytechn. Schule zu Paris,
dann Preparateur bei Thenard, später
(1818) Vorsteher einer Kattundruckerei,
Director einer Schuhwichs- u. Dintenfabrik
(1821) usw. (BG),
geb. 1791, Juli 28, SaarFouis,
gest. 1852, Paris.
Histoire des embaumements etc., Paris 1837
et 1841. Du chlore emplcy6 comme reraäde
dans !3 phthisie piilmonaire, Ib. 1833. Sur la
gölatine Ib. 1834 et Sf.. Sur la conservation
desparties animales, Ib. 1836. Mem. descrip-
tif d un nouv. proced*^ de fabrication de ce-
ruse etc.. Ib. 1843. -- G. verbesserte die Raf-
fini rung des Boraxes, erfand die elastischen
Walzen (aus Gallerte und Zucker), ein Ver-
fahren, Talg durch Säuren zu härten (1820),
eins zur Bereitung von Leim u. Gallerte (1823
patentirt), ein Sichorheitspapier (Compt. rcnd.
III, 1837), usw., glaubte auch einmal Diaman-
ten gemacht zu haben (s. Fogg. Ann. XIV,
1S2S u. XV, 1829). Für f^ein Balsamirutigsver-
fahren bekam er 1 S36 einen Preis von 8000 frs.
(Compt. rend. V .
843
Gannett
Gardini.
844
Gannett, Ca leb. — Pfarrer zu Am-
herst u. Cumberland im Staat New-York
[AABJ,
geb. n45, Aug. 22, Bridgewater,Mas-
sachusett.s,
gest. 1818, Aug. 25,
Observation on a Solar eclipse 1780, Oct. 27
al Cambridge (Mem. American. Acad. I, 1783).
llistorical register of the aurora borealis from
1781, Aug. 8 to 1783, Aug. 19 (Ib. id.). Ac-
count of a curious and singular appearance of
the aurora borealis (Ib. II, 1786).
Garau, Giambattista. — Piarist,
Prof. d. Philosophie am Coilegio Nazareno
in Rom , kurz vor seinem Tode auch Prof.
d. Experimentalphysik an d. üniv. zu Ca-
gliari (TS),
geb. 1745, . . . Sanluri, Sardinien,
gest. 1801, . . . Caghari.
Sulla Vera causa dell' equilibrio dei fluidi (La-
teinisch geschrieben).
Garay, Blasco de. — Spanischer
SchifTscapitän, dar im XYI. Jahrb. lebte fBGJ,
Soll nach Navarrete (v. Zach, Corr. aslr.
1826) im J. 1543 itn Hafen zu Barcelona in Ge-
genwart des Kaisers Carl V. ein Schiff durch
Dampfkraft bewegt haben. Die Angabe ist aber
eine Erfindung des Canonicus Tomaz Gonza-
lez; das Schiff wurde mittelst Schaufelräder
durch Menschenkräfte bewegt (BGJ (Ärago,
Annuaire 1837;.
Garaye, s. Lagaraye.
Garcaens (Gartze), Johann. — Pa-
stor an St. Jacobi u. Prof. d. Theologie an
d. üniv. zu Greifs walde, dann Superinten-
dent u. Hauptpastor zu Alt-Brandenburg;
halte in Wittenberg studirt {HSLj (.1),
geb. 1 530, Dec. \ 3, Hamburg,
gest. 1574, Jan. 22, Alt-Brandenburg.*
Tractatus de erigendis figuris coeli, verifica-
tionibus et directionibus , 4'*, Viteberg. <555.
De tempore sive de ortu et occasu stellarum
fixarum, Libr. III, 8", Ib. 1563, 1565 et 1568.
Speculuni firmaraenti, quod globum coelestem
vulgo vocant, 8", Ib. 1565. Meteorolcgia, cui
additae sunt tabulae totam meteororum doctri-
Dam complectentes etc., Ib. 1565, 68, 84, 86.
Methodus astrologiae, Basil. 1570, 1576. Me-
thodus eclipsium.
* gest. 1575, Jan. 22 (J).
Garpäo-Stockler, Francesco de
Borja. — Baron da Villa da Praya. Ge-
neral-Lieutenant in d. portugiesischen Ar-
mee; einige Jahre in Brasilien, 4 820 Gou-
verneur der Azoren ; nahm später seinen
Abschied und lebte als Privatmann in Al-
garbien. Mitgl. u. eine Zeit lang Secretär d.
Acad. d. Wiss. zu Lissabon (DC) ('G. 1829;
(BG) (Bevueencyclop. 18 29;,
geb. 1759, Lissabon,
gest. 1829, März 6, Algarbien.
Gonpendio da theorica, introducQäo ao me-
thodo das fluxöes, 8°, Lisboa 1794. Memoria
sobrc OS verdadeiros principios do methodo
das tlu!töes (Mem. Lisb. I, 1797). Demonstra-
gao do tbeorema de Newton sobre a relagäo
que tem os coefficientes de qualquer equagäo
algebrica, com as sommas das potencias de
suas raizes e applicagao do mesmo Iheorema
ao desenvolviniento em serie dos productos,
compostos de infinites factores (Ib. II, 1799).
Memoria sobre as equagöes di condigäo das
funcQoes fluxiaes (Ib. id.). Memoria sobre al-
gumas propriedades dos coefficientes dos err-
mos do binomio Newtoniano (Ib. id.). — Alles
vereinigt in : Obras de F. de Borja Gar9äo-
Stockler, 2 vol. 8", Lisb. 1805 et 1826. Ensaio
historico sobre a origem e progressos das ma-
thematicas em Portugal, 1 vol. 8°, Paris <819.
Methodo inverso dos limites, Lisb. 1827 (Aus-
zug: Quarterly .Tourn. of Science, XV, 1823).
Gardeil, Jean Baptist e. — Prof.
d. Mathematik und Medicin an d. Üniv. zu
Toulouse (DC. \J,
geb. 1726, Toulouse,
gest. 1808, Apr. i8, Toulouse.
Mem. sur le tripoli (M6m. sav. etr. III, 1760).
Garden, Alexander. — Pract. Arzt
in London, früher in Charlestown, Süd-
Carolina. Mitgl. d. Roy. Soc. (Th) (BGE),
geb. 1730, Jan. ......
gest. 1791, Apr. 15, . . .
Account of the Gymnotus electricus or electri-
cal ee! (Phil. Tr. 1775).
Gardeur-le-Bran , Charles. —
Prof. d. Mathematik im Artillerie-Corps u.
Studien-Director bei d. polylechn. Schule
zu Paris (QJ,
geb. 1744, Metz,
gest. 1801, Aug. 25, Paris.
Memoires concernant la navigation des rivieres
de la province des Trois-Echöves etc.
Gardini, Gi useppe Francesco. —
Arzt, Lehrer d. Physik u. Naturgeschichte
folgweise zu Alba u. Asli in Piemont (LLJ
(BMP),
geb. 1740, Jan. 22, Vascagliana, Prov.
Asti,
gest. 1816, Mai 15, Asti.
Ventorum theoria, 1780. De etfectis electrici-
tatis in homine etc., Genov. 178Ö. De influxu
electrlcitatis atmospharicae in vegetantia, Tau-
rin. 1784. Diss. de natura ignis electrici (1788
von der Acad. zu Mantua gekrönt, 1792 ge-
druckt). Descrizione d'un islrumenlo propi.o
per conoscere relettricitä tanto giornaliera,
quanto spontanea degii uoroini etc. (Giorn.
scientific© etc., Torino1789). Espcrimenti fatli
nel mese di marzo 1 789 sopra Telettricitä spon-
tanea degU uomini (Ib. id.). Sulla diffeienza
845
Garipuy
— Garnier-Peechenes.
846
deir azione dell' elettricitä della raacchina e
della pila, 1806. De ratione qua distribuitur
ignis electricus in diversorum corporum su-
perficie, 1812.
Garipuy, Frangois Philippe An-
1 0 i n e d e. — Capitoul (SchÖffej zu Tou-
louse, Ingenieur der Prov. Languedoc und
Direcfeur des travaux de la Senechaussee
de Carcnssonne. Corr. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris seit 17 40 (Mem. Toulouse, T. II; (EM),
geb. n H , Apr. i 6, Toulouse, *
gest. 1782, Apr. 2, Toulouse.**
Sehr viele, auf seiner Privatsternwarte zu Tou-
louse angestellte astronom. Beobb. in d. Meui.
de Toulouse (T. I et 11) , M6m. de Paris (1750
et 1774), Mem. sav. Strang. (T.II-IV) u.Mem.
de Turin, T. 1 (Parallaxe de la Lune, de Mars
et de Venus).
* geb. Febr 16 (BT), ** gest. Apr. 12 {BS) (LB).
Garlieb, Gottfried. — Dr. Phil.,
Ökonom. Administrator d. königl. Porzel-
lanfabrik in Kopenhagen (EJ,
geb. 1787, Sept. 6, Lübeck,
gest
Bornholm beskreven paa e Reise i Aaret 1815,
Kiöbh. 1 81 9 (Auch : N. Sehr. d. mineralog. Ge-
sellsch. zu Jena, V, 1823). Island rücksichtlich
seiner Vulcane, heissen Quellen usw., Frei-
berg 1819.
Garnerin, Andre Jacques. —
Schüler von Charles. Aeronaut, wurde
1793 der französ. Nordarraee beigesellt,
um die Stellungen des Feindes aus der
Höhe zu beobachten, fiel aber in österrei-
chische Gefangenschaft, aus der er erst
nach 18 Monaten befreit ward. Lebte dann
von dem Ertrage seines aeronautischen Ge-
werbes, das er in den Hauptstädten Euro-
pas mit Erfolg betrieb {BNJ (BG),
geb. 1769, Jan. 31, Paris,*
gest. 1823, Aug. 18, Paris.**
Wenn auch nicht der erste Erfinder des Fall-
schirms, war er doch der Erste, der sich mit-
telst eines solchen aus einem Luftballon glück-
lich auf die Erde herabliess, am 22. Oct. 1797.
Die Idee zu diesem Apparat hatte bereits Jo-
seph Montgolfier (Ann. chim. XXXI, 269), und
S. Le Normand machte sogar Probeversuche
damit (Ib. XXXVI, 94). Ohne Luftballon Hess
sich ein , gewisser Lebesnier schon 1678 mit-
telst eines Fallschirms sanft herab (Journ. Sav.
1678 p. 460). — Über diese Erfindung gerieth
G. mit setnern Bruder Jean Baptist Olivier (geb.
1766, . . . Paris, gest. 1849, . . . daselbst, eben-
falls Aeronaut u. Schüler v. Charles) in Streit
u. schrieb: Usurpation d'elat et de rcputation
par un frere au prejudicc d'un frere, Par. 1 81 3.
— 6. gab auch Anlass zur Gründung der acro-
statischen Schule in Meudon , die indess 1804
von Napoleon auffi'ohoben ward.
* geb. 1 770, . . . {BS) (Q). ** g-est. Aug. 21 {GG. 1S2 ()•
Garnett, Thomas. — Dr. Med., Prof.
d. Chemie an d. Royal Institution in London,
vorher Prof. an d. Univ. zu Glasgow (RGE),
geb. 1765, Casferton,*
gest. 1802, Juni 28, London.
De visu, Edinb. 1788 Exprms. and obss. on
the crescent water at Harrogato, Leods 1791.
Treatise on the mineral waters etc. , Edinb.
1792. Outlines of a course ofchemistry, Lond.
1797, 2'iedit. Ib. 1800. Observations on a tour
through the Highlands etc., 2 vol. 4*, Lond.
1800. Observations on raingauges (Tr. Irish.
Acad. V, 1 794). Gab heraus : Annais of Philo-
sophy, Natural History, Chemistry etc. for the
year 1800, Vol. I, Lond. 1801.
* Bei Kirkby-Lonsdalo , Weatmoreland. — geb. 1766
{B){WB).
Garnier, JeanGuillaume. — Folg-
weise Prof. d. Mathematik u. Fortification
an d. Protestant. Mililär-Academie zu Col-
mar (1788), Chef d. geometr. Division d.
Cadasters (1791 — 94), Examinator (1795
— 1800) und Prof. adj. an d. polyiechn.
Schule (1798 — 1802), daneben Direclor
einer Vorbereitungsschule für d. polytechn.
Schule, später Prof. an d. Miiilärschule zu
St.-Cyr (1814), endl. Prof. d. Malhematik
u. Astronomie an d. Univ. zu Gent (1817
— 1830). Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Brüs-
sel seit 1818 (AB.\^^\) (BG),
geb. 17 66, Sept. 13, Wasigny,b.Guise,
Picardie,*
gest. 18 40, Dec. 2 0, [xelles b. Brüssel,
llsage de compas de proportion etc., 8°, Paris,
An n. Gours d'analyse alg^brique , S"*, Ib.
1803, 2™" cdit. 1814. Traite elementairc da-
rithmetique, 12^ Ib. 1803, 4"^"= edit., 8», Gand
1818. Röciproques de la geometrie, 8", Paris
1807, 2'"« edit. 1810 LcQons de statique, Ib.
1 81 1 . D« de calcul differentiel. S"»«^^ odit. 1811.
Do de calcul integral, 3"'«' edit. Ib. 1812. Dis-
cussion des racines döterminees du premier
degre ä plusieurs inconnus, 2'"« edit. 1813.
Elementa arithmclicae, algebrac et geometriae
etc., Gent. 1824. Traile de meteorolopie on
Physique du globe S«, Brux. 1837, 2'»^ edit.
2 vol. 8*. Paris el Lille 1840. — Gab heraus:
Cours complct de Bezout etc., 6 vol. 8**, Paris,
An VI , Trisection de l'angle par L. P. V. M. Az6-
mar, suivic des recherches analyliques sur le
möme sujet, 8", Ib. 1809 ; mit Quetelet: Cor-
respondance mnthcmalique et physique (die
beiden ersten Theilc). Darin und im Bullet, de
lacad. Bruxelles viele Aulsätze von ihm, auch
in d. Nouv. Möm. Acad. Brux. T. 1 (Möm. sur
les machines).
♦ geb. Rheims (J./?. IS41).
Garnier-Deschdnes y Edme Hi-
1;, jpg. — Notar in Paris, von 17 66 bis zur
Revolution; spater (1799) Admini.Ntraleur
de Tenregistremenl el des domaines (BG),
847
Garofalo
CFasperoni,
848
geb. 1732, Märzi, Montpellier,*
gest. 1812, Jan. 6, Paris.
Traite elementaire de göographie astronomi-
qne, naturelle et politique, 4 798. Recherches
sifr Vorigine du calcul duodöcimal, 12", Paris
1803.
* geb. 1727, März 1 {B){By\ ist unrichtig (BO).
Garofalo, Biago (Caryophilus, Bla-
sius). — Geistlicher, der zu Rom in engem
Verkehr mit Papst Clement XL lebte und
durch den Prinzen Eugen von Savoyen
nach Wien gezogen ward (A),
geb. 1677, .. . Neapel,
gest. 1762, . . . Wien.
Deantiquismarmoribiis, diss. IV,Viennae1738,
De antiquis auri, argcnti, stanni, aeris, feiri,
piumbique fodinis, 1757. — Antiquarisches.
Garrot, P i e r r e A s c e n s i o n. — Me-
chanicus, zuletzt (182Ö) Vorsteher einer
Unterrichts-Anstalt für arme und verwaiste
Lehrlinge (BGJ,
geb. . . ., gesL 1823, Jan. 2 4, Paris.
Ponts en fer indestructibles et immobiles, je-
lös en deux minutes, 1 799. ~ Erfand ein neues
Telegraphensystem für militärische Zwecke,
das 1800 an der Küste von Havre geprüft, aber
nicht tauglich befunden ward.
Garihe, Caspar. — Dr. Phil., erst
Privaldocent an d. Univ. zu Marburg, dann
Lehrer d. Mathematik u. Naturwissenschaft
am Gyran. zu Rinteln und darauf Prof. an
d e m z u CÖln (Just i) (M. 11 ; ,
geb. 1796, Juli 15, Frankenberg, Hess.
Tabellen fürd. baiometr. Höhenmessen, nach
der Schichten-Methode von Benzenberg be-
rechnet, Giessen 1847. Erhebung Rinteln's über
d. Meeresfläche, nebst Beinerkk. über d. Ab-
leit. mittlerer Barometer- u. Thermometer-
slände, Rinteln 1826. Abhandl. über d. Heili-
genschein, Ib. 1S30. Beschreib, d. Kosmoglo-
bus usw., München 1830 (Pogg. Ann. XLH).
Foucault's Versuch als direct. Beweis d. Axen-
dreh. d. Erde, angestellt im Dom zu Cöln usw.,
und Beschreib, eines neuen Apparats dazu,
genannt Geostrophomeler usw., Cöln 1852.
Prüfung der Leistungsfähigkeit eines Dampf-
schiffs usw., Ib. 1852.
Gartz, J . . . C h . . . ~ Dr. Phil., Prof.
(extr. seit 1823) d. Mathematik an d. Univ.
zu Halle (M. \\),
geb. 1792, Juni 1, Magdeburg.
Allgemeine Grössenlehre usw., Halle 1820. De
interpretibus et explanatoribus Euclidis Arabi-
cis, schediasma historicum, \b. 1823.
Gartze, s. Garcaeus.
Gascoigne , W i 1 1 i a m. — Sohn von
Henry Gase eigne, Esquire von Mid-
dleton, zwischen Leeds u. Wakefield (Der-
ham, Pliil.Tr. 1717, p. 603;.
geb. 1621 etwa, . Middieton,
gest. 1644, Juli 2. Marston Moor.*
Erster Erfinder des Mikrometers in Fernröh-
ren und der Verbindung dieser mit astronom.
Winkel-Instrumenten '.siehe Derham a. a. 0.).
Über seine mikrometr. Messungen s. Bevis,
Phil. Tr. 1737, p. 4 90.
* In der Schlacht daselbst, für die Sache KarTs I.
Gaselier, Denis Franko is. — Leh-
rer d. Mathematik in Paris fAJj
geb. 1709, Mai 3 0, Montpellier,
gest
Dictionnaire etyn*)log!que des termes d'archi-
tecture. Paris 1753.
Gasparl, Adam Christian. — Dr.
Phil., folgweise Prof, d. Philosophie an d.
Univ. zu Jena (179 5), der Geschichte und
Geographie am Gymn. zu Oldenburg (1797
— 98), der Geschichte, Statistik u. Geogra-
phie an d. Univ. zu Dorpat (1803 — 1810)
und dann d. Geographie u. Statistik an der
zu Königsberg (M. lij (i\J,
geb. 1752, Nov. 18, Schleusingen,
gest. 1830, Mai 27, Königsberg.
Vollständ. Handb. d. neuest. Erdbeschreibung,
5Bde. 1797—1819. RedigirteBertnch'sAHgeni.
geogr. Ephemeriden von 1800 — 1803. '
de Gasparis, Annibale. — Astro-
nom an d. königl. Sternwarte auf d. Capo di
Monte bei Neapel. Schüler von Capocci
fOrJ,
geb. 1819, Nov. 9, Bugnara, Abruzza
ultra secunda.
Metodo per determinare ia posizione del piano
deir orbita di un pianeta o di una cometa in-
dipendentemente dalla ipotesi del raoto nella
parabola o in altra sezione conica, ed appH-
cazione all' orbita di Vesta fRendi conto, Accad.
Napoli. V, 1846). Forma dclle equazioni diffe-
renziali del Clairault rcsa piü generale (Ib. VI,
1847). Teorenia generalissimo di geometrica
analitica e serie liniarchevoli della scmicir-
conferenza (Ib. VII, 1848). Riduzione di al-
cune equazioni düferenziali rimarchevoli alla
forma udu+(R + du)dy>=0 (Ib. id.). Formales
pour la determination du plan de Torbitedune
planele ou d'une comele (Compt. rend. XXIII,
4846; XXVI, 4848 et XXXIX , 4854). Nouv.
methode pour cak uler les orbites des planötes
et com^tes (Ib. XXXIX, 1854). — G. entdeckte
sieben der kleinen Planeten, nämlich: Hy-
giea 1849, Apr. 12, Parthenope 1850, Mai
11, Egeria 4 850 , Nov. 2, Eunomia 1854,
Juli 29, Psyche. 1852, März 17, Massilia
1852, Sept. 19 und' Themis 1853, Apr. 5.
Gasperoni, Ferdinande. — Piie-
ster von d. Congregation di San Cailo und
Prof. d. Philosophie an deren Universität
fTMJ,
849
Oassendi
Gattey.
850
geb Modena,
gest. n38, Jan. 3<, Modena.
Letlera al proposto L. A. Muratori contenente
aicune osservazioni fisiche e geometriche (Rac-
colta Calogeriana T. IX).
Gassendi (eigentl. Gassend), Pierre.
— Minorit; schon im \1. Jahre Dr. Phil,
zu Avignon, dann <6I6 Prof. d. Philoso-
phie zu Aix, später Beneficiat d. Kathedrale
zu Dijon und zuletzt (seit 1645) Prof. d.
Mathematik am College royale zu Paris (J)
(CF) (BN) (BGJ,
geb. 1592,Jan. 22,Champtercier(Chan-
tersier)beiDigne,
gest. 1655, Oct. 24, Paris.*
Phaenomenon rarum Romae observatam 20
Martii et ejus causarum explicatio, 4*, Am-
stelod. 1629. Parhelia seu soles IV spurii qui
circa verum apparuerunt Romae etc., Parisiis
1630 (Neue Aufl. des Vorigen). Mercurius in
Sole Visus et Venus invisa, Ib. 1631. Pro voto
et admonitione Joannis Kepleri, Ib. 1632. Sol-
stitialis altitudo Massiliae etc., 4", Hagae1651.
De apparente magnitudine Solis humilis ac sub-
limis IV Epistolae, Parisiis 1642. De motu im-
presso a motore translato ill Epistolae (die
beiden ersten Briefe datiren : Paris 1642, der
letzte erschien 1649; darin Tycho-Brahe's
Gründe gegen die Axendrehung der Erde durch
Versuche widerlegt), Lugd. 1658. Novem stel-
lae circa Jovem visae Coloniae exeunte anno
1642 et ineunte 1643 : acce^ssitobservatio gemi-
nata in singulos dies aestus maris instar reci-
procationis perpendiculorum, 4°, Parisiis 1 643.
De proportione qua gravia decidentia accele-
rantur Epistolae III, quibusrespondetur ad Epi-
stolas Petri Casraei, 4", Parisiis 1646. Institutio
astronomica, juxta hypotheses Copernici, Ty-
chonis-Brahaei et Ptolemaei, Ib. 1645, 4. Edit.
Lyon 1658. Apologia Petri Gassendi adversus
J. B.Morinum etc., Lugd. 1649. Tychonis-Bra-
haei, equitis Dani, astronomorum coryphaei,
Nicolai Copernici, Georgii Purbachii et Joannis
Regiomontani , astronomorum celeberrimo-
rum, vitae, Parisiis 1 654. De rebus coelestibus
coinmentarii, seu observationes ab anno 1618
ad annum 1655 habitae, Lugd. 1655. De vita
Nicolai Peirescii etc. , Parisiis 1641. — Alle diese
uud seine vielen philosoph. Schriften gesam-
melt . Opera omnia, 6 vol. fol. Lugd. 1 658, wo-
von Vol. VI enthält: Epistolae et respönsa au-
ctoris, 1621—55.
* gest. Oct. 14 (5) ; Nov. y {BG. T. XIX, p. 581) ist of-
fenbar aus IX Kai. Novembr. entstanden. — G. starb
als Opfer des Unverstandes seiner Aerzte , die ihm
kurz hintereinander 13 Aderlässe verordnet hatten.
Gassiot, John Peter. — Kaufmann
in London; Mitgl. d. Roy. Society seit <8 40
(OrJ,
geb. 4 797, Apr. 2 London.
On the possibility of obtaining a spark before
the circuil of the voltaic battery is completed
(Phil. Tr. 4 839). On Nobili's plate of colours
'Ib. 4 840). A descriptoDof an extensive series
Poggeadorff, Handwörterbuch.
of the Water Battery (bestehend aus 3520 Ele-
menten), with an accoant of some experiments
made in order to lest the relation of electrical
and Chemical action, which takes place before
and after completion of the voltaic circuit (Ib.
184 4). Ou a peculiar form in a diamond when
under the inttuence of the voltaic arc (Report.
Brit. Assoc. 1850). On the heating effects of
secondary currents (Ib. 4 854).
Gatterer, Johann Christoph. —
Dr. Phil., Prof. ord. d. Geschichte an d.
Univ. zu Götlingen seit n59, vorher seit
i7 55 Lehrer am Gymnas. zu ^^ürnberg.
Mitgl. d. königl. Gesellsch. d. Wiss. zuGÖl-
tingen (Comm. Soc. Gott. Xl\J (WN) (P),
geb. n27, Juli 14, Lichtenau b. Nürn-
berg,
gest. n99, Apr. 5, Göttingen.
De anno meleorologico fundaraentali (Comm.
Gott. III, 1780). Abriss d. Chronologie, Gött.
1775. — Viel Historisches u. Geographisches.
Gatterer, Christoph Wilhelm Ja-
cob. — Sohn des Vorigen. Dr. Phil., Prof.
d. Kameral Wissenschaften u. Technologie
an d. Univ. zu Heidelberg seit 1787, auch
der Diplomalik seit 1795, und Ober-Forst-
rath seit 1805; anfangs Privatdocent in
Göttingen (P) (N) (G. 1 1),
geb. 1759, Dec. 2, GÖttingen,
gest. 1838, Sept. 11, Heidelberg.
Anleit. d. Harz u. andere Bergwerke zu berei-
sen , 3 Bde. Gött. 1785 — 90. Verzeichniss d.
vornehmst. Schriftsteller über alle Theile des
Bergwesens. 2 St. Ib. 1785 u. 86. Technolog.
xMagazin, 2 Bde. 1790—92. Beschreib, d. Har-
zes, 2 Bde. Nürnb. 1792 — 93. Allgem. Reper-
torium d. mineralog. , Bergwerks- u. Salz-
werkswissenschaft-Literatur, 2 Bde. Giessen
1798—99. — Forstwissenschaftliches.
Gattey, filienne Frangois. — Seit
179 3 Bureau-Chef im franzÖs. Ministerium
des Innern für Gewichts- u. Maass-Ange-
legenheiten. Mi(i>l. d. Acad. zu Dijon (DC. Vj
(BC).
geb. 17 36, Juli 8, Dijon,
gest. 1819, Nov. 7, Paris.*
Instruction sur l'usage des cadrans logarith-
miques, 8°, 1799. Table des rapports des an-
ciennes mesures avec les nouvelles, S® Z^^
ädit. 1812. Elements du nouv. Systeme m6-
trique etc., 8^ 1801. Explication de la jauge
logaritlimique, 8°, 1806. Usage du calculaleur,
instrument portatif, au moyen duquelon peut
en un instant, et sans 6tre Obligo döcrire aucun
Chiffre, se procurer les resultats de toutes
sortes de calculs, 8°, 184 9 (Erschien schon
1810 unter d. Titel: Explicalion et usage de
Tarithmographe etc.).
♦ gest. Dec. 7 (Ä. E.W) {BG).
54
851
Gattoni
Ganltier de Claubry.
852
Gattoni, G i u 1 i o C e s a r e. — Canoni-
cus ia Coiiio (LL. I cilirlGiornale della Soc.
di inrorrag. delle scienze cd arli VI, 181 Oj,
geh. . . ., gest. 1809, ...
Beschäftigte sich mit der Wetterharfe (Armo-
nica meteorologica), dem Rückschlag (Fulmini
di ritorno), dem Eudiometer, Anemometer etc.
Gaubil, Antoine. — Jesuit, ging
1723 als Missionar nach China, wo er bis
zu seinem Ende lebte (BEJ. IIi; (B),
geb. 1689, JuH 14, Gaillac, Langoedoc,
gest. 1759, Juli 24, Peking.
Observations mathömatiques. astronomiques,
göogiaphiques, chronologiques et physiques,
tirees des anciens livres ou faites nouveile-
ment aux Indes et ä la Chine par les P^res de
Ia Comp, de Jösus, Vol. II, Paris 4729. Traitö
d'astronomie chinoise, 3 Vol. Ib. 1732. L'hi-
stoire de l'astronomie chinoise. — Verschie-
dene astronom. Beobachtl., in Peking ange-
stellt (Phil. Tr. 1 750 et 1 753 u. M6m. Par. 1 743) .
Ganbius (Gaube), Hieron ymus Da-
vid. — Dr. Med. ; erst Stadtarzl zu Deven-
ter, dann Arzt in Amsterdam (1727 — 29),
darauf Prof. d. Chemie und, nach Boer-
h aa V e's Tode, auch d. Medicin an d. Univ. zu
Leyden (M) (Mern. Soc. roy. Mededne 1 77 9^,
geb. 1705, Febr. 24, Heidelberg,
gest. 1780, Nov. 29, Leyden.
Aanwyzing van een middel waardoor men het
schadelyfce mengsei vaxi loodstoffen in de wyn-
nen mei genoegsaame zekerheid kann ontdek-
ken (Verhandl. Maatsch. Harlem. 1,4 754). Ad-
versariorum varii argumenti liber unus, Leyd.
1771. — Viel Medicinisches.
Gaaditi, Marc Antoine Augustin.
— Seit mehr als 20 Jahren Calculator beim
Bureau des Longitudes in Paris (Or) {BGJ,
geb. 180 4, Apr. ö, Saintes, Dep. Cha-
rente-Inferieure.
Derniers perfectionnements apportes au Da-
guerräotype; mit P. Lerebotirs, 8", Paris 4842.
Trait^ pratique de Photographie, 8", Ib. 1844
— 45. Nouv. recherches sur le grouperaent des
atomes dans les molecules etc., 8", Ib. 1847 et
1850. — Recherches sur les rapporls qui exi-
stent entre les poids atomiques et les propri^-
tes des corps (Biblioth. univ. 1831). Rech, sur
la structure intime des corps inorganiques de-
finis etc. (Ann. chim. phys LH, 1833). Sur la
formation artificielleducorindon(Compt. rend.
IV, 1837). Cristaux des substances insolubles
formös artificieliement (Ib. V, 1837). Lentllles
en verre fondu et en cristal de röche fondu
(Ib. id.). Surl'applicationdela lumiöreDrum-
mond äreclair8gepublicelpriv6(Ib.VI, 1838).
Sur les propriötes du cristal de röche fondu
(Ib. VIII, 1839 et XXV, 1847). Images photo-
eraphiques sur metal qui resistent a la friction
(Ib. X, 1840). Sur la lumiere zodiacale, les
aarores boreales etc. (Ib. XI, 1840). Rech, sur
les maticresrefractaires (Ib. XII, 1841 et XXVI,
1848). Sur un nouv. papier photog^hique (Ib.
XX, 1845). Sur un nouv, systöme d'eclairage
(Ih. XXII, 18 '(6). Rech, sur la distribution des
astres daos le ürmament et sur les causes de
la pesanteur (Ih. id.). Sur la preparation du
coton-poudie etc. (Ib. XXIII, 184G et XXVIII,
1849). Sur les sympi^zometre.«; independants
de la temperature ilb. XXIV et XXV, 1847).
Sur les causes les plus intimes des formes cri-
stallines (Ib. XXV). Etc. — G. ist auch Erfin-
der einer Luftpumpe (1827) mit rotatorischer
Bewegung, die in einer Richtung comprimirt,
in der andern diiatirt.
GandiO) France SCO Maria. — Geist-
licher; nach Jacquier's Tode Prof. der
Mathematik an d. Sapienza zu Rom (LL),
geb. 1726, San Remo.
gest. 1793, Jan. 29, Rom.
Soll hydraulische Schriften verfasst haben, die
aber in (LL) nicht genennt sind.
Ganger ,*Nicolas. — Pariaments-
Advocat in Paris und königL Büchercensor
(BJ (BN) (BG),
geb. 1680 etwa, . . . Pithiviers,
gest. 1730, Paris.
La möchanique du feu etc., Paris 1713. .Theo-
rie de nouv. thermom^tres et barorafetres de
toutes softes de grandeurs, 12", Ib. 1720. Let-
tre sur la r^fraBgibiiitä des rayons de la lu-
miere et sur leurs couleurs, avec le plan d'un
Traite g^nöral sur la lumiere, Ib. 1728. Lettre
ä i'abbä.Conti, donnant Solution des difflcultes
de Bizetti, contre la diffi^rence de r6frangibi-
litä des rayons de lumiere , et de Mariotte,
contre rimmulabilitö des couleurs, Ib. 1728.
Ganltier (Gaulier, Guallerius) , Jo-
seph. — Prior zu La Valette (zwischen
Toulon und Hyeres), Gross-Vicar des Erz-
bischofs von Älx (ZC, XV;,
geb. 1 564 etwa, . . ., gest. 1647,... Aix.
Lehrer Oassendi's, gelehrter Astronom, beob-
achtete frühzeitig die Jupiterslrabanten.
Ganltier de Clanbry, Henry
Frangois. — Prof. d. Chemie an d. ßcole
de pharmacie zu Paris, Milgl. d. Acad. de
Medicine und d. Conseil de Salubrite, frü-
her Repetent d. Chemie an d. polytechn.
Schule daselbst; ursprünglich Pharraaceut
(St. F) (QC) (Or),
geb. 179 2, Juli 21, Paris.
R6pertoire de chimle scientifique et industrielle
etc. ; mit Ch. Martin u. F. L. Hof&mum, 5 vol.
8®, Paris 1837. Rapport sur la fabrication des
poudres fulminantes, Ih. 1888. Rapport sur la
fabrication du pain etc., Ib. 1838. —Sur l'cxi-
stence de l'iode dans l'eau de la mer etc. (Ann.
chim. XCIII, 1815). Sur la nature du chlore
(Ann. chim phys. VII, 1818) Sur la pr(^pa-
ration de l'acide gallique [Ib. X, 1819). Sur les
sub.stances qur conliennent de l'iode (Ib. XIII,
g5a
Oaultruche
Gauss.
854
4*20) . Sur la maniöre d'agir des chlorures al-
calin» comme corps desinfectants (Ib. XXXIII,
♦ 826). Sur la cristallisalion de la litharge par
la voie seche (Ib. id.). Sur un moyen de re-
cuellir I'air contenant de l'acide carbonique et
de l'acide hydro-sulfurique [Ib. XXXVII, -l 828).
Sur la decomposition du chlorure de chr6me
par la cbbleur (Ib. XLV, 1830). Sur le com-
pose crislallin, qiii se forme dans la prepara-
Uon de l'acide sulfurique (Ib. id.). I>e laction
de I acido hypo-nitrique sur l'acide iodique ;
mit Persojs (Ib. XLVI, <834j. Sur les matieres
colorantes de la garance (Ib. XLVIII, 1831).
Sur le principe colorant du quarlz cornaline
(Ib. L, i83i). Sur les calcaires nitrifiables du
bassin de Paris (Ib. LH, 1833). — Sur un pro-
cM6 d'analyse applicable aux sels dß baryte,
de potasse et de soude ä acides orcauiques
(Compt. rend. XIV, <84ä et XIX, 1844). Sur
un proced^ au nioyen duquel on obtient di-
reclement des ethers d'acid^s organiques (Ib.
XIV). Sur quelques composes de la serie de
l'amyle (Ib. XV, 4 842). Sur les composös que
forment, avec les acides, les oxydes de la for-
mule g(^n(^rale M'O^ (Ib. XVI, 4843). Sur la
forraation de l'asparagine dans la vicia sativa
(Ib. XIX, 4 844). Sur le dosage de l'etain (Ib.
XXII et XXIII, 4 846). Etc. — Ferner Aufeätze
im Journ. de Pbarmacie u. d. Annal. d Hy-
giene publique, Anihcil am Dictionn. de l'In-
dustrie, Encyclop^die du XIX, si^cle, etc.
Ganltraohe (Galtruche, Gaulruche),
Pierre oder Denis. — Jesuit, Lelirer d.
Theologie, Humaniora, Philosophie u. Ma-
thematik zu Caen (Jj fllHj (BEJ),
geb. 4 602, Orleans.
gest. 4 681, Mai 30, Caen.
Malhematicae totius Instilutio, la**, Cadorni
4653.
Ganpp (Gauppius), Johann. — Pro-
testantischer Pfarrer zu Lindau am Boden-
sce (J),
geb. 1667, Dec. 7, Lindau,
gest, 4 738, Mai 12, Lindau.
Allgemeine mechan. Sonnenuhrkunst, Augsb.
4 741. Baute sich eine Sternwarte und machte
Beobb. darauf, siebe J. Cassini, Mem. Par.
1745. Begann auch Ephemeriden herauszuge-
ben, s. Act. Erudit. 4 74 7 et 4 74 8.
Gaarico (Gauricus) , Luca. — Fror,
d. Mathematik folgweise zu Bologna, Fer-
rara, Venedig u. Rom, dann Bischof von
Civila-Ducale (in Capilanata, KÖnigr. Nea-
pel) von 1545 bis 4 549, wo er dieser Sleiife
entsagte u. wieder in Rom lebte (Ni. XXX j,
geb. 4 476, März 4 2, Giflfoni, Neapel,*
gest. 4 558, M5rz 6, Rom.**
De astronomiae inventoribus, utilitate, fructu
et laudibus. Astrologia judicaria de nativita-
tibus. Machinae s. sphaerae coclestis totius
descriptio. Stellarura fixarum longitudines et
latitudines. — Piess und vieles Andere ge-
sammelt in : Opera omnia, quae quidem ex-
tant, Lucae Gauriei etc., aslronomi ac agtro-
logi praestantissimi etc., 3 Vol. fol. Basil. 4 575,
* geb. 1475, März 14 I^ZCA. II).
** gest. März 4 [ZCA. II) ; März 26 {MX).
Ganss, Karl Friedrich*. — Dr.
Phil. Nachdem er das Collegium Carolinum
in Braunschweig besucht (4792 — 95), in
Göttingen sludirt (479 5 — 98) und darauf
in ßraunschweig mit Unterstützung des Her-
zogs Karl Wilhelm Ferdinand (gest.
1806, Nov. I 0, Altena) privalisirt, seit 4 807
Prof. ord. d. Mathematik an d, Univ. zu
Göttingen u. Direct. d. Sternwarte daselbst.
Mitgl. d. königl. Gesellsch. d. Wiss. da-
seibst, auswart. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris seit 1 8 2 0 und der zu Berlin seit 4 8 4 0
(P) (Gedächtnisse Schrift von W. Sariorius
V. Walters hausen, Leipz. 1856;,
geb. 4 7 77, Apr. 30, Braunschweig,
gest. 4 855, Febr. 23, Götlingen.
Demonstratio nova theorematis, omnem fun-
ctionem algebraicam rationalem integram
unius variabllis in factores reales primi vel
secundi gradus resolvi posse, Helm.st. 4 799.
DisquisiUones arithmeticae, 4 vol. 4*, Lipsiae
4 804 (Französisch von Ponlet-Delisle, Paris
4 806). Methodus peculiaris elevationem poli
determinandi, Gott. 4 808 (Deutsch in Bode's
astr. Jahrb. 4 84 2). Tbeoria motus corporum
coelestium in sectionibus conicis solem amb-
ientlum, 4 vol. 4°, Hamb. 4 809. Bestimm, d.
Breitenunterschiedes zwisch. d. Sternwarten
von Göttingen u. Altona usw., Gölt. 4 828. Mit
W. Weber: Resultate aus den Beobachtungen
des magnet. Vereins 4 836—44, 6 Bde. 8** und
3 Atlas 4", Gölt. 4837—43 (Darin von ihm:
Über ein neues zunächst zur unmittelbaren
Beobachtung d Veränderungen in d. Intensi-
tät d. horizontal. Theils d Erdmagnetism. be-
stimmtes Instrument iBifilar-Magoetometer],
Bd. IL 4 837. Anleit. z. Bestimm, d. Schwin-
gungsdauer einer Magnetnadel, Ib. id. Allge-
meine Theorie d. Erdmagnetismus, Bd. III,
4 838. Allgemeine Lehrsätze in Beziehung auf
die im verkehrt. Verhältnisse d. Quadrats d.
Entfernung wirkenden Anziehungs- u. Abstos-
sungskräfte, Bd. IV, 4 839. Über ein Mittel, die
Beobachtung von Ablenkungen zu erleichtern,
Ib. id. Zur Bestimm, d Constanten d. Bifilar-
magnetometcrs, Bd. V, 4840. Vorschriften z.
Berechn. d. magnet. Wirkung, die e. Magnet
Stab in d. Ferne ausübt, Ib. id. über d. An-
wend. d. Magnetometers zur Bestimm., d. ab-
solut Declination, Bd VI, 4 844. Beobb. d.
magnet. Inclination in Göltingen, Ib. id.).
Theorematis arithraetici demonstratio nova
Comm. (Commentat. Soc. Gott. XVI, aus d.
J. 1804 — 8). Summatio quarundam serierum
singularium (Comm. recent. Soc. Gott. I, 4 808
— 4 0). Disquisitio de elementis ellipticis Pal
ladis (Ib. id'.). Disquisiliones generales circa
serieminßnitametc. (Ib. II, 4 84 4—4 3). Tbeo-
ria attractionis corporum sphaeroidicorum el-
54*
855
Oauss.
856
liplicorum methodo nova tractata (Ib. id.;
deutsch in v. Zach's monall. Corr. XX VIII).
Observationes cometae secundi anni 1 8\ 3 (Ib.
id.). Methodus nova, integralium vaiores per
approxiraationem ;nveniendi (Ib. 111, < SU-
IS). Demonstratio nova altera theorematis,
omaem fanctionem algebraicam rationalem
integram unius variabilis in factores reales
primi vel secundi gradus resoivi posse (Ib. id.).
Ejusdem theorematis demonstratio tertia (Ib.
id.). Theorematis fundamentalis in doctrina
de residuis quadraticis demonstrationes ac am-
pliationes novae (Ib. IV, 1816— 18). Detenni-
natio attractionis, quam in punctum quodvis
positione datum exerceret planeta, si ejus
massa per totam orbitam uniformiter esset
dispertita (Ib. id.). Theoria corabinationis ob-
servationum erroribus minimis obnoxiao (Ib.
V, 4 819—22). Theoria residuorum biquadra-
ticorum comment. prima (Ib. VI, i 823— 27).
Supplementum theoriae combinationis obser-
vationum (Ib. id.). Disquisitiones generales
circa superficies curvas (Ib. id.). Principia ge-
neralia figurae fluidorum in statu aequilibrii
(Ib. Vn, 1828—32). Theoria residuorum bi-
quadraticorum , Comment. secunda (Ib. id.).
lotensitas vis magneticae terrestris äd mensu-
ram absolutam revocata (Ib. VIII, 1832—37,
deutsch in Pogg. Ann. XXVIII). Dioptrische
Untersuchungen (Abhandl. Gesellsch. Wiss.
Gölt. I, 1843). Untersuchungen über Gegen-
stände d. höhr. Geodäsie, 2 Abth. (Ib. II, 1845
u. III, 1847). Beiträge z. Theorie d. algebr.
Gleichungen (Ib. IV, 1850). — Nachricht von
d. Eeichenbach'schen Repetitionskreise und d.
Theodolithen (Götting. gelehrt. Anzeig. 1813).
Eigenthüml. Darstell, d. PfafPschen Integra-
tionsmelhode (Ib. 1815). Nachricht von d.
Eepsold'schen Meridiankreise (Ib. 1818). Von
d. Eeichenbach'schen Mittagsfernrohr (Ib. 181 9).
Vom Eeichenbach'schen Meridiankreise (Ib.
1820). Vom Heliotropen, u. den ersten damit
angestellt. Versuchen (Ib. 1821). Zusätze zu
Seeber's Werke über d. ternären quadrat. For-
men (Ib. 1831) Nachrichten über d. magnet.
Observatorium in Göttingen (Ib. 1834). Neue
Methode z. Berichtigung d. Waagen (Ib. 1837).
— Allgem. Auflösung d. Aufgabe, die Theile
einer gegebenen Fläche so abzubilden, dass
die Abbildung dem Abgebildeten in d. kleinst.
Theilen ähnlich wird (Schumacher's astron.
Abhandl. Hft. III, Altena 1825 ; von d. Kopen-
hagn. Soc. gekrönt). — Beweis eines algebr.
Lehrsatzes (Crelle's Journ. III, 1828). Über e.
allgem. Grundgesetz d. Mechanik (Ib. IV, 1829).
Elementare Ableit. eines von Legendre aufge-
stellt. Lehrsatzes d. sphär. Trigonometrie (Ib.
XXII, 1841). — Berechnung des Osterfestes
(V. Zach's monatl. Corr. II, 1800). Bahn d. Ce-
res (Ib. IV, 1801). Berechn. d. jüdisch. Oster-
festes (Ib. V, "1802). Vorschrift, um aus d. geo-
centr. Länge u. Breite eines Himmelskörpers,
dem Orte seines Knotens, der Neigung d. Bahn,
der Länge d. Sonne u. ihrem Abstände von d.
Erde abzuleiten : des Himmelsköi*pers helio-
centr. Länge in d. Bahn, wahren Abstand von
d. Sonne u. von d. Erde (Ib. id.). Erste Ele-
mente d. Pallas (Ib. id.). Störungsglcichungen
für d. Ceres (Ib. VI, 1802). Tafeln für d. Stö-
rungen d. Ceres (Ib. VII, 1803). Bemerkk. z.
Vereinfach, d. Rechn. für d. geocentr. Oerter
d. Planeten (Ib. IX, 1804). Ueber d. Grenzen
d. geocentr. Oerter d. Planeten (Ib. X, 1804).
Erste Elemente d. Juno (Ib. id.). Über d. Zo-
diacus d. Juno (Ib. XI, 1805). Über d. zweiten
Cometen von 1 805 (Ib. XIV, 1806). Erste Ele-
mente d. Vesta (Ib. XV, 1807). Allgera. Aber-
rations- u. Nutationstafeln (Ib. XVII, 1808).
Über eine Aufgabe d. sphär. Astronomie (Ib.
XVin, 1808 u. XIX, 1809). Summar. Über-
sicht d. zur Bestimm, d. Bahnen d. neuen
Hauptplaneten angewandt. Methoden (Ib. XX,
1809), Bestimm, d. grösst. Ellipse, welche d.
vier Seiten eines gegebenen Vierecks berührt
(Ib. XXII, 1810). Tafeln für d. Mittagsverbes-
serung (Ib. XXIII, 1811). Elemente d. Come-
ten von 1811 (Ib. XXIV, 1811). Elemente d.
zweiten Cometen von 1811 (Ib. id.). Über d.
Tafel d. Sonnencoordinaten in Bezieh, auf d.
Aequator (Ib. XXV, 1812). Tafel z. bequemen
Berechn. d. Logarithmen d. Summe oder Dif-
ferenz zweier Grössen, die selbst nur durch
ihre Logarithmen gegeb. sind (Ib. XXVI, 1812).
Beobb. usw. z. Bestimm, d. Polhöhe d. Göt-
tinger Sternwarte (Ib. XXVII, 1813). — Be-
stimm, d. Genauigk. d. Beobachtungen (Lind,
u. Bohnenb. Zeitschr. f. Astr. I, 1816). Über
d. Differenz d. Polhöhe, wenn sie aus Sonnen-
beobb. oder Nordsternbeobb. mit d. Mullipli-
cationskreise abgeleitet wird, usw. (Ib. IV,
1817). Über d. achromat. Doppel -Objective
usw. (Ib. id.). Über einige Berichtigungen am
Borda'schen Wiederholungskreise (Ib. V, 1818).
— Anwepd. d. Wahrscheinlichkeitsrechn. auf
e. Aufgabe d. pract. Geometr. (Astr. Nachr. I,
1 823). Aus drei d. Lage nach bekannt. Puncten
die des vierten zu finden (Ib. id.). Über d. Han-
noversche Gradraessung (Ib. id.). Über d. He-
liotrop (Ib. id. u. V, 1827). Neue Methode, die
gegenseitig. Abstände d. Fäden in Meridian-
fernröhren zu bestimm. (Ib. II, 1824). Über
d. ümlaufszeit d. Biela'schen Cometen usw.
(Ib. IV, 182 6). Methode d. Berechn. von Län-
genunterschieden durch Chronometer (Ib. V,
1827). Überd. vorthellhafte Anwend. d. Meth.
d. kleinst. Quadrate (Ib. id.). Theorie d. Erd-
magnetism. verglichen mit A. Erman's Beobb.
(Ib. XIX, 1842). Über Berichtig, d. Schnei-
den einer Waage (Ib. XIV, 1837). Über d. Be-
rechn. d. Anomalien aus Elementen mittelst
Burckhardt's Tafel (Ib. XX, 1843). Über d.
Grenzen des Zodiacus eines die Sonne nach
Kepler's Gesetzen umkreisenden Himmelskör-
pers (Ib. XXVII, 1848). Noch viele Beobb. u.
kleinere Mittheilungen daselbst u. in Bode's
astr. Jahrb. (1805—1827), auch in Pogg. Ann.
(Methode mittlere Lufttemp. zu bestimmen [IV,
1825]; Heliotrop [IX u. XVII]; Multipllcator
[XXVII u. XXVIil]), Im Braunschweig. Magaz.
u. Götting. Taschenbuch. Ferner in Schoxaa-
cher's Jahrbuch 183S den Aufsatz : Erdmagne-
tismus u. Erdmagnetometer, und in Benzen-
berg'8 Versuche über d. Umdrehung d. Erde
S. 363 den Aufsatz: Fundamentalgleichungen
für d. Bewegung schwerer Körper auf d. ro-
tirende Erde. — G. erfand auch die .Methode
857
Gauteron
Gautier.
858
der kleinsten Quadrate (1705), veröffentlichte
sie aber nicht.
* In der Matrikel des CoUeg. Carolin, von 1792 stellt:
Johann Friedrich Karl.
Gauteron, Anloine. — Dr. Med.,
pract. Arzl zu Montpellier, auch Prof. d.
Chemie, sowie Mitgl. u. bestand. Secretär
d. Acad. daselbst fEMJ (HFP) (BGJ,
geb. <660, Oct. 2, Montpellier,
gest. n37, Juli 12, Montpellier.
Quaesliones medico-chymico-practicae, duo-
decim, 4*, Montp. 4 697. Probleme d'oplique,
ou Ton examine si la Sensation de la vue se
fait sur la rötine ou sur la choroide etc. Mem.
Montpellier, T. I). Sur l'övaporalion, qui ar-
rive aux liquides pendant le grand froid etc.
(Ib. id. et M6m. Par. 1709).
Gantherot, Nicolas. — Musiklehrer
in Paris (BN) (BGJ,
geb. 1753, Is-sur-TiJle,
gest. 1803, Nov. 29, Paris.
Sur les causes qui developpent l'electricite
dans les appareils galvaniques (Journ. phys.
LVI, 1803. — Gelesen im Institut). Mcm. sur
Tacoustique
Gauthey, fimil and* Marie. — In-
specteur-general des Ponts-et-Chaussees
in Paris, früher in Bourgogne beschäftigt,
wo er 1783 — 91 den Canal du Centre
baute ; noch früher, auf zwei Jahre, Prof.
d. Mathematik an d. ficole des Ponls-et-
Chaussees. Mitgl. d. Acad. zu Dijon (DC. YJ
(B}(BNr(BG),
geb. 1732, Dec. 3, Chälons-sur-Saone,
gest. 1 806, Juli \ 4, in der Provence.
M6m. sur rapplication de la mecanique ä la
constructiondes voütesetdesdömes, 4", 1772.
Experiences sur la propagation des sons et de
la voix dans les tuyaux prolonges ä une grande
distance, 8", 1783. M6m. contenant des exp6-
riences sur la Charge que les pierres peuvent
supporter (Journ. de phys. 1774). Sur les
öcluses de canaux de navigation (Nouv. M6m.
de Dijon 1782). — Posthum, von Navier, sei-
nem Neffen, herausgegeben: Traitö complet
sur la construction des ponts et des canaux
navigables, 3 vol. 4*, Paris 1809, 2"^«edit. 1833.
♦ Nicht ]&miiian (Jff)-
Gauthier-D'Agoty , Jacques. —
Maler, Graveur, Literat u. Anatom in Dijon.
Mitgl. d. Acad. daselbst (B) (BN) (BG),
geb Marseille,
gest. 1785, . . . Paris.*
Lettre concernant le nouvel art d'iraprimer les
tableaux aveo quatre couleurs, 12", Paris 1 749
(G. will Erfinder des Farbendrucks sein, aber
Ch.J.Le Blond druckte schon 1697 mit drei
Farben). Nouv. Systeme de l'uaivers, vol. I,
Paris 1750 ; vol. II, Ib. 1751 (unter dem Titel :
Chroagönösie ou gönöration des couleurs con-
tre le Systeme de Newton). Refutation de la
defense des newtonies, 12", Ib. 1752. — Gab
heraus: Observations sur la physique , l'hi-
stoire naturelle et la peinture, 18 ilfle. oder
6 vol. 4", 1752—55, fortgesetzt von Toossaint,
3 vol. 4", 1756—57 (Erster. Anfang des späte-
ren Journ. de Physique von Bozier u. Döla«
mötherie) .
* Starb aus Verdruss darüber, das» man ihn aus der
Dijoner Academie ge8tos.sen.
Gautier, Hubert.* — Dr. Med., dann
Ingenieur in d. Marine, darauf Inspecteur-
general des Ponts-et-Chaussees in Paris.
Protestant, der 1697 zum Katholicismus
überging (A) (HS) (B) (BN) (BG),
geb. 1660, Aug. 21, Nimes,
gest. 1737, Sept. 27, Paris.
Traitedes fortiöcationsetc, Lyon 1685. Traitö
de la construction des chemins etc., S», Paris
1715. Diss. sur les eaux min6rales de Bour-
bonne-les-ßains, oii il est dömontrö par une
experience que la chaleur de ces eaux ne pro-
vlent que d'un ferment, Troyes1716. Traitö
des ponts et chemins des romains et des mo-
dernes, 2 vol. 80, Paris 171 6. Bibliothöque des
philosophes et des savants etc., 3 vol. 8°, Ib.
1723 et 1734. Nouv. conjectures sur le globe
terrestre
* Fälschlich Henry genannt {B) {BG), doch hat (UN)
wieder Henry.
Gautier, JeanAntoine. — Prof. d.
Philosophie an d. Academie zu Genf (SG),
geb. 1674, Sept. . ., Genf,
gest. 1729, Genf.
Disputatio physica de lumine, 1692. Disp.
phys. de gravitate, 1698. Disp. phys. de ter-
rae motu, 1705. Disp. phys. de cometis, 1705.
Disp. phys. de sono, 1705.
Gautier*, Joseph. — Abbe, Lehrer
d. Mathematik u. Geschichte an der vom
König u. Herzog von Lothringen Stanis-
law Leszcynski zu Luneville errichte-
ten Militärschule und eins der Stamm-Mit-
glieder der 1750 von demselben Fürsten
gegründeten Academie zu Nancy (BG),
geb. 1714, Lothringen,
gest. 1776, Febr. 9, Lypcourt, b. Nancy.
Mäm. sur l'aiman (Mem. Soc. Nancy T. II).
Instrument pour reduire au plan de l'horizon
les angles visuels qui y sont inciinös (Ib. id.).
Soutlets a deux vents (Ib. id.). Machine pour
rafraichir l'air (Ib. id.). Mem. sur la maniere
de suppleer ä l'action du vent sur les vaisseaux
(Ib. III. — Auf diese Abhandl. hin glaubt die
Academie zu Nancy [vid. T. V ihrer M^m. von
1854] ihm einen Antheil an der Erfindung der
Dampfschiffahrt zuerkennen zu müssen). Poe-
me sur les propri6tes de la lumiere (Ib id.).
Obs. sur un orage terrible suivi d'une gröle af-
freuse (Mem. Par. 1768).
♦Zuweilen, aber fälschlich, auch Gauthier ge-
schrieben.
Sb9
Gaatier
Oay-Lnssac.
860
Oantier, Alfrede. — Prof. d. Astro-
nomie an d. Acad. zu Genf und Direct. d.
Siernwarte daselbst* von 1 8 1 9 — 39. Mitgl.
d. Astron. Soc. in- London (SNGJ fJUJ fO)-},
geb. 4793, Juii 4 8, Genf.
Essai historii^ue sur le Probleme des trois
Corps etc., Pi)ris1«<7. Sur Fetat actue! de la-
stronomie pratique en France et cii An.L'leterre,
Gen^velSäö. Rapport sur le projet (i'un nou\.
observatoire ä Geneve, Ih. 18i9. Uom. sur
une nouv. determination de !a Intitude deCiC-
neve, Ib. 1830. Retherches relatives h l'in-
fluence que le norribie et la permanence des
tacbes observees sur ie disque de soleil peu-
vent exercer sur les temperatures terrestres
(Ann. chim. phys. Ser. 10, T. XII, 1844). Viele
astron. Artikel in d. Biblioth. univ. de Geneve
Crattiler, t ti e n n e A I f r^ d e fi m i le.
— Sohn des Vorigen. Hauptmann im Ge-
niecorps des Canlons Genf fJU) (Or),
geb. IS?'?, Apr. hS, Genf.
Bahnberechnuugd.Cometen 11 von 4 840 (Astr.
Nachr. XX, -1843;. D'^ d. Cometen III von 4 847
(Ib. X.XVII, 4 848 u. XXXVI, 4 853!. D" der
Metis (Ib. XXVIII, 4 849).
Gautiori, Giuseppe. — Dr. Phil. u.
Med., bereiste Deutschland von 179 2 bis
4 800, ward 1805 Miti,'!. d. gesetzgebenden
Körpers im KÖnigr. Italien und dann 1808
General-Inspector d. Forsten u. Bergwerke,
welche Stellung er auch unter d. Österr.
Regierung bis ein Jalir vor seinem Tode
bekleidete. In Mailand wohnhaft (BI.LW)
(Tp. l) (BSj (BN) (BG),
geb. 4769, Juli 5, Novara,
gest. 1833, Febr. 23, Novara.
Untersuchnng über die Entstehung, Bddung
und den Bau des Chalcedons und der mit ihm
verwandten Steinartee, insbesondere aber des
Chalcedons von Tresztyh in Siebenbürgen;
Jena 4 80ö. Sulla necessitä di stabiliie una di-
rezione Generale per lo seavo delle miniere e
de' fossili etc., Milano 4 804. Slancio sulla ge-
healogia della terra e sulla costruzione dina-
mica delia organisazioue etc., Jena 4 805. Con-
futazione dell' opinione d'alcuni mineraloghi
sulla volcanila de' monticeüi collocati tra Gran-
tolaeCunardoetc., Ml!ano1807. Dello ioflusso
di boschi sullo stato fisico di paesi e sulla pro-
speritä delle nazioni. Ib. 'I8U et 4 84 7. — Me-
dicinisches u. National- Ökononjisches.
Ganttier-Daport, Pierre- Henri.
— Sehr jung in die franzos. Kriegsmarine
eintretend, brachte er es bis zum Contre-
Admiral, als welcher er 1827 pensionirl
wurde. Darui Privatmann in seiner Vater-
stadt, wo er, wegen seiner steten Beschäf-
tigung mit Chronometern, insgemein G a u t-
t i e r rii o r I o g e genannt w urde (BBL) (BG),
geb. 4772, Aug. t6, St.-Malo,
gest. 4 8 50. Dec. 13, St.-Malo.
Positions geographiques dcterminöes en 4816
— 18:20 dans la nierMeditcrranee, l'Adrialique
et l'Archipel, 8", Paris 4 821.
Gavinet, Jean Marie. — Apotheker
zu Lyon u. Mitgl. d. Academic daselbst (A),
geb. 1708, Dec. 6, Lyon,
gest. 4 7 56, Nov. 17, Lyon.
Sur la fornjution et sur la (abrication du sal-
pelre (Mem. Soc. etrang. T. il).
Gay, Claude. — .Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. in Paris seit 4 8 50 Durchforschte
von 1828 bis 1842 Südamerika in natur-
historischer Hinsicht, hauptsächlich Chile,
auf Kosten der dortigen Regierung; machte
auch seitdem nalurhistonsche Reisen nach
dem nördlichen Afrika, nach Klein-Asien,
Griechenland, Russland, der Tartarei und
anderen Ländern (BG),
geb. 1800, März 4 8, Draguignan.
Historia fisica y politica de Chile segun docu-
mentos adquiridos en esta repnblica durante
doze anos de residencia en ella, e publicada
bajo los auspicios del supremo Gobierno, Paris
et Santiago, 24 vol. in 8*, mit Atlas in 2 vol. 4".
— Sur les variations diurnes de l'aiguiHe ai-
manlce au ChiH (Compt. rend. I, 4 835 ; II, 4 836
u. V, 4 837). Sur la perturbation que l'aiguiUe
aimantee ä eprouvee ^ Chili ä l'epoque du
tremblement de terre du niois de F^vr. 4 836
(Ib. II): Sur une perturbat. de Taiguille ai-
mantee etc., laquelle coincidaU avec une sera-
blable perturb. k Paris (Ib. VI, 4 838). Sur la
geologie de Chili et des pays voisins (Ib. id.).
Gay de Vemon, S i m o n F ra n c o i s.
— Baron, 4790 Capitän u. später General
in d. franzos. Armee; 4 814 Commandanl
von Torgau; war 4798 Prof. und bis 484 3
Sub-Direct. d. polytechn. Schule in Paris
(BG) (B),
geb. 4 7 60, Nov. 24, St.-Leonard, Li-
raousin, *
gest, 1822, Oct. . ., St. -Leonard.
Exposition abr6g6e du Cours de geometrie de-
scriptive appliquöe ä la fortification etc., 4*.
Paris 4 802. Traitc 6l6ment. de l'art militaire
et de fortification etc., 2 vol. 4", Ib. 4 805.
* Jetzt Dep. Haute- Vienne.
Gay-Lnssao*, LouisJoseph**. —
Nachdem er sich in d. ficole polytechnique
(1797^»— 1800) und d. tcole des Ponls-
el-Chaussees gebildet hatte, erst Repetent
(1802) und dann (1809) Prof. d. Chemie
an d. tcole polytechn., auch Prof. d. Phy-
sik an d. Sorbonne (4 808—32) u. darauf
Prof. d. allgem. Chemie am Jardin des Plan-
tes, daneben (seit 1805) Membre du comil6
861
Gay-Lnssac,
862
consultatif 'Jos arls-et-manufactures , (seit
1818) Membre du conseil de perfeclioii-
nementdes poudresetsalp(^lres, (seit 1829)
Essayeur du bureau de garantie de la mon-
naie, ferner chimisle de la direction des
tabacs, nionopoleur des alcoüiom^ires, etc.
Seit 1830 mehrmals Deputirler u. seit t 8 39
Pair. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. seit* 806;
auch Mitgl. d. Soc. d'Arcueil (DC. \) (Q)
(Bio t in Ahstr. V u. L' Institut, 1 85 1 j (Ara-
goy Oeuvr. biogr. UlJ (BIS) (BG),
geb. 1778, Dec. 6, St. -Leonard, Li-
mousin, ***
gest. 4 850, Mai 9, Paris.
Recherches physico-chimiques faites sur la pile
etc.; mit Thenard, 2 vol. 8°, Paris ISH. In-
struction pour l'usage de J'Rlcoolometre ceri-
t^sinial, Ib. 1824. Instruct. sur l'essai de chlo-
rure de chaux, Ib. 1824. Instruct. sur l'essai
des mati^res d'argcqt par la voie humide, Ib.
1833. Legons de physique (herausgegeb. vom
Stenographen Grosselin) , 2 vol. 8o, Ib. 1828.
Cours dechiraie (herausgegeb. vom Stenogra-
phen Mannet), Ib. 1828.— Relation d'unvoyage
aörostativjjue fait par MM. Gay-Lua«ac et Biöt, le
6 Fruetidor XII (Journ. Phys. LIX, 180 4). Re-
lat. d'un voyage a^rost. fall par Oay-Lnssac,
le 29 Fruct Xli (Ib. id.). Expöriences sur les
moyens eudiomötriques etc. ; mit A. v. Hum-
boldt (Ib. LX, 1805). Obs. sur l'intensitö et
l'inclinaison des forces magnetiques, faites en
France, Suisse, Italic et AUemagne; mit De m-
selb. (Mera. d'Arcueil, I, 1807). Premier es-
sai pour d^terminer les variations de tempe-
rature qu'6prouvent les gaz en changement de
densitö, et considöration sur leur capacite
pour le calorique (Ib. id.). Sur la Vaporisa-
tion des Corps (Ib. id.). Sur la döcomposition
des Sulfates par la chaleur (Ib. id.). Sur le
rapport de ia capacite de Saturation des corps
avec leur pesanteur speciöque (Ib id.). Sur
le rapport qui existe entre l'oxidation des m^-
taux et leur capacilö de Saturation par les aci-
des (Ib. II, 1809). Sur ia combinaison de.s sub-
stances gazeuses, les unes avec les nutres (Ib.
id.). Sur la vapeiir nitreuse et sur le gaz ni-
treux coüsider6 comme moyen eudiometrique
(Ib. id.). Extrait des memoires lu h llnstitut,
1808—9; mit Thenard (Ib. id. - DarstcII. u.
Eigenschaften d. Kaliums u. d. Natriums ; Zer-
legung d. Borsäure etc.). Exprs. pour deter-
miner si l'alcool existe lout foniie dans le vin
(Ib. III, 1817). De I'influence de Ia pression
de l'air sur la cristallisation des sels (Ib. id.).
— Rech, sur la dilatation des gaz et de.^ va-
peurs (Ann. chim. XLIII, 1802'. Sur la pioci-
pitation mutuelle des oxides metaliiques (Ib.
XLIX, 1804). Sur la presence de Tacide fluo-
rique dans les substances aninialcs ctc ;l!>.
LV, 1805). Sur quelques substances vj^L'öt.Tlos
ou animales soumises ä Taction de la chaleur
(Ib. LXXIV, 18! 0). Sur Tacetatc d uliMnine
(Ib. id.). Surla fermentalion (Ib. LXXVI. 1810,.
Note sur l'acide prussique (Ib. LXXVII, 1811).
Sur Taction muiaellc des oxides metaliiques
et des hydrosulfures alcalins (ib. LXXVIII,
1811). Sur la preoipitation de l'arsent par le
cuivre (Ib. id.). Sur les oxides de fer (ib. LXXX,
1811). Sur la precipitalion des metaux par
riiydrogene sulfure (Ib id.). Sur ia dens^itö
des vapeurs de divers liquides (Ib. id.). Sur la
capacite des izaz pour le fjaforiquc (ib LXXXf,
1812). Sur la deliquescence des corps (Ib.
LXXXII, 1812). Sur la capacite des fluides
elastiques pour le calorique (Ib. LXXXIII,
1812). Sur les changemens de couleur pro-
duits par la chaleur dans les corps colores (Ib.
id.). .Sur les Sulfites sulfures, les muriates de
mercure et les sulfures alcaiins (Ib. LXXXV,
1813). Sur l'existence de l'alcool dans le vin
(Ib. LXXXVI, 1813). De I'influence de la pres-
sion de Tair dans la cristallisation des sels (Ib.
LXXXVII, 1813). D6couverte dune substance
nouvelle (lode) dans le vareck par Mr. Cour-
tois (Ib. LXXXVIII, 1813). Sur un nouv. acide
formö avec cette substance (Ib. id.). Memoire
sur l'iode (Ib. XC, 1814). Recherch. sur l'acide
prussique (Ib. XGV, 1815. - Darin die Ent-
deckung des G y a n s). Sur i'analyse de ralcool
et de I'öther sulfurique et sur les produits de
la fermentation (Ib. id.) Sur l'acide urique (Ib.
XCVI, 1815). — Sur l'oxidation de quelq. mä-
taux (Ann. chim. phys. I, 1816). Description
d'un nouv. barom^tre (Ib. id.). Sur les phos-
phites (Ib. id.). Sur le calorique des combi-
naisons (Ib. id.). Sur la cristallisation de Ia
chaux (Ib. id.). Sur les combinaisons de l'a-
zote avec l'oxig^ne (Ib. id.). Sur les piles Se-
ches voltaique (Ib. II, 1816). Sur l'aiteration
qu'öprouve Tether sulfurique (Ib. id). Sur la
dilatation des liquides (Ib. id.). Sur l'acide ni-
treux (Ib. id.). Sur !a pompe a vapeur (Ib. id.).
Descript. d'un thermomfetre propre ä indiquer
des minima et des maxima de temperature (Ib.
III, 1816). Sur te propriele qu'a le tartrale
acide de polasse de dissoudre un grand nom-
bre d'oxides (Ib, id ). Analyse d'une substance
charbonneuse etc. Ib. IV, 1817). Sur le chan-
gement de la fibre musculaire en graisse (Ib.
id.). Descript d'un eudiometre de Volta (Ib.
id.). Nouv. procedc pour preparer I'alumine
(Ib. S', 1817). Perfectioniioment de la lampe ä
l'air inflaramable etc. (Ib. id.). Sur la döcom-
posilion de l'acetate de I'alumine par la cha-
leur (Ib. VI, 1817). Sur les combinaisons du
soufre avec les alcalis (Ib. id.). Sur la salure
de l'ocean (Ib. VI et VII, 1818). Sur la preoi-
pitation mutuelle des metaux ^Ib. VIlj. Sur la
fixite du d6gr(^ d'ebuilition des liquides (Ib. id.).
Proccde pour preparer en grand 1 acide hy-
dro-sulfurique (Ib. id.). Sur la pr6paration de
1 oxidc rou-ie de mercure (Ib. VIII, 1818). Sur
le cailmium (Ib id.). Sur la formation des
nuages orageux (Ib. id.). Sur la nature du pro-
duit que Ton obtient en calcinant la potasse
avec une substance aniniale ilb. id.l. Sur l'a-
cide chlorique oxigene (Ib. IX, 1818;. Sur le
froid produit par la dilatation des gaz (Ib. id.).
Sur un acide nouveau forme par le soufre et
i'oxigene Ilb. X, 1819). Analyse de l'eau de la
mer morte ete. (Ib. XI, 1819). Sur la dissolu-
bilite des sels dans l'eau (Ib. \d.). Sur lessoudes
863
Gazzoni
Geber.
S64
et les sels de soude du commerce (Ib. XIII,
4 820). Sur le calorique du vide (Ib. id.). Ana-
lyse du Sulfate de magnösie (Ib. id.). Sur la
combinaison de l'acide chromique avec Tacide
sulfurique etc. (Ib. XVI, -ISai). Sur la pro-
priöte qu'ont les matiöres salines de rendre les
tissus incombustibles (Ib. XVIIl, 1821). Quelle
est la quantltö d'alcool qui est entralntie par
Tacide carbonique pendant la fermentalion du
moüt de raisin (Ib. id.). Sur la Suspension des
nuages (Ib. XXI, 1822). Sur le froid produit
par l'evaporation des liquides (Ib. id.). Sur la
fabrication du cadmium (Ib. id.). Sur la cla-
rification du vin (Ib. id.). Höflexions sur les
volcans (Ib. XXll, 1823). Analyse du lulnii-
nate d'argent (Ib. XXV, 1824). Instruction sur
les paratonnerres (Ib. XXVI, 1824). Sur quel-
ques sulfures (Ib. XXX, 1825). Sur la döcom-
posllion röclproque des corps (Ib. id.). Siir
la thOorie de la nitrification (Ib. XXXIV, 1 827) .
Sur le carbonate noir de cuivre (Ib. XXXVII,
1828). Sur le pyrophore (Ib. id.). Essai des
potasses du commerce (Ib. XXXIX, 1828).
Surla llqueur fumante de Boyle (Ib. XL, 1829).
Sur Tanalyse de borax (Ib. id.). Sur la prise
du plälre (Ib. id.). Sur l'acide phosphorique
(Ib. XLI, 1829). Action de la potasse sur les
matieres organiques (Ib. id.). Sur le kermes
(Ib. XLIi, 1829). Sur i'absorption de Toxigene
par l'argent h une temperalure ölov6e (Ib. XLV,
1 830). Falls pour servir ä l'hlstolre du bleu de
Prusse (Ib. XLVI, 1831). Sur l'acide oxalique
(Ib. id.). Pr^cipltation des composös dans un
dissolvant dans lequel ils sont inögalement so-
lubles (Ib. XLIX, 1832). Sur le degrc d'öbul-
lition de deux liquides m6langes, sans aucune
action Tun sur l'autre (Ib. id.). Sur le preci-
pite pourpre de Cassius (Ib. id.). Description
de quelques Instruments (Ib. LI, 1832). Nouv.
instruction sur la chlorometrie (Ib. LX, 1833).
Sur la decomposition du carbonate de cbaux
au moyen de la chaleur (Ib. LXIII, 1836). Se-
paration du gaz acide carbonique d'avec l'a-
cide sulfureux et l'hydrogcne sulfure (ib. id.).
Nouv. observ. sur l'essai des matieres d'ar-
gent par la voie humide (Ib. id.). Sur l'origine
de la glace qu'on trouve au fond des rivleres
(Ib. id.). Sur la döcomposition des sulfates
metalliques par la chaleur (Ib. id.). Nouv.
simplificalion de reudiometre de Volta (Ib.
LXVI, 1837). Moyen simple de faire servir un
fourneau ordlnaire de fourneau ä moufle (Ib.
id.). Sur un nouv. procedö de chaufTage etc.
(Ib. LXVII, 1838). Günsid!Mationssurles''forces
chimiques (Ib. LXX, 1839). — Sur les combi-
naisons du chlore avec les bases (Ann. chim.
phys. S6r. III, T. V, 1842). Discussion de
quelques observations de Mr. Pelouze, sur les
raemes corps consideres i\ VHat amorphe et ä
Tötat crLstallise (Ib. VII, 1843). Obs. relatives
aux recherches de Mr. MiUon, sur l'action rc-
ciproque de l'acide '.liirique et des metanx (Ib.
id.). Obss. critiques sur la Iheorie des pheno-
inenes chimiques de ia respiration (Ib. XI,
18441. Sur la solubilitc; des Huides ölastiques
(Ib. XIII, 1845,. Rcmarij. sur la thöorie de
Mr. Leplay, touchanl ia reducüon des oxides
metalliques par le charbon (Ib. XVil, 1846).
Essai de l'argent contenant du raercure (Ib.
id ). M6m. sur l'eau rögale (Ib. XXIII, 1848).
— Mit Thenard: Sur Ia decomposition de la
potasse et de la soude par le moyen de fer
(Ann. chim LXV, 1808). Sur les m^taux de la
potasse et de la soude (Ib. LXVI, 1808). Sur
ia decomposition et la recomposillon de l'acide
borique (Ib. LXVIII, 1808). Mem. sur l'acide
lluorique (LXIX, 1809). Sur le M(5m. de Mr.
Davyetc. (Ib. LXXIl, 1809). Sur la production
d'un amalgame par Taramoniaque et les sels
ammoniacaux, au moyen de la pile voltaique
(Ib. LXXIII, 1810). Sur la nature du soufre et
du phosphore 'Ib. id.). Mem. sur l'analyse v6-
götale et aniraale (Ib. LXXIV, 1810). Nouv.
recherches sur le potasslum et sodium (Ib.
LXXV, 1810). Observations sur trois M6m. de
Mr. Davy rölatifs ä lamalgame d'ammoniaque
(Ib. id.). — G. war mit Arago Herausgeber
der Ann. chim. et phys., 75 vol. Paris 1816 —
40, und dann deren Fortsetzung von 1841 —50
mit Arago u. Anderen.
* Sein Vater, A u t o i n e Gay, Richter in Pont-de-
Noblac , nannte sich , nach einer Besitzung in der
Nälie von St. -Leonard, G a y - L u s s a c , um sich von
amiern Gay's zu unterscheiden.
** Nicolas Franvois in (2)C. V) u. (CX) ist falsch.
*** geb. Sept. 6 {Arago, Oeuvr. hiogr. III) ist falsch.
Gazzoni, Leonardo. — Jesuit (T.
VIII, p. 367;,
geh Venedig,
gest. 159 2, . . . Venedig.
Aus einer unedirten Schrift desselben soll,
nach Cabeo's Angabe, G. B. Porta seine Kennt-
nisse vom Magnet entnommen haben.
Geber oder Giafr (eigentl. Abu-Mus-
sali-Djafar-al-Sofi). — Dieser beriilimlesle
unter den arabi.schen Chemikern, soll nach
Abulfcda zu Ende des VIII. oder Anfang
des IX. Jahrliunderls gelebt haben und zu
Haucan in Mesopotamien geboren sein.
Nach Anderen slamuitc er aus Thus in der
persischen Prov. Khorassan, lebte in Se-
villa und starb daselbst 7 05. Leo Afri-
ca n u s giebt ihn für einen zum Islam über-
getretenen Griechen aus.
Von seinen Schriften sind mehre ins Latei-
nische übersetzt und gedruckt worden. Eine
der vollständigst. Ausgaben ist: Summae per-
fectionis magislerii in sua natura librl IV, cum
additione ejusdem Gebri reliquorum tracta-
tuum, nee non Avicennae, Merlini et aliorum
opusculorum similis argumenü, Danlisc. 1 682. .
Dieser sind hinzugefügt : De invesligalione per-
fectionis metallorum, Basil. 1562, Testamen-
tum und De fornacibus conslruendis, Bernae
1545 (Über den Inhalt dieser Schriften s. F.
Hoefer, Mist, de la Chim. T. 1, Paris 18 4i und
Th. Thomson, Hist. of Chem. T. 1, Lond.1880).
Unter sechs in'd. kaiserl. Bibliothek zu Paris
aufbewahrten Handschriften finden sich zwei
betitelt. Fragmentum de triangulis sphaericis,
und Libri de rebus ad astronomiam pertinen-
tibus. Vielleicht stammen diese von dem Astro-'
865
Gebhardi
Gehler.
866
nomen Geber, der, zu Sevilla geboren, wahr-
scheinlich im XII. Jahrh. lebte, und von dorn
man hat : Gebri ülii Affla Hispalensis, De astro-
nomia Libr. IX etc., Norimb. 1538.
Schneider (Gesch. d. Alcheinie, hat auch noch
einen jüngeren Chemiker Natnens Geber oder
vielmehr Abu I([ussa Giabr Ben Hajiam al Sofi,
dabei auf Lenglet-Dufresnoy's llist. de la Phi-
losophie hermetique, T. III, verweisend^.
Gebhardi, Brandanus. — Consi-
sforialratii , Superintendent und Pastor an
d. Marienkirche zu Stralsund, vorher Pa-
stor zu Bergen auf Rügen (Mj,
geb. 1701, Greifswalde,
gest. 1784, Juni 19, Stralsund.
Theses ex arithmetica sciontia conscriptae,
Grjphisw. '!727. Theses ex geometrica scien-
tia* conscriptae,. Ib. 1727. Succiacta eorum,
quae doctrina mechanica de effectibus ponde -
ris ac potentia habet, deductio, Ib. 1728. The-
ses aliquot paradoxae, Ib. 1734. — Erbauungs-
schriften.
Ged, William. — Goldschmied in
Edinburgh (B.DSJ (BN) (DG),
geb. 4 690, Edinburgh,
gest. 17 49, Oct. 19, Edinburgh.
Erfand ums Jahr 1725 den Stereotypen-Druck,
welchen etwa 70 Jahre spater Firmin-Didot in
Paris vervollkommnete und mit seinem jetzi-
gen Namen belebte. Siehe Tilloch, Phil. Mag.
XVI, 1804.
Gedda, P e t e r N i k 1 a s von. — Foig-
weise Actuar (1763), Notar (1704), Se-
crelUr (1774), Assessor (177 3) und endlich
Rath (1778) bei der Kammer-Hevi.sion in
Stockholm. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. da-
selbst seit 1786 fSy (SR) (Or),
geb. 1736,
gest. 1814, Aug. 28, Stockholm.
M6m. sur une nouv. methode de construire
des hygrometres correspondants h points fixes
de secheresse et d'humidiie, Copenh. 1784
(Gekrönt von d. K. Dan. Gesellsch. d. Wiss.).
Beskrifning pä en ny iconantidiptisk tub (Ve-
tensk. Acad. Handl. 1782). Tillaggning vid J.
Gadolin's Ron om kopparens förmäga, att fälla
tenn utur dess upplösning i vinstenssyra (Ib.
1788). Ora ett nytt och enkelt satt, att gifva
astronomiska tuber en parallactisk rörelse (Ib.
1796). — Sein Apparat zur Bereit, von Bicar-
bonat; Berzelius in Pogg. Ann. XIX, 1830.
Geelmuydcn, Christian Torber
Hegge. — Premier-Lieutenant in d. nor-
weg. Marine; Lehrer an d. Seecadetten-
Academie in Christiania (Or),
geb. 1816, .. . Dronlheim.
Astr. Beobb. in d. Astr. Nachr. XXXIV, 1852.
Gehlen, Adolph Ferdinand. —
Sohn eines Apothekers. Anfangs Pharraa-
ceut (erst bei K. G. Hagen m Königsberg,
Po|fp:endorff, Handwöi ip'-buch.
dann bei V. Rose in Berlin), darauf, nach-
dem er einige Jahre in Berlin als Literat ge-
lebt, Dr. d. Chemie in Halle (1 806) u. Chemi-
ker an dem daselbst von Reit gegründeleii
Institut, endlich seit 1807 Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu München (M.U) (BHA) (BdJ,
geb. 177 5, Sept. 1 5, Bütow, Pommern,*
gest. 1815, Juli 1 5, München. **
Gab heraus: Neues allgem. Journ. d. Chemie,
6 Bde. Berl. 180 3—6. Journ. für Chemie, Piiy-
sik u. Mineralogie, 9 Bde. ib. 1S06-10. Mit
Val.Kose: Neues Berlin. Jalub. <i. Pharmacia,
1S05-S. Gründete 1815 d. Repe'tor. d. Phar-
macie, das von J. A. Buchner furfv.cS'Hzt wurde.
Fassl. Anweis, zur Erzeug, u. Gewinn, d. Sal-
peters, Nürnl). 1812. — lieber d. Aetherarten,
l)esonders tlon Basse'schen Salziilher (Sein
Neu Journ. II, 1804'. Flussspathather (Ib. id.).
Chromgehalt vcrschiedn. Fossilien (Ib. id.).
Über d. Farbenvcrändr. der in Aether gelöst,
salzsaur. Metallsalze im Sonnenlicht (Ib. III,
1804). Pneumat. Apparat zur Verhüt. d. Ab-
sorpt. (Ib.V, 1305). tJberBagse's Salzäther u.
die Essigsaure (Ib. id.). Über den sog. Kam-
pher aus Terpentinöl (Ib. VI, 1806). Ueber d.
beim Brantweinbrennen erhaltene Getreideöl
(Schweigg. Journ. I, 1811). Über d. Ammo-
niakentwickl. beim Calcinir. von Kali u. Kohle
(Ib. id.). Über d. Verwittr. d. Feldspaths zu
Porzellanerde (Ib. id.). Beitr. z. wissenschaftl.
Begründ. d. Glasmachekunst (Ib. II, 1811).
Über angebi. Schwefelstickgas im Aachner Mi-
neralwasser (Ib. id.). Zerleg, e. Steinart von
llafnerzcll (Ib. III, 1811). Verfahr, z. Bestimm,
d. spec. Gewichts (Ib. id.). Untersuch, zweier
Prehnite aus Tyrol (Ib. id. u. XV, 1815). Über
d. ehem. Analyse d. Mineralien (Ib. III). Über
den sog. ünverbrennlichen (Ib. id.). Über d.
Eigenthümlichkeit d. Ameisensäure (Ib. IV,
1812). Über Stärkezucker (Ib. V, 1812). Über
Über d. Waid-Indigo usw. (Ib. VI, 1812 ; VIII,
1813 u. X, 1814).'^Über d. Salzburger Vitriol
(Ib. Vj. Über d. Veränderung d. Milchzuckers
durch Schwefelsäure (Ib. VI). Über nasse Ver-
gold. d. Stahls (Ib. id.). Untersuch, e. baye-
risch. TanlaÜts etc. (Ib. id.). Über d. Misch,
d. Meteorsteine (Ib. id.). Über d. Verfahr, bei
Pflanzenanalysen (Ib. VII, 1813). Über d. ge-
diegene Eisen von d. Collina di Brianza usw.
(Ib. IX, 1813). Über d. Strontiangehalt d. Ar-
ragonits (Ib. X, 1814). Über Rumford's Holz-
substanz (Ib. id.). Über Berzelius' System d.
Mineralor^io (Ib. id.). Über Alaunbeizen (Ib.
XI, 1814). Ülaerd. elektrochem. System usw.
(Ib. XII, 1S14). Über Glasmachen mittelst
Glaubersalz (Ib. XV, 1815). Zusammensetz,
d. Schwefelkieses (Ib. id.). Neue Bereitungs-
art d. Arsenvk'asserstoffgases (Ib. id.). Über d.
Pieduct. d. Metalle durch einander u. die Licht-
erscheinungen dabei (Ib. XX, 1817).
* geb. 1774, Sept. 15 (NGB).
** In Folge von Versuchen mit Arsen wasserstoffgas.
Gehler, Johann Wilhelm. — Dr.
Jur. ; folg weise Advoeat (1718), Rathsherr
(1723), Bau-Inspeclor (1729), Sladlhaupt-
867
Gehler
Geinitz.
868
mann (1731) und endlich Bürgermeister
zu Görillz von 1738 bis 17 60, wo er in
den Ruhesland trat (Ott) (M),
geb. 1696, Apr. 29, Sohrnouendorf
bei Görhlz,
gest. 1765, Apr. 29, Görlitz.
Beiträge zur CometenbibHothek , die der Gör-
litzische Schulcollege Georg Roth 1 7 46 aiionyin
herausgegeben hat. Verschiedene i anonyme)
astron. Beobachtungen in d. Act. Eruditoruin.
Gehler, Johann Karl. — Sohn d. Vo-
rigen. Dr. Med., erst Geburtshelfer (1758),
dann folgweise Prof. d. Botanik (17 62), d.
Anatomie u. Chirurgie (1780) u. cndl. d.
Therapie (1789) an d. Univ. zu Leipzig;
hielt auch Vorlesungen (u. zwar daselbst die
ersten) über Mineralogie (Ott) (WS) (M),
geb. 1732, Mai 17, Görlitz,
gest. 1796, Mai 6, Leipzig.
De characteribusfossiliumexlernis, Lips. 1757.
De fossiiium physiognomiis, Ib. 1786. De qui-
busdam rarioribus agri Lipsicnsis peirificatis,
Ib. -1793. übersetzte Baumö's Chimie experi-
mentale et raisonnöe, Leipz. 1775. — Viel Me-
dicinisches.
Gehler, Johann SamuelTraugo lt.
— Bruder des Vorigen. Dr. Jur., anfangs
(1776) auf einige Jahre als Docent an d. Leip-
zigei" Univ. mathemat. Vorlesungen haltend,
dann Bathsherr.(178 3) u. Beisitzer (178 6) d.
Oberhofgerichts in Leipzig (Ott) (WS) (M),
geb. 1751, Nov. 1, Görhtz,
gest. 1795, Oct. 16, Leipzig.
Diss. historiae logarithmorum naturalium pri-
mordia, Lips. 1776. Physikalisches Wörter-
buch, 4 Bde. 8", nebst Suppl., Leipz. 1787—95.
Gab heraus: Sammlung zur Physik u. Natur-
geschichte, 4 Bde. 8**, Ib. 1778—92. Übersetzte
Werke von Deluc, Faujas de St.-Fond, Gregory,
Adams, Fourcroy u. A.
Geier (Geyer), Johann Daniel. —
Dr. Med,, Pbysicus erst in Alzey, dann in
Mannheim, darauf Feldarzt, endl. kurfürstl.
Sachs. Leibarzt. Mitgl. d. Leopoldin. Aca-
demie (ANC),
geb. 1660, Nov. 10, Regensburg,
gest. 1735,
De montibus conchiferis et glossopteris Al-
zeyensibus, Francof. 1678. De aqua petrifi-
cante in tractu Eppelsheimensi prope Alzei et
musco petiefacto (Mise. Acad. Nat. Cur. 1686).
De variis ossibus lapidefactis animantium ac
gigantum (Ib. 1687).
Geiger, Philipp Lorenz. — Dr.
Phil. u. Med., Apotheker erst in Carlsruhe
(1808—1.4), dann in Heidelberg; seit 1 8 1 6
Docent u. seit 182 4 Prof. extr. an d. Univ.
daselbst (Dierbach in Lieb. Ann. XVlIIj,
geb. 1785, Aug. 30, Freinsheim,*
gest. 1836, Jan. 19, Heidelberg.**
Beschreibung d. Eeal'schen Auflösungspresse
usw., Heidelb. 1817. Diss. de Calendula ofri-
cinali, Ib. LSI 8. Handb. d. Pharmacie, 2 Bde.
8", Ib. 1824, 4. Aufl. Ib. 1833, 5. Aufl. posth. ,
von J. Liebig, Ib. 1843. Pharmacop. baden-
sis, 1835. Gab heraus: Magazin d. Pharmacie,
nach G.F.Hänle's Tod, von Bd. VII— XXXVI,
Heidelb. 1825-31, dann, bis zu seinem Tode,
Mitherausgeber von Liebig's Ann. d. Pharma-
cie. — Viele pharmaceut u. ehem. Aufsätze
in Buchholz's Taschenb. für Scheidekünstler,
Trommsdorff's Taschenb. , Buchner'a Reperto-
rium, seinem eignen Magazin u. Liebig's An-
nalen, in letzteren z. B. : Darstell, von Cyan-
kalium n. Cyaneisenkalium (1,1832); Über ei-
nige neue giftige Alkaloide (VII, 1834); Über
Rhabarberin (IX, 1834) ; Überd, Deplacirungs-
methode (XV, 1836) ; mit Hesse, über Atropin
(V u. VI, 1833).
* Bei Frankenthal, Rhrinbayern.
♦* geb. Aug. 29, gest. Jan. 20 {BS. UV).
Geijer, Bengt Hein ho Id. — Pro-
birer beim Bergcollegium, dann Ober-Di-
rect. des königl. Controlwerks in Stock-
holm. Mitgl. d. Acad. d. VViss. daselbst
(Vetensk. Acad. Handl. 1 8 f 6j,
ggb. 17 58, Nov. 11, Boforss-Bruk,
V^ermeland,
gesL 1815, Nov. 11, Stockholm.
Smältnings-försök med eldsluft pä nägra ädlare
stenar och andra jord- och stenarter (Vetensk.
Acad. Handl. 1784). Satt, atl nyttja eldsluft
tili bläsrörsförsök (Ib. id.). Om metallers för-
hällande i smältning med tillbjelp af eldsluft
(Ib. id ). Ron och anmärkningar om fluss-
spats och blyglans anledningar vid Cirabris-
hamn i Skäne (Ib. 1786;.
Geinitz, Hans Bruno. — Dr. Phil.,
Prof. d. Mineralogie u, Geologie an d. kö-
nigl. polytechn. Schule in Dresden seit'
1850, Inspect. d. kÖnigl. Mineralienkabi-
nets seit 1846 u. Direct. d. königl. niine-
ralog. Museums daselbst seit 1857; auch
Mitgl. d. Commission z. Staatsprüfung d.
Techniker seit 1852 (Or),
geb. 1814, Oct. 16, Altenburg.
Beitrag z. Kenntii. d. Thüringer Muschelkalk-
Gebirges, 1837. Characteristik d. Schichten u.
Petrefacten d. süchs. -böhmisch. Kreidegebir-
ges, 1839. Gaea von Sachsen, 1843. Über d.
in d. Natur möglichen u. wirkl. vorkommend.
Krystallsysteme, 1848. Grundriss d. Verstei-
nerungskunde, 1846. Über d. Auffindung von
Liberresten d. Basilosaurus (In Carus Resulta-
ten usw.), 1847. Die Versteinerungen d. deut-
schen Zechsteingebirges, 1848. Das Quader-
sandstein^ebirge od. Kreidegebir^e in Deutsch-
land, 1849 — 50. Das Quadergebirge oder die
KreideformaUon in Sachsen (Gekrönte Preis-
schrift), 1850. Über d Zechsteia d. Wetlerau,
1851. Die Verbleinerungen d. Grauwacken-
869
Geisler
Gellibrand.
870
formation in Sachsen usw. , 4852-53. Dar-
stell, d. Flora d. Hainichen-Ebersdorfer u. d.
Flöhacr Kohlenbassins (Gekrönte Preisschrift),
4 854. Die Versleinerungen d. Steinkohlenfor-
mation in Sachsen, 1855. Geoj:n. Darstell, d.
Steinkohlenformation in Sachsen, 4 856. —
Aufsätze in v. Leonhard u. Bronn's Jahrb. d.
Min., Zeitschr. d. deutsch, geolog. Gesellsch ,
Correspondenzbl. d. zoolog.-mineralog. Ver-
eins zu Regensburg, usw.
Geisler, Erik. — Markscheider in
Fahlun. Mitgl. d. Acad. d. Wi.ss. zu Stock-
holm (SR),
geb. . . ., gest. n7.3, Aug. H, . . .
Beskrifning pa en Perspectiv-ritnings-maschin
(Vetensk. Acad. Uandl. 1774).
Geisler , Johann G o 1 1 1 i e b. — Li-
terat in Zittau. Mitgl. d. naturforsch. Ge-
sellsch. zu Halle und zu Jena (Ott) (M. U),
geb. 4753, März 3, Zittau,
gest
Über d. Bemühungen d. Gelehrten u. Künst-
ler, mathemat. u. astronom. Instrumente ein-
zutheilen, Dresden 4 792. Beschreib, u. Ge-
schichte d. neust, u. vorzüglichst. Instrumente
u. Kunstwerke usw., 6 Bde. Zittau 4 792 — 9G.
Der Lihrmacher oder Lehrhegriir d. Uhrma-
cherkunst usw., 4 0 Bde. Leipz. 4 793 — 99. All-
eeni. Repertorium zur pract. Beförderung d.
Künste u. Manufacturen, 2 Bde. Ib. 4797 — 98.
Technische Geschichte des Spiegelteleskops,
Dresd. 4 807. Beschreib, zweier neuen Multi-
plicationskreise zum Höhenmessen (v. Zach's
Monat! . Corr. XXVltl, 4 84 3). Viele Übersetzun-
gen aus d. Englischen.
Geitner, Ernst August. — Dr. Med.,
pract. Arzt zu Lössnitz im ScliÖnburgschen,
dann Begründer u. Inhaber einer chemisch.
Fabrik daselbst und später in Schneeberg
fNJfG.\Sb3J,
geb. 4 783, Juni 4 2, Gera,
gest. 1852, Oct. 2 4, Schneeberg.
Die Familie West, oder Unterhaltungen über
Chemie u. Technologie, 2 Bde. Leipz. 4 805—6.
Briefe über Chemie, 2 Bde. Ib. 4 808. Versuche
über d. Blaufärben wollener Zeuge ohne In-
digo, 4 809. Fabrikmässige Bereit, d. Syrups
u. Zuckers aus Kartoffelmehl, Leipzig 4 844.
Apparat z. Bereit, d. brenzl. kohlensaur. Am-
moniaks aus Thierstoffen (Schweigg. Journ. V,
4 84 2). Aufsätze im Journ. f. Fabrikw. 1808—
4 4 . — G. ist Erfinder des Argentans und /gleich-
zeitig mit Lassaigne, 4 820) des Karbens thie-
risch. u. pflanzlich. Stoffe mit chromsaur. Ver-
bindungen ; legte auch (4 837) die Treibfzärten
über den unterirdischen Kohlenbränden zu
Planitz bei Zwickau an, die unter seinem Sohn
Gngtav noch grössere Ausdehnung gewonnen
haben.
Gelder, Jacob de. — Dr. Phil., Prof.
(extr. 4 8 19; ord. 482ij der Mathemalik u.
Physik an xl. üniv. zu Leyden, früher Prof.
an d. Kriegsschule zu Delft fSL) (KL. \ 8 48;
(G. 4 8.i8;,
geb. 4 765, Nov. 22, Rotterdam,
gest. 18 48, Oct. 10, Leyden.*
Wiskundige Veriiandeiingen, 8", Harlem4 804.
Allgem. st<?rre- en natuurkundigc aardrijks-
beschrijving, 2 Die. 4823—27. Beginselen der
dilTerentiaal-, iniegraal- en varialie-rekening,
Haag 4 823. CosmographischeLessen, Amsterd.
4 834. Handleidning tot de beschouwende en
werkdadige meelkonst. — Over het theorema
van Newton: Om eene Iweeledige grootheid
tot eenige roagt te \erheffcn etc. (Veihandl.
Genoot.=ch. Rolterd. XII, 4 798). Over de reek-
sen, dienende om de rapporlen \an de cirkel-
bogen tot derzelver Sinussen etc. zoonder be-
hulp der ditTerent.iaal- och integraal-rekening
afteleiden (Ib. id.).
* gest. Nov. 1 {Ännal. acad. 1S40— 4<J, Lugd. Bat. tS5l).
G6lis, A m e d e e. — Inhaber einer Fa-
brik von chemisch. Producten in Paris (Or),
geb. 1845, Nov. 4 8 , La Ferte-sous-
Jouarre, Dep. Seine-el-Marne.
Sur les diverses substances connues sous le
nom de tournesol (Compt. rend. XII, 4844).
Mit Pelouze: sur l'acide hutyrique (Ib. XVI,.
4 843). — Ferneres mit Fordos, s. Diesen.
Geliert, Christ lieb Ehrego lt. —
Bruder des Fabeldichters. Von 4 73 6 bis
•etwa 1737 Prof. an einem Gymnas. zu Pe-
tersburg, dann bis etwa 1746 oder 47 Ad-
junct d. Acad. d. Wiss. daselbst; darauf
in Freiberg metallurgische Vorlosungen hal-
tend, ward er daselbst 4 753 Commissions-
ralh , Inspector der Bergmaschinen , der
Schmelzprozesse us^v., 17 62 öberhütten-
verwalter und endlich 1765, bei Gründung
der Bergacademie, Prof. d. metallurg. Che-
mie an derselben (WS) (M),
geb. 1713, Aug. 1 1 , Ilaynichenb. Frei-
berg,
gest. 1795, Mai 18, Freiberg.
Anfangsgründe d. mefallure;. Chymie, Leipzig
4750. Anfangsgründe d. Probirkun«! usw.. Ib.
4 7 55 (Beides französisch von Holbach, 2 vol.
8", Paris 4 758). De tubis capillarlbus prisma-
ticis (Gomment. Acad. Petrop. XII, 4 750). De
phaenomenis plumbi fusi in tubis capillaribus
(Ib. id.). Dedensitate mixtorum ex metallis et
semi-metallis factorum [Ib. Xlli, 4 754). Vorn
Abstrichbleitreiben (Köhler's Bergmann. Journ.
4 789). Über ein künstl. rothes Kupferglas (Ib.
4 790) . Von Verfertigung einer guten dauerhaf-
ten Farbe aus Galmey (Ib. 4 794).
Gellibrand, Henry. — Erst Pfarrer
zu Ghiddingstone in Kenl, dann, nachdem
er zu Oxford Malhcmalik studirt hatte, an
des verslorbenen Gunter's Stelle 1627
Prof. d. Astronomie am Giesham College
in London (J) (BJ,
55*
871
Gelpke
Gennetö.
872
geb. 1597, Nov. 17, London,
gest. <637, Febr. 26, London.
An Institution trigonometrical, expiaining the
dimensions of piain and spherical triangles, by
sines, tangents, secants and logarithms, Lond.
1634. A discourse mathematical on the Varia-
tion of the magnetic needle, together with the
admirable diminution lately discovered, Ib.
1635 (Darin die Entdeckung d. sacularen Ver-
änderung der magnetischen Declination). Voll-
endete u. edirte H.Brigg's Trigonomelria Bri-
tannica sive Do doctrina triangulonim libri
duo, Gouda 1633.
Gelpke, August Heinrich Chri-
stian. — Folgweise Lehrer an d. Waisen-
hausschule (179 4), Prof. an d. Militärschule
(181 1), und Lehrer d. Astronomie und des
Glasschleifens am Garolinum in Braun-
schweig (1814), auch seit 1821 Prof. d.
Naturgeschichte u. Mathematik am Marti-
neum und Calharineum daselbst {M. llj
(EB) (N),
geb. 1769, Jan. 21, Braunschweig,
gest. 1842, Braunschweig.
• Allgemein fassliche Betracht über d. Welt-
gebäude, Hannov. 1805. Gemeinnütz. Anleit.
z. gründl. Rechnen usw., 2 Bde. Leipz. 1809
—12. Allgem. Darstcii. d. Oberflächen d. Welt-
körper unseres Sonnongebiets, Ib. 18M . Neue
Ansicht üb. d. merkwürd. Naturbau d. Kome-
ten, besonders des von 18H, Ib. 1812. Lehrb.
d. ebenen Trigonometrie, Braunscijw. 1824.
Darslell. d. gross. WeUgebUudes, Ilmenau 1 825.
demoi&er, Andreas Theodor. —
Dr. Med., Stadtphysicus und Ganiisonsme-
dicus in Regensburg (M.W) (Or) (Zcitschr.
f. Astron.l),
geb. 17 64, Apr. 1, Kcgensburg,
gest. 18 15, Jan. 5, Kürn.
Beobb. d. merkwürd, Erscheinungen bei d.
Sonnenfinsterniss von 1 797, Juni 24, usw. , Re-
gen.sb 1798. Beobachtete 20 Jahre hindurch
die Oberfläche des Mondes. Notizen in Bode'3
Jahrb. 1802.
Geminus. — Griech. Schriftsteller,
wahrscheinlich ans Rhodus, der in Rom zu
den Zeiten S u U a's u. C i c e r o's lebte (nach
Petau ums J. 77 vor Chr., nach Bonjour
ums J. 137 vor Chr.) und eine Einleitung
in die Astronomie (einen Conunentar zum
Aralus) schrieb, die E do Ililderi cus
herausgab: Gemini Isagoge in phaeno-
mena vel elementa astronomiae, primum
gr.aece et latine edita, Altdorf. 1590 (Wd)
(J) (B) (BN) (BG),
Gemma-Frisins *, Rainer. — Arzt
und seil 1541 Prof. d. Modicin an d. Univ.
zu Löwen (J) (Ql. \) iWd) {Fjp),
geba 1508, Dec. 8, Dockum, Friesland,
gest. 1 555, Mai 25 (26), Löwen.
Methodus arithmeticaepracticae, 8", Antverp.
1540, Viteb, 1548. Charta sive Mappa mundi,
id est totius orbis descriptio , 8", Lov. 1540.
De radio astronomico et geonietrico, 4°, Antv.
1545. De principiis astronomiae, cosmonomiae
et cosmographiae, deque usu globi cosmogra-
phici, 8**, Par. 1547 (Darin zuerst die Idee,
Längen-Unterschiede durch Uhren zu bestim-
men). De usu annuli astronomici, 8", Antv.
1548. De astrolabio catholico et usu ejusdem,
8", Ib. 1556 (Von seinem Sohn edirt).
* Frisius genannt nach seiner Heimath.
Gemma - Frisins , Cornelis. —
Sohn des Vorigen. Arzt, Prof. d. Medicin
u. x\stronomie an d. Univ. zu LÖwen (J)
(QLl) (BD),
geb. 1535, Febr. 28, LÖwen,
gest. 1577, Ocl. 12, LÖwen.*
De arte cyclognomica tomi III, philosophiam
Eippocratis , Galeni , Flatonis et Aristotelis in
unam methodi speciem referentes, 4®, Antv.
1 569. De Stella peregrina quae superiori anno
apparere coepit, 4*, Ib. 1574. De prodigiosa
specie utraque cometae anni1577, cum ad-
juncta explicatione duorum chasmatum anni
1575, 12^ Ib. 1578.
* gest. 1570, . . . (QO.
Generini, Francesco. — Bildhauer,
Kupferstecher in Florenz ; Mechanicus und
Wasserbaumeister des Grossherzogs von
Toscana (Tz),
geb. 159.3 etwa, . . . Florenz, »
gest. 1 663 , Florenz.
Disegno del globo andante di F. Generini, Scul-
tore fiorentino, formata da lui per mostrare 11
moto diurno lunare ed annuo, Firenze1645.
— ilinterliess ein (noch in d. Biblioleca Maglia-
bechiana zu Florenz befindl.) Manuscript, be-
titelt: Brevissimo discorso del telescopare gli
slrumenti geometrici da operar con la vista
ovvero dell' applicare a detti strumenti in luqgo
del lor traguardo il leiescopio a quelli, che di
cio si dilettono (Siehe hierüber v. Zach in d.
Zeitschr. f. Astron. Bd. IV [181 7] S. 1). —Über
ihn als Wasserbaumeister : Fabroni, Lettere in-
edite di uomini illustri, T. I.
Gennete (eigentlich Gente), Claude
Leopold. — Lehrer d. Physik an d. Ca-
deltenschule zuLuneville. Als Franz Ste-
phan, Herzog von Lothringen, deutscher
Kaiser geworden, berief er ihn zu sich nach
Wien u. machte ihn zum Director seines
physikal. Cabinets. Nach dem Tode des
(BG) (Q),
ceb. 1706,
Jan. 3, Eulmontb. Nancy,
gest. 1782, Apr. 21, Nancy.
Constrnct. nnuv. de chcminöcs qui garnntit du
feu et de la l'umee etc.. Paris 1760, 3'"= ^dit.
873
Genovesi
GeofFroy.
874
4 764. Experiences sur des fleuves. 17G0. Ma-
nuel des Laboureurs etc., 4 2*, Nancy 1764.
Purificalion de l'air croupissant dans Ics hö-
pilauxelc, 8", Ib. 1767. Pont de bois char-
penle horizontale, sans piles ni chcvalets etc.,
8", Ib. 1770. Connaissancedes veines d'houüle
etc., 8°, Ib. 1774.
Genovesi, Antonio. — Erst Prof. d.
Eloquenz am Seminar zu Salorno, dann
Advocat, darauf successive Prof. d. Meta-
physik, Ethik u. pohlischen Ökonomie an
d. Univ. zu Neapel (BUN) (AJIiJ,
geb. n 12, Nov. 1, Castiglione,b. Sa-
lem 0,
gest. 17 69, Sept. 2.3, Neapel.*
Elemenla metaphysicae in morem mathema-
licum adornata, 5 Vol. 8", Neap. 1774. Delle
scienze matematiche, Venezia 1776. Physices
experimentalis elenienta, 2 vol. 8", Neap. 1 7S1 .
— Philosophisches.
• gest. Sept. 20 {BG)', Sept. 22 (Tp. 1).
Genssane, ... de. — Director der
Gruben in Languedoc^ Coneessionär der-
jenigen in Franche-Comte. Correspond. d.
Acad. d. Wiss. in Paris (BJ (BG) (Q),
geb. . . ., gest. 178 0, .. .
Description d'un planisphere, cadran et ma-
chine pour observer les astres par !e meridien,
1736. Obs. sur un mötöore igne en forme de
comete, 1738. Nouv. correction faite auxpom-
pes, 1741. Sur un niveau construit de maniere
que ses pieces essentielles soient h l'abri de
vent, 1741. Correction faite ä la pompe ä feu,
1744. Traitö de la fönte des mines par le feu
du charbon de terre, 2 vol. 4®, Par. 1770 — 76.
Geometrie soutcrraine pour l'exploitation des
mines etc., 8*, Montpellier 1776. Histoire na-
turelle de la Provincede Languedoc etc., 5 vol.
8^ Ib. 17 76—79. Sur Texpioitation des mines
d'Alsace et comte de Bourgogne (Möm, savants
6tr. T. IV, auch Gobet: Recueil des anciens
mineralogistes de la France, T. II). Sur les
miaes d'une partie de la Corse (Journ. Min. II,
4 795). Recherch. pour constater l'origine du
plomb mötallique trouve dans le D6p. de l'Ar-
deche (Ib. IV, 1796).
GeofiVoy, fitienne Frangois (ge-
nannt der Aeltere). — Erst Pharmaceut,
dann Dr. Med. u. pract. Arzt; Prof. d. Che-
mie am Jardin du Roi seit 1707; Prof. d.
Pharmacie u. Medicin am College de France
seit 1709; Decan d. medicin. Facullät in
Paris seit 1726. Mitgl. d. Acad. d. W^iss.
daselbst seit 1699 f.)/m. Par. 173 i; (B)
(BN)(BG),,
geb. 1672, Febr. 13, Paris,
gest. 1731, Jan. 6, Paris.
An medicus philosophus mechanico-physicus,
Parisiis 1 704 . Observations sur les dissolulions
et sur les fermcntations que Ion peut appeler
froides, parcequ'plics sont accompagnces du
refroidissementdes liquides dans lesquels elles
se passent (M6m. Par. 1700). Examen des eaux
de VIchy et de Bourbon-L'Archambault (Ib.
1702). Detail de la raaniere dont se fait I'alun
de röche en Italic et en Angleterre (Ib. id.).
Maniere de recomposer ie soufre commun par
la reunion de ses principes etc.; avec quelques
conjectures sur la composjtion des melaux (Ib.
1704). Trouver des cendrcs qui ne contien-
nent aucunes parcelles de fer (Ib. 1705). Ana-
lyse chimique de. l'eponge de la moyenne
esp^ce (Ib. 1706). Eclaircissements sur la pro-
duction artificiellc du fer et sur la composition
des autres metaux (Ib. 1707). Obs. sur les ana-
lyses du corail etc. (Ib. 1708). Expöriences
sur les mötaux faites avec le verre ardent du
Palais-Royal (Ib. 4 709). Obs. sur le vitriol et
sur le fer (Ib. 1715). Du changement des sels
acides en sels alcalis volatils urineux (Ib. 1 717).
Des diflferents rapports observes en chimie
entre differentes substances (Ib. 1 71 8 et 1 720).
xMoyen facile d'arretor les vapeurs nuisibles
qui s'elevent des dissolutions metalliques (Ib.
1719). Des supercheries concernant la pierre
philosophale (Ib. 1722). Sur la preparation du
bleu de Prusse (Ib. 1723 et 1725). — Medici-
nisches, z. B. : Tractatus de maleria medica
etc., 3 vol. 8*, Par. 1741.
Geoffroy, Claude J o s e p h (genannt
der Jüngere). — - Bruder des Vorigen. Über-
'nahm die Apotheke seines Vaters in Paris.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst seit 17 05
(Mem.Par. 175 1; [BJ (BN) (BG),
geb. 1685, Aug. 8, Paris,
gest. 1752, März 9, Paris.
6 4 Abhandl. in d. Mem. de Paris, meist ehem.
Inhalts, z. B. : Obs. sur les huiles essentielles
etc. (1707, 172t et 1728). Sur le nosloch etc.
(1708). Sur les bözoards etc. (1710 et 12). Des
clifferents degrös de chaleur que I'esprit de vin
communique ä l'eau par son melange (1713).
Sur la gomme laque etc. (1714). Sur l'huile
d'aspic (174 5). Methode pour connaitre et dö-
terminer aussitöt la qualite des liqueurs spiri-
tueuses qui portent le nom d'eau-de-vie et
d'esprit de vin (1 71 8). Sur la nature et la com-
position du sei ammoniac (1720 et 23). Nouv.
examen des eaux de Passy, avec une m6thode
pour les imiter etc. (1724). Sur un m^tal qui
resulte de Talliance du cuivre et du zinc (1723).
DiIT(5rents moyens d'enflammer non-seulement
les huiles essentielles, mais meme les huiles
naturelles par les esprits acides (1726). Sur le
melange de quelques huiles essentielles avec
I'esprit de vin (1727). Examen chimique sur
les viandes etc. (1729). Nouv. experiences sur
le borax etc. (1732). Sur l'^möticitö de I'am-
moniac, sur ie tartre ömetique et le kernies
mineral (4 Abb. 4 734 — 36). Moyen de eon-
g6ler I'esprit de vin et de donner aux huües
grasses quelquesuns des caract^res dune huile
essentielle (1741). Moyen de volaliliser l'huüe
de Vitriol etc. (1742). Differents moyens de
rendre le bleu de Prusse le plus solide a l'air
et plus facile h preparer (1743). Sur la tene
d'alun etc. (1744). Sur la formation artificiellc
875
Geoffroy
Gerard,
876
du silex et sur quelques propri^t^s de la chaux
vive (1746).
Geoffroy, N... — Sohn des Vori-
gen (Q),
geb. . . ., gest. 1753, Juni 18, . . .
Analyse du bismulb, de laquelle 11 r(^sulte une
analogie entre le plomb et ce s^mi-mötal (Mem.
Par. 1753).
Geoffk*oy Saint-Hilaire, £ i i o n n e.
— Prof. d. Zoologie am Jardin des Planfes
in Paris von 1*93 bis zur ägyptischen Ex-
pedition Napoleons, wo er 1798 Mitgl.
u. Gründer des Instituts von Cairo war;
nach der Rückkehr von dort wieder sein
früheres Amt bekleidend u. seit \ 809 auch
Prof. d. Zoologie an d. medicin. Facultät in
Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst seit
<807 (BC) (BN) (BG) (AB. \ 9.^6),
geb. 1772, Apr. 15, fitampes, Dep.
Seine-et-Oise,*
gest. 18 44, Juni 1 9 , Paris. **
Sur ranalomie comparee des organes (^l^ctrl-
ques de la raie torpille, du gyranote ötourdis-
sant et du sikire tremblcur (Annal. du Museum,
I, An XI, Gilb. Ann. XIV, 1803), Lei univer-
selle (attraction de sei par soi) ou Cle appli-
cable ä rinterprc^tion de tous les phenome-
nes de Philosophie naturelle, Paris 1839. —
Sehr viel Zoologisches.
* geb. Aug. 15 {BC). ** gest. Juni 21 {AB. ISJ«)-
Georg, Johann Michael. — Von
1758 — 59 preuss. Husar und Infanterist,
dann Schichtmeister im Bayreulhischen,
darauf, nachdem er von 17 63 — 66 Theo-
logien. Jurisprudenz studirt, 17 66 Dr. Phil.
u. Privatdocenl in Erlangen, 17 68 Prof. d.
Philosophie u. Mathematik am Gymnas. zu
Bayreuth u. Regierungsadvocat, 1771 Hof-
gerichts-Ad vocat, 177 2 wirkl. Processralh
usw., endlich 17 95 Director d. Regierung
zweiten Senats in Bayreuth (M),
geb. 1740, Sept. 16, Bischofsgrün, im
Bayreuthischen,
gest. 1796, Juni 14, Bayreuth.
Programm vom Donnerwetter, Bayreuth 1769.
Vier Progrm. von den Wolken, Ib. 1771—73.
Handschriftlich hinterliess er, ausser einer
sehr grossen Anzahl juristischer Schriften, 24
Handbücher mathemat., astronom., physikal.,
chemisch, u. mineralogischen Inhalts in un-
vollendetem Zustande.
Georg von Trapeziint (Trapezun-
lius). — Kam, von FrancescoBarbaro
berufen, gegen 1430 au.s Griechenland nach
Venedig, um dort Rhetorik zu lehren, ward
dann in Rom Secretär des Papstes E u-
gen V., sowie Prof. d. Philosophie u. Li-
teratur, lebte darauf einige Zeit am Hofe
Königs Alfons V. von Neapel, und kehrte
endlich nach Rom zurück : daselbst Prae-
fectus gymnasii und Secretarius apostolicus
(J) (B) (HH) (BG),
geb. 139 6, Apr. 4, Chandace, Kreta,*
gest. 148 5 od. 8 6, . . . Rom.
Ibersetzte (obwohl fehlerhaft) den Almagest
des Ptolemäus ins Lateinische (gedruckt zu Ve-
nedig 1525 u 1528). De nativilatibus, Ib. 1525.
— Viel Philologisches usw.
* Sein Geschlecht stimmte aus Trapezunt.
Georgi, J o h a n n G o 1 1 1 i e b. — Phar-
maceut, als solcher zuletzt in Stendal, ging
1770 nach Petersburg u. machte im Auf-
trage der Academie verschiedene Reisen in
Russland, ward dann Adjunct (1776) und
endlich (1783) Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in
St. Petersburg (Nov. Act. Acad. Petrop. X\),
geb. 1729, Dec. 31, Wachholzhagen,
Pommern,
gest. 1802, Oct. 27 (A. St.), Pelers-
• bürg. *
ßemerkk. auf einer Reise im russisch. Reich,
5 Bde. 4", Petersb.1775. Geograph., physikal.
u. naturhistor. Beschreib, d. russisch. Reichs,
3 Bde. Königsb. 1797—1802. Nachträge dazu,
Ib. 1802. De natro ruthenico obss. (Act. Acad.
Petrop. 1777). Analysis chymica agarici fugi-
tivietboletorum bovini atque igniarii(Ib. 1778).
De confervae natura disquisitio cheraica (Ib.
id.). Scrutamen chemicum lichenum parasiti-
corum (Ib. 1779). Analyse chym. d'une espece
de gomme r^sine etc. (Ib. id.). Exp6riences
relatives h rinflammabilitc spontanee du chan-
vre et du lin (Ib. id.). Adipis porcinae recen-
tis et rancidae exanien chemicum (Ib. 1780 et
81). Scrutamen ehem. caiculi accipenserisHu-
sonis seu Behigae (Ib. 1782). Marmorum quo-
rundam Imperii Rossici analysis cheraica (Ib.
id.). Disq. ehem. substantiae cujusdam salinae
quam Russi fabricant et aurifabris sub nomine
Salarka vendunt (Nov. Act. Ac. Petr. 1, 1783).
Analysischem, aquae fluvii Nevae;Ib.II, 1784).
Cinerum clavellatorum Rossiae itemque betu-
linorum examen ehem. (Ib. III, 1785). Eia-
men ehem. observationis a De Carosi celebra-
tae, de gypsi cujusdam transmulatione in chal-
cedonium (Ib. V, 1787). Von den Küchensalz-
Arten russ. Landseen usw. (.Auswahl Ökonom.
Abhandl. d. ökon. Gesellsch. in Pelersb. Bd. II.
— G. gab bis zum Bd. IV diese Schrift, mit
Orraeus u. Schröter heraus). Über Selbst-Ent-
zündungen (Sehr, d. Berlin. Gesellsch, nainrf.
Fr. IV, 1783),
♦ gest. Nov. 14 (iir. IT); Nov. 13 {NGB).
Gerard, James Gilbert. — Arzt
und Chirurg im Dienst d. enghsch-ostind.
Compagnie. Bruder des Folgenden (BGJ,
geb. 179 5, Aberdeen,Schottl.,
gest. 18 35,März31,Sabbathou.*
Begleitete von 1 8 1 8 bis 1 881 seinen Bruder auf
den wissenschalti. Reisen durch den Himalaya
877
Gerard
Ger gönne.
878
und durch Tibet, und später (1832) den dama-
ligen Lieutn. A. Bumes (s. Diesen) auf seiner
Reise nach Afghanistan usw.
* Am Süd-Abhange des Himalaja.
Gerard, Alexander P... — Lieu-
tenant, zuletzt Capitän in der indobrilli-
schen Armee fM.B. \S39) (G.'lV,
geb. n9 5 etwa, . . Aberdeen,
gest. 18 39, Dec. 15, Aberdeen.*
Machte 20 Jahre lang im Auftrage der indo-
britt. Regierung Vermessungen in Indien und
von 1821 bis 1824 unter Capt. Herbert und in
Begleitung seines Bruders Wissenschaft!. Rei-
sen in d. Himaiüya u. Tibet, denen wir zahl-
reiche Höhenbestimmungen dieses Gebirges,
meteorolog, Beobb. usw. verdanken. Siehe
Brewster, Journ. of Science, I, 1824, Ann. d.
chim. phys. XXV, 1825-, Asiatic. Researches
XV, Transact. of the Soc. of Bengal ; ferner :
A narrative of a Journey made by Sir William
Lloyd, and Capt. Gerard's account of an at-
tempt to pQuetrate by Buckhur to Gorroo and
the lake Manassarowara, Lond. 1840.
♦ gest. 1810, Dec. 15 (.ßff), ist offenbar unrichtig.
Gerbert, s. S y 1 v e s t e r II.
Gerbiilon, Jean Frangois. — Je-
suit u. Missionar, lebte von 1686 bis an
seinen Tod in China und gelangte daselbst
zu grossem Ansehen und Einfluss (A) (B)
(BN) (BG),
geb. 1654, Jan. 11,Verdun,
gest. 1,7 07, März 2^, Peking.
Schrieb Anfangsgründe d. Geometrie (nach
Exiklid und Archimed) in chinesischer u. tar-
tarischer Sprache. Hatte Antheil an dem Werk
von Duhalde (s. Diesen).
Gerboin, Antoine Claude. — Prof.
an d. Ecole speciale de Medicine zu Strass-
burg (Q),
geb. 17 58 etwa,
gest. 1827, März 23, Strassburg.
Rechercbes expörimentaies sur une nouvelle
mode de l'action de relectricite, Strasb. 4 808.
Expörienpcs galvaniques (Ann. chim. XLI,
1802, GüB. Ann. XI). Mit Hecht: Analyse des
eaux miuerales de Niederbronn (Ib. LXXIV,
1810).
Gerdil, Giacinto Sigismondo. —
Barnabit, folgweise Lehrer d. Philosophie
zu Macerata (1737) und Casale, Prof. d.
Philosphie an d. Univ. zu Turin (17 49),
Provincial der Ordenscollegien in Savoyen
u. Piemont, Erzieher des Prinzen von Kö-
nig Carl Emman uel III. von Sardinien
und endlich 1777 Cardinal. Mitgl. d. In-
stituts von Bologna (Tp.W) (B) (BN) (BG),
geb. 1718, Juni 23, SaraoensdelFau-
cigny, Savoyen,
gest. 1802, Aug. 12, Rom.*
Eclaircissements sur la notion et la divisibi-
lite de letendue geomelrique, en röponse ä la
lettre de Mr. Dupuis, 12^, Turin 17 44. Disser-
tazione sopra lincompatihililä dell' attrazione
e delle sue differenli leggi coi fenomeni, e so-
pra i tubi capillari, 12", Paris 1754 (Erschien
zuerst 1752 im Joarn. d. Sav., und wurde da-
selbst 1 768 von Lalande widerlegt). Essai d'une
dömonstration mathematique contre l'existence
öternelle de la matiere et du mouvement. —
De l'infini absolu considerö dans la grandeur
(Mise. Taur. II, 1762). De experimento hemi-
spbaeriorum Magdeburgicorum (Comm. Bo-
non. IV, 1767). — Opere edite e inedite, 20 Vol.
4®, Roma 1806—21 (meist philosophisch).
♦ gest. Aug. 22 {M4m. Turm. 1805).
Gerding , Theodor.
Dr. Phil.,
Lehrer d. Naturwissenschaften erst in Jena,
dann zu Altena (Westphalen), 1858 im Be-
griff als Docent nach Göttingen oder Leip-
zig zu gehen (Or),
geb. 1820, Nov. 15, Winsen b. Celle.
Einführung in d. Studium d. Chemie usw.,
Leipz. 1 852. Vorschule d. qualitativ, chemisch.
Analyse usw., Ib. 1853. Handb. d. organisch.
Chemie usw., nach Gregory'a Outlines of che-
mistry, Braunschw. 1854. Mitarbeiter an der
deutsch. Ausgabe von Muspratt's techn. -che-
misch. Encyklop. Bd. I, Ib. 1854—55. —Ent-
deck, d. Oenanthins in d. üenanthe fistulosa
(Erdmaim's Journ. JCLIV, 1848). Untersuch, d.
KinogerbstoiTs (Arch. f. Pharm. LXV, 1851).
Neue Centrifugalmaschine z. Glasblasen (Ib.
LXVIII, 1851). Über Bestimm, d. spec. Ge-
wichts d. Körper, v. jeglich. Aggregatzustand
(Bottger's polytechn. Notizblalt 1852). Über
neu entdeckte FarbstolTe in pflanzt. Flechten
(Giebel u. Heintz, Zeitschr. 1854). Untersuch,
pfiänzl. Flechten mit besondr. Rücksicht auf
d. Farben-Entstehung (Ib. 1856). Über Far~
benerscheinuugen, besonders über Farbenbil-
dung bei Pflanzen (Jahrb. d. Pharm. 1857).
Schlacken-Analysen (Lieb. Ann. CHI, 1857).
Gerexizani(o), CarloGiuseppe. —
Apotheker in Mailand (Ag),
geb. 1644 etwa, . . Mailand,
gest. 172 2, März 22, Mailand.
La vipera rediviva o sal volatile viperino, Mi-
lane 1688. Scuola regia farmaceutica a spe-
ciali e particolari, Ib. 1706.
Gergonne, Joseph Diez. — An-
fangs Artillerie-Lieutenant, darauf Prof. d.
Matheuaatik erst am Lyceo zu Nimes, dann
an d. Faciiltät d. Wiss. zu Montpellier; seit
langer Zeit in d. Ruhestand getreten. Cor-
respond. d. Acad. d. Wiss. zu Paris (Or),
geb. 1771, Juni 19, Nancy,
(lebte noch 1858).
Sur le cercle tangent a trois cercles donnes et
sur la sphere tangente ä quatre sphcres dou-
bles (M6m. Turin XXII, 1816; Gab heraus (die
ersten Bände mit Th. Lavernede) : Annal. de
math^maliques pures et äppliquöes, 21 vol. 4^,
879
Gerhard
Gerhard.
880
Ni(nes i810 — 1831. Darin von ihm sehr viele
Aufsätze, z. B. : Construct. des formules pour
le changement des variables independantes,
dans les fonclions de deiix variables (T. I,
iSiO — 1i). Recherche directe des conditions
de röqailibre entre des puissances dirigees
dune rnaniere quelconque dans l'espace etc.
(Ib.). Noav, forme de i'öquat. de la chainette
etc. (Ib.). Sur les conditions d'cqiiilibre, dans
un Systeme libre, de fonne invariable (Ib.).
Rech, directe du terme g(^neral du develo[)pe-
ment dune puissance quelconque d'un poly-
nome ; r. Jl, i 81 1 — 12). .Sur !a detorminat. des
orbites des Corps cölestes (Ib.). Formulc-j pour
la determinat. de i'obiiquitc de Fccliptique et
du Heu de Tccjuinoxe Jb.). Sohil. d'un Pro-
bleme d hydrodynamique (Ib.). Recherche des
valeurs gcnerales entieres des'inconnues dans
les problemes indetermines du premier dcgrö
etc. (T. III, 1812r— 1.3). Recherche des lignes
et surfaces qui en touchent une infinitö d'au-
tres , se succedant suivant une loi uniforme
(Ib.). Essai sur l'e.vpression anaiytique des
courbes indöpendamment de leur Situation
(T. IV, 1813—14). Sur la thf'oric des qvian-
titcs negatives (Ib.). Developpement en serics
des fonclions logarithm. etexponentieües fT. V,
1814 — 15). Sur un nouv. mode de discussion
de Icquat. iicn. des lignes et de celle des sur-
faces du 2'"'-' ordre (Ib.). De la multiplicitc des
images d'un mcme objet, considerö ä-lravers
une giace pos6e obliquement ou röllochie par
un miroir plan , non metallique (Ib.). Consi-
döraüons philosoph. sur rinterpolation (Ib.).
Applicat. de la methode des moindre.s quarres
a rinterpolat. des suites (T. VI, 1815—16).
Reflex, sui' une niöthoded'int("'gration employee
ptsr Mr. Kramp (Ib.). Examen de rhypothese
dun mouvement sensiblement rectiligne et
uniforme, consideree comme moycn de par-
venir ä la determinat. approchee des orbites
des Corps Celestes (Ib.). Sur divers moyens
d abreger la multiplication (T. VII, 1816—17),
Recherche des equations differentielles du
mouvement des astres, de leurs integrales pr6-
mieres , et des eleraens de l'orbite etc. (Ib.).
Recherche ai)proximative des orbites des corps
Celestes, au rnoyen de trois ou d'un plus grand
nombre d'observations peu distantes (Ib.). Re-
cherche de la perspective de la sphöre (Ib.).
Kssai de la dialectique rationelle (Ib.). De la
loxodi-ome sur une surface de revoiution quel-
conque ;T. VIII, 1817—18). Sur quelques rec-
lifications approchees de la circonference du
cercle (Ib.). Sur les fractions continues (T. IX,
1818 — 19). Theorie elementairede la courbure
des lignes et surfaces courbes (Ib.). Essai sur
la theorie des defmitions (Ib.). Sur uu cas sin-
gulier que prcsente Topproximation des raci-
nes des equat. numeriques (Ib. X, 1819 — 20).
Sur une nouv. classe de problemes indeter-
mines etc. fib). Solution et construct. geome-
trique du probl. XXIV de l'arithm. univers.
de Newton (Ib.) . Construct. graphique appro-
chee du probl. de la duplication du cube (Ib.) .
Essai sur quelques cas particuliers d'attraction
(Ib.). Demonstration de requilibre d'un po-
lyddre quelconque etc. (Ib.). De la maniöre
dont les poissons nous voient^t dont nous les
voyons (T. XI, 1820-21). Recherche du lieu
des centres des sections coniques assujettis ä
quatre conditions (Ib.). Demonstrat. de deux
theoremcs appartenant ä la geometrie de la
regle (Ib.). Exemple de i'appiicat. de la sta-
tique ä la göomelrie (Ib.). — Essai sur la re-
cherche des maxima et minima dans les for-
mules integrales indeterminces (T. XIII, 1822
— 2]:. Procede nouv. pour la resolution de
r<^quation g"neralc du 4"'« degre ;Ib.). Re-
cherche, par un procede nouv., de la surface
et da voiume de la sphere et de ses parties
,11). ). Pelit tiaite de perspective linöaire (Ib.).
De la vi'sion ä travers les verres plans ou cour-
bes ä faces paralleles (T. XIV, 1823—24). Re-
cherche anaiytique des proprietes les plus ge-
nerales des l'aisceaux luraineux directs, rötle-
chis et refractes (Ib.) . Sur les caustiques planes
(T. XV, 1824—25). Sur la stabilite de lequi-
libre des corps tlottans (Ib ). Nature et pro-
prietes principales des sections planes de toute
surface conique du 2'-^*« ordre (T. XVI, 1825—
26). Sur les proprietes de Ictendue qui ne
dependent pas des reiations metriques ilb.).
Demon.strat. purement geometrique du prin-
cipe londamental de la theorie des caustiques
etc. (Ib.). Sur les surfaces caustiques (Ib.).
Formules d'optique b trois dimensions (Ib.),
Sur quelques lois gcnorales qui regissent les
lignes et les surfaces de tous les ordres (T. XVII,
1826—27). Sur la mesure de l'intensite de la
pesanteur, au moyen d'un pendule a trois axes
(Ib.). Recherche des proprietes communes a
toutes les lignes du 2"^«^^ ordre circonscrites ä
un möme quadrilatöre (T. XVllI, .1827-28).
Sur quelques dcinonstrations du Parallelo-
gramme des forces (Ib.). Demonstrat. de deux
Iheorömes sur les caustiques par refraction
relatives au cercle (Ib.). Recherche de foyer
des miroirs spheriques convexes et concaves
(Ib.). Double thcoreme de göoraötrie ä trois
dimensions (T. XIX, 1828 -29). Sur le theo-
reme dEuler relatif aux polyedres (Ib.). Du
mouvement de la lumieredans un mil'.eu dont
la densite varie, dans lous les sens, suivant
une loi math. quelconque (Ib.). Examen et
complement de la methode de Newton, pour
l'approximat. des raciftes incommensurables
des equations numeriques de tous ■& degrös
(T.XX, 1829 — 30). Essai anaiytique sur la na-
ture des queues des cometes (Ib.). D" sur le
phenomene du mirage (Ib.). Des maxima et
minima dans les fonctio^is d une ou de plu-
sieurs variables (Ib.). De relimirtalion entre
un nombre quelconque dcquations de degres
quelconques (T. XXI, 1830-31). De la re-
cherche du plus grand diviseur et du plus pe-
tit dividende commun ä tant de nombres qu'oa
voudra (Ib.). De la courbure des courbes pla-
nes (Ib.). De la courbure des surfaces cour-
bes (Ib.).
Gerhs^rd von Cremona, von Sabio-
nelta, .s, Gherardo.
Gerhard, Carl Abraham.* — Dr.
Med., Gebeimer Ober-Finanz-, Kriegs- u.
881
Gerhardt
Gerhardt.
882
Domänen-Rath in Berlin seit 1786; hielt
früher, bis gegen 1778, Vorlesungen über
ßergwerkswissenschaften. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. daselbst {GB.il9^J fM. II j (EG),
geb. 1738, Febr. 26, Lerchenbriinnb.
Liegnitz, **
gest. 1821, März 9, Berlin.
Disquisitio granatoriim Silesiae alque Bohe-
miae, 4", Francof. a. 0. 1760. Triga disserta-
tionum physico-medicarunri , 8", Berol. 1763.
Die Bärentraube (Arbutus uvae ursi) chemisch
u. medicinisch betrachtet, S*', Ib -1763. Mate--
ria medica elc, 8**, Ib. 1766. Beitrage z. Che
mie u. Geschichte d. Mineralogie, 2 Bde. 8",
Ib. 1773 — 76. Beobb. u. Muthmaassungen üb.
d< Granit u. Gneis, 8", Ib. 1779. Versuch ei-
ner Geschichte d. Mineralreicbs , 2 Bde. 8^,
1781 — 82. Grundriss d. Mineralsystems usw.,
8<*, Ib. 1786. Abhandl. überd. ümwandl. u.
d. Übergang einer Steinart u. Erdart in die
andere, 8", Ib. 1788. — Sur les niontagncs de
la Sil6sie (Möm. Berl. 1771). Sur la pierre
changeante (Ib. 1776). Sur les principes de la
tournialine (Ib. 1777). Nouv. mcthode d'ex-
traire le bleu royal de toutes sortes de cobolt
(Ib. 1779). Considörations gönörales sur les
dififerences du fer et sur leurs causes (Ib. 1780).
Sur le rapport qu'il y a entre ies terres et les
pierresexposees aufeude fusion etc. (Ib. 1781).
Sur une nouv. esp6ce clc pierre flexible (Ib.
4783). Sur la transiiratation des terres et des
pierres etc. (Ib. 1784). Sur les objets auxquels
11 faüt faire attention en etablissant des raines
(Ib. ngö). Über die in Krystallen oder Kry-
stallmassen eingeschlossenen festen Körper
(Abhandl. Berl Acad. 1814—15). über d. Ent-
steh, d. fascfigen Stein- u. Erz-Arten (Sehr.
d. Berl. Gesells'ch. naturf. Fr. IV, 1783). Über
d. Porphyr (Ib. V, 1784). Über Dendriten in
Chalcedon u. Agat, usw. (ib. id.). Vernoischte
mineralog. Beobb. (Ib. VI, 1785). — Ferneres
in Crell's Annalen (Dass die Grunderden im
Feuer unverändert bleiben , 1781. Beiträge z.
Geschichte d. Basalte, 1785), Höpfner's Maga-
zin u. Seile's N. Beiträgen (Chymische Beobb.
über d. Verbindung d. Eisens mit d. Kupfer,
Bd. II, 1783).
* Der am das preussische Bergwesen verdiente Ober-
Berghauptmann JohannCarlLudwigGerhard
(geb. 1768, Jan. 23, Berlin, gest. 1835, Juni 6, Ber-
lin) war sein Sohn.
** geb. Febr. 2 {NGB).
Gerhardt, Marcus Rudolph Bal-
thasar. — Handlungsdiener seit 1761;
dann 1765 bei der Bank in Berlin ange-
stellt, zuletzt Hauptbank-Buchhalter (EG),
geb.^ 1735, März 4, Leipzig,
gest.' 1805, Sept. 30, Berlin.
Handlehrbuch d. teutschen Münz-, Maass- u.
Gewichtskunde, Berlin 1788. Logarithmische
Tafeln für Kaufleute, Ib. 1788.
Gerhardt, Karl Friedrich. — Sohn
eines Fabrikanten. Nachdem er von 1831
bis 1835 in Karlsruhe, Leipzig u. Giessen
Poggendorff, Handwörterbuch.
Chemie studirt, u. von 1838 an einige Jahre
in Paris gelebt, von 18 44 bis 184 8 Prof.
d. Chemie an d. FacuUät d, Wiss. in Mont-
pellier; dann wiederum mehre Jahre in Pa-
ris privatisirend und seit 1855 Prof. d. Che-
mie an d. Facultät d. Wiss. zu Strassburg
(Or) (BG) (G. 1856.;,
geb. 1816, Aug. 21, Strassburg,
gest. 1856, Aug. 19, Strassburg.
Precis de chemie organique, 2 vol. 8", Paris
1 844 — 45 (Deutsche Originalausgabe unter Mit-
wirk, von Eud. Wagner, 3 Bde. Leipz. 185A —
55). Mit A. Laureat: Comptes rendus men-
suels des travauxchimiques de Tötranger ainsi
que des laboratoires de Bordeaux et de Mont-
pellier, S'\ Paris 1845 (fortgesetzt bis 1848),
Mit G. Chancel ; Piecls d'analyse chimique qua-^
litative, Ib. 1855. — Recherches chim. sur'
l'helleriine (Ann. chim. phys. LXXII, 1839).
Sur la constiti{liX)n des sels organiques ä l'a-
cides coHiplexes etc. fib. id.). Consid6rations
sur les equivalents de quelques corps simples
et coinposees (Ib. Ser. III, T. Vll et VIH, 4 843).-
Sur !a Salicine (Ib. VIIj. Sur les alcalis orga-
niques (Ib. id.). Sur l'essence de valeriane et
1 essence d'estragon (Ib. id.). Sur rheilenine
(Ib. XII, 4844). Sur le point d'ebuUilion des
hydrogenes carbonös (Ib. XIV, 1845). Suriine
nouv. classe de cornposös organiques (Ib XIV
et XV, ^845). Sur la cire des^abeilles (Ib. XV).
Sur ies nitrates et ies nitrites (Ib. XVIII, 1 846).
Sur les combinaisons du phosphoie avec l'a-
zote (Ib. id.). Sur la phospharaide (Ih XX,
1847). Sur les phosphates deplomb (Ib XXII,
1848). Sur les huiles essentielles (Ib. XXIV,
1848). Sur les acides organiques anhydres (Ib.
XXXVII, 1853). Sur de nouv. combinaisons
sa!icyliques(Ib.XLV,l854). MitCahonrs: Sur
les huiles essentielles (Ib.I, 1841). Sur l'acide
sulfocamphorique (Ib. id.). Mit Laurent: Sur
les combinaisons metalliques (Ib. XIX et XX,
1847). Sur les derives de la morphine et de la
napcotine (Ib. XXIV, 184 8). Sur les aniüdes
(Ib. id.). Sur la composition de l'orcine et de
ses derives (Ib. id.). Sur la composition de
l'aposepödine ou leucine (Ib. id.). Mit Chiozza:
Sur ies amides (Ib. XLVI, 1856). — Ferneres
in d. Compt. rend., in Erdmann's Jouin. und in
Liebig's Annalen. G. übersetzte einige Werke
von Liebig und einige Jahresberichte von 3er-
zelius ins Französische.
Gerhardt, Carl Immanuel. — Dr.
Phil., Oberlehrer folgweise am Gymnas. zu
Salzwedel (1840—55), am französ. Gym-
nas. zu Berlin (1854—57) u. am Gymnas.
zu Eisleben (DissJ,
geb. 1816, Dec. 2, Herzberg.
Explicatio et dijudicatio praecipuorum modo-
rum, quibus mathematici fundamenta calculi
differentialis jacere conati sunt, Berol. 1837.
Histor. Entwickl. d. Princips d. Differential-
rechn. bis auf Leibniz (Progrm.), Solzwedel
1840. Historia et origo calculi differentialis a
Leibnitio conscripta, Hannov. 1846. Die Ent-
56
S83
Oericke
Germain.
884
deck. d. Difterentialrechn. durch Leibnuc usw.,
Halle 4 848. Die Geschichte d. höheren Analy-
sis, Ib. «855. Gab heraus; Leibnia, mathe-
mat. Sdhriften, a Bde. 8", Berlin 4849 u. 50,
Halle 1855 u. 56.
Gericke, Peter. — Dr. Med,, «723
Prof. exlr. d. Medicin u. Philosophie an d.
Univ. zu Halle, 1730 Prof. ord. d. Anato-
mie. Pharmacie u. Chemie, sowie 4 741 der
Iheorel. Medicin an d. Univ. zu Helmslädl,
auch Leibarzt d. Herzogs v. Braunschweig
(AJ (M),
geb. 1693, Apr. 4, Stendal,
gest. 1750, Oct. 8, Heimslädt.
Fundamenla chymiae rationalis, Lips. 4 740.
De Ispide phiiosophorum seu medicina uni-
versali, vero an falso, Heimst. 4 742. Praele-
ctiones chymicae extraordinariae, Ib. 4 745,
De inflexu tunae in corpus humanum, Halae
... — Viel Medicinisches.
Gerieke, Carl Heinrieb Theo-
dor. — Dr. Phil., technischer Chemiker
in Leipzig. Studirte in Leipzig u. Göttin-
gen (Or),
geb. 1834, Mai «6, Gohlis bei Leipzig.
ÜberAnwend. d Chlorsilbers in d. qualitativ.
Analyse mittelst d. Löthrohrs (Ghem. Cen-
tralbl. 4 855). Analysen d. Laumontit aus d.
Sarnthal (Lieb. Ann. LXXXXIX, 4 85«). Über
Sulfobenzid (Ib LXXXXVHI u. C, 4 856).
Oerftn^s;, Jacob. — Lehrer d. Mathe-
matik an d. Fürstenschule zu Meissen, dann
Pfarrer erst in Langenhessen (bei Zwickau),
darauf in Hohenbrück (A) (J. A. Müller,
Gesch. d. Fürsten- u. Landesschule in Meissen^
Bd.H, Leipz. 4 789;,
geb. 1690 etwa,
gest. 17 56, ... Hohenbrück.
Schediasma de philosophia Newtuniaoa con-
tra K. Hartsoeekenun, Missn, 4 722. De distan-
tia lentis convexae ab oculo, in qua objectum
ȟb maximo anguio apparet, Ib. 4 726.
Gerlaoh, Friedrich Wilhelm An-
ton. — Lehrer d. Geschiebte u. d. philo-
sophisch-matheraat. Wissenschaften an d.
Ingenieur - Academie zu Gumpendorf bei
Wien fONJ,
geb. 1728, Aug. 9, Zelle, Thüringen,
gest. 1802, Apr. 4 7, Wien.*
Kleine Erdbeschreib., darin d. Erklär, d. Erd-
kugel, ihrer Circal, und deren Nutzen, geo-
metr. Ausmessung usw. enthalten sind, Wien
4 772 Bestiitigte Vorschrift über d. beste Er-
leuchtuns! einer Ebene mittelst einer Lampe,
nebst Käctner's Untersuchung darüber, Ib.
4 772. Die Bestimiii. d. GestaH u. Grösse d.
Erde, wie auch d Vorrückens d. Nachtglei-
cheii, Schwanken d. Erdixe usw., Ib. 4782
De Cochlea (Act. soc. Jablonov. V, 4 775—79).
— Erfand 4 766 einen Windmesser, und theilte
4 794 mit Bonune einen Preis bei der Pariser
Academie.
• gest. Apr. 16 {M. II).
Gerling;, Christian Ludwig. —
Dr. Phil., erst Lehrer d. Mathematik am
Lyceo zu Cassel (1812 — 17), dann Prof.
ord. d. Mathematik, Astronomie u. Physik
an d. Univ. zu Marburg (MAI) (JustiJ
(HSL),
geb. 4 788, Juli 10, Hamburg.
Diss. inaug. Methodi projectionis orthograpbl-
cae usum ad calculos parallacticos facilitandos
explicavit etc., Gott. 4 84 2. Grundriss d. ebe-
nen u.sphär. Trigonometr.,Ib.4 84 6. Problems
astron. : elevationem poli tempusque determi-
nandi per aequales stellarum fixarum altitu-
dines, modo indirecto solutum, Marb. 4 84 7.
Die Höhe Marburgs über d. Meere, Marb. u.
Cass. 4 829. De parallaxi elalionis, Marb. 4 830.
Beitrüge z. Geographie Kurhessens usw., 2 Hfte.
Cass. 4 834 u. 39. Die Pothenot'sche Aufgabe,
in pract. Beziehung dargestellt, Marb. 4840.
Die Ausgleichungs-Rccbnungen d.- pract. Geo-
metrie oder d. Methode d. kleinst. Quadrate
mit ihren Anwendd. auf geodöt. Aufgaben,
Hamb. 4 848. — Beschreib, eines neuen Hüt-
chens z. Aufhäng. d. Magnetnadel in Compas-
sen (Sehr. d. Gesellsch. z. Befördr. d. gesammt.
Naturwiss. in Marb. I, 4 823). Tafeln f. d. Mit-
tagsverbessr. bei Berechn. corr. Sonnenhöhen
(Monatl. Corr. XXHI, 4 84 4). Ephemeride d.
Vesta etc. (Ib. XXIV, 4 84 4). Elemente d. Co-
meten v. 4 841 (Ib. id.). Über e. Satz d. sphär.
Trigonometr. (Ib. XXVII , 4843;. Untersuch,
d. Theilungsfehler e. Octant. (Ib. id.). Über
Parallaxen-Rechnung u.sw. (Ib. id.). tberVer-
zeicbn. parnbol. Lebrbögen (Di&gler's poly-
technisch. Journ XXXVIIl). Der gebrochene
Krummzapfen, als Mittel z. Verwand!, d. roti-
rend. Beweg, in geradlinige (Ib. XXXXVII).
Auflösung e. trigonometr. Aufgabe durch Rei-
hen (Jahresb. d. Hamb. Gesellsch. z. Verbreit,
mathem. Kenntn. 4 830). Über Netzhaulbilder
(Fogg. Ann. XLVI, 4 839). Fernere Aufs&tze in
d. Zeitschr. f. Astron. (1 — III), in d. Astron.
Nachr., in d. Gott. Anzeigen usw., Beiträge zu
Ersch u. Gruber'i Encyklopädie.
Qermain, Sophie. — Die biograpb.
Lexica der Franzosen: (BS) (BN) (BG),
sowie Li bris Nekrolog im Journ. de De-
bats vom 18. Mai 4 832, geben durchaus
keine nähere Nachricht von ihren Lebens-
verhältnissen; sie war übrigens unver-
heirathet,
geb. 1776, Apr. 1, Paris,
gest. 4 831, Juni 17 oder 18, Paris.*
Rechcrches sur la thöorie des surfaces elasti-
ques. 4', Paris 4824 (Gewann 4846 den von
l(apoUon, infolge der akust. Versuche Chlad-
ni's zu Paris, ausgesetzten ausserordenll Preis
bei d. .academie. Die Preisschrifl ist hier n»it
zwei früheren Arbeilen über denselben Ge-
genstand vereinigt). Rechcrches sur la nalure.
885
Germar
Gerstner.
les bornes et l'ötendue de la question des sur-
faces ölastiques, 4*, Ib. <826. Examen des
principes qui peuvent conduire ä la connais-
sance des lois de i'6quilibre et du mouvement
des solides ölastiques (Ann. chim. pbys.
XXXVIII, 4 828). Sur la courbure des surfaces
(Crella'f Journ. VII, 4 834). Sar ia mani^re
dont se composent les valeurs de y et z dans
4{xP""*)
requation — — — -=y*±pz*etceUesde y etx
dans röquation -?^?-~=Y''±pZ'* (Ib. id.).
Consid^ralions sur Testat des sciences et des
lettres aux diff^rentes epoques de leur culture,
Paris 4 833 (posthum).
* Am Brustkrebs. Gest. Juni 26 {BS) (Blf).
Germar, Ernst Friedrich. — Dr.
Phil., Prof. (extr. 48<6, ord. 1823) d. Mi-
neralogie an d. Univ. zu Halle, auch Direct.
d. mineralog. Cabinets daselbst u. Bergrath
(MAIJ {G,\SbiJ,
geb. 1786, Nov. 3, Glauchau, im SchÖn-
burgischen,
gest. 4 853, Juli 8, Halle.
Reise durch Oesterreich, Tyrol nach Dalma-
tien usw., 2 Bde. Leipz. 4 844. Lehrbuch d.
Mineralogie (mit J.L.H. Meinecke), Halle 4 824,
2. Aufl. 4 837. Grundriss derKrystallkunde, Ib.
4 830. Die Versteinerungen des Mansfelder Ku-
pferschiefers. Ib. 4840. Die Versteinerungen d.
Steinkohlengebirges von Wettin u. LöbejUn im
Saalkreise, 8 Hfte. Ib. 4 844— 53. Über die koh-
lensaur. u. kieselsaur. Manganerze d. IJnter-
harzes (Schweigg. Journ. XXVI, 4 849). Noch
einige Aufsätze daselbst, in Leonhard's Ta-
schenb. 4 824 u. 24, in d. Schrill, d. naturf.
Gesellsch. zu Halle. — Entomologisches.
Gorra,, Giovanni Domenico, s,
Gierra.
Gersdorf, Adolph Traugott von.
— Dr. Phil., Herr auf Messersdorf u. Ren-
gersdorf in der Ober-Lausilz (Ott) (M. II j,
geb. 4744, März 20, Rengersdorf,
gest. 4 807, Juni 4 6, Messersdorf.
Versuch, die Höhe des Riesengebirges zu be-
stimmen, Leipz. 4 772. Verhaltungsmaassre-
geln bei nahen Gewittern, Görlitz 4 800. Beob-
achtungen d. atmosphär. Elektricllät, Ib. 4 802,
Über einige elektrische Versuche (Neue Sehr,
d. Berlin. Gesellsch. naturf. Fr. Bd. II, 4 799).
Meteorolog. Aufsätze in d. Zittau'chen Nach-
lese (4 767), Lausitz. Provinzialblättern (4 784),
Lausitzer Monatsschrift (4 793—99). — G. stif-
tete 4 797 die Ober-Lausitz. Gesellsch. d. Wiss.
Gersten, Christian Ludwig. —
Prof. ord. d. Mathematik an der üniv. zu
Giessen von 4 733 bis 4 744, gab dann seine
Professur auf und ging nach Petersburg,
kehrte aber bald zurück, und kam, weil er
den Landgrafen von Hessen beleidigt hatte,
1748 in Verhall auf das Schloss Mnr^iburg
bei Braubach, aus dem er erst 4760 ent-
lassen, jedoch noch zu Braubach unl^r po-
lizeilicher Aufsiciit gehalten wurde. Aus
dieser Beschränkung entwich er indess baU
und lebte nun im Stillen in Wiesbaden^
Offenbach u. Frankfurt a. M. (M),
geb. 1704, Febr. . ., Giessen,
gest. 4 761, Aug. 13, Frankfurt a.Rf.
Tentamina systematis novi ad mutalionQs ba-
rometri ex natura elateris aerei demonglran-
das etc., Francof. a. M. 4 733. Methodu« nov«
ad eclipses terrae et appulsus lunae ad fitollas
.supputandasetc, Gissae4 740. Exerciietionum
recentiorum circa roris meteora No, 4, conti-
nens diss. peculiar. ad M. Folk«», anno 4 746
transmissam, in qua phaenomena loth p^ae-
cipua enarrantur, caus.sae eorum adoequate
traduntur etc., Offenbaci 4 748. Oescript and
use of an arithmetical machine inveQted by
him (Phil. Tr. 4 735). Methodus nova calculi
eciipsium terrae specialis, vel quorumcunque
occursura lunae cum stellis, tarn erranMbus,
quam inerrantibus (Ib. 4 744). Quadrantigastro-
noniici muralis idea nova et pecuüaris etc.
(Ib. 4 747). Mercurius sub sole visu» etc. 47*8,
Nov. 5 (Ib. id. und Act. erudit. 4 745).
Gerstenbergk, Johann Lauren-
tius Julius von. — Prof. d, Philosophie
an d. Univ. zu Jena (M. W),
geb. 4749, Mai 30, Buttstedt, im Wei-
marischen,
gest. 4813, Sept. 5, Jenn.
Beschreib, einiger Pantograpben usw., Jena
4 787. De theoriae et praxeos in disciplinU ma-
them,atlcis differentia et nexu , Ib. 4 788. An-
leit. z. bürgerl. Minirkunst, Ib. 4 793. Theoret.-
pract. Unterricht, das Wasser durch Röbren-
werke äu leiten usw., 2 Bde. ib. 4795 u. 96.
Über topograpb. Landesvermessungen u^w.,
Ib. 4796, neue Aufl. 4809. Anleit. z. roathe-
mat.- topograpb. Zeichnungslehre, Ib, 4 808.
über Anfertigung von Bergkarten (Annal. d.
mineralog. Gesellsch. zu Jena 4 806).
. Gerstner, Franz Joseph von. —
Dr. Phil. Folgweise Ingenieur (4779), Ad-
junct an d. Sternwarte zu Prag (4 784) und
Prof. ord. der höheren Mathematik an der
Univ. daselbst von 4 789 bis 4 823, wo er
diese Stelle niederlegte; daneben Sludien-
director (4795—4823), Prof. d. Mechanik
u. Hydraulik am polylecbn. Institut in Prag
(480 6 — 32) u. Wasserbaudirector von Böh-
men (18 41—28). Mitgl. d. königl. Böhm.
Gesellsch. d. Wiss. /-^^G. IV, 4 837),
geb. 4 756, Febr. 23, Kommotau, Böh-
men,*
gest. 4 832, Juni 25, Mladiegov.**
Einleit. in die statische Baukunst, Prag 4 789.
Beobachtungen über d. Gebrauch d. Baronie-
56*
887
Gerstner
— ^ Oesner.
888
ters bei Höhenmessungen, Dresd. 1791 (Auch
in d. Werke: Beobb. auf Reisen nach d. Rie-
sengebirge von Jirasek, Henke, Grnber u. Gerst-
ner, Dresd. 1791). Handbuch d. Mechaniii,
3 Bde. 4", Prag 1831, neue Aufl. von seinem
Sohn Franz Anton, Hj. 1832 — 34. tiber d. Be-
stimm, d. geogr. Langen mehrer Slädle (Abb.
d. Böhm. Gesellsch. d. Wiss. I, 1785) Mercur
vord. Sonne 1785, Mai 4 (Ib. II, 1786). Leichte
u. genaue Methode für d. Berech n. d. geogr.
Länge aus Sonnenfinsternissen (Ib. IV, 1788,
auch Bode's Jahrb. 1791). Mercur vor d. Sonne
1789, Nov. 5 (Neue Abh. usw. I, 1791). Ver-
gleich, d. Kraft u. Last bei Rädern mit Rück-
sicht auf d. Reibung (Ib. id.). Theorie d. Was-
serstosses in Schussgerinnen (Ib. II, 1795).
Versuche über d. Flüssigkeit d. Wassers bei
verschiedn. Temperaturen (Ib III, 1 798). Theo-
rie d. Wellen u. Deichprofile (Abh. d. königl.
Böhm. Gesellsch. I, 1804). Mechan. Theorie
d. oberschlächt. Wasserräder (Ib. II, 1811).
l'ber d. Spirallinie d. Treibmaschinen (Ib V,
1818). Über d. hydrometriscbe Pendel (Ib. VI,
1820). Über Festigkeit, Elasticität u, Anwend.
d. Eisens beim Bau d Kettenbrücken, Prag
1825. Über d, wechselseit. Anzieh. d. Saturns
u. Jupiters wegen erforderi. Verbesserung d.
Beobachtungen d. Uranus usw. (Bode's astr.
Jahrb. 1799).
*geb. Febr. 22 (OiV) (.V).
** Landgut bei Gitschin, Böhmen.
Gerstner, Franz An ton von. —
Sohn des Vorigen. Prof. d. pracf. Geome-
trie am polyteclin. Fnslilul zu Wien 1818
— 25, übernahm hierauf den Bau der ßud-
weis-Linzer Eisenbahn, die er indess nur
zur Hälfte volleiidele. Nach zweimaligen
Reisen nach England baute er 183 4 die Ei-
senbahn von Pelersburg nach Zarskoje-
Selo, und ging später (1838) zum ferneren
Studium der Eisenbabnbauten nach Nord-
amerika (jnG, IVV,
geb. 17 93, Mai I I, Prag,*
gest. 1840, Apr. <2, Philadelphia,
Lehrgegenstande d. pract. Geometrie, Wien
1818. Gab das Handbuch d. Mechanik seines
Vaters heraus und setzte es fort. Die inneren
Communicationen d. Vereinigt. Staaten von
Nordamerikaj 2 Bde. WienlS'iä (herausgegeb.
von L. Klein). — Über d. Festigkeil d. Körper
(Pogg. Ann. XXVI, 1832;.
*geb. 17'J5, . .. (.V).
Gervasi, Niccolo. — Apotlieker zu
Palermo (J),
geb. 163 2, Palermo,
gest. 1681, xMai 30, Palermo.
Antidotarium panormitanum pharmaco-chy-
micum, Panorm 1670.
Gesner, Gonratl. — Nachdem er in
Strassburg, Bourg, Paris, Montpellier und
Basel Siudirt, in Basel auch piomovirt hatte,
pract. Arzt in Zürich mul von 1 5 H an auch
Prof. d. Philosophie am dortigen Gymna-
sium (JJ [LSLJ,
geb. 1516, März 2 6,. Zürich,
gest. 1565, Dec. 13, Zürich.*
De thermis et fontibus medicatis Helvetiae et
Germaniae, Venet. 1553. De omni rerum fos-
silium genere, gemmis, lapidibus, metallisetc,
Tiguri 1553. Commentariolus, de lunariis et
obiler de aliis etiam rebus quae in tenebris lu-
cent. Ib. 1555^. Physicae meditationes, scholia
et annotationes in aliquot libros Aristotelis,
Ib. 1586. — Viel Medicinisches u. Naturhisto-
risches, besonders Botanisches (daher wohl
der deutsche Plinius genannt).
* An der Pest.
Gesner, Johann Albrecht. — Erst
Apotheker in Gunzenhausen, dann, nach-
dem er in Allorf studirl, 1723 Dr. Med.,
Oberamlsphysicus in Gunzenhausen, 1728
Hofmedicus u. 1734 Leibarzt in Stuttgart,
später auch Assessor d. Berggerichts da-
selbst (MJ,
geb. 169 4, Sept. 17, Roth, Fürsth. Ans-
pach,
gest. 17 60, Juni 10, Stuttgart.
Historia cadmiae fpssilis metallicae sive co-
balti etc , 4", Berolini 1743. Hist.-physikal.
Beschreib, d. würtemberg. Wildbades usw.,
Stuttg. 1745. Noch vier solcher Brunnenschrif-
ten. Selecta physica-oeconomica oder Samml.
von allerhand z. Naturforschung u. Haushal-
tungskunst gehörigen Begebenheiten , 3 Bde.
8^ Ib. 1749—56. Grossen Antheil an d. Phar-
macop. Wirtembergica,'Ib. 1741.
Gesner, Johann. — Dr. Med. (1729)
u. Privatdocent an d. Univ. zu Basel, dann
1733 Prof. d. Mathematik zu Zürich, 1738
auch Prof. d. Physik u, Chorherr d. Stifts
zum grossen Münster daselbst, sowie As-
sessor d. Sanitälsraths {MJ,
geb. 1709, Mlirz 28, Zürich,
gest. 17 90, Mai 6, Zürich.
Meditationes physicae de frigore, Tiguri 1734.
Diss. de exhalalionum natura, caussis et effe-
ctibus, Basil. 1739. Diss. de principiis corpo-
rum , 111 pt. Tiguri 1 743 — 45. De corporum
motu et viribus, Ib. 1746. De efreclibus, qui
a virium compositione producuntur, li pt. Ib.
1747. De motibus variatis, Ib. 1749. Diss. si-
stens de motibus variatis supplementum, de
viribus centralibus, Ih. 1750. De natura et vi-
ribus lluidorum, Ib. 1751. De hydroscopio
constantis mensurae. Ib. 1754 (Auch deutsch,
Wien 1771). De thernioscopio bolanico. Ib.
1755 (Französisch: Diss. sur le thermometre
bclanique, Basle »761). De petrificatorum dif-
ferentiis et varia origine, II pt. Ib. 1752 et 56.
De triangulorum resolulione primario mathe-
seosadphysicam adplicatae fundamento, II pt.
Turici 1757 et 58. — Stiftete 1747 d. naturfor-
schenrle Gesellsch. in Zürich, in deren Schlif-
fen auch noch Abhandlungen von ihm.
889
Gesner
Ghislieri.
890
Gesner, Johann Augustin Phi-
lipp. — Dr. Med., Physicus zu Rothen-
burg an der Tauber (M. II;,
geb. 1738, Febr. 22, Rothenburg,
gest. t80«, Febr. 28,
Versuch einer Erklärung der KrystaHisation
überhaupt, Erlang. •1759.
Gestrin, Martin Erici. — Prof. d.
Mathematik an d. üniv. zu Upsala fJJ (Or).,
geb. 159 4, Febr. 16, Gefle,
gest. 1648, Sept. 27, üpsala.
Notae inAristotelismechanica. Optica. Ingeo-
metriam Euclidie demonstrationum Ubr. VI.
Gevss , Joachini Michael. — Erst
Lehrer an d. Landkadeltenschule in Kopen-
hagen, dann Prof. (ord. seit 1 777) d. Mathe-
matik an d. Üniv. daselbst. Mitgl. d. königl.
Dan. Geseilsch. d. Wiss. seit 1779 (M),
geb. 1745, Aug. 23, Krummendiek,
Wilstermarsch, Holstein,
gest. 17 86, Nov. 29, Kopenhagen.-
Ausfiihrl. Abhandl. von d. Minirkunst, erster,
theoret. Theil, Kopenh. 1776. Logarithmi Brig-
giani numerorum ab unitate ad 10000 etc., Ib.
1784. Begyndelsesgrunde af Arithmetik, Geo-
metrie och Plan-Trigonometrie, Ib. 1794 (Post-
hum von J. Ch. Linderup). Om Vandets störsle
Virkningvedünderfalds-Hiul (K. DanskeSelsk.
Skrft. Nya Samml. I, 1781). Anmärkninger
over Beregningen af de Mures Styrke sora ere
udsalte for Sidetrykning {Ib. II, 1784).
Geyer, s. Geier und Geijer.
Ghaligaj (Galigai). — Mathematiker
in Florenz. /^yr;.
Blühte um 1515. Aus Toscana gebürtig.
Practica o Somma d'aritmetica distribuita in
12 libri, P'irenze 1551 et 1591 (Vergi. Libri,
bist. III, 145, der eine latein. Ausgabe von
1521 citirt).
Gherardo Cremouese (Gerhardus
Cremonensis oder Carmonensis). — Ma-
thematiker, Astrolog, Philosoph und Arzt
(Boncompagni , Della vita e delle opere
dl Gherardo Cremonense e di Gherardo da
Sabionetta, in d. Atti deW Accad. de nuovi
Lincei, Roma 1851 u. Compt. rcnd. XXXIV,
1852; auch Chasle s , Compt. rend. X ill,
I84i; (BGJ,
geb. 1114,... Cremona, Lombardei,*
gest. 1187, . . . Cremona.
Übersetzte viele (angeblich 69) astron. u. nia-
them. Werke der Araber ins Lateinische, z. B.
den Almagestdes Ptolemäus [Mtyd/.i] avvju'^ig),
gedruckt Nürnbeig 1515 ; die Astronomie des
Geber (Gebri, filii Aftla Hisjialensis . . . libr. IX
de Astronomia), gedruckt (nebst P. Apian's In-
strumentum primi mobilis) Nürnb. 158fi; Al-
hazen's de causis crepusculorum (nebst Nonius'
de crepusculis), gedruckt Lissabon 1541; eine
anonyme Algebra, herausgegeben von Bon-
compagni a. a. 0., Rom 1851. Andere Lber-
setzungen werden noch handschriftlich in Pa-
ris und Rom verwahrt.
* geb. lltl etwa, Carmouii, Andalusien, nicht Cre-
mona , Sabloneta oder Forli , sagt (offenbar irrthüni-
lich) Joe her, der ihn auch 118:> in Toledo sterben
lässt, und hinzufüget, seine Biographie liege hand-
schriftlich in der Leipziger Bibliothek.
Gherardo da Sabblonetta. — Arzt
u. Astronom im XIII. Jahrhundert, aus Sab-
blonetta (Sablonetta) , einem Mecken bei
Mantua, gebürtig; vielleicht Sohn des Vori-
gen (Boncompagni a. a. 0.) (BG),
Lieferte auch viele Übersetzungen arabi-
scher Werke ins Lateinische (die zum Theil
mit denen des G. Cremonensis verwechselt
sind) und schrieb ausserdem eine Theorica
Planetarum, gedruckt zuerst 4", Ferrara1472,
gegen die schon Regiomontanns auftrat.
Gherli, Fulvio. — Arzt, erst des
Fürsten von Este, dann des Herzogs von
Guastalla. Vater des Folgenden (TM),
geb. 1670, Juni 5, Modena,
gest. 1735, xMUrzlS, Guasfalla.
II proteo melallico ossia delle trasforraazioni
superficiali dei metalli e delle differenti pre-
parazioni de' medesimi etc., Venez. 1722.
Gherli, Odoardo. — Dominicaner,
erst Prof. d. Theologie an d, üniv, zu Mo-
dena. dann (1778) Pi'of. d. Mathematik am
königl. Collegio zu Parma (TM) (BS),
geb. 17 30, . . . . Guastalla,
gest. 1780, Jan. 6, Parma.
Gli elementi teorico-pratici delle matematiche
pure, 7 vol. 4**, Modena 1770—77.
Ghetaldi, Marino. — Hagusanischer
Patricier, zuletzt Gesandter der Republik
Venedig in Rom (DD),
geb. 1566, . . . Ragusa,
gest. 1627,
Promotus Archimedes seu de variis corporuni
generibns gravitate et magnitudine compara-
tis, Romae 1603 (Enthält die ältesten Bestim-
mungen über das specilische Gewicht von Me-
tallen). Nonniillae propositiones de parabola,
nunc |)rimum inventae et in lucem editae, Ib.
1603. Apollonius redivivus seu restituta Per-
gaei inciinalionum geometria, Venet. 1607.
Supplenientum Apollonii Galli seu exsuscitata
Apollonii Peryaei tactionum geometricarum
parsreliqua, Ib. 160 7. De parabola et speculo
ustorico, 1607. De icsolulione et compositione
mathematica, libii (juiiKjuo, Opusposthumum,
Romae 1630.
Ghislieri, Antonio. — Marchese,
anfangs Lehrer d. kanonischen Rechts an
d. öircnfl. Schule in Bologna, dann folg-
weise (nachdem er 2 0 Jahre verheil athet
gewesen) CluniazensermÖnch , Weltprie-
891
Oiamboni
Oibelin.
892
ster, Bischof in parlibus von Azzotto und
SufTragan des Erzbischofs von Bologna (F)
(Mz.R),
geb. 1685 etwa, . . Bologna,
gest. «734, Mai 1 6,- Borgo Panigale.*
Ephemerides ab anno Mi\ ad annum 1756,
Bononiae 4 720. Ephemeridum cöeIcsUum rno-
tuum Manfred! errata insi;?niora, Venct. 4 73i
(Wogegen F. M. Zanotti auftrat, dem wiederum
G. in einer zweiten Schrift antwortete). Pre-
dizione (unbewUhrte) della cometa dell' anno
4 736, con varii riflessioni etc., Bologna 4 737.
Observation, made in Italy, of an echpse of
the raoon (Phil. Tr. 4 724).
* Seine Villa bei Bologna.
Giambo&i, Arrigo (Enrico). — Cle-
ricus regularis von San Paolo. Lehrer der
Mathematik erst am Barnabiten-Collegio zu
Macerala, dann, nach einer mehrjährigen
Reise durch die Vereinigten Staaten von
Nordamerika, an d. Univ. zu Perugia (VPg)
(Gn.R.VsW),
geb. Ml\, Perugia,
gest. <832, Dec. 27, Wien.
Elementi di matematica, 2 vol. Roma 4 84 8.
Corso elementare di algebra, di aritmetica e
di geomelria, Ib. (3. Aufl.) 4826.
Gianattasio, Feiice.— Abate, Prof,
d. Mathematik an d. Univ. zu Neapel. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselbst (Rendiconto di
geb. 1759, Ocl. 20, SoIofra,Principato
ulteriore,
gest. 18 49, Dec. 6, Neapel.
SuU quadratura dell' iperbola (Atti dell. Accad
di Napoli. 1). Soluzione del problema IV del
primo de due libri perduti di ApoUonio Pergeo,
intitolato de inclinalionibus (Ib. II).
Gianella, Carlo*. — Jesuit, Prof.
erst der Physik und n'achsldem der Mathe-
matik an d. Brera zu Mailand, dann, nach
Aufhebung des Ordens, Prof. d. Algebra
u. Geometrie an d. Univ. zu Pavia, endlich
wieder in Mailand (Tp. \J (B) (BG),
geb. n 40, Jan. 13, Mailand,
gest. 1810, Juli 15, Mailand.
Diss. de igne, Mediol. 4 772. De fluxionibus
earuraque usu, Ib. 4 772. De paradoxis virium
agentium in ralione quavis distantiarnm a dato
puncto in medio non resistente. Ib. 4 773. De
funium tensione, Ib. 477.5. Elenäenti di alge-
bra Pavia 4778. Elementi di matematica, Ib.
4 7,.. De integratione indefinitinominii (Mis-
cell. Taur. IV, 4 769). Reflexions sur quelques
s6rie.s (Möm. Turin I, 4 786).
* Francesco {B).
Olannettaslo, Niccolo Partenio.
— Jesuit, lehrte Philosophie in Reggio u.
Mathematik in Neapel (J),
geb. 1648, Neapel,
gest. ni5, Sept. \Q, Massa.
Opera oninia poelica, nauraachica, piscatoria,
nautica, halieutica et annus eruditus etc., Na-
poli 4 74 5.
Gianainl, Tommaso. — Arzt u. Prof.
d. Philosophie in Ferrara (BM) (BG),
geb. 1548 etwa, . . . Ferrara,
gest. 4 630
De substantia coeli et stellarum efficientia dis-
putaliones aristotelicae, 4*, Venet. 4 64 8.
Giattini, Giovanni Battista. —
Jesuit, erst Lehrer der Rhetorik im Colle-
gio zu Palermo, dann Lehrer d. Mathema-
tik u. Philosophie, sowie des Griechischen
und d. Theologie im Collegio zu Rom (J),
geb. 4 601, Palermo,
gest. 4 672, Nov. 4 9, Rom.
Physica, 4 vol. 4", Romae 4653. Tractalus de
horologiis (0. excellirte in d. Ihrmacherkunst).
Gibbs, George. — Oberst in d. Ar-
mee der Vereinigten Staaten (Sillim. Journ.
XXVi,
geb. 4776
gesL 4 833, Aug. 5, Sundwick Farms.*
Method ofaugmenting the forceof gun powder
(Sillim. Journ. I, 4 848-49). Connexion be-
tween raagnetism and light (Ib. id.). On the
tourmaline and other minerals of Chesterfield,
Massachusetts (Ib. id.). On the dry rot (Ib. II,
4 820). — Seine reiche Mineraliensammlung,
die er von 4840—25 unentgeldlich dein Publi-
kum öffnete, wurde 4 825 vom Yale College in
New-Haven für 25000 Dollars angekauh.
* Sein Landsitz bei NewtowD, unweit New- York.
Gibbs, WolcolL — Dr. Phil., Prof.
d. Chemie u. Physik an d. Free Academy
of New York City, Studirte Chemie bei H.
Böse in Berlin (OrJ,
geb. 1822, Febr. 2f, New-York.
Chemisch-mineralog. Untersuchungen (Pogg.
Arm. LXXI, 4847). Analysis of dust of a si-
rocco (\. Sillim. Journ. XJ, 4 854 ). On Cahours'
vi^-ws of anisol (Ib.). Contribulions to anaiy-
tical cheraistry flb. XIV, 4 852). MitF. A.Genth:
Reseapches on ttie ammonia-coimlt hases (Ib.
XXIV, 4 857). — G. ist seit 4 854 Mitherausge-
ber von Silliman's .American Journ. of Science.
Gibelin, Jacques. — Dr. Med., nach
mehrjährigen Reisen in Frankreich u. Eng-
land, Conservator der öffentl. Bibliothek zu
Aix (Provence) und beständiger Secrelär d.
academ. Gesellschaft daselbst fBG),
geb. 4 744, Sept. .., Aix,
gest. 4 828, Febr. 4, Aix.
Mt^Ianges, observalions et voyages, 8*, 4 794.
— Übersetzte Verschiedenes aus d. Englischen
u. Italienischen , z. B. von Trieatltj, Kinnm,
893
Giddy
Oiesecke.
894
I
Fontana usw., auch einen Abriss d. Philosoph.
Traosactions 1 784-— 89.
Giddy, Edward Collins. — Pract.
Arzt zu Penzance, Secrefar d. Roy. Cornish
Geological Society und Curator ihres Mu-
seums (Phil. Magaz. Vol. III, 1 833^,
geb
gest. 4 833, Nov. 5, Penzance.
Meteorological results of the teraperature, wind
and weather, deduced from diurnal observa-
Uons made et Penzance for 21 years etc. (Phil.
Mag. Vol. III, 1828).
Giebel, Christoph Gottfried An-
dreas. — Dr. Phil., Privaldocent an d.
üniv. zu Halle (Or),
geb. «820, Sept. 13, Quedlinburg.
Fauna der Vorwelt, 5 Thle., 8», Leipz. 4847—
56. GaeaDeutschlands, 8**, Ib. 1850. Geschichte
des Weltalls, der Erde u. ihrer Bewohner, Ib.
1850. Jahresbericht über Geognosieu. Paläon-
tologie, Berlin 4 850. Beiträge zur Paläontolo-
gie, Ib. 4 862. Allgemeine Paläontologie, 8**,
Leipz. 2. Aufl. 4852. Deutschlands Petrefacten,
8*, Ib. 1852. Muschelkalkversteinerungen bei
Lieskau, 4**, Berlin 1856. Die silurische Fauna
des ünterharzes, 4*, Ib. 1858. — Gab heraus:
Jahresbericht des uaturwissenschaftl. Vereins
in Halle. I— V, Berl. 1849—52; mit Bchaller:
Das Weltall, populäre Zeitschrift, Leipz. 1853 ;
mitW.Heints: Zeitschrift für d. gesammt. Na-
turwissenschaften, Berlin, seit 1853. — Mehre
rein zoologische Werke und viele Aufsätze geo-
log., paläontolog. ü. geognosti.<;chen Inhalts in
Enoh u. Ornber'g Encyklopädie, Oken's Isi.«,
Leonhard u. Bronn's Neu. Jahrb. d. Min. u. a.
Zeitschriften.
Gierra (Gerra), Giandomenico. —
Jesuit, Lehrer d. Mechanik, Oplik u. Astro-
nomie an d. Brera in Mailand, später Leh-
rer d. Physik ara Collegio zu Savona CBJ. s)
(GL),
geb. 17 28, Oct, 28, Genua,
gest. 1813, Genua.
Descrizione pratica e teorica d'un modello di
machina detto il compasso per iscavare fango
e arena dai porti etc., Genov. 1773. — Beob-
achtete mit seinem Ordensbruder Pasquale Bai
den Cometen von 1759 und gab darüber eine
Schrift heraus.
Giese, Johann Emmanuel Ferdi-
nand. — Dr. Phil. Erst Pharmaceut in
Berlin, dann, nach kurzem Aufenthalt in der
Fabrik des Dr. I) i n g l e r zu Augsburg, 1802
Gehülfe in d. kalserl. Apotheke zu Wien,
darauf folgweise Adjunct (1 803}, Prof. exlr.
(1805) u. ord. (I8M) der Chemie an d.
Univ. zu Charkow , bis 1814, wo er als
Prof. ord. d, Chemie und Pharmacie nach
Dorpat versetzt ward (RN) (M. IIj,
geb. 1781, Jan. 13, Schaumburg bei
Küslrin,
gest. 1821, Mai 2 2 (N.St.), Mitau.*
Von den chemischen Processen, den dabei sich
darbietenden Erscheinungen usw., Berl. 180<.
Lehrb. d. Pharmacie u.sw., 1*^ Bd. lu 3 Thin.,
Riga 1806—11. Classification des substances
vög^tales et animalcs selon leur propritites chi-
miques, Moscou 1810. Über d. Darstell, d.
Benzoesäure aus d. Harn d. Pferde (Tromms-
dorfTsJourn.X, 1808), Überd. Unsicherheit d.
blauen Pflanzentincturen als Reagenlien usw.
(Ib. id.). Pharmaceut. -ehem. Bemerkungen
(Ib. id.). Lber d. ehem. Classificat. d. Körper,
besonders d. Baryts, Strontians, Kalks u. Talks
Gehlen's Journ. II, 1804). Sur la nature et la
formation de la tourbe (M6m. Soc. des Natu-
ralistes de Moscou, I, 1806). Sur l'osmium,
l'iridlum, le rhodium et le palladium (Ib. II,
1809). De l'acide benzoique dans l'urlne des
Chats (Ib. id.). ludices de sulfate de soude etc.,
dans le Gouv. de Charkow (Ib id.). Bestimm,
d. Verhälln., in welchen die KohlenstofTsäure
sich mit dem Kali verbindet (Grindel, Russ.
Jahrb. d. Pharm. VI, 1808). Von d Bild. u.
den Bestandtheilen der Quecksilbermohre u.
d. Zinnobers (Ib. id.). Über d. grüne Satzmehl
(Russ. Jahrb. d. Chemie u. Pharm. — das er
mit Grindel herausgab — I, 1809). Über ver-
schiedene Lehren und Erfahrungen Winterl'»
(Ib. id.). Analyse d. Charkower Meteorsteine
(Güb. Ann. XXXI, 1809;. Über chemische No-
menclatur, chemische Pioportionslehre, den
Rachmuter Meteorstein (Ib. L, 1815). Über ein
(angeblich) neues Metall (Ib. LXVIII, 1821).
üeber blausäurehallige Öle u. Wasser usw.
(Schweigg. Journ. XXXIj. Elektrochemische
u phytochem. Bemerkungen (Ib. id.). Chem.
Lntersuch. d. W^andtlechte u. d. Königscbina-
linde (Scherer, Nord. Ann. d. Chem. I, 1819).
Über d. Bereit, d. Extracte (Ib. id.). Beste
Scheidungsart d. Eisens u. d. Kohlensäure in
Mineralwäss. (Ib. II, 1819). Überd. Ursprung
d. Pottasche (Ib. id.). Überd. blausäurehalt.
Flüssigkeiten (Ib. id). Systemat. Übersicht d.
näherer» Bestandthl. d. Pflanzenkörper (Ib. III,
1820). Beste Methode, das Silber aus Hornsilb,
abzuscheiden (Ib id.). Über verschiedn. Schei-
dungsarten d. Silbers vom Kupfer (Ib. id.).
Darstell. vonVei«. salpetersaur. Silber aus ku-
pferhall. Lösungen (Ib. id.). Über E.xtractiv-
stoffe (Ib. IV, 1820). über Kaffeestoff u. Salz-
gehalt d. Quassia-Extract (Ib. id.). Über Ver-
unreinig, d. engl. Schwefelsäure u. d. Schwe-
fels (Ib." VI, 1821).
• Eiga {Scherer, Nord. Ann. VI, 1821).
Gieseoke, Carl. — Sohn des Schnei-
ders Melzler in Augsburg*, trat, nach-
dem er einige Zeit in Göllingen studirl hatte,
in Wien als Schauspieler und dramatischer
Sehr! fisteller auf (1790— 1804), ging dann
nach Kopenhagen und von dort als Mine-
ralienhandler auf sieben Jahre (1806 — 13)
nach Grönland, und ward bald nach der
Rückkehr in Dublin zum Prof. d. Minera-
895
Giesel
Gilii.
logie bei d. Roy. Academy d;»«;elbst und znin
S i r ernannt ('ON) (G i I b. Ann, LX (I, S. I 8 0 ;
geb. 17 61, Augsburg,**
gest. 1833, März 5,' Dublin. "^
Über (ilft niineralog. BeschafTenlieil von Gröii;
land, in Brewster's Encyklopadie. — Ori cryo-
lil (Edinb. philosoph. .lourn. VI, 1822). On the
geological Situation of the Beryl in the County
ofDown i'Ann. Philosoph. X, -1825). A geologi-
cal exciirsion lo the counties of Gaiway and
Mayo (ib. XI, 1826). — Nach ihm benannte
Allanden Gieseckit (Ann. Phil. li, 1813).
* Dr-n Js'amen G i e s e c k e führte er erst , nachdem er
Scliauspielcr geworden (0,?V>.
*" geb. 1775, . . . Aug-sburj (OiV).
Giesei, Karl Franz. — Rcctord. ver-
einigt. Sladtschuien zu Dclitzscii (seit 18 58',
früher Lebrer am Gymnas. zu 'iorgau fOrJ,
geb. 1826, Nov. M, Torgau.
Geschichte der Variationsrechnung, V Tbl.,
Torgau 1857.
Giglio, s. Lilio.
Gil, Emmanuele Gervasio. — Je-
suit, ging als Missionar nach Paraguay,
kehrte aber bald zurück, und wurde dar-
auf Lehrer d. Mathematik und Physik am
Collegio zu Cremona (CBJ.s),
geb. n45, Juni 24, Villa noya, Span.,
gest. 1807, Febr. H, Cremona.
Diss. de viribiis repuisivis in natura existenti-
biis etc., Placenliae 1798. Disq. in causam
physicani recentium chemicoruni pro elasti-
citate aeris atniosphaerici et aliorum Huidoruni
elaslicoruni, quae ga$ nnncupantur, cum ap-
pendice de causa fluiditalis, Ib. 1799.
Gilbert, Willian). — Nachdem er in
Cambridge studirt und mehre Reisen ge-
macht, von 1573 an pract. Arzt in London,
später Leibart der Königin Elisabeth u.
des Königs Jacob L, von denen beiden
er ein Jahrgehall zur Förderung seiner wis-
senschafll. Unlers>uchungen bezog (BD),
geb. 1540, Colchesler,
gest. 1603, Nov. 30, London.
De magnete, magneticisque corporibus et de
magno magnete Tellure, Physiologia nova, 4",
London 1600, Stettin 1633 (Das Werk, welches
die Lebre vom Erdmagnetismus begründete).
De mundo nostro sublunari Philosophia nova,
4", Amsterdam 1651 (Posthum, von Boswell
edirt).
Gilbort, Da vi es*. — Dr. Juris. Wohl-
habender Privatmann, von 1804 — 3 i2 Par-
lamentsmitglied. Seit 1791 Mitgl. und von
1827 — 31 Präsident d. Roy. Society, auch
Präsident d. Cornish Geological Society seit
deren Stiftung im J. 1 8 I 4 (ASM. W) (An. R.
1839; (yibstrAYJ (G.t^),
geb. 1767, März 6, St. Erlh, Cornvvall,
gest. 1839, Dec.2 4. Easlbourne, Sussex.
On the mathomatical theory of Suspension
bridges (Phii. Tr. 1826 et 1831). On assigning
specific namos to all such functions of simple
Clements as represent physical properties, and
su£.vestion of a new term in mechanics (Ib.
182 7). On the progressive improvements in
the ethciency of steam engines in Cornwall;
with investigations of the method best adapted
for imparling angular velocities (Ib. 1830). On
the nature of negative and imaginary quanti-
ties (Ib. id.).
* Ilicss eigentlich G i d d y ; G i 1 b e r t war nur der Name
seiner Frau, den er 1817 annahm, als er eine reiche
Eih.><li.\ft von ihr antrat. Davies war der Familien-
name sriner Mutter.
Gilbert, Ludwig \S' i 1 h e 1 m. — Dr.
Phil. (179 4) u. Med. (1808), Docenl (1795),
ausserordentl. (1795) u. ordentl. Profes-
soi- (1801) d. Physik u. Chenue an d, Univ.
zu 11 lue, dann 1811 ordentl. Prof. d. Phy-
sik an d. üniv. zu Leipzig bis zu seinem
En<lc 'Choulantin Gilb. Ann. LXXVi;,
geb. 17 69, Aug. 12, Berlin,
gesl. 18 24, IMärz 7, Leipzig.
Handbuch fiir Reisende durch Deutschland,
3 Bde. 8"*, Leipz. 1791 — 9o. De natura, con-
stitutione et historia matheseos primae vel uni-
versalis scu metaphysices mathemalicae com-
menl. I et II, Halae1795. Die Geometrienach
Legendre, Simpson, van Swinden, Gregor a St.
Vincentio u. den Alten dargestellt, 1''Thl., Ib.
I 7ü8. Diss. hi^torico-critica de mistionum che-
micarum simpiicibus et perpetiiis rationibus
earunique legibus nuper detectis, 4", Lip'siai^
1811. J. G. F. Schrader's Grundriss d. Expe-
rinienlalnatui lehre, 2. Autl. Hamburg 1804,
3. Autl. Leipz. 1812. — Gab heraus: Annalen
d. Physik, 76 Bde. 8" (den letzten vollendet
von J. C. Poggendorff), Halle u. spater Leipz.
1799 — 1824 (Darin von ihm sehr viele Lber.-
seizungen, Beai Leitungen, Auszügen Bemer-
kungen, auch ein Paar Aufsätze, z. B. • Unter-
such, über d. Einwirk. d. geschloss. elektri-
schen Kreises auf d Magnetnadel, Bd. LXVL
1820).
Gilbert, Pierre Joachim. — Inge-
nieur in der französ. Armee, als solcher
die Napoleonischen Feldzüge in Deutsch-
land u. Spanien mitmachend. Schüler d.
ficole polytechnique und d. ßcole du Ge-
nie maritime in Paris (BGJ,
geb. 1782, Aug. 3, Landerneau,
gest. 1823, Od. 6, Mans.
Essai sur l'art de la navigation par la vapeur,
4«, Paris 1820.
Gilii, Filippo Luigi. — E.\tra-Käm-
merer des Papstes Pius VH., dann Direcl.
der von Papst Gregor XHL gegründeten
Vaticanischen Sternwarte u. Beneficial der
Basilica Valicana (Tp. VIJ,
S97
Gillet de Laomont
ÖiUy.
898
I
geb. n56, März 14, Corneto,
gest. <82<, Mai 15, Hom,
SuUe macchine igrometricbe, Roma 1775. So-
pra il fuirnine caduto in Roma etc.. Ib. 4 782.
Diss. fisico-storica su i terrerr>oti di Piediluco,
Ib. 4 786. Sopra il condjttore elcUrico inal-
zato sulJa basiÜca di S. Maria degli Angoli dl
Asslsi, Ib. 4 793. Risuitaii delle osseiv. ir.e.^o-
roiogiche fatte nell' anni 4 805— 8.
Glllei de Laumoni , F r a n i; o i s
Pierre Nicolas. — Krst Oflicirr in der
französ. Armee, dann 1781 in das Corps
des Mincä tretend und darin zuletzt Gene-
ral-InspeGlo,r. Mitgl. d. Acad. d. VViss. zu
Paris, auch Mitgl. des Conseil consultatif
des arts et manufaclures etc. (Q) fQCJ,
geb. 17i7, Mai 28, Laumont b. Mont-
morency,
gest. 4 83 4, Paris.*
L'sage du gaz acide fluorique pour tracer des
dessins sur le verre (Journ. d. Min. V, 4 796
— 97). Sur plusieurs produits soupfonnös dus
ä une conversion de la chaux en silice (Ib. id.).
Essai au chalumeau du bismuth sulfure (Ib.
VI, 4 797). Sur les 6toiles scintiilantes pro-
duites par rantimoine natif traite au chalu-
meau (Ib. id.) Corrections proposees par lui
äla Lampe de Mr. deHmnboldt (Ib. VIII, 4798).
Sur Tophite des Pyrenees (Ib. IX, 1798— 99J.
Sur le gisement et ia forme des replis succes-
sifs dans certaines couches des substances mi-
n6rales etc. (Ib. id.). Descript. d'une groupe
des cristaux de chaux carbonatöe triforme,
pr6sentant la disposition des moiöcuies qui
composent ces cristaux (Ib. id.) Sur un pro-
c6d6 pour sepörer l'antimoine de sa gan^ue
(Ib. id.). Sur une conversion trfes prompte dun
mineral d argent muriate en argont natif, par
le seui confact de quelques morceaux de fer
ou de zinc (!b. X, 4 801). Sur une dissolution
mötatlique, formant une encre jaune, qui pa-
roit et disparoitcomme Celle de Hellet (Ib. id.).
Sur la double refraction de la tel<?sie (Ib. XIV,
1803). Sur le nouv. procede du tirage des mi-
nes (H). XIX, 4 806). Sur 1 origine des pierres
quartzeuses roulees dans la mine de plomb du
Huelgoat(Ib. XXI, 4 807). Surun nouv. minöral
deferpiciforme (Ib. XXIII, 1808). Surun oxide
naturel vert de chröme (Ib. XXIV, 1808). Sur
l'origine des tuyaux ou puits naturels qui tra-
versenl les bancs calcaires de la colline de St.-
Pierre ä Maestricht (Ib. XXXIV, 1813). Spath-
fluor, renfcrmantdesparcelles d'anUmoine(Ib.
id.) . Sur les eoux mlnörales des Uautes el Bas-
ses-Pyr6nöes(Ib.XXXVIII,4815). Surunesab-
stancejaune, cristalllseeenoctaedre, annonc^e
pour 6tre du succin (Journ . phys. XXXIX, 4 794 ).
Sur quelques proprietes des pierres calcaires,
relalivement ä leur effervescence et leur phos-
phorescence (Ib. XXXX, t792). Sur le scelle-
raent du fer dans la pierre (Ib. LXII, 4 806).
Sur le lithion (Ann. cbim. phys. VII, 1818). —
Nach ihm benannte Haüy den Laumontit.
* Beerdigt IS34, Juni 3 {JTeron de Yillefosse im
Moniteur vom 2. Sej>t. 1834).
P o g g e Q d 0 1- f 1" , IlaadwSrlerbuch.
GÜHng, Christian Gottlieb. —
Erst Magist. Phil. u. Adjunct d. philosoph.
Facultat in Wittenberg (1763), dann (1767)
Pfarrer zu Zeuden bei Wittenberg (I^) (Ott),
geb. 1735, Dec. 10, Zittau,
gest. 1789, Jan. 14, Zeuden.
De ortu et progressu systemotum mundi prae-
cipuorum, Viteb. 1763. De terra niobili an im-
mobili, Ib. 1763. De argumentis, quibus mo-
tus terrae vel impugnatur vel defendilur, Ib.
1764. De scriplura s. in astronomicis jaxta rei
veritatem proauncianle, Ib. 4 766.
GiUiss, J...M... — Trat 1827 als
Seecadelt in die Marine d. Vereinigt. Staa-
ten ein, ward 1833 Lieutenant, 1836 Ge-
hülfe beim »Depot of Charts and instruinenls«
in Washington und bald darauf Ober-Auf-
seher dieser Anstalt. Er bewirklo, dasß der
Congress im J. 18 42 die Errichtung des
»Naval Observatory« in Washini;lon b«HviI-
ligle, zu deren Ausrüstung mit Instrumen-
ten er darauf eine Heise nach Europa, na-
mentl. Deutschland, unternahm. Er beweg
auch den Congress 18.49, eine astronom.
Expedition nach Chile anzuordnen, um da-
selbst nach Ch. L. Gerling's Methode die
Sonnen-Parallaxe zu beobachten, bheb bis
1852 dort und veranlasste den Bau der
Sternwarte zu St. Jage, Ward 1856 Eh-
rendoctor in Greifswald (OrJ (JU),
geb. 181 \] Sept. 6, Georgetown, Distr.
Columbia.
Report on Ibe erection of the Depot of Charts
and Instruments, with a dcscription of the In-
struments, 1 vol. 8*, Washington 1845, Magne-
tical and meteorological observations made at
Washington etc., 1 vol. 8®, Ib. 4 845. Astronom,
observations made at the Naval Observatory
etc., 4 vol. 8*, Ib. 1846, The ü. S. Naval Astro-
nomical Expedition in the Southern Henii-
sphere during the years 18 49 — 52, 6 vol. 4*,
Ib. 1855—59. — Notizen in Gould's astronom.
Journ. II -IV.
Güliszoon, s. Aegidius.
Güiy, David. — Geheimer Ober-Bau-
rath in Berlin f'C;^. 1795J (M.ll),
geb. 174 8, Jan. 7, Schwedt,
gest. 180 8, Mai 5, Berlin*
Grundriss d. Vorlesungen über d. Praclische
bei verschiedn. Gegenständen d, Wa.sserbau-
kunst, BerUn 4 7 95, 2. Aufi 1801. Über Ertin-
dung, Construction u. Vortheüe d. Bohlendä-
cher, Ib. 17 97. Handbuch d. Landbaukunst.
2 Bde. 8", Ib. 1798. Piact. An\^eis. zur Au-
wend. d. Nivellirens od. Wasscrwägens usw.,
Ib. 1801. Anleit. zur Anwend. d. Bohlendächer,
Ib. 1804. Anleit., aufv^elche Art Blitzableiter
an Gebäuden anzubringen sind, Ib. <79£ u
ü7
899
Gilpin
Giobert.
900
1801. Mit Eytelwein : Pract. Anweis, zur Was-
serbaukunst, 4 Hfte. Ib. 1802—8.
* gest. 1800, Aug. 3, Carlsbad (JJr), wo er auch David
Friedrich heisst.
Gilpin, George. — Clerk bei der Roy.
Society; von n76 bis HSI Gehülfe von
Maskelyne auf d. Sternwarte zu Green^
wich. Sonst über das Leben dieses verdien-
ten Mannes nichts bekannt (RGE) (Zeitschr.
f.Astron.W.S.'i^^^),
geb. . . ., gest. . . .
On the expansion of fluids (Phil. Tr. 179«).
Tables for reducing quantities by weighls, in
any mixture of pure spirit and water, to those
by measures (Ib. 1794). Observations on the
Variation and on the dip of the magnetic needle,
niade at the aparlments of the Roy. Society
between 1786 and 1805 inclusive (Ib. 1806,
auch Nicholton'i Journ. XVI, 1807).
Gimbernat, Don Carlos de. — Dr.
Med., Vice-Direct. d. königl. nalurhistori-
schen Museums in Madrid; machte in den
Jahren 1802 und 1803 als Pensionär des
Königs von Spanien eine Reise in's Aus-
land, und lebte spkter grösstentheils in
Deutschhind (wo er in München Staatsralh
mit ansehnlichem Gehalte ward) , in der
Schweiz (wo er das Bürgerrecht erwarb),
in Italien u. Frankreich (EC) (DCJ,
geb. 1765, Sept. 19, Barcelona,*
gest. 1834, Oct. 12, Bagn^res de Bi-
gorre.
tJtrer Schwefelslickgas in den Mineralwässern
von Aachen und Wiesbaden (Gilb. Ann. XXI,
1805, aus vaji Mona' Journ. de chim et de
phys. T. III). Über die Dämpfe des Vesuvs
(Sohweigg. Journ. XXXIII, 1841). Instruction
sur les moyens propres ä prövenir la conta-
gion des fiövres öpidömiques (Ann. de chim.
T. XC, 1814).
♦ geb. 1770 etwa, . , , (DC).
Gintl, Julius Wilhelm. — Dr. Phil.,
Direclor der Österreichischen Staats-Tele-
graphen, früher Prof. d. Physik an d. Univ.
zu Gratz. Correspondir. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Wien seit deren Stiftung im J. 1 8 48
(WA),
geb. 1804, Nov. 12, Prag.
Das Höhenmeseen mit d. Thermometer, Wien
1835. tberd. Einfluss d. Luftdrucks aufd. se-
cundär. Verändr. d. Fundamentalpuncte luft-
leerer Thermometer (Baumgartner'e Zeitschr.
f Phys. V, 1837). Ober Legrand's Untcrsu-
ctiungcn, die Verrück, d. Scale d (Juecksil-
bertheriiiotneters betreffend (Ib. id.). Ober das
1S37, Nov. 1i — ; 4 zu Gratz beobachtete Stern-
schnuppen-Meteor (Ib. id.). Cber d. Ma?;ne-
tischwciiicMi einer Taschenuhr uiul ihre Ent-
ma^iietisiruiig 'II.-. i<i }. tbcr d. verbesserte
Therino-iJaron;eier (Holger, Zt-iiichr. 1. Plijs.
I, 1840). Über d. Gefrieren d. Wassers auf
Thermometern (Ib. id.). Über d. Wirkung d.
Magnetism. durch verschiedene Körper (Ib.
id.). Beobb. überd. Grundeis der Mur (Steier-
mark. Zeitschr. VI, 1839). Übersicht d. me-
teorolog. Verhältn. von Gratz nach Beobb. ia
den J. 1837—42 (Ib. IV— VII). Der transpor-
table Telegraph f. Eisenbahnzüge (Sitzungsbe-
richte d Wien. Acad. VI, 1851). Der elektro-
chem. Schreib-Apparat d. Österreich. Telegra-
phen (Ib. X, 1853). Über d. Existenz u. d.
Natur d. elektr. Ströme, welche in Telegra-
phen-Leitungen beobachtet werden (Ib. XI,
1853). Über d. gleichzeit. Fortpflanz, zweier
elektr. Ströme nach entgegengesetzt. Richtun-
gen in demselben Leitungsdraht (Ib. XIV, 1854).
Der elektro-chem. Schreibtelegraph auf der
gleichzeitigen Gegencorrespondenz an einer
Drahtleitung angewendet (Ib. id.).
Giobert, Giovanni Antonio. —
Prof. erst d. Landwirlhschaft (1800), dann
(1802) d. Chemie und Mineralogie an d.
Univ. zu Turin; Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst seit 1789, spater auch Mitgl. d.
Bergbehörde. War 1798 Mitgl. d. provisor.
Regierung Piemonts {Mem. Turin. XXXVIII,
1835;,
geb. 1761, Od. 28, Mongardino, bei
Asti,
gest. 1834, Sept. 4, Millefiori, b. Tu-
rin.*
SaggIo suir imbiancamento delie tele, Torino
1790. Annali di econorciia rurale, civile e do-
mestica, 3 vol. 8", Ib. 1791. Des eaux sulfu-
reuses et thermales de Vaudier etc , Ib 1793.
Traite sur le pastel et sur l'extraction de l'in-
dlijo, Paris 1813 (Auf Kosten des Kaisers Ka-
poleon I. gedruckt). Des eaux thörmales et
aciduICes del'Echaillon en Maurienne, Turin
1 822. — Diss. sopra il quaesito : Verificare con
piü accurati mezzi chimici, se l'acqua sia un
corpo composto di diverse arie , . . . oppure
sia un vero eiemento semplice (Mem. Accad.
Mantova 1792). Ricerche chimico-econom. in-
torno alla seta (Mem. Soc. Ital. X, 1803). Della
tintura del cotone e filo in rosso colla robbia
(Ib. XIII, 1807). Sur divers corps marins fos-
siles, avec des recherches sur les acides phos-
phorique et prussique et l'alcaü phlogistiquö
(Mem. Torino, IX). Sur le phosphorisme du
tartre vitriolö (Ib. id.). Sur Ia combinaison de
l'o.xigöne avec l'acide sulfurique et sur quel-
ques propri6t6s 6conomiques de l'acide sulfu-
rique o\igön6 (Ib. X) . Examen chimique de Ia
doclrine du phiögistique (Ib. id.^ Analyse de
Ia magnCsie du Baudi.ssero (Ib. XIIIj. Sur l'a-
ction quo le fluide galvanique exerce sur dif-
foren.*; f.uides aöriformes ^Ib.XiV). Saggio so-
pra i muzzi i piü utili per inigliorare i tu)slri
viai etc. (Mem. Soc. Agraria di Torino, T. 11).
Ricerche chimiche ed a^roncniiche ij:torno
Q<i\[ in^'rassi ed ai terreniet(. Ib. VetVI). Da-
selbst u;id im Galen ir.rio Ce( ruico dieser Ge-
sellschaft noch mehr Akri'nu:!)isches. — Üijer-
901
Gioeni
Qirard.
902
setzte Pömer'i Färbekunst ins Italienische —
Einige Notiren in d. Ann, de chim.
♦ go«t. Srpt. 14 (BS) [BO).
Gioeni, Giuseppe. — Malteser-Rit-
ler u. Kammerherr, Prof. d. Naturgeschichte
an der ünivers. zu Catania (Tp. W) (VCG)
(Gn. n. XXIV; (BS) (BN) (BG),
geb. n47, Mai 12, Catania,
gest. <82f, Dec. 6, Catania.
Relazione dell' eruzione dell' Etna avvenuta
nel giu^lio del 1787, Napoli <787. Saggio di
Litüiogia vesuviana, Napoü1790. Relazione
di Ulla pioggia color di sangue cadula nel lato
ineridionaie dell' Etna (Pliii. Tr. 4 782).
Gioja, Flavio* — Schiffer oder
Lootse, aus dem Dorfe Pasitano bei Amalfi
in Neapel gebürtig, welcher, man weiss
nicht recht wie, jedenfalls aber sehr mit
Unrecht, in den Ruf gekommen ist, ums Jahr
t302 oder 1303 den Compass erfunden
zu hüben, denn das Instrument ist orien-
talischen (chinesischen) Ursprungs, und
war schon gegen Ende des XII. Jahrhun-
derts in Europa bekann (J. Klaproth,
Lettre ä Mr. de Humboldt sur rinvention
de la boussole, P.iris 183 4J,
* Von Einigen auch Gi r i oder Gl r a genannt, mit dem
Vornamen G i o v a n e.
Giordani (Giordano), Vitale. —
Führte ein wildes Jugendieben, tüdtete ei-
nen seiner Schwäger, floh deshalb nach
Venedig, diente dort auf der Flotte gegen
die Türken, wurde Secrelär des Admirals,
warf sich nun auf Mathematik, ging später
nach Rom, wurde hier Mathematiker der
Königin Christine, 1666 Lehrer d. Ma-
thematik an der daselbt von Ludwig XIV.
gestifteten Maler- u. Bildhauerschule, 1685
Prof. d. Mathematik an der Sapienza und
1691 Mitgl. d. Arcad. Academie fJJ (NiAllJ
(B) (BG),
geb. 1633, Dec. 13, Bilonto,*
gest. I7H, Nov. 3, Rom.
Corso di matematica, che comprende Euclide
restiluto, fol., Roma 1680, 1686. De componen-
dis gravinm momenlis, fol., Ib. 1685. Fumda-
mentum doctrinae motus gravium , fol., Ib.
4686, 1715.
• Terra di Bari, Neapel.
Giorg^, Eusel^io. — Priester vom
Orden der frommen Schule, Prof. d. Phy-
sik u. Hydraulik am Collegio San Giovan-
nino zu Florenz (Maj. XXVj,
geb , gest. 1 8 46, ausgangs, Florenz.
Schrieb unter andern über Blitzableiter s Ma-
jocchi, Annali VIII, p. 178.
Giorgini, Giovanni. — Krst (18 47'
Adjunct der Chemie an d. Univ. zu Mo-
dena, dann (1853) Prof. d. Chemie am
Lyceo zu Reggio, Herzoglh. Modena (BG),
geb. 18 21,... Carpi, Herzoglh. Modena.
Nuovi mezzi di rcdurre i metalli nobili e spe-
cialmente l'argento (Annuario chimico ita-
llano). Mem. su di un liquide atto ad inargen-
tare anche senza rapplicazione della eletfri-
citä (Zantedesoni , Mem. di Fi.sici, Chimici e
Naturalisti llaliani). Metodo per disfruirj^ere
le improiile argentiferedalla biaiicheria e dalla
pelle (ö. Polli, Annali di chinüca applicota).
Analisi di un acqua minerale solfureo esjstente
in GeSvSO (lndicatoreModenen.se). Mem. su i
vini fatti senz' uva etc. (Mem. Soc. agron. di
Reggio) . Etc ~ Übersetzte F. Höfer's El(^ments
de chimle minörale ins Italiänisohc.
Giovene, Giuseppe M a ria. — Ca-
nonicus von Molfetta und (1781) General-
Vicar dieserDiOce.se, später (1804) Vicar
der DiÖcese von Otranlo. Mitgl. d. Soc. (ta-
liana (Mem. SocUal.WW) (Tp.WJ (BS)
(BN) (BG),
geb. 1753, Jan. 23, Molfetta,
gest. 1837, Jan. 2, Molfetta.
Lettera al Sign, abbate Fortis, intorno alla ni-
trositä naturale della Puglia, Milano 1 788 ; auch
in Opusc. scolt di Milano, V; französisch von
Zimmermann in seinem Werke : Voyage ä la
nitriere naturelle qui se trouve ä Molfetta, Pa-
ris 1789. Della formazione del nitro, e de' sali
che lo cotnpengono, Modena 1819. Discorsi
meteorologi-canipestri (neun in Opusc. scelt. di
Milano, Vol. XIII— XX, den zehnten im Giorn.
letterario di Napoli, Vol. XCIX-C). Sulla
pio.aga rossigna (Opusc. scelt. XXII). Csserv.
elettro-atmosferiche e barometriche insieme
paragonata (Mem. Soc. Ital. VIII, 4 799;. Appen-
dice alle suddette ove si ragione delle aurore
boreali ^Ib.IX, 1802). De' prognostici ragionati
delle annale (Ib. X, 1803). Prospetto compa-
rato della pioggia della Puglia (Ib. XII, 1805).
Sopra la caduta delle foglie degli alberi in au-
tunno (Ib. XIII, 1807). Notizie ^cologiche e
meteorologicbe della Japiiiia (Ib. XV, 18H).
Sülle due Puglie, Peucezia e Daunia, e della
provincia Principato citra (Ib. XIX, 1811). —
Ueber die Fata morgana (Gilb. Ann. XII, 1802).
Girard, Albert. — Hollandischer
oder niederländischer Mathematiker, von
dem man nur weiss, dass er 1633 in Ar-
mulh starb (A).
Tables de sitius, tangentes et secantes, Se-
lon le raid de 10000 parlies, avec un traite suc-
cinct de b trii^onomctrie etc., La Haye 1696.
Fortification ou archilectnie militaireetc. sup-
pulee et desienöe par Sam. Marolois, revue,
augnient^^eetcorrigee, Amsterd. 1627. Geome-.
trie contenant la theorie et pratique d'icelle,
ecrite par Sam. Marolois, revue, augmenlee et
corri^ee Ib. 1627. Invention nouvelle eii al-
gebre, 1629. — Posthum (ein Jahr nach sei-
57*
903
Girard
— Girard.
904
nem Tode, wie die Vorrede sagt*) : Les oeu-
vres mathömaliques de Simon Stevin, revues,
corrig^s et auginentes, 1 vol. loi., Leyde 1634.
* Daher die Angabe: gest. 16 54 {B) [BG] wohl f.ilsch.
Girard, P 1 e r r e S i m c n. — Von 1789
an, wo or Ingenieur des Fonts-el-Chaus-
sees wurde, sfieg er nach und nach bis
zum Ingenieur-v\M-chcf; begleitete N'a po-
le ön nach Aegypten und führle (iascibst
wichtige hydraulische Untersuchungen am
Nile aus; später, von I8Ö2 bis 1820, di-
rigirle er den Bau des Canals de i'Ourcq
lind war General-Direclor d, Fontänen in
Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Paris seit
1815 [QCJ (BC) (BN; (BG),
geb. «765, Nov. 4, Caen,
gest. <836, Nov. 30, Paris.*
Traitö analytique de la rösistance des solides
et des solides d'egale rösistance, auquel oo a
Joint une foule de noavelles experiences sur
la force et I'^lasticitö specifique des bois de
ch^.ne et de sapin, 4^ Paris U98. Essai sur le
mouvement des eaux courantes et la flgure
qu'll convient de donner aux canaux qui les
conduisent, 4*, Ib. 1804. Sur la räsistarice de
la loote de fer etc., 8», Ib. <8t<. Considera-
tions sur les canaux et sur le mode de leur
concession, 8®, Ib. 4 824. Mem. sur le canal
de rOarcq etc., 2 vol. 4® avec atlas in-fol., Ib.
183i -43 (Noch einige Schriften über diesen
Gegenstand). •— Observations sur la vallöe d'E-
gypte et sur rexhaussenient seculaire du sol
qui la reoouvre (Mem. L'Instit. II, An Vll).
Sur les mouvenients des fluides dans les tubes
capillaires et rinfloence de la temp(^rature sur
le mouvement (Ib. XIII, 4848). Sur l'öcoule-
inent lin^aire des diverses substances liquides
par des tubes capillaires de verre (Mem de
lacad. I, 4 848). Sur lecoulement de ItHher et
de quelques autres fluides par dos tubes ca-
pillaires de verre (Ib. II, 4 84 9). Sur les atmo-
spheres liquides et leur influence sur I'action
natureile des molecules solides qu'elles enve-
loppent (Ib. IV, 4 824). Sur l'ecoulement de
l'air atmosphörique et du gaz hydrogene des
tuyaux de conduite (Ib. VI, 4 82 6). Sur les ca-
naux de nagitatlou considerös sous Ic rapport
de la cbute etc. (Ib. VII, 1827 [zwei .\bhandl.]
et VIII, 1829; eine vierte Abhaudl. in Ann.
chim. phys. XXXII). Application des princi-
pes de la dynamique ä levaluatior» des avan-
tages respectifs des divers moyens de trans-
port (Ib. VIII). Sur le nivellenient ccneral de
la France (Ib. id.). — Sur l'attraction qui se
manifeste, ä df's distances sensibles, entre des
surfaces solides, mouilloes par uu liquide dans
lequel elles sout submereoes (Ann. chim. phys.
XXIX, 4 825). Surlespouzzolanes naturelles et
artiticielles (Ib. XXXII, 4 826 et XXXV, 4 827).
* Nach Compt. rend. voia 5. Dec. 1836; — g-^i. is:*.r.,
Nov. 20 (jB/S) und not-h mehr. gest. 1S:15, ^<)v. 21
{BS) {BN) {BC) ist faLs.;h. '
Girard, . . . ~ Prof. d. Perspective
an der £cole des Mines zu Paris (QCj,
geb, . . ., gest. <844, . . .
Perspective lineaire, complötant les lefons de
paysage, Paris 4840.
Girard, Philippe Henri de. —
Nachdem er während der Revolution zwei-
mal liatte •dv.'> Frankreich flüchten müssen
und succes.'-ive Maler auf der Insel Mahon,
SeüV-nfabrikant in Livorno, Fabrikant che-
mischer ProGucle in Marseille, Lehrer der
Chemie und Naturgeschichte in Nizza und
Montpellier gewesen, ging er nach Paris,
wo er bald sein grosses mechanisches Ta-
lent entwickelte und bis zum Sturz des Kai-
serreiches blieb. Darauf von der Österreich.
Regierung nach Wien und später von der
russ. Begierun^ nach Warschau gezogen,
lebte er daselbst, zuletzt als Chef des pol-
nischen Bergwesens, bis 4 844, wo ernach
Paris zurückkehrte (BG) (DH),
geb. 4 775, Febr. f, Lourmarin (Vau-
cluse),*
gest. 4 845, Aug. 26, Paris.
Erfinder der Flachs-Spinnmaschine, auf deren
Herstellung Napoleon am 7. Mai 4 84 0 einen
Preis von einer Million Franken ausgesetzt hat-
te, den er jedoch, hauplsächlich wegen der
politi.scfaen Ereignisse des J. 484 4, nicht er-
hielt; erst 4 842 wurden seine Anrechte auf
diese Erfindung förmlich von d. Societe d'En-
couragement pour l'industrie nationale aner-
kannt, und lange nach seinem Tode (4 823) er-
hielten zwei seiner Erben jeder eine Leibrente
von 6000 frs. als Nationalbelohnung seiner
Veröienste, die ihm selbst nur Schulden und
f!ehchtliche Verfolgungen zugezogen hatten.
Er erfand ausserdem ein achromatisches Fern-
rohr, worin das Flintglas durch eine Flüssig-
keit ersetzt war (4 806 auf der Pariser Ausstel-
lung befindlich), eine rotirende Dampfmaschi-
ne, 4 84 3 eine Dampfkanone (früher alsPerkins),
den Rührenkessel der Dampfmaschine (wäh-
rend seines Aufenlhalts in Oesterreioh), ein mu-
sikal. Instrument, Namens »Tremolophone«,
ein Chronothermometer ^o!s er in Warschau
war), ein neues hydranlisebes Rad, einen Appa-
rat zur Gewinnung; und Abdampfung des Run-
ke.i nl.cnsa(i«;s, einen anderen, um sphärische
Körpei aiit last mathemat. Genauigkeit in Ro-
tation zu versetzen, noch einen anderen zur
Erhitzung der Luft in Hohöfen und viele an-
dere sinnreiche Vorrichtungen. Schrieb: Me-
moire au roi, aux ministres et aux chambres
sur la priorilö due ä la France dans linven-
tion des machines ä filer le lin, 4**, Paris 4840.
Instruments mc^leorographiques etc. (Compt.
rend. VIII, 4 839 et XIV, 4 842).
* geb. Febr. 9 (Q<7).
Girard, Heinrich. — Dr. Phil., erst
Privaldocent an d. Univ. zu Berlin, dann
Prof. d. Mineralogie und Geologie erst an
905
Girardin —
Gismondi.
906
der zu Marburg, darauf an «er zu liaile
geb. \SH, Juni 2, Berlin.
üc iJasallis eorumque et vulcanorura rationi-
bus, Berol. 18 40. Geognost. üulersuc Iran gen
in d. norddeutschen Ebene, Hft. I, Ib. 1845.
Geolü;.^. Wanderungen, Thl. 1, Halle 1 855, Ver-
hältnisse des IJasalts ?u den Doleriton (Pogg.
Ann. MV, <841). Aufsätze in v. Leonhard u.
Bronn's Jahrbuch, Kargten u. v. Dechen's Ar-
chiv, u-sw.
Girardin, Jean Pierre Louis. —
Prof. an d. Agriculturschule des Dep. d.
unteren Seine, zu Rouen; Mitgl. d. Aca-
demie bnd d. Soc. d'AgricuIture daselbst;
Corresp. d. Acad. d. Wiss. zu Paris fOrJ
fOCJ,
geb. 1803, Nov. 16, Paris.
Consideratlqns g^nöroles sur les volcans etc.,
Paris 1831. Elöraentsde minöralogie appllquöe
aux sciences chimiqnes etc. (mitLecocq), 2 vol.
8", Ib. 1826. Memoires de chimie appliquöe ä
l'indnstrie, ä lagricuiture etc., 8®, Ib. 1839.
Chimie agricole, Gaen 4844. Le^ons de chi-
mie, 3">^edi!. 2 vol. 8*, 1845. Manuel de chi-
mie appliquee, Bruxell. 1851. Sur la compo-
sition de l'alliage qu» forme la cloche d'argent
ä Rouen (Ann. chim. phys- L, 1832). Procödö
pour reconnailre i'existence de l'acide suifu-
reux dans Tacide hydrochlorique du commerce
(Ib. LXI, 1836;. Mit Eidard: Analyse des cen-
dres vitrioliqiies de Fo rges- ies-E a ux fib.
S6r. III, T. IX, 1843). Mit De ms e Ib. : Sur le
guano (Ib. X, 1844). MitPreiBser: Sur les os
anciens et fossiles etc. (Ib. IX, 1843). Mehre
Aufsätze in d. Cornpt. rend.
Girod-Ohantrans, Justin. — Trat
in den Genie ruilitaire und wurde nach den
französ. Antillen geschickt; nach der Rück-
kehr von dort nahm er seinen Abschied u.
lebte als Privatmann in seiner Vaterstadt
{QJ (BN) (BGJ,
geb. 17 50, Besangon,
gest. ■1841, Apr. i, Besan^on.
Recherches chimiqües et microscopiqucs sur
le nouv. ordre de plantes polypi^res, 4**, Paris
1802. Essai sur la geographie physique, le
climat et i'histoire naturelle du D6p. du Doubs,
2 vol. 8', Ib. 1810. Sur une mine de pctrole
qui se trouve pr^s de Porentruy (Journ. Min.
III, 1796). Sur la glaciere naturelle de Chanx,
pres de Besangon (Ib. IV, 1796;. Conjectures
sur la conversion de la chaux: en siiice (Ib.
VIII, 1798). Obs. geolog. sur des carrieres de
pierres calcaires et situees dans le üep. du
Doubs (Ib. XXVI, 1809). Ferneres im Bull, de
la Soc. d'Encourag. u. Bull. Soc. philomot.
Girou de Buzareingaes , Louis
Fran^ois Charles. — Anfangs Militair
und als solcher den ersten italienischen
Feldzug Napoleon's mitmachend, dann
Gutsbesitzer in der Nähe von Buzareingues
(Dep. Aveyron), auch Maire daselbst und
Mitgl. d. Conscil general dieses I)(^'parte-
ments. Corresp. d. Acad. d. Wiss. in Paris
[QCJ (DG) (G. 1SÖ6;,
geb. r:'i3, Mai I, St.-Geniez, Dcp.
A\cyron.
gest. M'o%, Juli 25, Buzareingues.
Essai sur le son (Ann. de la soc. linnoenrie,
1826). Intliience des döboisements sur le Sy-
steme möteoroiog. du Dep. del'Aveyron (FeuiUe ,.
villageoisede l'Aveyron, 1835). Manierede de-
terminer par approximation, ü la flu de sep-
tembre, le nombre de jours de pluio du mois
d'oclobre sui\ant (Ann. de l'Agricult. 1823 et
1837). Sur les divers (Uats atmosphöriques de
l'eau (Ib. 1846). Sur les caves de Roquefort
(Ann. chim. phys. XLV, 1830). — Viel Agro-
nomisches, Pflanzen- u. Thierphysiologisches,
Philosophisches, Politisches etc.
Girtaaner, Johann Joachim, —
Lehrer d. Mathematik am Gymnasium zu
St. Gallen (L. Sek.),
geb. 47 45, SL Gallen,
gest. 18 00, Febr. 20, St. Gallen.
Logaritbmische Tafeln zur Abkürzung kauf-
männ. Rechnungen, 4^, Winlerthur ,1794. Die
Lehren d. Rechenkunst, 2 Thlc. 8^, St. Gallen
1 790- -91 . ün'ersuchungen über Oardan's und
Borabelli'8 Regein usw., 8'\ Ib. 1796. Über Bo-
de's Methode, die Höhe der Sonne, des Mon-
des und Aqv Sterne zu berechnen. ,
Girtanner, Christoph. — Dr. Med.,
seit 1787 in Göttingen privatisirend, von
wo aus er viele Reisen nach der Schweiz,
nach Frankreich, England und Schottland
unternahm (M),
geb. t760, Dec. 7, St. Gallen,*
gest. 1800, Mai 17, Götlingen.
Diss inaug. de terra calcarea cruda et calci-
nata, Gott. 1783. Neue chemische Nomencla-
tur für die teutsche Sprache, 8**, Ib. 1791.
Anfangsgründe d. antiphlogist. Chemie, 8", Ib.
1792, 2. Aufl. 4795. Über Elementarfeuer,
Causticität n. Entsteluuig d. Farben (Lichten-
berg u. Forster's Götting. Mag. Jahrg. II). Ver-
suche über d. Berlinerblau ; über d. Pyropho-
rus ; über d Niederschlagung d. Goldes durch
Kupfervitriol (Crell, Neueste Entdeck. X, 1783).
Über d. Untersuch, der Mineralwasser (Ib. XI,
1783). Überd. Auflösbarkeil d. Eisens in rein.
Wasser (Crell's Annal. 1788;. Naturhistor. Be-
merkk. auf e. Heise nach d Schweizer Gebür-
gen usw. (Lichtenberg u. Voigt's Magaz. IV,
1786). Maschine z. Alhnien künstlicher Luft-
arten (Ib. X, 1796), Die Quelle von Vaucluse
(Berlin. Monatschr. 1788). — Mcdicinisches u.
Politisches.
* geb. 1760, Nov. 7, gest. 1800, Mai \Q {Sih. N).
Gismondi, Carlo Giuseppe. —
Priester vom Orden der frommen Schule,
907
Güwler
- Glafer.
908
erst Prof. d. Philosophie u. Mathematik am
Ordenscollegium zu Palermo, dann Lehrer
der Mineralogie am Collegio Nazareno zu
Rom und zuletzt Prof. derselben Wiss. an
d. Sapienza daselbst (Tp.lJ (Gn.J^. XXll)
(BS) (BGJ,
geb. n62, Nov. 4, Mentonc, Monaco,
gest. 1824, Nov. 22, Rom.
Osservazioni sopra aicuni minerali dei con-
torni di IVoma, Roma 4 8^6 (auph Bibl. ital. V,
18n). Entdeckte 1808 auf d. Monte Laxiale
das Mineral, weiches er selbst Lazialit,
Bruun-Neergfuird aber 1807 Haüy n nannte.
Glasier, Nils. — Lehrer d. Physik
am Gymn. zu HernÖsund und Provinzial-
Arzt in Wesler-Norrland. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Stockholm fS) (SLH),
geb. 1715, Febr. 22, Medeipad, Torps
Socken,
gest. 1771, Nov. 19, Hernösand.
Anledning aU utrona valtnet's affall i Östersjön
för vissa är (Vetensk. Aoad. Hendl. 1747). Be-
rättelse om nägra jordböfningar i Westerbot-
ten, Jünntland och Westernorrland (Ib. 1748,
1750 et 1753). Om elt eldskon meddunder och
jordbafning (Ib. 1763). Ron och tankar ora
solröck (ib. 1767). Observationer i Hernösand
pä Venus l Solen d. 3. Junii 1769 (Ib. 1769).
Im Ganzen 28 Abhandl., darunter viele na-
turhistorische.
Giuntini, s. J u n c t i n u s.
le Givre, Pierre. — Pract. Arzt foig-
"weise zu Paris, Noyers und Provins (Ni.
xxix; m,
geb. 1618, Charly, b. Chäteau-
Thierry,
gest. 1684, Juni 5, Provins.
L'anatomie des eaux minerales de Provins,
Paris 1654. Le secret des eaux minerales aci-
des nouvelleraentdecouvert par le moyen des
principes chimiques, Ib. 1667.
Glaeser, Friedrich Gottlob. —
Vicebergraeister zu Voiglsberg, bei Oels-
nitz, im Voigtlande, zuletzt Bergmeister in
Gross-Kammsdorf bei Saalfeld (M.W) (L),
geb. 1749, . . . Gross-Kammsdorf,
gest. 1804,
Versuch einer mineralog. Beschreib, d. Graf-
schaft Henneberg usw., Leipz. 1775.
Glaeser, Christian Gottlob. —
Dr. Med., ward 1801 Prof. extr. d. Medicin
an d. Univ. zu Wittenberg ^^.11;',
geb. 177 6, Juni 26, Voigtsberg, Voigl-
land,
gest. 1801, Sept. 9, Wittenberg.
Expcrimenta chemica cum tribus mineris stan-
oifens etc.. Viteb. 1798. — Medicinisches.
Glaisher, John*. — Gehülfe an der
Sternwarte zu Cambridge (1836 — 45),
dann an der de.s Hrn. Reade in Stone u.
des Dr. Lee in F^arlwall (ASU.Xn),
geb. 1819, März ......
gest. IS 46, Mai 1 6, . . .
Cofltinuation of the investigation for the cor-
rectioo of the Clements of the orbit of Vest«
(Mem. Astr. Soc. XH).
* Sein jilterer Bruder James war Gehülfe an d. Stern-
warte zw Cambriti^ bi« lS3b, dann an der zu Green-
v.'ich.
Glanvill (Glanvil), Joseph. — Erst
Kaplan im Elon-College, dann Reclor (Pfar-
rer) zu Wimbish (Essex) , Frome-Selwood
(Somerset) u. an der Abbey Church in ßath.
Mitgl. d. Roy. Society (WB) (BD),
geb. 163 6, Plymouth, Devon-
shire,
gest. 1680, Nov. 4, ßath.*
On Ibe Mendip lead mines (Phil. Tr. 1667). A
farther account on theMendip mines ilb. 1668).
Obsorvations concerning the Bath Springs (Ib.
1669).
* gest. Oct. 4 (TA).
Glareanus (eigentlich Loritus, Loriti
oder Loreti*), Heinrich. — Von 11)15
bis 1521 Prof. an d. Uni.v. zu Baseierst
der Mathematik, dann der Philosophie, dar-
auf Prof. d. schönen Wiss. am College de
France zu Paris bis 1524, dann wiederuni
in Basel und endlich Vorsteher einer Schule
für schöne Wiss. zu Freiburg im Breisgau
(AR) (J),
geb. 1488,Maiod.Mär2 28,Mollis,Cant.
Glarus,
gest. 1563, Mai od. März 28, Freiburg,
Breisgau.
Isagoge in musicam, Basil. 4516. De geogra-
phia, über unus, Ib. 1 527. Arilhmetica et mu-
sica operumBoethiidemonstrationibus et tigu-
risauctior, Ib 1546. Dodecacbordon, Ib. 1547.
De arte musica, Ib f549. De pondcribus et
raensuris, Ib. 1550. De vi arithmeticae pracli-
cae, Frib. 1550.
* Nannte sich nur Glareanus entweder nach dem
Canton Glarus oder nach seines Vaters Wohohause :
,,a glart-a"'', am Steinacker.
Glaser, Christoph. — Demonstra-
tor am Jardiu du Roi in Paris (unter Val-
lot) und Hofapolheker Ludwigs XIV.;
musste Frankreich verlassen, weil er mit
in den berühmten Vergiflungsprocess der
Marquise deBrinvilliers verwickelt war
(Höfer, Gesch. d. Chcm. If, 290;,
geb. . . . Basel, gest. . . .
Triitö de chimie, contenant une möthode clair
et facilc d'oblenir les prt^parations de cet art
les plus nöcessaires ä la mödicine, Paiit; 1663,
909
Glaser
Glavimans.
910
viele Auflagen; deutsch: Hodegus chymicus
oder Chymischer Wegweiser usw., Jena 1684.
— Nach ihm hiess früher das (auf einem be-
sonderen \Vej;e bereitete) schwefelsaure Kali :
Sal poiychrestum G 1 a s e r i.
Glaser, Christoph Jacob. — Pfar-
rer erst in Altorf, dann in Nürnberg fWNj,
geb. «663, Juli 2 4, Mehrendorf, bei
Nürnberg,
gest. nSH, Oct. «8, Nürnberg,
üraniae Noricae strena Sacra trianguli coe-
leslis, quod e&t rarum, illustre admirandum
|ihaenomenon, annuum, vespertinum, in oc-
cidente plaga, circa nascentis semper anni au-
spicium, primum adspectabile et ultra trime-
stre durabile, Norimb. 4 694.
Glaser, Johann Friedrich, — Dr.
Med., pract. Arzt erst zu Wasungen, dann
zu Suhl, wo er zugleich Stadt- und Amts-
physicus ward; 1781 auch Gotba'scher
Bergrath. Mitgl. d. Leopold. Academie (MJ,
geb. <707, Sept. 3, Wasunger),
gest. n89, Dec. 7, Suhl.
Preisschrift, wie das Bauholz in den Gebäuden
zu Abhaltung grosser Feuersbrünste zuzurich-
ten, Leipz. \ 762. Ausführl. Beschreib, d. glück-
lich abgelaufenen grossen Feuerprobe, welche
mit seinem erfundenen, Brand abhaltenden
Holzanstrich öffentlich gemacht worden, Ib.
<773 (Noch einige Schriften über denselben
Gegenstand). Descriptio mineralium prpeci-
puorum, quae in regione urbis Hennebergicae
Suhlae reperiuntur etc. (Nov. Act. Acad. Nat.
Cur. V, 4 773).
Glaser, Karl Friedrich Wilhelm.
— * Löwenstein-VVerlheim'scher Ober-Fort-
und Bergrath zu Nürnberg (M. II J,
geb. n76, Dec. 23, Bayreuth,
gest. <806, Juli 1, Nürnberg.
Versuch einer richtigeren Bestimmung u. Be-
schreibung d. Bodens in architecton. Hinsicht,
Nürnb. 4 802. Beschreibung einer neu erfun-
denen Studir- u. Sparlampe, Ib. 4 796.
Glanber, Johann Rudolph. —
Technischer Chemiker, der folgweise in
Oesterreich (Wien, Salzburg), am Rhein
(Frankfurt, CÖln) und zuletzt, ungefähr von
<6I8 an, in Holland lebte, hauptsächlich
von dem Verkaufe medicinischer u. chemi-
scher Arcana (Adelung, Gesch. d. menschi
Narrheit, hd.iyj,
geb. 4 603 od. 4 604, . . . Karlstadt,
Franken,
gest. 4 668, Amsterdam.
De auri tinctura sive auro polabili vero, was
solche sey u. wie dieselbe von einem falschen
u. Sophistischen Auro potabili zu unterschei-
den usw., 8''. Amst. 1646, 4650, 4654. Furni
novi philüsophici oder Beschreibung einer neu
erfundenen Destillirkunst, Ib. 4 648, 4 649, 4 650.
Opus minerale oder vieler künstlichen und
nülzl. Metallischen Arbeitten Beschreibung
usw., Ib. 4 654. Miraculum mundi oder auss-
fülirl. Beschreib, d. wunderbaren Natur, Art
u. Eigenschairt des Grossmächtigen Subjecli,
vpn den Alten Menstruum Universale oder Mer-'
curius Philosophorum genannt usw., Ib. 4 633.
Gründliche u. wahrhafftige Beschreib. , wie
man aus den Weinhefen einen guten Wein-
stein in grosser Menge extrahiren soll, Nürnb.
4 654. Pharmacopoea spagyrica oder wie man
aus den Vegetabilien, Animalien u. Mineralien
autf eine besondere u. leichtere Weise gute
krafftige u. durchdringende Artzneyen zurich-
ten ü. bereiten soll, Amsterd. 4 654, Niirnb.
4 654 (Dazu drei Appendices, Amst. 4 667 u.
4 668), Apologetische Schriften, Amst. 4 6 55.
Apologia oder Vertheidigung gegen Chrütoff
Famer's Lügen u. Ehrenabschneidung, Mainz
4 655. Des Teutsch- Landes Wolfarth usw.,
6Thle., Amst. 4636— 4660. Miraculum mundi
continuatio, Ib. 4 657. Trost der Seefahrenden,
Ib. 4 657. Tractalus de Medicina universali etc.,
Ib. 4 658. Tractatus de signatura Saiium, Me-
tallorum et Planetarum oder gründlicher Un-
terricht usw., Ib. 4 658. Tract. de natura sa-
iium oder ausführliche Beschreib, deren be-
kannten Salien usw.. Ib. 4 658 (Darin das nach
ihm benannte Salz. Sal mirabile Glaube-
ri, schwefelsaures Natron, zuerst beschrie-
ben). Reicher Schatz- u. Samrael-Kasten oder
Appendix generalis usw.. Ib. 4 658. Libellus
ignium oder Feuer-Büchlein usw., Ib. 4663.
Libellus Dialogorum oder Gespräch-Büchlem
usw., Ib. 4 663. Explicalio oder Ausslegung
über die Worte Salomonis : In Herbis, Verbis
el Lapidibus Magna est Virtus etc., Ib. 4 663.
Novum lumen chimicum oder usw.. Ib. 4664.
Von den dreyen Anfangen der Metallen, als
Schwefel, Mercurio u. Salz der Weisen usw.,
Ib. 4 666. Kurtze Erklärung über die höllische
Göltm Proserpinam, Plutonis Hausfrauen usw.,
Ib. 4 667, De tribus lapidibus ignium secreto-
rum, oder von den drey Alleredelsten Gestei-
nen, so durch drey secrete Feuer gebohren
werden, Ib. 4 667, Coüoquium Nuncupatorum
(Appendix dazu). De Elia Arisla oder wass
Elias Arisla für einer sey usw,. Ib. 4 668. De
purgatorio Philosophorum oder von dem Feg-
feuer der Weysen, Ib. 1Ü68. Glauberus con-
centralus oder Laboratoriam Glauberianum,
darinnen usw., Ib. 4 668. De igne secreto phi-
losophorum oder geheimen Feuer der Weisen,
Ib. 1 669. De lapide animali etc., Ib. 4 669. Cu-
rieuser Tractßt vom Gebrauch u. Nutzen des
Weins, Küins u Holtzes, Ib. 4 686. USW. —
Opera omnia, 7 vol. 8*, Amst 4 664. Glaube-
rus coiiceniratus oder Kern d. Glauberischen
Schriften, 4", Leipz. u. Brest. 4 74 5.
Glavimans
Cornelis Jan.
Haupt-Ingenieur der Schiffbauer in Hol-
land. Mitgl. d, königl. Niederländ. Instituts
u. d. sp"deren Acad. d. Wiss. zu Amster-
dam fOrJ,
geb. 1795; Sept. I I, Rotterdam.
911
Gleditsch
Glocker.
912
VerhaadelJng over liet Onderwys in de mael-
kffr/digc TeekeiTkunst, 8**, Utrecht < 825. Over
hei oxideren van he; koper dat tot duhjering
der scheej^en gebezigd wordt , -ISS«. Verslag
wegeijs (ie proeven genomefl med d»* rnidde-
len van Zyas, Burnett en HAyne, tegea de ver-
vuring van het hout (Tijdschr. voov de wis- en
nn^jurkund. Wetensch. I, 1848). Proeven ter
l>opaling der sterkte van Metaal (ib. il, 4849).
Gledltsch, Johaün Go!tIieb. —
Dr. Med., Lehrer arm Colleiiflo araloadco-
chirargico in Berlin, Diiect. d. botanischen
Gartens u. Mitgl. d. Acad. d. Wi.ss. daselbst.
Flüher Landphysicns des Krei.ses Lebus in
der Mittelmark (AtJ (Mem. Berlin. HS 6;
fSchrft. d.Gßsellsch. naturf. Fr. inlierlin. IXJ,
göb. ni4, Febr. 5, Leipzig,*
gest. 1786, Oct. 6, Berlin.
Sur lo v(^iitab!e osteocolle de !a MarcLe de
Brandenbourg (M6m. Berl. <748). Relation
siiccinte conces naiit la lerro de Debrezin pour
servir de supnloment ä l'histoire naturelle du
sei minöral qui resiste au feu (Ib. illQ). Von
d. 1769 geschehenen Entdeck, d. biaufarben.
Kobalts in Schlesien {BeschUft. d. Gesellsch.
naturf. Fr. in Berl. li, 1776), — Viel Botani-
sches u. Ökonomisches. Nach ihm die Gl e-
di tsch ia benannt.
*g€b. 1714, Maiö {MK).
Gleichen (gen. Husworra*), Fried-
rich W iliielin v on.
Nachdem er in
markgräflicli Bayreuth'schen Diensten vom
Faiji\rich (17 34) bis zum Keise-Oberstall-
meisler u. zweiten Chef des Oberslallamts
gestiegen (17 50), legte er 1756 seine Stei-
len nieder und lebte als Privatmann auf
seinem Schlo.sse Greiffenslein zu ßonnland
unweit Hanjmelburg in FVanken. Mitgl. d.
Gü.sollsch. naturf. Fr. in Berhn (M) (A),
geb. 17 47, Jan. H, Bayreuth»
gest. 1783, Juniie, Scbloss Greiffen-
slein. **
Abhandl. von dena Sonnenmikroskop usw., 4",
Nürnb. 1781. Von d. Entstehung, Bildung, Um-
bildung u. Bestimmung des Erdkörpers (Aus
Archiv d. Natur u. Physik), Dessau 1782. Von
d. Farben d. Schattens [Sei. Acad. Mogunt.
A.1778 — 79). —Naturhistorisches, besonders
mikroskop. Beobb.
* Nach dem Familiennamen seiner Mutter.
*♦ gest. Juui J8 {SchrfLGMtUsch.nat.Fr. in Berl. V).
Olebcaer, Franz. — Jesuit, Hector
d. üniv. Breslau u. Provinzia! seines Or-
dens; lehrte auch eine Zeit lang Physik an
d. üniv. zu Prag (M),
geb. ni8, Breslau,
gest. 4 783, Dec. S4, Breslau.
Exercitationes geometrico-ariftlyticae de an-
gulis, aliisque frustis cylio^forum, quorum
bases sunt sectiones conicae infinitorum ge-
nerum, Pragae 1751. Discuri>us philosophicus
de controversis quaestlonmu«? inter Peripale-
ticos 9t Atomistas etc., Ib. 1751.
Gionok, Johann Georg, — Hoben-
lohesoher Baurath u. seit 17 81 Director d.
Saline zu Ingelfingen, zuletzt Kammer-
director (M. \l),
geb. 1751, . . . Schwübisch-IIail,
gest. <802,
Über Abhaltung des wilden Wassers bei Salz-
brunnen , 1778. Aufsätze im Schwab Mag.,
Hanrröv. Mag. und d. Schrft. d. Leipz. Öko-
nom. Gesellsch.
Gle»ck« Karl Christian Fried-
rich. - Sohn des Vorigen. Erst Privat-
secrelär des Fürsten Friedrich Ludwig
von Hohenlohe-Ingel fingen, dann
1803 — 6 Hohenloheschcr Justiz- u. Rent-
amtmann zu Niederhall am Kocher, später
(1817) Director d. Sahne Weissbach und
bald hernach, zum Behufe der Anlage oder
Verbesserung von Salinen, in die Dienste
von Actien-Gesellschaften u. verschiedenen
Regierungen tretend; seit 18 58 in Gotha
wohnhaft, Gotha'scher Ober-Bergralh (!S)
rG. 4 845;,
geb. 4 779, Apr. 4 3, Schwäbisch-Hafl,
gest. 4 8 45, Nov. 24, Gotha.
Entdeckte durch Bohrversuche mehre Sool-
quellen und Steinsalziager, und veranlasste
dadurch die Anlage neuer Salinen, 1819 Lud-
wigshall bei Wimpfen am Neckar (Hcssen-
Danmtadt), 1828 Ernsthall bei Buffleb€n(Sach-
sen-Gotha], 1829 Louisenhall bei Stotternheim
(Sachsen-Weimar), 4 831 Heiarichshall (Reuss),
1837 Schweizerhall beim Birsfelde (Basel-
Land).
Glennie (Glenie), James. — Während
des amerikanischen Krieges Lieutenant in
der britt. Artillerie, späterbin, nach man-
cherlei Erlebnissen, Lebrer an d. Militär-
schule d. ostind. Corapagnie; zuletzt Pri-
vatlehrer d. Mathematik (BDS) (GM. 4 817;,
geb. 4 750, Fyfe, Schottland,
gest. 4 817, Nov. 23, Chelsea.
History of gunnery, 8", 1776. The doctrine of
universal compariscn and general proportion,
4", 1789. The antecedenlal calculus or geo-
metrical method of reasoning withoutany con-
sideration of motion or velocity etc., 4**, 1 793.
Observ. on construction, 8", 1 793. On the prin-
ciples of the antecedental calculus (Edinb. Tr.
IV). Propositions selected from a paper on the
division of rightlines, surfaces and solides (Phil.
Tr. 1776). The general mathemalical laws,
which regulate andextend proportion univer-
sally (Ib. 1777).
GlookOP, Ernst Friedrich. — Dr.
Phil., folgweise Docent (4848), extraord.
913
Glorioso
Gmelin.
914
(^824) u. ord. Prof. (1832) d. Mineralogie
aa d. Univ. zu Breslau, sowie (seit <825)
Prof. am Magdalenen-Gymn. daselbst. Seit
1854 als Privatmann in Halle, Görlitz u. a.
0. lebend (M.llJ (CL) (Or),
geb. -1793, Mai <, Stuttgart.
Grundriss d. Mineralogie, Berlin 4 884. Wir-
kung d. Lichts auf d. Gewächse, Ib. 4 824. De
gemmis Plinii, imprimis de Topazio, Ib. 4 824.
Beitrage z. mineralog, Kenntn. d. Sudetenlän-
der, Brest. 4 827. Characteristik d. schlesisch.
mineralog. Literatur, 2 Bde. Ib. 4 827 — 32.
Handb. d. Mineralogie, 2 Bde. Nürnb. 4 829 —
34. Mineralog. Jahreshefte, 2 Bde. Ib. 4 833—
44. Grundriss d. Mineralogie rait Einschluss
d. Geologie u. Petrefactenkunde, Ib. 4 839. De
grapbite moravico etc., Vralisl. 4 840. Über d,
Jurakalk von Kurowitz, Bresl. 4844. Bemerkk.
über Terebrateln, Ib. 4 845. Generum et spe-
cierum mineralium secundum ordines natu-
rales digestorum Synopsis, Halae 4 847. Geo-
gnost. Untersuch, d. preuss. Oberlausitz, Gör-
litz 4 857. — Aufsätze in d. Nov. Act. Acad.
Natur. Cur., Leonhard u. Broxm'a Jahrbuch,
Schweigger's Journ., Fogg. Ann. usw.
Glorioso(i), Giovanni Camillo. —
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Padua (J),
geb. 4 572, Neapel od. GiCfoni,
gest. 4 643, Jan. 8, Neapel.
Diss. astronomica et physica de cometis, Ve-
net. 4624. La scala naturale intorno alle cose
occulte nella filosoCca divisa in 4 4 gradi, Ib.
4624. Exercitationes mathematicae decas una,
Napoli 4 627. D° decas secunda. Ib. 4 635. Re-
sponsio ad Sevenim id est ad Fortnniom Lice-
txun, 4630.
Gmelin, JohannGeorg. — Apothe-
ker zu Tübingen. Vater der drei Folgen-
den (Mlg),
geb. 4 674,
gest. 4728, . . . Tübingen.
Ein in der Schule von XJrban Hjäme gebilde-
ter, für seine Zeit ganz tüchtiger Chemiker
(J. F. Gmelin's Gesch. d. Chemie, II, 639).
Gmelin, Johann Conrad. — Sohn
des Vorigen. Apotheker u. pract. Arzt in
Tübingen (HL),
geb. 1702 etwa, . . . Tübingen,
gest. 4759, Tübingen.
Ebenfalls ein fleissiger Chemiker, dessen Ar-
beiten man in J. F. Gmelia's Gesch. d. Che-
mie, II, 640 aufgezählt findet.
Gmelin, Johann Georg. — Bruder
des Vorigen. Dr. Med., trat 4 727 in die
Dienste d. Acad. d. Wiss. zu St. Peters-
burg, ward daselbst 4 734 ordentl. Prof. d.
Chemie und Naturgeschichte, machte auf
kaiserL Befehl von 4 733 bis 4 743 (mit G.
F. Müller u. De risle de la C oydre)
eine Reise durch Sibirien, kehrte 4 747 in
Poggendorff) Haadwörterbuch.
seine Heimalh zurück u. übernahm 4 749
die ordentl. Professur d. Medicin an d. Univ.
zu Tübingen (M),
geb. 4 709, Juni 4 2, Tübingen,*
gest. 4 755, Mai' 20, Tübingen.
Reisen durch Sibirien von 4 733—4 743, 4 Bde.
8', Gott. 4 754—52 (Französ. von Keralio, 2 vol.
8®, Par. 4 767). De augraento ponderis, quod
capiunt quaedam corpora, dum igne calcinan-
tur (Comni. Acad. Petrop. V, 4 738). De sali-
bus alcalibus fixis plantarum (Ib. id.). De fri-
gore et calore glaciei, nivis et aquae (Ib. X,
4 747). De colore coccineo ex ligno Fernam-
bucci elicito (Act. Acad. Nat. Cur. III, 1733).
Relatio de itinere Karatschatkensi (Commerc.
litt. Norimberg. IV). Von d. Alchemie (Petersb.
Anmerkk. zu d. Zeitungen 4 734). Vom Por-
zellanmachen (Ib. 4 732) . Über Vulcane (Ib. id) .
— Botanisches u. Medicinisches.
♦geb! h\x%.\2{Ml9) {HL)»
Gmelin, Philipp Friedrich. —
Bruder der Vorigen. Dr. Med., nach län-
geren Reisen durch Deutschland, Holland,
England, erst (4 750) Prof. extr. d. Medicin
an d. Univ. zu Tübingen, dann (4 755) nach
d. Tode seines Bruders Prof. ord. d. Bota-
nik u. Chemie daselbst. Mitgl. d. Roy. So-
ciety (MJ,
geb. 4 724, Aug. 49, Tübingen,
^est. 4 768, Mai 9, Tübingen.
De faliaci visione per microscopia composita
notata (Phil. Transact. 4745). De vitro anti-
monii cerato, Tub. 4 756. De tincturis antimo-
nii minus usitatis etc., Ib. 4 759. Diss. sistens
theoriam solutionis chemicae etc., Ib. 4 765.
De sero lactis dulci Hofifmannio etc., Ib. 4 765.
— Medicinisches u. Botanisches.|^
Gmelin, Samuel Gottlieb. — Sohn
von Johann Conrad. Dr. Med., ward 4 766
Prof. d. Naturgeschichte bei d. Acad. d.
Wiss. zu St. Petersburg; machte von 4 7 67
an auf kaiserl. Kosten (mit Pallas, Gul-
dens laedt u. Le pechin) Reisen in das
südliche Russland und die üferländer des
kaspischen Meeres ; wurde auf d. Rückkehr
von d. Chan d. Chaitaken in Verhaft ge-
nommen o. starb darin an d. Ruhr (AJ (M),
geb. 4 743, Juni 23, Tübingen,
gest. 4 774,JuH 27, Achmetkent, Krimm.
Reisen durch Russland zur Untersuchung der
drei Naturreiche, 4 Bde. Petersb. 4774 — 84
(Der 4. Bd. von Pallas herausgegeben) . De gla-
cie Mariae Ruthenica (Nov. Comm. Acad. Pe-
trop. XII, 4 768). — Botanisches.
Gmelin, Johann Friedrich. —
Sohn von Philipp Friedrich. Dr. Med. u.
Phil., erst (4772) Prof, extr. d. Medicin an
d. üniv* zu Tübingen , dann Prof. (extr.
4775, ord, 1780) d. Medicin u. Chemie an
58
915
Gmelin
Omslm,
916
d. Univ. zu Göltingcn. Milgl. d. königl. Ge-
sellsch. d. Wiss. daselbst fPJ fCommentat
Gott. XVi; (AI. U),
geb. 1748, Aug. 8, Tübingen,
gest. -1804, Nov. 4, GöUingen.
De olcalibus et praecipitationibus chemicis ope
eorum factis, Gott. 1775. Allgem. Geschichte
d. Gifte, 3 Bde. 8", Leipz. 1776—77. EInJeit.
in d. Chemie, Nürnb. 1780. Einleit. in d. Mi-
neralogie, Ib. 1780. Einleit in d. Pharraacie,
Ib. 1781. Beitrage z. Geschichte d. deutschen
Bergbaues, Halle 1783. Grundriss d. allgem.
Chemie, 2 Bde. Götting. 1789, 2. Aufl. 1804.
Grundriss d. Mineralogie, Ib. 1790. Grundriss
d. Phaimacie, Ib. 1792. Handbuch d. techn,
Chemie, 2 Bde. Ib. 1795 u. 96. Geschichte d.
Chemie, 3 Bde. Ib. 1797—99. Götting. Journ.
f. Naturwissenschaft, 1 Bd. Ib. 1797. — De
caeruleo materiarum vitro aemularum in an-
tiquis monumentis obviarum colore (Commen-
tat. Gott. II, 1779). De argillis et speciatim
quidem, de argilla quadam Uracensi (Ib. III,
1780). Experimenta nonnulla cum raumiis in-
stituta (Ib. IV, 1781). De ferri cum zinco con-
junctione (Ib. VII, 1784). De nitri acido in
tinctura coccinea stanni soluti in locum sub-
stituendo (Ib. VIII, 1785-86). De nuper in
lapide ponderoso et lupi spuma invento sui
genelis metallico corpore (Ib. id. et IX, 1787
— 88). Spicilegia quaedara de zinei cum ferro
et magnesiae nigrae cum cupro conjunctione
etc. (Ib. IX). Observationum et experimento-
rum chemicorum spicilegium (Ib. X, 1789—
90). De zinci etque antimonii cum plumbo
conjunctione (Ib. id.). Experimenta magne-
siae nigrae connubium cum plumbo, antimo-
nio atque arsenico etc. (Ib. XI, 1791—92). De
circonio lapide et plumbi cum cupro mistura
etc. (Ib. id.). De niccoli quadam calce indu-
rata (Ib. XII, 1793—94). Examen minerae
Nickelii Hassiacae (Ib. id.). Monita litem de
phlogisto spectantia (Ib. XIII, 1795—97). De
acidorum origine ex aöre vitali adhuc dubia
(Ib. id.). Experimenta cum binis recentius in-
ventis metallis chromio et tellurio instituta
(Ib. XIV, 1798—99). De wismuthi cum aliis
metallis consortio (Ib. id.). De columnae me-
tallicae a Volta inventae efifectibus chemicis
(Ib. XV, 1 800—3). Analysis beryili Sibirici etc.
(Ib. id.). — De tingendo per nitri acidum sive
nudum sive terra autmetallo saturatum serico
(Act. Acad. Mogunt. 1784—85). Cobalti regu-
lum ignis vi cum plumbo in unam massam
coire (Ib. 1790—91). De meliore acidum salis
dulcificandi ratione (Nov. Act. Acad. Nat, Cur.
VII, 1783). De acidi nitrosi eflicacia in seri-
cum (Ib. VIII, 1791). — Über d. schillernde
Fossil vom Harze (Bergbaukunde, I, 1789).
Von einem aus Backsteinen auswitternden
Glaubersalz (Ib. II, 1790). — Viele Aufsätze
in Crell's Annal. (meist Übersetzungen aus d.
Comment. Gott.), einige im Naturforscher, in
v.Moll's Jahrbüchern usw., auch Übersetzun-
gen usw.
Gmelin, Leopold. — Sohn von Jo-
bann Friedrich. Docent (<813) u. darauf
Prof. (extr. <8U, ord. 1817) d. Medicin
u. Chemie an d. Univ. zu Heidelberg bis
1851, wo er sich in den Ruhestand ver-
setzen Hess /^ir.4; r^. 18Ö3;,
geb. 1788, Aug. 2, Göltingcn,
gest. 1853, Apr. 13, Heidelberg.
Diss. inauguralfs sistens indagatiooem chemi-
cam pigmenti nigri oculorum taurjnorum et
vitulinorum etc., Gott. 1 812. Obss. oryctogno-
sticae et chemicae de Haüyna etc., Heidelb.
1814. Handbuch d. theoret. Chemie, 2 Bde.
8", Frankf. a. M. 1817—19, 2. Aufl. Ib. 1821
—22, 3. Aufl. 1827—29, 4. Aufl. 6 Bde. Hei-
delb. 1843—55 (Der letzte Bd. von Schloisber-
ger u. K. List). Lehrb. d. Chemie, Bd. 1, Ib.
1 844. Mit Tiedemann : Versuche über d. Wege,
auf welchen Substanzen aus d. Darmkanal in
d. Blut gelangen, Ib. 1820. Mit De ms e Ib. :
Die Verdauung nach Versuchen, 2 Bde. 4', Ib.
1826. Mit V. Leonhard: Nephelin im Dolerit
vom Katzenbuckel, Ib. 1822. — Analyse des
loiilhs u. d. Sapphir d'eau (Schweigg. Journ.
XIV, 1816). Dod. Lasursteins (Ib. id.). Geogn.
Bemerkk. üb. d. Berge d. alt. Latiums (Ib. XV,
1815). Analyse e. Mio. von Marino (Ib. id.).
Über einige Verbindd. d. Bors u. d. Borsäure
(Ib. id.). Kleinere chemische Notizen (Ib. XV
u. XIX, 1817). Analyse d. Mejonits usw. (Ib.
XXV, 1819). Über d. Absonderung u. d. ge-
spaltenen Bruch (Ib. XXVII, 1819). Über ein
neues Cyaneisenkalium (Kaliumeisencyanid)
usw. (Ib. XXXIV, 1822). Über Gallensteinfett,
Mejonit, Quecksilberhornerz (Ib. XXXV, 1 822).
Neue Cyandoppelsalze (Ib. XXXVI, 1822). Ko-
baltsäure (Ib. id.). Über Ümbild. organisch.
Substanzen (Ib. LVIII, 1830). — Auffind. d.
Selens in Deutschland (GUb. Ann. LXV, 1820).
Über Sertümer's Zersetzung des Chlors (Ib.
LXXIII, 1823). Über e. angebl. meteorische
Masse (Ib. id.) — Untersuch, d. Krokonsäure
(Pogg. Ann. IV, 1825). Krystalle von einfach
arsensaur. Natron (Ib. id.). Über Wiesbadens
Heilquellen (Ib. VII, 1826). Bildung von Klee-
säure bei Darstell, von Kalium (Ib. id.). Über
Silbergewinnung (Ib. IX, 1827). Bild. v. Amei-
sensäure aus Weingeist, Schwefelsäure und
Braunstein (Ib. XXVIII, 1833). Über d. Blut
(Ib. XXXI, 1834). Analyse d. Badsinters von
Ems (Ib. XXXVII, 1836). Beschreib, einiger
chemisch. Apparate (Ib. XLII, 1887). Über d.
Holzgeist (Ib. XLIII, 1838). Versuch e. elek-
tro-chemisch. Theorie (Ib. XLIV, 1838). —
Analyse eines Lungensteins (Lieb. Ann. XIII,
1835). Über einige Mellonverbindd. (Ib. XV,
1836). Über Holzgeist u. Lignon(Ib.XXV, 1888).
Über krokonsaur. Kupferoxyd (Ib. XXXVII,
1841). Über Atomzahl (Ib. XL, 1842). — Über
Lomonil (v. Leonhard's Jahrb. 1820). Über d.
Mineralsystem (Ib. 1825). Über Anthrazit u
Braunkohle (Ib. 1839). — Einige Aufsätze in
Tiedemann's Zeitschr. f. Physiologie.
Gmelin, Ferdinand Gottlob von.
— Neffe von Samuel Goltlieb. Dr. Med.
nach langjährigen Reisen in Deutschland
Ungarn, Italien und Frankreich, Prof. (extr.
917
Omelin
Goekel.
918
<805, ord. <8<0) d. Medi'cin und Natur-
geschichte an d. Univ. za Tübingen (ETJ
(MAI) (Or),
geb. M%t, März 10, Tübingen,
gest. <848, Dec. S1, Tubingen.
Diss. sistens obsorvationes pbysicas et chemi-
cas de electricitate et galvauismo, Tub. <S02.
— Medicinisches.
Gmclln, Christian Gottlob. —
Bruder von Ferdinand Goltheb. Dr. Med.,
nach längeren Reisen in Frankreich, Eng-
land, Deutschland, Norwegen u. Schweden
(wo er bei Berzelius arbeitete), Prof.
(ord. seit 18t7) d. Chemie u. Pharmacie
an d. Univ. zu Tübingen (ET) (M. \l),
geb. 4 792, Oct. 4 2, Tübingen.
Diss. analysis chemica Petalitis et chemica li-
thonis disquisit., Tub. 1849 (Auch Gilb. Ann.
LXII u. LXIV). Experimenta electricitatcm
quae contactu evolvitur spectantia. Ib. 4 820.
Versuche über d. Wirkungen d. Baryts, Stron-
tians, Chroms usw. auf d. thierisch. Organis-
mus, Ib. 4 825. Einleit. in d. Chemie, 2 Bde.
Ib. 4 835—37. — Analys af Pargasit (Vetensk.
Acad. Handl. 4 84 6). Analys aflchthyophthaim
(Ib. id.). — Analyse d. Turmalins von Kärings-
bricka (Schweigg. Journ. "XXXI, 4824). D°
mehrer Turmaline (Ib. XXXVIII, 4 823). Un-
tersuch, d. Rinde v. Daphne alpina (Ib. XXXV,
4 822). Untersuch, e. Fossils (Ithurit) vom Kai-
serstuhl u. des Elaeoliths von Laurvig (Ib. id.).
Ober d. Coagulat. d. Eiweisses durch qalvan.
Eieklr. (Ib. XXXVI, '!822). Über d. angebl.
Zersetzung d. Kochsalzes durch wasserfreie
Schwefelsäure (Ib. XXXVII, <823). Über Dö-
bereiner's Entdeck, d. Eigenschaft d. Platin-
staubes, Wasserstoff zu entzünd. (Ib. XXXVIII,
4 823). Analyse mehrer Lithionglimmer (Ib.
XLVII, 4 826), Darstell, d. Ultramarins auf
ehem. Wege (Ib. LH u. LIV, 4 828). Mit Wenz:
Chem. Untersuch, d. Lepidoliths (Ib. XXX,
4 820). Mit Breithaupt: Untersuch, d. Erlans
(Ib. XXXVII, 1823). MitBaer: Untersuch, d.
Rinde v. Daphne mezereura (Ib. XXXV, 4 822).
— Enlwickl. v. Ammoniak beim Glühen eini-
ger Fossilien (Gilb. Ann. LXIV, 4 820). ■— Un-
tersuch, verschiedn. Lithionglimmer (Fogg.
Ann. II, 4 824 ; III, 4 825 u. VI, 4 826). D° von
Turmalincn (Ib. IX, 4 827). D" d. Klingsteins
(Ib. XIV, 4 828). D" d. Tachylits (Ib. XLIX,
1840). D" d. Poonahlits u. Thulits (Ib. id.).
D" d. Fayalits (Ib. LI, 4 840). Trenn, d. Beryll-
erde V. Thonerde (Ib. L, 4 840). Untersuch, d.
Feldspath v. norweg. Zirkonsyenit (Ib. LXXXI,
4 850). Ferneres in Karsten's Archiv u. d. Tü-
bing. naturwiss. Abhandll. (4 827 u. 28).
Goad, John. — Geistlicher, folgweise
Vicar d. Aegidienkirche in Oxford (4 643
— 46) u. Vicar zu Thornton, dann Lehrer
an d. Schule zu Tunbridge und darauf 1 66 4
Vorsteher der Merchant-Taylors-School in
London bis 1084, wo er, des Kalholicis-
mus verdächtig (zu dem er späterhin offen
übeTging)^ abgesetzt wurde (A) (WO),
geb. f6f5, Febr. 4 5, London,
gest. 4 689, Oct. 28, London.
Astrometeorologica orAphorisms and discour-
courses of the bodres celestial, their natures
and intluences etc., Lond. 4 685. Astrometeo-
rologia sana. Ib. 4 690.
Gobari, Laurent. — Jesuit, der
grösstentheils in einem Kloster zu Lüttich
lebte und lehrte (Pq),
geb. 1658 etwa, . . Lüttich,.
gest. 4 750, März 2 8, Lüttich.
Tractatus philosophicus de barometro, Amst.
4703.
Gobelin, Jehan (nicht Gilles). — Be-
rühmter Färber, der sich gegen 1450 zu
Paris nicderliess u. daselbst an demBievre-
bach eine Färberei errichtete, aus der spä-
terhin die berühmte Fabrik der Gobelin-
Tapeten hervorging. Er starb daselbst 4 476,
nachdem er die Scharlachfärberei wesent-
lich verbessert* und damit grossen Reich-
Ihum erworben hatte. Er soll nach Einigen
aus Rheims stammen, nach Anderen aus
Flandern und eigentlich Gobeelen ge-
heissen haben (BG) (Beckmann, Beitr.
z. Gesch. d. Erjindd. III. 44;,
* Wozu er indess die erst durch die Entdeckung von
Amerika bekannt gewordene Cochenille nicht hat an-
wenden können.
Gobert, ... — Irrspector d. königl.
Gebäude in Paris, der auch vom Minister
Colbert bei den Wasserwerken von Ver-
sailles beschäftigt ward (LB) (A),
geb. . . ., gest. . . .
Traite pour la pratique des forces niouvanles,
Paris 4 702. Nouv. Systeme sur la construction
et les mouveinens du monde, avec une disser-
tation sur la ligne du niveau, Ib. 4 703.
Gobet, Nicolas. — Garde des ar-
chives de Monsieur, comte de Provence
und Secretaire du conseil du comte d'Ar-
tois (Q) (BG),
geh
gest. 4 778 etwa, . . . Charenton.*
Les anciens minöralogistes du^royaume de
France, 2 vol. 8«, Paris 4 779. Recherches bist,
et physiques sur Tisthine nfiarin qui est situö
entre Calais et Douvres, sur la jonction de
la France et de l'Angleterre (Journ. phys. IX,
4 777). — Übersetzte -1782: Pallas' Bcobb. üb.
d. Bild. d. Gebirge und gab 4777 {mitFaujas
de St. -Fond) die Werke von Bemard de Falissy
heraus, sowie eine neue Anflage der Schrift
von J. Eey.
* Im Irrenhause {Bechmann^ Beitr. V, 585).
Gockol (Goeckel), Eberhard. — Dr.
Med., pract. Arzt u. Physicus zu Geisslin-
58*
919
Goclenius
Oöbel.
920
gen u. Giengen, darauf (< 675) Stadtphy-
sicus zu Ulm. Mitgl. d. Leopold. Academie
fj) (A) (WU),
geb. <636, Juni i3, Ulm,*
gest. n03, Febr. <4, Ulm.
De vini acidi per acetum lithargyrii dulcifica-
tione (Misceli. Acad. Nat. Cur. 4 697). — Viel
Medicinisches.
♦ geb. Juü 18 {ANC).
Goolenius, R u d o 1 p h , d. Jüngere.* —
Dr. Med., Prof. d. Physik (seit 1608), der
Äiedicin*(16H) u. auch (seit i6t3) d. Ma-
thematik au d. Univ. zVi Marburg (J) (St),
geb. 1572, Aug. 22, Wittenberg,
gest. i62l, März 3, Marburg.**
Ui'anoscopia, chiroscopia, metoposcopia, oph-
thalmoscopia etc., Marp. 4 608. Tractatus de
magnetica curatione vulnerutn etc., Ib. 4 608.
Acroteleution astrologiciim , Ib. 4 618. Mira-
bilium naturae über, seu defensio magneticae
curationis vulnerura, Francof. 4 625. — Medi-
cinisches, u. viele phys. Disputatt.
* Der Vater, ebenfalls Rudolph heissend, war Prof.
d. Rhetorik in Marburg.
** gest. Marx 2 (/).
Goddard, Jonathan. — Dr. Med.
Ober-Feldarzt bei der Cromweirschen Ar-
mee in Irland und Schottland; dann (1651)
Vorsteher d. Morton College in London;
unter Carl II. dieser Stelle entsetzt; spä-
ter Prof. d, Medicin am Gresham College.
Mi^gl. d. Roy. Society (BD),
geb. 1617 etwa, . . Greenwich,
gest. 1674, März 24, London.*
Experiments of refining gold with antiraony
(Ptiil. Tr. 4 678). Nach Seth-Ward'g Zeugniss
soll er der Erste gewesen sein, der in England
ein Teleskop verfertigte.
*gest. 1675, März 24 (TA).
Godoffroy, Karl. — Hamburgischer
Minister-Resident folgweise in St. Peters-
burg u. htx\M\^^(HSL),
gob. 1787, Juni 1 4, Hamburg,
gest. 18 48, Aug. 27, Breslau.
Notices sur les giaciers, les moraines et les
blüCi erratiques des Alpes, Paris et Genevc
4 840. Über Helgoland's Geographie (Leonh. u.
Bronn, N. Jahrb. d. Min. 4 835).
Godfrey, Thomas. — Glaser in Phi-
ladelphia, der sich einige mathematische
Kenntnisse erworben hatte Y.4^^^,
geb
gest. 1749, Dec. . ., bei Philadelphia.*
Erfand den Spiegelquadranten und theilte diese
Erfindung im J. 4730 dem James Logan mit,
der sie wiederum zur Kenntaiss der Royal So-
ciety in London brachte. Letztere bewilligte
dem Erfinder eine Belohnung von 200 Lstrl.
(in llausgeräthen, nicht in baarem Geldo, weil
er oft betrunken war). Von Godfrey's Bruder,
einem Schiffscapitän in Westindien, soll der
Capit. Hadley (ob George Hadleyl) das Instru-
ment kennen gelernt, und ein von ihm ge-
kauftes Exemplar zu seinem Bruder John Had-
ley, Instrumentenmacher am »Strand« in Lon-
don gebracht haben (AAB). — Der letztere
hätte also keine Anrechte auf die Erfindung,
die ihm, wie bekannt, gewöhnlich zugeschrie-
ben wird, obgleich dieselbe unstreitig vor Bei-
den, Godfrey und Hadley, von I. Newton ge-
macht worden ist (siehe Hadley).
* Sein Grab ist neuerlich auf dem Gehöfte (Farm) »ei-
nea Vaters unweit Germantovrn (Virginien) auf^-
funden {Sillim. Jown. 1839, XXXV, 3S0).
Godin, Louis. — Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. in Paris seit 1725; nahm Theil an
der 1735 begonnenen Gradmessung in
Peru, kehrte erst 1751 von dort zurück,
und übernahm nun, da man unterdess seine
Stelle in Paris besetzt hatte, die Direction
der S^ecadetten- Schule in Cadix (Mem.
Par. 1760; (Bj (BN) (BG),
geb. 1704, Febr. 28, Paris,
gest. 1760, Sept. H, Cadix.
L'histoire de l'acadömie des sciences de Paris
depuis 4 680—99, Paris, 4 4 vol. 4». Table al-
phabetique des matieres contenues dans l'Hist.
de l'Acad. depuis son Etablissement jusqu'en
4 730, Paris, 4 vol. 4<*. Appendix aux Tables
astronomiques de Lahire, 4**, Ib. 4 727. Con-
naissancedes teraps, ann^es 4 730— 4 733. Me-
thode nouv. de determiner les noeuds des pla-
nstes (M6m. Par. 4 730). Du quart de cercle
astronomique fixe (Ib. 4 734 et 33). Möthode
d'observer la Variation de l'aiguille aimantöe
en mer (Ib. 4 734). Que l'obliquitö de l'öciipti-
que diminue et de quelle maniöre etc. (Ib. id.) .
Noch viele aströn. Beobb. daselbst, sowie Auf-
sätze in d. Machines approuv. par Tacadömie.
Göbel, Carl Christian Traugott
Friede mann. — Dr. Phil. Universit^its-
Apotheker und von 1825 bis 1828 Prof.
extr. d. Pharmacie in Jena, dann Prof. d.
Chemie u. Pharmacie an d. Univ. zu Dor-
pat (MAI) (BR.kIMII) (Or),
geb. 1794, Febr. 21, Nieder-Rossla
(Weimar),
gest. 1851, Mai 26 (A.SL), Dorpat.
Grundlinien d.pharmaceut. Chemie usw., Jena
1824. Arzeneimittel-Prüfungslehre usw., Ib.
4 824. Pharmaccut. Waarenkunde, 2 Bde. 4°,
Eisenach 4 827—34. Reise in die Steppen d.
südlich. Russlands, 2 Bde. 4*, Dorpat 4 837.—
Pharmaceut. u. chemische Aufsätze in Bncli-
ner'a Repertorium, Hänle's Magazin, Tromnu-
dorffs Journ., Brandes' Archiv, Schweigger's
Journ., Pogg. Ann. u. d. Schrift, d. Minera-
iog. Soc. zu Jena.
G6bol , F r i e d e m n n n Adolph. —
Sohn des Vorigen. Dr. Phil., seit 1851
Laborant d. chemischen Cabinets d. L'niv.
zu Dorpat; machte im Auftrage d. Dorpa-
921
Göbel
- Goethe.
922
ter naturforsch. Gesellsch. wissenschaftl.
ExcursJonen in den Oslseeprgvinzen und
schloss sich 1857 als Geolog der Expedi-
tion an, die von d. iiaiserl. russ. geograph.
Gesellsch. unter Chanykow's Leitung
nach Khorassan ausgerüstet wurde (Or),
geb. <826, Apr. H (N.St.), Jena.
Über d. heilsamen Meerschlamm an d. Küsten
d. fbsel Oesel, nebst Untersuch, über d. graue
u. gelbe Färbung in d. Dolomiten u. Kalkstei-
nen d. oberen silurisch. Gesteinsgruppe Liv~
u. Esthlands (Archiv f. d. Naturk. Liv-, Esth-
u. Curlands, Bd. I, Dorp. 1854). Untersuch,
eines am 29. Apr. 1855 auf Oesel niedergefall.
Meteorsteins (Ib. id., auchPogg. Ann. XCIX).
Göbel, Gottlob Friedrich Wil-
helm. — Apotheker zu Plauen im Yoigt-
lande (Or),
geb. 1802 etwa, ......
gest. 1857, Dec. 6, Plauen.
Erfinder des Refrigerators, den man gewöhn-
lich den Liebig'schen nennt.
Goeekel, s. Gockel.
Göpel, Adolph. — Dr. Phil., Lehrer
folgweise am Werderschen Gymnasium u.
an d. königl. Realschule in Berlin ; zuletzt
Beamter bei d. königl. Bibliothek daselbst
(Düs) (K. G. J. Jacobi in ereile's Journ.
xxxv;,
geb. 1812, Sept. . ., Rostock,
gest. 18 47, März . ., Berlin.
Diss. de aequationibus secundi gradus inde-
terminatis, Berol. 1835. Theoriae transcen-
dentium Abelianarum primi ordinis adumbra-
tio levis (CreUe's Journ. f. Math. XXXV, 1 847) .
Über Projectivitat d. Kegelschnitte als krumme
Gebilde (Ib. XXXVI, 1848). tber Recursions-
formeln für die Bernoulli'schen Zahlen
(Grunert'sArch. III, 1843). Ober Wurzelauszie-
hung ausBinomien von der Form A + }/B (Ib.
id.). Über d. perspectiv. Lagen eines Strah-
lenkegels auf einer perspectiv. Geraden (Ib.
id.). Auflösung e. algebr. Aufgabe (Ib. IV, 1 844).
Drei Eigenschaften d. Oberflächen 2. Ordn. (Ib.
id.). über d. Beweis d. Moivre'schen Lehr-
satzes ohne Hülfe d. Imaginären (Ib. VI, 1845).
Über d. Steiner'schen Sätze von d. konischen
Sechsecke u. Sechsseite (Ib. id.).
Göppert, Heinrich Robert. — Dr.
Med., ursprünglich Pharmaceut; seit 1827
Docent und später Prof. (extr. 1831, ord.
1839) d. Medicin u. Botanik an d. Univ. zu
Breslau. Mitgl. d. Leopoldin, u. Corresp. d.
Berlin. Academie (NS) (Or),
geb. 1800, Juli 25, Sprottau, Nieder-
schlesien.
De acidi hydrocyanici vi in planfas commen-
tatio, Vratisl.1827. Über d. Wiirrae-Entwickl.
in Pflanzen, Bresl, 1830. Die fossilen Farrn-
kräuter, Ib. 1835. Die Gattungen d. fossilen
Pflanzen , verglichen mit denen der Jetztzeit,
Bonn 1841-42. Über d. chemischen Gegen-
gifte, 2. Aufl. Bresl. 1843. Über d. Entsteh, d.
Steinkohlen (Preisfr. d. Harlem. Gesellsch.),
Leiden 1848. Noch mehre paläontolog. Werke.
— Über d. sogenannten Getreide- u. Schwe-
felregen (Poggl^ Ann. XXI, 1831). Über d. Zu-
stand fossiler Pflanzen u den Versteinerungs-
process (Ib.XXXVIlI, 1836). Versteinerungen
auf nassem Wes^e (Ib. XLII, 1837). Kohlen-
biid. auf nassem^ Wege (Ib. LXXII, 1847). Me-
teoreisen in d. Mark Brandenburg (Ib. LXXIH,
1848). Blitzschlag zu Sproltau fib. LXXXI,
1850). Bild. V. Steinkohle (Ib. LXXXVI, 1852).
— Ferneres in d. Nov. Act Acad. Nat. Cur.,
in d. Schrft. d. Schles. Gesellsch., Leonhard
u. Bronn's N. Jahrb. d. Min.
Görgey, Arthur. — Nachdem er es
in der Österr. Armee bis zum Lieutenant
gebracht, legte er sich auf d. Wissenschaf-
ten (1845) u. studirte darauf namentlich
Chemie in Giessen. Im Jahre 1848 trat er
als Hauptmann unter die Honveds ein und
ward bald als General einer der Hauptfüh-
rer der ungarischen Revolution, bis zur
Capitulation von Tilagos (4849, Aug. 13),
seit welcher er als Privatmann zu Klagen-
furt lebt (GL),
geb. 1818, Febr. 5, Toporcz, Comitat
Zips.
Über die festen, flüchtigen, fetten Säuren des
Cocosnussöls (Lieb. Ann. LXVI, 1848, auch
Abhandl. königl. Böhm. Gesellsch. U.Sitzungs-
berichte d. Wien. Acad. 1848).
Goeritz, Johann Adam. — Dr. Med.,
pract. Arzt zu Regensburg. Mitgl. d. Leo-
pold. Academie (ANCJ,
geb. 1 08 1 , Oct. 2, Weidon, Oberpfalz,
gest. 1734, Mai 17,Re.gensburg.
Pulvis fusorius (Act. Acad. Nat. Cur. 1, 1717).
Pulvis Acherontis (Ib. id.). De Spiritus vini
accensi efficacia (Ib. IV, 1 737). — Botanisches.
Gössel, Johann Heinrich Gott-
lieb. — Inspector d. königl. Naturalien-
u. Mineraiicncabinets in Dresden (M. II;,
geb. 1780, Juni 15, Friedrichswalde
bei Pirna,
gcst
Katechismus der Mineralogie, 2 Bde. Leipzig
1824-26. Ver.such eines Grundrisses d.- Mi-
neralogie, Dresd. 1S29. Aufsätze in d. Schrift,
d. Tiiineralog. Gesellsch. zu Dresden, Bd. III,
18-26.
Goethe , Johann W o i f g a n g von.
— Der g^efoierte Dichter. So!m eines Dr.
Jur. und kaise.-l. Ralhs. Studirte Jiira in
Leip:tig ü. Strassburg, wurde, nachdem der
Erbprinz von Sachsen-Weimar, Karl A u-
gust, den er auf einer Reise persönlich
923
Göttling
Ooldbach.
924
kennen gelernt, zur Regierung gekommen,
folgweise Legationsrath (n76). Geheimer
Rath (n79), Kammerpräsident (1782) und
endlich, obschon i809 den regelmässigen
Staatsgeschäften enthoben, <8i5 erster
Slaatsminisler in Weimar. Seit t78 2 ge-
adelt u. seit iSiS ganz als Privatmann le-
bend fCL) (Saupe, Göthe's Leben usw.,
Gera 1854;,
geb. 4749, Aug. 28, Frankfurt a. M.,
gest. 4 832, März 22, Weimar.
Beiträge zur Optik, 2 Stück, Weimar 4794 —
92. Der Kammerberg bei Eger, Ib. 4 809, Zur
Farbenlehre, 2 Bde. 8*, Tübingen 4 810 (Dar-
über öüb. Ann. XVII, XXXVIl, XXXIX, XL
u. XLIX). Zur Naturwissenschaft überhaupt,
2 Bde. 4 84 7—25, Sammlung z Kenntn. d. Ge-
birge von und um Carlsbad (Leonhard's Ta-
schenb. 1808). Eine Vergjflungs- und Entgif-
tungsgeschichte (Sohweigg. Journ. VI, 1812).
Über indische Stahlbereitung (Ib. XVI, 1816).
Nachträge zur Farbenlehre, in seinen gesam-
melt. Werken, Bd. LV, 1833.
Göttling;, Johann Friedrich Au-
gust. — Dr. Phil., anfangs Pharmaceut
(zuletzt Gehülfe bei Bucholz in Weimar),
dann, nachdem er in GÖttingen studirt und
eine Reise nach Holland und England ge-
macht, n89 Prof, d. Chemie, Pharmacie u.
Technologie an d. üniv. zu Jena (Tromms-
dorffsJourn.XYlllJ,
geb. 1755, Juni 5, Derenburg b. Hal-
berstadt, *
gest. 1809, Sept. 1, Jena.
Einleit. in d. pharmaceut. Chemie, Altenburg
1778. Chem. Versuche über e. verbesserte Me-
thode, den Salmiak zu bereiten, Weimar 1782.
Pract. Vorlheile u. Verbesserungen verschie-
dener pharmaceut. -chem. Operationen, Ib.
1 783. Tabelle üb. d. Lehre von d. Salzen usw..
Ib. 1784. Beschreib, verschiedn. Blasemaschi-
nen zum Löthcn, Erfurt 1784. Technolog. Ta-
schenb. f. Künstler, Fabrikanten u. Metallur-
gen (mit Brandis), Göttingen 1786. Vollständ.
chem. Probirkabinet usw., Jena 1790. Ver-
sucheiner physischen Chemie, Ib. 1792. Beitr.
z. Berichtig, d. antiphlogist. Chemie, 2 Stück,
Weimar 1794 u. 98. Chem. Bemerkk. üb. d.
phosphorsaure Quecksilber und Hahnemaiyi's
schwarzen Quecksilberkalk, Jena 1795. Syste-
mat. Übersicht d. Manufactur- u. Fabrikkun-
de, Ib. 1797. Handb. d. theoret. u. pract. Che-
mie. 3 Bde. Ib. 1798—1800. Pract. Aaleit. z.
prüfend, u. zerlegend. Chemie, Ib. 1802. Phy-
sisch-chemische Eiicyklcpädie oder Physisch-
chemischer Hausfreund, 3 Bde. Ib. 1803—7.
Die Syrup- u. Zuckorbereit. aus Runkelrüben,
Ib. 1808. Elemcnlarbuch d. chemisch. Experi-
menlirkunst, 2 Bde. Ib. 1809. Gab heraus:
Almanach für Scheidekünstler u. Apotheker
auf d. Jahre 1780 — 1809, Weimar 1779 -1808
(Die ersten Jahrgänge noch als Apothekerge-
hülfe). — Viele Aufsätze in CrGll'i Annalen,
Trommsdorflfi Journ. u. Gren'o Neu. Journ.
(Über d. Leuchteo d. Phosphors in Stickluft,
I, 1795).
♦geb. Jan. 5 (JV.Il); Juni 5 {GshttnU J«tirm. IX.
p. 775).
Götz, Jacob Albrecht Roderich.
— Prof. d. Mathematik am Gymnasium zu
Dessau (NJ,
geb. 1805, Juli 9, Simmern, Reg.-
Bez. Coblenz,
gest. 1818, Apr. 29, Dessau.
Lehrbuch d. Physik, 3 Bde. Leipz. 1837—43.
Lehrb. d. Mathematik, 2 Bde. Ib. 1844. Ele-
mente d. Physik nach mathemat. Principien,
Ib. 1846. Gab heraus; Vieth, Anfangsgr. d.
Naturlehre, 6. Aufl. Ib. 1845.
Goifibu, Joseph. — Abbe, Principal
des Collegiums von Thoissey-cn-Dombes,
später Almosenier des Herzogs von Maine.
Corresp. d. Acad. d. Wiss. zu Paris (BN)
(BG) {QJ,
geb Cerdon (Bugey),
gest. 1751,
Felix syderum situs nascente serenissimo del-
phino, 4", Paris 1731 (Französisch 1738). Har-
monie des deux sphöres, Celeste et terrestre,
ou la correspondance des 6loiIes aux parties
de la terre, 12", Ib. 1731 et 4", Ib. 1739.
Goimpy, Fran^ois Louis Edme
Gabriel de. — Capitün in der französ.
Kriegsflotte (LB),
geb. 1729, Aug. 1 0, St. -Leger, b. Char-
tres,
gest
Remarques sur quelques points d'astronomie,
Brest 1 768. Theorie de la construclion des vais-
seaux, 1776.
Goldbaoh, Christian. — Kam,
nachdem er einen grossen Theil von Eu-
ropa durchreist hatte, als preussischcr Hof-
rath 17 25 nach Petersburg, und wurde da-
selbst bald Mitgl. u. Secretär d. .\cad. d.
Wiss. 1742 trat er als Collegienrath in das
russ. Ministerium des Auswärtigen (P. H.
Fuss, Corresp. math. etphys. des geomeires
du ^S"^' siede, TA),
geb. 1 690, März 1 8 (N. St.), Königsberg,
Prcussen,
gest. 1764, Nov. 20 (A. St.), Moskau.
De casibus quibus integrari potesl aequatio dif-
ferentialis ax^dx+byxvdx+cy'dxrrdy (Com-
roent. Acad. Petrop. I, 1728). Methodus inte-
grandi aequat. different.
aydx4-bx"dx+cx" ~*dx + e\" ~ *dx=dy
(Ib. id.). De transformalione scrierum Ib. H,
1729). De divisione curvarum in partes quot-
cunque quarum subtensae sint in data pro-
gressione (Ib. id.). De terminis generalibus
925
Goldbach
Gkil^cliinidt.
926
I
serienim (Ib. III, <732). Criteria quaedam
aequationum qnarum nullaradix rationaiisiesä.
(Ib. VI, >I738).
Goldbach, Christian Friedrich.
— Prof. d. Astronomie zu Moskau, Mitgi,
d. Acad. d. Wiss. zu St. Petersburg; Irü-
her Calculalor in der Ratlis-Einiiabmestube
zu Leipzig [M. UJ,
geb. <763, März 25, Taucha, Sachsen,
gest. <8H, Apr. - ., Mosiiaa.
Neuester Himmelsatlas usw., Weimar <799.
Aufsätze u. Notizen in Rode'« astron. Jahrb.,
V. Zach'f monatl. Corr. u. geogr. Epheraerid.
Goldfnss, Georg August. — Dr.
Phil.; von ^80 4 bis \S\$ folgweise Pri-
vatdocent u. Prof, an d. Univ. zu Erlangen,
dann Prof. i, Zoologie a. Mineralogie an d.
Univ. zu Boim fM. UJ {Nj,
geb. 4782, Apr. 4 8, Thurnau bei Bay-
reuth,
gest. 4 848, Oct. 2, Bonn.
Beschreib, d. Umgegend von Muggendorf u.
d. dortigen Höhlen, Erlangen 1840. MitK. G.
Ch. Bischof: Physikalisch-statist. Beschreib.
d. Fichtelgebirges, 2 Bde. Nürnberg 4 816. —
Zoologisches.
Goldingham , John. — Director d.
Sternwarte in Madras, früher Civil-Inge-
nieur daselbst (ASN),
geb. . . ., gest. 4 849, ... Worcesler. *
Observations for ascertaining the length of the
pendulum et Madras (Phil. Tr. 4 822). The geo-
graphica! Situation of Calcutta , Madras and
Bombay (Ib. id.). On the difference of longl-
tudes found by Chronometers and by corre-
sponding eclipses of the satellites of Jupiter
(Ib. id.). On the velocity of sound (Ib. <823).
Astron. Beobb. in d. Mem. of the Astr. Soc. III.
* In hohem Alter.
Goldmann, Nico laus. — Lehrer d.
Baukunst in Leyden, nachdem er viel ge-
reist war (J)j
geb. 4 623, . . . Breslau,
gest. 4 665, . . Leyden.
Eleraenta architecturae militaris, Lugd. Bat.
4643. De usu proportionarii circuliseu circini
proportionalis, fol., Ib. 4 656. De stylometris
seu instrumentis quibus quinque ordines ar-
chitecturae civilis designantur, fol.. Ib. 4 664.
Anweisung zur Civilbaukunst, herausgegeben
4699 von Leonh. Christ. Sturm.
Goldmann, Ignaz. — Dr. Phil., Ober-
Lehrer an der Dorotheenstädtschen Real-
schule zu Berlin (Diss) (Zt),
geb. 4 84 0, Dec. 25, Grossbarthlof bei
* Heiligenstadt,
gest. 4 856, März 4 8, Berlin.
De cerevisiae coquendae ratione et methodo,
Berol. 4837. Über Pflanzen-Ernährung (Popg.
Ann. LXVII, 4 846). Eaäiometer zrar Bestimm,
d. von Pflanzen aus^atiimet. LuH (Ib. id.).
Beob. ülMa-d. Phyllotax« nebst Befrhrelb. ei-
nes Divci^gcoz-Gonioroeiers (Ib. LXXV, ^848).
Goldnayr, Andreas. — Ifoclideni
er in Altorf u, Strassboi^ studirt, va Altorf
auch 4 636 eine Professar ausgeschlagen
hatte, in Nürnberg lebend , hauptsächlich
von Kalendermachen, Nativilätstelleno. dgl.
mehr. Vom Kaiser Ferdinand IH. zum
kais. Pfalzgrafcn ernannt (J) (WN) (Ade-
lung, Gesch. d. menschl. Narrheit, lYj (Dpp),
geb. 1603, . . . Gunzenhauseri,
gest. 4 664, . - . Nürnberg.*
Harmonische ewigwährende astronomische
Tafeln des Laufs der Sonne und des Mondes,
Würnb. 4 639. Directorium raathematicumoder
Beschreib, astronomischer Jahr-Rechnung der
Ndtivitäten. Computus astronomicus director
oder neu inventirle astronom. Tafeln.
* starb im Spitale in äusserst«: Dürftigkeit.
Goldschmidt, Hernnann. — Ge-
schichtsmaler, der seine ersten Studien un-
ter Schnorr und Cornelius in Mürl-
chen machte, sich darauf in Paris nieder-
liess (wo er mehre bedeutende Gemälde
zu den Ausstellungen Ueferle) und seit 4 847
sich nebenher mit Astronomie zu beschäf-
tigen anfing (Or),
geb. 4 802, Juni 4 7, Frankfurt a.M.
Entdeckte (bisher) zehn der kleinen Planeten :
Lutetia 1852, Nov. 45; Pomona 4854, Oct.
26; Atalante1855, Oct. 5;Harmonia 1856,
März 31; Daphne 1856, Mai 22 ; Nysa 1857,
Mai 27; Eugen ia 1857, Juni 27; Doris und
Pal es (beide an eineiii Abend) 1857, Sept. 19
und Europa 4öüG, Febr. 4.
Goldschmidt, Carl Wolf gangBe n-
ja min. — Dr. Phil., erst (4 832) Lehrer d.
Mathematik an d. Fellenberg'schen land-
wirthschaftl. Anstalt zu Hofwyl, dann (nach
Harding's Tode 4 834) Observator an d.
Sternwarte zu GÖttingen, so wie Privatdo-
cenl (von 4 833 bis 4 844) und darauf Prof.
extr. an d. Univ. daselbst (P) (G.\%^\),
geb. 4 807, Aug. 4, Braunschweig,
gest. 4 854, Febr. 4 5, Göltingen.
Determinatio superficiei minimae rotatione
curvae data duo puncta jungentis circa datum
axemortae, Gott. 1831 (Preisschrift). Gab her-
aus : J. C.E. Schmidt (nach dessen Tode), Lehrb.
d. analyt. Optik, 8^ Ib. 1834. Antheil am At-
las des Erdmagnetismus, von Gauss u. Weber,
Ib. 1840. — Sechsjähr, tägliche Beobb. d. ma-
gnet. Declination in Göttingen (Öanss u. We-
ber's Resultate aus d. Beobb. d. magnet. Ver-
eins, 4839). Tägl. Beobb. d. magnet. Decl. von
4840 u. 4 844 (Ib. 4 840 u. 44). Über d. mittlere
Declinat. in Göttingen (Ib. 4840). Über d. Be-
927
Golius
Qoring.
928
stimm, d. absoluten Intensität (Ib. id.). Ver-
gleich, magnet. Beobachtungen mit d. Elemen-
ten d. Theorie (Ib. -1841). Nordlicht-Beobach-
tung (Pogg. Ann. XXXX, 1837). Viele Beob-
achtungen u. viele Berechnungen namentlich
von Cometen- u. Planetenbahnen in d. Astron.
Nachricht. Bd. XIV— XXXI.
GoliuSj Jacob. — Nachdem er sich
als Begleiter d. hoH'and. Gesandtschaft fast
zwei Jahre (1622 — 24) in Marocco aufge-
halten und darauf (1625 — 29) Kleinasien,
Syrien usw. durchreist halte, Prof. d. ara-
bischen Sprache an d. Univ. zu Leyden
(J) (SL),
geb. 1596, Haag,
gest. 1667, Sept. 28, Leyden.
Übersetzte die Werke Alfragan'B und anderer
arab. Astronomen ins Lateinische. Muham-
roedis, filii Ketiri Ferganensis, qui vulgo
Aifragan-os dicitup, Elementaastronomica, ara-
bice et laline, cum notis etc., 4", Amstel. 1669.
Golovln, Michael. — Adjunct d.
Acad. d. Wiss. zu St. Petersburg (1775 —
8 6), dann Prof. an d. ficole nationale da-
selbst (Nov. Act. Acad. Petrop. VIII ;,
geb. ..., gest. 1790, Juni 8 (A.St.), ...
Schrieb in russ. Sprache : Über d. Construction
u. Conservation der Schiffe nach Euler, 1778,
und eine Trigonometrie, 1786. — Applicatio
tentaminis de sono carapanarum ßuctore L. Eu-
ler (Nov. Gomment. Act. Petr. X, 1766) ad so-
nos scyphonim vitreorum, qui sub nomine in-
strumenti harmonici sunt cogniti (Act. Acad.
Petrop. 4 781).
Gonzrlez, Francisco. — Jesuit, erst
Philosophie in Spanien lehrend, dann im
Dienst d. päpstl. PÖnilenziars nach Rom be-
rufen (JJ (SBJ),
geb. 1590 etwa, . . Santa Cruz, Anda-
lusien,
gest. 1661, Juli 15, Rom.
Philosophia de physico audito, 4*, Rom, 4645.
Gonzalvez da Costa, M a n o e L —
Geistlicher, Vicar des Bischofs von Leiria;
lebte hauptsächlich vom Kalendermachen,
da er ein ihm vom König Joäo IV. ver-
sprochenes Canonicat nicht erhalten halle
(B) (BN) (BG),
geb. 1605, Peras-Alvas,*
gest. 1688, Jan. . ^,
Noticias astrologicas e universal influencia das
estrellas, 4", Lisboa 1659. Brachiologia astro-
logica, 4*, Coimbra 1670.
* Bei Montemor de Velho, Prov. Beira.
Good, John Mason. — Dr. Med.,
pract. Arzt erst in Sudbury (Sufifolk), dann
(1793) in London. Mitgl. d. Roy. Society
l'^n.Ä. 1827; (BG),
geb. 1764, Mai 25, Epping, Essex,
gest. 18 27, Jan. 2, Shepperton, Mid-
dlesex.
Mit Olinthua Gregory und Newton Bbflworth ;
Pantologia or Universal Dictionary of Sciences,
Arts and Words, 12 vol, 8*. -- Viel Medicini-
sches.
Goodrike, John. — Esquire in York.
Mitgl. d. Roy. Society, starb indess kurz
vor seiner Erwählung (Th),
geb. , . ., gest. 178 6, Apr. 20, . . .
A series of observations on, and a discovery
of, the period of the Variation of Ihe light of
thc bright star in the head of Medusa, called
Algol (Phii. Tr. 1783 et 1784). Observations on
a new variable star, ß Lyrae (Ib. 1785). A se-
ries of observations on, and a discovery of,
the period of the Variation of the light of the
Star (FCephei (Ib. 4 786).
Goodyear, Charles. — Fabrikant
zu Woburn im Staate Massachusels, spä-
ter zu New-Haven in Connecticut (BG),
geb. 1800 etwa, . . . New-Haven.
Erfand 4 840 die Vulcanisirung (Schweflung)
des Kautschucks, namentlich die Darstellung
des gehärteten , wozu er das Verfahren noch
4 849 u. 4 852 vervollkommnete.
Gordon, Andreas. — Aus dem her-
zoglichen Hause Gordon, kam 1724 nach
Deutschland, ward 1732 im Schottenklo-
ster zu Regensburg Benedicliner, und, nach-
dem er zu Salzburg studirt halle, Prof. d..
Philosophie im Ordensklosler zu Erfurt
(M) (A),
geb. 1712, JüU 12, Cofiforach,Angus-
shire, Scholtl.,
gest. 1751, Aug. 22, Erfurt.
Phaenomena electricitatis exposita, 8', Erford.
1744 (Auch deutsch : Versuch einer Erklärung
der Elektricität usw.. Ib. 4 745). Diss. de spe-
ctris. Ib. 1746. Philosophia utilis et jucund.,
III Tom. 8*, Ralisb. 1745. Physicae experi-
mentalis elementa, II Tom., Erford. 1 751 —53.
Goring, C... R... — Dr. Med., der
aber, wie es scheint, nur als Privatmann in
oder bei London gelebt hat fiin. Ä. 1 8 4 0^
rGM. 1840; (G.t^),
geb. 1792 etwa,
gest. 18 40, März 6, South Molton, Devon.
Microscopial illustrations. Microscopic cabi-
net. Micrography (alles mit Dr. Pritchard). —
On indistinctness of vision, caused by the pre-
sence of false light in optical Instruments ; and
on its remed ies (Quart. Journ. of Science, XVII, i
4 824). On the adapltiö^^ of a Compound micro- |
scope, to act as a dynamometer for telescopes
(Ib. id.>. Improvemenls in microscopes (Ib.
XIX, 1825). Account of the improvement«
Which have been made in England on the re-
929
Gorup von Besanez
Gotthard.
930
flecting microscope of Amici (11). XX.I, 1826>.
On Mr. Tttlley'8 tliick aplanalic object-glasses
for diverging rays etc. (Ib. XXII, t;s2 7).
Gorup yron Besanez, Eugen
Franz, Freiherr. — Dr. Phil., Prof. (extr.
<8 47, ord. <855) der Chemie an d. Univ.
zu Erlangen fOrJ,
geb. <8I7, Jan. < 5, Gralz, Steiermark.
Untersuch, über d. Galle, Erlangen < 846. ün-
torsuchunuen im Gebiet d. zoocheinisch. Ana-
ly.«;e, Ib. 1S50. Anleil. zur qualilat. ii. quanti-
tat. zooclie.iiiscben Analyse usw., Ib. Uitiö,
2. Aiid. ISS^. Chein. Untersuch, d. .Muieial-
quellcn von .Sieben u. d. Max-Marfenquelle in
d. Langenau etc., 1856 (Aus d. Verhandl. d.
Leop. Acad. ; auch Liebig's Ann. LXXIX u.
LXXXIX). Iberd. Kieselerdegehalt d. \oac\-
federn (Lieb. Ann. LXI, 1847). Über d. Vei-
breit. d. Kieselerde im Thierreicb (Ib. LXVT,
1848). Über ßultersäure ind. Früchten d. Sei-
fenbaums, und über d. flüchtigen Säuren d.
Tamarinden (Ib. LXIX, 1849). Ameisensaure
in Brenunessein (11). LXXII, 1849). Beitr. z.
Kenntn. d. Kreosots u. seiner Zersetzuncspro-
ducte (Ib. LXXXVI, 1853 u. XGVI, 18ü5.'Ueber
eine neue Saure im Gewebe d. Thymusdrüse
(Ib. LXXXIX, 1854). Über d. äther. Oel von
Osmitopsis asteriscoides (Ib. id.). Beschreib,
eines Sublimationsapparats (Ib. XCIII, 1855).
Über e. eigenthümi. Modificat. d. Faserstoffs
(Ib. XCIV,"l855). Über d. ehem. Bestandthl.
einig. Drüsensäfte (Ib. XCVIII, 1856). Bedeu-
tend. Eisen- u. Mangangehalt d. Asche e. Was-
serpflanze (Ib. C, 1856). Mit F. Will: Über
Guanin usw. (Ib. LXIX, 1849). — Fernere Auf-
sätze in Bucliner's Repertor., Schxnidt's Jahrb.
d. pract. Med., .Tenaische Annalen, Bösen u.
Wunderlich's Archiv f. physiol. Heilkunde.
Gosse, Henri Albert. — Apotheker
zu Genf, der seine Studien zu Paris ge-
macht und sich vorher dem Buchhandel
gewidmet halte. Correspond. d. Instituts
in Paris (NA) (BG),
geb. 1753, Mai 25, Genf,*
gest. «816, Febr. 1, Genf,
Gewann zwei von d. Pariser Acad. ausgesetzte
Preise (einen 1783 u. einen 1785) über d. Mit-
tel Vergolder u. Hutmacher gegen d. aus d.
Benutzung des Quecksilbers entspringenden
Krankheiten zu schützen. Verbesserle die Fa-
brication des Leders, der Kerzen u. andr. Ge-
genstande. Legte mit Paul u. Schweppe in Genf
eine Fabrik zur Bereit, künstl Mineralwässer
an (siehe Güb. Ann. XH, S. 74). War Mitstif-
tcr d. Soci6t6 de physique et d'hist. naturelle
in Genf und Gründer d. Schweizer Naturfor-
scher-Versammlungen, deren erste 1815 auf
seinem Landsitz in Mornex bei Genf abgehal-
ten wurde.
* geb. Mai 28 {BG).
Gosselin, Guillaume. — Mathema-
tiker, über dessen Leben nichts Näheres
bekannt ist (BJ (Mt) (BG),
PuggeDdurff, ilaud\s(5rter)iuch.
geb. . . . Caen, gest. 1590 etwa, . . .
L'arithmötique de Nie. Tartaglia, Brescian,
traduiten frangais, avec touteslesdömonstra-
tions mathematiques et plusieurs inventions
du traducteur, 6parses-chacnne en son heu,
8*, Paris 1577, Anvers f578.*
* Von einem Pierre Gosselin (Josselin), von dem
man nur weis.«, dass er in Cahors geboren war, hat
man : De art4; magna, seu de occulta parte nuraero-
rum quae et Algebra et Imacabala vulg« dicitur,
libri I V, in quilms explicantur aoquationcs Diophanti.
rogalae quantitatis simplici.s et quantitatis surdae, 6",
Paris \öll. — r.in anderer Gosselin. genannt I s-
sacus, weil er entweder zu Ysse (Isses) bei (Jha-
lons, oder Kn Issy bei Paris, oder zu Issc in der Bre-
taij'ue geboren war, Bcluieb: De ratione discendae
docendacque matheniatices praeleclio, 8", 1583.
Gosselin (Josselin), Jean. — Cuslos
d. königi. Bibliothek in Paris (J) (B),
geb Vire, Normandie,
gest. 1604, Nov. . ., Paris.*
La main harmonique, ou les principes de mu-
sique anlique et moderne, et les propriöt^s que
ia moderne regoit des septs planetes, Paris
1571. Ephemerides ou almanach du jour et
de la nnict pour 100 ans, commengant en Tan
1571. llistoria imaginum coelestium nostro
saeculo accomodata, in <jua earum vicinitates
seu habitudines inler se atque stellarum fixa-
rum Situs et magniludines explicantur, Pari-
siis 1577.
* Starb in hohem Alter, verbrannt oder erschlagen in
seinem Stuhl.
Gosselin, Pascal Francois Jo-
seph. — Conservator d. Medaillen- und
Anliken-Cabinets zu Paris (seit 1799) und
Mitgl. d. Acad. d. Inschriften daselbst seit
1789. Machte von 1772 — 80 wissen-
schaftl. Reisen durch einen grossen Theil
von Europa (BC) (BG),
geb. 1751, Dec. 6, Lille,
gest. 1830, Febr. 7, Paris.
Recherches sur la göographie systämatique et
positive des Anciens, 4 vol. Paris 1798— 1813.
Eclaircissements sur les roses des vents des
Anciens, Ib. 1805. Recherches sur le prin-
cipe, les bases et l'övaluation des difTörents sy-
stemes mötriques linöaires de l'antiquitö, Ib.
1819 (Beides aus seiner Übersetz, d. Strabo).
Noch viele Werke u. Abhandli. (in d. M^m. de
l'acad. des inscript.) über die Geographie der
Alten.
Gottard, Peter. — Prof. d. Rhetorik
u. Geschichle am Elisabeth-Gymnasium in
Breslau, dann Pastor in Herrmannsdorf bei
Breslau fSch),
geb. 1576, . . . Bieslau,
gest. 1633, . . . Herrmannsdorf.
Nuncius stellarum biparlitus oderNewe Stern-
zeitunge usw., Bresl. 1614.
Gotthard, Johann Christian. —
Ordentl. Prof. d. Oekonomie, Polizei- und
59
931
Gottigniez
Gould.
932
Kameralwissenschaften, sowie Assessor d.
Commerzdepulalion in Erfurt (M.llJ,
geb. . . ., gest. ISn, Juni 8, . . .
Handb. d. pract. Technologie usw., Hamb. u.
Mainz 4 80 4—6. Sehr viele Ökonom. Schriften.
Gottigniez, Gilles Fran^ois. —
Jesuit, von 1662 an Prof. d. Mathematik am
Collegio romano in Rom (BEJ. 11} (Ä) (B),
geb. 4 630, Brüssel,
gest. 4 689, Apr. 6, Rom.
Eplstolae duae astronomicae de difficultatibus
circa eclipses in Jove a Mediceis planetis ef-
fectas , aliaque noviter in ipso detecta (mit
J. D. Cassini), fol., Bologna 4665. Lettere in-
torno alle macchie nuovamente scoperte nel
pianeta di Giove, 8", Roma 4 666. De figuris
cometarum qui annis 4 664, 4 663 et 4 6G8 ap-
parueruntetc, 4", Ib. 4 668. Elementa geome-
triaeplanae, 4 2°, Ib. 4 669. Logistica sivescien-
tia circa qnamlihetquantitatem demonstrative
disourrendi etc., 4°, Ib. 4674. Arithmetica in-
troductio in logisticam, Ib. 4 676. Idea logi-
sticae, 4", Ib. 4 677. Epistolae raatbematlcae,
4°, Ib. 4678. C|avi3 logislicae, 4", Ib. 4 679.
Problema, duplicatio trianguli aequilateri etc.,
Ib. 4684. Logistica universalis sive matbesis
Gotli^niana, fol., NeapoHs 4 678.
Gottlieb, Johann. — Dr. Phil., Prof.
d. Chemie am Johanneo zu Gratz seit \ 8 46,
vorher Assistent am ehem. Laboratorium d.
üniv, zu Prag (Or),
geb. 4 84 5, Febr. 4 5, Brunn.
Vollstand. Taschenb. d. chemisch. Technologie
usw., Leipzig 4 852. Lehrb. d. rein. u. techn.
Chemie, 'Braunschw. 4 853. Lehrb. d. phar-
maceut. Chemie usw., Berlin 4 857. Analyse
einiger Bohnerze (Lieb. Ann. XLV, 4 843). Über
d. Einwirk, von schmelzend. Kalihydrat auf
Rohrzucker, Gummi, Starkmehl u. Mannit (Ib.
LH, 4 844). Untersuch, d. Gänsefetts u. d. Oel-
söure (Ib.LVII, 4 846). Übere. neue mit Störk-
mehl isomere Substanz {Ib. LXXV, 4 850). Über
d. Destill, d. Zuckers mit Kalk (Ib. LXXVI,
4850). Beitrag z. Kenntn. d. isomeren Süuren
(Ib. LXXVII. 4 854; LXXXV,4 853). (JberZer-
selzungsproducte d. Dinitranilins und d. Ita-
conanilids usw. (Ib. LXXIII, 4854).
Gottsched, Johann. — Dr. Med.,
Physicus zu Bartenstein in Oslpreussen,
dann Prof. extr. d. Medicin u. Physik an
d. üniv. zu Königsberg. Corresp. d. Acad.
d. Wiss. zu Berlin (Am)y
geb. 4 668, Juli . ., Königsberg,
gest. 4 704, Apr. 4 0, Königsberg.
Disp. de luce et coloribus. De visus modo fiendi.
Meteorolog. Beobb. 4 702—8.
Gottsched, Johann Christoph. —
Prof. (exlr. 4730, ord. 47.34) d. Philoso-
phie an d. üniv. zu Leipzig (M) (A),
geb. 4700, Febr. 2, Judithenkirch, bei
Königsberg,
gest. 4 7 66, Dec. 4 2, Leipzig.
Disp. contra explicationem Leibnitianam mu-
tationum barometri in tempestalibus pluviis
contra Desagulierum, Regiomont. 4 74 9. Diss.
continens dubia circa monades Leibnitianas,
Ib. 4 722. (jbersetzte 4 726 FonteneUe's Entre-
tiens sur la pluralit6 des mondes, und mit G.
H. Borz 4 7 47 Musschenbroek's Introductio. Ge-
dächtnissredc auf N. Copemious, Leipz. 4743.
— Viel Philosophisches, Philologisches, Poli-
tisches usw.
Goadin, Matttiieu Bernard. —
Conseiller au grand Conseil et Conseiller
au Parlament intermediaire (in Paris?) bis
zum Ausbruch der Revolution. Nach dem
Tode seines Freundes Dionis du Söjour
(4 79 4) lebte er auf seinem Landgut Torcy
in Brie (LB) (Q) (BG),
geb. 4 734, Jan. 4 4, Paris,
gest. 4 84 7, Mai 9, Paris.*
Traitö des courbes algöbrlques, 4 2°, Par. 4 756.
Recherches sur la gnoraonique, les rötrogra-
dations des planstes, et les öclipses de soleil,
8", Ib. 4 764. Traitö des propriötös communes
ä toutes les courbes, suivi d'un M6m. sur les
öclipses de soleil, 8", Ib. 4 778 (Diese drei
Werke in Gemeinschaft mit Dionis du S^ijour,
mit Ausnahme der dem letzten angehängten
Abhandlung, die er noch 4 788 u. 4 789 ver-
mehrt herausgab). — M6m. sur les usages de
l'öllipse dans la trigonometrie sphörique, 4°,
Ib. 4 797. Eclipses du soleil calculöes en pre-
nant pour premier möridien celui de Paris,
8«, Ib. 4 806. Thöorie de la distance d'un point
ä un autre sur la surface d'un solide de rövo-
lution, 4", Ib. 4 84 2. — Verschiedene Abhandl.
in d. Connaiss. d. temps. — Oeuvres math. et
astron., 4«, Paris 4 799 et 4 803.
* Nicht 1805 wie (J5) anyiebt {BG).
Go^Jon, Jean Jacques l^mile. —
Folgweise Eleve (4 844), Adjunct (4 854)
und Astronom (4 856) an d. Sternwarte zu
Paris (Notice sur E. Goujon etc. Par. 4856^
rO. 4 8 57; [BGJ,
geb. 4823, Juli 34, Paris,*
gest. 4 856, Oct. 28, Paris.
Bewies die Periodicitüt des 4 846, Jan. 26 von
Brorsen entdeckten Cometen (Compt. rend.
XXII, 4 846), entdeckte einen neuen Cometen
4849, April 45 (Ib. XXVIII) und berechnete
viele Planeten- und Cometenbahnen (Ib. von
Bd. XIX an).
• geb. Juli 21 (BG).
Gonld, Benjamin Aplhorp. — Dr.
Phil., Director d. Dudley-Slernvi^arte zu AI-
bany im Staat New- York seit 4 856, früher
zu Cambridge (bei Boston) astron. Assistent
bei d. Küsten-Vermessung d. Vereinigten
Staaten. Mitgl. d.Roy. Soc. in London (OrJ,
933
öouriof
Oräffe.
934
geb. <82i, Sept. 27, Boston.
Report to the Smithsonian Institution on the
hislory of the discovery of Neptune, 8® (Publi-
shed by the Smitbson. Instit. 4 849). On Kirk-
wood'8 analogy (Proceed. of the Americ. As-
sociat. 4 849; Billim. Journ. N. Ser. X. 4 850).
On the velocity of galvanic current in telegraph
wires (Sillim. Journ. N. Ser. XI et XII, 4 854).
Viele astron. Berechn. (Planeten- u. Cometen-
bahnen) in d. Aslr, Nachricht, von Bd. XXVI
(4 848) an. Giebt heraus: The Astronomical
Journal, (bis jetzt) 5 Vol. 4", Cambr. 4 850 — 58.
Gottrief, s. Gurief.
Goam^, Pierre Matthieu de. —
Abbe, Prior von Notre-Dame zu Taverny,
Isla de France (AJ (QJ,
geb. n02, Febr. 23, Dieppe,
gest. 1770 etwa,
Dissertation sur le choix des cartes de göogra-
phie, 42", Paris 4 737. La göographie mötho-
dique etc., 2 vol. 4 2", Ib. 4 744 — 42. Noch ei-
nige geograph. Werke.
Gournerie, siehe Maillard de la
Gournerie.
Gonssier, Louis Jacques. — Prof.
d. Mathematik in Paris {LBJ (Q) (BGJ,
geb. 4 722, März 7, Paris,
gest. n99, Oct. 23, Paris.
Mit Baron de Mariveta : Discours pröiiminaire
et prospectus d'un traitö de göographie phy-
sique du royaume de France, 4®, Paris 4 779.
La physique des gens du monde, 5 vol. 4", Ib.
4 780—87. Systeme genöral, physique et öco-
Donriique des navigalioris naturelles et artifi-
cielles de Tinlörieur de la France, 2 vol. 8",
Ib. 4 788—89. — Bereitete die Manuscripte
von Condamine zum Drucke vor, lieferte zur
Encyclopödie methodique mehre technolog.
Artikel und erfand verschiedene Instrumente,
z. B. eine Wasserwaage.
Gouye, Thomas. — Jesuit, Lehrer
d. Mathematik in verschiedenen Ordens-
coilegien; seit 1699 Ehren-Milgl. d. Acad.
d. Wiss. in Paris (der einzige Jesuit in der
Academie) (B) (BN) (BGJ (BEJ. U),
geb. <650, Sept. 18, Dieppe,
gest. 1725, März 24, Paris.
Observations physlques et mathömatiques pour
servir ä l'histoire naturelle et ä la perfection
de Tastronomie et de la göographie, envoyöes
de Slam ä l'acadömie des sciences de Paris par
les P. P. J^suites missionaires, % vol. Paris
4688. Sur la chaleur qu'on öprouve sous la
ligne (Anc. M6m. Paris, T. II). Sur le secret
des longitudes par les seules peodules (Ib. VII).
Sur la döclinaison de l'aimant ä Slam (Ib. id.).
Observations faites avec la sonde dans le Pas
de Calais qui prouventtjue la mer y hausse
dans le tems du reflux (M6m. Par. 4 742). Sehr
viele astronom. Beobb. daselbst.
Graberg af HemsO"^, Jacob. —
Nachdem er viele Reisen gemacht, auch in
englischem Seedienst gestanden, schwe-
discher Vice-Consul folgweise in Genua
(4 84 1) und Tanger (1815), sowie Consul
in Tripolis (1823—28), dann Kammerherr
u. Bibliothekar des Grossherzogs von Tos-
cana in Florenz (CL) fCtJ (G. 4 848; (BG),
geb. 4 776, Mai 7, Gannarfve auf]
Goltland,
gest. 1847, Nov. 29, Florenz.
Annali di geografia, 8 Liefr. Genov. 4 802. Le-
Qons 6l6mentaires de cosmographie, de g6o-
graphie et de statislique, 4 2*, Ib. 4 8i3. Spec-
chio geografico h statistico dell' impero di Ma-
rocco, 8**, Ib. 4 834 (Deutsch von Reumont,
4 835). Noch viele geographische, historische
u. statistische Werke u. Aufsätze in französ.
u. Italien. Zeitschriften.
* H e m 8 ö eich nennend nach dem gleichnamigen Orte
auf Gottland.
Gradio (Gradi), Stefano. — Erst Abt
bei Zara, dann (1661) Custos und später
(1682) Priifect d. Valicanischen Bibliothek
zu Rom, nachdem er inzwischen Gesandter
d. Republik Ragusa bei Ludwig XIY. ge-
wesen (A) (BGJ,
geb. < 61 3, März.., Ragusa,
gest. 1683, Mal 7, Rom.
Dissertationesquöluormathematicae, 4 2*, Am-
stelod. 4 680. — Philologisches.
Gräfenhahn, Wolfgang Ludwig.
— Subrector d. Gymnasiums zu Bayreuth
(4 7 43), dann Alumnen-Inspector (1758)
und zuletzt (17 60) Consislörialrath da-
selbst (MJ,
geb. 1718, Apr. 12, Wilhermsdorf,
Franken,
gest. 1767, Mai 5, Bayreuth.
De mathematicis natione germaois interomnes
principibüs, fol., Baruthi4744. De celebratis-
simis nominibus Germanorum in optices stu-
dio, fol.. Ib. 4 745. DespeculocausticoTschirn-
hausiano, fol., Ib. 4 748. Physikal. Gedanken
von Entsteh, d. Erdbeben überhaupt und be-
sonders des letzten, 4", Ib. 4 756 Dealtitudine
montis piniferi relativa, fol., Ib. 4 758. De si-
deribus Brandenburgicis, fol., Ib. 4 759. De
Venere sub sole videnda , fol., Ib. 4760. De
oryctographia Burggraviatus Norlci superioris,
II Progrm., fol., Ib. 4 764 et 4 765.
Gräffe, Carl Heinrich. — Dr. Phil.,
Prof. d. Mathematik an d. oberen Industrie-
schule in Zürich (OrJ,
geb. 1799, Nov. 7, Braunschweig.
Commentatio, historiam calculi variationum
compleclens, Gotting. 4 825. Lehrb. d. reinen
Mathematik, Bd. I, Zürich 4 835. Die Auflösung
d. höheren numerisch. Gleichungen, als Be-
59»
935
Graeger
Graham,
936
antwort. einer von d. Berliner Acad. gestellt
Preisfrage, Ib. 1837. Nachtrag dazu im Prgrnn.
d. Zürich. Canlonschuie, 1839 (Siehe auch En-
cke's astron. Jahrb. f. 4841 u. Crelle's Journ.
X). Die Statik u. Mechanik d. festen Körper,
Ib. 1848.
Graeger, Nicolaus. — Dr. Phil,,
Inhaber eines Fabrik- Etablissements zu
MühlhaJisen, Reg. -Bez. Erfurt, früher Apo-
theker u. Stadtrath daselbst fOr),
geb. 18 06, Sept. H, Weidenhausen,
KuihesHen.
Über d. fabrikmässigo Darsteil, d. Weinsaure
u. deren Enlfärbung niilteL«;t eines neuen Ver-
fahrens (nachBoussingault'sEccnonriie ruraie),
Halle 4 844, 2. Aull. Ib. 1848. — Untersuch, d.
Äsarumols (Pogg. Ann. XXIX. 1833). Tren-
nung d. Eisertoxyds von Thonerde (Ib. XLIII,
1838), Taglicher Gangd. Temperatur zu Mühl-
hausen (Ib. XLVI, l'839]. Beiträge z. Meteo-
rologie (Ib. LIII, 1841). Beob. über d. Inten-
sität^d. Winde (Ib LXII, 1844). Untersuch, d.
Braankohlen d. Hirschbcrges u. d. Meissners
in K'urhessen (Archiv d. Pharm. 1846). Ent-
deck, u. Untersuch, einer Mineralquelle bei
Mühlhausen (Ib. id.). Über Ozon in d. Atmo-
sphäre (Ib. 1854). Viele pharmaceut. Aufsätze
ebendaselbst. Untersuch, d. Gesteine d. mittl.
Gruppe d. Keuperformation bei Mühlhausen
(Abhandl, d. naturforsch. Gesellsch. d. Har-
zes). Über d. Darsteli. d. Blullaugensalzes im
Grossen (Polytechn. Centralbialt 1858).
Graevell, Friedrich. — Dr. Med.,
pract. Arzt, spater Privatmann in Berlin,
Brudersohn des ehemaligen Reich.sministers
Grae veli (OrJ,
geb. 1819, Sept. 2, Breslau.
Göthe Im Hecht gegim Newton, 8®, Berlin 1 857.
Noch eme Schrift tiegen Newton'sche Farben-
lehre, 8", ib. 1858 (unter der Presse). — Ei-
nige medicin. Schriften.
Graf, Johann Hieronymus. —
Cantor u. Schulcqllege am Gymnasium zu
Bremen,, dann, \om Köni.'jj F ried ricli I.
nach Berlin berufen, Prof. d. Musik da-
selbst (AJ (H),
geb. <648, Nov. 19, Sulzbach,
gest. 1729, Mdi \i, Berlin.
Beschreib, d. Meertrompete, Bremen 16n1.
Graf (Graff), ,I o h a n n L e o u h a r d. —
Erst Schreib- u. Rechenlehrer am Anspach-
schen Hofe, dann Notar, Registrator und
zuletzt Gegonschreiher b-ei dem Land-Al-
mosen-.Vmt in Nürnberg, sowie auch Land-
und Feldmesser daselbst (WN),
geb. 1668, Oct. 6, Nürnberg,
gest. 1729, Sept. 30, Nürnberg.
Nürnbergisch« Vorrat hs-Ivamni.;r kaufmänni-
scher, zu Land u. Wiisser üblicher, auch «on-
steu im gemeinen Leben hier und da bei jetzi-
gen Zeiten vorkommenden Rechnungen, 8",
Nürnberg 1714. ■
Graffenried, Johann Rudolph
von. — Folgweise Landschreiber in In-
terlaken, Mitgl. d, Raths d. Zweihundert in
Bern und Landvngi In ünterseen ; zuletzt
Schulden ball)er in venetianische Kriegs-
diensle tretend (MB. 18 47;,
geb. 1f)8/i, . . . Canton Bern,
gest. 16.48, . . . Dalmatien.
Arithmeticae logisticae popularis Lihr. IV, in
welchem der Algorithmus in gantzen Zatilen
und Fracluren... bis zu der Co.ss begriffen
seynd usvv , Bern 1619. Compendium sciote-
ricorum oder Tractat von den Sonnenuhren,
Ib. 1629.
Graham, George. — Lehrling des
Londner Uhrmachers 1 o m p i o n fder 1 G7 1
in England die erste Tasclicnuhr mit [Hook-
scher] Spiralfeder verferligte) ; spiiterhin
selber Uhrmacher und Meclianiker. 1716
Assistant und 1721 Master of the Court of
Ihe Gon?pagny of clockmakers of the city
of London. Mifg!. d. Roy. Soc. seit 1728
(BD),
geb. 167Ö, HorsgiH.s,b.Kirk-
linfon, Cumberl.,
gest. 1751, Nov. 20, London.*
Obscrvations made on the Variation of the ho-
rizontal needle ot London 1722—23 (Phil. Tr.
1724. — Ddv'm die Entdeckung der täglichen
Variation). Obss. on the dipping needle etc.
(Ib. 1725). A contrivance to avoid the irregu-
larities in a clock's motion occasioned by the
action of heat and cold on a ])en<UiIum rod (Ib.
1726. — Darin die Erfindung der Quecksilber-
compensatipn ; die Rostcompensation hatte er
schon 1715 erfunden, aber wieder verlassen).
Instrument for taking the latilude at any time
of the day (Ib. 1734). .Mehre astron. Beobb.,
z. B. Mercurs-Durchgäfige (Ib. 1737 et 1743),
Finsternisse, Sternbedockungen usw. — G. ist
auch erster Erfinder der ruhenden Hemmung
(Graham's Anker, — siehe Quarterly Journ.
of Science etc. Vol. XVI, p. 1). Er verfertigte
ferner für die Greenwicher Sternwarte mehre
(für damalige Zeit) sehr vollkommene Winkel-
Instrumente , z. B. einen grossen xMauerqua-
dranten , für Bradley den grossen Sector, mit
dem dieser die Aberration entdeckte, und end-
lich 1715 das erste der unter d. Namen d. Or-
reries bekannten Planetarien (siehe Ch.Boyle).
* geb. Gratwick, riinibtr'.and (Ahr.W). — gi'st. Nor. 16
\Th) (Quurt^ly Jwnn. XVI, p. 2).
txraliam, Tiiomas. — Prof. d. Che-
mie am University-College jii London; frü-
her (1830—37) ProL d. Chemie an d. An-
dersonian Institution zu Glasgow. Mitgl. d.
Roy. Society seit 18'jn (Or),
geb. LS 05, Der. i'}, Glasgow.
937
Graham
Oram.
938
On the formallon of alcoates. definite com-
poinds of salts and aicobol (T'-aris^act. Edinb.
Si>c. XI, <83i). On the law of difTnsion ofgases
(Ib. XII, 1834). On the phosphurcit^d hydro-
gen (ib. XIII, 1836;. Re.xearches on the arse-
niates, phosphales and modificatioi.^ of phos-
phoric acid (Phil. Tr. 1833). Inqniries re.spect-
ing the Constitution of saits, of Oxalates, nitra-
tes, Phosphates, sulphates and clilorides fib.
4 836). On the motion of gases, their eflTusion
and transpiration (Ib. -1846 et 4H49;. On Ihe
difFusion of liquids (Ib. 1850 et t8."1). On os-
niotic force (Ib. 1854). On the Constitution of
sulphates as illuslrated by iate thermometrica!
researches (Mem. chemical Soc. I, 1843). On
the preparation of chlorale of potash (Ib. id.).
Experiments on the heat disengaced in conibi-
nation3(Ib.id.etII, 1845). On the useful nppii-
calion of the refuse-Iime of i:as works (Ib. 11,
1845). On the composition of l!ie fire-damp of
the Newcastle coal mines (Ib. III, 1848). On a
neweudiometricprocess (Ib. id.). — On theab-
sorptionof gases by liquids (Ann. of Phil. XII.
1826). On the heat of friction (Ib. id.). On the
finite extent of the atmosphere (Phil. Mai/. I,
1827). On I.'Cngchamp's Iheory of nitrification
(Ib. id.). On «^.xceptions to the law that salts are
more soluble In hot Ihan in cold water (Ib. II,
1827), On the influence of the air in deter-
minins; the < rystallisation of saline Solutions
(Ib. IV, iMiJS). — Observations on the elheri-
fication (Quart., .unirn. of the chemic. Soc. III,
1851). On the nppücalion of liquid ditTusicn
to produca (IecoiiijK»5ition (Ib. id.).
Graham, Aiidraw. — Observator an
d. Sternwarte tl. Hrn. Edward Cooper
zu Markree Castle in Irland seit 1842 (JU),
geb. <8Io, Apr. 8, CounlyFermanagh,
Irland.
Entdeckte den Planeten Mctis (1848, Apr. 26)
und den Gonneten 1840 N". III, Apr. 11. —
Viele Beobb. (unter anderen des Verschwin-
dens eines Sternes 8. Gr'isse, s. Astr. Nachr.
XXVI, 1848) und viele Berechnungen von Pla-
neten- u. Cometenbahnen (Astr. Nachr. von
Bd. XXI an). Beob. d. mahnet. Inclination
(Ib. XXXX).
Graiiich, Wilhelm Joseph. —
Dr. Phil., Privatdocent an d. Univ. zu Wien
und Assistent am k. k. polytechnischen In-
stitut daselbst (Or),
geb. 4829, Febr. 16, Pressburg.
Lehrb. d. Krystallographie (Miller's treatiseoa
crystallography, übersetzt u. erweitert), V/ien
1856. — Bestimm, d. Winkels d. opt. A?;en mit-
telst d. Farbenringe, angewandtauf d. prisn)at.
ßleibaryt (Sitzungsberichte d. Wien. Acad. IX,
1852). Bestimm, d. Zwillinge in prismat. Kry-
stallen mit Hülfe d. polarisirt. Lichts (Ib. X,
1So3). Untersuch, über d. zwei- u. einaxigen
Glimmer (Ib. XI, 1853). Bewc£?ung d. Lichts in
opt. einaxigen Krystallen (Ib. XI, 1853 u. XII.
1854), Über d. Grundtioslult d. Glimmers (Ib.
XII). Beitrag z. Theoried, gemischt. Farben fIb.
XII u. XIII, 1854). tbere. raerkwiird. Krysfall-
bild. am Salmiak (Ib. XV, 1855). Über d. Be-
rechnung d. Reflexion d. Lichts an Zwillings-
flachen optisch, einax. Krystalle (Ib. XV, 1855
u. XIX, l'^SÖ; Denkschr. d Wien. Acad. 1855
u. 1S56 ; Pogg. Ann. LXXXXVIII). MitPek4-
rek: Das Sklerometer, ein Apparat zur ge-
naueren Me%s. d. HcSrle d. Krystalle fIb. XIII,
1854). Mit Handl: Über d. Zusammenhang
zwischen Aendr. d. Dichten u. Brechunes-
Exponenten in Gemen.'^en von Flüssigkeiten
(Ib. XXV, 1857).
Graindorge, Jacques. — Benedi-
cliner der Abtei von Fontenay bei Caen,
später Prior von Culey (FC) (ßGJ,
geb. 1602,
gest. 1680, Mai 25, Foiitenay,
Mercurius invi.sus, sed tarnen prope solem ob-
servatus, Carlomi 1674. — Glaubte eine neue
Methode zur Liingenbcslimmung auf dem Meer
gefunden zu haben, die aber (als astrologisch)
von der Pariser Academie vcrwoi.eii wurde.
Graindorge (Grandorgaeus), Andre.
— Pract. Arzt erst in Narbonne, über zwan-
zig Jahre, dam in Caen fJJ fB) (BN) (BG)
(PC),
geb. 1616, Caen,
gest. 167 6, Jati. 13, Caen.
Diss. de natura ignis, lucis elcolorum, 4*, Ca-
domi 1664. — Stiftete mit dem Bischof Huet
von Avranches im J. 1664, alif Veran las.su ng
des Erscheinens eines Cometen, eine Acade-
mie de Physique in Caen, die aber mit
seinemTode wieder einging. Hinterliess hand-
schriftlich: Statera aeris et de origine for-
ma rum.
Gralath, Daniel. — Dr. Jur., Prof. ^
d. Geschichfo u. In^peclor am Gymnas. zu"" a.. \,
Danzig. Mifgi. d. naturfoisch. Gesellschaft \^^^^^
daselbst (M.WLyio''^
geb. *a»^jÄ' f, Danzig, J^'^'
gest. yti^, Ä^^ Danzig. 1707
Nach.'icLt \on einigen elektrischen Versuchen
(Abhandl. d, naturf. Gesellsch. in Danzig, I,
1747). Geschichte d. Elektricitat (Ib. L 1747;
II, 1754 u. III, 1756). Elektrische Bibliothek,
2 St. (Ib. II u. III). — Historisches u. Juristi-
sches.
Graca, Hans. — Erst Conrcclor an d.
latein. Sjiiule in Kopenhagen (171 1 — 20),
dann (17 14) Prof. d. Griecai.scheii an d.
Univ. daselbst, auch königl. Historiograph
u. Bibliothekar (1730), sowie geheimer Ar-
chivar (1731) (Jj (W) (NK),
geb. 1685, Oct. 98, Bjerby, StiH Aal-
borg,
gest. 17 48, Febr. 19, Kopcrdiagen.
Do origine geoinoiriae apud Aegyptios . Ilafn.
1700. Om Krudtet, naar dot er opfu üdcn in
Europa etc. (Dansk. Vidensk. Sel.sk. Skrift. I,
174.')^ Om vfsse Tings /foüdninr.er. >» - un-
939
Graminens
Granäjean de Fouchy.
940
dertiden sees paa frosne Vinduer (Ib. III, 4 747,
Pogg. Ann. LXVIII, S. 308). — G. hatte einen
Haupt-Antheil an d. Gründung d. königl. Dan.
Gesellsch. d. Wiss. zu Kopenhagen. — Histo-
risches u. Philologisches.
Gramineus (Gras), Theodor. —
Nachdem er auf der (ehemaligen) üniv. zu
Cöln sludirt halte, Lehrer der Mathematik
und auch (wie es scheint) Buchdrucker da-
selbst; trat hernach zu Düsseldorf in die
Dienste d. Herzogs Wilhelm von Jülich,
der ihn zum Scriba provincialis des Her-
zogthums Berg machte (Pq),
geb. 1530 etwa, . . . Roermonde, Nie-
derlande,
gest.? (lebte noch <692).
Lberior enarratio eorum quae a Joaa. de Sa-
crobosco proponuntur elc , 8", Goioniae i566.
Diss. tiber die Gometen, welche A. -1566 und
A. 1573 erschienen usw., Ib 1573. Physica
eiplicatio cometae anni MDLXXX et ejusdem
cum eo, qui anno MDLXXVII apparuit, ana-
iogica collatio, Dusseldorp. 4 381.
Grammatico, Nicaise. — Jesuit,
Lehrer d. Astronomie folgweise zu Frei-
burg im Breisgau (1718 — 22), Ingolstadt
(1722—26), Madrid (1727 u. 28), Trient
u. Regensburg (B) (BN) fBG),
geb. Eßde d. XVII. Jahrb., Trient,
gest. 1736, Sept. 28, Regensburg,*
Methodus nova solis et lunae eclipsium in piano
organice delineandarum, 4", Friburg. 1720.
Zusatz zu de La Hire's Tabulae astroocmicae
planelarum omniiun etc", 4", Ingoist. 1722
Problema geographicum de lopgjtudlne loco-
rum terrae peracum nauticam indaganda, 4*,
Ib. 1723. Exercitatio de cometa anni 1723 (mit
Paler Soheiner, seinem Nachfolger in Ingol-
stadt), 4*, Ib. 1724. Planetolabium novumelc,
fol.. Ib. 1725. Explicatlo et usus planetolabii
novi etc., Ib. 1 726. üranophili e Soc. Jesu Ta-
bulae lunares, ex theoria et mensuris Isaaci
Newton!, in gratiam cultorum astronomiae con-
cinnatae etc., 4**, Ib. 1726. Diss. astr. de ra-
lione corrigendi typos et calculos *eclipsium
solis et lunae etc. in hypolhesi telluris spbae-
ricae, cum isla reapse sit figurae sphaeroida-
lis (wie G. annimmt, verlängert sphöroidischy,
4^ Ib. et Norimb. 1734 Diss. astr. de cometa
annorum 1729 et 1730, 12*, Tyrnav. 1736.
* gest. 1736, . . . Trient {Wd).
Grandami (Grandamicos) , J a c q u e s.
— Jesuit, Lehrer d. Theologie u. Philoso-
phie in den Ordenscollegien von Bourges,
Rennes, Tours, La Fleche und Rouen (J)
(SBJ) (B) (BN) (BG),
geb. 1588, Nantes,
gest. 1672, Febr. 12, Paris,
Nova demonstratio immobilitatis te rae petita
ejL virtute magnetica, 4", La Fleche 1645. Ta-
bulae astronomicae, 4°, Paris 1665. Le cours
de la comöte qui a paru sur la fin de l'ann^e
1 664, avec uh traitö de sa nature, de son mou-
vement et de ses effels, 4», Ib. 1665. Parallöle
des deux comötes qui ont paru dans les ann6es
1664 et 1605, 4", Ib. 1665. Deux öclipses en
l'espace de quinze jours döchißfröes, 4° Ib.
1666. Diss. de eclipsi solis notata a Fachymere
etc., fol., Romae 1666. Ratio supputandarum
eclipsium solis, 4«, Ib. 1668.
Grandi, Guido. — Camaldulenser;
Prof. d. Philosophie (1700) und darauf d.
Mathematik (1714) an d. üniv. zu Pisa (VJ)
(Tp. Wl) (B)(BN) (BG),
geb. 1671, Oct. 1, Cremona,
gest. 1742, Juli 4, Pisa.
Geometrica demonstratio Vivianeorum proble-
matura elc , 4«, Florent. 1699. Geometrica de-
monstratio theorematum Hugenianorum circa
logislicam seu logarithmicam , 4o, Ib. 1701.
Quadratura circuli et hyperbolae per infinilas
hyperbolas et parabolas geometrjce exhibita,
8°, Pisae 1703. De infinitis infinitorum et in0-
nite parvorum ordinibus disquisitio, 4°, Ib.
1710. Considerazioni circa.il moto de' gravi
per il piano inclinato, 4°, Ib. 1710. Sislema
del mundo etc., Venez. 1716. Flores geome-
trici ex rhodonearum et claeliarum descrip-
tione resullantes ; una cum novi expeditissimi
Mesolabii auctario etc. , Florent. 1728 {Der
Gräßn Clelia Borromei gewidmet). Sectionum
conicarum Synopsis, 8°, Neap. 1737. Istitu-
zioni mecchaniche, 8^ Firenze1739. IsUtu-
zioni di aritmetica pralica, 8", Ib. 1740. Isti-
tuzioni geometriebe, Ib. 1741. — De natura
et proprietatibus soni (Phil. Tr. 1709). Florum
geometricorum manipulus {Ib. 1723). Del mo-
vimento del acque elc. (Raccolta d'autori che
trattano del moto dell' acque, Firenze, T, IIJ,
1723).
Grandin, Henri Pierre Felix. —
Ingenieur des Mines. Machte im Auftrage der
französ. Regierung eine wissenschaflliche
Reise nach Senegambien (AM. VII, 1822;,
geb. 1787, Juli 17, Elboeuf,
gest. 1821, Nov. 16, St.-Louis, Sene-
gambien.
Geologische Untersuchungen in Senegambien ;
siebe Ann. d. Mines, S6r. I, Vol. VII.
Grandjean de Fonehy, Jean
Paul. — Auditeur des Comptes. Ordent-
licher Secretär des Herzogs von Orleans.
Milglied (1731) und beständiger Secrelär
(17 43) d. Acad. d. Wiss. zu Paris (B) (BL)
(BG),
geb. 1707, März 17, Paris,*
gest. 1788, Apr. 15, Paris.
Sur la forme la plus avantageuse qu'on puisse
donner aux tables astrononiiques (Möm. Par.
4 731 i. Methode pour les loiigiludes (Ib. 1733).
Sur l'atmosph^re de la lune (Ib. 1784). Me-
thode pour determiner par Observation l'ex-
I
941
Grandorgaeus
Grau.
942
centricitö de la terre (Ib. <738 et 1740). Nouv.
instrument pour observer les hauteurs en mer
et les distances des astres (Ib. 1 740 et Machin.
approuv. T. VI). Maniöre fort simple de se
servir d'horloges de moyen volume au lieu de
grosses horioges, dans le cas ou Ton est Ob-
ligo de les faire sonner sur des timbres fort
gros et fort eloignös (Ib. 174 0). Sur une nouv.
constructioD de niveau absolument exempt de
verification (Ib. 4 781 et Machin. approuv. T.VI).
Tour pour faire sans arbre toutes sortes de vis
(Machin. approuv. par l'acad.^T. V). Machine
pour caler et mouvoir commodement un quart
de cercle inventöe par lui (Ib. T. VII). Sehr
viele aslronona. u. meleorolog. Beobb. in d.
Mera. Paris. — Viele Elogen von Pariser Aka-
demikern.
*geb. März 10 (TA).
Grandorgaeus, s. Graindorge.
Oranlund, Jacob Niclas. — Dr.
Phil., Docenl an d. Univ. zu Lund (Or),
• geb. 1818, Juli 25, Pitea.
Solulio aequationis generalis tertii gradus, Up-
S81.1846. In funcliones symmetricas partiales
quattuor quanlilatum disq., Ib. 1847, De de-
rivata n'' ordinis functionis cujuslibet m quan-
titatum corament., Ib. 1848. De multisectione
functionum ellipticarum primi generis, Ib.
1851. De aequatione quinti gradus quousque
licet reducenda, Lundini 1852.
Grant, Bernhard. — BenedicUner,
Prof. d. Philosophie an d. Univ. zu Erfurt
und Prior des Schollenklosters daselbst,
später in Regensburg (M. UJ,
geb. 172?, . . . Schollland, gest. . . .
Anfangsgründe d. Arithmetik, Geometrie und
Trigonometrie, Erfurt 1756 Praelectiones en-
cyclopaedicae in physicam experimentalem et
historiam naturalem, Ib. 1770. Encyclopädi-
sche Lehrstunden über d. Naturlehre u. Na-
turgeschichte, Göttingen 1779.
GranTille, Augustus Bozzi*. —
Dr. Med. ; war 1 807 Wundarzt auf d. engl.
Kriegsflotte, 1819 Physician-Accoucheur
am WeslminsterDispensary und 182 4 Arzt
aniMetropolitanlnfirmaryforsickchildrenu.
am Bonevolent Lying-in Institut in London.
Seit 1817 Mitgl. d. Roy. Society (BGJ (Cll),
geb. 1783, . . . Mailand.
An account of ihe physical and chemical pro-
perties of the Malambo-bark etc., 8°, London
1816. An account of some experiments on the
ErgotofRye, Ib. 1817. On a new Compound
gas, resultingfrom animald«coraposition taken
place in the living body, Ib. 1818 (Tromms-
dorff's N. Journ. VII, 1823; Schweigg. Journ.
XXXV, 1822). On the chemical composition
of two liquids, lately proposed as desinfectants
of great power, Ib. 1827. The Spas of Ger-
many, 2 vol. S», Ib. 1837. The Spas of Eng-
land, 3 vol. 8«, Ib. 1838. Essai on egyptian
mumies (Phil . Tr. 1 82 5) . — Viel Medicinisches.
* B o z z i sein eigentlicher Name.
Gras, s. Gramineus.
Grassi (Grasso), Oratio. — Jesuit,
Lehrer d. Mathematik in Genua und Rom,
dann am CoJIegium in Savona u. endlich
am Collegio romano in Rom (J) (SBJJ (GL)
(B) (BGJ, •
geb. 1582, Savona (Salona),
gest. 1654, Juli 23, Rom.
Diss. opt. de iride (anonym), Romae 1618.
Disp. astron. de tribus cometis anni 161 8 etc.,
Ib. 1619. Unter dem Pseudonymen Namen
Lotaxio Sarsi Sigensano: Libra astronomica
ac philosophica, qua Galilaeiopiniones de co-
metis, a Kario Guidueio in Fiorentina Acade-
mia expositae ac in lucem nuper editae, exa-
minanlur, 4°, Perug. 1619. Unter demselben
Namen : Ratio ponderum librae etsirabellae in
qua quid e Galilaei simbellatore de cometis
statuendum Sit proponitur, 4°, Parisiis 1626.
— Siehe Galilei.
Grassmann, Justus Günther. —
Prof. d. Mathematik am Gymn. zu Stellin,
Subreclor daselbst seit 1806, früher (1802
— 1806) Conrector in Pyritz fOr) (NJ,
geb. 1779, Juni 19, Linzlowb. Stettin,
gest. 4 852, März 9, Stettin.
Raumlehre für d. unteren Gymnasialklassen,
2Thle. Berlin 1817 u. 1824. Lehrb. d. ebenen
u. sphär. Trigonometrie, Ib. 1825. Schulbuch
d. Raumlehre, Ib. 1826, 3. Aufl. 1843. Zur
physischen Krystallonomie und geometrisch.
Combinationslehre, Stettin 1829. Zur Akustik
(Progrm. d. Gymn.), 1837. — Verbesserung
d. zweistiefligen Hahn-Luftpumpe (Gilb. Ann.
LXV, 1820). Instrument zur Bestimm, d. mittl.
Lufttemperatur (Pogg. Ann. IV, 18S5). Com-
binatorischeEntwickl. d. Krystallgestalten (Ib.
XXX, 1833).
Grassmann, Herrmann Günther.
— Sohn des Vorigen. Seit 1852 erster
Lehrer d. Mathematik am Gymn. zu Slettin,
vorher Lehrer an d. Otloschule und an d.
Friedrich-Wilhelms-Schule daselbst (OrJ,
geb. 1809, Apr. 15, Stellin.
Die Wissenschaft d. extensiven Grösse oder die
Ausdehnungslehre, l'TbJ. Leipz. 184 4. Geo-
metr. Analyse, geknüpft an die von Leibniz er-
fundene geometr. Characteristik (Preisschrift,
gekrönt u. herausgeg. v. d. Jablonowsky'schen
Gesellsch.). Ib. 184 7. Neue Theoried Elektro-
dynamik (Pogg. Ann. LXIV, 1845). Theoried.
Farbenmischung (Ib. LXXXIX, 1853).
Graa (Gravius), Johann. — Dr. Med.,
Prof. d. Physik am Mauritianum in Cassel
(1 599 bis etwa 1605), dann Stadtphysicus
daselbst (StJ,
geb. . . . Spangenberg, Hessen,
gest
De meteoris De metallis. De fossilibus. De
elementis. Etc.
943
de Grau
Gray.
944
de Grau (Gravius) , A b ra h a m. —
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Fra-
neker (J),
geb. \ 63 2, Aug. i 4, Wanswerd,7riesl.,
gest. 1683, Sept. 8, Franeker.
Beginselen de Rechenkonst. Eine Algebra.
Gravenhorst , Johann Heinrich.
— Erst Hiindlungsdiener in Celle, dann
Bierbrauer, darauf, nachdem er sich durcli
Reisen gebildet, chemischer Fabrikant. Legte
mit seinem Bruder Christopli Julius im
J. nö9 zu Braunschweig die erste Salmiak-
fabrik in Deutschland an, in der auch Glau-
bersalz und das von ihnen erfundene ßraun-
schweiger Grün und rother Alaun darge-
stellt wurde (M) (Grell, Neue Entdeck.
IV, -7 8;,
geb. <719, Od. 20, Braunschweig,
gest. 1781, Apr. 14, Braunschweig.
Gemeinschaftlich mit seinem Bruder: Einige
Nachrichten an das Publicum, vier der Gra-
venhorst'schen Fabrikproducle betreffend, 8*,
Braunschw. 1769 (Darin u. a. die Beobachtung
der Ausscheidung von Schwefel aus einer, fau-
lendes Werinulhkraut enthaltenden Giauber-
salzlösung). Fünf kleine Schriften über das
Braunschweiger Grün, Ib. 4 771 bis <778.
Gravenhorst, Christoph julius.
— Bruder des Vorigen. Theilhaber am Fa-
brikgeschäft seines Bruders, nach dessen
Tode er es allein fortsetzte (M),
geb. 1731, Braunschweig,
gest. 1794, Jan. 17, Braunschweig.
Gravenhorst , Johann Ludwig
Christian. — Dr. Phil., folgweise Docent
(1804) und Prof. extr. (1809) in Göttingen,
dann Prof. d. Naturgeschichte u. Direct. d.
botan. Gartens d. Univ. zu Frankfurt a. d. 0.,
endlich (181 I) Prof. d. Naturgeschichte u.
Director d. zooldg. Museums d. Univ. zu
Breslau (NS) (MU) (Or) (G.\%^1),
geb. 1777, Nov. 14, Braunschweig,
gest. 1857 Jan. 14, Breslau.
System d. Natur, Helmstädt 1804. Handb. d.
Anorganognosie, Leipz. 1815. Die anorganisch.
Naturkörper nach ihren Verwandtschaften u
Übergängen betrachtet und zusammengestellt,
Bresl.1816. i'Ibcr Sloinregen (Braunschw. Ma-
gaz. 180^). Lber Basalt- Erzeugung (Voigt's
iviagaz. IX. 1:05). — Viel Zoologisches.
s'Gravesande (eigentlich Slorm van
s'Gravesande), Wilhelm Jacob. — Dr.
Jur., erst Advocat ijn Haag, dann (17 17)
Prof. d. Malhemotik u. Aslronomie, Leclor
d i>ürgcrl. u. Krieg^-l)Mukunsl (1730 — 34)
und endlich (1734) auch Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Leyden (Ses Oeuvres
phil. et math. ed. par Allamand,T.lJ (SL),
geb. 1688, Sept. 27, Herzogenbusch,*
gest. 17 42, Febr. 28, Leyden.
Physices elemenla mathematica, experimentis
confirmata, sivc Introductio ad philosophiara
Newtonianam, 2 vol. 4*, Lugd. Bat. 1740—21,
Supplement dazu und neue Ausgabe mit die-
sem Suppl., Ib. 1725, 3. Aufl. 1742 (Darin
u. A. [Vol. II, p. 715] der von ihm erfundene
Helios tat beschrieben). Philosophiae New-
tonianae institutiones (Auszus aus d. vorheri-
gen Werke), Ib. 1723, 2. Aufl. 1728, 3. Aufl.
1742. Matheseos universalis elementa etc.,
Ib. 1727. War Mitherausgeber des »Journal
littcraire«, 12 Vol. 1713—22, und daim allei-
niger Herausgeber desselben, 7 Vol. -1729 — 32;
darin von ihm : Hemarques sur la construction
des raachines pneumatiques etc. (T. IV) und
Essai dune nouvcUe theorie sur le choc des
Corps (T. XII). Remarques sur la force des
Corps en mouvetnent et sur le choc (T. XIII).
— Gab ausserdem heraus: Ch. Hngenii Opera
varia, J. Keilii Introduct. ad veram physicam
u. I.Newtonii Arühnietica universalis — Seine
Oeuvres philosophiques et math^matiques,
edirt von Allamand, 2 vol. 4", Amst. 1774.
* geb. Sept. 28 {SL).
Gravins, s. Grau u. Greaves.
Gray, Stephen. — Über seine per-
sönlichen Verhältnisse nur bekannt, dass
er in London lebte und Mitgl. d. Roy. So-
ciely war* (Phil. Transact. 1736, p. 400;,
geb. Ende d. XVII. Jahrb., England,
gest. 1736, Febr. 15, London.
.Microscopicäl observations and experimenls
(Phil. Tr. 1696). On an optical lens of waler,
for viewing both near and distant objects, with
the description of a natural reflecting micro-
scope (Ib. 1697). Experiments about making
concave specula nearly of a parabolic figure
(Ib. id.) . On enlarging the divisions of a baro-
meter, in order to measure the height of the
mercury more exactly (Ib. 1698). On some
parhelia seen at Canterbury (Ib. 1699). On the
fossils of Rcculver Cliff, and a new way of
drawing the meridian line (Ib. 1701). On find-
ing the hour by the polar star (Ib. id.). Con-
cerning some spots on the sun (Ib. 1703). An
account of some new electrical experiments
(Ib. 1720). Several experimenls concerning
eleclricity (Ib. 1731, 1732, 1735 et 1736). Ex-
perim. concerning the eleclricity of water (Ib.
1731). On the light, produced by communi-
caling electrical altraction lo animate or in-
animate bodies (Ib. 1735). On the revolutions
which small pendulous bodies, by eleclricity,
make round larger ones from west to east, as
the planets do round the sun (Ib. 1736).
* It is rcmarkablc — sagt Th. Thom.son in seiner
Bist, of the Roy. See. p. 432 — that no biograpliical
Memoirs remain of a man, to whom eleclricity liet
under such obli^atioo».
945
Oray
Green.
046
Gray, Edward Whi taker. — Dr.
Med., Aufseher (Keeper) der Naturalien u.
Antiquitäten des Britischen Museums; Mit-
ghed u. Secretar d. Roy. Soc. (BGE) (Tk),
Seb. ms, März 21, London,
gest. 1806, Dec. 27, London*
On Ihe manner in which qiass is charced with
the electric fluid and discharged (Phil. Tr.
1788), On the earthqorike feit in variuus parts
of England <795 (Ih. 4 796,.
* ?est. 1S07, Jan..,. {^Ar. XVI).
Gray, David. — Prof. d. Physik am
Ma.nschall-Coilego in Aberdeen (G. \b66;,
geb. . . ., gest. 1856, März . ., Aberdeen.
A. a. Ort keine Schriften angeführt.
Graziaui, G i o v a n n i. — Prof., erst
d. Astronomie, dann d. Philosophie au d.
üniv. zu Padua fBJ (BG),
geb. 1670, Bergamo,
gest. 1730 etwa, . . . Padua.
Therraarum Patavinaninni examen , cui acces-
sit dissertatio de fönte Cnclio acido Recobarii,
8", Padov. 1701. - Historisches.
Greatores , Thomas. — Erst Or-
ganist an d. Kalhodrale zu Carlisle, dann,
nachdem er Reisen durch Italien, Deutsch-
land und Belgien gcmichl, Musiklehrer in
London, endlicii (seit 1819) erster Organist
an d. We.slminsfcr Abbey daselbst, Mitgl.
d. Roy. Society (BG),
geb. 1758, Oet. 5, North-Winfield,*
gest. 1831, Juli 18, London.
Observations on the hoij^hts of moiiniains in
the north of Engl<ind (Phil, Tr. 1 81 81 .
* Bei Chesterfield, Devbysliire.
Greaves (Grave oder Gravius), John.
— P-f-of. d. Geometrie am Gresham College
in London (1630 — 37), dann, nach einer
mehrjährigen Reise durch Europa und d.
Orient, 1643 Prof. (Savihan) d. Astronomie
an d Univ. zu Oxford, welcher Stelle er,
als Royalist, aber 16i6 von den Republi-
kanern entsetzt vvard ; lebte darauf küm-
merlich in London (BDjy
geb. 1602, Colmore, Hampsh.,
gest. 1652, Oct. 8, London.
Insigniorum aliquot stellarum longitudines et
latitudines, nach den Beohb. von XJlughBegh,
am Ende der von ihm herausgegebenen Cani-
culana von Bainbridge, O.xford 16 48. Anony-
mus Persa, de &iglis Arabuni et Persarum astro-
nomicis, 4**, Lond. 1G4S. Epochae celebriores
astronomis, Listoricis, chronologis Chataio-
rura, Syro-Graecorum , Arafaum, Persarin.;,
Chorasmiorum usitaiae, e\ traditione Ulug
Beigi, Indictae, 4°, Ib. 1 6öC. Aslronomica qur.o-
«^ara ex tniditionc "^-hah Cholflfli Pei«ae, m?»
cu)"!) hypofhosibns plhPctnrvun et ru-r cxeerp-
P 0 p R e 11 'j c r f r, UaiiilwurleihMch.
tis quib«3dam ex Alfargaui clementis astrone -
niiels, Ol Alü Kugbgii de terrae magnUcdine et
sphaeranim coelestiurn a terra distantiis etc..
k^, Lond. ^6.52. De modo puüos ex ovi.s in for-
nacibus lonto et moderato ii^ni cales;centil>us
apiid Kabircnses excludendi ^Phü Tr. <67 7;.
Experiments at VVoohvich for trying Ihc fo.'cr*
of great ?;uns (Ib. <685; On the jatitnde of
Constanünople and iUiodes (Ib. id.) \/--n^iv.»V'i
Afcniirtedis in Forster's Miscellanea.
Grebe, F r n s l W ; 1 1> - 1 ;:). — Dr. Phil.,
Privatdo'cnt an d Univ. zu Ma»"burr: (1 S'i?
— 3 I), dann Lehrer d. ihjtberaatik u. Phy-
sik am Gymn. zu Rinteir» (183!', dem zu
Marburg (1833) und dem zu Ca.ssel iBTkJ,
gcb 18G4, . . Michelb--.;hb.Mi:rburg
De quadrjiatero circulari obse -aticncs quae-
d.nn, Marp. 1831. Regeln fiii d. wich tieften
af'.thrnet. Operationen, Rinteln 18.3?. Über d
Verwan.'ll. d Wr.rzeln quadrat. Gleichungen
in Kott 'nbriiche (Prgm.;, Gassei '847. Über
d. Loxodromen auf d gtm.ciii. C^' nderu. Ke-
i^el (Griinert's Ärch. 11^ 184?/. Fernere Auf-
walze d 9 selbst IX~XIV, XVI, X^II etc.
Grebel, M o ri t z W i 1 h e i m. — Lehrer
d. Mafhematik u. Physik am Gymn. zu GIo-
•^au, dann Proreclor n. Oberlehrer d. Malhf-
inatik am Gymn. zu Zeitz fM.U; (G. 1 853;,
geb. 1800, Juli 10, Dresden,
gjst. 1853, Jan. U, Zeitz.
De m'3tienda montium aUitudine ope barorae-
Iri, riocau 1823. Gedrängte systemat. Üher-
sicht d. biflferential- u. Integial-Recunung, ib.
1825 De crepusculo minimo. Ib. 1826. Die
sphii;-. Trigonometiie, Ib. 1828. Über Linsen-
tjiasci- mit Rücksicht aui ihre Di jke, Zeitz 1843.
Green, George. — Soh<i eine.^ Bäckers
in Noltingham, a&v zuletzt Müller im be-
nachbarten Dorfe Sneinton war; er setzte
anfrings das Gewerbe seines Vnters fo't.
str.dirte darauf in Cambridge und wiirdf)
Fellow des Cajus College daselbst (Cr eile,
Jour?i.f.Math.XXXlX),
i^eb. 179S, Juli 14, Nottingham.
gest. 18 41, März 3 5 , Sneinton.
An essay on ihe appiicalion cC mathematical
9!;alysiä*to thi t?^eories r.f oioctricity and »nag-
netism, Nottingham 1828. Mctheu.atica! inve-
stigacion concerning the lav.s of equilibrium
.?f ikiids analogous to the eleclric fiuid etc.
Cambridge Tran^act. V, pl. i, 10 ). On ih*^
dcterraination cf the exterior .md Intcrior at-
Iraction of cllipsci'ls o^ variable dens-ties (Ib.
id. pt. III, 183"»;. On the raohon of \vaves in
a variable cana! of small deptii jnd wid*h (ib.
VI, pt. III, 1S38 . On Ihc refiexion and re-
fraction of sound (ib. id ). ün Ibe laws of re-
llexion and reiractioi. of li'Jiht ^t the common
surface of two non-cryslaüivMn media ah. VL'
pt. I, 1S39) SuppleniCnt day.u iih. id ;. On
Ihe motion of wave.- ia cai.ais Ib. »d.K ün
60
947
Greenough
Gregory.
948
the propagation of llght in crystaüized media
(Ib. VII, pt. II, 1844). Onthevibrationsofpen-
dulums in lluid media (Edinb. Tr. 1833).
Greenough, George Bellas*. —
Vermögender Privatmann in London. Prä-
sident d. Geological Society daselbst (deren
Hauptstifter er A\'ar), sowie Mitgl. d. Geo-
graphica! und d. Roy. Society. Hafte in
Götlingen, ausser Jurisprudenz, Naturge-
schichte unter Blumenbach und in Frei-
berg Geognosie unter Werner studirt fOr)
(GS.XllJ (CR) (^6;. 1855;,
geb. 1778, Jan. 18, London,
gest. 1855, Apr. 2, Neapel.
Gritiral examination of the first principles of
geology, 1 vol. 8", London 1819. Geological
Map of England and Wales in six sheets, with
an explanatory memoir etc., Ib. 1819, 2<iedit.
1840. General sketch of the physical features
of British India (Mem. Asiat. Sog). Physical
and geological map of all India.
* Bellas war der Name seines Vaters, Greenough
nur der seines Grossvaters mütterlicherseits, der ihm
ein bedeutendes Vermögen hinterlicss.
Gregor, William. — Pfarrer erst zy
Deplford bei Totness, dann zu Braton Clo-
velly in Devonshire, endlich zu Creed bei
Grampound in Cornwall (Ann. ofPhilosophy,
1818, XI,p. 112;,
geb. 1762, Cornwall,
gest. 1817, Juni 11, Creed.
Beobachtungen und Versuche über den M e-
nakanit, einen in Cornwall (Kirschspiel Me-
naccan bei Faimouth) gefundenen magneti-
schen Sand {Crell's Ann. 1 791 . — G. entdeckte,
dass dieses Mineral fast zur Hälfte aus einer
neuen Substanz besteht, welche Klaproth 1794
als das Oxyd eines neuen Metalls, des Titans,
erkannte). On a mineral substance (Wavellit)
formerly supposed to be Zeolite, with remarks
on twosp(^ciesof Uranglimmer (Phil. Tr. 1805).
On a native arseniate of lead (Ib. id.). De-
script, and analysis of a Tremolite etc. (Tr.
Geolog. Soc. Gornw. IIIj.
Gregorius a Sanoio Vincentio.
— Jesuit; wurde, nachdem er in Rom
Mathematik gelehrt, vom Kaiser Ferdi-
nand IL als Lehrer dieser Wissenschaft
nach Prag berufen, spater von P h i 1 i p p IV.
nach Spanien als Lehrer für seinen Sohn
Don Juan d'Austria (PqJ (QtJ (B),
geb. 158 4, Brügge.
gest. 1667, Jan. 27, Gent.
Theses de cometis, 1619. Theoreniata mathe-
matica scientiae staticae de ductu ponderum
per planitiem recta et obliqua horizontem de-
CQSsantem, Lovan. 1624. Opus geometricum
quadraturae circuli et sectionum coni, 2 vol.
foL, Antverp. 1647. Opus geometricum pos-
thumum ad mesolabum, perraUonum propor-
tionabilium novas proprietates, Gandavi 16ßS
Gregory, James. — Nach raehrjah-
rigeru Aufenthalt in Ilalion Prof. d. Mathe-
matik erst zu St. Andiews in Schottland
(1669), dann an d. Univ. zu Edinburgh
(1675). Schlug 1671 die ihm von Lud-
wig XIV. angebotene Pension aus (BD),
geb. 1638, Nov. .., Aberdeen,*
gest. 1 67 5, Oct. . . , Edinburgh. **
Optica promola, seu abdita radiornm reflexo-
rum et refractorum mysteria geometrice enu-
cleala, 4", Lond. 1663 (Darin die schon 1661
^'cfassto Idee des nach ihm benannten Spiegel-
teleskops veröffentlicht). Vera circuli et hy-
perbolae quadratura, 4", Padovae 1667. Er-
weitert unter dem Titel : Geometriae pars uni-
versalis , inserviens quantitatum curvarum
Iransmutationi et mensurae, Venetiae 1667.
Exercitationesgeometricae, 4*, Lond. 1668. An
Account of a controversy betwixt Stephan de
Angelis and Giov. Bapt. Eiccioli concerning
the motion of the earth (Phil. Tr. 1668). Reply
to the aniraadversions ofHuyghena on his book :
De circuli quadratura etc. (Ib. id.).
* geh. 1636, . . . New-.-Vberdeen (5); 1638, . . . Drum-
moak, Aberdeenshire (BDS). *
** Nachdem er wenige Tage zuvor beim Beobachten der
Jupiterstrabanten plötzlich erblindet war.
Gregory, David. — Neffe des Vori-
gen. Erst Prof. d. Mathematik an d. Univ.
zu Edinburgh, dann 1691 Prof. d. Astro-
nomie an der zu Oxford (BD),
geb. 1661, Juni 2 4, Aberdeen,
gest. 1710, Oct. 1 0, Maidenhead, Berk-
shire.*
Exercitatio geometrica de dimensione figura-
rum, 4^, Edinb. 1684. Catoptricae et dioptri-
cae sphaericae elementa , 8", Oxoniae 1695
[Darin schon die Möi^Iichkeit des Achroraatis-
mus aus.uesprochen]. Astronomiae physicae et
geomelricae elementa. fol , Ib. I70i. Solution
of the Florentine Prol)kMn (Phil. Tr. 1694).
Defence of J. Gregory o'i the inventor of the
transformatiun of curves (Ib. id ). Properties
of thecatenarianciirve(Ih. 1894 et 1697). Qua-
drature of the lunulo ofHippoorates (Ib. 1699).
On Cassini's orbits of the Planets (Ib. 1704).
* gest. Oct. 12 U) {TTL).
Gregory, George. — Dr. TheoL,
folgweise Pfarrer in Li^ferpool, London (an
St. Giles, am Flndlii>gs-Hospital etc.), Sta-
pleford (IIor(ford<?h;|o) und West Ham, Es-
sex (BD) (WB),
geb. 1754 Apr. 1 4, Edernin,
gest. 180«, März ! 2, West Ham.
Oeconomyolnatureetc, 3 vol. S", Lond. 1796.
A Dictionary of arts and sciencos. 2 vol. 4*,
Ib. 1S06. Populär lectures on expenmental
philosophy, astronomy and ohemistry, 2 vol.
12*, Ib. I809(poslhum). ~ Viele andere Schrif-
ten vermischten Inhalts.
Gregory, Olinthus Gilbert. — *
Um 1798 Buchhändler und Privallehrer d.
949
Gregory
Greisel.
950
Malhemalik und Astronomie in Cambridge,
dann Prof. d. Mathematik an d. Mililiir-Aca-
demie zu Woolwich von <802 bis ^838,
wo er sich zurückzog. Mitgl d. Roy. So-
ciety fAn.R.\8iiJ (G.tl),
geb. n74, Jan. '29, Jaxley, Hnnling-
donshire,
gest. {%k\, Febr. 2, Woolwich.
Lessons astronomical and physical, 4 793, 4'^
edit. <8H. Treatise on astronomy, 8", -ISOI.
Pantologia etc. [Siehe J. M. Good.] Treatise on
mechanics, 3 vol. 8", 4806, 2»» edit. -1807.
Tracts on the trigonometrical sorvey , 1815.
Elements of plane and spherical trigonometry,
4 846. Mathennaticsforpracticalmenetc , 1825.
Hints to mathennalical teachei-s, 4 840. — An
account of some experinrients made in order
to determine the velocily with wich sound is
transmitted in the afmosphere (Cambr. Trans-
aet. 4 824 ; Tilloch, Phil. Mag LXHI). On Pear-
Bon's analogy for dedncing the greatesl equa-
tlon from the excentricity (Kicholson's Joiirr».
4 802). Experiences sur les axes permanens
de rotatlon (Quetelet, Corr. math. et phys. IIl,
4 827) . — Aufsätze in : Ladies' Diary u. Genlle-
men's Diary , welches letztere Journal er von
4 802 an herausgab.
Gregfory5 William*. — Dr. Med.,
Prof. d. Chemie erst an d. Andeifeonian In-
stitution zu Glasgow (4 837 — 39), dann an
d. Univ. zu Aberdeen und endlich seit 1844
an d, Univ. zu Edinburgh. Mitgl. d. Roy.
Soc. zu London u. Edinburgh. Arbeitete
1835 u. 1841 in Liebig's Laboratorium
(Ot) (Z),
geb. 1803, Dec. 25, Edinburgh,
gest. 18 58, Apr. . ., Edinburgh.
A Handbook of organie chemistry etc. , 4'^ edit.
Lond. 4 856. A Handbook of inorganic chemi-
stry, 4'^ edit. Ib. 4 856. — Neue Methode zur
Abscheidung d. Morphiums aus Opium (Lieb.
Ann. VII, 4 833). Darstell, d. übermangansaur.
Kali's (Ib. XV, 4 835). D» d. Methylen-Mercap-
tans (Ib. id.). Darstell, u. Reinigung d. Destil-
lationspro(}ucte orsan. Körper (Ib. XVI, 4 835).
Verfahren zur Analyse d. Opiums (Ib. XVII,
1836). Über d. Pyroxanlhin (Ib. XXI, 4 837).
Über eine neue Classe von Salzen (Ib. XXII,
4 837). Über d. Darstell, d. Mekonsäure (Ib.
XXIV, 4 837K Über einige Producte d. Harn-
säure (Ib. XXXIIl, 4 840). Darstell, chemisch,
reiner Salzsäure (Ib.XLl, 4842). Leichte Dar-
stell, von rein. Silberoxyd (Ib. XLVI, 4 843).
Neues u. vortheilhaft. Verfahren reine Phos-
phorsäurc aus Knochenasche darzustellen (Ib.
LIV, 4 845). Neues anomales Salz aus Phos-
phorsäure u. Bittererde (Ib. id.). Neuer Kör-
per durch Einwirk, von Kali auf rohes Bitter-
mandelöl (Ib. id.). Darstell, d. Alloxans (Ib.
LX, 1846). Darstell, d. Hippursäure (Ib. LXIII,
4 847). Kobalt- u. Nickelgehalt e. Braunsleins
(Ib. LXIII, 4 847). Über d. Kreatingehalt eini-
ger Fleischarten (Ib. LXIV, 4 847). Etc. — Gab
heraus: Tumer's Elements of chemisiry, 6.,
7., u. 8. AuH., und üt)ersotzte mehre Werke
von Liebig, z. B. : ÄLiricullurchemie, Organi-
sche Analyse, Thiercheniie, Chemische Briefe.
* Urenkel von James Gregory.
Gregory, DuncanFarquharson*.
— Fellow des Trinity College zu Cambridge,
auch Examinator im Fache d. Mathematik da-
selbst (Jameson, N . Edinb. Journ.XXXWl
u. Cambridge Math. Journ. IV;,
geb. 1813 Apr. . ., Edinburgh,
gest. 18 44, Febr. 23, Cambridge.
Collection of examples of the processes of the
differential and integral calculus, Cambridge
4 844. Essay on the foundation of algebra
(Edinb. Tr. 4 838). — Gründete 4 839 d. Cam-
bridge Mathematical Journal, worin von ihm :
On the elenientary priociplos of the applica-
tion of algeln^aical Symbols to geometry (T. II,
4844). On Singular points in surfaces (Ib.).
Evaluation of a definite multiple Integral (Ib.).
Ou a difficulty in the theoi y of algebra (T. lII,
4843). On a class of factorials (Ib.). On the
Solution of certain functional equations (Ib.).
* Jüngster Sohn von Ja in es Gregory, Prof. d. Me-
dicin zu Edinburgh (gest. 1821) und Enkel von Da-
vid Gregory.
Greide (Greidanus), Jan van de. —
Dr. Med., Prof. d. Philosophie an d. üniv.
zu Franeker (Pq),
geb. 1633 etwa, . . Franeker,
gest. 1668, Juni 4, Franeker.
Inslitutiones physicae, 4 2®, Leovard. 4 664.
Greiff, Friedrich. — Apotheker zu
Tübingen (JJ,
geb. 1601, Oct. 29, Tübingen,
gest. 1 668, Nov. 20, Tübingen.
Pharmaceutische Schriften (s. Gmelin's Gesch.
d. Chemie, I), z. B. : Theriaca chymica, Tub.
4 644. Consignatiomedicamentorum tamgale-
nice, quam chyroice praeparatorum, Ib. 4 644 .
Greig, Alexis*. — Admiral in der
russ. Marine; lange Zeit Oberbefehlshaber
der Flotte im schwarzen Meer und Com-
mandant von Sebaslopoi und Nicolajew.
Mitgl. d. Astron. Society (ASM.XWJ,
geb. 4775, Sept. 18, Kronstadt,
gest. 1844, Dec. 30, St. Petersburg.
Astron. Beobb. in Nicolajew u. Dorpat (Astr.
Nachr. J. IV, XVI).
* Sohn desAdmirals Samuel Greig, eines Schotten,
der 1763 aus brittischen Diensten in russiiche über-
trat.
** gest. 1845, Jan. 30 (An. R. 1845).
Greisel, Johann Georg. — Oester-
reich. Feldarzt, dann Prof. d. Anatomie an
d. Univ. zu Wien u. Assessor d. Medici-
nal-CoUegiums daselbst, endlich Piiysicus
zu Znaym in Mähren. Mitgl. d. Leopoldin.
Academie (ANCJ,
60*
951
Creiss
Gribel.
952
geb. Wien,
i^c^t. 1684, Älai 18, Znaviii.
Metallitndinarurripraecipuarum SohcntlBeper-
lustratio (Alisccü. A«3ad. Nnt, Cur Dec !, 1 iV'i;.
— Nalurhislorisclies.
Greiss, C a r l B o r n ha r d. — Prof. d .
Physik iun Reaigyninjjsium 7u Wiesbade«,
früher PrivaHelirer f!. Mathrmatik u. Phy-
sik in rraiikfurl a. M. fO)^),
geh. 1809, Febr. 10, F-ankfurt a. M.
Fehri) d. Physik ufw., \Vi«]sh. i853. Über d.
Verheil d Kryslaüe zu (i. sorononnt.. linpon-
derahilien (Proiirm ', Ih. IS.*)";, l'herd Maj^'ne-
tism. d. Eisenerze (Pcgg. Ann. Xr<VI!T, 1856).
Gren , Friedrich AI b c r t Carl. —
Dr. Med. u. Phil. Von r/7o bis liSSPhar-
inaoeut (zidelzt Provisor d. Troin.n'^dorfr-
schen Apotheke in Ei fun), darauf, nach-
dem er sJudirt, Prof. (extr. 1787, ord. 17 88)
d. Chemie ii. Medicin an d. Univ. zu Halle.
Corresp. d. BerHn. Ac:uJ. (M^ (ilcherefs
Journ. II y (^^. Sehr, d GesrMach. naturf. Fr.
in Berlin II j,
geb. 1760, Mai ), Bernburg,
gest. 1798, Nov. 2 6, Hah'o.
Diss. inaug. Obss. et ex;)erimenta circa }.ene-
siii aeris fixi et phlogi>,?;cati, Halae J78G. ße-
trachtiiniisii über d. Cahniaj? usw. (unter d.
Pseudonym. Namen Jaspen v. Picch, oder viel-
mehi den IJuchslabeD G. F. J. v. P.), Ih. 1784.
Systemat. Handb. d> ^csammt. Chemie, äThle.
Ib. 1787—90, 2. Auil ^794. Grur-dri.ss J. Na-
turlehre usw., Ib. 1787, 2.Aun 179.-^, 5. Aull.
von E. G. Fischer 18'] 8. Grundriss d. Pharma-
cologieusw , 2Th!e Ib. 1790. Handb. d Phar-
iparolosie us\v.,,a Thie. Ib. 1 791 92, 3. Aull
von Bemhardi u Bucholz, 1S13 — 15. Grund-
rj^s d Chemie usv ., ib. 1796. - Gab heraus :
Journal d. Physik 8 Bde. 8*», beipz. 1790-94.
Neu. .Tourn. d. Pljysik, 4 Bde. S'^ (ausser Reizi-
sterltd.) Tb. 1790--9S (fortgesetzt von L.W. Gil-
beit unter d. Tit^l : Annak>n d. Physik). Darin
von ihm unter Anderem: Prüfung d neuen
Iheorien über Feuer, Wurme, Brennstoff u.
bult (Ud. 1 u. il, 1790j. Beschreib einerbe-
(pieni. V\'anne z. puoumat.-chem. Qaeck-ü-
!;erappc.'at (I, 179(;). Obersiclit d. G'^setze,
nach welchen sich d. Capaciiöt d. Körper ge-
pen d. Warmestoil bei Veratulr. ihrer Agpre-
gatfofio richiCtusw. ^11, 1790,. Apparat, durcli
d. eleklr. Funken brennbare u. behensluft aus
(i. Wasser zu erhalten ilb.]. Letzte trkläruni'
ut)er d. nei^alive Schweie d. Pldo.uislons (ib.).
Chem Untersuch d. Salzsooieii d. lierzou'.h.
Mairdeburg (III, 1791). Beschreil». rl. Dampf-
»r.aschiiU' nebst Cuschichle tici seihen (.Neues
ji urp. I, 1795). Ejj'wurI einer neuen rhemi
sc'ton No)ner..?lnU'r usv. ;Il. i795). — Aui-
Rätze in CrelPs .\nnal?n , ' B. chem. Unter
sucn. d. F^erhrunnens (l"?;)); id»er «l. Phio
fjMvu '»793,, jn CrcU'ß .P.eiira::^e* . ilhev d.
Phlog»^)ton ,1786) ; Geschichte d lU'rhnerhliui-
lause (Ib.), in Gilb. Annalen (posthum), z.B. :
Geschichte d. Naturwissenschaft »Bd.!, 1799 .
Grendel, s. Gründel.
Gresham, Sir Thomas. — Reicher
Kaufmann in London, der mi Caju.s College
zu Cambridge .sludirt iiatte (BOJ,
geb. 1519, London,
gest. 1579. Nov. '2\, London.
I iess nicht nur das erste Börsongebaude in
London erbauen (eröffnet 1570 und bestanden
hi.> zum grossen Brande von J666l, sondern
vermachte aucli sein prächtij^es Wohnhaus
nebst Garten zu einer \viss<msclratd. Lehr-\n-
.sudt. worin sichen Jedie«^ l'roiVssoren (r'urTheo-
loj.ie, .hirisprudeii/, Medicin, Astronomie, Mu-
sik u. Ulietordv^ !ioa Wcduumii; und no Li^tl.
(<ehdt bekanvji:. hn .1. i:')9G., nach dem Tode
einer Frau, vurde dic^sos iustitut eröffnet.
Greve , E d u a r d 11 c i n i i c h. — . . .
^6'^;. 18 23;,
geb. 17 68 etwa,
gest. 1822, Sept. 10, Amsterdam,
-Soll eii^e Witterungskunde der Niederlande iie-
schrieben haben.
Greve, Anton. - — Ober- Ingenieur
crs!er Klasse im holiand. \Vass(Tba'Jwesen
(Vv aterstaal), «^eit 1812 ßeamler ((J. 18 58;,
geb. 179G elvr.\,
gest. 1857, Dcc. ],, Haag.
Mohre Aufsätze in d. N. \'erl)andl. van het Ba
tac>fsch Genootsch etc. te Rotterdam, z. B. n.if
G. Simons: Verliandeling over de Stoon)hcma-
Hng van Polders en Ürooi;makerijcn (Bd. F\,
1S4V.
Greville j Charles F r a n c i s. —
bigid Munorable. Witg!. d. Roy. Soc. (Th),
^eb. 17 49, Mai 12. . . .
gesL '809, Apr. 2.-?, . . .
On llie corundum stone from Asia (Phil. Tr.
1 798). An account of some stones, said lo ha've
fallen in india (Ib. 1803 .
Grew, Neb e m i a h. — Dr. Med., pract.
Arz» cjsl in Co\onlry,.darin, von 1672 ;in,
in London. Mitgl. (1670) und Setretär d.
Boy. Society :BÜJ,
geb. 16 28 Covenlry,
g(;st. 1711, März 25, London.
Musueum regalissocietatiselc atOresham Col-
Iciie, fol , Lond.1681. De saliscathartici amari
in aCjiufs Ebeshamensihus etc., 12®, Ib. 169.5,
1697 et 1700. Cosmo^raphia Sacra, Ib. 1701.
Som«.Md»sorvalions In'.M'hini; the i'atureo*"sn(»w
(Phil. Tr. 1675,. DIscitsus habilus coran» so-
cietate regia 1674, l)e». 10, concernees nalu-
iam, ( ;.us.as et yne* ini\tionis .Misceil. Arad
Na!, (^'-r 1» .;. l. A. !'i78 cf 1<.79;.
Gribel, Ftluard Wilhelm. - Dr.
I'hil, . . . i)tss;.
953
Grienberger
Grimm.
954
geb. i816, Mai 6, SloUin.
De reiafione actioimiu caloris et electricitatis,
ßeroi. iSa?.
Grienberf^er *, Christoph. — Je-
suit, Lehrer *]. Malhemalik in inehren Or-
Icfi Oeslerreichs, zuletzt in Honi (J) fSSJ'
(BEJ. llj fOrJ,
geb. lo61, JuM 2, Hall, Tyrol,
gest. <63 6, März I I, Rom.
Catalogus veleres aflixarum .stellaruiTi loniii-
liidiiies et latitudines cum novis stellis collalas
rontiiiens, Romeo 1612. Prospeciiva nova coo-
lestis, Ib. 4 612. Rerum mathoinatirnr'jmOpusc.
1 etil, Ib. 1629. Kleinerita ti ii:(Miom«trica i. e.
sinus, larifientes, seoaiites in pailibus sinus
totius 100000, Ib. 1630. FlemenlaEnclidiscon -
iracta, Graec. 1636. De .speciilo ustoilo el-
liptico.
* Grierb enger in {J) ist falsch.
Griendel, s. Gründe!.
Grieninger, Honorius. ~ Reicbs-
pr'alat des BenedicliuerKIosters Yrsce oder
üri«in irj Schwaben (M. II J,
geb. 1741, Dec. 31, Immendingen,
gest
Püsitiones selectae ex inslitutionibus malhe-
inaticis, 1773.
GHeser, Georg. — Prof. d. Mathe-
matik am Gymn. zu xNeuburg, frnlier zu
Kempten (M. UJ,
geb. 1793, Murz \'6, Kempten.
Genaue Berechnung d grosst. Wiiksamkeit
verschiedener Wassermaschinen, Kempt. 1 81 9.
Griffin, John Joseph. — Fabrikant
chemischer Apparate in London , früher
ßuctdiandicr in Glasgow (OrJ,
Q;eh. iSO'i, Jan. 2*2, London.
Chemical recieations and Romance of chemi-
stry, 12^ 7"' edit. Glasgow 1834. A treafise
on Chemical manipvdatlon, and on the use of
(he blowpipe in chemical analysis, Ib. 1837.
A System ofcrystallography with itsapplication
to mineralogy, 1 vol. 8**, Ib. 1841. The rarJical
theory in chemistiy, 1 vol. S'^ Lond 18ö8.
On the constilution of aqueous Solutions of
acids and aikaiies (Mem. Chem. Soc. III, 1848).
Griffith, John. ~ . . . (GM. ISiä',
geb. 1751, Jan. . ., Sandbach, Clies-
shire,
gest. 1813, Oct. 13, Wailhamstow,
Essex.
Soll mathemütlsche Schriften verfasst iiaben.
Grignon, r i e r r e C 1 e m e n t. — Di~
rector d. Eisenwerke von Bayard (JRj ff^Sj,
geb. 17 23, Aug. ?i, SL-Di/ier,
gest. 1784, .\ug "2, Rourbonne.
Memaii es de physiqne sur Tart de Jabri(pier
!e fer, den fondre et ferge.- des cations <i ar
tillerie; sur Thistoire naturelle et sur divers
sujets partiruliers de physiqxie economique,
Paris 1775. Sur laction leciproquc du feu et
de Teau lun^uir lautrciJournPhys. XII, 1778;.
Sur lacier (Ib XX, 17S2). — Sah schon 1737
die spater von Wollaston entdeckten und un-
tersuchten TItanwürlol (s. Karsten's Archiv I.
Bergbau usw. III, 524).
Grillet, Rene. — Uinmacher zu Pa-
ris, unter d. Regierung Ludw igs XIV. (B),
geb. . . ., gest. . . .
Curiositös mathematiques, Paris 1673. Nou-
vclle machme danthmelique (Journ. de Sav.
!67S). Ilygrometre nouveau (Ib. 1681).
Grim (Grimm), Herrmann Niklas.
— Arzt, der (Iheils als Bergmeister) acht
Jahi e lang auf Sumatra in holländ. Dien-
sten stand, dann an verschiedenen Orten
Deutschlands, Dänemarks und Schwedens
lebte und zuletzt Milgl. d. Colleg. med. in
Stockholm war fS) fSLHJ,
geb. 1641, . . . Wisby,
gest. 1711, . . . Stockholm.*
Laboratorium cevlonicum s. Thesaurus Cey-
lonae (in holland. Sprache^ Batavia 1677.
Compendiiui) meciico-chymicum, Ib. 1679. —
Gammari ii Japides conversi (Miscell. Acad.
Nat. Cur 1682), De luarcasita veneris (Ib.
1684). De rore indico ilb. 16S5). Minera ouri
et argcnti sumatraensis (Ib. 1686). Experi-
rneuta chymica (Ib. 1688).
* An der Pest.
Grimaldi, Francesco Maria. —
Jesuit, Lehrer der Mathematik im Ordens-
collegium zu Bologna fVJJ (Svinc Phijöico-
mathesis),
geb. 1618, Apr. 2, Bologna,
gest. 1663, Dec. 28, Bologna.
Physico-Mathesis de Lumine, Coloribus et
Iride, aliisque adnexis, Libri II, Opus posth.
4^, Bononiae 1665 (Darin die Entdeckung de;
Diffraction und der erste Ver.'^nch einer
l n du la tio n s t heor i e des Lichts- — G.
hatte vielen Antheil an den Arbeiten \on Ric-
cioli, z. B. au dossen Almarcst, an dessen
Gradmessung und aslror-. Beobachtungen.
Grimaldi, L o 1 1 n z o. — P;- of. d. Rhe-
torik an d Uni\. zu Bologna, spr>.'cr Attache
bei d. Bologneser 0(.sandfs<-hall in Roni (F),-
geb. 1643, Juni 7, B')lo-'fia,
gest. 169 6, J,ii>.21, Bologna.
Versclüedene astroloL-ij-che Schriften.
Grimm, Job a n n Karl P h > ! i p p. —
Prof. d. Maihen»alik u. Physik an d. Ritfer-
Acadcmie in Li'^gnltz seit 18(}j, vorJier
Prof. d. Physik an (L Friedri •hs-Schide u.
Arlillerie-Acadomie in Breslau ,'.1/11;,
geb. <7(i8, Aug 17, Haue,
gest. IS< i. Nov 2?, Li.:pnit/.
955
Grimm
Grisebach.
956
Haadbuch d. Physik, 3 Bde. Breslau 1797—
4 800. Supplement dazu oder Repertorium d.
neuest. Fortschritte d. Physik, 4 Sfr. Ib. 1800
— 1805. Die Erde u ihr« Bewohner, Ib. 1800.
Das Wissenswürdigste aus d. Physik, Liegnitz
1803. — Überd. Vermögen verschiedn. Flüssig-
keiten, Sauerstoff aus d. Luft zu absorbiren
(Gehlen's Journ. IV, 1805). Ursprung d. un-
terirdisch. Wasser (Gilb. Ann. II, 1799). Be-
schreib, einer von Klingert verfertigt. Elektri-
sirmaschine (Ib. II u. IV, 1800). Beschreib,
d. Klingert'schen iuflpumpe (Ib. IV). Be-
schreib, d. Klingert'schen Eudiomeiers (Ib.
V, 1800). Versuche mit Volta's Säule (Ib. VII,
1801 u. XI, 1802). Klingert's galvan. Batte-
rien (Ib. VIII, 1801). Beitrag z. medicin. Elek-
tricitst (Zadig u. Fnese, Archiv f. pract. Heil-
kunde, Bd. 1 u. II).
Grimm, s. Grim.
Grindel, David Hieronymus*. —
Dr. Phil. u. Med. Nachdem er in Jena stu-
dirt, Apotheker in Riga,, dann Prof. d. Che-
mie uud Pharraacie an d. Univ. zu Dorpat
(<804 — H), darauf wieder Apotheker in
Riga und endlich, nachdem er in Dorpat
Medicin sludirt, 18^3 pract. Arzt in Riga,
bald hernach auch Kreisarzt daselbst (M. II)
(RN) (N) (Sbherer, Nord.Ann.Wl),
geb. n76, Sept. 28 (A.St.), bei Riga,**
gest. 1836, Jan. 8 (A.St.), Riga.
Allgem. Übersicht d. neu Chemie usw., 8*,
Riga 1799. Wenzers Lehre von d. Verwandt-
schaft d, Körper, mit Anmerkk., Dresd. 1800.
Über d. verschiedn. Mittel, die atmosphar.
Luft zu reinigen, 8", Riga 1802. Versuche über
d. Natur d. Blausaure, 8", Ib. 1804. Hand-
buch d. theoret. Chemie, 8^ Dorpat 1808. Die
organisch. Körper chemisch betrachtet, 2 Bde.
8«, Riga 1811—12, 2. Aufl. 1818. Ansichten
d. Natur, Leipzig 1819. — Gab heraus: Ta-
schenbuch f. prüfende Aerzte u. Apotheker,
Riga 1803. Russisches Jahrb. d. Pharmacie,
6 Bde. 12", Riga 1803-8. Mit Giese: Russi-
sches Jahrb. d. Pharmacie u. Chemie, 2 Bde.
8*, Ib. 1809—10. xMedicin.-pharmaceut. Blat-
ter. 4 Jahrg. 8", Ib. 1819-24. Viele chemi-
sche u. pharmaceut. Aufsätze in diesen Zeit-
schriften, sowie in Voigt's Magazin, Gehlen's
N. Journ., Schweigger's Journ., Buchner's Re-
pertorium , auch Gilbert'« Ann. (angebl. gal-
van. Blut-Erzeugung. Bd. XXXVII), Soherer'e
Nord. Annal. usw. ; auch botan. Schriften.
* David Heinrich (^.11).
•* geb. 1777, Sept. 2) [A. St.] (Schtret, Nord. Ann.
III).
Grlsaldi, Marco Antonio. — Arzt
u. Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Perugia
(VPg),
geb. 159 4, Perugia,
gest. 4 64fi, Nov. .._, Perugia.
Cometologia laconica contra portentosam co-
metarum apparilioiiem, Perusiae 1808. De
aquis Perusinis, Ib. 1626.
Grisehow, Augustin. — Dr. PhiL,
seit 17 25 Prof. d. Mathematik am Collegiura
medico-chirurgicum in Berlin, auch Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselbst (Aj^
geb. 1683, Dec. 13, Anclam,
gest. 1719, Nov. 10, Berlin.
Isagogead mathematica studia, 4", Jenae17l8,
Erläuterung der Winter -Vorstellung, Berlin
1729. Hyetometri in Societatis Reg. Boruss.
Scient. usum adornati descriptio etp. (Miscell.
Berol. IV, 1734). Observationes hyetometricae
etc. (Ib. V, 1737 u. VI, 1740). Consensus ac
dissensus seu harraonia ac disharmonia baro-
metrorum seu tuborum ac tubulorum Torri-
cellianorum diversissimorum mercurio sive
fervente sive frigente ac frigidiusculo repleto-
rum observatione saepius repetita notatus de-
terminatusque (Ib. VI, 1740). Thermometra
comparata accuratius etc. (Ib. id.). — Stellte
d. meteorolog. Beobb. für d. Acad. an und
machte 25 Jahre hindurch den Kalender.
Grischo^ Auguslin Nalhanael.
— Sohn des Vorigen. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Berlin (4749—51), dann Prof.
d. Astronomie u. Secret'är d. Acad. d. Wiss.
zu St. Petersburg (M),
geb. 1726, Sept. 29, Berlin,
gest. 1760, Juni 4, St. Petersburg.
De parallaxi coelestium corporum, 4o, Petrop.
1755. Methodus investigandi parallaxin Lunae
et Planetarum etc. (Nov. Corament. Petrop.
IV, 1758). Observatio insoliti luminis austra-
lis Petropoli habita (Ib. id.). Solutio novi cu-
jusdam problemntis astronomici, in usuro prae-
clpue nauticum propositi, in Dissertatione de
progressu artis nauticae in determinanda ma-
ris et longitudine et latitudine (Ib. V, 4760).
Errorum tabularum lunarium etc. disq. (Ib.
id.). Investigatio parallaxeos Lunae etc. (Ib.
VI, 4 761). Obss. circa longiludinem penduli
siraplicis institutae (Ib. VII^ 1761). Noch ei-
nige astr. Beobb. in T. VIII u. IX. Obs. of an
extraordinary Lunasci^cleandoftwoparasele-
^esmadeatParis20.Oct. 1747 (Phil. Tr. 1748).
Grisehow, Karl Christoph. — Dr.
Phil., Apotheker zu Stavenhagen in Meck-
lenburg (Or),
geb. 1793, Febr. 17, Stavenhagen,
Physikalisch-chemische Untersuchungen über
d. Athmungen d. Gewüchse u. deren Einfluss
auf d. gemeine Luft, 8°, Leipz. 181 9. Über d.
Fällung d. Eisensalze durch Schwefelwasser-
stoff (Schweigg. Journ. XXVII. 4819). Ghem.
Untersuch, d. eisenhalt Quellwassers in Sta-
venhagen ,(Ib. id.). Über Blausäure zum Ar-
zeneigebrauch (Ib. XXXIII, 1821). Über Re-
spiration d Pflanzenblätter (Erdmaim's Journ.
XXXIV, 1845).
Grisebach, August Heinrich Ru-
dolph. — Dr. Med., Prisatdocent (1837)
und, nachdem er eine wissenschafll. Reise
nach d. Türkei vollendet, Prof. (exlr. 4 841,
957
OroUier de Servi^res
Gross.
958
ord. 4 847) d. Botanik an d. üniv. zu Göl-
tingen (P) fCLJ,
geb. 1814, Apr. 17, Hannover.
Reise durch Rumelien nach ßrussa , 2 Bde.
Gölting. 184^ Über d. Bildung d. Torfs in d.
Emsmooren, Ib. 1846. Die VegetationsUnien
des nordwesll. Deutschlands, Ib. <8*6. Be-
richt über d. Fortschritte d. Pflanzengeogra-
phie u. bolan. Systematik, <1 Hfle. Berlin
OroUier de Servidres, Nicolas*.
— Graf, Oberst-Lieutenant in d. französ.
Armee bis 1728, wo er seinen Abschied
nahm und vom Herzog von Orleans eine
Pension bekam. Mitgl. d. Acad. zu Lyon
(B) (BN),
geb. \ 677, Lyon,
gest. 17 45, Febr. 26, Lyon.
Recueil d'ouvrages curieux de niathematiques
et de mäcanique etc., Lyon V7<9. Mecanique
abrögöe des arls et des metiers (bandschrifll.).
* Gaspard {BG).
Gronau, Karl Ludwig. — Pastor
an d. Parochialkirche zu Berlin von <769
bis 1821, wo er in den Ruhesland trat.
Mitgl. d. Gesellsch. nalurforsch. Freunde
daselbst seit 1782 (MAI) (N) (GB. 1795;,
geb. 1742, Juni 7, Berlin,
gest. 1826, Dec. 8, Berlin.
Versuch einiger Beobachtt. über d. Witterung
d, Mark Brandenburg usw., 8", Berlin 1794.
Über d. vom Himmel gefallenen Steine, 8°,
Ib. 1808. Bemerkk. über Nebel u. Nordschein
(Sehr. d. Gesellsch. naturf. Fr. VI, 1785). Be-
merkk. über Schnee, Hagel u. Reif (Ib. VII,
1787). Bemerkk. über Gewitter (Ib. IX, 1789).
Über d. Erdbeben in Schlesien im J. 1799
(Neue Sehr. usw. III, 1801). Über d. Verändr.
d. Klimas in verschiedenen Gegenden (Ib. IV,
1803). Meteorolog. Beobb. ebendaselbst. Fer-
nere meteprol. Aufsätze in : Denlfwürdigkei-
ten d. Mark Brandenburg, 1799—1800, z. B. :
ÜberWetterprophezeihungen usw. ; Über Wit-
terungsveränderungen durch d. Mondswech-
sel ; usw.
Gronau, Johann Friedrich Wil-
helm. — Oberlehrer an d, St. Johannis-
schule in Danzig (Or),
geb. 1803, Nov. H, Königsberg.
Zur Terminrechnung (Progrm. d. Johannis-
scliule 1835). Über d. Anzahl d. Glieder in d.
Summenformeln d. arithmetischen, geometri-
schen u. harmonischen Reihen (D°, auch für
sich, Danzig 1845). Überd. Bewegung schwin-
gend. Körper in widerstehend. Mitteln (D°,
auch für sich, Danzig 1850). Über d. allgemeine
u. volle Gültigkeit mathemat. Formeln (D'').
Gronov (Gronovius), Lorenz Theo-
dor. — Rathsherr und Schöflfe in Leyden.
Mitgl. d. Roy. Society seit 1763 (A) (ThJ,
geb. Anfang d. XVIH. Jahrb., . . .
gest. 1777 od. 177 8, .. . Leyden.
Index supellectilis lapideae, 2. Edil. 8", Lugd.
Bat. 1750. Bibliotheca animalis t^t lapidei, .4",
Ib. 1760.
Groombridge, Stephen. — Tuch-
händler in d. Cily of London, der zu Blark-
heath, bei London, eine mit Troughton-
schen Instrumenten ausgerüstete Stern-
warte besass (Abstr. Uly \i9) (Ann.chim.
phys.Ul.^^O) fGAf. 1832.];,
geb. 1755 etwa,
gest. 1832, März 30, Blackheath.
Universal tables forthe reductlon of fixed stars,
4", Lond. 1821. Catalogue ofcircumpolar stars
reduced to Jan. 1, 1810 (Edit. by G. B. Airy
and printed at the public expense) , 4", Ib. 1 838.
Observations on atmospheric refraction as it
affects astronomical observations (Phil. Tr.
1810 et 1814). Aslron. observations ,ib. 1820).
Gomparison of observations on 38 principal
fixed 8tard (lEdlnb. Tr. VII, 1815).
Gros, James. — Fabrikant zu Wes-
serling im Elsass. Stüdirte in Giessen (OrJ,
geb. 1817 etwa, . . . Wesserling.
Über eine neue Klasse von ^latinsalzen (Lieb.
Ann. XXVII, 1838).
Grosohke, Johann Gott Heb. —
Dr. Med. Nachdem er in Öerlin u, Göttin-
gen studirt und sich dann noch vier Jahre
in Frankreich, England u. Schottland auf-
gehallen, 1788 Pro?, d. Naturgeschichte u.
Chemie am Gymnas. zu Mitau; 1791 auch
Hofarzt des Herzogs Peter von Curland
(RNJ (M. \l) (N),
geb. 1760, Aug. 30, Tuckum, Curland,
gest. 1828, Apr. 1, Mitau.
Observations relative to the mineralogical arid
Chemical bistory of the fosslls of Cornwall, 8«,
Lond. 1787. Mineralog. Bemerkk. in Schott-
land (Bom'a Bergbaukunde I, 1789). Von ei-
ner vergleseten Mauer im nördl. Schottland
(Ib. II, 1790).
Groshans, John Anthony. — No-
tar in Rotterdam (Or),
geb. 1818, Apr. 8, Rotterdam,
Bemerkungen über d. entsprechenden Tem-
peraturen, über d. Sied- u. Gefrierpuncte d.
Körper (Pogg. Ann. LXXVIII, 1849 u. LXXIX,
1850). Über Volumen u. Dichtigkeit flüssiger
u. gasiger Körper (Ib. LXXX, 1850). Über ei-
nige physische Eigenschaften d. Körper (Ib.
LXXXVIII, 1853 u. Ergzbd. III). Ob d. soge-
nannt, elementaren Körper wirklich einfach
sind? (Ib. Ergzbd. IV, 1854).
Gross, Johann Friedrich. — Erst
Regierungs-Secretär zu Stuttgart, dann
seit 1787 Prof. d. Experimentalphysik an
d. Karlsschule daselbst (M) (Hg),
959
Grossinger Grove.
960
geb. n3 2, Mai 5, Nagold, Wiirlemb.,
gest. 1795, Febr. •">, Stutti^art.
rJel-trischf Pausen, 8", Leipz 1776. Grutid-
sütze der iilitzableifungskun^t iposth. von J.
F. W. Widenmaim edirt). 8", Ih 1796. — 9r6-
cis do pau.ses eiectriques (Joürn. de phys. X,
17 77). iXutsatzfc in d TübHig. Berichten von
gelchrtfn Sachen.
Grossinger, Johann Baptist. —
Je-uit, Leiirer d. alten Sprachen u. Huma-
niora in d. Ordensroüegion zu Tyrnau,
VVioa und Kaschau, /nJetzi Pfarrer in Ko-
tnorn {SSJ,',
g,;b. 17^28, Sept. 27. Komorn,
g,\st. 1803, •. Koniorn.
Diss. de terrae motibus rt^aui Il.ingariae elc,
.laurini 1783. Oniversa hi'^tona physica regni
H\ir?;2ariac, JXTonii 'von denor» ;»her T. VII—
l\, enthidlend die Orjktot'ra'j.hie, Minora!oi;ie
und Hydrologie, im Manusciipt higen .;ebiie-
\:eu >;ind).
Grothuss, Theodor (cigentl. : Chri-
stian. Johann Dietrich) , Freiherr von. —
Lebte zu seiner Ausbiklnng von 1803 bis
1808 im Auslande (Leipzig, Paris, Rom,
Neapel) und übernalmi dann soirj Erbgut
Geddutz im WihL-^:isch-litÜiauis<'hen Gou-
vernement lUisslands (RNJ,
geb. 17 8 5, Jan. 20, Leipzig,*
gest. 1822, März 14 (A.St.^, Geddutz.**
Memoire sur la decomposition de l'eau et des
Corps qu'eile tient en dissolution ä l'aide de
l^Jectricitegalvanique, Rome 180.5, Mitau 1806
'nwrh Ann.chim. LYIU, 1806 u. Gehlen'sJourn.
V, 18U8; - darin seine so oft besprochene
Theoried, galvan. Wasserzersetzung.). Phy-
sisch-chemische Forschungen, TBd. 4", Nürn-
berg 1 820. Verbindiingsverhäitniss- oder che-
mische Aequivalenlen- Tafeln Ui^w., fol., Ib.
1821.-— De linfliience de TclectriciLö galva-
nique sur les vegetations mötalliques (Ann.
chim. LXIII, 1807). Sur la combinaison du
[ihosphore avec les metaux et leurs oxides par
!a voie humide, suivie de levanien d'un c.ar>
provenant d'une decomposition particuliore de
lalcohol (!b. LXIV, 1807). — Iber d. entfärb.
Eigenschaft d. schwefligsaur (iases (Gehlen's
Journ. VII, ISüS;. Choni -galvan. Beobb. (Ib.
id.). Optische Versuche mit d. Prisma (Ib VIII,
4 809). Über Kork-, Aepfel- und Benzoesäure
(Ib. id.). Über d. Eloktricilät, die sich bei Zu-
standsändr. d. Wassers eoKvickeU. (Ib. IX,
1810). Über d. V/asserslo(Tph<»sphor (Ib. id.V
t bor d. SyIlthe^is d. Wassers (In. id.). — Über
d. Grenze d. Verbrenn'ichk, cnt/ürdl. Cosge-
ip.enge bei abnehmend. Dichtigkeit u über d.
Farben d. elektr. runken.? in vers'.hiedn. Mit-
t'lo (Schweigg. Journ. lli, 4 811 u. IV, 1812).
iber d. zufällig. Farben d. Sch<ms u. über
l.ewlor.'s Farbentheorie (1*'. III). Über d. Li<ht-
f "srh-'inuntrlei AVschicssca einer Windbüchso
:lb. V, 1812). Versuche u. Ideen ü'-erti. Ure-:;-
nen, überelekfr. Leitangsfähigkeit verschiedn.
Gase, über Acidität u. xVikalität, über Mori-
chini's Versuche usw. (Ib. IX, 1813). Analysis
d. Tuljensamenstaubes (Ib. XI, 18U). Be-
merkk, über Krystailisation (Ib. XIII. 1815).
Beitrag zur nahern Kenntn. einig, unmittelbar,
vegelabil. Stoffe Ib. id.). Über e. neuen Licht-
sauger (Chlorophan), nebst allgem. Betrachtt,
überPhosphorescenz \\. Farben (Ib. XIV, 1815).
Beweis, dass bei d. Phosphorescenz mittelst
Insolation ein wahres Lichteinsaugen slattfin
dot 'Ib. XV, 1815;. Untersuch, d. QUellwass.
zu Schmordau (ib. XVII 1, 1816). Versuch ei-
ner Erklärung d. Zersetz, einiger Natronsalze
mittei.st Elsen u. ungelöscht. Kalk (Ib. id;).
Beitrag z. Gesch. d. von Porrett entdeckten
Anthrazothionsäure (Ib. XX, 1817). Methode,
Eisen von Mangan zu scheiden (Ib. Id ). Oxy-
dirtc Eisenblausäure »Ib id.). Merkwürd. Ver-
bind, d. kohlensüur. Kalks mit Kalkhydral
(ib. id.). Uniersuch, e. kohlschwarz., papier-
artig. Substanz, die 1686, Jan. 31 zu Bauden
in Curland aus d. Atmosph. niedergefallen i.^t
(Ib XXVI. 1819; XXX, 1 820 u. XXXIII, 1 821 ; .
Ueber d Verhalt, d. löslich, dreifach-blausaur.
Metallsfdze gegen alkal. MelalUösungen (Ib. id.).
Slüchiomclr Betrachtt. über d. Zusammen-
setz. d. zwei Arten von Phosphorwasserstoff-
gas (Ib. XXVIII, 1850). Merkwürd. Zersetz,
d. Wassers uurch Wasser im Krei.sc d. Volta-
schen Säule 'Ib. id.). Verschiedene phys. -
ehem. Versuche (Ib. XXIX, 18:20). Zwei neue
Heilmittel usw. (Ib. id.). Einiges über alkali-
sche Eisensalze (Ib. XXX, 1820). Zwei neue,
den Elektromagnetismus betreff. ThatsaCheu
(Ib. XXXI, 1821). Verschiedene Bemerkk (Ib.
XXXII, 1821). Raumverhältnissed. gasförm.
Substanzen usw. (Ib.XXXiII, 1821). — Recht-
fertigung seiner Versuche u. Ansichten, die
Gränze d. Entzündlichk. brennbarer Gase be-
treffend, gegen H. Davy (Gilb. Ann. LVIII,
1818). über d. cheu). Wirksamkeit d. Lichts
u. d Elektricität usw. ; merkwürdige galvan.
Wasserzerselzung usw (Ib. LXI, 184 9). Un-
tersuch eines am 30 Juni 1820 im Dünahur-
ger Kreise herabgefallenen Meteorsteins (Ib.
LXVIl, 1821). Ülier H. Davy's Theorie d. Si-
cherungslampe (Ib. LXIX, 1821). — Leichte-
ste Methode, Wasser u. andere Flüssigkeilen
mittelst Aelher u. d. Luftpumpe zum Gefrie-
ren zu bringen (Seherer, Allgem. nord. Ann.
d. Ciiemie II; 1819 . Neue Methode, mittelst
einer einzigen Operation Schwefelwasserstoff-
i'as u. Kohlensäure aus Mineralwäss. abzu-
scheid. (Ib. IV, 1820). Verstärkungsraittel d.
elektr. Wirk, bei gowöhnl. Elektrisinnaschinen
'\b. id ). Noch ver-^chiedene ehem. Notizen
daselbst Bd. IV u. VI.
* Auf einer Reise seiner in Curland ansässigen Acltcin.
** r.rschoss sich aus Melancholie.
Grove , William Robert. — Dr.
Phil., I?ecbls-Anwalt (Barrister at law) in
Loiidun; von 1841 — 46 Prof. d. Phy.sik an
d. London Institution; seil 1840 Mifgl d.
Roy. Society (Or),
geb. 1811, Juli \ 1, Swnnsea.*
961
Grozelier
Gruber.
962
r
On the correlation of physical force«, London
1847, a'?» edit. 4855 (französisch von Moigno,
mit Zusätzen von Segiiin sen., Paris 4 856). —
Oo a gas vollaic baltery (Phil. Tr. 4 843). On
the gas voltaic battery ; voJtaic action of phos-
phorus, «ulphur and hydrocarhons (Ib. 4 845).
On cerlaln phenomena of voltaic ignition and
the decoraposition of water by heat (Ib. 4 847).
EtTectoffturrounding media orj voltaic icrnition
(Ib. 4 849). On the electro-chemical polarity
of (^ases (Ib. 4 85i.>). — On a new voltaic coni-
bination (Phil. Mag. Ser. Ifl, Vol. XIII, 4 838).
On voltaic serie» and coraMrialion of gases by
platinum (Ib. XIV, 4839). On a new vollaic
battery of great energy I Die sogen. Grove'-
sche BattDriej (Ib. XV, 4859). On the in-
action of amalgaraated zinc in acldulated wa-
ter (Ib. id.). On voltaic rcaction (Ib. XVI, 4 840).
Oo soniü phaenoniena of the voltaic disruptive
discharge (Ib. id.). On some electro-nitrogu-
rets (Ib. XVIII et XiX, 4 844). On a voltaic
process for etching Daguerreotype plates (Ib.
XIX, 4844 et XX, 4842). On voltaic reaclion
(Ib. XXIU, 4 843). On Grothuis' theory of nao-
lecular decomposition and recomposition (Ib.
XXVII, 4 84 5). On the application of voltaic
ignition to lighting mines (Ib. id.). On the heat-
ing effects of eleclricity and magnetism (Ib.
Ser. IV, VoJ. HI, 4 852). On some anomalous
cases of eloctrical decomposition (Ib. V, 4 853).
On the electricity of the blowpipe flame (Ib.
VIII, 4 854) On tbe electricity of flame (Ib. VIII,
4854). On a melbod of fiicreasing certain ef-
fects of induced electricity (Ib. IX, 4 855). On
the apparent conversion of electricity into me~
chanical force (Ib. XI, 4 856). On some new
melhods of producing and fixing electrical figu-
res (Ib. Xlil, 4 857).
•geb. JuU ii{BG).
Qromelier, Nicolas. — Priester des
Oratoriums, Lehrer d. Theologie, Philoso-
phie und schönen Wissenschaftea in ver-
schiedenen Ordenscollegien (BN) (Q) (A),
geb. 4 69?, Aug. 29, Beaune,
gest. 4 778, Juni 4 9,
Observations curieuses sur tous les parties de
la physique (.Auszug aus d. Phil. Transact.,
M^iu. Paris, Journ. des Savans etc.), T. II — IV,
4 2''\ Paris 1730 (T. I von Bougeant, 8. Diesen).
Gruber y Carl. — Benedictiner in
KremsQuinster, 4 661 Rector d. Schule da-
selbst, { 670 Prof. d. Philosophie an d. Univ.
zu Salzburg und zuletzt Pfarrer in Weiss-
kirchen (Aj fOrJ,
geb. {642, Sept. 4 6, Salzburg,
gest. 1696, Apr. 28, Weisskirchen.
Theatrum naturae ex octo libris physicorum
generaliter explicatum, Salisb. 4 672. Opposila
juxta se posita ex iibris de coelis et libris^ de
ortu et interitu, Ib. 4 671.
Gruber, Bernhard. — Cistercienser,
Prof, d. Philosophie an d. Univ. zu Prag (A),
geb. . . ., gest. . . .
Poggeadorff, Handwörlerbueh.
Horographia trigonometrica s. Methodus accu-
ratissima arithnietice per sinus et tangentes ho-
rologia quavis solaria describendi, Pragae 4 74 8.
Grober, Gabriel. — Jesuit, 1 8 Jahre
lang Prof. d. Mechanik und Hydraulik in
Laybach, dann Prof. d. Mechanik und Ar-
chiteclur an d. Acad. zu Polocz, endlich
Goncral-PrUpositus des Jesuiten-rOrdens in
Husslund. Bruder des Folgenden (SSJJ,
geb. 17 40, Mai 6, Wien,
gest. 1805, März 25, St. Petersburg. *
Ein sehr geschickter Wasserbaumeisler, der
aber nur einen Aufsatz über die Rectification
des Saveflusses geschrieben zu haben scheint,
im Archiv f. Geogr, u. Statistik, Prag 4 802.
* gest. Apr. o {SBJ. *).
Gruber ^, Tobias. — Jesuit, bis zur
Aufhebung d. Ordens 4 773, dann Welt-
priester u. Gehülfe d. Direct. d. Donau-
schifTahrt, Prof. J.Wal eher, darauf (177 4
— 4 777) Bau- und Navigationsdirector im
TemesvarerBanatu. endlich (1780 — 4802}
Baudirector d. böhm. Karaeralherrschaften.
Mitgl. d. königi. Böhm. Gesellsch. d. Wiss.
in Prag (ABG. III, < 8 ! 4 j (SSJJ (M. ÜJ,
geb. 1744, Sept. 4 2, Wien,
gest. 4 806, März 31, Prag.
Briefe hydrographischen u. physikalischen In-
halts aus Krain usw., 8^ Wien 4 784 (Fort-
setzung davon in v. Bornas phys. Arbeiten 4 783
u. 85). Von d. Figur d. Basalts, Prag 1786.
Beobachtt. auf Reisen nach d. Riesengebirge,
Dresd.4 794. Übersicht d. Linear- Perspective,
Prag 4804. — Art, kleinere Flüsse zu messen
(Abhandl. e. Privatgesellsch. in Böhm. V, 4 7S2).
Ueber d. Bereisung eines Landes in Absicht
auf physikal. Entdeckungen u. Verfertig, ein.
petrograph. Karte (Abb. Böhm. Gesellsch. d.
Wiss. I, 4 785). Über d. Strahlenbrechung u.
Abprellungauf ersvärmt. Flächen (Ib. II, 4 786).
Eudiometr. und meteorolbg. Beobb. auf der
Schneekoppe (IK. III, 4 787). Über d. Prüflings-
u. Verbesserungs-Art d. gleicharmigen Waage
usw. (Ib. IV, 4 788). Über d. Ausdünstung d.
Wassers im leeren Raum d. Barometers (Ib.
id.). Betracbtt. über d. Bestandtheile d. At-
mosphäre in Bezieh, auf Dichtigkeit u. Druck
(Ib. Neue Abh. I, 4 794). Über d. Rhomboidal-
schnitte in d. geschichteten Gebirgen (Ib. II,
4 795). Von d. Vortheilen hydrograpb. Karten
(Ib. id.). Theorie d. kaloplr. Phänomens d.
Senkung u. Hebung d. Objecto am Horizonte
(Ib. III, 4798).
* Eigentlich Grub er {SSJ).
Gruber (Grueber), Leonhard*. —
Benedictiner vom Kloster Metten inNieder-
Bayern, von 1766—69 Prof.d. Philosophie
und Mathematik an d. Univ. zu Salzburg,
dann Weltpriester u. Vorsteher einer Nor-
malschulc in Wien. Lehnte 4 794 den Huf
zum Academiker in München ab ^M. llj (VSJ,
Ol
963
Grünberger-
Griiithuisen.
964
geb Bayern,
gest. I8i0 od. 18H, . . . Wien.
Einiiue analytische Beispiele u. Anwendungen
d. vcrsr'.hiedn. Wendungen d. krummen Li-
nien 'Ahh Bayer. Acad. VIH, ilTi) lunige
Grur.dsäfzü d. Theorie d. Cenlralkräfto in
Riicksjcht auf d. Astronomie (Ib. id ). Iber d.
Kometen \on <769 (Ib. id.i. Von d. Polhöhe
(x\eue Abb. D'^ I, 1778).
* Eigpntlirh Johann Leonhard (üf. IT).
Grünberger, Johann Georg. -
Prof. d. Mathematik am Kadcüencorps zu
München , Landes-Directions-Rath (M. UJ,
geb. -1749, Febr. 28, Bettbrunn, b. In-
golstadt,
gest. «820, Febr. <7, München.
Über Wittwen - Gesellschafts - Berechnungen
(N Abh. P,'\\ev. Acad. IV, 1785). Beitrü-e z.
Theorie d. VVagnerei (Ib. VH, 1797).
Gründel (Griendel, Grendel) von
Aoh, Johann Franz. — Nach Einigen:
Kreuzherr des Ritlerordeiis \oin heil. Goist,
nach Anderen : CapuziinMf». mit dem KIo-
sternamen Ladislaus; kam iö7 0 aus Re-
gensburg nach Nürnberg, wo er dioptrische
Instrumente verfertigte und verkaufte; trat
1680 als Ingenieur in kaiserliciie Dienste
geb. . . . Passau oder Niedersachsen,
gest. Anfangs d. XVIII. Jahrh,, Osterreich.
Architectura militaris nova, Dresd. J677. Mi-
crographia nova oder neue curieuse Beschrei-
bung verschiedener kleiner Körper, welche
vernnüelht eines absonderlichen, von ihm er-
fundenen Verf^rösser- Glases verwunderlich
gross vorgestellt werden, ISürnb. 4687.
Grünewaldt
or] tz von.
Dr.
Phil. Sludirfe m IVeiberg u, Berlin (Diss),
geb. l8iJ7, März .., Koick, Eslhland.
De petrefactis forinatiooisealcareae cupriferac
in Sdesia, Berol. 1851. Notizen über d. ver-
sleinerangsfuhrendon Gebirgslor-^nationen d.
Urals (M^m. d. Sav. etrang. Acarl. Petersh.
Mit. 4857).
Grüson (Gruson), Johann Philipp.
— Dr. Phil. (18t 6). Corulut teu. d. Kricgs-
u. Domänenkammer m Maj^'deburs< (1787) ;
Prof. d. Mathematik am C.td'>llonccrr)S in
BerHn (1794), an d. königl Bauacadvnnie
(1799), an d. Univ. (1816) u. am franzo.^.
Gymnas. daselbst (18 17) ; später ponsio-
nirl. Mitgl. d. Acad. d. V, iss. seit 1798
(GB. 18.^5;,
geb. 1768, Febr. 2, Neustadt-Magde-
burg,
gest. 1«57, Nov. <6. Berlin.
Anwend. d. Analysis auf e Ökonom. Aur^abe
usw., Stendal 1789. Rechenmaschine^, erfun-
den von ihm am 2 Febr. 1790, Magdeb. 1790.
Beschreib, u. Gebrauch e. neu erfund. Re-
chenmaschine, 8", Ib. 1791, Halle 1795. Pa-
tent-Tabelle zur Abkürzung der Duodecimal-
rechnung, Ib. 1791. Beschreib, zweier neu er-
fi'iideneii Rechenstabe usw, Ib. 1792. Samm-
lung gelöst, ulgebr. Aufgaben usw., 2 Thie. S**,
Halle 1792— U4. Erklär, d. Entsteh, d Geistes
seiner Rechenmaschine, Berl. 1795. Supple-
ment zu Euler's Anleit. z. DilTerentialrechnung,
8", Ib 179» u. 1798. Enthüllte Zaubereien u.
Geheimnisse d. Arithmetik u.sw , 2 ThIe. 8°,
Ib. 1796— ISO 0. Pinakothek ot.er Sammlung
allgem. nützlich. Rechnungstofeln usw., Ib.
1798. Grundriss d. rein. u. angewandt. Ma-
Ihenialik usw., 2 Thie. 8", ib. 1799-1800.
Calcul d'exposition, Ib. 1802. Systemat. Leit-
faden d. Krithmelik, Epipedometi-ie, Stereo-
metrie usw., Ib. 1810. Geodäsie usw., 8"^ Ib.
1811. Bequeme logarithm., trigonometr. u.
andre nützl. Tafein usw., 8", Ib. 1818. Die
Kegelschnitte usw., 8", Ib. 1820. Geometrie
nach Erzeugung d Begriffe, 8", ib. 1820 Al-
gebra nach Erzeug, d. Begriffe, Ib. 1821. —
Oeberselze Werke von Euler, Lagrange, La-
croix, Mascheroni (Carette), Leslie u Colberg.
— Lc calcul d cxposition mvente par lui (M6m.
Berlin. 1800 et 1804). Recherche sur la som-
mation des series, dont chaque terme procfede
Selon une loi connue (Ib. 1812—13). Sur la
transformatioQ des series (Ib. id.). Über d.
bei Wittwenkassen vorfallenden Wahrschein-
lichkeilsrechnungen (Ib. 1814). Cberd. Thei-
lung d. ganzen Kreisumfangs u. jedes beliebig.
Kreisbogens in gleiche Theile, besonders über
d.Theilungd Kreisumfangs in 17gleicheTheil<;
(Ib. id.). ücber Reihen u vollsländ. Integra-
tion e. linear, partiell. Differentialgleich, a*"
Ordn. usw. :!b. id.). Allgem. Methode mittelst
bestimmten Integralien die durch den La-
gra n gesellen Lehrsatz gegeb. Reihen zusnm-
miren (Ib. id.). Entwickl. von x"-+-y" in eine
Keihe usw. (Ib. 1816 — 17). VereiJifach..u. Er-
weitr. d. Euklidischen Geometrie Ib. id.).
Neue EhminirungsmethotJe usw (Ib. 1S?8 —
19). Geonielr. Aufgabe über Minima (Ib. id ).
Elementarbewcis, da.ss it. Basis d. natürl. Lo-
garithmen durrh keine rationale Zahl ausge-
drückt werden kann usw. (Ib. id.). Auflös e.
geometr Aufgebe (Ib. 1820— 21). Überd Ein-
schreib, isotomischer Figuren in d. Kegel-
schnitte (Ib. 1824). Berichtig, eines von Car-
not gegeb, geometr. Lehrsatzes (Ib. 1831;. —
Aufsätze in Bemoulli u. Hindenborgr's Magaz.
f 1787 u. 1788.
Gruithnisen, Franz von Paula. —
Dr. Med., 1788 Feldchiruri, in d. Öster-
reich. Armee, < 792 Heiduck in kurpHilz.
Diensten, dann, nachdem er in Landshut
sfuüirt, 1808 Lehrer der Naturkunde an
der lar.dUrztlichen Schule zu München und
endlich seit 4 82 6 ord. Prof. d. Aslron/,»-
mie an der Univ. da.selbst. Mitglied der
Leopoldin. Ac.idemie (CL^ ii. 1So7/' (Or)
965
Grummert
Grunert.
966
geb. n7 4, Mürz 19, Scliloss Halten -
berg am Lech,
gest. 1852, Juni 21, München.*.
Naturhist. Untersuch überd. Isiterschicd zw.
Kiter u. Schleim, Münch 1809. Über d. Natur
i\. Kometen, Ib. 1811. Gedonken U.Ansichten
über d. Natur d. Erdbeben, nach d. Aggrej^a-
tionstheorie d. Erde.. Nürnh. 1825. Nalurije-
schichte d. gestirnt. Himmels, Münch. 1836.
Kritik d. neust. Theorien d. Erde, Landshut
1838. Neue einfache trigonoinetr. Methode, die
Höhen d. Berge zu n. essen, ohne sie zu be-
steigen, Münch. 1S42. Gab heraus: Anniccten
für Erd- u. Himmelskunde, 7 Hfte. 8", Hj. < 828
-Z\. Neue Analecteii, 2 Bde. 8", Ib 1832 —
36. Astronom. Jahrb für phys. u. naturhistor.
Himmelsftuscher u. Geologen, Ib. 1S38 — 42.
— iljer d. ehem. u. dynam Momente hei Bil-
dung d. Infusorien (GehIen's.Journ VIII, 1809^
Selenognost Fragmente(Verhandl.Leop. Acad.
1821) Entdeckung vieler deutl. Spuren d.
Mondbewohner usw. (Kastner'sArch I. 1824).
Mehre Aufsätze daselbst, - Erfand, lange vor
Civiale, ein Instrument zum Zermahnen des
Steins in d. Harnblase, wofür er später von d.
Pariser Acad. einen Preis von 1 000 frs. bekam.
• gest. Juni 2»; [N).
Grummert , G o 1 1 f r i e d H e i n r i c h.
— Sachs. Ilofraechanicus in Dresden fA),
geb. 1719, Biala, Polen.
gest. nach 177 6, .. . Dresden.
Beiträge zum Wachsthum der Natur- u. Grös-
senlehre , Dresden 17 47. Gedanken über die
Mondeoluft, Ib. 1748.
Gnmdig, Christoph Gottlob. —
PastorziiHerrT)nnnsdorfbeiAnnaberg(1737)
und Schneeberg (17 49), dar.n Superinten-
dent und Consistorialis erst zu Glauchau
(1758) und darauf zu Freiberg {MJ,
geb. 1707, Sept. 5, Grossdorfhayn, b.
Freiberg,,
gest. 17 80, Aug. 9, Freiberg.
Nene Versuche nützlicher Sammlungen zur
Natur- u Kunstgeschichte usw , 48 fhle. od.
4 Öde. 8**, Schneeberg 1748-04 (Darin im 5.
Tbl. 1748 : Gesajnmelte Nachrichten, dieelektr.
Versuche, deren Geschichte u. Schriften be-
trefTendj. Nützl. Beiträge zu d, nölhigen u. an-
genehm Wissenschaften, 24 St. od. 2 Bde. 8",
Freib. 177,2— 73 Gedanken von Gebirgsgegen-
den usw. (Dresdn. gelehrt. Anz. 1754). Viele
Erbauungsschriflen.
Gmner, Goltlieb Siegraun d. —
Fürsprach vor dem grossen Rath u. Land-
schreiber zu Frauenbrunn u. Waldshut bei
Bern fM) fL. Seh.) (Otj.
geb. 1717, Juli 20, Bern,
gest. 1778, Apr. 10, Bern.
Die Eisgebirge d Schweizerlandes usw., 3 Bdr
8*. Bern 1760—62. Die Naturgeschichte Ihl-
vetiens in d. alten Welt, 8®, \h 1773. \<:v-
zeichn. d. Mineralien d Schvseizerlandes, 8',
Ib. 17 75. Reisen durch d. merkwürdigst. Ge-
genden Helvetiens, 2 Bde. 8*', Ib. 1778. Auf-
sätze in (1. Ahh. d. ökon. Gesellsch. zu Hera.
Grüner, J... L...W... — Hof-Apo-
theker u. über-Bergconunis.sar, zuletzt Me-
dicinalrath in Hannover (M. W) (Or),
geb. 1771, Mlirz 20, Halle,
gest. 18 49, Juli 7, Hannover.
Tabellarische Übersicht d. Salze u. ihrer Be-
standtheile nach d. phlogist. u. d. antiphlogist.
Systeme, Honnov. 1795. Veisuche mit Volta's
Säule (OÜb. Ann. VIII, 1801 u. XI, 1802). Iber
d. Metallisirungd Alkalien (Ib. XX VI II, 1808).
iJber d. Bildunr.' von Saure u. Alkali durch sie
i\h. XXVIII, 180.S). Zerle?: d. Cranal.^ von
Grönland (Ib. XIII, 1803>. b"d. Coieslins von
Nofthen ,Ib. LX , 4 818). Chem. Constitution
d. ^'rönländ Turmalins ;lb. LXV, 1820 . D"
des Ischermiger natuil. Alauns (Ib. LXIX,
1821). Verhalt, d. Schwefelsäure peu'en d gal-
van. Strom usw. (Schweigg. Journ X, 1814],
Gmner, Emmanuel L... — Inge-
nieur en chef des Mines. Direclor d. ßcole
des Mineurs zu St.-ttienne (REP) (AM),
geb. 1809, Mai II, Schweiz.
Sur la fabrication du charbon roc\ (Ann. Min.
Ser. III, T. XIII, 1838). Sur la nature des ter-
rains de transilion et de porph\res du Dep.
de la Loire (ib. XIX, 1841). Sur le gisement
et la nature de quelques minerais de fer des
envirous de Pnvas etc. (Ib. Ser IV, T. VII,
1845). Sur Ic gisement et le modo de fonoa-
tion des minerais de manganese des Pyt enöe.s
etc. (Ib. XVIII, 18S0}. Noch vecschiedn. hiit-
tenmänn. Aufsätze daselbst.
Grunert, Johann August. — Dr.
Phil. , Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu
Greif^wald (1 8.i3) u. an d. iandwirth^chafll.
Anstalt zu felJena (1838), früher Prof. d.
Malheajatik u. Physik am Gymn. zu Torgau
(182r und dann an dem zu Bran-ienburg
(1828). Corr. d. Wiener Acad. (WA) (CL),
geb. 1797, Febr. 7, Halle.
Mathemat. Abhandlungen, 1. Samml. 4", Al-
tena 1822. Die Kegelschnitte usw., Lcipz.1823.
Statik fester Körper, Halle 1825. Sphäroidi-
sche Trigonometrie, 4", Her). 1833. iJeiträge
z. reinen u. angewandt. Matheuiritik . 2 Bde.
Brandenb. 1 S.^8 — 40. Lehib. d. Mathematik u.
Physik, 6 Bde. 8^ Leipz 1841-51. Neue Me-
thode zur Bestimm, d. Polhöhe, 8", Ib. 1844.
Lber d. mittlere Entfernung einer Figur von
einem Puncle oder über d. sogenannte miltl.
Entfern, d. Ackers vom Hofe, 8", Grcilswald
1 848. Loxodromische Trigonometrie, S**, I.cipz.
1849. Optische Untersuchungen, 3 i<de. 8'*, Ib.
1846 — 51. Beiträge z. meteoroloir. Optik usw..
1^ Tbl. 8», Ib. l'850. Analyt. Geometrie d.
Ebene und d. liaumes für polare Coordinat-
systeme, 8", Greifswald 1857. G'cbt herau»^ ;
Archiv d. Mattiematik u. Physik, bis jet/l 2ft»
Thle. 8", Greifswald 1841—57 (Darin vieie Aul-
sätze von ihm) ; ferner AuCsätze in Creli« &
61 •
967
Gruson
Guarini.
968
Journal (11 an d. Zahl), Pogg. Ann. (Über d.
Beweg, fallend. Körper, X, 182 7), Silzungsbe-
richf. d. Wiener Acad. (Cber d. Proximitaten
d. Bahnen d Planeten ii. Comelea, XllI, 1 854 ;
Über eine geomctr. u. eine astronom. Aufgabe,
XIX, 1856) u. (\. Denkschr. derselben Acad.
(Theorie d . Sonnenfinsternisse usw. VIII, 1 So'»).
Gruson, s. Grüson.
Gruve, Mathias. — Prof. d. Logik,
Mela[)liysik, Mathematik, Physik u. Polilik
an d. Univ. zu Erfurt (JJ,
geb. 1623 etwa, . . . Millershansen im
Braunschw.,
gest. 1683, ....... Erfurt.*
Physica. Arilhmelica vulgaris, geometrica, geo-
graphica et astronomica.
* An der Pest.
Grynaeus, Simon. — Theolog,
lehile die alten Sprachen zu Wien und,
nachdem er zum Protestantismus überge-
treten, auch zu Ofen, Heidelberg, Tübin-
gen und Basel. Freund von Luther und
Melanchthon fWdJ (HL) (Ali),
geb. 1493, bei Veringen, Ho-
henzollern,
gest. 1541, Aug. 1, Basel.*
Lieferle dit erste griechische Ausgabe von Pto-
lemaei Magna compositio, fol., Basil 1538,
auch vom Euklid, Ib. 1533.
* An der Pest.
Grynaeas, Simon (der Jüngere). —
Sohn eines Vetlers des Vorigen. Prof. d.
Medicin u. Mathematik in Heidelberg, dann
der Moralphilosophie in Basel (AH),
geb. 1539, Dec. 1, Bern,
gest. 158 2, Sept. 3, Basel.
Commentarii duo: De ignitis meleoris unus;
alter de cotT^elarum causis et signilicationi-
bus ; accessit observatio cometae qui anno su-
periore 1577 et ab initio 78 fulsit, et disputa-
tio de inusitata magnitudine et figura veneris
conspecta in fine anni 1578 et ad initium anni
1579, Basil. 1580.
Gsehwandtner, Andreas*. — Seil
17 30 Abt des Klosters Gleink in Obcr-
Ocslerreich, vorher (1731—33) Prof. d.
M;>thematik an d. Univ. zu Salzburg (VS),
geb. 1 69 6, Jan. 1 2, Stadelkirchcn, Ober-
Ocsterreich,
gost. 17 62. Mai 2 5, Gleink.
Krotemata physico- astronomica de conictis,
anno 1744, quo cometa o\ Androineda egre-
diensterricolas Icri'uit. . . proposita (Anonym).
*Andrea.'j de Srhwandncrin der Todton-Rotul
seines Klostei.«;.
de Gua de Malves, Jean Paul. —
Abbe, Prior von St. -George de Vigon. Mit-
glied d. Acad. d. Wiss. zu Paris »eH ITiO
(Mem.Par. 178 6; (Q),
•geb. 1714 etwa, . . Carcassonne,
gest. 1785, Juni 2, Paris.»
Usag« de Tanglyse de Des«fvrtes pour d^cou-
vrir, Sans le seoours du calcul difförenticl, les
propri6t^s des lignes g^ometriqttes de tous les
ordres, Paris 174 0. Demonstration de la r^gle
de Descartes pour connaitre le nombre des ra-
cines positives et nögatives dans les 6qu8tion(?
qui nontpoint de racincs inaaginaires (Menj.
Par. 1741). Recherche du nombre des racines
reeiles ou imaginaires..., qui peuvent se Irou-
ver dans les 6quations de tous les d^gres (Ih.
id ). Essai de letra6drom6trie (Ih. 1783). Tri-
gonometrie sphCrique. deduite tres-briöve-
ment et completement de la seule Solution al-
gebraique du plus simple de ses problemes
göneraux, etc. (Ib. id.). Diverses mesures, en
partie neuves, des aires spheriqnes et des an-
gles solides etc. (Ib. id.).
♦ geb. 1713, . . ., gest. 17b^ . . . {BO).
Ouaiby, fitienne du. — VIcar der
Kirche St. -Groix in Lyon seil 1718. Mitgl.
d. Acad. zu Lyon seit 1736. Hatte unter
Varignon zu Paris sludirt (BN),
geb. 1693, Mai 2, Lyon,
gest. 1767, Sept. 34, Lyon.
Arithmetiqueordinaire et abregne etc.. 4", Lyon
et Avignon 1753. Comples fails ou llvrels en
genre d'addition et de soustraction, 12", Avi-
gnon 1755.
Gnalandris, Angelo. — Pract. Arzt
in Mantua und Vice-Profcssor d. Chemie
u. Botanik an d. Univ. daselbst (VP),
geb. 1750, Padua,
gest. 1788, Dec. 13, Manlua.*
Letteie al Sign. Giov. Ardnino sopra il Colle
Euganeo Monterosso, Padoval788. Übersetzte
Scapoli'B Principia mineralogiae ins Italieni-
sche.
♦ gest. Dec. S [NGB).
Gnalterius, s. Gualtier.
Gualtieri, Nicola. — Prof. d. Me-
dicin an d. Univ. zu Pisa, zuletzt emerilirt.
Leibarzt d. Grossherzogs von Toscana (LL)
(BG),
geb. 1688, loscana.
gest. 1744, Febr. 25, Florenz.*
Riflessioni sopra l'origine delle fontane, Lucca
1725. — Conchyliologisches.
♦gest. 1717, . . . (ß) {BN).
Guarini, Camillo Guarino. —
Theatiuer. Prof. d. schiinen Wissenschaften
u. d. Philosophie zu 3Iessina , später Bau-
meister, sowie Leclor d. Theologie u. Ma-
thematik d. Herzogs v. Savoyen (TM) (B),
geb. 162i etwa, . . Modena,
gest. 1683, März 6, Mailand,
969
Oudan
Günther.
970
Euclidos adiiuctus et methodicus, fol., Tau-
rini <67i. 4 676. Coiripendio della sfera Cele-
ste, M'\ II) 4 675. Trattato di fortificazione,
4 ', Ib. ^aiCt. Leges temporum et planelarura,
(liiibus civilis et astronomici teniporis lapgus,
priini mobills <M errantium decursus ordinon-
tiir et in tal.ulas digeruntur ad latitudinem
Taiirinensem, fol., Ib. 4678. Coeleslis mathe-
rnaticae pt, I etpt. II, fol., Mediolan. 4688. Ar-
ohiteUwra ci> ile, 2 vol. fol., Torino 4 787 (pcsth.).
Gaden, Philipp Peter. — Schalz-
depulirter u. Syndicus d. Sladl Äliinden in
lliiniiover (MJ [Br),
ti.b. 1722, Bockenem, b. Hil-
deshelm,
gest. 1794, März 7, Münden.
Von der SIcherhoil wider die Donnerstrahlcn,
Götling. . . . (Von d. Münchn. Acad. m\\. einer
Medaille belohnt).
Gndormann, Christoph. — Dr.
Phil , Prof. d. Mathematik an d. theologisch-
philos. Academie zu Münster, vorher Leh-
rer am Gymnas. zu Cleve (N) (G. 4 852^,
geb. 4798, März 28, Winneburg, bei
Hildesheim,
gest. 1852, Sept. 25, Münster.
Grundriss d. analyt. Sphärik, 8", Cöln 1830.
Lelirb. d. niederen Sphürik, 8", Münst. 4 836.
— 38 Aufsätze in Crelle's Journ. f. Mathem ,
z.B.: Theorie d Potential- oder cyclisch-hy-
perbol. Functionen (Bd. VI, 4 830; auch für
sich, Berlin 4 832). Di« loxodromische Linie u.
ihr merkwürd. Zusammenbang mit d. sphär.
Ketlenlinie (IX, 4 834). Neue u. directeste Me-
thode, aus d. gemess. Höhen zweier bekannt,
Sterne u. der Zwischenzeit d. beid. Beobb. die
Polhöhe zu finden (XIII, 1835). Integralia el-
liptica tertiaespeciei reducendimethodussim-
piicior etc. {XIV, 4 835). Methodus nova et
Simplex computandi valores integralium
T'^'pdff et iteratorum f f Pd(f^, fifpdff''
etc. (XIV u. XV, 1836). Serie» novae, quarum
ope integralia elliptica primae et secundae spe-
ciei computanlur, simul ea (piorum moduli
sunt conjugati (XVI et XVII, 4 837). Theorie
(1. Modular-Functionen und d. Molecular-ln-
tegrale (XVIII, 4 838; XIX, 4 839; XX u. XXI,
I8A0; XXIII. 4 842 u. XXV, 4 843; auch für
sich, Berlin 4844). De curvis aequidistanti-
bus sphaericis disquisitiones generales (XXV,
4 84 3). De curvis catenariis sphaericis (XXXIII,
1846). Dependulissphaericisetdecurvis, quae
ab ipsis describuntur, sphaericis (XXXVIII,
1849). De integraiibus
/du]/[4-k«sncA(a + u)snc*i(a-u)] et
X
du]/[4 -k*sn«i(a + u)sn'-J(a— u)]
(XXXIX, 4 850). Entwickl. d. Molecuiar-Inte-
grale oder d. ellipt. Transcendenten aller Ar-
ten, nach Potenzen d. Moduls, nach Functio-
nen d. Amplitude u. nach neuen Functionen
d. Parameters usw. (XXXXI, 4854). De curva
quarti ordiois sphaerica , de circularl scalena
(XXXXIII,4 85J). Überd. drehende Bewegung
fester Körper um ihren .Schwerpuncl (Ib.).
Fundamenta Irigonometriae exactae ; imprrmis
de lineis brevissimis, vulgo dictis geodaeticis,
in superficie sphaeroidica (Ib.).
OÜldenstaedt, A n t o n J o h a n n. —
Dr. Med., seil 1767 Prof. d. Naturgeschichte
u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu St. Peters-
burg;, machte im Auftrage d. Academie mit
S. G. G melin in d. J. 1768 — 75 wissen-
schaftl. Keisen in d. südösti. Russiand (M)
(RN),
geb. 1745, Apr. 29 (A.St.), Riga,*
gest. 1781, März 23 (A.St.), St. Peters-
burg.
Reisen durch Russland u. im kaukasisch. Ge-
birge (von Pallas edirt), 2 Thie., 4", St. Pe-
tersb. 4 787 u. 4 794. Reisen nach Georgien u.
Imerethi, Berlin 4 815. — Viel Zoologisches.
* geb. Apr. 26 {Act Acad. Petrop.).
OÜliohjJeremias Fried rieh. — Fa-
brikant, folgweise zu Ludwigsburg, Neuen-
burg (Würtemberg) und Pforzheim (M. 11^,
geb. 1733, Sept. 4, Cannstadt,
gest. 1803, Sept. 10,
Vollständ. Färbe- u Bleichbuch usw., 7 Bde.
8°, Ulm 1779—99. Anweis, zur Färberei auf
Schaafwolle usw., S**, Ib. 1786. Genaue Be-
schreib, u. Vorschriften zur Manchester-, Pi-
que-, Mousselin- u. Casimir-Druckercy, 8",
Ib. 4800.
Ga^neau de Montb^liard , Phi-
libert. — Lebte in seiner Vaterstadt als
Literat (A) (Bj (BN) (BGJ,
geb. 1720, Semur, Auxois,
gest. 1785, Nov. 28, Semur.
Liste chronologique des öruptions des volcans,
des tremblemens de terre, de quelques faits
mötöorologlques les plus remarquables, des
com^fes etc. (Collect, academique de Dijon,
Vol. VI). Mitarbeiter an Buffon's Hist. nat.
Günther, Owen. — Prof. d. Physik
in Rostock, dann d. Logik in Jena und zu-
letzt d. Physik in Helmstädt fj),
geb bei Eiderstndl,
gest. nach 1614,
Schrieb, wie es scheint, nur Philosophisches.
Günther, Christoph. — Apotheker
in Kopenhagen (NKJ,
geb. 1730, . . . Halle,
gest. 1790, . . . Kopenhagen.
Bereitung d. Harnnaphtha (Grell, Neuest. Ent-
deck. III, 1781). Kürzestes Verfahren bei d.
Salpetemaptlia (Crell's Ann. 1786). Bereit, d.
Spiessulanzbutler (Grell, Auswahl d. neuest.
Entdeck. VIII). Noch einige Aufsätze daselbst.
971
Günther
Güssmann.
972
Günther, Johann Jacob. — Dr.
Med, IWedicinalralh und Kreisphvsicus in
Cöln (MAI J (CllJ fNJ,
geb. 1771, Febr. \9, Obercassel, im
Bericiscbcn,
gest. 1852, Aug. .., Cöin.
Pneumatische Ctiemie, Marb. 1804. Die Atmo-
sphäre u. ihre vorzüKliehsten Krscheinunpen
usw., Marinh. isa."). Bemerkk. /u Volta's Ab-
handl. ; Über periodische Wiederkehr d. Ge-
witter (Schweigg. Journ. XXI, 4847). Ihcr
Kohlenausscheiiiung hei d. Respiration u. Por-
spiratioii (Ib. XLIII, 4S?5). Ober d. Lcuchlen
d. Barometers (Archiv d. Apothekerveseins,
Vm, 48i4). Pharmaceut. Aufsätze daseihst.
Günther, W... — Gehülfe an der
Slorn\^a^(o zu Breslau fJU),
geb. 18 1 i, Sept. "27, ßunzlau.
HerausL'eber des OYP 4Ni)Z (s. Boguslawski)
.seit 1848. — Viele asucn. Beobh u. Berech-
nu^.^en v. Planeten- u Cometenbahnen, siehe
Astr. Nachr. Bd. XXXI u ff. u. Encke's Jahrb.
Günz,Juslus Wilhelm. ~ Dr. Med.,
Pract. Arzt in Leipzig (M. II),
geb. 17 47, Leipzig,
gest. 18 15, Mai IG, Leipzig.
De elasticilato, Lsiks 4 774.
Guepratte, Charles. — Erst Lieu-
tenant in d. frariz(>vS. Marine-Artillerie, dann
Adjinjct an der Ecole d'bydrographie zu
Brest, darauf Direct. d. Sternwarte daselbst,
bis I 8Ö2, wo er sich zur,ickzog; von ! 8 1 'l
— 15 auch Prof. am Bord d. Schitrssciuiie
(vaisseau-ecolej Le Tourville (BG),
geb. 4 777, Dec. 5, Nancy.
Traite eleirient. et eoniplet d'arithmetique etc.,
42", Paris 1809. Prohiemes d'astronomie nau-
tique et de navigatioo, 8", Brest 4 84 6, 2'"^ edit.
2 vol. 8*\ Ib. 4 823, 3""^ edit. Ib. 4 825 et 27.
Instructions sur le planisphere Celeste h l'u-
.sage de la marine etf*., S", Ib. 4 826. Vade-
.Mecum du Marin etc., 2 vol 4", Ib. 4 8.52.
Gnericke, Otto von. — Nachdem
er in Leipzig, Helmstiidt u. Jena die BcclUo
und in Leyden Mathematik studirt, auch
Reisen nach Fraiikreich u. England gemacht,
1627 Bathsberr und 4 646 Bürgermeister
in Magdeburg bis 1684, wo er abdankte
und nach Hamburg zog. Nach der Zer.>>to-
rung Magdeburgs durch Tilly im J. 4 63 4
bis 4 636 in schwedischen Diensten Ober-
Ingenieur zu Erfurt (UL) (HL) (J),
geb. 4 60', Nov. 20, Magdeburg,
gest. 168 6, Mai 1 1, Hamburg.*
Experimenta ncua, ut vocantur, Magdeburi^ica
do vacuo s|)iilio; qutbus acces-serunt .>imul
certa quaednii) de aeri» pondere circa termm,
de virtutibu« mundanis et svülemate aiuiidi
planelario ; sicut et de stellis fixis ac spatio illo
immense, quod tarn intra quam extra eas fun-
ditur, Amslelod. 4 672 (Im Manuscript schon
4 663 vollendet). — G. ist Erfinder der Luft-
pumpe [1650] (die durch seinen Freund Cas-
par Schott 4 657 zuerst beschrieben ward), des
Manometers [4664] und der ersten unvüll-
kommenen E lektrl s i r masch i ne (ohne
Conductor). Seinen beriitimten Versuch mit
den Kaibkuseln (den sog Magdeburger Halh-
kui:c!n, Hemispheres de Magdebourp;; stellte
er zuerst, von) Kurfürsten von Mainz, Johann
Philipp V. Schönborn, dazu siif>refordeit , auf
dem Keichslage zu H''i,'cnst>urg im J. 4fto4 öf-
fenthch an.
* Seine Leiche wurde =;p:iter nncb Ma-deburj^eschafft.
Gucricke, Otto von. — Einziger
Sohn des Vorigen. Jurist, Canonicus in
Magdeburg. Seit 4 663 preuss. Geheimer
Rath und Resident in Hamburg (J) (UL)
(HL) (HSL),
geb. 1628, Oct. 23, Magdeburg,
gest. 4 7 04, Jan. 2 6, Hamburg.
Epistolae de observatinnibus quibnsdam co-
raelicis, in St. Lubieuitzky's Theatrum come-
ticum, Vol. I, Amstelod. 4 668.
Guerin, Jean Louis. — Hülfs-Astro-
nom bei L a 1 a n d e (LB),
geb. 4 732, Juli 24, Paris,
gcst
Berechnete von 4 770 an Ephemeiriden für La-
lande (LB. p. 539,'.
Gu6rin, Joseph X a v i e r B e n e z e t.
— Oberarzt am Hospital zu Avignon, Prof.
d. Physik u. Botanik an d. Centralschule
d. Dep. Vaucluse (QC) (BG),
geb. 4 77 5, Aug. 22, Avignon.
gest. 4 850 etwa,
Mesures barometriques, suivies de quelques
obsgrvations d'histoire naturelle et de pbysi-
que faites dans les alpes franvaises et d'un Pr6-
cis do la meteorologie d'Avignon, Avign. 4 829.
Güssmann, Franz. — Jesuit. Nach
Aufhebung des Ordens, Dr. Phil., Prof. d.
Physik erst in Lemberg, dann an d. Univ.
un<l am Thoresianum in Wien; zuletzt im
ßenedictiner-Convict Seitenstetten in Öe-
sterreich lebend (SSJ)y
geb. 47 M, Sept. 30, Wolkersdorf, Oe-
slerreich,
gest. 4 806. Jan. 28, Seitenstetten.
Ephemerides astronomicae absenlo Hellio m
Norvegia pro 4 776, Beitrag zur Bestimm, d.
Alters un^^erer Erde u. ihrer Bewohner, I Thlc.
Wien 4 782 — N3. Lilhoph^lacium .Mitisianum
(lissertatione praevia et Observation ihusperpe-
luis physico-mineralopici^ ''j-phcalum, Vi*»n-
nae4 7H5. Nachricht von einer Vc? rieht, bei
Fenn obren zur Bewnk. ungemeifier Vfi^-rös-
.'^eiiin;:en, Ib 4 788. Von den alten Zodiaken
973
Guetle
Guglielmini.
974
in Aegypten, Ib. 4 8H. Über Steinregen, Ib.
4 801. Leber d. Berechnung d. Cometenbah-
nen, 4«, Ib. 4 803*. Über d. bisherigen Ver-
suche u. Berechnungen in Hinsichtaut d. Theo-
rie d. Slosses u. d. Widerstandes flüssig. Kör-
per, Ib. 4 805.
* Siehe d.irübcr : v. Zach's Monatl. Corr. XV, S. !7ü
u. 452.
Guetle, Johann Conrad. — Mecha-
nicus, Privatlehrer d. Malhemßtik, Natur-
lehre u. Älechanik in Nürnberg (Wf^J,
geb. 17 47, März 25, Schwabach,
gest
Beschreib, eines raath.-physikal Maschinen-
u. Instrumentenkabinets, 2 St. Leipz. 4 7dO u.
94. Beschreib, d. grossen elektrisch. Zaubcr-
spiegels, Nürnb. 4 794. Gründl. Unterricht z.
Verfertig, guter Firnisse usw., Ib. i793. Zau-
bermechanik usw., Ib. 4794. Magische Belu-
stigungen aus d. Mathematik u. Physik usw.,
2 Bde. Ib. 4797 u. 98. Zaubergnomonik usw..
2 St. Ib. 4 797 u. 98. Beschreib, e. Universal-
u. Particular Kechnungsmaschine, 8o, Ib. 4 799.
Beschreib, e. sehr wirksam, elektrisch, Glas-
scheibenmaschine, ib. 4 844. Neue Erfahrun-
gen, Blitzableiter anzulegen, Ib. 4 84 3. Mu-
seam geometricum etc. , Ib. 4 84 4. Museum ma-
thematicum physico-chemicum etc., Ib. 4 814.
Noch viele dergl. Schriften.
Guctiard , J e a n £ t i e n n e. — Arzt,
Consoi valor d. Mineraliencabinels d. Her-
zogs von Orleans, ^cit 173 4 Milgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Paris fMem. Par. 17 86 (B) (BN),
geh. 1715, Sept. :2 2, J&tampes,
gest. 178 6, Jan. 8, Paris.*
Histoire do la döcouverte faite en France de
matiöres semblables ä Celles dont la porcelaine
de la Chine est composee, 4", i^aris 4 765, 4 2'',
Ib. 4 766. Memoires sur differenles parties des
Sciences et des arts, 5 vol. 4", ib. 4 768 — 83,
Memoire sur ia mineralogie du Dauphinc, 2 vol.
4", Ib. 4 779. Atlas et döscription minöralogi-
que de France, lol., Ib. 4 7 80. — Sur la naliire
et la Situation des terrains qui traversent la
France et l'Angleterre Mem. Par. 4 746), Sur
les granits de France comparös ä ceux d'E-
gypte Ib. 4 754). Sur quelques Corps fossiles
peu connus (Ib. id,). Sur les alcyonium efo.
(Ib. id ). Sur quelques raontagnes de la France,
qui ont ctes des Volcans (Ib. 4 752 . Mem dans
Jequel on compare le Canada ä la Suisse etc.
(Ib. id,^. Sur le cristal de röche de l'isle de
Madaga^car ftb, 4 7S3}. Sur la terre de Galam,
de Lon«;taorfi au Cap de bonne Esperance (Ib.
id.). Sur des quartz du Gap de bonne Esp«^-
ranre '\h. id.). Sur le<« schistes ou pierres
feuillftttefs de la Cochinchine ^Ib. id ). Sur une
»'spccc de stalactite qui vient des montagnes
des Hottentots (Ib. id.). Sur les poudingues
(Ib. id.;. Sur du soufre du Cap de bonne Es-
pernn.-'e 'Ib. id.). Sur l'osleocolle des envi-
rons tl'Llampes (Ib. 4 754). Sur une stalactite
siig.di^-e '.nc. (Ib. id.;. Sur le rocher et la
grolto CO Ciegy etc. (Ib. id.). Sur le flos ferri
(Ib. id.). Sur le terrein, les pierres et les dif-
ferens fossiles de la Champagne (Ih. id.). Sur
plusieurs morce.iux d'hist. nat., tirös du ca-
binet du Du«- d'ürleans (Ib. id.). Sur le tripoli
(Ib. 4 755). Sur les oricrinites etc. (Ib id.).
D(^scripl. niincralog. des environs de Paris etc.
(Ib. 4"^56;. Sur les ardolsieres d'Angers (Ib.
4 757). Sur la mmeralogie de l'Auvergne (Ib.
4 7r»9i. Sur uu bitume de 1 Auvergne (Ih id.).
Sur un fuinior. qui s'eidlaininn de lui mdme
en hiver (Ih. id ). Sur les os fossiles d un ro-
cher nujuo»^ de la villu d'Aix ;Ib. 4 760). Sur
les tourbiet es de Villeroy etc. (Ih. 1761). Sur
les paillettes et les grain.s d'or de l'Ariege (Ib.
id ). Sur la nalure du terrein de la Poiogne et
des minöraux qu'il renferme ilb. 1762;. Sur
les mines de sei de Wieliczka (Ib. id.). Obss.
minöralog. faites en France et en Allemagne
(Ib, 4 763). Sur une esp^ce de pierres appel6es
saubres (Ib. id.). — Noch einige Aufsätze mit
Conrtivron und mit Lavoisier.
* ge«.t. Jan. 7 {BG).
Gützlaff, CarlEduard. — Dr. Phil.,
Prof. d. Mathematik am Gymnas. zu Ma-
rienvverder in PreussenVOrj,
geb. 1805, Juni 2, Stolpe, Pommern.
Aequatio modularis pro traasformatione fun-
ctionum ellipticarum septimi ordinis (Creile's
Journ. XII, 4834).
Guglielmini, Domenico. — Dr.
Med. Generai-Aufseher der Gewässer des
Bolognesischen (168 6) und daneben Prof.
d. Mathematik (seit 1690) und d. Hydro-
metrie (seit 1694) an d. Univ. zu Bologna,
dann Prof. d. Mathematik (seit 1698) und
d. Medicin (seit 1702) an d. Üniv. zu Padua.
Seit 169 6 auswärt. Mitgl. d. Pariser Acad.
(Mem. Par. \1\0) (VJ) (Ni. \) (B) (BN),
geb. 1655. Sept. 27, Bologna,
gest. 1710, Juli 12, Padua.
Volantis flammae epilropeia s. Propositiones
geogr. - asti'on. -geometr. -opticae demonstra-
tae , Bonon, 4677. De corr.fjtarum natura et
ortu, 4**, Ib. 4 684. Rillessioni filosofiche de-
dotte dalle fi^ure de' sali, Ib 4 688, Aqaarum
fiuentiuni niec»sura nova methodo inquisita,
II pt, 4^ Ib, 4690-31. Epistolaeduae hydro-
.staticae, 4'', Ih. 1692 (Erwiderung auf die Be-
merkuncien Papin's in d. Act erudit. über d.
vorhergenantite Werk . Della natura de" fiumi,
4", Ib, 1697. De salibus dissertatio epistolaris,
S*', Venet. 4 705. De principio suiphureo, Ih,
4 710. De iiquarnm fluentium mensura, qua
respondet epistolae Dionysii Papini ad Huge-
nium (Mise, Beroliuens I, 1710;, Epist. hy-
drost. de contnuersia intereum et Dionysium
Papiniun agitata, de aquarum e tubis eruptioue
(Corament. Bonon. l, 4 731'.
Guglielmini , G i o v a n n i B at t i .s t a.
- - Alu }, Pro!', d. Mathematik und eine Zeit
lang aiich der Astronomie an d. Univ. zu
Bologna. Mitgl. d, Instituts daselbst (MzJ,
975
Guglienzi
Guignes.
976
geb Bologna,
gest. 1817, Oec. 15, Bologna.
De diurno terrae motu, experimentis physico-
matbematicis contirmoto, 8®, Bonon. 1792
(Darin die von Newton theoretisch gefundene
Abweichung fallender Körper von der Loth-
linie zuerst experimentell nachgewiesen ; siehe
Benzenberg, Versuche über d. Umdrehung d.
Erde S. 269 u. ff., auch Güb. Ann. XI, 170 u.
XII, 37-2). Teoremad'induzione, Bologna 1799.
Gug^lienzi, Gian- Paolo. — Privat-
mann zu Veiona (HGJ,
geb gest. 1750, . . . Verona.
Mit J. F. Söguier: Osservazioni della cometa
dell' anno 1744 etc., 8", Verona 17 44.
Guibert, Nicolas. — Arzt, der, nach-
dem er viele Jahre auf Reisen in Frank-
reich, Deutschland, Italien u. Spanien zu-
gebracht, auch in Casteldurante und Hom
practicirt hatte, sich in Vaucouleurs (D^p.
Meuse) niederliess (BG),
geb. 1547 etwa, . . . St. -Nicolas, Lo-
thringen,
gest. 1620 etwa, . . . Vaucouleurs.
War erst Alchemist, dann Gegner d. Alche-
uiie ; schrieb : Assertio de ?mirrhinis, sive de
iis quae murrhino nomine exprimuntur, 4 2°,
Francof. 4 597. Alchymia, ratione et experien-
tia, ita demum viriliterimpugnataetexpugnata
etc., 8'*, Argentorat. 1803. De interitu AJchy-
oaiae, metallorum transmutatoriae tractatus
etc., 8", TulJi 1614.
Ouibourt, Nicolas Jean Baptiste
Gas ton. — Apotheker, Prof. an d. ^cole
de Pharmacie in Paris; Mitgl. d. Äcad. de
Medecitio u. d. Soc. de Pharmacie daselbst
fSt.FJfOrJ,
geb. 1790, Juli f, Paris.
Histoire abrög^edes drogues simples, ^'"^ädit.
2 vol. 8", Paris 1826, 4"'«6dit. 3 vol. 8«, Ib. 1843.
Pharmacopee raisonnöe, S"'" 6dit. 2 vol. 8*,
Ib. 1883. Observalions de pharmacie, de chi-
mie et d histoire naturelle pharmaceutique (mit
B6ral), Ib. 1838. Mera. sur les adstringents
connus sous le noni cachou, gambir et kino,
8^ Ib. 1847. Sur les combinaisons du mercure
avec l'oxig^ne et le soufre (Ann. chim. phys.
I, 1816). Sur la pi(^paration du sous-carbo-
nate de potasse avec le nitre et le tartre (Ib.
X, 1819). Sur le miel (Ib. XVI, 1821), Sur la
nomenciature et la Classification chimique (Ib.
XXXIII, 1826). Sur l'amidon (Ib XL, 1829).
Consi^örations sur la cause des ^ruptions vol-
caniques (Ib. XLVII, 1831). — Mitherausge-
ber und von 1837 an Hauptherausgeber des
Journ. de chimie medicale, worin viele Auf-
sätze von ihm.
Guido Ubaldi, s. del Monte.
Guido von Arezzo (Aretinus). —
Zwischen 1 023 u. 1 03 6 BenedictinermÖnch
im Kloster zu Pomposa bei Ferrara ; nach
Fabricius Abt von S. Croce d'Avellana
bei Arezzo (Sein Leben von Kiesewetter,
Leipz. 18 40; (BJ (BN) (BG),
geb. 995 etwa, . . . Arezzo,
gest
Urheber unserer heutigen Noten (der Bezeich-
nung der Töne durch Puncto auf und zwischen
fünf Linien) und der Benennung der Töne nach
dem von ihm eingeführten Hexachord durch
di« (sog. aretinischen) Silben*: ut, re, mi, fa,
sol, la, denen später (angeblich durch Erich van
der Putten, geb. 1574. Venloo, gest. 1646, Lö-
\v3n) das 61 hinzugefugt ward. — Gerbert, Fürst-
Abt des Klosters St Blasien im Schwarzwald
(gest. 1793), hat seine Schriften gesammelt in
dem Werke : Scriptores ecclesiastici de mu-
sica Sacra potissimum, 3 Bde. k", St. Blasien
u. lilm 1784, darunter: Micrologus de disci-
plina artis musicae (geschrieben um 1030) und
Quomodode arithraetica procedit musica (ielz-
teres nicht ganz gewiss, ob von ihm).
* Entnommen aus dem Lobgesang an Johanne» den
Täufer :
Ut queaiit laxis Ä^sonare fibris
Jfira gestorum jPamuli tuorum
Sohe polluti Zabii reatum
Sanct« Johannes.
Guiducci, Mario. — Florentiner
Edelmann: Schüler Galilei's; Mitgl. d.
Äccademia de' Lincei in Rom (NUj (Tz, 1, 7 i),
geb. 1584, März 18, Florenz,
gest. 1646, Nov. 5,
Libra astronomica ac philosopbica, qua Qali-
laei opiniones de cometis examinalur, Peru-
siae 1619. Disco/so delle comele falle nell'
Äccademia Fiorentina nel suo consulato, Fi-
renze 1619 (Soll von Galilei sein).
Guignes, Joseph de. — Prof. d. Sy-
rischen am College royale zu Paris, Con-
servator der Antiken des Louvre ; Mitglied
und später Pensionär d. Acad. d. schönen
Wiss. daselbst (BCJ (BN),
geb. 1721, Oct. 19, Ponloise,
gest. 1800, März 19, Paris.*
Observations sur le degrö de certitude des.
öclipses de soleil, rapport^es par Confttoins
etc. (Mem. acad inscript. T. XLV). — Histo-
risches u. Archäologisches.
• gest. Mär« 22 {BG).
Guignes, Chretien Louis Joseph
de. — Sohn des Vorigen. Französ. Resi-
dent in China von 1783 — 1801, dann beim
franz. Ministerium des Auswärtigen ange-
stellt, bis 1817, wo er seinen Abschied
nahm. Corr. d. Acad. d. Wiss. und der d.
Inschriften zu Paris (BN),
geb. 1759, Aug. 20, Paris,*
gest. 1845, März 9, Paris.
Voyage ä Pekin, Manille et l'Isle de France,
faits dans l'intervalle des aon^es 1784 ä 1801,
3 vol. 8" avec Atlas, Paris 1808. Sur le plani-
977
Gnillard
Ouldin.
978
I
sphfere cöleste des Ghinois (M6ra. Sav. «trang.
X, 4 785). Catalogue des comeles connues et
observ6es par les Ghinois (Ib. id.). Obss. m6-
töorologiques faites ä Macao et ä Canton etc.
(Möm.Par. 4 789). R6flexlons sur les anciennes
cbservations astronomiques des Chinoi? etc.
(Am; d. voyages, T. II). — Sinologisches.
* geb. 1759, Aug. 2ü [SG).
OuiUard, Nicolas Antoine. —
Lehrer d. MalherDalik in Paris, seit 1803
am Prytaneum daselbst. Hülfslehrer am
Cataster unler Prony und an d. Connais-
sance des temps unter Legendreu. De-
lambre /'ÄA^;,
geh Orbais (Aisue),
gest. 1820, Oct. 26, Paris.
Traitö 6l6raeDt. d'arilhmötique decimale, 16*,
Paris 1804. Traitö des Operations de change
et des arbitrages de change etc , S'\ Ib. 1803.
— Neue Ausgabe von Bezsnt's Cours de Math.,
Ib. 1800.
GttiUemeau de Fr6val, Claude
Frangois. — Rath am Parlament zu Pa-
ris (BGJ,
geb. «745, Juli 2 6, Paris,
gest. 1770, Oct. 2, . . . .
Essais metaphysico-math^matiques, Amsterd.
1764.
GulUot- Duhamel, s. Duhamel,
J. P. F.
Guimet, Jean Baptisle. — Ultra-
marinfabrikant zu Lyon; bis 1834 zu Tou-
louse Beamter d. Pulver- u. Salpeter-Ad-
ministration. Schüler d. polytechn. Schule
(BGJ.
geb. 1795, Juli 10, Voiron, Dep. Isere.
Erfand ums J. 1826 zu Toulouse die Bereitung
des künstlichen ültramarins aus Kieselsäure,
Thonerde, Schwefel u. Natron. — Sur ia fa-
brication de l'outremer (Ann. chim. phys.
XLVI, 4831).
Guinand, Pierre Louis. — War an-
fangs, wie sein Vater, Tischler und machte
namentlich Gehäuse zu Pendeluhren, goss
auch in Metall und verfertigte für Jacquet
Droz (siehe Diesen) Gehäuse zu Taschen-
uhren. Legte sich später auf die Constru-
ction achromatischer Fernröhe und in Folge
dessen ums J. 1 773 auf die Darstellung von
Flint- und Kronglas; brachte es hierin. so
weit, dass J. v. Utzschneider ihn 1^5
in das optische Institut zu Benedictbeuem
berief, für welches er fortfuhr Glas zu be-
reiten bis 1814, wo er in seine Heiraath
zurückkehrte und bald in Verbindung oilt
seinem Sohne eine eigene Anstalt begrün-
dete, aus der grosse dioptrische Instrumente
Poggendorff, Handworlerliuch.
hervorgingen (Bihl. urUv. 18S4, T. XXV;
geb. 1744 etwa, . . . Brenels, Neuf-
chÄtel,
gest. 1824, Brenets.
Wie J. V. uizauhnvid«!* in d. Astron. Nachr.
Bd. VII (1829) S. 377 erklärt, gehflrt zwar
Guina&d die erste Idee, gutes Flintglas zuma-
chen , or war aber selbst bei seinem Abgange
aus München (i 81 h- nicht iui Stande, diese Idee
vollständig zu verwirklichen. Das gelang efsl
später durch die alieinigen Bemühungen Fraun-
hofer'«. Das Flintglas des Objectivs zum Dor-
pater Refractor, dem ersten grösseren Fern-
rohr, wurde 1847, Dec. 18 geschmolzen. —
Die Antwort von dem Sohne, Aim6 Guinand
(Astr. Nachr. VllI, 341), widerlej^t diese Er-
klärung nicht.
Gttirand, Claude. — Stand im Ver-
kehr mit Mersenne, Gassendi und
Descarles; sonst nichts über ihn bekannt
(A) (BN),
geb. Ende d. XVI. Jahrb., Nimes,
gest. 1657, März .., Nimes.
Eine Dissertatioji über den Schal!, mphre über
Bewegung, fünf Abhandl. über Optik, Dioptrik
u. Katoptrik.
Gviisnöe, ... — Königl. Professor u.
ausserordenii. Ingenieur des Königs. Mitgl.
(Mecanicien pensionnaire) d. Acad. d. Wiss.
zu Paris seit 1707 fBj (BN),
geb. . . ., gest. 1718, .. ,
Application de l'alg^bre h la gcometrie, Paris
4 705. Maniere generale de d^termiuer geomö-
triquement le foyer d'une lenlilie quelconque
ele. (Mem. Par. 1705). Observ. sur les m6-
thod^deraaxiirasetminimis(lb. 1708). Theo-
rie des projections ou du jet des borabes, Se-
lon rhy|M)thöse de Galilei (Ib. 1707).
Gnldin, Paul. — Eigentl. Habakuk
mit Vornamen , der Sohn pt otestanlischer
Aeltern und anfangs Goldschmied; ging in
Freysingen zum Katholicismus über, ward
Jesuit und, nach längerem Aufenthalt in
Rom, Prof. d. Malhctnalik an d. Univ. zu
Wien und der zu Gratz fJ^ (SBJJ (SSJJ
(BEJ. \\l) (B) (BN),
geb. 1577, Juni 12, St. Gallen,
gest. 1643, Nov. 3, Gratz.
Problema arithtiieticum de rerum combinatio-
nibus etc. , Viennae 1 622, DIss. physico-math.
de motu terrae ex mutatione centri gravitatis
ipsius proveniente. Ib. 1622. Problema geo-
graphicum de discrepantia in numero ac de-
nominaliooe dierum, quam qui orbem terra-
rum contrariis viis circumnavigant, et inter se
et cum iis qui in eodem loco consistunt, ex-
periuntur. Ib. 1633. Centrobaryca seu decen-
tro gravitatis trium specierum quantitatis con-
tiniiae, liber I., fol., Ib 1635. Centrobaryca-
6S
979
Gumprecht
Gutenberg
980
rum pars altera, coütinens libr. II — IV, quibus
agitur (Je usu centri gravitatis etc., fol,, Ib.
4644 (Darin die sog. Guldin'sche Regel, die
aber schon im Pappus vorkommt).
Gamprecht, Thäddäus Eduard.
— Dr. Pliil., Privatdocent an d. Univ. zuB'^r-
Iin(< 8 43—53), dann Literat; früher Wein-
händier in Posen fBG.\8iöJ [G.i861J,
geb. 1804, Nov. \8, Posen,
gest. 4 856, Dec. 7, Berlin.
Beitrüge zur geognost. Kenntniss von Sachsen
u. Böhmen, 8*», Berlin 4 835 Die vulcan. Thä-
tigkeit auf d. Festlande von Afrika, in Arabien
u. aufd. Inseln d. rothen Meeres, 8", Ib. 4 849.
Die Mineralquellen aufd. Festlande von Afrika,
besonders in Bezug auf ihre geognost. Ver-
hältnisse, 8^ Ib. 4^54. Artikel: Afrika, in Ch.
G. D. Stem's Handb. d. Geogr., 7. Aufl. Bd. II.
Gab heraus : Zeitschrift für andern. Erdkunde,
mit Unterstütz, d. geogr, Gesellsch. in Berlin,
6 Bde. B", Ib. 4 853—56; als Fortsetzung d.
Monatsberichte dieser Gesellsch., die er von
Bd. VI— X (1848—53) redigirte. Mit v. Da-
chen: Geognost. Karte von Nord-Deutschland,
Ib. 4 835— 40. Aufsätze in Karten's Archiv (z. B, :
Die Gränze d. Granits u. übergangsgebirges bei
Klaitau in Böhmen, X, 4 837). Pogg. Ann. (Ne-
phelin in Sachsen, XLII, 4 837) usw.
Gundlaoh, Johannes. — Dr. Phil..
Prof. d Mathematik u. Physik an d. Univ.
zu Marburg seit t84 8. früher Lehrer am
Lyceuai u. am Berg-Alumnen-Instilut in
Casael (Justi),
geb. 1763, Dec. 4 0, Aliendorf in den
Soodeu,
gest. 4 8 49, Febr. 4G, Marburg.
Kleine Sammlung algebr. Aufgaben, Marburg
4 8«4. Einige Aufsätze in Kraushaar's Mathe-
mat. Magaz., Leipz. 1804.
Gunnems, Johann Ernst. —Bi-
schof vom Stift Drontheim, vorher Prof. d.
Theologie an d. Univ. zu Kopenhagen (4 754
—58). Präses d königl. Norske Videnska-
bers Selskab in Drontheim, deren Gründung
im J. 1760 er hauptsächlich bewirkte (W),
geb. 4718, Febr. 26, Christiania,
pest. 4 77 3, Sept. 2 5, Christiansund.*
Adskillii;e Anmäikiiinger fornemelig i Hen-
soentle til Mineruiier i Nordland og Finmarken
(Trondhjoms Vid. Selsk. Skrift. I, 4 764). Viel
Naturhistorisches, besonders Zoologisches.
* 5;e8t. 1774, . . . {^K) ; 177.3, Sept. 23 {B) {BN).
Gunter, Edmund.-— Erat Geistlicher,
seil 164 9 Prof. d. Astronomie am Gresham
College in London (BD),
geb. 4 581, Herefordshirc,
gest. 4 626, Dec. 4 0, London.
Canon triangulorum or Table of arlificiol sines
»^nil tangcnles et«*-., Lond. 4 630. — G. beob-
«chlclc die säcularö V^jründerung d. luagnet.
Peclination schon 4 622 (vür üellibrand), er-
fand verschiedene math. Instrumente, z. B.
den logarithm. Rechenstab (Gunters Scala)
im J. 4 624, und gebrauchte zueilst das Wort
Cosinus (Hutton's Math. Dict. I). Seine Ar-
beiten gpsaaimelt in : The works of Edm. Gun-
ter, containing the description and usc of tlie
sector, cross-stnfT, quadrant and other Instru-
ment«;, published by Will. Leyboume, 5'^ edit.
Lond. 4673.
Gurief (Gourief), Simon. — Prof. d.
Mathematik an d. geistl. Acad. zu St. Pe-
tersburg, früher Officier u. Prof. d. Mathe-
matik am Artilleriecorps daselbst. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. (Mem. Acad. St. Petersb.W,
4848;,
geb. 4 7 66 etwa, Russland,
' gest. 4 813, Dec. 4 4 (A. St.), St. Peters-
burg.
M6m. sur la resolutiou des principaux pro-
blömes qu'on peut proposer dans ies courbes
dpnt Ies ordonnöes partent dun point fixe
(Nov. Act. Acad. Petrop. XIII, 4 804). Essai
de demontrer rigoureusement un theor^me
fundamental des öquations de condition de la
ditferentielle des fonctions ä plusieurs variable
(Ib. Xin, 1GC2) Observ. sur le th6or6me de
Tüylor, avec sa denionstration par la möthode
des Hmites etc. (Ib. XIV, 4806).
Gatbier, Christian August von.
— Königl. s'ächs. Oberst und Üntercom-
mandant der Festung Königstein; früher,
von 4 8 2 4 — 4 9, als Officier in Zwickau (OrJ,
geb. 4 798, Juli 4 4, Rosswein, Sachsen.
Geognost. Beschreib, des Zwickauer Schwarz-
kohlengebirges u. seiner Umgeh., Zwick. 4 834.
Abdrücke u. Versteinerungen d. Zwickauer
Schwarzkohlengebirges, Ib. 4 835. Die Verstei-
nerungen d. Rothliegenden usw. (mit Geinita),
Dresd. u. Leipz. 4 849. Geognost. Skizzen aus
d. Sachs. Schweiz, Leipz. 4 858. Über d. bei
Oeisnitz (Voigtiand) 4 840 u. 42 aufgefund. Reste
vorweltlich. Thiere (Leonh. Jahrb. 4 844 u. 42).
Guthrie, S a m u el. ~ Dr. Med., pracl.
Arzt zu Sackelts Harbor am Ontario-See
im Staate New- York fSill.NJ,
geb. 4782,
gest. 4848, Oct. 49, Sacketts Harbor.
New method of preparing a spirituous Solution
ofGhloricEther(ßüliinan'8Journ.XXIetXXII,
4 832). Remarks on various chemical (fulmi-
nating) preparations (Ib. id.). On the vapori-
zation of mercury in nitric ether (Ib. id ). On
sugar from potaloe starch (Ib. id.). On oil of
turpetine (Ib. id.). — G. bereitete Knallsilber
(percussion powder) fabrikmässig und war ei-
ner der Ersten, der vom Chloroform eine me-
dicin. Anwendung machte.
Gutenberg^, Johannes od. Henne,
genannt Gensfleisch *. — Aus einer patri-
zischen Familie, wahrscheinlich schon sehr
981
Guyot
Haak.
982
früh mit mechanischen Künsten beschäf-
tigt fOettJ,
geb. zwisch. J395 u. t 400, . . . Mainz,
gest. U68, Febr. 2i,
Erfinder <3er Buchdruckerkunst mit bewegU-
chen Typen, die er, von Holz, im J. H38 zu-
erst in Strassburg anwandte. Sein Druckerei-
peschaft, welches er erst zu Strassburg mit
Andreas Lryzehn oder Dritzehn (von U2 4 an),
dann zu Mainz mit Joh. Faust oder Fust (um
1 45 0\ später mit Pet. Schöffer und zuletzt da-
selbst allein betrieb, bestand bis U65, um
welche Zeit es in andere Hände überging und
er geadelt wurde.
* Gensfleisch u. Guienberg (Gudenberg) vraren
zwei der Familie gehötende Grundstücke.
Gayoty Arnaud Henry. — Dr. Phil.,
Prof. am Gymnas. zu Neufchätel (Diss),
geb. 1807 (ausgangs), . . . Boudevilliers,
Neufohatel.
Diss. inaug. de naturali lacuum divisione, Be-
rol. -1835." Aufsätze im Bullet, de la Soc. d.
Scienc. nat. de Neufchdtel, z. B. : Sur les cre-
vasses des glaciers ; Sur le bassin erratique du
Rhin , Sur la topographie des alpes pennines;
Etc.
Guyton de Morvea«, Louis ß er-
nard. — General-Advocat am Parlament
zu Dijon (1755—82), daneben Prof. d.
Chemie (1774 — 87) u. Mitgl. d. Acad. da-
selbst; während der Revolution verschie-
dene politische Stellungen in Paris einneh-
mend; dann, nach Gründung d. Ecole po-
lylechnique 179 4, Prof. d. Chemie an der-
selben (bis 1805), auch später Director
derselben, sowie Administrator d, Münze.
Mitgl. d. Instituts seit 1796 (B) (BN),
geb. 1737, Jan. 4, Dijon,
gest. 1816, Jan. 2, Paris.*
Defense de la volatilit^ du phlogistique , 8",
Dijon 1 773. Instruct. sur le mortiers de Loriot
8", Ib. -1775. Elements de chimie theorique et
pratique (mit Maret u. Durande), 3 vol. 4 2",
Ib. 1776 — 77. Descript. de l'aröostat de Dijon,
avec un essai sur l'applicat. de la döcouverte de
MM. Montgolfler ä l'extract. des eaux des mines,
8°, Ib. 1784. Traitö de desinfecter l'air etc. (Darin
die 4 773 von ihm entdeckte Chi or-R auch e-
ru n g ausführlich beschrieben), 8", Paris 4 801,
4 802^ 4 803, 4 805. Mit Lavoisier, BerthoUet u.
Fonrcroy : Möthode de Nomenclature chimique,
4 vol. 8", Paris 4 787 (Darin die neuere franz.
Nomenclatur). — Sur les phönomfenes de l'air
dans la combustion (M6m. de Dijon, I, 4 769).
Sur une efifervescence froide (Ib. II, 4 772). Sur
la congölation de Tacide vitriolique concentrö
(Nouv. M6m. de Dijon, 4 782). Sur les moyens
de saturer les eaux-möres du nitre etc. (Ib.
id.) . Recherch. pour perfectionner la pr^pa-
ration des couleurs employ^es dans la pein-
ture (Ib. id.). Sur la blende artificielle (Ib.
4 783). Sur le pöse-liqueur appropriö ä la cuite
du vin des Cannes etc. (Ib. id.). Descript. et
usage du nöcessaire chymiquc etc. (Ib. id.).
L'or, que prend Tacide nitreux bouillaot est il
veritablement dissous? (Ib. 4 784). Methode
facile pour mesurer la quantilc de gas aeide
m^phitique conlenue dans les eaux (Ib. id.).
Si le Sucre entre tout entier dans la coraposi-
tion de l'acide Saccharin (Ib. 4 78ri). Examen
des faits qui doivent servir de base h la theo-
ric de la conversion du fer en acier (Ib. 1 785).
-- Försök alt utreda fr.5gan om quartsens na-
turliga upp!()«nings-medel (Vetensk. Acad.
Handl. 4 784). Om stälcts natur och dess när-
roarste gruodänu^.en 'Ih. 4 787). Om det infly-
tande som temperaturen äga pa affinitetema
uti Chemien (Ib. 178P). — Sur Ja Situation des
sels et sur Taffinite d'un composö avec un de
scs principes par exces (Mem. Turin. IV, 4 790).
— M6m. sur les tables de composition des
sels etc. (Mcm. l'lnst. II, An VII). Sur les ano-
malies dans le jeu des affinites (Ib. id. et V,
An XII). Sur l'analyse et la recomposition des
deux alcalis fixes etc. (Ib. III, An IX). Essai
de pyrometrie (!b. TX, 4 808 et XII, 4 814). Sur
le.s refroidissements artificielles (Bullet. Soc.
philomat. An VII). Sur la matiere colora;it(3
des sucs vegetaux etc. (Ib. VI). Viele Aufsätze
im Journ. de physique, z. B. : Sur l'attraction
ou la repulsion de l'eau et des corps huileux
(T. I, 4 773) ; Sur Talliage de l'argenl et du fer
(XII. 4 778) ; Sur le.s crystallisations m^taüiqnes
(XIII, 4 779) ; Sur lesdenominationschimiques
(XIX, 4 782) ; Sur la conversion du fer en acier
(XXIX, 4 786). — Sehr viele Aufsätze in den
Ann. de chimie, deren Mitherausgeber er war,
z. B. : Invention du diostatimetre et de diCTö-
rens appareils (T- VII, 4 790) ; Descript. d'un
gravimetre (XXI, 4 797) ; Essai pyrooi^triques
etc. (XXVI, 4 798); Nouv. expöriences sur la
fusibilitö des terres melangöes (XXX, 4799);
Descript, d'un pyrom6tre de platine (XLVI,
4 803) ; Descript. d'un hygromötre pour les gas
etc. (LXVIII^ 4 808) ; M6m. sur la tenacite des
metaux duetiles etc. (LXXI, 1809) ; Mem. sur
la pyrometrie (LXXIII et LXXIV, 4 84 0 et XC,
4 814); Nouv. recherches sur la combustion
du diamant (LXXXIV, 4 84 2) ; Sur les fumiga-
tions dösinfectantes (XCV et XCVI, 4 84 5). —
Er (oder vielmehr seine Frau) übersetzte Schco-
le's Werke u. Werner's Characlr. d. Fossils.
* gest. Jan. 1 (Q).
de Gy, Andre, s. Chrysologue.
Haak, Theodor. — Studirte Theolo-
gie zu Oxford u. Cambridge und war spä-
ter Diaconus des Bischofs von Exeter, J o-
seph Hall (BDJ,
geb. 1605, . . . . Neuhausen b. Worms,
gest. 1 690, Mai 9, London.
Er war es, von dem die Idee ausging, welche
später die Royal Society ins Leben rief,
62*
983
Haan
Habrecht.
984
indem er sich im J. ^645 zu Oxford mit Wil-
küifl, Wallis, Goddard und anderen Männern
zu wöchentlichen naturforschenden Zusam-
menkünften verband.
Haail| FriedrichGottlieb. — Prof.
d. Philosophie an d. medicin. -Chirurg. Aca-
demie zu Dresden seit i815, früher (1807
— 15) Director einer weibl. Erziehungs-
Anstalt daselbst, und noch früher Lehrer an
verschiedenen Schulen {0.iS%^J (M.llJ,
geb. i77f, Sepl. i3, Lamperlsdorf, b.
Oschatz,
gest. <8 27, Sept. 4, Dresden.
Verfertigte Erd-u. Himraelskugeln, u. schrieb:
Unterricht vom Gebrauch d. künstl. Erdkugel,
8®, Torgau 1801. — Schulbücher.
Haas, Wilhelm. — Schriftschneider
in Basel, später (1799) General-Inspector
d. helvetischen Artillerie u. Direct. d. all-
gera. Arlillerieschule zu St. ürban im Can-
ton Luzern (BrJ (BN),
geb. 1741, Aug. 23, Basel,
gest. 1800, Juni 8, St. Urban.
Verbesserte A. G. Preuschen's (s. Diesen) Ver-
fahren, Landkarten mit beweglichen Typen zu
drucken, und lieferte mehre auf diese Weise
ausgeführte Karten (siehe Geogr. Ephemeri-
den 1800, Bd. II, S. 370). Über seine Wetter-
harfe s. Gehler's Wörterb. V, 1007.
Haas, Wilhelm. — Sohn des Vori-
gen. Buchdrucker und Schriflgiesser in Ba-
sel, dann Artilleriehauptmann u. Mitgl. des
kleinen Raths daselbst (VSG),
geb. 1766, Jan. 15, Basel,
gest. 1838, Mai 22, Basel.
Verbesserte das Verfahren seines Vaters und
gab mehre Karten von der Schweiz und Ita-
lien heraus.
Haas (Hasius), Joh. Matth., s. Hase.
Habel, Christian Friedrich. —
Zuletzt Nassau'scher Hofkammerrath in
Schierstein (M.ll)^
geb
gest. 1814, Febr. 20, (Schierstein?).
Beiträge zur Naturgeschichte u. Ökonomie d.
Nassauischen Länder, Dessau 1784. Minera-
log. Reise durch Nassau usw. (Klipgtein's Mi-
neralog. Briefwechsel. Bd. II). Von d. vulca-
nischen Producten bei Frankfurt a. M. (Ib.
id.). Mineralog. Bemerkk. über d. Er/pebirge
(Beschäft. d. Gesellsch. naturf. Fr. in Berlin,
III, 1777). Von d. Nassauischen Mineraige-
schichle u. dem brennenden Berg bei Duttwei-
ler (Schrift, dies. Gesellsch. I, 1780). Von d.
Bleierden (Ib. VII, 1787). Von Versteinerun-
gen im Gyps (Ib. id.). Vom natürl. Russ (Ib.
X, 1792),
Haberle, Karl Gonstantin. — Dr.
Phil. Erst Lehrer an einer Privat-Anstall
in Celle, dann als Hofmeister zweier süd-
preuss. Adeligen mehre Reisen machend,
endlich 1817 Prof. d. Botanik an d. Üniv.
zu Peslh (M. Ii; (N) (PH),
geb. 1764, Febr. 11, Erfurt,*
gest. 1832, Mai 31, Pesth.**
Beobb. über d. Gestalt d. Grund- oder Keim-
Krystalle d. schörlartigen Berylls, 8**, Erfurt
1804. Beiträge zu einer allgem. Einleitung in
d. Studium d. Mineralogie, 8», Weimar 1805.
Characterisirende Darstell, d. gemeinnützige-
ren MineraUen, 8*, Ib. 1805. Kabinet von 106
Krystallmodellen, Ib. 1805 Das Mineralreich
usw., 8*, Ib. 1806. Meteorolog. Hefte, 8 St. 4",
Ib. 1810—12. Meteorolog. Lehrbuch, 8^ Ib.
1811. Neues geocentr. Planetarium, als ein
meteorolg. Gonsteilator usw. , 8*, Ib. 1 81 1 . tJber
Witterungsbeurtheilung u. Erspäbung usw!,
8®, Ib. 1811, Meteorolog. Jahrbuch, 2 Jahrg.,
Ib. 1811 — 12. Meteorolog. Aphorismen usw ,
8*, Ib. 1812. — MitBucholz: Über d. Magne-
sit (Gehlen'g Journ. VHI, 1809). Mit Demsel-
ben : Überd. dichten Bitterkalk (Ib. IX, 1 81 0) .
— Über d. acht, ungar. Alaunstein (Sohweigg.
Journ. XXI, 1817). Beschreib, e. neu. Art
Braunkohle (Ib. id.). Ferneres in d. Neu. phys.
Abhandl. d. Acad. zu Erfurt (1805) u. in An-
dri's Hesperus. — Botanisches.
♦geb. Febr. 1 (^.11).
** gest. Juni 1 [N). — Von Raubmördern in seiner
Wohnung erdrosselt.
Babicht,KarlWilhelm Eberhard.
— Früher designirter Generalcomraissar
für das Berg- u. Hüttenwesen der Bank von
Polen ; später Professor u. Oberlehrer an
d. Realschule zu Bernburg. Jetzt in Gotha
privatisirend (Orj^
geb. 1 807, Nov. 1 3, Karlshafen, Kurhess.
Entdeckte auf seiner Privatsternwarte zu Gotha
den Cometen III, 1857 am 24. Juni 1857 u. d.
Comenten IV, 1857 am 30. Juli 1857 (Astron.
Nachr. XLIV, 1857). Bestimmte astronomisch
d. Polhöhe d. Brockens. Ist mit Messungen d.
Doppelsterne beschäftigt.
Habreohty Isaak*. — Dr. PhiL et
Med. ; kurz vor seinem Tode zum Adjunct
des Prof. d. Mathematik, Isaak Malle o-
lus , an d. üniv. zu Strassburg ernannt (J),
geb Strassh.urg,
gest. 1633, Oct. 10, Strassburg.**
Narratio de cometa anni 1618, 4", Argentorat.
1619. Tractatus de planiglobio coelesti ac ter-
restri, 4", Ib. 1628 (Neu edirt von J. Ch. Sturm,
Nürnb. 1662). Von der Feuerkugel so 162J,
Nov. 7 gefallen (Siehe Chladni'a Feuermeteore,
S. 99).
* Der unter Dasypodius erwähnte Isaak Bah-
re c h t ist ein anderer, muthmaasslich der Vater. Prof.
R. Wolf in Bern besitzt ein Bildnis» mit der Un-
terschrift: Isaac. Habrecht. Scaphusianus. Helvetius.
Anno aetatis Christi 16()S. Suae C4. ArgjTopum au-
tomati inventor, fabncalor et auctor etc. (Bern, ilit-
thcil. 1851, S. 0»).
** l'.inige Tnsre nach seiner Ernennung zum Adjunct
IWl, Oct.'4 {Dpp).
985
Hachette
Hadaly de Hada.
986
Haohette, JeanNicoIasPierre. —
Erst Zeichner an der Genieschule zu Me-
zi^res, dann (1792) auf kurze Zeit Prof. d.
Hydrographie zu Collioure (Osl-Pyrenäen),
darauf von 1794 bis 184 6 an d. polytechn.
Schule zu Paris, anfangs Adjunct von Mon-
ge, später Prof. d. beschreibenden Geome-
trie, daneben auch Lehrer d. Geon)etrie an
d. Normalschule, sowie an d. kaiseri. Pagen-
schule ( 1 8 04 — 9) und von 1 8 < 0 bis zu sei-
nem Tode Prof. an d. Facultät d. Wiss. Seit
<823 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris.
Machte auch die Expedition nach Aegypten
mit (BC) (BS) (BBA) (AB. 1836; (BN) (QC),
geb. 17 69, Mai 6, Mezi^res,*
gest. 1834, Jan. «6, Paris.
Sur la composition des maehines par Lantz et
Bitancourt; Programme du cours Clement, des
maehines pour l'an 1808 parHaohette, 4*, Pa-
ris 1808. Traitö ^lömentaire des maehines,
1vol. 4^ Ib. 1809, 4"'«^dit. 1828. Supplement
aux lecons de t;eom6trie descriptive de ß.
Monge, 4°, Ib. 4812 Second Supplement etc.,
i*». Ib. 1818. Programme d'un cours de phy-
sique ou Pröcis de Jegons sur les principaux
phenomönes de la natura etc., 8*», Ib. 1809.
Correspondance de l'Ecole polytächnique etc.
de 1794—1816, 3 vol. 8°, Ib. 1817. Elemens
de f;6om6trie ä trois dimensions, Ib. 1 81 7. Ap-
plication de l'alsebre ä la g^ometrie a trois di-
mensions, 8", Ib. 2»"« edit. 1817. Traitä de
g6om6trie descriptive etc., 1vol. 4" et atlas de
70 pl., Ib. 1822, 4»»« 6dit. 1828. Histoire des
maehines ä vapeur etc., 1 vol. 8", Ib. 1830. —
Sur le galvanisme (Journ. Ecole polytechn. IV,
1802). De l'heliostate (Ib. IX, 1813). Deter-
miner le centre et le rayon d'une sphere qui
touche quatres sphferes donnees (Ib. X, 1815).
Sur les divers modes de numerotage employes
dans les filatures (Bull. soc. d'Encourag. 1 825).
Descript. de rheliostate de Mr. Gambey (Ib.
1826). Sur la mesure des effets dynamiques
(Ib. 1830). tionstruction des courbes ä longue
inflexion (Ib. id.). — Sur les prätendus poles
eiectriques de la terre et sur le pretendu ma-
gnetisme des piles (Ann. chim. LXV, 1808).—
M6m. relatif ä l'ecoulement des fluides per des
orifices en minees parois et par des ajutages
etc. (Ann. chim. phys. III, 1816 et V, 1817).
Sur les produits des maehines a feu de Woolf
(Ib. IV, 1817). De l'6couIeraent des fluides
a^riformes dans l'air atmosph(^rique et de l'a-
ction combinee du ehoc de l'air et de la pres-
sion atmospherique (Ib. XXXV, 1827). Sur la
formation des tubes fulminaires (Ib. XXXVII,
1828). De Taetion ehimique produile par lin-
duetion eiectrique ; deeomposition de l'eau
(Ib. LI, 1831). — Surle mouvement des fluides
a^riformes et des liquides (Ann. d. seienees
d'observation, 1 830) . — Experienees pour dö-
montror que le diamant combine avec le fer ä
une haute temperature donne de l'acier fondu
(gelesen 1799 in d. Acad.). — Einige Beaierkk.
über Flächen zweiter Ordn. (Grelle, Journ. f.
Math.1, 1826). Über d. Krümmung d. Flächen,
nebst Äuflös. e. besonderen Falls aus d. Per-
spective d. krumm. Flächen (Ib. id.). Sur les
surfaees reglöes (ib. VIII, 1832). — Mitarbei-
ter am Dictionnalre töchnologique.
• geb. 1779, Mai 6 (flC) (Q).
Hack, MichaelSigismund. — Glas-
bläser in Nürnberg, der in seiner Jugend
Goldschmied gewesen, darauf Kriegsdienste
in Ungarn, d. Niederlanden u. Frankreich
gelhan u. auch England bereist hatte (Dpp),
geb. 1643, März 22, Nürnberg,
gest. 172 4, Mai 28, Nürnberg.
Machte, für seine Zeit, sehr gute Barometer,
Thermometer, Araeometer u. ahnl. physikal.
Instrumente ; siehe J. Ch. Sturm, Colfegium
experimentale, und J.H.Müller, De hydro-
metro, Altorfii 1723.
Haoqnet, Belzazar (Balthasar). —
Bergrath, Prof. d. Naturgeschichte u. Me-
dicin an d. Univ. zu Lemberg seit 1788;
vorher Prof. d. Anatomie, Chirurgie u. Heb-
aramenkunst am Lyceum zu Laibach; noch
früher Wundarzt in d. österr. Armee (ON),
geb. 1739, Le Conquet, Bre-
tagne, *
gest. 1815, Jan. 10, Wien.
Oryctographia Carniolica oder Physikal. Be-
schreib, d. Herzogth. Krain usw., 4 Bde. 4",
Wien 1778—89. Mineralog.-botan. Lustreise
vom Terglou in Krain zum Glockner in Tyrol
in den J. 1779—81, 8", Ib. 1784. Physikal.-
politische Reise aus den Dinarischen durch
die Julisehen, Karnischen u. Rhätischen in d.
Norisehen Alpen in den J. 1781 — 83, 2 Bde. 8«,
Leipz. 1785. Reise durch d, Norisehen Alpen
in den J. 1784—86, 2 Bde. 8", Nürob. 1791.
Neueste physikal. -polit. Reisen in den J. 1788
— 95 durch d. Dacischen u. Sarmatisehen Kar-
pathen, 4 Bde. 8«, Ib. 1790—96. Physische u.
techn. Geschichte d. Flintensteine, 8", Wien
1792. — Verzeichn. d hauptsächl. Arten u.
Abarten d. Quecksilber- u. Zinnobererze von
Idria (Beschäft. d. Gesellsch. naturf. Fr. in
Berl. III, 1777). Mineralog. Rhapsodien (Sehr,
dies. Gesellsch. II, 1781; IV, 1783 u. VI, 1785).
Aufsätze in Crell's Ann. 1787, 89, 90 u. 91,
Crell's Beiträgen 1785-87, Crell's Neu. Ent-
deck. 1781 u. 83 u. Qehlen's Journ. I, 1806.
* geb. 1739, . . . Metz {M.ll) : 1740, . . . Le Conquet
{B) {BN).
Hadaly de Hada, Karl. — Dr. Phil.,
Prof. d. höheren Mathematik folgweise zu
Tyrnau (1781), Raab (178 6), Fünfkirchen,
Pressburg und endlich (1809) an d. Univ.
zu Pesth. Corr. d. Götting. Soc. (FH) (ON),
geb. 1743, Gross-Szigelh. Co-
niitat Schümo^^'
gest. 1834, Juli 19, PeMh.
Elementa hydrotechnicae, Po^oniae 1 783 (er
lebte 7 Auflagen). Arsdeiineandi, coloribii'^qne
987
Hadancourt
— Hällström.
988
localibus adumbrandi aedem, Jaunni 1784.
Anfangsgründe d. Mathematik, Pressb. -1794.
Elementa Matheseos purae, Posoniae 4 798.
Mechanica solidorum, ßudae 4 808. Toxotomia,
seu scientia quemvis datiim arcum circula-
rem, an£!ularumque rectilineum in quotquot
aequas partes geometrice secandi, Budae 4 820 .
Hadancourt, J e r o m e. — Wohlha-
bender Privatmann zu Toulouse (LB) (BT),
geb. 4 7 48, Toulouse,
gest. 4 800, Apr. 22, Toulouse,
Machte gemeinschaftlich mit Darquier (s. Die-
sen) aströnom. Beobb. , zuletzt auf der von
Garipuy erbauten Sternwarte.
Hadley, John*. — Mitgl. {1716) u.
zuletzt Viceprasident d, Roy. Society; über
seine sonstige Stellung im Leben nur be-
kannt, dass er fnstrumentenmacher in
London war und viel mit dem Astronomen
Ha Hey verkehrte (Ahr.^l),
geb. . . ., gest. I7 4'i, Febr. 15, . . .
Account of a catoptric reflecting telescope
(Phü. Tr. 4 723; — von ihm verfertigt; das er-
ste grössere Spiegelteleskop) . Observatlons on
Ihe sate^lites of Jupiter and Saturn, raade wilh
this telescope (Ib. id.). New instrumenl for
taking angles (Ib. 4 734. — Der H a d 1 e y'sche
Spicgelsextant; siehe Godfrey). Combination
of lenses with reflecting planes (Ib. 4 737). Me-
thod of using a spirit level at sea (Ib. 4 733).
* Nicht zu verwecbeeln mit George IH adle y, dem
Urheber der richtigen Theorie der Passate (Phil. Tr.
173?>), über dessen Lebensverhältnisse auch nichts
weiter bekannt ist, als dass er Mitgl. d. Roy, Society
war. Siehe Godfrey.
Hadley, John. — Prof. d. Chemie an
d. Univ. zu Cambridge. Mitgl. d. Roy. So-
ciety seit 1758 (Th),
geb. . . ., gest. I76i, Nov. 6, . . .
On a mummy, exarained at London (Phil. Tr.
4763). Course of Chemie. Lectures, 8", Cam-
bridge 4 75S.
Haedenkamp, Herrmann. — Dr.
Phil.. Oberlehrer d. Mathematik u. Natur-
wissenschaften am Gyran. zu Hamm, Wesl-
phalen. Studirte zu Berlin und Königs-
berg (Or),
geb. 4 809, März 9, Halle, Westphalen.
Diss. de cllipsoidum attractione, Hamm 4 840.
Über d. Erscheinungen d. Lichts in krystallin.
Körpern (Progrm.) , Ib. 4 8 i6). De transfor-
matione integralis 1 1 ,, . , -~i r-r
(Crelle's Journ. XX, 4 840). t'ber Transforma-
tion vielfacher Integrale (Ib. XXIT, 4 844). Über
Abel'sche Integrale (Ib. XXV, 4 843). liber d.
Wirk, des durch e. Drahtspirale gehend, elektr.
Stroms auf eine in d. Spirale befindl. weiche
Eisenmasso (Ib. XLIV, 4 852). Gleichung d. ge-
rad. Linie u. d. Ebene auf schiofwinkl. Coor-
diiiaten bezog. (Grrmert's Arch. III, 4 843). tber
eine von Ivory gefund. Eigenschaft convocaler
Ellipsoide (Ib. id.). Mechan. Constrnclion d.
Lemniscate (Ib. id.). Über d. Wirk. linearer
elektr. Ringe auf d. magnet. Flüssigk. (Ib. XlV,
4 850). Gleichungen d. Bewegung eines Pen-
dels auf die sich um ihre Axe drehende Erde
(Ib. XX, 4853). Über d. TangentenbiKSsole (Ib.
XXIII, 1854). Vorkommen d. Slrontianits bei
Hamm (Pogg. Ann. L, 4 84 0). Wirk, einer elektr.
Spirale auf e. magnet. Theilchen in ihrer Axe
(Ib. LXXVIII, 4 849). Verändr. d. Rotalions-
axe d. Erde durch Verftndr. auf d. Erdober-
(lache (Ib. XC, 4 853). Mit Mayer: Elliptische
u, parabol. Elemente d. Cometen von 4 830
(Astron. Nachr. XI, 4 834).
Haeghens , J . . . — Prof. am (später
aufgehobenen) agronom. Institut zu Ver-
sailles (Or),
geh '. .
gest. 1853, Oct. 3<, Versailles.
Gab heraus mit Ch. Martins u. A.B^rigny: An-
nuaire metöorologique de France, Ann^es4 849
—4 854, 8". Paris 4 848—50. Darin von ihm
z. B. Instruction sur ies thermomötres et sur
les hygrometres (4 849) ; Des vents et de leur
intluence sur la tempörature sous le climat de
Paris (1850).
Hällström, Carl Peter. — Oberst-
Lieutenant in d. schwedischen Flotte, Mitgl.
d. Strömrensnings-Comite und d. Acad. d.
Wiss. zu Stockholm. Bruder des Folgen-
den (S) (Vetensk. Acad. Handl. 1836;,
geb. 1774, Febr. 27, Ilraola- Socken,
Wasa-Län,
gest. 1836, März 13, Stockholm.
Förteckning pä orters geographiska bredder
och längder i Sverige, bestämda genom aströ-
nom. och chronometr. observationer, Stockh.
4 84 8 (Auch Vetensk. Acad. Handl. 4 803, 4, 7,
8, 4 4 u. 4 5). TillägtillN. Bnmcrona'sAnmSrk-
ningar och uppgifler rörande valtenminsknin-
gen vid Sveriges kuster (Ib. 4 823, auch Pogg.
Ann. II, 4824).
Hällström, Gustaf Gabriel. —
Dr. Phil., seit 1801 Prof. d. Physik an d.
Univ. zu Abo, die nach dem Brande von
1 8 27 nach Helsingfors verlegt ward. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm seit 1808
und d. Soc. scientiarum fennica seit ihr'.r
Gründung im-J. 1838 (Act. Soc. Scient.
Fenn, llj,
geb. 1775, Nov. 25, Ilmola-Socken,
Wasa-Län,
gest. 18 44, Juni 2, Helsingfors.
Proportionsläran eller Femte Boken af Enclidis
Geometrie, med tilläg, Helsingfors 4 842. —
58 Dissertationen, z. B. : De cohaerentia cor-
porum firmorum absoluta, Abooe 4 795. Spe-
cimen descriptionis organicae linearum ciir-
varum, Ib. 4 798. De inveniendis lineis curvis
ex datis radii curvaturae proprietatibus. Ib.
989
Hänle
Haeseler.
990
1799. Explicatio phaenomeni optici, quo ob-
jecta aquae submersa duplicata conspiciun-
tur. IV Pt., Ib. 4797—4 801 (Güb. Ann. 111, VI
et XII). De siphone, Ib. 4 800. An aqua in tu-
bis capillaribus longioribus altius quam in bre-
vioribus adscendit, Ib. 4804 (Gilb. Ann. XIV).
De interpolatione pro deternoinanda vitri dila-
tatione a calorico, Ib. 4 804 {QiVy. Ann. XIV).
De rautationibus voluminis aquae de&lillatae
intra temperaturam conwelolionis et vicesimi
gradus etc., Ib. 4 802 (Güb. Ann. XVIl). De
aequatione y = Asin(a + «x)+Bsin(b + /Sx)-f-...
ad inveniendam legem phaenomenorum ob-
servalorum apta, Ib. 4 802. De invenienda li-
nea curva, quae in corpore iiquido mota mi-
nimam patitur resistentiam, Ib. 4 802. De ar-
cubus luminosis in coelo conspectis, Ib. 4 802
(Gilb. Ann. XVIII). De expansione hydrargyri
a calorico, Ib. 4 803 (Gilb. Ann. XVII u. XX).
De variationibus declinationis magneticae di-
urnis, Ib. 4803 (Güb. Ann, XIX). Änimadver-
siones circa hypotheses ad explicandas acus
magneticae variationes diurnas excogitatas,
Ib. 4 803 (Güb. Ann. XIX). Om Torricelliska
Barometerns construction, Ib. 4 804. De inve-
nienda lege expansionis vaporum aquae etc.,
Pt. II, Ib. 4 805. De conatis physicorum abso-
lutos caloris gradus deterrainandi, Pt. II, Ib.
4 805. Explicatio pbaenomeni acustici a Gel.
Vieth nuper descripti, Ib. 4 805 (Gilb. Ann.
XXV). De Vera proportione caloris in corporib.
divers, secundum thermome*rum datum 1cm-
peraturarum, Ib. 4 805. De cakre in foco len-
tis convexae, Ib. 4 805. De longitudine penduli
siraplicis pro Ahjae determinanda, Ib. 4 805.
Cjiiipariitio caloris in foco lentis convexae et
speculi concavi, Ib. 4 805. De ceieritati soniin
aere atmosphaerico propagaii , Ib. 4809. De
pondere corporuni specifico ad normalem gra-
dum caloris reducendo, Ib. 4 809. De figura
telluris ope pendulorum determinanda, VI Pt.,
Ib. 4 84 0—4 5. Examen theoriae Gel. a Goethe
de coloribus physiologicis, II Pt., Ib. 4849. De
toniscombinationis, VPt., Ib. 4 84 9 (Pogg. Ann.
XXIV). Anraärkningar angäende Iherraome-
trarsförfärdigandeocbbruk, III Die., Ib. 4 822.
Pbenomeni ab Herschelio in telescopio catop-
trico observati explicatio, III Pt , Ib. 4 823. De
termino atmospbaerae terrestri nivali, II Pt.,
Ib. 4 823. — Afhandl. om jerns utvidgning af
värme (Vetensk. Acad. Handl. 4 805, aucb Güb.
Ann. XXXVI). För.sök tili en afhandl. om Soü-
dum rainimae resistentiae etc. (Ib. i 808). Om de
cörrectioner och beriikningar, som vid tidsbe-
stämmelse med clironometer äro användbare
(Ib. 4 84 5). Undersökn. om vatlnets volum-för-
öndringaf värme, ochbestämmelseafden vär-
megrad, hvarvid vattens tiithet är störst (Ib.
4823 et 4 824, Pogg. Ann. I u. IX). Om bestäm-
mandeafmedelvarmen iiiiflen (Ib. 4 824, Pogg.
Ann. IV), Om jordatmospherens pä barome-
terständet märkbara dagliga förändringar i rc-
gelbundna perioder (Ib. 4S26,Pogg. Ann. VIIl).
Tiilägg tili det afhand!. (Ib. 4 826, Pogg. Ann.
XI). Granskning af sednast gjorda bcsiammel-
ser om vattens volum-förandrinj;ar i oüka
värme etc. (Ib. 4 833, Pogg. Ann XXXI V^.
Bidrag tili upplysuing i fragan, huruvida upp-
rättstäende ickc-jcrnbaltiga kroppar röja ma-
gnetism (Ib. 4 835). — Afliandl. om nattfro-
sterne i Finland (Kongl. Finska Hushallnings-
Sällskapets Handl. II, 4 807). Berichtigung zu
Prewßter's optisch. Aufsalzen (Güb. Ann. LIV,
4846). Von Aräometern (Scher er's Nord. Ann.
IV, 4 820). Magnetische Inclination in Helsing-
fors (Pogg. Ann. XXXI, 4 834). Observationum
barometricarum et sympiezomelricarum ab
111. Lütke sub itinere circa tellurem coUecta-
rum computus (Möm. sav. 6tr. Acad. Petersb.
III, 4 837). Calor tropicus ex observationibus
III. Lütke determinatus (Ib. id.). Caiculus ob-
servationum barometricarum etc. quas sub iti-
nere circa tellurem instituit Nobil. vonSchantz
(Ib. IV, 4 84 5). Caicul des observations magne-
tiques publikes par A. F. Kupffer (Bull. Acad.
Petersb. V, 4 839). Caiculus observationum,
quibus tempora regelationis et congelationis
aquarum fluminis Dwinae determinantur (Ib.
VIII, 4 844). — Variationum pressionis atmo-
spbaerae terrestris in locis longe a se distanti-
bus concordanlium examen (Act, Soc. scient.
Fenn. I, 4 842). Specimen mutati currente sae-
culo temporisr quo giacies fluminum annuae
dissolutae sunt (Ib. id.). Glima Helsingforsiae
etc. (Ib. id.). Observationum thermometrica-
rum in Madras, Rio Janeiro, Plymouth, Salzuf-
felnetc. peromnesferehoras anniinslitutarum
computus (Ib, id.). De tempore regelationis
et congelationi.«'. squarum fluminis Kyro (Ib.
id.) . Aiimärkningar om vattenytans uti öster-
sjön och Medelbafvet tidtals skeende höjningar
och sänkningar (Ib. id.) . De directionibus ven-
torum in Finlandia spirantium (Ib. id.). Bidrag
tili kännedomen om Finska orters Klimat-för-
hällende (Ib. II, 4 847). De apparitionibus au-
rorae borealis in septentrionalibus Europae
partibus (Ib. id.). De pressione atmospbaerae
telluris per quindecim annos Helsingforsiae
observata (Ib. id.). •
Hänle, Georg Friedrich. — Dr.
Phil., Apotheker in Lahr (Baden) von 4 78 4
bis i 8 4 5, wo er sein Geschäft seinem Sohne
übergab und als Medicinalrath in Carlsruhe
lebte (Geiger'sMagaz.MlJ (BR.XXIJ (!S),
geb. 4 7 63, Jan. 6, Lahr,
gest. 1824, Juni 23, Carlsruhe.
Chemisch-technische Abhandlungen , 4 Bde.,
Frankf. a. M. 4 808—24. Lehrb. d. Apotheker-
kunst, 2 Bde., Leipz. 4820-22. l-ber d. na-
türl. rothe Bleio\yd (Mag. d.Gesellsch. nalurf.
Fr. in Berlin, IIl, 4 809). Über d. Pharmako-
lith u. rolhen Erdkobalt (Ib. VI, 484 4). Über
Bildung u. Grundmischung d. Blausäure usw.
(Schweigg. Journ. VII, 4 813). Über einen Lärm
in d. Luft bei Lahr (Ib. iX, 4 84 3). Über e. bei
Sublimat, d. Salmiaks erzeugt Pyrcplior (Ib.
XXV, 1849;. Vortheill>alte Benutz, d. brer.zl.
Thieröls (ib. id.;. Gab heraus: Magazin der
Pharuiacie, Bd I~VI, Carlsruhe 4823—24,
forlgesetzt von Ph. L. Geiger.
Eaeseler , J o h a n n i> i e iJ . t e h. —
Abt des Klosters AmekTnxburn (im Braun-
991
Haeseler
Hagen.
992
schweigschen), General-Superintendent d,
Weserdistricts, erster Prediger u. Inspeclor
d. Schule zu Holzminden (^J,
geb. n3 2, Juni 25, Braunschvveig,
gest. 1797, Apr. 26, Holzminden.
Betrachtungen über d. menschl. Auge usw.,
80, Hamb. 1771 . Optische Beiträge zur nüchtl.
Erleuchtung, 8°, Braunschw. 1773, Analyt.
Betrachtt. über d. Theorie d. sphärisch, glä-
sernen Spiegel, 8°, Münster 1775. Anfangs-
gründe der Arithmetik, Algebra, Geometrie
usw., 3 Thie., Lemgo 1776—90, t. Auf!. 1792
—94. Verbesserung d. Sonnenmikroskops, d.
Zauberlaterne u. d. Camera obscura nach Eu-
ler, Holzminden 1779. Vom Ludolfschen
Barometer, Ib. 1781. — Erbauungsschriflen.
Haeseler, Anton Julius. — Sohn
des Vorigen. Starb als Student in GÖttin-
gen (MJ,
geb. 1764, Holzminden,
gest. 1785, Dec. 2, GÖttingen.
Untersuch, d. krumm. Linie, in welcher zwei
Seiten d. gegeb. Dreiecks unter gleichen Win-
keln erscheinen, 4», Helrastädt 1785.
Hagek (Hajek, Hagecius ab Hayck),
Thaddäus*. — Dr. Med., pract. Arzt,
Zeitlang Prof. d. Mathematik ain Carolinum
zu Prag, spater Leibarzt der Kaiser Maxi-
milian IL und Rudolph H. (PI),
geb. 1520, Prag,
gest. 1600, Sept. 1, Prag.
Oratio de laudibus geometriae etc., Pragae
1557. De investigatione loci stellae novae in
Zodiaco, Viennae 1573. Dialixis de novae et
prius incognitae siellag inusitatae magnitudinis
apparitione et de ejusdem stellae vero loco con-
stituendo etc., Francof. 1574. Diss. de cometa
qui apparuit 1577, Pragae 1578, Beschreib, d.
Cometen, der im J. 1580 erschien, Ib. 1580.
Apodoxis pbysica et mathemat decomelis tum
in genere. tum imprimis de eo, qui 1580...
afTuKsit, Görlicii 1581. De cerevisia ejusque
conGciendi ratione etc., Francof. 1385.
* Auch Thaddaeus Nernicus genannt, da das
böhmische Woi-f Uagek = Hain == Nemus.
Ragen, Gottlteb Friedrich. —
Prof. d. Philosophie am Gymnas. zu Bay-
reuth (1737 — 42), dann Privatmann folg-
weise zu Hof und Ebersdorf (MJ,
geb. n 1 0, Juni 1 0, Bayreuth,
' gest. 17 69, Apr. 19, Ebersdorf.
Diss. inaug. Specimen acusticum de mensura
soni arliculali, 4°, Halae 1731. De mensuran-
dis viribus propriis et alienis, 4", Gissae1733.
De mensurandis viribus intellectus, Halae 1734.
Medilatioiies philosophlcae de methodo matlie-
malica etc., Norimh. 1734. Gab heraus: Chri-
stian Wolfs gesammeile Meine philosophische
Schriften, welche besonders zu der Naturlehre
und den damit verwandtm Wissenschaften ge-
hören usw., 6 Bde. 8", Leipz. 1736 — 40.
Hagen, Johann Heinrich. — Apo-
theker in Königsberg (Preussen) seit (768,
Beisitzer d. medicin. Collegiums daselbst.
Bruder des Folgenden (MJ (Beschäft.d. Ge-
sellsch. naturf. Fr. in Berlin, UlJ,
geb. 1738, Dec. 20, Schippenbeil, Osl-
preussen,
gest. 1775, Nov. 30, Königsberg.
Phys.-chymische Betrachtungen über d. Torf
in Preussen, 4", Königsb. 1761. Phys.-chym.
Betrachtt. über d. Herkunft u. Abstammung
d. feuerbestand. vegelabil. Laugensalzes, 4**,
Ib. 1768. Chym. Prüfung d. Alcohol aceti d.
Hofraths Ehrenreicli, A«», Ib. 1771. Chem.-mi-
neralog. Unterhaltungen einer merkwürdigen
blauen Farberde aus d. preuss. Torfbrüchen,
4^ Ib. 1 773. Abhandl. vom Biere (Hamb. Mag.
1761) Vom feuerbestand. Laugensalz au» d.
Mineralreich (Ib. id.). Über d. schreckliche
Gift in d Gewachsen {N. Berliner Mannigfal-
tigkeiten). Von einigen unter d. Erde fliessend.
Strömen in Preussen (Ib.). Vom Blutregen (Ib.).
Von einem wandernden Stein in Preussen (Ib.).
— Abhandlungen ehem. u. physikal. Inhalts,
8", Königsb. 1778 (posthum).
Hagen, Karl Gottfried. — Hofapo-
theker in Königsberg. Folgweise Docent
(«775) und Prof. (extr. 1779, ord. 1788)
bei d. meJiciü. Facultät, dann (1807) Prof.
d.. Chemie , Physik u. Naturgeschichte bei
d. Philosoph. Facultät d. Univ. daselbst (NJ,
geb. 1749, Dec. 24, Königsberg,
gest. 1829, Mär? 2, Königsberg.
Dissertt. III De stanno, Regiomönt. 1 776. Lehr-
buch d. Apotbekerkunsl, H°, Ib. 1778, 8. Aufl.
1 829. Diss. sistens docimasiam concretionum
in oicis aethereis observat., Ib. 1783. Progr.
novam detonationis theoriam commendans,
Ib. 1784. ProgF. de similitudine salium alca-
lln. cum terris absorbentibus, Ib. 1784 Diss.
de natura partis inflammabilis spirlti vini, Ib.
1785. Grundriss d. Experimentalchemie, 8*»,
Ib. 1786, 4. Aufl. 1815. Progr. de aqua fonlana
Ottlaviensi, Ib. 1788. Diss de principio plan-
tarumodoros , Ib. 1788. Diss. deacidula Thu-
renensi, Ib. 1 788. Chem. Zergliedr. d. Thuren-
schen Wassers in Preussen, Ib. 1789. [Progr.]
Isagoge in chemiam forensem, Ib. 1 789. Grund-
rissd. Experimental-Pharmacie, 8", Ib. 1790
De auroammoniaco, Ib. 1794. De plantarum
nutrimenlo ab aqua proßciscente, Ib. 1798.
Über Selbstentzündung u. Vorbeugung dersel-
ben, Ib. 1816. Ib. d. reihen Thcild. Bluts (Sehr,
d Gesellsch. naturf. Fr. in Berlin, III, 178i).
Über d. Phlogisticat. d. Bittersalzerde (Crell'»
Ann. 1788). Von d. Auflös d grauen Auibers
in Vilriolalher (Ib. id.). Diafribe chemioa vi-
triariorum magnesiam ejusque parlem terrean»
alcalinam coosiderans (Nov. Act. Acad. Nat
Cur. VI, 1778). — Flora Borussica.
Hagen, Gott hilf Heinrich Lud-
wig. — Folgweise Hüfenbau-lns|icclor in
993
Hagen
Hahn.
994
Pillaa (1826), Ober-Bauralh ((83 I) u. Ge-
heim. Ober-ßauralh (( 837) in Berlin. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselbst seit 18 42. Neffe
von Karl Gottfried (OrJ,
geb. 1797, März 3, Königsberg, Preuss.
Beschreib, neuer Wasserwerke in Deutschland
usw., 8^ Königsb. iSiP,. Grundziige d. Wahr-
scheinlichkeitsrechijutiir, S*», Berl. 1837. Hand-
buch d Wasserbaukunst, 3 Bdo 8", Königsb.
1844—52, NeueAull. Ib. 1853— 57. — Über d.
Form u. Stärke gewölbter Bösen (Abhandl.
Acad. Berlin, 18U). über d. uherlläche d.
Flüssigkeiten (Ib. 18 45 u. 1846). Über d. Ein-
fluss d. Temperatur auf d. Bewegung d. Was-
sers in Bohren (Ib. 1854). Über d. ,\usdelin.
d. Wassers unter ^verschiedn. Wärmegraden
(Ib. 1855). Über Fluth u. Ebbe in d. Ostsee
(Ib. 1857). — Untersuch, über d. Druck u. die
Reibung d. Sandes (Pogg. Ann. XXVIII, 1833).
Über d. BeweiiLiiig d. Wassers in engen cy-
lindr. Röhren (Ib. XLVI, 1839). Über d. Was-
sermengen einiger Flüsse (Ib. XLIX, 1840).
Überd. Elasticitiit d. Holzes (Ib. LVIII, 1843).
Vergleich d. Wasserstände an d. preuss. Ost-
seeküste (Ib. LXIV, 18 45). Vergleich, d. Was-
serstände d. Rheins (Ib. LXXV, 18 48]. Über
d. Scheiben beiinZusanimentreff. zweier Was-
serstrahlen u. über d. Auflös. einzelner W'as-
serstrahlen in Tropfen (Ib. LXXVIII, 1849).
Über d. Auflüs. flüss. Cylinder in Tropfen (Ib.
LXXX, 1850). — Hydrotechn. Mltlheil. in d.
Zeitschr. f. Bauwesen.
Hagen , RobertHerrmann Hein-
rich. — Dr. Phil., Lehrer d. Chemie am
Cöllnischen Be^l-Gyrnnas. zu Berlin seit
1843. Enkel von Karl Gottfried (DissJ,
geb. 1 8 1 5, Sept. < ä, Königsberg, Preuss.
Diss. de compositione petalitis et spodumcni,
Berol. 1839 (auch Pogg. Ann. XLVIII). Über
d. Zusararnensetz. d. Oligoklases (Pogg. Ann.
XLIV, 1838). Über d. äther. Oel aus d. Nadeln
von Pinus sylvestris (Ib. LXIIT, 1844). Überd.
Schleimsäure u. ihre Salze (Ib. LXXI, 1847).
Hagendorn, Ehrenfried. — Dr.
Med., pract. Arzt zu Görlitz, Leibarzt des
Kurfürsten von Sachsen. Mitgl. d. Leopol-
din. yVcadernie CMisc. Acad. Nal. Cur. 1 69 4j
(ANCJ,
geb. 1640, Jan. 22, Wohlau, Schles.
gest. 1692, Febr. 27, Görlitz.
Benzoinuni sal crystallinum (Mise. Acad. Nat.
Cur. 1671). Do variis colorum phaenomenis
(Ib. 1684). De adnnrantüs salium tiguris''(Ib.
id.). De liquoribus per alcmbicum coloralis
destillandis (Ib. id.). De palingenesia (Ih. id.).
Flores et crystalli pitri (Ib. 1688). — Zoolo-
gisches.
Hahn, Johann David. — Dr.-xMed.,
Prof. d. Philosophie, Physik, u. Astronomie
(1753), sowie auch d. Botanik u. Chemie
(seit 17 ^iO) an d. Üniv. zu Utrecht, dann
P o R g c II <{ 0 r f f , Haiidwörlerbucli.
(seit n75) Prof. d. Medicin an der zu Ley-
den (M),
geb. «729, Juli 9, Heidelberg,*
gest. 1784, März 19, Leyden.
Diss. de efficacia mixtionis in niutandis cor-
porum volunünibus, 4", Lugd. Bat. 1751. Diss.
mechanica de potentiis oblique agentibus, 4",
Traject. ad Rhen. 1755. De cheiriiae cum bo-
tanica conjunctione utili et pulchra, 4", Ib.
1759. Explicatio quaestionum tnalhenialica-
rum de niaximo et minimo in scienlia niachi-
nali, 40, Ib. 1761. De igne, 4", Ib. 1765. De mu-
tuo malheseos et chemiae auvilio, 4«, Ib. 1 768.
♦ ?eb. JuU b (SL).
Hahn, Philipp M a 1 1 h ii u s. — Pfar-
rer foigNveise zu Onsimeltiiigen (17 64),
Kornwe.slheim und Echterdingen (1781) in
Würtemborg (MJ,
geb. 1739, Nov. 15, Scharnhausen,
Würtemberg,
gest. 1790, Mai 2, Echterdingen.
Versuche über d. Richtigkeit d. Lok i sehen
Wilterungsregeln, aus d. Lauf u. d. Aspeclen
d. Planeten, 8^^, Tüb. 1762. Beschreib, einer
kleinen astronom. Maschine, welche für den
Fürsten von HechinKen verfertigt worden, 4»,
Constanz 1769. Nachrichten von seinen seit
sechs Jachren durch seine Arbeiter verfertig-
ten Maschinen, 3 St. 8", Stuitg. 1774. Betrach-
tungen überd. Sonnenuhren, 4«, Erfurt1784.
Von Verbesserung d. Taschen uhien (Act. Acad.
Mogunt. 1782 — 8.3). Meteorolog. Beobb. (Spren-
ger's Ökonom. Kalender 1770 — 73). — Er-
bauungsschriften.
Hahn, Friedrich von. — Graf,
mecklenb. Erblandmarschall, Erbherr auf
Renipiin, Basedow usw. ; seit 1802 auch
Beichsgraf (M.UJ fß ödes Jahrb. 18ü9j,
geb. 1741, Landgut Neuhaus,
Holstein,
gest. 1805, Oct. 9, Bemplin bei Mal-
• chin.*
Bemerkungen über d. Neigungsnadel (Sehr. d.
Gesellsch. naturf. Fr. in Berlin, X, 1792]. Über
d. Sonne und ihr Licht Ib. XI, 1794). Be-
nierkk. über d. Enlstehiuig d. Feuerkugeln
(N. Sehr. usw. II, 1799). Über. d. Jupiters-
si reifen (Bode's Jahrb 179 4). Über Sonnen-
ilecke (Ib. 1796). Über Lichlwechsel verän-
derlicher Sterne (Ib. 1798). Überd. Nebeltleck
im Orion (Ib. 1799). Über d. Himmel.sgegend
am nördlichen Flügel d. Jungfrau (Ib. 1801).
Über d. Nebeltleck bei /u Hydrae (Ib. 1802).
Über Mira im Wallfisch (Ib. 1803). Ein beweg-
licher Stern bei Mira Ceti (Ib. 1804). Über d.
Stolle im Weltraum u. Wahrnehmungen am
Saturn (Ib. 1807).
* gest. Nov. 9 (Krey).
Hahn, Georg Gottlieb*. — Gene-
ral-Lieutenant u. Intendant d. Kriegsschule
zu Darmstadt, vordem Lehrer d. Kriegs-
63
995
Hahn
Haidinger.
996
Wissenschaften an d. hohen Karlsschule tu
'Uullgart ("il/.Ii;,
geb. n56, Berlin,
gest. 1823, Dec. 6,
Vollständ. AnleiltuDg zur niedr. u. höhr. Ma-
thematik, in sofern solche dem Ofificier, Inge-
nieur u. Artilleristen unentbehrlich ist, 2 Bde.
r, Sluttg. 1788—90.
♦Philipp (5c).
Hahn, Elkan Marcus^
Dr. Phil.
Lehrer d. Malhematikam Magdalenen-Gym-
nas, zu Breslau, von 1815 — 3 4, zugleich
von 1820 an Lehrer d. Mathematik u. Phy-
sik an d. königl. Bau- u. Kunstschule da-
selbst, früher Bauconducteur (NS) (N)
(G, %1),
geb. 1781, Apr. 26, Gross-Glogau,
gest. 1841, JMärz 27, Breslau.
Neue logärithm.-trigonometr. Tafeln, nebst
anderen zur Anwend. d. Mathematik nützl.
Tafeln u. Formeln, Bresl. -1823. Barometrische
Formeln usw., Ib. 1823. Vollstand. Lehrb. d.
Stereometrie, Projeclionslehre usw. , Leipzig
1828. Übersetzungen d. Werke von Lacroix,
Monge, Puissant u. andr. französ. Mathema-
tikern.
* War jüdischer Abkunft, liess sich aber taufen, und
nahm babei die Namen Eduard Moritz an.
Hahnemann, Christian Fried-
rich Samuel. — Dr. Med., pract. Arzt an
verschiedenen Orten Deutschlands, z. B.
Hettstädt, Dessau, Dresden, Leipzig, Gotha,
TorgaUj Wittenberg, Braunschweig, Pyr-
mont, Äitona und zuletzt in KÖthen, von
wo er 1835 nach Paris übersiedelte. Grün-
der d. homöopathischen Heillehre (MAI)
(G.K^kV (BGJ,
geb. 1755, Apr. 10, Meissen, Sachsen,
gest. 18 43, JuH 2, Paris.*
Über Arsenikvergiftungen, Leipz. 1786. Apo-
theker-Lexicon, 2 Bde.* Ib. 1793-99. Reine
Arzeneimittellehre, 6 Bde., Dresd .1811,3. Aufl.
t830— -33. Über d. Schwierigkeit d. xMineral-
Laugensalz-Bereitung aus Pottasche u. Koch-
salz'(CrelPs Ann. 1 787). Über Galle u. Gallen-
stein (Ib. 1788). Über ein kräftiges fäulnisswi-
drig. Mittel (Ib. id.). Entdeckung eines neuen
Bestandtheils im Reissblei (Ib. 1789). Über d.
Weinprobe auf Blei u. Eisen (Ib 17S8. — Die
Hahnemann'sche Weinprobe). Bereit, d. auf-
löslichen Quecksiibers Ib. 1790. — Der Mer-
curius solubilis Ilahnemanni) . ünaufloslichkeit
emiger Metalle u. ihrer Kalke in ätzendem Sal-
miakgeist (Ib. 1791). Über d. neue Weinprobe
(Ib. 1794). Über d. Prin« ipium adstringens d
Pflanzen (CreU, Beitr. IV, 1790). Pncum-Al-
kali (Scherer'sJourn. V, 1SÜ1.~- Ein vermeint-
lich neues Alkali) . - - Überselzungon clioiiii.s«*!).
W^erke von Demachy, Delamötherie, Fabbroni
u. A. — Mf,dicinisches.
* gesi. Juli 1 (iV); Juü 4 (Oett).
Haidinser, Karl. — Erst Adjuuct am
k. k. Naturaliencabinet in Wien, dann Prof.
d. Bergwissenschaften zu Schemnitz, end-
lich' Bergrath bei d. Hofkaa>mor im Berg- u.
Münzwesen zu Wien (M) (ABG.\, \%^1J,
geb. 1756, Juli 10, Wien,
gest. 1797, März 16, Wien.
Dispositio rerum naturallum Musei Caesarei
Vindobonensis, 4", Vienn. 1782 (auch deutsch).
Entwurf einer systeraat. Eintheilung der Ge-
birgsarten (gekrönt von d, Petersb. Acad.), 4",
Petersb, 1786 (auch unter d. Titel: Systemat.
Eintheil. d. Gebirgsarten , Wien 1787). Be-
schreib, e. sehr seltenen versteinert Gienmu-
schel (V. Bom's physikal. Arbeit, d. einträcht.
Freunde, Jahrg. II). Verzeichn. aller im Wie-
liczkaer Salzwerke einbrechend . Salz- u . Stein-
arten (Ib. id.). Etwas über d. Durchgang d.
Blätter bei Fossilien, überSaphir, Rubin u. S.pi-
nell(N. Abh. königl. Böhm. Gesellsch. II, 1795).
Haidinger, Wilhelm. — Nachdem
er sich bei Mobs in Gratz u. Freiberg zum
Mineralogen gebildet, dann von 18*22 — 26
im Auslande, meistens beim Bankier Allan
in Edinburgh, gelebt und mit dessen Sohn
einen grossen Theil von Europa durchreist,
darauf von 1827 — 40 auf der Porzellan-
fabrik seiner Brüder zu Einbogen zuge-
bracht hatte, Sectionsrath im k. k. Ministe-
rium für Landescultur u. Bergwesen, sowie
Direct, derk. k. geolog. Reichsanstalt. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Wien seit ihrer Stif-
tung. Sohn des Vorigen (IVA) (CL),
geb. 1795, Febr. 5, Wien.
Anfangsgründe d. Mineralogie, 8", Leipz. 1829.
Bericht über d.. Mineraliensammlung der k. k.
Hofkammer, 4"^, Wien 1843. Übersicht d. Re-
sultate mineralog. Forschungen im J 1843, 8^,
Erlangen 1845. Handb. d. bestimmend. Mi-
neralogie, 8", Wien 1845, Figurentafeln dazu,
Querfol., Ib. 1846. Geognost. Übersichtskarte
d. österr, Monarchie usw., Ib 1845. Gab her-
aus : Naturwiss. Abhandlungen, III Bde. 4",
Wien 1847—50, und: Berichte iiber d. Mit-
theilungen V. Freunden d. Naturwiss VI Bde.
8", Ib. 1847— 50. — On Copper Pyrites 'Mem.
Wernerian Soc. 1822-23). On drawing cry-
stals in Irue perspective (Ib. id.). On Diallage
;Tr. Roy. Soc. Edinb. X, 1826). On the sul-
phnto-tri-carbonate of lead (Ib. id ). Fergu-
sonit, a new mineral Ib. id.). On thedetermi-
nation ofthespecies in nunoralogy, according
to the principles ofMohs (Ib. id ). Sternbergit,
a new puneral (Ib XL <83l). On the parasilic
formation of Ttjiner^l species 'Ib. id.). On the
ores Ol man^anese (Ib. id.). Ou the crystalli-
/at. of apalit ;Edinb. phil. Journ X, 1^24).
On sodaüle (Ib. XIII. 1825). On the crystalli-
yat of epi(l'>|p and "liuihor-salt (Ib id.). On
the regulär ci.inposiüon <»f ci yslals (Brev/ster,
Journ of Svi.nce, I, 182^ ; Hu. 111, 182.".; VI,
1 827). On the crystalline forms of severol salts
997
Haidien
Hailstone.
998
(Ib-. I, <82 4). On the specific ^ravity of several
mioerals (Ib. II et III, <l 825 ; VI, 1827). On eu-
chrolt, a new mineral (Ib. II, 1825). On trona
(Ib. id.). On picrosmine, a new mineral (Ib. id.).
On a remarkable variety of boracito (Ib. III,
4 825). On two new minerals (Ib. id.). On
edingtonit, a new mineral (Ib. id.). On the
manganeseores (Ib. IV, 4 826). Oudimorphism
(Ib. id.). On mesole (Ib. VII, -1827). On tbe
changes in cupriferous minerals (Ib. id.). On
remarkable twin-cryslals of Phillipsit (Ib. id.).
On polyhalite (Ib. id.). On tho cryst. forms of
pyrophosphate and of arseniate of soda (Ib.
id.). On Davyne (Ib. id.). On Berthierit (Ib.
id.). On erinite (Ib IX, 1828). On pyrolusite
(Ib. id.). On Herderite (Ib. id.). On the para-
sitic formation of mineral species (Ib. id. etX,
1829). — On Johannit, a new mineral (Brew-
8t«r, NewJourn. III, 1S30). -- Botryogen, ein
neues Mineral (Pogg. Ann. XII, 1828). Kalk-
spalh in fossilem Holz (Ib. XLV, 1838). (jber
d. Hartit, ein neues Erdharz (Ib. LIV, 1841).
Ixolit, ein neues Erdharz (Ib. LVI, 1842). l^Ytar
d. directe Erkennen d. poiarisirt, Lichts (Ib.
LXIII,1844). iiber conijilemcntare Farben-
Eindrücke bei Beobb. <). Polarisalionsbüschel
(LXVJI, 1846). Graphit, pseudomorph nach
Schwefelkies (Ib. id.j. l her d. Lichtpolarisa-
tionsbiischel im geradlinig-polarisirt. Licht(Ib.
LXVIll, 1846). Beobacht d. Polarisationsbü-
schel auf Flächen, die d^-s Licht in zwei auf
einander senkrechten K'chtungen polarisiren
(Ib. id.). Periklin, als Varietät des AlbiLs (Ib.
id.), — Über d. rhomboedr. Wismuthglanz
(Baumgartn. u. Ettingsh. Zeitschr. IX, 1831).
Über Pseudomorphosen von Gyps nach Stein-
salz (v.Holger's Zeitschr. I, 1840). Über tropf-
steinarlige Bildungen Ib. id.). — Überd.Pieo-
ehroism. d. Amethysles (Seine naturwiss. Ab-
handii. 1, 1847) Pseudomorphosen nach Stein-
salz (Ib. id.). Über Aspasiolit (Ib. id ). Über
d. Hauerit(Ib.id.). Überd. Schillern von Kry-
slalinächen (Ib. id.). — Farben vertheilung am
Cyanplatinmagnesium (Seine Berichte, Bd. I^
1846). Brandisit, ein neu. Min. (Ib. id.). DI-
chroskop. Lupe (Ib. id ). Polarisationszustand
d. farbig. Lichts natürl. opaker Körper (Ib.
id ). Die festen hellen Andreaskreuzlinien in
d. Sehaxe (Ib. II, 1847). Über d. orientirten
metallisch. Schiller mechanisch zubereiteter
Flächen (Ib. id.). Pleochroismus d. Chryso-
berylls {Ib. id.). Über Schreibersit u. She-
pardit (Ib. III, 1848). Lichtabsorption u. Flä-
chenschiller (Ib. IV, 1848). Gyroidische Far-
benkreuze am Amethyst (Ib. V, 1849). — Über
d. Anligorit (Sitzungsberichte d. Wien. Acad.
1, 184 8). Pleochroisra. d. oxalsaur. Chrom-
oxydkali's (Ib. id.). Über d. Glanz d. Körper
(Ib. id.). Über d. Ursache d. Erschein, d. Po-
larisationsbüschel (Ib. id.). Über d. Gestalt d.
Wismuths (Ib. id.). Formen u. opt. Eigensch.
der Magnesium-Platin-Cyanüre (Ib. II, 1849).
Über d. schwarz, u. gelb. Linien am Glimmer
(Ib. id.). Neue Varietät d. Datohths (Ib. id.).
Ueber d. Farben d. Andersonits (Ib. III, 1849).
Das Interferenz-Schachbrettmuster u. d. Farbe
d. Polarisationsbüschel (Ib. VIJ, 1851). Über
d. Richtung d. Schwingungen d. Lichtäthers
im poiarisirt. Licht (Ib. VIII, 1852; XII, 1854
u. XV, 1855). Überd. Zusammenhang zwisch.
d. Körper- u. Oberflächen-Farben gewiss. Kör-
per (Ib. VIII, 1852). Farbenringe durch Anhau-
chen frischer Glimmerflächen (Ib. id.). Überd,
Anordn. d. kleinst. Theile in Krystalien (Ib. X,
1853). Über d. Eliasit (Ib. id.). Über d. opt.
Eigensch. d. lodchinin (Ib. id.). Oberflächen-
farben d. Murexyds (Ib. XI, 1853). Farben d.
Mausits (Ib. id ). Paläo-Krystalle durch eine
Pseudomorphose verändert (Ib. id.). Grüne
Farbe d. Oxalsäuren Eisenoxyd -Alkalien u.
weisse d. Eisenoxyd-Alaune (Ib. id.). Erklär,
d. Farben d PoJarisationsbüschel durch Beu-
gung (Ib. XII, 1854). Felsöbanyt, ein neu. Mi-
neral (Ib. id.). Pleochroism. u. Structur d.
Amethystes Jb. id.). Partschin (Ib. id.). Ge-
wundene Bergkrystalle (Ib. id.). Form u. Farbe
d. VVeirzienits (Ib. id.). Dauer d. Eindrucks
d, Polarisationsbüschcl auf d. Netzhaut (Ib.
Id.). Neuere Ansichten 'Jb. d. Natur d. Pola-
risationsbüschel (Ib. id.). Pleochroism. v. Au-
gitu. Amphibole (Ib. id.^ D° einiger zweiaxig.
kryslaile (Ib. XIIL 1854 u. XVII, 1855). In-
torferenziinien am Glimmer (Ib. XIV). Bre-
chungsexponent, d. Glimtner u. Pennin (Ib.
id.). Oberflächen- u. Körperfarben vom lod-
Tcllur-Methyl (Ib. XV, 1855). Kryst. Structur
d. geschtnied. Eisens (Ib. id.). Konische Re-
fract. d. Diopsid*^ u. d. Arragonlts (Ib. XVI,
1855). Lichtabsorption d. essigs. Cadmiijm-
oxy.is (Ib. id.). Krystalle d. essigs. Mangan-
oxyduls (Ib. id.). Krystallograph.-opt. Ver-
gleich V. Augit u. Amphibol (Ib. XVII, 1855).
Aufschraube -Goniometer (Ib. XVIIl, 1855).
Der Kenngottit, ein neues Minecal (Ib. XXII,
1857). — Über d. Amethyst (Denkschr. d.
Wien. Acad. I, 1850). Überd. Dutenkalk (Ib.
id.). — Überd. Johannit (Abb königl.- Böhm.
Gesellsch., 4. Folge, II, 1830). Über einige neue
Pseudomorphosen (D" 5. Folge, II, 1843i. Über
d. Pseudomorphosen u. ihre anogene u. kato-
gene Bedeutung (Ib. III, 1845). Überd. durch-
sichtig. Andalusit von Minas Novas in Brasi-
lien usw. (Ib. id.). Über d. Pleochroismus d.
Krystalle (Ib. id.). Über d. Cordierit (Ib. IV,
1847). Der rothe Glaskopf, eine Pseudomor-
phose usw. (Ib. id.). — Ferneres im Jahrb. d.
k. k. geol. Reichsonstalt von Jahrg. I, 1850 an.
Haidlen, Julius. — Apotheker in
Stuttgart (OrJ,
geb. <8I9 etwa, . . . Stuttgart.
Über d. Salze und d. Analyse d. Kuhmilch
(Lieb. Ann. XLV, 1843). Mit Freseniua : Über
d. Anwend. d. Cyankaliums in d. ehem. Ana-
lyse (Ib. XLIII, 1842).
Hailstone, John. — V^oödwardian
Prof. d. Mineralogie am Trinity College zu
Cambridge, von 1788 bis 18< 8, dann Pfar-
rer von Trumpington bei Cambridge. Mitgl.
d. Roy. und d. Cambridge Sog. Schüler von
Werner (Abstr. Vy,
geb. 1759, Dec. 13, Yorkshire,
gest. 1847, Juni 9, Trumpington.
63*
999
Haim
Haies.
1000
Plan of a course of leclures on mineralogy,
4 791. Oullines of the geology of Cambridge-
shire (Geolog. Transact. III, 4 816). Seme ob-
servalions on the weatlier etc. during the
month of Deceinber 1821 (Cambridge Tr. I,
pt. 11, 1822].
Haim, Joseph Bernhard. — Berg-
rath u. Münzwardein zu Salzburg fM.UJ,
geb. <757, Aug. 20, Lauffen.
gest.
Chemische Untersu^nh. von Mineralkörpern, in
V. Moll's OherdeuJsch. Beitrüi^en zur Natiir-
lehre ii ()kon()ii)i(! il787) und dessen Jahr-
buch, f. Wvvj, 11 Hutlcnkunde, sowie m Paula
V. Sckrank's Alihiuidll e. Pi'ivatgcseüsch. von
Naturforsch u. Ökonomen in Oberdeutschland,
Bd. 1, München 1792.
Hainlln (Hrinlln), Johann Jacob. —
Pfarrer an mehren OrJen in Wiirlemberg,
darauf Prof. d. Malhcmatik an d. Univ. zu
Tübingen und zuletzt Abt zu Bebenhausen
und General-Superinlendent von Würtem-
berg (JJ,
geb. 1588, Dec. 21, Calw, Würtemb.,
gest. 16G0, Sept. i, Bebenhausen.
Synopsis mathematica praecipuas totius ma-
theseos tarn abstractae quam concretae disci-
plinas, arithmelicam, geometricam, astrono-
miam, geoi.'raphiam, opticam etc., collecla, 8°,
Tubing. 1653, ed. III (posth.) 1679.
Hainzcl, Joseph Wilhelm. — Je-
suit, Prof. d. Physik on d. Univ. zu Bies-
lau fMJ (Plz),
geb. 1733, Dec. 31, Schlackenwalde,
Böhmen,
gest. 178 4, März 4, Breslau.
.Astronomiae physicae compendium, 8", Vra-
tisl. 1774.
Hajek, s. IIa gek.
Haldat du Lys *, C h a rl e s N i c o 1 a s
Alexandre de. — Erst Chirurg in der
franzÖs. Armee; nach d. Frieden \on (]ampo
Formio Lehrer d. Physik an d. Centralschule
(1. Meurthe-Departemcnl, dann Di'. Med.,
Prof. d. physikal. Wisseuschaflen am Ly-
ceum zu Nancy und von 182 4 — 3 I Inspect.
d. Universität. Mitgl. u. Secret. d. Acad. des
sciences, leltres et arts zu Nancy, zu deren
VViederherstell. iui J. 1803 er vorzüglich
beigetragen hatte. Corr. d. Pariser Acad.
(QC) (BG) (Cn. 1852;,
geb. 177 0, Dec. 24, Bourmont, Lor-
raine, **
gest. 1852, Nov. 26, Nancy.
Rechorches chimiques sur lencro clc. , 3">*
ädit. Strasb.1805. Recherches sur la cause du
niagnetismo par rotation, Nancy IS41 . Sur la
puissance motrice et l'intensite dos courants
de relectricitt) dynamique, Ib. 184 3. Histoire
du magnötisme par mouvement, Ib. 1845.
Couleurs accidentelles de l'eau ; opliqne ocu-
laire etc., Ib. 1848. Exposition de la doctrine
magnetique ou Trai(6 phiiosophique, histo-
rique et critique du magnctisme, Ib. 1852
(posth.). — Sur la double Vision (Journ. phys.
LXIII, 1806), Sur les limiles de la Vision sim-
ple et les j)üints de correspondance de la rö-
tine (ib. LXV, 18071. .Sur la chaleur produile
par le frotlemenl (Ib. id.), Analyse de la lim-
phe du cerveau (Ih. LXXllI, 1811). Doscript.
de pierres ligurees des environs de Nancy (Ib.
LXXVIII, 1814). Sur la propagalion du son
dans l'air agite par le vent (Ib. LXXIX, 1814).
.Sur la force coorcilive et la polarit«' des ai-
riiijnts sans cohcsion (Mcm. acad. Nancv, 1845,
auch Ann. cbiu». phys. LXV). Sur la vitesse
avec laquelie s'exerce l'intluence magnötique
(Ib. 1846, auch Ann. chim. phys. LXVII). Op-
tique oculaire, suivie d'un Essai sur l'achro-
matisme de Toeil (Ib. 1849). Sur le mecanisrae
de Vision (Ib. 1849).
* Den Zusatz du Lys füfte er seinem Namen bei, weil
einer seiner Vorfahren vcrehlicht war mit Cathe-
rine D a r c oder D u L y s , der Tochter eines Bru-
ders der Jungfrau von Orleans.
*♦ geb. Dec. 14 {Or).
Haie, Sir Matthew. — Berühmter
Jurist, zuletzt Lord Chief Justice of tlie
King's Bench in London (BD)j
geb. 1609, Nov. 1, Alderley, Giouce-
stershire,
gest. 167 6, Dec. 25, Alderley.
An essay touching the gravitation or non-gra-
vitation of fluid bodies. Difficiles nugae or ob-
servations touching the Torricellian experi-
ment. Observations on natural motions. — Die-
ses und Anderes gesammelt und herausgegeben
von Thomas Thiriwall unter d. Titel : M. Hale's
Moral and religious works, 2 vol. S'', 1805.
Haies, Stephen. — Dr.Theol., Pfar-
rer zu Teddingion bei Twickenham in Wid-
dlesex, nebst Inhaber der Pfründen von
Port lock (Somerset) und Faringdon (Hamp-
shire). Milgl. d. Roy. Society seit 1717,
auch auswärt. Mitgl. d. Pariser Acad. seil
1751 (BD),
geb. 1677, Sept. 17, Beckesbourn,
Kent, *
gest. 1761, Jan. 4, Teddington.
Vegetable staticks or An account of some sta-
tical experiments on the sap in vegetables, 8",
1727. Hemastaficks, 8", 1733 (Der zweite Theil
des ersteren Werks). Philosophical experi-
ments on sea-water, corn, flesh and other sub-
stances, 8", 1739. Treatise on Ventilators, 8",
1758. — Attempt to analyse the air by a great
variety of chimico-statica! experiments (Phil.
Tr. 1727). Plan of a nevv thern)onieter (Ib.
1747). A pro{)ü8al for checking in sonie degree
the progress of fire (Ib. 1748). Some electrical
experiments 'Ib. id.). On the s/rength of se-
veral of the principal purging waters etc. (Ib.
1001
Haies
Hallaschka.
1002
1750). On some liials, to kecp waler and fish
sweet witli lirne-water (Ib. 1 754). On Ihe great
benefit of J)lowing showeis of fresh air up
throucjh distilling liquors (Ib. 4 755). On the
great benefit of Ventilators etc. (Ib. id.).
♦geb. Sept. 7 {Th) {BG).
Haies, William. — Pfarrer. (Rector)
zu Killeshandra in Irland, früher Prof. d.
orienf&l. Sprachen am Trinily College in
Dublin (TD) (RGE),
geb. . . ., gest. . . .
Sonorum doctrina ratlonalis et experimentalis
ex Newton! et optimorum physicorunn scriptis
etc., 4°, Lond.1778. Demotibusplanetarum in
orbibusexcentricis etc., 8*», Diibl 4782, Lond.
4 785. Analysisaequationuni, Lond. 1786. Ana-
lysis fluxionura, 4", 4 800.
Hall, C h e s 1 e r M 0 r e. — Esquire of
More-Hall in Essex (GM.M^Q) (Breio-
ster's Encydop. Art. OpticsJ,
geb. . . ., gest. . . .
Erkannte schon um's J. 1729 durch den Bau
des Auges (wie vor ihm bereits David Gregory)
die Möglichkeit der Construction achromati-
scher Fernröhre, von denen er auch 4 733 ei-
nige mit einer Aperture von etwa 2,5 Zoll engl,
darstellte.
Hall, Sir James. — Baronet von Dun-
glass, Haddington-Counly (East-Lolhian) in
Schottland. Präsident d. Roy. Edinb. So-
ciety (BDSJ,
geb. 1761, Jan. 17, Dunglass,
gest. 1832, Juni 23, Edinburgh.
Observationsontheformation ofgranite (Edinb.
Tr. III, 4 794). Experiments on whinstone and
lava (Ib. V, 4 805. — Darin die berühmten Ver-
suche über d. Schmelzung des kohlensauren
Kalks ; siehe GeUen's.Iourn. V, 4 805). On the
eflects of compression in modifying the action
of heat (ib. VI, 4 806). On the vertical position
and convolutions of certain strata, and their
relation with granites (Ib. VII, 4 84 4). On the
revolutions of the earlh's surface (Ib. id.). On
the consolidation of the strata of the earth (Ib.
X, 4826).
Hall, Bas 11. — Sohn von Sir James.
Capitän in d. briltischen Kriegsmaiine (in
welche er 18 02 eintrat) von 1817 — 25,
wo er sich pensionircn Hess. Mitgl. d. Roy.
u. d. Astronom. Soc. (ASM. XM) }aSN. MJ
(BG), '
geb. 1788, Dec. 31, Edinburg,
gest. 1 844, Sept. 1 1 , Kingston b. Port-
sea. *
A voyage of discovery to the western coast of
Corea and the Great Loo-choo Island in the
Japon Sea, 4", London 4 84 7. Extracts from a
Journal written on the coasts of Chili, Peru
and Mexico in the years 4 820—22, 2 voL 8**,
Ib. 4 824. Travels in North-Araerica. 3 vol. 8<*,
Ib. 4 839. Patchwork, 3 vol. 8", Ib. 4 841. —
Observationsofacometseen atValparaiso1821
(Phil. Tr. 4 822). Experiments with an inva-
riable pendulum (Ib. 4 823). Varioiis hydro-
graphlcal remarks on the Indian and China
Seas. Memoiron the navigation on the Soulh-
American coast. On the geology of the Table
Mountain. On the care and use of Chronome-
ters at sea. A sketch of the professional and
scientific objecis which might be aimed at in
a voyage of reseaich. A method of layingdown
ship's Iracts on sea Charts. A discussion on the
trade winds.
* Im Irrenhause daselbst. — Im Roy. Hospital zu Ilarlar
bei Portsmouth {BG).
Hall, James. — Dritter Sohn von Sir
James (SG. XU),
geb. 1797 etwa,
gest. 1854, Oct. 26, . . .
Einige Aufsätze über Binocular-Perspective im
»Art Journal«.
Hallaschka, Franz Ignaz Cas-
sian (Cajetan). — Piarist, folgweise Prä-
fect d. Theresianums in Wien (1804), Leh-
rer d. Physik u. Mathematik an d. Ordens-
collegium zu Nikolsburg in Mähren (1807)
und dem zu Briinn (1808 — 14), Prof. d.
Physik an d. Univ. zu Prag (1814 — 32),
dann k. k. Regierungsralh, Studiendirector
u. Referent über d. sHmmll. philosoph. Stu-
dien, die technisch., nautisch, n. Realschu-
len, Berg- u. Forslacademien d. Studien-
hofcommission in Wien, auch seit 1838
Propst zu Alt-Biinzlau u. Landesprälat von
Böhmen. Mitgl. d. königl. Böhm. Gescllsch.
d. Wiss. seit 1823 fABG.y,\Hi8J (ON)
(Fl) (N) i^G. 1847;,
geb. 1780, Juli 10, Bautsch, Mähren,
gest. 1847, Juli 12, Prag.
Elemente d. Naturlehre, Brunn 4 813. Kurze
Anleit. z. Kenntnis» d. Sternbilder, Ib. 4 84 4.
Dias, de constructione et usu barometri et ther-
mometrietc, Ib. 4 814. Diss. de lege dilata-
tionis per calorem quorundam fluidorum stil-
latitiorum etc. , Pragae 4 818. Diss. de phaeno-
menistuborumcapillariumetc.Ib. 4 84 9. Diss.
de phaenomenls electro-magneticis etc., Ib.
4 822. Diss. de luminis inflexionis et deflexio-
nis phaenomeno etc., Ib. 4823. Handbuch d.
Naturlehre, 2 Bde. 8«, Ib. 1824, S^Bd. Ib. 4S25.
Elementa eclipsium, quas patitur tellus. luna
eam inter et solem versante, ab A. 4 816 usque
ad A. 4 860, Ib. 4 84 6. Samml. d. von 4 84 7 bis
4 827 im Piaristenconvict zu Prag angestellten
astron., phys. u. meteorolog. Beobb., 4°, Ib.
4 830. Fortsetzung derselb. von 4 828—32 (Afl-
nal. d. Wien. Sternwarte, XXIlt, 4 845). —
Ferneres, besonders Ortsbestimm. u. astron.
Beobb., in d. Abh. d königl. Böhm. Geseilsch.
d. W'iss., Bode's Jahrb. u. Schumacher's Astron.
Nachr.
1003
Halle
Halley
1004
Halle, Johann Samuel. — Prof. d.
Staatshistorie am adeligen Cadettencorps in
Berlin, zuletzt pensionirt (M. II),
geb. n27,Dec. M , Bartenstein, Preuss.,
gest. <8«0, Jan. 9,Berhn.
Die Kunst des Orgelbaues, theoretisch u. prac-
tisch, Brandenb. 4 770. Werkstätte d. heuti-
gen Künste oder die neuere Kunsthistorie,
6 Bde. 8», Ib. 1761—79. Technologie, als ver-
mehrt. Auszug d. neueren Kunsttheorie, Ib.
I78i. Magie oder d. Zauberkräfte d. Natur,
4 Bde. H-^', Berlin 1783—86. Fortgesetzte Ma-
gic usw., 12 Bde. 8", Ib. 1788— 1801. Neue
fortgesetzte Magie, 1^ Bd., Ib. 1802. Mit Juati,
Bosenthalu. A.: Schauplatz d. Künste u. Hand-
werke usw., 21 Bde. 4", Königsb., Nürnb. u.
Berlin 1762—1805. Noch mehre technolog.
Schriften.
Hallenoreutz,, Daniel. — Adjunct
d. Mathematik an d. Univ. zu üpsala fOrJ,
geb. 1743, üpsala,
gest. 1816, Aug. 4, üpsala.*
Observation pä askmoln, som gifvit blixtrar
pa hvarandra, gjord i Pello, inom poicirkeln
(Vetensk. Acad. Handl. 1773). Mit Insulin: De
microraetro objectivo, üpsaHae 1767.
* Geistesschwach.
Halier, Richard. — Je.suit, Lehrer
in den CoUegicn zu DilÜniien n. Ingolslcidt,
dann Bcctor d. CoUeg. und d. Univ. zu
Gratz; ging als Beichtvater d, Margarelhe
von Oesterreich mit dorselbea ijach Spa-
nien fSSJ),
geb. 1540, Nürnberg,
gest. 1612, Jan. 2^, Madrid.
De mundo et ejus elementis, coelo, igne, aere,
aqua, terra Disp. Ingoist. 1580.
Haller, Albrecht von. — Dr. Med.
Nachdem er sich längere Zeit in Holland,
England u. Frankreich aufgehalten und von
17 29 an in Bern als pract. Arzt u. Sladt-
bibliothekar gelebt, Prof. d. Medicin, Ana-
tomie, Botanik u. Chirurgie an d. neu er-
richteten üniv, Götlingen von 1736 bis
17 53, wo er in sein Vaterland zurückkehrte;
erst Animann ward und späterhin noch an-
dere Staatsämter bekleidete. Mitgl. u. Prä-
sident d. Sog. d. Wiss. zu Göttingen, deren
Stiftung im J. 1751 er hauptsächlich ver-
anlasst hatte. Geadelt 1749. Auswärt. Mitgl.
d. Pariser Acad. n. Mitgl. d. Roy. Society
fPJ (M),
geb. 1708, Oct. < 6, Bern,
gest. 1777, Dec. 12, Bern.*
Von der übergrossen Zahl seiner (meist phy-
siolog., medicin. u. botan.) Schriften gehören
nur hieher ; De praeoipuorum corporis humani
partium fabrica et funclionibus, Ld)ri XXX.
Opusquinquaginta annorum, 8 vol., 8^ Bernae
1 777— 78 (2. Aufl. sein. Element. Ptiysiologiae).
Comment. de vento Rupensi, in Helvetia (Nov.
Comm. Gott. 1, 1770). Observat. surune nouv.
maoiere de tirer les sels des eaux de sources
salines (Möm.Par. 1758). Sur revaporation de
I'eau salee (Ib. 1764, hist. — Deutsch: Kurzer
Auszug u. Beschreib, d. Salzwerke im Amte
Aelen, 8", Bern 1765).
* gest. Sept. 17 (Jf).
Hallerstein, August in. — Jesuit,
ging 1735 als Missionar nach China, ward
dort, nach J. Koegler's Tode, Mandarin
und Präsident des mathematischen Tribu-
nals in Peking (SSJ),
geb. 1703, Aug. 18, in Krain,
gest. 1774, Peking.
Observationes astronomicae, ab anno 1717 ad
annuni 1752 a P. P. societatis Jesu Pekini Si-
narum faotae et a R. P. Augnatino Hallerstein,
e societate Jesu, Pekini Sinarum Iribunalis ma-
thematici praeside et mandarino, coUectae,
atque operis editionem ad ßdem autographi
manuscripti curante P. P. Max Hell, II Pt. *°,
Viennae 1768 (Mit Beiträgen von Hallerstein,
Pcreira, Kögler, Slaviseok u. A.). — Da,sup-
putanda distanlia minima centrorum sohs et
lunae geometrica in eclipsibus solaribus ex ha-
rum initio et fine phasjbusque ante et post me-
dium illarum ope micrometri dimensis (Ephe-
mer^d. Vienn. 1774). Astronom. Beobb. in d.
Phil. Tr. von 1746—52 (z. B. : Observatt. co-
metae visi Pekini 1748 [Vol. 17501; Mercurius
in sole observatus 1746 et 1747 [Vol. 1746 et
I747j), in d Nov. Comment. Petrop. IX et
XIX, und in Bode's Jahrb. 1776.
Hallette, A . . . — Maschinenbauer zu
Arras (BG),
geb. 1788,
gest. 1846, Juli . ., Arras.
Vervollkommnete die hydraulische Presse und
die Luftröhre der atmosphärischen Eisenbahn.
Schrieb über letztere : Tube propulseur Hai-
lette, Systeme d'execution et d'exploitation des
chemins de fer par la pression atmosphörique,
8", Paris 1844. — Über die Art seines Ver-
schlusses der Röhre (der noch bei der atmo-
sphär. Eisenbahn von St.-Germain-en-Laye
angewandt wird) siehe auch Compt. rend.
XVIII, 1844).
Halley, Edmund. — Sohn eines
wohlhabenden Seifensieders in London.
Nachdem er mehre wissenschaftliche Rei-
sen gemacht (z. B. 1676 eine astronomi-
sche nach St. Helena, 1679 eine ebenfalls
astronomische nach Danzig zur Schlichtung
des Streits zwischen Hook und Havel,
1698 — 1700 zwei Reisen in's Atlantische
Meer zum Behufe des Erdmagnetismus),
1703 Prof. d. Geometrie an d. üniv. zu
Oxford (an Wallis' Stelle) bis 1780, wo
1005
Hallmaim
d'Hailoy.
1006
er{nachFlamsteed'sTode)kÖnigl. Aslro-
nom d. Sternwarte zu Greenwich wurde.
Mitgl. (i 678) u. (von \ 7 1 3 — 2 Ijauch Secret.
d. Roy. Society. Auswärt. Mitgl. d. Pariser
Acad. (BD) (Th) (Ahr.W) (Mem. Par. n4U
geb. 1656, Oct.29 (A.St.), Haggerston
b. London,
gest. «724, Jan.U (A.St.), Greenwich.
Catalogus stellarum australiura, Lond. 1676
(Fruclit seines Aufenthalts in St. Helena) . Me-
thodus directa et georaetrica investigandi aphe-
lia, excentricitates proportionesqae orbiuoQ
planetai'um primariorum etc., 4**, Ib. <676
(auch Phil. Tr. 1676). A general chart, shew-
ing at one view the Variation of the compass
etc., Ib. 1701 (Erste Declinationskarte, Frucht
seiner Reisen von 1698—1700). Miscellanea
curiosa, 3 vol. 8", Ib. 1708. Apollonii Pergaei
conicorum Libr. VIII, fol., Oxonii 1710. Ta-
bulae astronomicae, Lond. 1749 (posth. ; edirt
von Lalande, Paris 1759). A Synopsis of the
astronomy of comets (in Phil. Tr. 1 705, in sein.
Miscell. curios. u. sein. Tab. astr., auch in
Whiston'B Mathematick Philosophy, 8°, Lond.
1716. — Darin die erste Entdeckung eines
Cometen mit elliptischer Bahn, des sogen.
Halley'schen Cometen). A new, exact and
easy method of finding the roots of any equa-
tioos generally etc., 8", Ib. 1720. — Theory
of the Variation of the magnetical compass
(Phil. Tr. 1683). Discourses concerning gra-
vity and its properties etc. (Ib. 1686). An hi-
storical account of the trade winds and mon-
soons etc. with an attempt to assign their phy-
sical cause (Ib. id.). Discourse of the rule of
the decrease of the height of the mercury in
the barometer, according as planes are elevated
above the surface of the earth etc. (Ib. id. —
Erste Grundlage d. hypsometr. Baroraeterfor-
mel). De numero radicum in aequationibus
solidis ac biquadraticis etc. (Ib. 1687). De con-
structione problematum soiidorum etc. (Ib. id.).
An estimate of the quantity of vapour raised
out of the sea by the warmtii of the sun etc.
(Ib. id.) De ^isibili conjunctione inferiorum
planetarum cum solo diss. (Ib. 169^). On the
circulation of tbe watry vapours of the s^:i
and on the cause of the Springs (Ib. id.). On
the measure of the thickness of gold upon gilt-
wire etc. (Ib. id.). On Ihe cause of the change
of the Variation of the magoetic needle; with
an hypothesis of the structure of the internal
parts of the earth ^Ib. 1692). Account of the
severalspeciesof infinite quantity etc. (Ib. id.).
On the proportional heat of the sun in all la-
titudes etc. (Ib. 1 693). Sorae queries concern-
ing the nature of light and diaphanous bodies
(Ib. id.). Several experiments made to exa-
mine the nature of the expansion and coii-
tractioo of fluids, by heat and cold, in ordcr
to ascerfain the divisions of the thermometer
etc. (Ib. id.). Resolution of the problem of
finding the foci of optick glasses universally
(Ib. id. — Erste allgemeine Formel dafür).
Melhodus nova, accurata et facilis inveniendi
radices aequationum quarumcunque genera-
liter, sine praevia reductione (Ib. 16^4). An
account of the evaporation of water etc. (Ib.
id.). A most compeadious and facile method
for constructing the logarithms etc. (Ib. 1695).
An easy demohstration of the analogy of tbe
logarithmick tangents to the meridian line or
sum of the secants etc. (Ib. id.). De iride sive
de arcu coelestidiss. georaetrica etc. (Ib. 1700).
On the allowances to be made in astronomical
observations for the refraction of the air etc.
(Ib. 1702). On the Variation of tbe magnetic
compass etc. (Ib. 1714). A short history of the
several new stars that have been appeared
within these 1 50 years etc. (Ib. 1715). On sorae
lately discovered nebulae etc. (Ib. id.). On
the cause of the saltness of the ocean etc. (Ib.
id.). Methodus singularis, qua solis parailaxis
sive distantia a terra, ope veneris intra solem
conspiciendae , tuto determinari poterit (Ib.
1716. — Die schon von J. Gregory in seiner
Optica promota ausgesprochene .Methode, wel-
che bei d. Venusdurcbgängen von 1761 u. 1 769
zuerst angewandt wurde), The art of living
under water etc. (Ib. id.). On the late sur-
prizing appearance of the lights seen in the
air, svith an attempt to explain the phaeno-
mena (Ib. id. — Darin d. Nordlicht für ein
magnet. Phänomen erklärt). On the change of
the latitudes of some of tbe principal fixed stars
(Ib. 1718). On Cassini's proposal, to find by
Observation the parallax and magnitude of Si-
rius (Ib. 1720). On the method of observing
the dififerences of right ascension and declina-
tion by cross hairs in a telescope (Ib. id.) . On
theinfinity of the sphere of fixed stars (Ib. id.).
On the method of determining the places of
the planets by observing their near appulses to
the fixed Stars (Ib. 1721). On the cause of Ihi^
universal deluge (Ib. 1724). A propcsal of a
method for finding tbe [ongitude at sea ctc
(Ib. 1731). — Im Ganzen 77 Abhandlungen.
Haliman&y Eauard. — Dr. Med.,
folgweise Arzt in Brüssel, in Berlin, an d.
Wasserheilanstalt Marienberg bei Boppard
a. Rhein und wieder in Berlin (Sein Werk),
geb. 1813, Juli 1 0, Hannover,
gest. 1855, Febr. 24, Berlin.
Die Teraperaturverhäitnisse d. Quellen, 2 Bde.
8", Berlin 1854—55.
d'Hailoy, Pierre. — Jesuit, folg-
weise Lehrer d. Mathematik an d. Colleg.
zu Tyrnan, Wien u. Gratz, auch Direct, d.
Sternwarte nn letzterem Orte, dann Prof. d.
Mathematik u. Physik am Tberesianum m
Wien und wiederum d. Mathematik in Gratz
(SSJJ,
geb. 1707, Apr. 6, Grafsch. INamur,
ge'it. 1789, Juli 23, Marburg, Steierm.
Arlificia physica selecta ex T. II et III Magi-
sterii nalurae et artis Francisci de Lannis,
II Tom., OraeciM?/«? Dialogi tres de celeri-
late gravium, quo.s finxit iidec celeberrimos
Mathematicos et Pbvsieos e St«". Jesu de Lan-
1007
d'Halloy
Hamberger.
1008
nis, Riccioli et Calfati, Ib. 1754. Ausserdem
in deutsch. Sprache: Sciatericum horizontale
&Lc. Nova methüdus arithmeticae et algebrae.
Nmuru principium mechanicae. Novum ho-
lologiuiii sciatericum.
d'Halloy, s. Omalius d'Halloy.
Halma, Nicolas B... — Abbe, folg-
weise Principal d. Colleg. zu Sedan (1791
— 93), Adjunct im Geniecorps, Mililärchi-
rurg, Studiensecretür bei der polytechn.
Schule, Calculator beim Cataster, Prof. d.
Malhemalik u. Geographie am Prytaneum
zu Paris, Prof. d. Geographie an d. Militär-
schule zu Fontainebleau, Bibliothekar der
Kaiserin, usw. und, unter der Restauration,
Canonicus an der Notre-Darae-Kirche u.
Gonservator d. Bibliothek v. St.-Genevieve
zu Paris (QJ (QC) (BG),
geb. 17 50, Dec.31, Sedan,
gest. 182 8, Juni 4, Paris.*
Goniposition mathematique de Claude Ptole-
mee, traduile pour la preniiöre fois en franyais
etc., suivie de notes de Mr. Delambre, 2 vol.
4«, Paris 18i3 u. 16, Coinmentaire du Theon
d'Ale.vondrie sur le livre prcmier de ia com-
position math. de Ptolemee, traduit pour la
premiere fois du grec en francais, 3 vol. 4°,
Paris 1822 u. 25. Science et explications de
zodiaques, 3 pt. 8'^, Ib. 1822, Supplement dazu,
Ib. 1823. Astrolo!.;ie judicaire et divinaloire
6gyplienne du planisphere zodical de üende-
rah, 8'\ Ib. 1824. Traite de Geographie du
Claude Ptolemee, trad. pour la premiere fois
etc., 4", Ib. 1828. Etc
* gest. Juni 3 {BBA).
Hamberger, Georg Albrecht. —
Dr. Phil., Prof. d. Mathematik (1694) und
Physik (1705) an d. Univ. zu Jena. Valer
des Folgenden (J),
i>eb. 1662, Nov. 2 6, Baierberg, Frank.,
gest. 1716, Febr. 13, Jena.
De meritis Gerinanoruni in mathesin, Jena
1694. De usu mathe.seos in theologia, Ib. 1694.
Ein Quartbd. Dissertationen (De iride diluvi».
De opticis oculorum vitris. De hydraulica. Do
fngore. De barometris. De coloribus, etc.),
Ib! 1708.
Hamberger, Georg Erhard. —
Sohn des Vorigen. Dr. Med., Prof. (exlr.
1726, ord. 1731) d. Medicin an d. Univ.
zu Jena, sowie Landphysicus (1729) da-
selbst, dann Prof. ord. *d. Physik (1737)
und dazu (17 44) auch d. Botanik, Analo-
tiiie u Chirurgie an derselben Univ. Mitgl.
d. Leopoldin. Academie (Nov. Act. Acad.
Nat. Cur. \) (M),
geb. 1697, Dec. 21, Jena,
gest. 1755, Juli 22, Jena.
Diss. sistens leges perspectivae ad situm plant
transparentis mutatunn applicatas, 4", Jenae
1719 et 1747. De sole splendorum amittente,
coelo nubibus non tecto, 4", Ib. 1722. De pri-
mis fluidorum phaenomenis, 4", Ib. 1723. De
experimento ab Hugenio, pro causa gravitalis
explicanda, invento, 4«, Ib. id. Diss. chynri.
penetrationem salis alcali in interstitia salis
acidi per experin)entum demonstrans, 4", Ib.
1726. De camphorä per spiriluni nitri fusa,
4", Ib. 1727. De partialilate acus magnelicae,
4°, Ib. 1727. Elementa Physices, methodo ma
thematica in usum auditoruni conscripta, 8",
Ib. 1727, Editio quinta 1761. überior diluci-
datio legum suarum adhaesionis et transitus
ignis ex uno corpore in aliud etc., 4", Ib. 1728.
De co/iaesione et attractione corporum, 4°, Ib.
1732. Decausisascensusvaporum, 4", Ib. 1743.
Diss. sur la cause de l'elevation des vapeurs
(Prix de l'acad. de Bordeaux, T. I). Zehn P.'-o-
gramme: De aere corporibus incluso, 4", Ib.
1749—59. — Viel Medicinisches u. Physiolo-
gischem.
Hamberger, Adolph Friedrich.
— Sohn des Vorigen. Dr. Med., Prosecior
u. Privatdocent (1748), sowie kurz vor sei-
nem Tode Prof. extr. d. Medin an d. Univ.
zu Jena fM),
geb. 1727, März 14, Jena,
gest. 17 50, Febr. 5, Jena.
Diss. de calore in genere, 4", Jenae 1748, De
calore humano natural!, 4'^, Ib. 1748. Stiftete
1749 die Jenaische gelehrte Zeitung.
Hamberger, Adolph Albrecht.
— Auch Sohn von Georg Erhard. Dr. Med.,
seit 1780 Stadtpbysicus in Jena und seit
1782 Hausarz.l zu Arroküll in Esthland (MJ,
geb. 1737, Febr. 7, Jena,
gest. 178.,
Diss. qua causae motus planetarum explican-
tur, 4", Jenae 1769. Die Ursachen d. Bewe-
gung, d. Planeten, der Schwere u. des Zusam-
nienhiingens d. Körper, 8", Ib. 1772. AUgeni.
Experimental-Naturlehre usw., UThl. 8", Ib.
1774. Kurzer Entwurf einer Naturlehre usw.,
S^ Ib. 1780.
Hamberger, Georg Christoph.
— Frst Custos der Universitätsbibliothek
(1747), dann Prof. (extr. 1755, ord. 1763)
d. Philosophie u. Lileraturgeschichle an d.
Univ. zu Göttingen; von 1765 — 72 Secre-
tär d. königl. Soc. d. Wiss. daselbst (MJ,
geb. 1726, März 28, Feuchtwangen,
Fürstlh. Anspach,
gest. 1773, Febr. 8, Göttingen.
Villi historla ev antiquilate erula [Commentar.
Soc (uAt IV, 1754). De horologiis, rolis pon-
(lerihusve inotis, et sonitus horarum indices
edentibus (Deutsch m Beckmann's Beiträgen 7
Gesch. d. Ei find. Bd. I, 1784). Das ^e.enru
Teutschland usw., 8", Gott". 1767, 2. Aul! 1772.
1000
Hamilton
Hauke.
1010
Hamilton, Aiexander Joseph. —
Im Schotlenkloster zu Regensburg gebildet.
Prof. d. Physik an d. Univ. zu Erfurt von
1780 bis zu deren Auflösung im J. 1816.
Prior des Schollenkloslers daselbst, auch
Mitgl. d. dortigen Acad, gemeinnütziger
Wiss. (MAI) fNJ, ----- -• ■■- ' .
ge|). fT^i, Oct. (8', Öil)Stown, Nord-
V^' V ". Schottland,
gesi. V8^8, Apr. 22, Erfurt,*
Das Barometer oder d. muthmaassl. Ursache
d. Phänomene desseften, Erfurt 1752.
♦gest.- Apr. 23 (ff. 1828).
BamUton , William. — Fellow des
Trinily College in Dublin, dann Rector
(Pfarrer) zu fanet, Cöunty Donegal, in Ir-
land. Mitgl. d, Roy, Irish.Academy fllOE),
^^r*' r;h ^^?*r rt7•^ •.*'!• ^H' •.-*
gest. 1797, März 2, Sharon.*
Retters concerning the norlhern coast of Ihe
counly Antrim, containing a natural history
of its basaltes etc., Dublin and London 1790.
lUperlments made to determlne the tempera-
ture of Uie earlh's surface in the kingdom Ire-
land in the Year 1788 (Tr. Iri^h Acad. II, 1 788) .
Memoirof theclimate of Ireland (Ib. IV, 1797).
* Ermordet von den Rebellen.
Hamilton, Hugh/-— Fellow d.Tri-
nity College in Dublin (HSI), Prof. d. Phy-
sik am Colleg. v. Erasmus Smith (1759),
dann Pfarrer von St. Ann zu Dujjlin (1767),
Decan von Armagh, Bischof von Clonfert
(1796) und zuletzt von Ossory (BDJ,
geb. 17 29, März 26, Grafsch. Dublin,*
gest. 1805, Dec. 1, Ossory.
Treatise on conic sections, 4®, Dublin 1758.
Three philosophical essays, Ib. 1772 (Enthal-
tend : On the ascent ofvapours; On the aurora
borealis ; On the principles of mechanics).
Four introductory lectures on Natural Philo-
sopby. The properties of the mechanic powers
demonstrated eto (Phil. Tr. 1763). On the na-
ture of evaporation and several phaenomena
of air, water and boilini; liquors (Ib. 1765). On
the power of fived aicaline salts to preserve
fleshfrompulrefaction (Tr. Irish Acad. V, 4 793),
Remarks and hints for the further iraprove-
raents of baromeler (Ib. id.). — Seine sänimtl.
Werke, edirt von seinem Sohn, 2 vol. 8<*, 1 809.
*geb. 1728, . . . (A&r.XI).
Hamilton, Sir William. — Britti-
scher Gesandter in Neapel von 1764 bis
1800. Mitgl. d, Roy. Society (BD),
geb. 1730, Schottland,
gest. 1803, Apr. 6, London.*
Observations on mount Vesuvius, mount Etna
and other Ivolcanoes of the two Sicilies, 8**,
Lond. 1772. Campi phlejjraei, 2 vol. fol., Na-
poli 1776—79. Account of the earthquakes,
Vrhich happened in IUiIn from Foljr. to May
Poggendorff, Haiidwörierbuch.
1783, Lond. 1783 (Auch Phil. Tr. 1783). Sie-
ben Aufsätze über d. Vesuv u. seine Ausbrü-
che {Phil. Tr. 1767 — 69, 71, 80, 86 u. 93). On
the effects of a Ihunder-storm, on the ib^^
March 1773 et Napies (ib. 1773). An account
of certain tracos of volcanoes on the banks of
the Ruine (Ib. 1778). — Antiquarisches.
* geb. 172!», . . ., geet. 1803, Apr. 5 (RGi:).
Hamilton, James Archibald. —
Dr. Theol., Diaconus von Cloyne, Pfarrer
(Rector) von Mullabrack und Direclor d.
Sternwarte zu Armagh in Irland. Mitgl. d.
Irish Academy {'MM,i\J,
geb. . . ., gest. 1816, . . .
An account of parhelia sun at Cookstown (Tr.
Irish Acad. I, 1786). A new klnd of portable
barometer for measurinc: heights (Ib. V, 1 791 ) .
Method of determjning the longitude etc. (Ib.
VI, 1794). On coraparative microroeter mea-
sures (Ib. X, 1805). On the present state of
astronomical certainty (Ib. XI, 1810). On the
difference of right a.scension of the Moon's en-
lighted limb with the Sun's centre and with
Stars ander different meridians (Ib. id.).
Hamilton, Robert. — Prof. erst der
oriental. Sprachen, dann (178 2) d. Physik
und (1817) der Mathematik am Marishail
College in Aberdeen, Schottland. Mitgl. d.
Roy, Society (An.Ji. 1829;,
geb. 1743 etwa, . . Edinburgh,
gest. 1829, Aug. 14, Aberdeen.*
Introduclion to Merchandize, 2 vol. 8**, Edinb.
1 77 7. System of arithmetic and book-keeping,
1 vol. 8^ Ib. 1788. — Handelspolitisches.
* gest. Juli 14 (BG).
Hammer, Christopher. — Zuletzt
General-Conducteur des Stiftes Aggerhuus.
Machte zum ßehufe der Vermessung von
Norwegen viele Reisen auf öffentl. Kosten
in diesem Lande fWJ fJSKJ,
geb. 1720, Aug. 26, Kirchspiel Gran,*
gest. 1804, Melbosl»d, Kirch-
spiel Gran.
Sämling afbotaniske, chymiske, philosopbiske
og oekoiiomiske Afhandlinger, Christiania 1 769.
MelbostadskeSamlingeretc, 1. Deel, Ib. 1777.
Forsög til Norsk Naturhistorie, 3 Deel, Kbhvn.
1775 et 1778 (Der zweite Theil enthält : Hy-
drologia Norvegica).
* In Hadeland, Norweg-en.
Hampe, John Henry. — Leibarzt
der Prinzess von Wales. Mitgl. d. Royal
Society u. d. Leopoldin. Academie (AJ,
geb. 1 697 etwa, .....
gest. 1777, . . . London.
An experimental system of metallurgy, Lond.
1777 (Op. posth.).
Hanke, Johannes. — Jesuit, Lehrer
d. Mathematik in \er.seliiedenen Collegien
64
1011
Hankel
Hanov.
1012
seines Ordens; Zeitlang Kanzler d. Univ.
Olmütz [PlzJ,
geb. <644, Febr. 2, Neisse,
gest. 1713, Aug. 24, Brunn.
Tenebrae summatim illustratae, sive Doctrina
eclipsium exBicciolo, Tacqnet, Landsbergio
et aliis in compendium redacta etc., Mogunt.
4682. Praedictio astronomica solaris deliquii ad
ann. 4 684, Jul. 12, Olomut. 1683. HoroIogiuQi
nocturnnm magnelicuraetc, Ib. 4683. Exerci-
tatio catoptrica de idolo speciili, Vratisl. 1685.
Hankel, Wilhelm Gottlieb. —
Dr. Phil., Prof. ord. d. Physik an d. Univ.
zu Leipzig seit 18 49, auch Mitgl. d. königl.
Sachs. Gesellsch. d. Wiss. daselbst, früher
Prof. extr. an d. Univ. zu Halle, auch Leh-
rer an d. Realschule daselbst fOrJ,
geb. 1814, Mai 17, Ermsleben, Reg.-
Bez. Merseburg.
Grundi'iss d. Physik, 8«, Halle 1848. Arago's
Werke, deutsche Ausgabebe, Leipz. 1854fif.—
De thermo-electricitate cryslallorum , Halae
1839 (Auszug: Pogg. Ann. XXXXIX u. L,
1840, Nachtrag dazu LVI, 1842). tJ'berThermo-
elektricitöt u. Krystallform d. weinsaur. Kali
(Ib MII, 1841). Krystallf. d. wasserhalt. Koch-
salzes (Ib. id.). Elektricilät bei Verfertig, d. Ma-
srhinenpapiers (Ib. LV, 1842). Zusammenhang
d. Form mit d. Beslandthl. einer Verbind. (Ib.
id.). DieLithofellinsäure, ein Hauptbestandthl.
d. oriental. Bezoare (fb. id.k Kintluss d. Form
u. Temperatur auf d. Elektricit. d. Eoracits (Ib.
LVI; 1842). Überd. Thermoelektr. einiger Kry-
stalle (Ib. LXI, 184 4). Thermo-elektr. d. Metalle
u. Erze (Ib.LXII, 1844). Über d. Stärke d. ther-
mo-elektr. Ströme zwisch. Metallen (Ib. id.).
Über d. Magnetisirung von Stahlnadeln durch
den elektr, Funken u. dessen Nebenstrom (Ib.
LXV, 1 845 u. LXIX, 18 46). Über d. Verändr. d.
Leitungswiderstandes d. Flüssigkeiten mit d.
Temperatur (Ib. LXIX, 1846). ümkehrung d.
elektr. Pole d. Boracits u. Titanits bei steigend,
u. sinkend. Temperat. (Ib. LXXIV, 1848). Frag-
ment e. Theorie d. Diamagnetism. (Ib. LXXV,
1848). Benutz, d. Ausdehn. d. Drähte durch
galvan. Strön^ezurMess. derselb. (Ib. id.). Über
d. Elektr. d. Flamme u. d. dadurch erzeugt,
elektr. Ströme (Ib. LXXXI, 1850 . Construct.
eines Elektrometers (Ib. LXXXIV, 1851). Über
d. vermeinll. Elektricitatsleit. d. Marekanite
(Ib. LXXXVII, 1852). Überd. farbige Reflexion
an matten Flächen (Ib. C, 1837). ■— Über d.
Mess. d. atmosphär. Elektricität nach absolu-
tem Maass (Pogg. Ann. GUI, Abb. königl. Sachs.
Gesellsch. V ,1857). Überd. thermo-elektr. Ei-
genschaften d. Boracites (Ib. VI, 1858). Über
Elektricitäts- Erreg, zwisch. xMetallen u. erhitzt.
Salzen (Ib. ib., Pogg. Ann. CHI, 1858).
Hann, James. — Lehrer d. Mathe-
matik an d. mit dem Kings College zu Lon-
don verbundenen Schule (G. I8 56J,
geb. 1799 etwa, ,
gest. 1856, Aug. 17, London.
MitDodde: Mcchanics for practica! men, Lond.
1833 und seitdem viele Auflagen. MitMoseley,
Stevenson u. Hughes: Theorie, praxis and ar-
chltecture of biidges of stone, iron, timber
and wire, 4 vol.. Ib. 184 3. — Rechnete für d.
Nautical Almanac.
Haanemann, Johann Ludwig. ~
Erst pract. Arzt in Buxtehude (Haniwver),
dann Prof. d. Physik an d. Univ. zu Kiel.
Mitgl. d. Leopoldin. Academie fJ) (ANCJ,
geb. 1640 etwa, . . Amsterdam,
gest. 1724, Oct. 25, Kiel.
Nova arschemicaenervata, 12®, Stadiae1670.
Ovum hermeticum Paracelsico-Trismegistum
etc., 8*. Francof. 1694. Pium phllosophiae
adeptae et theologiae orthodoxae osculum etc.,
8^ Hamburgi 1696. Systematis coeli et terrae
aurea catena, Kilon. 1710. Pharus ad Ophir
auriferum etc., 4", Ib. 1712. Xystus in hortura
'hesperidum, 4®, Ib. 1715. Metallurgia bohe-
miana. Cato chymicus. Tantalus chymicus.
De luce. De pisce torpedine ejusque proprie-
tatibus admirandis. — Mercurium ex lapide
haematite eliciendl methodus (Miscell. Acad.
Nat. Cur. 1682). De fulminis effectu miro (Ib.
1685). Eboris analysis chemica (Ib. 1684 et
1686). De aere singulari etc. (Ib. 1686). De
phosphoris {Ib. 1 694). De phosphoro (Ib. 1 696).
Hannover, Adolph. — Pract. Arzt in
Kopenhagen (EJ,
geb. 1814, Nov. 2 4, Kopenhagen.
Tableau microcospique pour servir ä la corapa-
raison et la röduction des diverses m^sures qui
sont employöesdans la microm^trie microsco-
pique, Copenhague 1 842. On the construct. and
use of the Microscope, 8*, Edinb. 1 853 (Deutsch,
Leipz. 1854, aus d. Dänischen). Die Chrom-
säure, ein vorzügl. Mittel bei mikrosk. Unter-
suchungen (Schmidt's Jahrbuch, XXXII, 1841).
Hanov, Michael Christoph. —
Magist. Phil., Prof. d. Mathematik u. Philo-
sophie am Gyranas. zu Danzig seit 1727,
früher Hauslehrer in Dresden u. Danzig (MJ,
geb. 1695, Dec. 18, Zaraborst, Hin-
terpommern,
gest. 1773, Sept. 21, Danzig.
Diss. de origine murfüi ex montibus vallibus-
que, 4*, Gedani 1735. Impossibilitas quadra-
turae circuli, a priori adserta, 4*, Ib. 1740.
Kurze Erörterung d. Frage, ob auf einem Berge
mehr Kornähren stehen können als auf dem
ebenen Grunde, darauf er stehet, 4*, Ib. 17 47.
Anemometria nova, circa medium Decembris
1747 instituta, 4«, Ib. 1747. Erörterte Ursa-
chen der meisten Versuche mit den gläsernen
Springkölbchen, 4**, Ib. 1751. Philosophia na-
turalis scu Physica dogmatica etc , IV Tom.
4®, Halae 1761—68. Gab heraus: Danziger Er-
fahrungen, eine Monatsschrift, 20 Bde. Danzig
1739 —59. Der Danziger grossen Mondenjahre
monatliches u. künftiges Wetter, eine Wochen-
schrift, 4*, Ib. 1767.— Leichte Bestimm, d.
Stärke des Einblosens (Sehr, naturf. Gesellsch.
1013
Hansch
Hansen.
1014
zuDanzig, I, 4 747). Versuche mit d. Springe-
kölbchen (Ib. I. 4 747 u. IIT, 4 756). Beweis,
dass gemeines Wasser einerlei Kälte zum Ge-
frieren erfordere (Ib. II, 4 754). Untersuchte
Abkühlung d. Körper durch das Wegduflen
der Nässe von ihrer Oberflache (Ib. III, 4 756).
Neue Bemerkungen vom Gebrauch d. Gesichts
(Ib. Neue Samml. I, 4 778). — Philosophisches,
Historisches, Geographisches usw.
Hansoh, Michael Gottlieb. — Ma-
gist. Phil. u. Dr. Theol., Literat, welcher
Mathematik, Philosophie, Chemie u. Ana-
tomie cullivirle und sich abwechselnd in
Leipzig (wo er auch 474 0— ^M Vorlesun-^
gen hielt), Dresden, Prag, Wien, Frankfurt
a. M. u. a. 0. aufhielt (MJ,
geb. 1683, Sept. 2'2, Müggenhahl, bei
Danzig,
gest. nach 1752, vermuthlich Wien.
G. G. Leibnitii Principia philosophica more
geometrico demonstrata, 4*^, Francof. et Lips.
4 728. Leges motus, exemplis singularibus il-
lustratae ; cum Tabula mnemonica virium, se-
cundum principia G. G. Leibnitii, 4,**, Viennae
4 730. Epistola de theoria arithmetices novis
a se inventis aucta, 4°, Ib. 4739. Philosoph,
u. theolog. Schriften. — Kaufte in Danzig den
handschriftl. Nachlass Kepler's für 4 00 fl., und
erhielt zur Herausgabe des ersten Theils4000 tl.
vom kaiserl. Hof in Wien, die denn auch un-
ter d. Titel : Operum JoaJinis Kepler! Tom. I,
Francof. a. M. 4 748, begleitet von einer Le-
bensbeschreibung Kepler's, erfolgte. Die übri-
gen 4 8 handschriftl. Bände, zu deren Heraus-
gabe er in Wien keine Unterstützung finden
konnte, versetzte er 4 724 in Frankfurt für 828 tl.
Sie wurden erst 4 770 von v. Murr wieder auf-
gefunden und von diesem 4 774 der Kaiserin
Katharina II. verkauft, welche sie der Peters-
burger Academie schenkte.
Hansen, Hans Jacob. — Oberleh-
rer an der Kalhedralschule zu Ripen in
Jütland (E),
geb. 4786, Febr. 25, Brylle auf Fünen.
Om Vejrspaadomme og Vindenes Indflydelse
paa Vejrliget, Ribe 4 822. Begyndelsergrundene
af Laren om Aberratsionen, Kiöbh. 4 834.
Hansen, Peter Andreas. — Direct.
d. Sternwarte Seeberg bei Gotha seit 4 8 25,
früher seit 4 821 Gehülfe von Schuma-
cher in Altona. Mitgl. d. konigl. Sachs.
Gesellsch. d. Wiss. zu Leipzig (OrJ,
geb. 1795, Dec. 8, Tondern, Hrzglh.
Schleswig.
Ausführl. Methode mit d. Fraunhoferschen He-
liometer Beobachtungen anzustellen, nebst Co-
meten-Beohb. auf d. Sternwarte Seeberg, 4*^,
Gotha 4 827. Commentalio de gradus praeci-
sionis computatione, 4", Ib. 4 830. Untersu-
chungen über d. gegenseitig. Störungen des
Jupiters u. Saturns, 4", Berlin 1831 (Von d.
Berlin Acad, gekrönt). Fundamenta nova in-
vestigationis orbitae verae quam Luna perlu-
strat. Quibüs annexa est solutio problematis
quatuor corporum, 4", Gotha 4 838. Ermittl.
d. absoluten Störungen in Ellipsen von belie-
biger Excentricität u. Neigung, 4", Ib. 4 843
(Französisch von Mauvais, Paris 4 845). Mit
C. F. E. Olufcen: Tables du Soleil, exöcutees
d'apres les ordres de la Soc. roy. d. Scicnc. ä
Copenhague, 4", Coph. 4 854. — AUgem. Auflös.
eines beliebig. Systems von linear. Gleichun-
gen (Abh. d. königl. Sachs. Gesellsch. d. Wiss.
1, 4 852). Entwickl. d. Products einer Potenz
des Radius Vector mit dem Sinus oder Cosinus
eines Vielfachen d. wahr. Anomalie in Reihen
usw. (Ib. II, 4 855). Entwickl. d. negativ, u.
uogerad. Potenzen d. Quadratwurzel d. Funct.
r2 + i'2— .2rr';CosUcosU'4sin UsinU'cosl]
(Ib. id.). Die Theorie d. Aequatoreals (Ib. id.).
Auseinandersetzung einer zweckmäss. Methode
z. Berechn. d. absolut. Störungen <i. kleinen
Planeten, 2 Abh. (Ib. V, 1857 u. VI, 4 858).—
Theorie d. Pendelbewegung mit Rücksicht auf
d. Gestalt u. Bewegung d. Erde (Neue Sehr, d
naturf. Gesellsch. zu Danzig, V, 4 856; von
dies. Gesellsch. gekrönt ; Pogg. Ann. XCII) . —
Calcul detaillö d'une inögalitö nouv. h longue
pöriode, qui existe dans la longitude moyenne
de la lune (Mem. Astr. Society XVI, 4 847).
Sur la tigure de la lune (Ib. XXIV, 4 856). —
Parabol. Elemente d. Cometen I, 4 822 (Astr.
Nachr. 1,4 823). D" d. Comet. 111, 4 822 (Ib. id.).
Verfahren , die stündl. Beweg, d. Mondes zu
finden (Ib. II, 4 824). Von d. Wirk. d. Strah-
lenbrech. in e. oft vorkommend. Fall (Ib. id.).
Parabol. Elemente d. Cometen II, 4 824 (Ib.
III, 4 825). Ellipt. Elemente d. Comet. IV, 4 825
(Ib. IV, 4826). Veränderte Methode, Prismen-
winkel zu messen (Ib. id.). Ijher d. Bestimm,
d. Polhöhe durch ein von Ost nach West ge-
richtetes Passagen-Instrument (Ib. VI, 4 828).
Über d. Gebrauch d. Passagen-Instr. über-
haupt (Ib. id.). Disquisitiones circa theoriam
perturbationum quae motum corporum coele-
stium afficiunt (Ib. VII, 4829 u. VIII, 4834).
Neue Methode, bei Anwend. d. Methode d.
kleinst. Quadrate die Gewichte d. unbekannt.
Grössen zu berechnen (Ib. VIII, 4831). Me-
thode, aus zwei ausser d. Meridian beobach-
teten Sternen die Zeit zu finden (Ib IX, 4 831),
tiberd. Anwend. d. Wahrscheinlichkeitsrechn.
auf geodat. Vermessungen usw. (Ib. id.). Lö-
sungeinergeodät. Aufgabe (Ib. id.). ÜberPon-
tecoulant's Methode, Cometenbahnen zu be-
rechnen usw. (Ib. X, 4 833). Formeln z. Re-
duct. d. Slernörter auf e. andere Epoche (Ib.
id.). Commentatio de corporum coeiestium
perturbationibus (Ib. XI, 4 834 ; XII, 4 835 u.
XIII, 4 836). Über d. Störungen beim Encke-
schen Cometen durch ein widerstehend. Mittel
(Ib. XI u. XII). Formeln z. Berechn. d. gegen-
seit. Störungen dreier u mchrer Körper; die
sich um einen vierten bewogen fib. XIV, 4 837).
Auflös. d. Aufgaben, die sich auf Sonnenfin-
sternisse beziehen (Ib XV, 4 838) . Über d. Ein-
fluss d. Strahlenbrech. auf Sonnenfinsternisse
u. Stornbcdeck. (Ib. id.). Bestimm, d. Puncts
v. Mondrand , wo bei Sternbedeckungen der
Stern ein- u. austritt (Ib. id.). Auflös e all-
64*
1015
Hansteen
Harding.
1016
gem. Aufgabe d. Wahrscheinlichkeitsrechn.
(Ib. XVI, i 839). Beschreib, d, Einricht. am
Meridiankreise d. Seeberger Sternwarte usw.
(Ib. XVII, 1840). Über Plana's Untersuch, d.
Mondsstörungen (Ib. id.). Auflös. e. .\ufgabe
d. pract. Geodäsie (Ib. XVIH, iS44). Ober d.
Anwend. osculirender Elemente als Grundlage
d. Störungsrechn. (Ib. id.). Über d. Berechn.
d. Störungen durch mechanische Quadraturen
(Ib. XXXIV, 1852 u. XXXVII, 1854). Auflös.
einer Aufgabe aus d. Berechn. d. Störungen
(Ib. XXXIV, 1 852). Reduct. d. Oerterd. bewegl.
Gestirne auf die gleichzeitige Ekliptik usw. [Ib.
XXXV, 1853). Neue directe Auflös. d. Kep-
ler'schen Problems (Ib. id.). Neues Verfah-
ren, die Störungen zu berechnen (Ib. XXXVII,
1854), Bemerkk. zu d. neuesten von d. Berli-
ner Sternwarte ausgegaug. Arbeiten in d. Stö-
rungstheorie (Ib. id ). Über d. Anziehung e.
Revolutions-Ellipsoids u. die W-irk. desselben
auf d. Pendelbewegung {Ib. XXXVIII, 1854).
Noch viele anderweite AuCsätze daselbst und
in d. Bericht, d. königl. Sachs. Gesellsch.
Hansteen, Chrislopher. — Prof. d.
Astronomie u. aiigewaiidlen Mathematik, so
wie Direcl. d. Sternwarte zu Christiania seit
1815, früher Lehrer an d* gelehrt. Schule
zu Frederiksborg auf Seeland. Machte von
1828 — 30 auf Staatskosten eine Reise nach
Sibirien zur Erforschung des Erdmagnetis-
mus, begleitet von A. Erman fOrJ (NL),
geb. 178 4, Sept. 2 6, Christiania.
Untersuchungen über d. Magnetismus d; Erde,
1 Bd. 4" nebst Atlas, Christiania 1819. Läre-
bogi Mechaniken, 3 vol. 8", fb. 1834. Lärebog
i Plangeometrie, 1 vol. 8^ Ib. 1835. -- Oni
Anfallet og Beliggenheden af Jordens magnet.
Poler (Mag. for Naturvidenskaberne, das er
mit G. F. Lundh u. H. H. Maschmann heraus-
gab, 1, 1823). En dobbelt excentrisk Regnbue
(Ib. id.). Oplösning af de Gaussiske Tabeller
til Höjdemaaling (Ib. id.). Mathematiske Theo-
rie over de af Oersted updagede eiektromagne-
tiske Phenomener (Ib. I etil, 1823). üdkast
til et paa Naturen gründet Maal- og Vaegt-Sy-
stera for Norge (Ib. II, 1823). Geographiske
Bestemmelser i Norge (Ib. id.). Beskrivelse af
en almindelig Reductionspasser (Ib. III, 1824).
Oplösning af en Opgaven i den practiske Geo-
metrie (Ib. id.). Magnctiske Jagtagelser anstil-
lede paa forskjellige Rejser i del nordlige Eu-
ropa (Ib. IV, 1824" et V, 1825;. Isodynamiske
Linier for den hele magnetiske Kraft (Ib. VII,
1826). Om Gribbrettels Indcielning paa musi-
kaüske Instrumenter (Ib. id.). Bemarkninger
over forskjellige Gjenstande Skudtheorien ved-
kommende (Ib. id.). Om magnetiske Intensi-
tets Aftagelse paa forskjellige Puncter af Eu-
ropa (Ib. id.). Om Jordens magnet. Intensi-
tels-Systera (Ib. XI, 1828). Om det reite Aar
og Dag. da Slaget ved Slicklcslad blev holdt
(Ib. id.). — Periodisk F')randring af Jordens
magnet. Intensitet, som er afhaengig af Maa-
nebanens Beliggenhed fXyl M^g. f. Naturvid.
II, 184 0). Bidrag lil Bestemmelser af forskjel-
lige Constanler for Cliristiania (Ib. III,_ 1842).
Magnet. Jaglagelser paa en Rejse gjennem Dan-
mark og det nordlige Tydskland (Ib. id.). Ma-
gnetiske Termin-Jagtagelser paa magnef. Ob-
servatorium i Christiania (Ib. id.). Minimum
af Magnelnaalens Misviisning i Christiania (Ib.
id.). Om Temperaturens aarJIge Foranuring i
Dresden efter Lohrmann's Jagtagelser (Ib. id.).
Interpolötionsformler for Magnetnaalens Mis-
viisning og Hälding for forskjellige Steder i Eu-
ropa (Ib. IV, 4845). .Meteorologiske Constan-
ler for Christiania (Ib. V, 18 45 et VI, 1851).
Künsten at veje (Ib. VI, 1851). Den totale Sol-
formörkelse d. ?8. .luli 1851 (Ib. VII, 1853).—
Über d vier magnetisch. Pole d. Erde usw.
(Schweigg. Journ. VII, 1813). Über d. Nord-
licht (Ib. XLV, 1825). Über Polarlichter u. Po-
larnebel (Ib. XLVI u. XLVHI, 1 826) . Bemerkk.
zu Arago's Abhandl. über d. Einttuss auch
entfernt. Polarlichter auf d. Magnetnadel (Ib.
XLVIII, 1826). Über d. Abhängigk. magnet.
Variation \'on d. Thermo-Elektricität (Ib. LI,
1827). Über d. Elasticilät d. Puivergases (Ib.
id.). — Über d. magnet. Intensität im nördl.
Europa (Pogg. Ann. III, 1825 u. VI, 1826).
Neigungskarte nach Boss u. Parry's Beobb. (Ib.
IV, 1825). 'Eine Sternschnuppe bei Tage (Ib.
VI, 1826 u. IX, 1827). Isodynam. Linien für
d. ganze Magnetkraft d. Erde (Ib. IX, 1827 u.
XXVIII, 1833). Einfl. d. Temperat. u. d. Nord-
lichts auf d. Magnetnadel (Ib. IX, 1827 u.
XVII, 1829). Tafel über d. magnet. Inclinat.
u. Intensit. (Ib. XIV, 1828). Über d. Variation
d. Erdmagnetism. usw. (Ib. XX', 1831). Über
d. Nordlicht vom 7. Jan. 1831 (Ib. XXII, 1831).
— Über d. Gebrauch d. Spiegelsextanten (Astr.
Nachr. I, 1823). Über d. Zeitbestimm, mitd.
Reic h enb ach scheu Universal -Instrument
(Ib. III, 1825). Über Zeitbestimm, durch ab-
solute Höhen (Ib. VI, 182S). Zeitbestimm, mit-
telst d. Durchgangs d. Polarsterns u. eines
Bosse Ischen Sterns durch denselben Vertical
(Ib. id.). Über d. Veränderungen d. magnet.
Inclinalion in d. nördl. temperirten Zone (Ib.
XXXX, 1855). Über d. Duplicität d. magnet.
Systems d. Erde .(Ib. id.). Noch viele astron.
u. meteorolog. Beobb. daselbst.
Hantschi, Joseph. — Prof. d. hö-
heren Mathematik am polytechn. Institut zu
Wien fPrechtLsJahrö.XJ fON) (N),
geb. 1769, Zwickau, Böhmen,
gest. 18 26, Juni 2, Wien.
Logarithmisch-trigonometr. Tafeln, nebst an-
deren trigonometr. Functionen fposth ), Wien
1827, 2. Aufl. 1833.
Harding, Karl Ludwig. — Erst
Candidat d. Theologie, dann (1800) Ob-
servator u. Inspeclor der Sternwarte von
Schröter in Lilionthal bei Bremen, dar-
auf Prof. (exlr. 18 03, ord. 18 12) d. Astro-
nomie an d. Univ. zu Götlingen. Mitgl. d.
königl. Socieläf d. Wiss. daselbst (Pj ()r
geb. 17 65, Sept. 29, Lauenburg,
gesL 183 4, Aug. 31, Göllingen.*
1017
Hardt
Hare.
1018
Entdeckte die Juno (180 4, Sept. 1) und drei
Comelen(NMI, 1813, N'MI, 1824 u. N" II, 1832).
— Atlas novus coelestis, XXVI Tab. etc.,
7 Lief., Götting. -1808—1823. Mit O. Wiesen:
Kleine aslronom. Epheraeriden für 1831, 34
u. 35, 3 Bde. Ib. 1830—34. Beobb. d. Ceres
(Gott, gelehrt. Anzeig. 1802 u. 1806). Merk-
würd. Beobb. üb. d. Ringd. .Saturns (Ib. 1803).
Beob. einer seltenen Erschein, an d. Venus
(Ib. 1806). — Über d. Rotation d. Mercur (Mo-
nall. Corr. IV, 1801). Entdeckung d. Juno (Ib.
X, 1804). iJberd. Reduct d. Bögen im Aequa-
tor auf d. Ekliptik (Ib. XXI, 1810). ()j)er vcr-
nüsste u. verjinderlicbe Sterne (Ib. VI 1.Sü2
XXI u. XXll, 1810). Entdeck, d. Comclen II,
1813 (Ib. XXVII u. XXVIII, 1813). Karten d
Laufs d. kleinen Planeten (Ib. VII- IX, XII,
XIII, XV u. XVI). — Entdeck, d. Juno (Bode's
Jakrb. 1807 u. 8). Beobb. d. Nachtseile d. Ve-
nus (Ib. 1809). Noch viele astronora. Beobb.
a. a. 0. u. in d. Astron. Nachr. — Lieferte
auch Zone XV d. Akadem. Sternkarten, fol.,
Berlin 1830.
* geb. 1766, 8ept. 29 (P) u. gest. 18;i4, Juli 15 (N)
sind unrichtige Angaben.
Hardt, Johann Gottfried. — Prof.
d. Logik u. Metaphysik an d. Univ. zu Leip-
zig seit 1697 fJ),
geh Lohburg b. Mag-
deburg,
gest. 1713, Dec. 20, Leipzig.
De calore ignis. Dubium physicum quoad so-
num in canripana vulgo creditum extricalum.
Hardy, Claude. — Pariaments-Ad-
vocat u. königl. Rath zu Paris (JJ (HM) (BG),
geb. Ende d. XVI. Jahrb., Mans,
gest. 1678 Apr. 5, Paris.
Gab 1625 zu Paris die Data d. Euklid und d.
Conament. d. Marinus griechisch u. lateinisch
heraus. War befreundet mit Mydorge u. Des-
cartes, und ein Gegner von F.ßrmat.
Hardy, Pierre. — Professor am Col-
lege Mazarin in Paris u. (1757) Pfarrer zu
St. Maurice-en-Galon (BG),
geb. 1720 etwa, . . . St.-Maurice-St.-
Germain (Beauce),
gest. 1768, Dec. 12,
Essai physique sur l'heure des marees dans
la Mer Rouge, coraparce avec l'heuro du pas-
sage des Hebreux, 12®, Paris 1755, Göttingen
1758 mit Bemerkungen von Michaelis.
Hardy, Samuel. - Fellow vom
Emanuel College in Cambridge. Ueclor von
Little Blackenham in Sulfolk; Locturer and
Master of Ihe free-school af Ent3eld . Mid-
dlesex (RGE),
geb. 1720 etwa. ...
gest. 1793, Dec. 14, Tollingham-high-
cross.
The Iheory of the Moon, made perfect so far
land, Lond. 1752. A translation of Scheffer's
Treatise on the emendation of dioplrical tele-
scopes, wilh explanatory notes and a descrip-
lion of a telescope to be used at sen for disco-
vering the longitude there (published chlefly
for the iliustration of Mr. Dollond's theorem;,
Ib. .4769.
Hare, Robert. — Dr. Med., Prof. d.
Chemie an d. üniv. von Pennsylvanien in
Philadelphia (BG) (Cosinos,XU),
geb. 1781, .
gest. 1858, Mai 15, PliilndoJphia.
Compendium of chemistry, 1831. — Mem. of
the supply and application of the blowpipe
(Tilloch, JMiil. Mag. XIV, 1802). An account
of Ihe fusion of .strontiles and the volatilization
of Platinum (Tr. Americ. phil Soe. Vol. VI,
pt. I). Means of producing light (Sillim. Journ.
II, 1820). Strictures on Clarkfe's Book on the
Gas Blowpipe (Ib. id.). New eudiometers (Ib.
id. X, 1826; XII, 1827 et XXXVÜ, 1839). A
new process for nilrous ether (Ib. II). New
modilications of galvanic apparatus [Deflagra-
tor] etc. (Ib, III, 182t; IV, 1822; V, 1823 et
VII, 1824). Chlorine produces heat in the skin
(Ib. id.). Improved gasometer (Ib. IV, 1822).
Preparat. of pure nitrate of ammonia (Ib. V,
1823). Improved Alcohol-Blowpipe (Ib. Vil,
1824). On the fusion of carbon (Ib. VIII, 1824
et X, 1826). On Hydrometers (Ib. XI, 1826).
On specific gravity ; on the Chyometer, Litra-
meter, Hydrostatic Blowpipe etc. (Ib id.). De-
scription of chemical apparatus flb. XIII et
XIV, 1828 ; XV, 1829). On lightning rods (Ib.
XIII). Process for ascertaining the specific gra-
vity of gases (Ib. XVI, 1f<29). On the applica-
tion of galvanic ii2;nition in rock blasting (Ib.
XXI, 1832; XXVI, 1834; XXVIII, 1835,
XXXVII. 1839 et XXXVIIT, 1840). Apparatus
for evolving Silicon from f)ao-silic acid gas
(Ib. XXIV, 1833). Improvement on Bruniier'fl
process for obtaining potassiuni (Ib. id.) On
electrical machines (Ib. id. et XXXII, 1837j.
On the construction of Deluc's columns (Ib
XXV, 183 4). Apparatus for freezing water by
the aid of sulphuric acid (Ib. XXVII, 1835).
Voluraenoscope and app. for obtaining nitro-
gen (Ib. id.). App. for abtaining prussic acid
(Ib. XXIX, 1836). On explosive reaction of
hydrogen and chlorine in solar rays (Ib. id.).
Action of sulphuroas acid on essential oils (Ib.
XXXI, 1837). On sassa-rubrin (Ib. id.). On
sulphurous cther and sulphate of etherin (Ib.
id.). Gauses of the tornado or waterspouts
(Ib. XXXII, 1837). Improved barometer gage
eudiometer (Ib. id.). New voltaic battery ;lb.
id.). Appar. for the combust. of phosphorus
in nitrous acid gas (Ib id ). Air pump of a
new construct. (Ib. XXXIII, 1838). Sundry
improvements in apparatus or manipulatioi»
(Ib. id.). A new ether etc. (Ib. XXXV, 1«'^9).
Extrication of bailum, Strontium and caiciuiü
by exposure of their Chlorides to a powerfui
voltaic Circuit ^Ib. XXWli, 1839; XXXVIH,
184 0 et XL, 18411. Appar. for the decomposit.
and recomposition of water (Ib. XXXVIII).
1019
Harenberg
Harrison.
1020
Objeclions to Bedfleld'8 theory of storras (Ib.
XLII et XLIII, <842). Refutation of the exi-
stence of radicals in the amphide salts (Ib.
XLV, 4 843). On Faraday's speculation on elec-
tric conduclion and the nature of matter (Ib.
XLVIII, 4 845). Onchemical nomenclature (Ib.
XXVH, 4 835; XXXII, 4837 et XLIX. 4845).
— On Liebig's salt radical theory (N. SiUlman
Journ. I, 4 846). On the fusion of iridium and
rhodium (Ib. II, 4 846). On free electricily (Ib.
HI, 4 847). On the hydro-oxygen blowpipe etc.
(Ib. IV, 4 847). Objections to the theories of
Dnfay, Franklin and Ampfere (Ib. V et VI, 4 848).
On attrition of siliceous stones (Ib.. XII, 4854).
Harenberg, Jobann Christoph.
— Folgweise Reclor d. Schule in Ganders-
heim (1720), Inspeclor der Schulen im
Braunschweigischen (1733), Prof. d. Kir-
chengeschichte u. poht. Geographie am Ca-
rolinum in Braunschweig (17 45) u. endl.
Propst d. St. Lorenzstifts bei Schöningen fAJ,
geb. 4 696, Apr. 28, Langenholzen,*
gest. 1774, Nov. 4 2, St. Lorenz.
De lenitate frigoris hiberni in Germania sen-
sim crescente, 4^ Goslar 4 724. Encrinoslilium
lapideum, Heimst. 4 729. — Theologisches u.
Historisches.
* Bei Alfeld, Stift Ilildesheim.
Harkort, Eduard. — Berg-Akade-
mist in Freiberg; ging 4 830 nach Texas,
wo er bald Kriegsdienst« nahm (OrJ,
geb. n97, Juli 4 8, Harkorten, Graf-
schaft Mark,
gest. 4835, Galveston, Texas.*
Die Probirkunst mit d. L throhr, Ilft. I; die
Silberproben, 8^ Freiberg 4 827. Über d. Ent-
deck, d. Kali's vor d. Löthrohre (Pogg. Ann,
IX u. Xi, 4827).
* Als Oberst im Texanisebon Heere.
Harmens, Gustav. — Prof. (?) in
Lund (Keferstcin's Zeitung f. Gcognosic
UÄjy;., St.VIf, Jahrg. 4 8 28,^
geb. 1699, . . ., gest. 4 77 4, .. .
Diss. de saJecomrauni, Lund. 4748 (Deutsch
von Mylius in d. physikal Belust. 111).
Harriot, Thomas. — Studirtc in Ox-
ford, und ging 4 585 im Dienste von Sir
WalterRaleigh nach Virginien, um diese
Colonie zu vermessen; nach der Rückkehr
als Pensionär des Gi-afeii von Norlhuniber-
land in London lebend (BD),
geb. I5G0, .... Oxford,
gost. 162 1, Juli '2, [>ondon.
^ brief and trne report of the new found land
ofVirainia, lond. 4 58.S. Aitis dnalyticae praxis
ad acqualiopcs algebricas resolvendas. 4 vol.
fol , Ib. 4 634 (posthiinn;. -- Viele treiuer Arbei-
ten, z. B Beobachtungen d. Sonnenllecko die
er schon im Dec» 4GI0 ijesehen), Bestimmun-
gen von spec. Gewichten usw., sind in seinem
handschriftl. Nachlass vergraben (Siehe Bode'g
Jahrb. 4 788 u. 4 794, auch Supplbd. I, Mouatl.
Corr. VIII u. Aslron. Nachr. I).
Harris, Jobn. — Dr. Thcol., Pfarrer
(Rector) zu Barming und dnrauf an St. xMil-
dred in London. Mitgl., Secretär u. Yice-
Pr'asident d. Roy. Society (BD) (GM. iSMJ,
geb. 1667 etwa, ..!...
gest. 1719, Sept. 47, . . .*
Treatise on the theory of the earth, 8®, Lond.
4 697. Navigantium atque itinerantium;biblio-
theca, 2 vol. fol., Ib. 4 705, neue Aufl. Ib. 4 744
u. 4 764. Lexicon technolo^icum,. or an uni-
versal dictionary of the arts and sciences etc.
fDas erste seiner Art in d. engl. Litt.), 2 vol.
fol., Ib. 1708. Treatise on algebra, S**, Ib. 4 709
Astronomical dialogues, 4 74 7. An account of
some experimenis tried wilh Villette's burning
concave in June 4 74 8 (Phil. Tr. 4 74 8).
♦ In Dürftigkeit.
Harris, Joseph. — Münzwardein in
London; iMItgl. d. Roy. Society (A),
geb. . . ., gest. 4 764, . . .
Treatise onopticks etc., Lond. 4 775 (posthum).
Astron. observatt. made at Vera Cruz (Phil.
Tr. 4 728). An account of some magnetic. ob-
servations made 4 732 in the Atlantick or We-
stern Ocean, as also the descript. of a water-
spout (Ib 4 733). An Account of an improve-
ment on the terrestrial globe (Ib. 4 740).
Harris, R i c h a rd. — Bis 1 8 4 4 Schul-
lehrer in Greenwich, dann Gehiilfe an d.
Sternwarte daselbst und 4 843 Assislent-
Secretär d. Astron. Gesellsch. in London
(ASM.XMJ,
geb. 4 8 4 0 etwa , . . Shipton, Oxford-
shire,
gest. 4 8 45, Dec. 25, London.
An Account of some astronom. tables in the
Library of the Rev. C. Tumor (Mem. astr. Soc.
XV, 4 846).
Harrison, John. — Sohn eines Zim-
mermanns zu Foulby, bei Pontefract, in
Yorkshire, der zugleich leldmesserte und
Uhren ausbesserte. Lebte die ersten drei
Decennien unbekannt in seiner Heimath,
bis er 1728 nach London kam, dort seine
Erfindungen in der ührmacherkunst dem
E. IIa Hey u. G. Graham vorlegte, und
sich später (um 4 735) als Uhrmacher da-
selbst niederliess fBDJ,
geb. 1693, Foulby,
gest. 4 776, MÜrz 24, London.
Erfinder der Chronometer Time-keeper, wie
er sie nannte), von denen er den ersten 4 729
darstellte und darauf 1735, 4 739, 4 749 u. 4 761
in immer grösserer Vollkommenheit lieferte.
Kür das letztere E?.einplar erhielt er endlich,
1021
Harsdörfer
Hariing.
1022
nach langen Kämpfen mit seinen Gegnern, den
1714 vom britlischen Parlament ausgesetzlen
Preis von 20000 Lstrl. — H. ist auch Erfinder
des Rostpendels, das er zuerst (vor G. Graham)
1725 ausführte (Siehe Short, Phil. Tr. 17r.1,
p. 54 7). — Schrieb : PrincipJes of time-keeper,
Lond. 1767. Description, concerning such me-
chanism as will afford a ni<;e or true mensu-
ration of time etc., 8°, Ib. 1775 (Worin er auch
eine neue musikal. Scala besclireibt).
Harsdörfer, Georg Philipp. —
Rath der Stadt Nürnberg, halte Holland,
England, Frankreich u. Italien bereist ("7/
geb. 1607, Nov. 1, Nürnberg,
gest. 1658, Sept. 1 5 od. < 6, Nürnberg.*
Setzte Schwenter's Mathematische Erquick-
stunden fort. War auch Dichter.
* geet. Sept. 22 (/) ; nur an diesem Tage beerdigt ( WN).
Harsu, Jacques de. — Arzt; Mitgl.
d. Raths d. Zweihundert in Genf (GSJ,
geb. 1730, . . . Genf,
gest. 1784, . . . Genf.
Sur les effets medicinaux de l'aimant; acht
Briefe im Journ. encyclcpöd. 1776 — 79.
Hartig, Franz, Graf von. — Herr
auf Niemes, Wartenberg, Alteiche, Bersko-
witz u. a. A. Öesterr. Wirkl. Geheim. Rath
u. lange österr. Minister-Resident in Dres-
den. Präsident d. königl. Böhm. Gesellsch.
d. Wiss. (Seine Biographie, Wien n 9^)
(ÄBGAy,\S31J,
geb. n58, Aug. 29, Prag,*
gest. 4797, Mai 1, Prag.
Über d. Güte d. Luft in d. höheren Regionen
(Abh. Böhm. Gesellsch. III, 1787). Über d.
Pvrmonter Gegend (Neue Abh. Böhm, (ie-
se'llsch. II, 1795).
* geb. Aug. 22 (EG), wo er auch Fr.M-'Z de Paula
Anton heisst.
Hartig, Georg Ludwig. — Preuss.
Ober-Landes-Forstmeister zu Berlin ; frü-
her Fortstralh folgweise in Nassau-örani-
schen und Würlembergischen Diensten
{GB.\S^5) (NJ,
geb. 1764, Sept. 2, Gladenbach,Hess.,
gest. 1836, Febr. 2, Berlin.
Physikal. Versuche über d. Verhältn. d. Brenn-
barkeit und d. Schwere d. meisten deutschen
Waldbaurahölzer, Giessen 1794, 8. Aufl. Ber-
lin 1 81 4 (Französisch \on J. J. Baudrillart) . —
Viel Forstwissenschaftliches.
Barting, Pieter. — Dr. Med., von
4 835 — H pract. Arzt in Oudewater, dann
(4 841 — 43) Prof d. Chemie u. Botanik am
Athenaeum zu Franeker und nuh Prof. (extr.
4 8 43, ord. 4 845) d. Pflanzenphysiologic,
Geologie, Paläontologie usw. an d. Univ.
zu Utrecht; .seit 4 855 auch Direct. d. ;ia-
turhislor. MuseuQis daselbst fOr),
geb. 184 2, . . . Rotterdam.
Bydragen tot de geschiedenis der Mikroskoo-
pen in ons Vadcriand, 8", Utrecht 1846. De
niagt van het kleine, zigtbaar in rle vorraing
der korst van onzon -jardbru etc., 8", Ib. 1849
(Deutsch von A. Schwartzkopf, Leipz. 1851).
HetMikroskoop, deszelfsgebruik, geschiedenis
en tegenwoordige toostand etc., 3 Dl. 8"", Ib.
184 8 — 50, De voorwereldlykc Scheppingen
vergelfcken melde tegenwoordige, 8", Tiel1857.
De nieuwste verbeteringen van hetMikroskoop
en zyn gebruik, sedert 1850, 8^, Ib. 1858. —
Debodem onder Amsterdam etc. (Verhandl. d.
I'J'^KI. V. h. Kon. Inst. 1852, Bd. V). Debodem
onder Gorinchem etc. (Verh. d. Commiss. voor
de geolog. kaart van Nederland, 1853, I). De-
script. d'un diamant remarquable contenant
des cristaux (Acad. roy. d. scienc. h Amslerd.
1858). Beschryving van eenen nieuwen hygro-
meter, eene drijfbalans en eenen verdampings-
meter (Aanteekn. van het Verhandl. in d. Se-
ctievergadr, van het Prov. ütrechtsch Ge-
nootsch. van Konsten en Wetensch. 1849).
Proeven over de Sapbeweging in d. Wynstok
(Ib. 1850 et 1853). Over het gebruik van ge-
rectificeerdeSteenkolen-olic als bcwaarmiddel
van anatom. praeparaien (Ib. 1851). Proeven
over de bron der Koolstof in de planten (Ib.
1854). — Limites de la sensibilit6 des r^actifs
(Bull. d. scienc. phys. et nat. en Neerlande,
1839). Descript. d'un microscope ä globule de
verre tres grossissants ;Ib.id.). Etüde micro-
scop. des pr^cipitös et de leur metamorphoses
etc. (Ib. 1840). Mikroskoopische Bepalingen
etc. (Tyds. v. Nat. Gesch en Phys VIII, 1840)..
Over de wyze van ont-staau, den oorspronke-
lyken vorm en de opvolgende veranderingen
der door praecipitatie voortgebragte organi-
sche en anorganische vaste Stoffen etc. (Ib. X,
1843). Over de invloed , velken de wärmte
uitoefeot op de metamorphosen der praecipi-
taten etc. (Ib id.). Middel (Cblorcalcium) om
mikroskopische voorwerpen te bewaren (Ib.
id.). Beschryving van eenen nieuwen verlich-
tingstoestel voor doorschynende ir.ikroskop.
voorwerpen ^Nederiandscb Lancet, 1851). De
Hagel (Album der Natua", van P. Harting, D.
Lubach en W.U. Logeman, '5 852 noch mehre
Aufsätze in dieser Zeitschrift, die übersetzt ist
von J. E. A. Martin unter d. Titel: Skizzen
aus der Natnr, Leipz. 1^;;U) Verslas over den
vermoedel>kpn uitvindervan hetMikroskoop,
mit C. J, Matthe« (Verslag. en Mededeel. d.
Kon. Acad. d. Weten.sch. I, 5 853). Onder-
zoekingen over de bron der sc'ckstof voor de
planten en het ammoniakgehalt der damp-
kringslucht, mit J. W. Guimijig (Ib. 1855).
Over de dalini; van denNederlandschen bodem
in den voorhistorischen tyd etc. (Ib. III, 1855i.
Om kleine Maaistrombev?gini.'©n in mengsels
van water m.et vlugtige vloiestoffen (Ib. id.).
Rccherohes concerna-it Tassimilation de l'a-
.Tote par ]<»« \&^Hav\ {Compl. renn. XLI, 1855).
Ijber d. Absorptionsverniö^eii d. reinen und
d. unreinen Chlorophylls für d. Strahlen d.
1023
Hartknoch
Hartmann.
1024
S':
Sonne (Pogg. Ann. XCVI, 1855). — Noch ver-
schiedene Abhandl., besonders pflanzenphy-
siologische.
Hartknoch , C h r i s t o p h . — Prof.
»m Gymnasium zu Thorn f//,' '^ •• ■; ,■
geb. 1644, . . . . . Jablonka, PfeusS.^
gest. 1687, Jan. 3, Thörh: ' ; " V \
De terrae circa centruni suucn UnmpblÜtaie.
De antipodibiis. De visu. ," , . :
Hartmann, Georg.— Nachdem er
^i)..CÖln TJieologie und Malhematik studirl,
auch Italien bereist halle, liess er sich 1 5 < 8
sls Mechanicus in Nürnberg nieder, wo er
äncb später Vicar an d. Sebaldus-Rirche
^:anifWNJ (BeckmannsBeitrAl) (A),\
geb. 1 480, Febr. 9, Eckollsheim bei
Bamberg,*
gest. 1564, Apr. 9, Nürnberg.**
Oah f 542 Joh. Pisani Pcrspectiva communis
Eeraus, schrieb i 534 die astrologische Schrift
iitiirectorium'«; verlertigtc Globen, Astrola-
bien, Horologien u. Compasse ; erfand den Ka-
liberstab {Beckmann's ßeitr. II, 462) und ent-
deckte (obwohl unvollkommen) die raagnet.
Inclination, sowie andere Eigenschaften des
Magnets (S. seinen Briefwechsel mit d. Herzog
Ubreeht v. Preusscri im J; 1544, in Dove*s Re-:
pertor. II, 129). ^•" ''■ '^^'/
* geb. Nürnberg (J) ist falsch.
**gest. Apr. 5 (^).
^i Hartmann, .Johann. — Prof. d. Ma-
thematik an d. Univ, zu Marburg (1592),
dann Dr. Med. (1606) und darauf (1609)
Prof. d. Chymiatrie (d. h. Chemie) daselbst
(Der Zeit nach erster Prof. d. Chemie in
Deutschland). Leibarzt des Kurfürsten von
Hessen (J) (St),
, gp.b. 1 5 6 8 , Jan . 1 5 , Anaberg,
gest. 1631, Dec. 7, Marburg.
Disp. elementorum geometricorum, 4*, Cassel
1600. Disputationes chymico-medicae qua-
tuordecira, 4**, Marp. 1611, 1614. Praxis cby-
miatrica, 4**, Lips. 1633. — Posthum : Opera
omnia medico-chymica , fol., Francof. 1664,
1690.
Hartmann , S i g i s m ü n d^ Fe r d i-
nand. — Jesuit, Prof. d. Theologie u. Ma-
thematik in Prag, vorher Prof. d. Mathema-
:tij^ in Breslau u. Olmütz (Plz) (A),
'.,., geb. 1632, Oct. 28, Wien,
'■- • gest. 1681, Juni 17, Prag.
'Observatio comolac 1664 (In Stansel's Legatus
U''anicus etc.). Catoptrica illustrata, proposi-
tionibus mathematicis, de speculorum essen-
tia et proprietatibus etc., Pragae 1668. Stellte
verschiedene mathemat. Aufgaben, z. B. : Dato
triangulo aequilatero aliud dtiplum prions
etiam aequilaterum construere, welche Ang.
Thomas a St. Joseph zu der Schrift veranlasste :
Motamorphosis geometrica proportionum vin-
culis expedita, Pragae 1690.
Hartmann, P h i ii p p J a c o b. — Prof.
erst d. Geschichte, dann d. Medicin an d.
Univ. zu Königsberg. Mitgl. d. Leopoidin.
Academie (BN: (ANC),
geb.. 1G48, März 26, Stralsund, '
gest. 1707, März 28. Königsberg.
Succinta succini prussici historia et demon-
stratio, 8^ Francof. 1677 (Darin auch von d
Elektricilät d. Bernsteins die Rede). Auszug
daraus: Account of amber (Phil. Tr. 1699).
De generatione mineralium, vegetahillum et
animalium in aere etc. (Miscell. Acad. Nat.
Cur. -1688). — Mcdioinisches.
Hartmann, M e 1 c fi i o p P h# I i p p. —
Dr. Med., Prof. (extr. 17 1 4, ord. 1717) d.
Medicin an d. Üniv. zu Königsberg (MJ,
geb. 1685, März 25, Königsberg,
gest. 176.^, Nov. 6, Königsberg.
De vitriolo, 4*, Regiomont. 1714. De marte
sive ferro, 4*,' Ib. M 714.
Hartmann, Peter Immanuel. —
Dr. Med., Prof. ord. d. Medicin erst (1762)
an d. üniv. zu Heimstädt,dann (1763) an
der zu Frankfurt a. d. 0. Mitgl. d. Leopol-
din. Acad. (ANC) (M),
geb. 1727, Juli 3, Halle,
gest. 1791, Dec. 1, Frankfurt a. d. 0.
Aethiopis antimonialis et auripigmentalis con-
ficiendi adhibendique ratior»€s, 4*, Halae1759.
De roercurio dulci martiali ejusque praepara-
tione et usn medico, 4*, I rancof. 1 774. De bo-
race ammoniacali, 4**, Ib. 1779. De fontibus
alcalino-martialibusSilesiacisetc, 4*, Ib. 1780.
Super sulphurö antimoniali aurato liquide,
quaesliones aliquot chemicae, 4**, Ib. 1782. —
Viel Medicinisches.
Hartmann, Johann Friedrich. —
Registrator u. Commissar bei der Hospital-
kasse in Hannover; entwich 1782 wegen
Veruntreuungen (M. 1!^,
geb. :
gest. 1800, Mai 30, . . .*
Abhandl. von d. Verwandtschaft u. Aehnlich-
keit d. elektrischen Kraft mit d. erschreckli-
chen Lufterscheinunger, 8*, Hannover 17.59.
über d. nöthige Achtsamkeit bei'Erforsch. d.
Gewitter-Elektricität und Beschreibung eines
Elektricitäts-Anzeigers (Gelesen in d. Göttini-'.
Soc), 8", Ib. 1764 Elektrische Experimente
im luftleeren Raum, 8", Ib. 1766. Betrachtun-
gen d. streng. Kälte d. .Tahres 1767 nebst eines
zur Zeit beohacht. Erdbebens, 4®, Ib. 1767.
Die angewandte Elektricitut bei Krankheiten
des menschl. Körpers, 8®, Ib. 1770. Drei auf
einander gefolgte seltene Phänomene, genannt
Parholia, 4", Ih. 1776. Die natürliche Luft-
elektricitat d. Atmosphäre, 8**, Ib. 1779. En-
cyclopädie der elektrischen Wissenschaften
usw.. 40. Bremen 1784. — Beschreib, eines
1025
Hartmann
Hartsoeker.
1026
elektr. Glockenspiels (Hamburg. Mag. XXIV,
<759). Merkwürd. elektr. Versuclie mild. Ver-
stärkungsfl.ische (Ib. id.). Verbes.serter Ver-
such seines künstl. elektr. Blitzes (Ib. id.).
Elektr. Versuche über d. Erdersrhiitterunu
fib. XXV, 4 76«). Nachricht von d. Gonieteii
im Juni u. Juli 1770 (Deutsche Sehr. d. G()lt.
Soc. I, iliri.
* Nicht ganz sicher (IT. II).
Hartmann , C a r i F r i o d r- 1 ch A I c-
xander. — PVi^lher brmunschw. Ilütten-
beamter zu Blankeuburg, später als Literat
in Braunscbwei.^, Berlin, LeijDzig u. a. 0.
lebend (M. lij,
geb. n9 6, Jan. 8, Zorge b. Walcken-
riedt, im Braiinscbw.
Handwürterb. d. Mineralogie usw., 2 Bde. S'*,
Weimar 1825. Handwörterb. d. Mineralogie
u. Geognosie, 8", Leipz. 1828. Lchrb. d. Ei-
senhüttenkunde, 2 Bde. 8", Berlin 1833 — 34.
Lehrb. d. Mineralogie u. Geologie, 2 Bde. 8**,
Nürnb. 183 4—3 5. Handb. d. pract. Metallur-
gie, 2 Bde. 8", Weimar 1836. Taschenb. für
reisende Mineralogen usw., 8", Ib. 1838. Über
d. Betrieb d. llohöfen usw., 5 Hfte. 8., Qued-
linb. 1834—39. Encyclopäd. Wörterb. d. Tech-
nologie usw., 4 Bde. 8", Augsb. 1840. Conver-
salions-Lexicon d. Berg-, Hütten- u. Salz-
werkskunde usw., 4 Bde. 8*, Stuttg. 1840.
Grundrissd. Eisenhüttenkunde, 8"*, Berl. 1843,
2. Aufl.- 1852. Handb. d. Mineralogie, 3 Bde.
8*, Weimar 1843— 1850. VoUständ. Handb. d.
Eisengiesserei usw., 4", Freiberg 1847, Suppl.
1853. Die Fortschritte d. Eisenhüttenkunde,
8', Berl. 1851. Handb. d. Melallgiesserei usw.,
8*, Weimar 1852. Die Fortschritte d. Bergbau-
kunst usw., 4", Ib. 1852. Die mineralischen
Brennstoffe usw., 8", Halle 1853. Vademecum
für d. pract. Bergmann, 8^*, Leipz. 1855. Noch
mehre dergl. Gompilationen und viele Über-
setzungen. Gab heraus : Berg- u. Hüttenmünn.
Zeitung, 15 Jalirgg. 4'\ Freib. 1842-^56. Auf-
sätze in Leonhard's Taschenbuch, Kastner's
Gewerbfreund, Oken's Isis, usw.
Hartmann, Johann Georg Fried-
rich. — Folgweise Berg-Eleve (1814),
hannöv. Artillerie-Lieutenant (1817) und
später Hauptmann, Lehrer d. pract. Geo-
metrie erst (1821) an d. königl. hannöv.
Arlillerieschule, dann (1831) an d. höhe-
ren Gewerbschule in Hannover {[{J,
geb. 179 6, Juli 4, Elbingerode,
gest. 183 4, Aug. 23, Hannover.
Anfangsgründe d. darslcllenden Geometrie, S",
Hannöv. 1833. Über d Correct. der mit d.
doppelt repetirend Theodolilh gemess. Win-
kel usw. (Aslr. Naclir. VII, 1829). Über d.
Correct. d. gemess. Horizontalwinkel wegen
excenlr. Aufstell, d. Instruments i'Ib id.). Über
d. Benutz, des sogen, fehlcrzeigenden Dreiecks
usw. (Ib. id.). Über d. Benutz, von zwei glei-
chen entgegengesetzt liegend fehlerzeigendon
Dreiecken z. Bestimm, d. unbok-mnt. Beob-
Pojc p.n -^o rf !". TI'r'H^'.'irlrrbu:'}!.
achtungstclle (Ib. id.). Directe Bestimm, d.
Coordinatcn von zwei unbekaimten Puncten
usv«'. (Ib. id.). Über d. Ausgleich, d. Einflus-
ses d. Kxcentriciläl bei gctheillen Kreisen usw.
(Ib. id.). Über d. Ausgleich, d. Fehlers in ge-
mess. Ilorizontalwinkeln usw. (Ib. id.). Über
d. genaue Bestimm, d. Brechung u. Zerstreuung
d. Lichts in gegeb. Glasarten (Ib. id.). Über
d. Berechn. d. Brennweite d. verschiedn. di-
optrisch. Gläser (Ib. id.). Über d. Theilungcn
d. Instrumente von Ertel u. Hohnbaum ^Ib. X,
1833;. — H. arbeitete von 1823 — 33 unter
Gauss an d. hannöv. Gradmessung.
CEartmann , J o h a n n J o s c p h G e r-
hard. — Dr. Phil., folgweise Hülfslehrer
an verschiedn. Berliner Gymnasien (1828),
Oberlehrer am Gymnas. zu Aurich (1832
— 39), 01)orlchrer am Andi'eanum in Hil-
dcsheim (1839 — 48) u. darauf Lehrer u.
zweiler Director d. polyleclin. Schule in
Hannover, welche Stelle er aber wegen
Kränklichkeit schon nach wenigen Monaten
aufgeben niusste; dann Privatmann in Hil-
desheim (KJ,
geb. 1806, Sept. 24, Algermissen bei
Hildesbeim.
Elemente d. analyt. Geometrie, Berlin 1829.
Erster Kursus d. Arithmetik, Eraun.'jchw. 1835.
Geometr. Kursus usw., Hildesh. 1841. Schrieb
auch eine Schrift über Cometen und über-
setzte Pascal's Provinzialbriefe (Berl. 1831) u.
Poinsot's Statik (Ib. 1831).
Hartsoeker, Nico laus.
Sohn
eines Bemons'.ranten-Predigers. Lebte folg-
weise in Amsterdam, im Haag, Paris f\on
1678 bis 1679 und dann von 1684 bis
169 6), dann wieder in Amsterdam (wo er
dem Czaar Pole r I. Unterricht ertlieilte),
in ])ü.<.seldorf (von 1704 bis 1716 als Hof-
malhematicus der- Kurfür- Ion von der Pfalz
und Honorar-Professor von Heidelberg) u.
zuletzt in Utrecht. Auswärt, Mitgl. d. Pa-
riser u. d. Berlin. Acud. fJ) (B) (DG) (Ni.
Vn«; (M6m. Par. 1725; fHLJ,
geb. 1656, März 26, Gouda,
gest. 1725, Dec. 10, Utrecht.
Essai de dioptrique, 4*, Pari.s 1694. Principes
de physique, 4^ Ib. 1696. Conjectures phy-
siques, 4", Amsterd. 1706. Si.'i'e des conject.
phys., 4^, Ib. 17ö8. Eclaircissements sur les
conject. pliys., 4", Ib. 17)0. Suite des con-
ject. phys. et des ('Hiairciss. ctc . 4®, Ib. 1712.
Descripl. de deu\ ui\eau\ dune nouv. con-
struct. etc., 4", Ib !7M Reciiei! de plusicurs
pieces de phy.Siique, oü 1 on laii principalement
voir liiivaüuiti' du systciiio k\c Mr. Newton
etc., 12', lP«)clit 1722. Cours <? I.ll^ sicju'»,
acconr.a-'.v; de p'usieivs pi^ci.'sconr e'n-M't la
jUiysiqiiJ q.ii mu deja pnru etc., ^". la Jh-o
1730 (pü^lh.,. — Libeilo fobricao lj.iCtvnu> non
1027
Hartwall
Haflselbom.
1028
observatae (Miscell. Berolin. I, 17<0). Nova
methodus utendi vel maximis vilris objectivis
(Ib. id.). Methodus facilis obdiicendi stanno
omnis generis vitra concava et convexa ad
usum catoptricum (Ib. id.). — Lettre touchant
la maniere de faire les nouv. microscopes
(Journ. Savants 4 678. — Soll, obwohl von
Hartsoeker unterzeichnet, von Huyghens sein).
Des elöments du corps naturel et des quaüt^s
qu'ils doivent avoir, pour servir de rcponse
aux objectionsdeMr. LaHontreetc. (Ib. 1696),
Röponse ä la replique de Mr. La Montre etc.
(Ib. id.). Difficult^s proposees h Mr. La Mon-
tre sur i'explication qu'il a donnee de la va-
ricition de rofguille aimant6e,(Ib. id.). Lettre
ä Mr. Bögis, sur les digues d'Hollande (Nou-
velles de la röpublique des lettres. 1702). Let-
tre contenant les raisons pourquoi, dans un
tuyau recourbö, dont les branches sont inegales
en grosseur, l'eau monle plus haut dans la
branohe ötroite etc. (Ib. 1703). Sur la circu-
laii^n du sang (Ib. id.). Raison naturelle du
mouvenient 611iptique des planstes dans leurs
orbes (Ib. 1704). Surle problöme de physique
pourquoi les boutons des arbres qui resistent h
la plus forte gelee pendant l'hiver ne peuvent
pas resister ä un froid assez mediocre au prin-
tenjps (Ib. 1705). Sur le Systeme de Mr. New-
ton touchant le mouvement des planetes (Journ.
liltöraire, T. IV). Sur le Systeme du monde
(Biblioth. ancienne et moderne, T. VIII). Sur
la diss. de Mr. Dortons de Mairan sur les va-
riations du barometre (Ib. XIV). Lettre ä M-r.
de Leibnitz sur les mouvemens conspirans
(M6m. de Tr^voux, 4 712).
Hartwall, Victor. — Commissar
beim finnischen Bergwesen, früher Adjunct
d. Chemie an d. Univ. zu Helsingfors (OrJ,
geb. 1800, Oct. 27 (N. St.), Abo.
Diss. de Wernerito, Aboae 1825. Undersök-
ning af nagra inineralier [Fergusonit u. Epidote
manganesifere] (Vetensk. Acad. Handl. 1828).
Analyse d Aeschynits (Pogg. Ann. XVII, 1 829).
D" d. Phenakits (Ib. XXVIli, 1 833) . D" d. Phe-
npl.its vom Ural (Ib. XXXI, 1834).
Hartwig, Ernst Wilhelm. - Dr.
Phil. Von 1852—55 Gehiilfe an d. Stern
warte zu Leipzig, sowie Lehrer d. Natui-
wiss. u. Mathematik an d. Nicolaischulo da-
selbst; seitdem Lehrer am Gymnasiii.m zu
Schwerin in Mecklenburg (OrJ,
geb. {8 29, Aug. 2 6, Pirna.
Entdeckur.g d Cometen 1, 18.53 .[Aslr. Nachr
XXXVI, I8n3). Eleinenie u. Ephemeriden d.
Thetis (1!) id.;. Elemente u. Ephemerider; -i.
Euterpe ;ib. XXXVIII u. XXXIX, 1854).
Harun al Raschid (Aarpn der Ge-
rechte). — Fünfter Kb.alif aus dor Dyn,i,«(ie
der Abassiden , regierte vo7) 786 bis an
seinen Tod. Vater von Almpiaun i'BjW)
(3G) (EGj,
geb. 765 od. 7 66 (Hegira U8 — 149),
Rei,
ge.st. 809 April 2 (Hegira 193, Dsche-
maddi II), Thus.
Beförderer der Wissenschaften unter den Ara-
bern.
Harvoy, George. — Lehrer d. Ma-
thematik an d. Militär-Acaderaie zu Wool-
wich. Mitgl. d. Roy. Society (GM. 1834;,
geb
gest. 1834, Oct. 29, Plymoulh.*
Oh the effects of the density of tbe air on the
rates of Chronometers (Phil. Tr. 1824). Expe-
rimental inquiries relative lothe dislribution
and changes of the magnetic intensity in ships
of war (Ib. id.).
* Erhing sich.
Hase (Haas, Hasius), Job an n Mat-
thias*. — Prof. d. Mathematik an d. Univ.
zu Wittenberg seit 17 20 (J),
geb. 1684, Jan. 1 4, Augsburg,
gest. 1742, Sept. 2 4, Wittenberg.
De tubis stentoris earumque figura et constru-
olione, 4", Lips. 1619. Doliorum dimensionis
sive pithometriae theoria et praxis nova. Diss.
qua doctrina de eflfectu lentium simplicium
tarn extra ocuiura quam in oculo ope algebrae
expeditior reddita proponitur. Dealgebra. De
eclipsibus anni 1726. — Seiner Zeit berühmt
durch die Landkarten, die Homann gesammelt
unter d. Titel: Historischer Atlas, 1750 zu
Nürnberg herausgab.
* Sein Vater Salomo war Prof. d. Mathematik in
Augsburg.
Hasse, Traugott Lebrecht. —
Folgweise Maschinen-Conducteur auf den
gräfl. Einsiedel'schen Werken bei Mücken-
burg (1795 — 99), Factor der Elbingeroder
Eisenhütten- u. Bergwerke (1800 — 1809),
Oberfoctord. fiscaliscben Eisenhüttenwerke
zu Wolfsgrün (18 10— 16) u. zuletzt (1816
— 45) Zebntner u. Hammer-Inspeclor zu
Schneeberg; 18 46 pensionirt (Or) (L)
(M. IIA
geb. 1775, Febr. 8, Bockwitz bei El-
sterwerda,
gest. 1853, Juni 17, Dresden.
Grundlinien d. Eisenhüttenkunde, 8", Leipz.
1801 Über d. Wa.sserleitungsröhren v. Giiss-
eisen, 8", Dresden 1891. Die Eisenerzeugung
Deutschlands usw, 8', Leipz. 1836. Denkschr.
zur Erinnerung an d. Verdienste Wemer's, 8^,
Drc»<d. 1S4S ijebersetzte J. H. Hassenfratz:
Das Wichtigste aus d. Eisenlniltonkundc, 2 Bde.
*<•'. Leipz. 18i1— 22. Gab hcrau.s mit J. L. Jor-
dan: Magaziid. Elsen- Perg- u. Hüttenkunde,
1 .Tnhri.'. 8", Scfiönlng. :806.
Hasselbom, Nils. — Laijürichler
(Lagmi<n) und Prof. d. Mathematik an d.
1029
Hasselquist
Hassler.
1030
üniv. zu Äbo. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm (SB) (TF),
geb. 1690, Oct.26, Westgothland,
gest. 1764, Mai 1, Äbo.
Diss. de potestatibus quantitatum, Upsal. 1 1\ 7.
Theses de scientia mathematica in genere, Ib.
<723.
Hasselquist, Friedrich. — Dr.
Med., unternahm 17 49 eine naturhistori-
sche Reise nach Palästina, von der er nicht
zurückkehrte. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Stockholm (E),
geb. n22, Jan. «4 (N.St.), Törnevalla,
Ostgothland,
gest. 1752, Febr. 9. BynBagdab.Smyr-
na.*
Iter palaestinum , eller Resa tili heliga landet
förrätl^d fran är4 749 tili 1 752, 2 vol. 8°, Stockh.
1757 (Herausgegeb. von Lumi). Beskrifning pä
Salmiaks -tillverkningen i Egypten (Vetensk.
Acad. Handl. 1751).
* ^8t. Febr. 29 {SLH) ; Sept. 2 {SB).
Hassenoamp , Johann Matthäus.
— Prof. d. Mathematik u. oriental, Spra-
chen an d. üniv. zu Rinteln seit 4 7 69, spä-
ter Regierungs- ynd Consistorialrath (St)
(M.U),
geb. 1743, Juli 28, Marburg,
gest. 1797, Oct. 6, Rinteln.
Geschichte d. Bemühungen, die Meereslänge
zu finden, 8°, Rinteln 1769 u. 1774. Wie ein
Ort durch Wetterableiter zu .sichern, Ib 1 782.
Von dem grossen Nutzen d. Strahilableiter u.
ihrer vortheilhaftesten Einricht. zur Beschütz,
ganzer Städte, 4°, ib. 1784.
Hassenfratz, J e an Henri. — Foig-
weise SchitTsjunge auf einem franz. Kriegs-
schiff, Zimmermann, Ingenieur-G^ographe,
Bergwerkseleve (als welcher er 1782 eine
Reise nach Oesterreich unternahm) und
Amanuensis bei Lavoisier, dann von
1789 in den Strudel d. Revolution hinein-
gezogen und mannigfache politische Stel-
lungen einnehmend, bis 1795, wo er die
Professur d. Mineralogie an d. ficole des
Mines erhielt, zu der später die der Tech-
nologie am Lycee des Arts u. 1797 die der
Physik an d. Ecole polytechnique hinzu-
kam; letztere bekleidete er bis 1814, wo
er emeritirt wurde, aber schon 1815 ver-
lor er seine Pension (DC) (BS) (BG),
geb. 1755, Dec. 20, Paris,*
gest. 18 27, Febr. 26, Paris.
Geographie elementaire etc., 12°, Paris 1792,
5"^" 6dit. 1809. Tableau de mineralogie, 8°,
Ib. 1796. Cours de physique Celeste, 8°, Ib.
4803 et 1810. Traite de l'art de charpentier.
4", Ib. 1804. Sidärotechnie, ou Part de trait<jr
les minörais de fer, pour en obtenir de la
fönte, du fer et de l'acier, 4 \ol. 4'\ Ib. 1812.
Dictionnaire de physique (mit Caasini, Monge
u Bertholon), 4 vol*. 4°, Ib. 1816—21. Traite
thöorique et pratique de l'art de caloiner la
pierre calcaire etc., 4", Ib. 1 825. — bur le feu
iibre de ratinosph^re{Journ. phys. XIX, 1 782).
Sur une grotte (Ib. XX, 1782). Sur la crislal-
lisalion de la glace (Ib XXVI, 1785;. Sur ia
saturnite (Ib. XXVIII, 1786). Sur le.s acides
metalliques (Ib. id.). Sur les chalumeaux (Ib.
id . ) . Sur la inatiöre colorante du bleu de Pru.sse
(Ib. id.). Sur la calcinalion des mötaux dans
lair pure (Ib. XXIX, 1786). Sur la döcompo-
sition des pyrites dans les mines (Ib. XXX,
1 787). Sur les combinaisons de ia base de i'a-
cide phosphorique avec le prussißte de potasse
etc. (Ib. XXXI, 1787 et XXXIII, 1788). Sur
la combustion (Ib. XXXIII, 1788). Sur une
pierre silic6e etc., dont la surface est cristal-
lis6e en faisceau (Ib. id.). — Sur les eaux mi-
nörales de Nivernais (Ann. chim. [deren Mit-
gründer er war] I, 1789). Sur la combinaison
de Toxig^ne avec le carbone et Ihydrog^ne du
sang (Ib. IX, 1791). Sur I'analyse de la pou-
dre de James (Ib. XI, 1791). Sur le sei marin
(Ib. id.). Explicalions de quelques phenom^-
nes qui paraissent contrarie»' les lois des affi-
nites chimiques (Jb. XIII, 1792). Sur la nutri-
tion des v6g6taux (Ib. XIII etXiV, 1792). Sur
la Proportion de lumi^re que produisent üif-
f^rens combustihles (Ib. XXIV, 179/;. De la-
reoniötrie, drei Abhandl. (Ib. XXVI— XXVIII,
1798). Sur la maniero de d6terminer l'humi-^
ditö et la s(^cheresse de l'air ;!h XXXI, 1799).
Sur les anomalies apparentes dans les densi-
t6s des dilTerentes proporlions. d'eau et de sei
ä letat solide (Ib. id.). Sur le<J alcogradcs (Ib.
XXXIII, 1800). Lettre ä Mr. Schmidt, sur quel-
ques pointsd'hydrüstatique(lb. XXXIX. I'J^OI}.
Lettre ä Mr. Werner sur la ttiöorie dos filons
(Ib. XLIX, 1804). Sur la cause qui aut^mente
l'intensite du son dans les porfp-voix (Ib. L,
1804). Sur la propagation du son (ih. LIII,
1805). Sur les mines de fer spathiques (Ib.
LXIil, 180 7). Sui les altörationsquela lumit^re
du soleil eprouve en traversant Tatmosphere
(ilx LXVI, 1808). Sur la colorisation des Corps
(Ib. LXVI et LXVII, 1808). Sur les oxides de
fer (Ib. LXVII, 180S; LXIX. 1S09 et LXXIX,
1811). Sur la forme apparente des etoiles et
des lumieres, vues ä une tr^s-grandedislance
etsousuntres-petitdiametredb. LXXII, 1809).
♦ geb. 1753, Dec. 22 {Scherer'a Jotim. VI).
Hassler, Ferdinand Rudolph. —
Ober-Aufseher (Superintendant) d. Küsten-
vermessung d. Vereinigten Staaten seit etwa
1830. War schon früher dabei beschäftigt
(ging bereits 1805 nach Amerika), wurde
aber 1817, weil er nicht zur Armee oder
Marine gehörte, davon entfernt. In d. Zwi-
schenzeit Prof. d. Mathematik an d. Militär-
Academie zu West -Point. Schüler von
Tralles, mit dem er schon den Canton
65*
1031
Hatchett
— Hauch.
1032
Bern vermnass fBM. iSiiJ (DCJ (PAS)
(G. \SM) fAstr. Nachr. X, 385;,
geb. 1770, Aarau, Schweiz,
gest. i 8 4 3, Nov. 20 (2 \ ], Boston.
Elements of aoalytic tnsonomelry, plane and
sphorical, S", New- York i$26. A populär ex-
position of Ihe System of tho IJriiverse (S") with
plafes and tables (4*^), Ib. i8%8. Loszariliimic
and tii^onomoli'ic tables, 12", Ib. 1830. V(dl-
sljind. Lehrb. d. theoret. u. angewandt, .\rilli-
metik, S", Aarau 1834. — Papers connected
wilh Ihe survey of Ihe coast of tiie Lnited Sta-
tes, 4«, ['hiladeipliia 1824— 26. Documentsre-
lating to tlic survey of Ihe coast of the United
States, 3 vol. 8", New-York 1834. Comparison
of weights and measurcs of length and capa-
cily, 8'\ Washington 1832. Dociiments rolaling
to the conslruction of uniform Standards of
\vei-:hts and nieasiires, 3 vol. 8", New-York
1833—36. Reports cn tho fabrication of Stan-
dard weiphts and nieasures etc., 8o, Washing-
ton 1838 — 45. Report showing the progress of
tho Coast siirvev up to the present time, 8",
Ib. 1842.
Hatchett, Charles. — Esqiiire, Mit-
glied d, Roy. Society. Corresp. d, Pariser
Acad. (G. \SilJ,
geb. 17G5 etvC'a,
gest. <847, Febr. 10, Clieisea b.Lond.
Analysis of Ihe Carinthian molybdale of lead
(Phil. Tr. 17 9G). Experiments on molybdic
acid Ib. id.;. Analysis of an earthy subslance
from New South Wales, calied Terra australis
or Syflneja (Ib. 1798). Analysis of the water
uf the Mere of Diss, Norfolk (ib. id.). Experi-
ments on . 'Shells and bone (Ib. 1799). Chemi-
cal exprmts. on zoophytes (Ib. 1S00). On the
componcnt parts of membrane flb.id.i. Ana-
lysis of a minoral substance from North Ame-
rica, containing a metal hilherto unknowfi (Ib.
18Ü2. — Gelesen 1801, Nov. 26; Entdeckung
d . C 0 1 u m b i u m oder T a n t a Ij . On the va-
rious alloys, on the specific gravity, and on
the wcar, of gold (Ib. 1S03j. Analysis of a
triple sulfuret of lead, antimony and copper
(Ib. 18041. Ex{)rmts and obss. on lac 'Ib. id.).
Analysis of the magnetical pyrites elc. (Ib. id.).
On the change of somc of the proximate prin-
ciples of vcgetables into bitumen elc. Ib. 1(1.) .
On an artificial subslance possessing the prci-
pertics of tannin ;ib. 1805 et 1806). Process
by which corn tainled with musl be puritied
(Ib. 1817). — On the Utility of prussialo of
copper as a pigment (Tilloch, Phil. Mau. XI\',
1802;.
Hauber, Karl Friedlich. — Prof.
zu Denkendorf, früher Mitgl. d. Bepeten-
leii-Cöllegiunis in Tübingen; zuletzt al.^
pensionirter Ephorus des Klosters Maul-
bronn zu Stuttgart lebend [M. U ) (Or),
geb. I77o, xMüi 18, Schorndorf,
ge^t. 185«, Sept. 5, Stuttgart.
Propositionum de rationibus inter se diversis
dcmonstraliones, ex solis übr. V elemento-
rum Euclidis definitionibus ac propositionibus
(!educt;»e, 4", Tub. 1793. Archimed's zwei Bü-
cher über Kugeln u. Cylinder usw., ib. 17 98
Chrestonjatliia geometrica, conlin. Euclidifl
element. etc., 8", Ib. 1820. Euclidia elementa
bbri sex priores, graece et latine (mit J. G. Ca-
merer) , II Tom. Berol. 1824 u. 25. Scholae
logico-n]alhen)aticae etc., 8^, Stuttgart. 1829.
Benierkk. üb. Glennie's Coostruct. verschiedn
geometrischer Auf!.;aben (Hindenburg's Archiv
II. 1798). Auflüs. d. Elevatlonsproblems usw
(Hindenb. Samml. combinator.-analyt. Abh. II,
1800;. l her Archimed's Kreismessung (Zeitschr.
f. Astron. IV, 1817!.
Haubold, GeorgGotl lieb. — Ober-
Tnsppcl. d. kurfürstl. Sauuiilung physikal
u. mathemat. Instrumente in Dresden von
etwa 175 2 bis 1771, dann Prof. d. Physik
an d. Univ. zu Leipzig (A),
geb. 171 i, Juni 6, Dresden,
gest. 1772, Oet. 1, Leipzig.
Diss. de thermometro Ueaumuriano, Lips. 1771.
Hauch, Adam Wilhelm von. —
Nachdem er von 1771 bis 178G in d. da-
nischen Armee gedient u. es bis zum Major
gebraciit, auch mehre Reisen unternom-
men, bekleidete er verschiedene Hofiimter
in Kopenhagen, ward successive Hofmar-
schall u. Chef der königl. Kapelle u. daa
Thealervvesens, Überhofmarschall, Ordens-
marschall, Oberkammerberr, Chef d. königl.
naturhisf. Muscuuis u. d. königl. Bibliothek
(1829). Milgl. u. Präsident cL königl. Ge-
sellscl). d. Wiss. daselbst (E) (N) (G. 15;,
geb. 17 55, Sept. 2G, Kopenhagen,
gest. 1838, Febr. 26, Kopenhagen.
Begyndelses Grunde ti! Naturlären, 2 DI. 8",
Kbh. 1794, 2. Autl. 1799. Det physiskc Cabi-
netetc, 2 llfte. 4", Ib. 1836—38'. — Forsög
til et foibodret Ldlade-Elektrometer/Vidensk.
Selsk. Skrift. Ny Samnd. IV, 1793). Lnderso-
gelse at Vandels liestanddele (Ib. id.). Beskii-
velseafcn ny Luflpröver (^Mcr Eudiometer fib.
id.). Beskrivclse afon forbodret Gazomclcr cl-
1er I.uftmaalei- etc. (Ib. V, 1799;. Beskrivelse af
nogle med l'lKKphor anstillcde Forsog elc. (Ib.
id.). Beskri\else af den saakaldte brandende
llarmonia etc. (Ib. id.). Korsog til en rigtigere
I heorie end den hidintii bi ugle ved Forklarin-
gen om Bidselstaiigens Anvendclse;ih.id.). Om
de Tordenvejr. som om Vinteren paa forskj el-
lige Steder i Norge og i flere nordlige Hirne be-
miirkes etc. .'Vid. Selsk Skr. 3. KciJic, l. isoo .
For^üg med llensyn til den af Prof. Wurzer i
Bonn an;:ivrie Forvandiiiii. of N'i.ndet til Sa!()e-
terslof Ib. id.'. 0\crsi-:t af Li.-lieden og
Lli'^heden imollem (ialvat:isrr,en og E'eclrici-
teten etc. lübi. for Ph\sik, .Modif-in ocrOckon.
XIX, 1800). Om Luft-Electric.let (Skandinav
1033
Hauer
Hauser.
1034
Museum, II, <798). Noch verschiedene Aufs.
in dies. u. atidr. diin. Zeitschriften.
Hauer, Franz, Ritler von. — Kais.
üSterr.iJergrath u. erster (Jcolog d, geoloj;.
Reichsanslnit in Wien ; vorher Assistent aih
montanistischen Museum dasclbsl. Corre--
spond. d. Acad. d. Wiss. in Wien 'OrJ,
geb. 182 2, Jan. ;}0, Wien.
Die Cephalopoden des Salztcammerguts , 4",
Wien 1846. Let)erd. Glicdorunt^d. gesctiichtet.
Gebirc.shilduniien in d. östl. Alpen u. Karpa-
Ihen (Sitzungsberichte d. Wiener Acad. IV,
1S50). Ober (I. Gliedr. d. Trias-, Lias- u. Ju-
ragebilde in d. nordl. Alpen (Jahrb. d. geolog.
Reichsanstalt, I). Viele paläontolog Arbeiten
theils daselbst, theils in d. Oenkschr. d. Acii«!.,
in Haidinger's Naturwiss. Abhandll., in d. Mit-
theil, von Freunden d. Naturwiss., in v. Leon-
hard u. Bronn's N. Jahrb. usw.
Hauff, JobannKarl Fried rieh. —
Folgweise Prof. (exlr. 1'79.i, ord. 1795) d.
Mathematik an d. Univ. zu Maiburi^, Prof.
d. Malbematik zu Wien (1808), DIreetor
d. polytecbn. Scbule in Augsburg (1809),
gräfl. Salm'scher Berg-, Forst- u. Hiitten-
direct. zu Blansko in Mähren (18 1 1), Prof.
d. Mathematik am Gymn. zu Cöln (ISIS)
u. endl. Prof. d. Mathematik u. P!)ysik an d.
Univ. zu Gent (18 17), als welcher er 1830
emeritirt wurde (St) fM.U) (G.iS'tlJ {NJ,
geb. n66, Apr. 21, Stuttgart,
gest. 18 46, Od. 2 4, Brüssel.
Progr. acad. quo duas vexatissinias malheseos
purae clernentaris Iheorias enodare inque kice
dudum desiderata collocare conalur, Marp.
'. 793. De nuva methodo noturam ac leges phae-
nomenoruni eleclricorum quae a Galvano cog-
nouien vortita sunt, invesligandi Comment.,
Ib. 1803. Euclidis Eletnenla, libr. I — VI u.
XI— XII, aus d. Griech., 8", Ib. 1797 u. 1807.
Lchrb. d. Arithmetik, 8°, Ib. 1807. Darstell,
eines natürl. Maasssystems usw., Augsb. 1810.
Über d. Anomalien (Bode's Jahrb. 1797,. Auf-
lös, e. der interessantest. Probleme d. pract.
.Astronuniie ;lb. Ergänzbd. IV, 1808). Berich-
tig, d. Euklidischen Theorie d. Paralielen (Hin-
denbuig's .\rchiv, III, 1799). Neuer galvan.
Apparat (Güb. Ann. XV, 1803 u. XVlII,"'l8u4; .
— L'eberselzte Laplace's Syst. du monde u.
Carnot's Ucllexions , setzte fori: Böhni's .Ma;;.
f. Ingenieure etc.
Haughton, Sir G r a v e s C h a m n e y .
— Lungere Zeit, bis 18 17, Cadet in In-
dien, wo er namentlich im Fort William
College zu Caicutfa .Sanscrit .sludirte; dann
von 1817 — 27 Piof. desSansciit und des
Bengali am liaileybury College zu Osfüiil.
Miigl. u. (1832 — ^^33) Secret. d. Uov. Vsial.
Societv. Miti:!. d. Uov. Societv seit 5 821.
Liess sich seil 1839 in Frankreich nieder
(Ahslr.\) (DGJ,
geb. 17 87 etwa, . . Dublin,
gest. 1849, Aug. 28, St.-Cloud b. Paris.
On Ihc reiative dynamic value of the degrees
of thc ornpass ; and ori the cause of the needle
resting in thc niagnotic nieridian (PliÜ. Tr.
184ß!. Evpe;-inients provnig the conin)on na-
tuio of inagnetism, cohesion , adhesion and
viscosily (l'hii. Mu-. XXX, 1847). — Sanscrit-
Schriltcn.
Hauksbee, s. Ilawksbee.
Haunold , Johann S i g i s m u n d. —
Patricier und fünfzig Jabre lang Hathsherr
in Breslau (J),
geb. 1634, März 18, Breslau,
gest. 1711, Apr. 17,
Beförderer d. Wissenschaften ; Besitzer grosser
naturhistor. Sammlungen. Schrieb: Curlosa
artis et nalurae ; Regnum animale, minerale et
vegetabilc.
Haupt, Friedrich Gott lieb. —
Hofnpotheker (seil 17 27) u. Prof. extr. d.
Chemie (seit 17-40) an d. Univ. zu Königs-
berg (JJ,
geb. 169 6, März 2, Berlin,
gest. 17 4 2, Nov. 18, Königsberg.
De sale Seignette polychresto Rupellensi vo-
cato, 4", Regiomont. 174 0. Diatribe chemica
de sa!e urinae nerlato mirabili, 4", Ib. 1740.
Hauptmann, A u g u st. — Pract. Arzt
in Dresden {J),
geb. 1 607, . . . Dresdet),
gest. 167 4, .» . Dresden,
uralter Wolkenstoinischer warmer Bad- und
Wasserschatz zu unserer lieben Frauen auf
dem Sande, 8°, Leipz. 1657. Kleine chy mische
Ilausapolheke. Neues chymisches Kunstpro-
ject u. wichtiges Bergbedeukon über die aller-
grössten Mangel des Bergwerks.
Hausen, Christian August*. —
Prof. (exlr. 1714, ord. 17 26) d. Mathema-
tik an (1. Univ. zu Leipzig fJJ (LBj,
geb. 1693, Juni 19, Dresden,
gest. 1743, Mai 2, Leipzig.
De eiiipsibus infinitis propositiones geemetri-
cae, Lips. 1 7 ! 4 . Theoria motus soüs circa pro-
prium axem, Ib. 1720. Elemen!a malheseos,
4'\ 11). 1734. Prot:rn). de fossilibns, Ib. 1737.
Novi protoctus in hi.<toj la el'N'lri.'ilalis, 8°. Ib
1743. .Mcthodus genoj'r'lis copvt-iiendi horolo-
gia solnria 0[)e trianguloium lAnalccta Soc.
Carilatis et Scient. I
' Sc'n V;(t,<r. Pa<^^t.)r in V'-irsden (gf^b. lG5:i. ^est. 1 7:{-.(,
h i. SS p lu-h V. h r ? ;- 1 i 1 1; .\ ii g u :- 1 .
Häuser, Bcrlbold. - Jesuit, Piof.
d. Mathcüialik an d. Univ
inj- J.W),
il/i
1035
Haasihann.
1036
geb. n<3, . . . Wildenberg, Bayern,
gest. 1762, . . . Dillingen.*
Elementa philosophiae ad Talionis etexperien-
tiae ductum conscripta etc. VIII Tom. (Die bei-
deo letzten posthum) , 8", Aug. Vindelic. et
Oenipont. 1756 — 64.
♦ gest. 1786 (M) ist falsch (BüJ. II).
Baasmann, Johann PViedrich
Ludwig. — Dr. Phil., Prof. ord. d. Mine-
ralogie u. Technologie an d. Univ. zu GÖt-
lingen seit 1 8 H . Früher Auditor bei den
Bergämtern zu Clausthal u. Zellerfeld (1803),
braunschw. Kammersecret'är (1805) und
General-Inspector der Berg-, Hütten- und
Salzwerke des (ehemal.) Königr. Westpha-
len zu Cassel (1809). Mitgl. d. königl. Soc.
d. Wiss. zu Göttingen seit 1811, Secretär
seit 18 40 fP],
geb. 178 2, Febr. 22, Hannover.
Krystallogische Beiträge, 4", Braunschw. 1803.
Versuch e. Entwurfs zu e.Einleit. in d. Oryk-
tognosie, 8*; Braunschw. u. Heimst. 1803.
Norddeutsche Beiträge z. Berg- u. Hüttenkun-
de, 4 St. 8^ Braunschw. 1806— 10. Entwurf
e. Systems d. unorganisirt. Naturkörper, 8",
Cassel 1809. Reise durch Skandinavien in d.
J. 1806 u. 1807, 5 Bde. 8", Götting. 1811—18.
Primae lineae Technologiae generalis, 4", Ib.
1811. Handb. d. Mineralogie, 3 Bde. 8^ Ib.
1818 (2. Aufl. 1828 — 47). Untersuchungen über
d. Formen -d. leblosen Natur, 4", Ib. 1821.
Umrisse nach d. Natur, 8", Ib 1831. Über d.
gegenwärt. Zustand u. d. Wichtigk. d. han-
növr. Harzes, 8*, Ib. 1832. — Gab heraus:
Studien des (von ihm 1821 gegründeten) Göt-
ting. Vereins bergmännisch. Freunde [Darin
von ihm z. B. : Übersicht d. jüngeren Flötzge-
bilde im Flussgebiet d. Weser.1824]. — De
relatione intercorporum natural, anorganicor.
indoles chemicas atque externas (Comm. Soc.
Gott. rec. II, 1811—13). Observatt. de pyrite
gilvo (Ib. III, 1814 — 15). De arte ferri confi-
ciendi veterum, inprimis Graecorum atque
Romanorum (Ib. IV, 1816 — 18). Specimencry-
stallographiaemetallurgicae (Ib. id.). DeApen-
ninorum constitutione geognostica (Ib. V, 1819
— 22). De rei agrariae et salutariae funda-
mentü geologico (Ib. id.) . De confectione vaso-
rum fictilium, quae vulgo Etrusca appellantur
(Ib. id.). De origine saxorum, per Gerjnaniae
septemtrionalis regiones arenosas dispersorum
(Ib. VII, 1828—32). De Hispaniae constitu-
tione geognostica (Ib. id.). De romanorum mo-
lis frumentariis (Ib. id.). De usu experientia-
rum metaliurgicarum ad disquisitiones geolo-
gicas adjnvandas (Ib. VIII, 1832—37). Ueber
d. Gebirgssystem d. Sierra Nevada (Abhandi.
Gesell.sch. d Wiss. z. Gott. I, 1838—41). Über
d. Bildung . Harzes (Ib id ). Geolog. Be-
merkk. über d. Gegend von Baden-Baden (II,
1842 — 44). Bemerkk. über d. Gyps u. Kar-
stenit (II!, 184 5 — 47). Beiträge z. metallurg.
Krystallku'jde :Ib. IV, 1848—50 u. V, 1851 —
52). Über die durch Molecularbewogungcn i,i
starr, leblos. Körpern bewirkt. Formverändr.
2 Abh. (Ib VI, 1853-55 u. VII, 1856—57).
— Über d. blaltr. Eisenblau von Bodenmais
(Denkschr. Miinchn. Acad. VI, 1816—17). —
Ueber einige Gebirgsverhältnisse in Norwegen
u. Schweden (Mag. X5esellsch. natiirf. Fr. in
Berlin, II, 1808). Mineralog. Bemerkk. üb. d.
Gegend v. Aachen (Ib. id.). Über Skapolith u.
Wernerit (Ib. III, 1809). Über Strontianit (Ib.
IV. 1810). - Der Ticder Hügel usw. (Ann.
Wetterau. Gesellsch. II, 1811). ~ Det vid Kop-
parverket Rothenburg a. d. Saale brukliga satt
att tillverka Kopparvitriol (Vet. Acad. Handl.
1816). — Vcrhandl. over den oorsprong der
Graniet en andere primitive Rotsblokken, die.
over de vlakten der Nederlanden en van het
noordelijk Duitschland verspreid liggen (Vei-
handl. Maatsch. te Haarlem, XIX, 1831. —
Preisschritt). — Über d. Coelestin vom Sünlei
(Gölt. gelehrt. Anzeig. 1811). Über d. Erxle-
benschen Aeroiithen (Ib. 1812). Über d. Kry-
stallisat, d. Harzer Bleivitriols (Ib. id.). Beitr.
z. Kenr^tn. d. Arragonits (Ib. 1815). Über d.
Benutz, metallurg. Erfahr, bei geolog. For-
schungen (Ib. 1816). Über d. Kieselspath von
Ghesterfield in Massachusetts (Ib. 1817). Über
d. Zustand d zu Herculanum gefund. Papy-
rus-Rollen (Ib. 1819). Über d. Steinsalzlager
d. Neckargegenden (Ib. 1823). Über d, Kobalt-
selenblei V. Clausthal (mitStromeyer, Ib. 1825).
Über d. Datolith v. Andreasberg (mitDem-
selb., Ib. 1828). Über d. Krokydolith (mit
Demselb., Ib. 1831). Über d. Grobkalkfor-
mat, im nördl. Deutschi. (Ib. 1833). Über An-
timonnickel (mit Stromeyer, Ib. id.). Über eine
neue Alaanart u. e. Bittersalz aus Südafrika
(mit Demselb., Ib. id.). Über d. elektr. Leit-
vermögen, mit Henrici (Ib. 1838). Überd. Le-
pidomelan (Ib. 184t)). Über d. Anthosiderit
etc., mitWöWer (Ib. 1841). Über d. Gebirge
von Jaen (Ib. 1842). Überd. Krystallisat. etc.
d. Zinkoxyds (Ib. 1849). Über d*. Anlaufen d.
Mineralkörper (Ib. id.). Über d. Aufßnd. von
Quecksilber in d. Lüneburger Haide (Ib. 1854).
Ueber d. Granit d. Harzes (Ib. id.). Vorkomm,
von Dolomit bei Göttingen (Ib. id.). Pseudo-
morph. Bild. d. Brauneisensteins (Ib. id.). Über
d. Umändr. d. Glases (Ib. 1856). Über Chyto-
phyllit- u. Chytostilbit-Schlacke (Ib. id.). Noch
viele anderweite Notizen daselbst. — Überd.
Polarität d. Harzer Granitfelsen (Grell, ehem.
Annal. 1803). — Über d. Kreuzstein (Weber u.
Mohr, Archiv f. systemat. Naturkunde, 1, 1804).
Über Harzer Brauneisensteinerze (Ib. id.).
Ideen über Classificat. u. Beschreib, d. Mine-
ralkörper (Weber u. Mohr, Beiträge z. syste-
mat. Naturk. I, 1 805) . Über Datolith, Apophyl-
lit, Gadolinit, Tantalit, Yttrotantalit, Anthra-
konit etc. (Ib. II, 1S10). — Beschreib, d. Ta-
bergs (Leonhard's Taschenb. 1811). Über d.
Untersuch, d. Fossilien vor d. Löthrohr (Ib.
1813). Über d. Kryjitallisat. d. M;ignetkieses
(Ib. 181'»;. Über eine neue Krystail. d. Bora-
cits (Ib. 1822). Über d. Ilyalosiderit u. sein
Verhältn. zum Pe.'-idotusw. (Ib. 1824). — Über
Kupferglimmer (Schweigg. Journ. XIX, 1817).
— Ueber das Eisenoxydhydrat (Gilb. Annal.
XXXVIII, 1811). Über d. Allophan v. Silber-
1037
Hausser
Haüy.
1038
kiipferglanz (Ib. LIV, 4816). — Über d. Bou-
langerit (Pogg. Ann. XLVI, 1839). untersuch,
d. Schilfglaserzes (nnit Wöhler, Ib. id). Über
einige am Elsen, bei Versuchen über seine
Elasticität beobacht. Erscheinungen (Ib. LI,
<84 0). Über Weibye's Astheriasit (Ib. LXXXI,
1850). Krystallisationssyst. d. Karslenits usw.
(Ib. LXXXIII, 1851). — Fernere Aufsatze im
Braunschweig. Magazin ; Hannövr Magazin ;
Götting. Wochenblatt; Illiger*8 Magaz. f. In-
sectenkunde; Holzmann's Hercynisch. Archiv;
V. MoU's Zeitschr. f. Berg- u. Hüttenkunde;
V. Moll's Ephemeriden ; Svedenstjerna och Lid-
beck Samlingar i Bergsvetenskapen ; Götting.
neu. Taschenbuch, usw. ,
Hausser, Matthias, Freiherr von.
— Oeslerr. Officier, Prof. d. Mathematik
an d. Ingenieurschule zu Wien, 1803 als
Oberst pensionirt {ONJ,
geb. MH, Febr. 2, Waigheim,*
gest. <8<6, März 20, Wien.
Analyt. Abhandlung d. Anfangsgründe d. Ma-
thematik, 2 Bde. 8^, Wien 1778 (Emendirt von
Kluger V. Teschenburg, 3 Bde. 8®, Ib. 1 81 6— 23).
* Bei Villingen, Schwaben. •
Hanssmann , Johann Michel. —
Färbereibesitzer, erst zu Rouen (1777),
dann zu Logelbach beiColmar. In den letz-
ten Jaliren Privatmann zu Strassburg (BS)
(BN) (UFP) (BGJ,
geb. 17 49, Febr. 4, Colmar,
gest. 182 4, Dec. 16, Strassburg.
Sur une production arlificielle de l'alcali vola-
til (Journ. phys. XXX, 1787). Sur l'indigo et
ses dissolvans (Ib. XXXII, 1788). Essai sur
la teinture, par les dissolutions d'^tain et les
Oxides colorös de mötal (Ib. XLVIII, 1799).
Observations sur la teinture de mars alcaline
de Stahl (Ib. id.). Quelques röflexions sur les
prussiates (Ib. XLIX, 1799). Sur le garan^age
suivis d'un procöde simple pour obtenir de
la plus grande beaute et solidite le rouge du
Levant ou d'AndrinopIe (Ann. chim. XLI, 1802;
XLVIII, 1803). Lettres ä Berthollet sur divers
objets de chimie (Ib. LVI, 1805etLVIII, 1 S06).
Sur le pourpre violet et les differentes nuances
qu'on peut en faire deri\er (Ib. LX, 1806).
Procedö simplifiö pour la teinture du rouge
dit d'AndrinopIe, par ia voie de l'animalisation
etc. (Ib. LXXVI, 1810). Sur l'application des
Couleurs minerales aux Stoffes (Ann. chim.
phys. XV, 1820).
Hautefenüle, J^an de. — Abbe.
Sohn eines Bäckers in Orleans. Pensionär
der nach Orleans verwiesenen Herzogin v.
Bouillon, mit der er auch Reisen nach
Italien machte. Mitgl. d. Acad. zu Bordeaux
(BJ (BN) (BG),
geb. 1647, März 20, Orleans,
gest. 172 4, Oct. 18, Orleans.
Explication de l'effet des trompettes parlantes,
4» Paris 1673. Factum contre Mr. Htiygena
touchant les pendule.s de poche, 4", Ib. 1675
Pendula perptHuolle, avec un moycn d'ölever
leau por 'a poudre a canon, 4", Ib. 1678. De-
script. d'une nouv. lunelie et dun niveau tres-
sensible, 4'', Ib. 1679. L'art de respirer sous
l'eau et le raoyen d'entretenir la flamme en-
fermee dans un petit Heu etc., Ib. 1680 et169a.
R^flexions sur quelques machines ä elever les
eaux, 4", Ij?. 4 682. Invention pour se servir
des longues lunettes sanstuyaux, 4", Ib 1683.
Nouv. moyen de trouver la declinaison de l'ai-
guille aimant^e avec une grande precistou, 4^,
ib. 1683. Avis aux horiogers, 4", Ib. 1692. Re-
cueil des ouvrages de Mr. Hantefeuille, /•", Ib.
1692. Sentiment .sur le difförend de P. Male-
branche et Mr. Begis, touchant Tapparence de
la kine vue ä Thorizon, Ib. 1694. Moyen de
diminuer la longuer des lunettes d'approche,
4", 1697. Machine loxodromique etc., 4°, 1701.
Balance magn6tique, avec des rcflexions sur
unebalance inventee par Mr. Perrault etc., 4°.
1702. Lettre ä Mr. Bourdelot, sur le moyett de
perfectionner le sens de Touie, 4", 1702. Mi-
croscope micromötrique, gnomon horizontal,
et instrument pour preodre les hauteurs des
astres jusques aux tierces, avec un moyen de
prevoir les trenblements de terre, 4", 1703.
Problemes de gnomomiques ä rösoudre, 4'',
1 704. Expli'cat. de la figure pour remonter les
bateaux contre le courant des rivitres rapides,
4", 1704. Placet au roi, sur les rames, foL,
1705. Placet au roi, sur les longitudes, fol.,
1709. Figure des objectifs polyedres et sph6-
riques ä plusieurs centres, 1711. Machine ar-
pentante, 4", 1712. Perfection des instruments
de raer, 4o, 1716. Inventions nouvelles, 4°,
1717. Diss. sur la cause de l'echo (gekrönt von
d. Acad. zu Bordeaux), 8", 1718. Deux pro-
blemes d'horlogerie proposes ä resoudre, 4°,
1718. Nouv. Systeme du flux et du retlux de
la mer, 4«, 1719. Lettre sur le secret des lon-
gitudes, 1719. Machine paraliactique, 1720.
Moyen de faire des expäriences sensibles qui
prouvent lemouvement de la terre, 1721. Con-
structions de trois montres portatives etc., 4*',
1722. Probleme d'acoustique, curieux et in-
teressant, 8«, Par. 1788 (posth.).
Haüy, Rene Just. — Abbe. Über
20 Jahre Lehrer am College des Cardinais
Lemoine, dann 17 93 Mitgl. d. Coraission
für Maasse u. Gewichte, 179 4 Conservator
d. Cabinel des mines, 1795 Lehrer d. Phy-
sik an d. Normaischule und endlich 1802
Prof. d. Mineralogie am Museum d'Hisloire
naturelle, sowie an d. Faculle des sciences.
Honorar-Canonicus an Notre-Dame. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. u. des späteren Instituts
(BC) (BS) (BN) (DC) (BG) (Cuvier, Eloges),
geb. 1743, Febr. 28, St.-Just,Dep.Oise,*
gest. 18 22, Juni 3, Paris. **
Essai d'une theorie sur la struclure des cri-
stauxetc, 8*», Paris 1784. Exposition raison-
nöe de la th6orie de l'electricite et du magn6-
tisme d'apr^s les principes d'Aepinns, 8", Ib.
1039
Haüy.
1040
1787. Exposition abregne de la theorie de la
structure des cristaux , 8**, Ib. 1793. De la
structure consid^r^e coinme caractere distir»-
ctif des mineraux, 8«, Ib. il'33. Instructions
sur les mesures dcduites de la grandeur de la
terre et sur les calculs relatifs ix leur division
deciniaie, 8", Ib. <794. Traite de tnineralogie,
4 vol. 8" et atlas 4", Ib. 1 801 ,^"»^ tHiit. (posth.),
1822 — 23. Traite elöment. de physiqiie, 2 vol.
1^2", Ib. 1804, 3"'«=edit. 2 vol. 8", Ib. 1821. Ta-
bleau coinparalif des resultats de la cristallo-
giaphie et de lanalyse cbimiqae relativement
ä la Classification des mineraux, 8", Ib. 1809.
Traitö des caracteres physiques des pierres
precieuses etc., 8", Ib. 1817. Traite de cri-
stallographieetc, 2 vol. 8«^ et atlas 4", Ib. 1822.
— Obs. sur les schörl (Mem. Par. 1784). Sur
lastruclure des cristaux de feldspolh (Ib. 1785).
Sur la structure de diverses cristaux metaiii-
ques (Ib. id.). Sur la structure du cristal de
röche (Ib. 1786). Sur la structure des cristaux
de schörl (Ib. 1787). Moni, oü Ton expose une
möthode analytique pour rosoudre les pro-
blemes relatifs ä 16 structure des cristaux (Ib.
1788). Sur la double r^fraction du spath d'is-
lande (Ib. id.). Sur la nnanicre de ramener ä
la theorie du parallölipipede celle de toutes les
autres formes primitives des cristaux (Ib. 1 789).
Sur les cristaux appelles communement pierre
de croix (Ib. 1790). — Sur la structure des
cristaux de grenat (Journ. phys. XIX, 1782).
Sur la structure des spath calcaires (Ib. XX,
1782). Sur le spath adamantin (Ib. XXX,
1787). De l'ölectricite du spath boracique (Ib.
XXXVIII, 1791). Sur les aimants naturels (Ib.
XLV, 1794). Sur lalumine fluatee (Ib. XLIX,
1799). — Sur le schörl rouge de Bretagne
(Journ. Min. 11, 1795). Sur une espece de loi
particuli^re ä laquelle estsoumise la structure
de certains cristaux etc. (Ib. III, 1796). Sur
les z6olithes (Ib. id.). Sur r(^l<5ctricit8 de l'a-
patite (Ib. id.). Sur la cristallisation du titane
(Ib. id.). Sur le wolfram de France (Ib. IV^,
1796). Sur la cristallisation de l'ömeraude (Ib.
id.). Descript. de la cymophane (Ib. id.). Sur
les Services rendues ä la science min. de Rome
de risle (Ib. id ). Observations sur le chap. L
de la Geographie phys. de Bergman (Ib. id.).
Expose d'une melhode simple et facile pour
reprösenter les formes crystall. par des signes
tres-abröges (Ib. id.). Sur la forme des sta-
lactites (Ib. id.). Sur les pierres appcllees
jusqu'ici hyacinthe et Jargon de Ceylan (Ib.
V, 1797). Sur une reclamation de Mr. Caraii-
geot (Ib. id.). Sur ia structure des cristaux
de leucite (Ib. id.). Distribution et nomencla-
ture des substances dont l'etudeestdu ressort
de la geologie (Ib. VI, 1797). Sur la pierre de
Vulpino (Ib. id.). Descript. dune nouv. va-
riCIedechaux phospiiat^e (Ib. XII, 1802). Sur
le cuivre arscniat6 (Ib. Xlll, 1303). Descript.
d'une nouv. variete de chaux carbonatee (Ib.
XVIII, 1805). Sur la datoüthe (Ib. XIX 1 806).
Sur la zoysite (Ib. id.). Sur la röunion de la
pycnite avec la topase (Ib. XXIII, 1808). De-
script, de plusieurs nouv. variötös de chaux
earboiialee. Ib. id ). Sur l'analosie du diop-
side'avcc le pyroxöne ^Ib. id.). Sur Tarrago-
nite (Ib. id. et XXV, 1809). Descript. de l'a-
pophyllite (Ib. XXIII, 1808). Sur les formes
cristal!. du fer «rsenical (Ib. XXIV, 1 808). Sur
une nouv. forme crystall. dubismuth (Ib. id.).
Sur la thöorie d'une nouv. espece de decrois-
sement intermediaire, relative a la structure
des cristaux qui derivent du rhoniböide etc.
(Ib. XXV, 1 809). Sur le mineral que MM. Wer-
ner et Karsten ont appelle Blättriger Augit (Ib.
XXVI, 1809,;. Sur rclöclricite des mineraux
(Ib. XXVII, 1810). Sur larscnic sulfun; (Ib.
XXX, 1812). Sur les cymophanes des Etats-
Unis (Ib. id.). Sur la simplicite des lois aux-
quelles est soumise la structure des cristaux
(Ib. XXXI, 1812). Sur des cristaux epigenes
de fer oxide de la Sarre ;Ib. XXXIII, 1813;.
Sur les cristaux de pyroxene des environs de
New-York (Ib. id.). Sur une loi de crystalli-
sation appelee loi de la symctric (Ib. XXXVII
et XXXVIII, 1S15;. Sur les turmalineset par-
ticulitJrement sur Celles qui se trouvent dans
les Etats-Unis ilb. XXX VII, 1815;. Descript.
d'une nouv. variete d'amphibole (Ib. id.). Sur
la vertu electrique de quelques mineraux (Ib.
XXXVIII, 1815). — Sur la structure des cri-
staux appeles zeolithes et sur les proprietes
electriques de quelques-uns (Möm. l'Instit. I,
1798). — ,iSur le cuivre ars6niate (Ann. Mus.
Hist. nat. I, 1802). Sur de nouv. varietös de
chaux carbonatee etc. (Ib. id.). Sur la pr6ten-
due zöolithe rayonn6 du Duch6 de Deux-Ponts
(Ib, id.). Sur lindicolite de Mr. d'Andrada (Ib.
id.). Sur les topazes du Bresil (Ib. id.). Sur
deux nouv. varietOs de fer sulfure (Ib. id.).
Sur la substance minörale appelöe Labradori-
sche Hornblende (Ib. II, 1803). Sur une nouv.
vari6t6 de quartz (Ib. id.). Sur des cristaux
qui renfernient la chaux carbonatee unie au
fer sans manganese (Ib. id.). Sur la tourma-
line de Siberie (Ib. III, 1804). Sur l'electricite
des substances metalliques (Ib. id.). Sur les
analyses du Chromate de fer et de la variete
d'epidote appelee zoysit (Ib. IX, 1807). Noch
einige Aufsätze daselbst, die auch im Journ.
d. Min. stehen. — Sur une substance minörale
a laquelle on a donne le nom de fassait (Mem.
Mus. Hist. nat. III, 1817). Sur la vertu magne-
tique consideree comme moyen de reconnoi-
tre la presence du fer dans les mineraux (Ib.
id.). Sur l'electricite produite dans les mine-
raux ä Taide de la pression (Ib. id.). Compa-
raison des formes cristallines de la strontiane
carbonatee avec celle de l'arragonite (Ib. id.).
Sur l'usage des caracteres physiques des mi-
neraux, pour la distinction des pierres pro-
cieuses qui ontete taillees (II). id.). Sur les ar-
rondissements qu'ont subis les formes dun
grand nombrc de cristaux par des caiises ac-
cidentelles (Ib. IV, 1818). Sur la cristallisa-
tion etc. de l'euclase'etc. (Ib. V, 1819). Sur
les cristaux de macle (Ib. VI, 1820). — Sur
la mesure des angles des cristaux (Ann. Min.
Ser. I, T. III, 1818). Sur le pyroxene ana-
logique (Ib. IV, 1819). Sur la rcndrodite (Ib.
vi, 1821). Sur la structure des cristaux de
mercure sulfure (Ann. chim. phys. VIII,
1818). Sur relectricite des mineraux (Ib. id.].
— H. war auch Mitarbeiter an d. Encyclo-
1041
Hawksbee
Hebenstreit.
1042
p6die möthodique u. d. Dictionnaire dhist.
naturelle.
• Wo sein Vater Weber war.
*»ge9t. Jani 1 ((?ff.l822).
Hawksbee (Hauksbee), Francis. —
Bekleidete die Stelle des »Curator of Expe-
riments« bei d. Roy. Society und war auch
seil t705 Mitgl. dieser Gesellschaft. Sonst
über sein Leben nichts bekannt (Abr. YJ,
geb. . . ., gest. 174 3 etwa, . . .
Physico-mechanical experiments on various
subjects tüiiching light andeleclricity etc., 4°,
Lond. 4709. Proposal for a course of chemicai
experiments (posih), 4«, Ib. 173t. An essay
for introducing a portable laboratory (poslli),
8", Ib. 1731. — An experiment, to show the
cause of the descent of the mercury in the ba-
rometer in a storm (Phil. Tr. 1704). On firing
gunpowder on a red-hot iron in a vacuo (ib.
4 705). On the production and propagation of
light froDi tho phosphorus in vacuo (Ib. id.).
On the propagation of sound in Condensed air
(Ib. id). On the diminution of sound in rare-
fied air (Ib. id.). Some cxpcriment.s on the
mercurial phosphorus (Ib. id.). Exprm. on the
attrition of bodies in vacuo (Ib. id.). Produc-
tion of a considerablc light on a slight attrition
of the hands on a gloss globe exhausted of its
air (Ib. 1706, 1708 et 1709). Extraordinary
electricity of glass producible by a smart at-
trition (Ib. 1 706 et 1707). Some exprm . show-
ing electricity and light producible on the at-
trition of several bodies (Ib. 170S). On the
weight of common water under different cir-
cumstances (Ib. 1 709), On the seeming sponta-
neous ascent of water (Ib. id.). On the freezing
of common water, and water freed of air (11).
id.). An exprm. showing that actuäl sound
cannot be transmitted throuch a vacuum (Ib.
id.). On the propagation of sound through wa-
ter (Ib. id.). Exprm. concerning the time re-
quired in the descent of several bodies in com-
mon air from a certain height (Ib. 1710). On
the effecis of air passed through red-hot me-
tals (Ib. id.). Apparatus for making experi-
ments on the refractions of tluids (Ib. id.).
Exprm. concerning two liquors which, when
mixed togcthcr, possess less space, than when
separate (Ib. 1711). EXprm. to produce light
through a metallic body, under the circum-
stances of a vacuum and attrition (Ib. id.). On
fishes kept in water under different circum-
stances (Ib. 1712). On the power of the load-
stone at different distatices (Ib. id.). On spe-
citic gravities of several metals (Ib. id.). On
the ascent of water belween two glass planes
(Ib. 1712 et 1713). On the ascent of spirit of
vinebetween two glass planes (Ib. 1713). — Im
Ganzen 43 Aufsätze.
Hayes, Charles. — Viele Jahre Sub-
governor d. engl.-afrikan. Coir.pngnie bis
zu deren Auflösung im .T. 175?, dann erst
zu Down in Kent, darauf in London wohn-
haft (A) (BD),
Poggeiid or f r, UauiKviirlf rl'urli.
geb. 1678,
ge.st. 17 60, Dec. 18, London.
Treatise on fluxions or An introduction to ma-
thematicalphilosophy. fol., Lond. 170 4. A new
and easy method of findir»g out the longitudc
from observing the allitudes of celcslial bodies,
4", Ib. 1710. The moon, a philosophical dia-
logue (tending to show. that the moon is not
an opaque body, but hos native lighl of her
own), 8", Ib. 1723. —Theologisches.
Hayivood, James. — Lehrer der
Chemie am Wesleyan College zu Shellield
rC. 1854;,
geb , gest. 1854, März 10, Shefliou.
A. a. 0. keine Schriften angegeben.
* In Folge eines verunglückten Versuchs.
Hearne, Samuel. — Midshipman in
d. brilt. Kriegsflotte; später Beamter im
Dienst der Hudsonsbny-Conipagnie (BD),
geb. 17 45, London,
gest. 179 2, Nov. . .,
A Journal from the Prince of Wales' Fort in
Hudson's Bay, to the Northerii Ocean ; under-
taken by order of the Hudson's Bay Company,
for the discovery of copper mines, a Norih-
West passage etc. in the years 1769 — 72, 4",
Lond. 1795. — H. ist Entdecker d. Copi)er-
mine River.
Heathcote, Ralph. — Pfarrer an
mehren Orten Englands, von 1753 — 1785
in London, zuletzt Präbendar u. General-
Vicar der Kirclie von Southwell (BD),
geb. 17 21, Dec. 1 6, Barrow-upon-Soar,
Leicestershire,
gest. 1795, Mai 28, Southwell.
Historia astronomiae sive de ortu et progressu
astronomiae, 8", Cambr. 1 746 — Theologisches.
Hebenstreit, Pantaleon. — Erst
Tanzmeister in Leipzig, dann Musikus;
nachdem er mehre Kunstreisen gemacht
(1705 — 6 am Hofe Ludwigs XIV. in Paris
gespielt), Kapollmeister in Eisenach u. dar-
auf Kamniermusikus in Dresden (EG),
geb. 1660, ... Eisleben,
gest. 17 35 etwa,
Erfinder des Pantaleon, eines Hackbretts mit
Darm- und Metallsaiten.
Hebenstreit, Johann Friedrich.
— Superintendent zu Buttslädt in Thürin-
gen (A),
geb
gest. zwischen 17 60 u. 177 0, . . .
Speculorum ustorium, vonBrenn-^piegeln, bre-
vis Idea, Lips 1 727
Hebenstreit, Johann Ernst. —
Dr. Med.. Prof. ord. d. Medicin an d. Uuis'.
/u Leipzig seit 1730. Machte Non 1730 —
66
1043
Hebenstreit
Hee.
1044
4733 auf Befehl d. Kurfürsten Friedrich
August IL eine Wissenschaft!. Reise nach
Nordafrika/^j; (MJ,
geb. n03, Jan. 1 5, Neustadt a. d. 0.,
gest. «757, Dec. 5, Leipzig.
Diss. de viribus minerarum et mineralium me-
dicamentosis, 4°, Lips. 1730. Aetiologia che-
raica, VII Disputatt. 4°, Ib. -1756. Bericht von
seiner im J. 1732 nach Algier, Tunis u. Tri-
poHs angestellt. Reise (Joh. Bernonlli, Samml.
Kurz. Reisebeschreibb. Bd. IX— XII). — Viel
Medicinisches.
Hebenstrelt, Ernst Benjamin
Gottlieb. — Dr. Med., Prof. extr. erst
d. allgem. Medicin (1785), dann (1793) d.
Anatomie u. Chirurgie an d. Univ. zu Leip-
zig/'IFSj r^.ii;,
geb. 1758, Febr. 10, Leipzig,
gest. 1803, Dec. 12, Leipzig.
De aquae natura aerea , Lips. 1785. Vom ro-
then Spiessglase (Crell, Neu. ehem. Arch. II,
1784;. Beurtheil, d. neuest. Versuche über d.
Verwandl. d. Wassers in Luft (Leipziger Samml.
z. Physik usw. 111,4787]. Von d. Verfälsch,
d. Weins (Anzeig. d. Leipz. ökon. Soc. 1790).
— Übersetzte d. Metallurgie von Wallerins, d.
Opera von Bergman, sowie Werke von Fon-
tana, Fourcroy, van Marom u. A.
Heberden, William. — Pract. Arzt
erst in Cambridge, dann (1748) in London.
Mitgl. d. Roy. Society seit 1749 (BD) (Th),
geb. 1710, Aug. . ., London,*
gest. 1801, Mai 17, London.
On Ihe efifect of lightning at South Weald in
Essex (Phil. Tr. 1764). On a salt found on the
peak ofTenerifife** (Ib. 1765). A table of the
mean heat of every month for 1 0 years in Lon-
don from 1763—1772 (Ib. 1788). — Viel Me-
dicinisches.
*geb. 1711, Aug.. {RGE).
** gesammelt von seinem JBruder, dem Dr. Thomas
Heberden.
Hecht, Daniel Friedrich. — Prof.
(zweiter 1816, erster 1827) d. Mathematik
an d. Bergacademie zu Freiberg (M. II) (N),
geb. 1777, JuH 8, Sosa, Erzgebirge,
gest. 1833, März 30, Freiberg.
Lehrb. d. Arithmetik, Geometr. u. Trigono-
metr., 2 Bde. 8«, Freib. 1813—1 4. Erste Gründe
d. mechan. Wissenschaften, 8", Ib. 1819. Ein-
fache Construction z. Bestimm, d. Kreuzlinie
zweier Gänge usw., Leipz. 1825. Lehrb. d.
Markscheidekunst, 8% Freib. 1829. Über d.
Einrichtung des Schwungringes (Gilb. Ann.
LXIV, 1820).
Heck, F... Georg. — Ingenieur-
Geograph in Leipzig (G. 1858;,
geb. 1800 etv/a,
gest. 1857, Nov. 20, Leipzig.
Atlas gcoi^raphique, nstronomique et histo-
rique, scrvant ä lintelligence de Ihistoire an-
cienne, du raoyen age et moderne, 65 BI. fol.
— Viele andere Karlen. Verfertiger d. syste-
mat. Bilderotlasses z. Conversationslexicon.
Vieljahr. Mitarbeiter an d. illustr. Zeitung.
Hecker, Johann. — Patricier. Wurde
1654 Mitgl. u. 16 64 Senior d. SchÖppen-
coUegiums in Danzig. Vetter vonHevel
(Wd) (Or),
geb Danzig,
gest. 1675, Aug. 27, Danzig.
Ephemerides mötuum coelestium ab 1666 ad
1680, e\ observationibus correctis Tyohonis
Brahe et lo. Kepler! hy pothesibus phy sicis etc. ,
4°, Gedani 1662, Paris 1666. Supplementura
ephemeridum, 4«, Gedani 1670. Tractatus de
Mercurio in Sole viso etc., k^. Ib. 1672.
Hocker, Constantin GabrieL —
Sohn von Johann. Mitgl. d. SchÖppencol-
iegiums in Danzig seit 1715 (J) (Or),
geb. 1670, Aug. 9, Danzig,
gest. 1721, Nov. 12, Danzig.
Gab unter d. Namen Apogaeus u. Uranophilos
astronom. Ephemeriden heraus. Stellte astro-
nom. Beobb. an, siehe Miscell. Berol. T. I,
Mem. Par. 1715 u. Act. Erudit. — Descriptio
micrometri Heveliani (Act. Erud. 1706).
Hecker, PeterJohann. — Prof. d.
Mathematik an d. Univ. zu Rostock seit 1789,
früher zu Bützow (M. II),
geb. 1747, Oct. 18, Stargard.
gest. . . . (lebte noch 1821).
Edirte die 6. Aufl. von G. C. fieccard's Lehrb.
d. Philosoph, u. mathemat. Wissenschaften,
Berlin 1782. Schrieb drei Progrm. über d.
Lehre von entgegengesetzten Grössen.
Hederich, Benjamin. — Rector zu
Grossenhayn in Sachsen (J),
geb. \ 675, Dec. 1 2, Geithayn b. Leip-
zig,
gest. 1748, Juli 18, Grossenhayn.
Anleitung zu d. vornehmst, mathemat. Wis-
senschaften, Wittenb. 1728.
Hedraeiis, Benedict. — Prof. d.
Mathematik an d. üniv. zu üpsala seit 1 649,
bereiste vorher sechs Jahre hindurch das
Ausland (J) (Gz),
geb. 1608 etwa, . . Westmanland,
gest. 1659, Jan. 3, Upsala.
Nova et accurata astrolabii geometrici stru-
ctura, ubi gradus horumque singula minuta
prima, nee non quadrantis astronomici azimu-
thalis, qua non solum prima sed et singula mi-
nuta secunda distincte observari possunt, %",
Lugd. Bat. 1643 (Darin der Vernier beschrie-
ben, obwohl er damals schon bekannt war).
Hee, Christen. — Prof. d. Mathema-
tik u. Philosophie an d. üniv. zu Kopen-
hagen. Mitgl. d. königl. dän. Gesellsch. d.
Wiss. daselbst (W) (NK),
1045
Heer
Eeilermann.
1046
k
geb. <7<2, Apr. 5, Thyholm,Slift Aal-
borg,
gest. nSi, Jan. 12, Stockholm.
Om konslen et leve under vandet (Dansk . Solsk.
Skr. VIII, 4 758). Om friciionen (Ib. IX, 1765).
Betragtninger over Trictionen in den circuläre
bevögelse (Ib. XI, 1777). De pressionibus ppn-
derum in machinis motis (Phil. Tr. 1755).
Heer, Oswald. — Dr. Phil., Prof. d.
Naturgeschichte an d. üniv. zu •Zürich {OrJ,
geb. 1809, Aug. 3«, Nieder-Ülzwyl,
Cant. St. Gallen.
Mit Fröbel: Mitlheilungen aus d. Gebiet d.
theoret. Erdkunde, 4 Hfte., Zürich 1834—36.
Mit Tegel: Schweizerische Zeitschr. f. Land-
u. Gartenbau, Ib. seit 1843. MitBlumer: Der
Canton Glarus, historisch, geographisch, sta-
tistisch, St. Gallen 1846. — Überd. obersten
Grenzen d. thierisch. u. pflanzl. Lebens in d.
Schweizer Alpen (Neujahrsblatt d. Zürch. na-
turf. Gesellsch. f. 1845). Abhandll. in d. Denk-
schrift, d. Schweiz, naturf. Gesellsch., in d.
Mittheil. d. Naturf. Gesellsch. in Zürich, usw.
Beer, s. Vorsselman de Heer.
Heerebord, Adriaan. — Prof. d.
Philosophie an d. üniv. zu Leyden (PgJ,
geb. um 16U, Leyden,
gest. nach 1660, Leyden.
Philüsophia naturalis, Lugd. Batav. 1 665.
Heeren, Friedrich. — Dr. Phil.,
Prof. d. theoret. u. techn. Chemie (früher
auch d. Physik u. Mineralogie) an d. poly-
techn. Schule in Hannover seit ihrer Grün-
dung (als höhere Gev^erbschule) im J. 1 83 1 ,
auch Lehrer an d. Cadetlen- Anstalt da-
selbst (KJ,
geb. 1803, Aug. M, Hamburg.
De acido hyposulphurico comment., 4°, Gott.
1826 (Pogg.Ann. VII). Untersuch, überd. Bil-
dung d. Fiechtenroths (Schweigg. Journ. LIX,
1830). Beschreibung eines Thermostats (Erd-
maim's Journ. II, 1828). Beschreib, e. Ofens
z. Verkohlen v. Braunkohle u. Torf (Ib. id.).
Darstell, v. Bremergrün u. Mineralblau (Ib. V,
1829). Über d. Oxydat. d. Buchdruckerlettern
usw. (Ib. id.). Analyse kupfer- u. zinkhalt.
Eisenvitriole (Ib. XI, 1831). Über d. sogen,
engl. Mastic-Cement (Ib. XHI, 1832;. — Rei-
seberichte über das irische Bleichverfahren,
über d. Aussteilungen in Brüssel (1841), Lon-
don (1851) und Paris (1855) in d. Mittheil. d.
Gewerbvereins f. d. Königr. Hannover. — Mit
Karmarsch: Technisches Wörterbuch.
Hefiter, Lothar. — Dr. PhiL, Che-
miker in einer Fabrik im Elsass u. darauf
in einer dergl. zu BerUn (DissJ,
geb. 1829, Aug. 18, Bonn.
De acido stibico ejusque connubiis quibusdam,
Berolin. 1852 (Pogg. Ann. LXXXVI, 1862).
Hegge, Robert. — Fellow d. Corpus
Christi College in Oxford (J),
geb. . . ., gest. 1629, Juni 11, . . .
De horologiis. De cylindro io arcu vel quo-
drangulo.
Heidenfeldi Heinrich. — Prof. d.
Physik (1672) u. d. Moral (1676) an d.
Univ. zu Erfurt (JJ,
geb. 1643, Bartharode, Her-
zogth. Lüneburg,
gest. 1679, Nov. 6, Erfurt.
Animadversiones analytico-didacticae in phy-
sicas institutiones Kipping^.
Heideprim, Friedrich. — Dr. Phil.,
Chemiker in einer Berliner Fabrik (DisaJ,
geb. 1821, Dec. 5, Berlin.
De nephelini saxi prope Loebaviam inventi
natura chemica, Berol. 1850. — Mit H. Posel-
ger: Ghem. Untersuch, d. Mineralwass. von
Saxon, Cant. Wallis (Er dmann's Journ. LVllI,
1833).
Heigel, Paul. — Propst u. Prof. d.
Mathematik an d. üniv zu Heimslädt fJ),
geb. 1640, März 16, Nürnberg,
gest. 1690, Sept. 18, Helmstädt.
Tract. de illuminatione, Heimst. 1661. Posi-
liones mathematicae miscell., 4<'.
Heilbronner, Johann Christoph.
— Hatte Theologie studirt und gab späler
mathemat. Unterricht in Leipzig fAJ fWUJ,
geb. 1706, Ulm,
gest. 1747 etwa, . . . Leipzig.
Versuch einer Geschichte der Mathematik u.
Arithmetik, 8°, Frankf. 1739. Specimen histo-
riae aijris, 4°, Lips. 1740. Historia Matheseos
universae, a mundo condito ad saeculum post
Chr. nat XVI. Accedit recensio elementorum
compendiorum et operum mathematicorum
atque Hist. Arithmetices ad nostra tempora,
1 vol. 4", Ib. 1742. Geometrische Problemata
mit ihren Auflösungen, 4", Ib. 1745.
Heilerma&n , Johann Bernhard
Hermann. — Dr. Phil., Dirigent d. Pro-
vinzial-GewerbschuiezuCoblenzseil 1 855 ;
war Lehrer am Friedrich-Wilhelms-Gymn.
zu CÖln von 1845 bis 1847 Ostern, am
Gymn. zu Coblenz bis 18 47 Herbst, am
kalhol. Gymn. zu CÖln bis 1851, an d.
höhr. Bürger- u. Provinzial-Gewerbschul«
zu Trier bis 1855 (OrJ,
geb. 1820, Jan. 13, Waltrop, Kr. Reck-
linghausen, Westphal.
Diss. inaug. de transformatione serierum in
fractiones continuas, Münst. 1845, Sammlung
geometr. Aufgaben, Coblenz 1858. — Überd.
Verwand), d. Reihen in Kettenbrücbe (Crelle's
Journ. XXXIII, 1846). Überd. Reste, welche
bei Anwend. d. S tu rm'schen Satzes vorkom-
66*
1047
Heiligenstein
Heine,
1048
men (Ib. XLIII, 1S52). Über d. Verwand!, d.
Kettenbiüche In Reihen (Ib. XLVI, 1853). In-
dependenie IJerechnuug d. Sturm'schen Re-
ste (Ib. Xl-VIlI, 1854). Über d. Normalen ei-
ner Ellipse (Gninert, Archiv, XXIV, 1855).
Beilrag zur Theorie d. lunhüllten Curven (Ib.
id.). lieber Flachen zweiten Grades (Monatsb.
d. Berlin. Acad. 1838). Ober d. Zerleg, d. qua-
drali.sch., kubisch, u. biquadratisch. Functio-
nen (Progrm.).
Heiligenstexn, Conrad von. —
Badniscber Ilofgericblsrath in Mannlieini;
zuletzt pensionirt (Or),
geb. MHk, Sept. 8,
gest. 1849, Apr. 21, Mannheim.
Tafeln für d. Mitternachtsverbesserung aus
correspondirend. Sonnenhöhen (Aslr. Nachr.
111,4 825). Leichtes Verfahren, die Argumente
d. Aberration ii. Nutation für weit entfernte
Jahre zu linden (Ib. id.). Elemente d. Come-
ten If, \ 82£ (Ib. IV, 1 826). Ephemeride d. Co-
meten I, 1825 (Ib. V, 1827). Elemente d. Co-
meten V, 1826 fib. id.). (Jber eine Bessel-
sche Gleichung d. 3. Grades (Ib. id.). Beweis
des Verfahrens, dessen sich Gauss bei Redu-
ction d. Circummeridianhöhen d. Sonne be-
dient (Ib. VI, 1828). Parabol. Elemente d. Co-
meten l, 1827 (Ib. id.). Elemente d. Cometen
1832 (Ib. X, 1833). — Nöcb viele Berechn. u.
Beobb. daselbst, auch Bode's Jahrb. 1823.
Heiligenstein, Anton von. — Sobn
d. Vorigen. Dr. Phil., Privatdocent an d.
Univ. zu Heidelberg (Jahn, Gesch. d. Astr.
II, 290; fOrJ,
geb. 1805, Mannheim,
gest. 1834, Apr. 2 i, Heidelberg.
Diss. mcthodos elevationem poli astronomice
dcterrainandi sislens, 4'\ Mannh. 1829. Be-
rechn. d Elemente d. Geres usw. (Astr. Nachr.
VII, 1829).
Heim , Johann Ludwig. — Vice-
Consislorial-Prasident in Meiningen * f'.l/. II J
(EG),
geb. 1741, Juni 29, Solz, **
gest. 18 19, Jan. 1 9, Meiningen.
Lbcr die Bildung der Thaier durch Strome,
W< imac 17'jl. Geolog. Beschreibung des Thü-
riimerWakies, 6 Bde. S", .Meiuing. 1 786 — 1812.
Über d. Aohnlichkeit d. ehemalig. Erdober-
flii.he mit d. gegenwältig, d. Mondes (v.Zach,
Mouall. Corr VI, i8021. Lngewöhnl. Strah-
lenbrechung (Gilb. Ann. V, 1800 u. XI, 1802).
i'ber Enls'ichuüg d. Zaiiberkreise durch Blitz u.
der Holzkohle in Braunkohlen ;Ib.XIX, 1805].
Erbsenregen in Schlesien [\h. XXI, 1805).
* 13rudir dos borühmten Arzte, Er n s t Lud wig- H.
in Berlin, jcb. 1747, Juli 22, «jtst. iS^iJ, Sept. lö.
** Hcr/ii'-ihuiu Sailuscn-Mi.-i!iiiig(.ii.
Keim, Georg Christoph. — Pfar-
rer zu Ijumpclstedt bei Satzungen in Sacli-
sen-Mciningon. Bruder de.^ Vorigen (M. \\)
(EGJ,
geb. 1743, .... Solz,
gest. 18 07, Mai 2, Meiningen.
Über d. ausserordentl. langdauernde Lebens-
kraft verschiedn. Saamen in d. Erde (Hermb-
staedt's Arch. d. Agricult. -Chem. I, 1803).
Geognost.-mineralog. Beschreib, d. Sachsen-
Coburg-Meining. Amtes Altenstein (Sachs. -
Gob.-Meining. gemeinnütz. Taschenb. 1804).
Heim, J... P... G... von. — - Oberst-
lieulenant in der würtcmberg. Artillerie;
1848 pensionirt. Früher (1 844) Mitgl. d.
Militär-Comraission d. Deutschen Bundes
in Frankfurt a. M., auch (1845) Mitgl. d.
Artillerie-Ausrüstungs-Comraission d. Bun-
desfestung Ulm (Or),
geb. 1792, Jan. ♦, Hochdorf.*
Über Gleichgewicht u. Bewegung gespannter
elastischer fester Körper, mit e. Anhang über
d. Berechn. d. Widerstandes usw. d. Eisen-
bahnschienen, 8", Stuttg.u.Tübing. 1838. Bei-
träge z. Ballistik, in besonderer Beziehung auf
d. Umdrehung d. Artillerie-Geschosse, 4°, Ulm
1848. —Über d. Gesetze d. Biegung elastisch.
Körper (Grelle, Journ. f. Math. XXXVII, 1848),
Beitr. z. Lehre von d. Schwingungen elastisch,
fester Körper (Ib. XL, 1850). Zur Lehre von
d. Flugbahn d. Artillerie-Geschosse (Ib. XLII,
1851). Zur Theorie d. Räderfuhrwerke, mit
Inbegriff d. Dampfwagen (Ib. XLVI, 1853).
* Oberamt Waiblingen, Würtcmberg.
Heimrieh, Johann. — Prof. d. Me-
dicin, Physik u. orienlal. Sprachen in Go-
tha (J),
geb. 4 676, Jan. 25, Schwambach,a.d.
Rhön,
gest. n30, Oct. <8, Coburg.
Manipulum thesium mathematicarum. Haus-
Apotheke. — Beobachtungen in d. Actis eru-
ditis et curiosis Franconiae, die sein Sohn Emat
Friedrich Justus abfasste.
Heine, Carl Julius. — Bis 18 46
königl. Guardein u. Bergprobirer im Labo-
ratorium zu Eisleben, auch Lehrer d. Lölh-
rohrprobirkunsl an d. Bergschule daselbst;
von 1846 — 56 gewerkschaftl. Hiittenvor-
stehcr und Hütlenmeisler der Mannsfelder
Hütten zu Leimbach; seit 1856 Director
eines Privat -Kupfer- u. Silber-Berg- u.
Hüttenwerks bei Starkenbach im böhmi-
schen Hiesengebirge (Or),
geb. 1808, März 5, zur Kupferhütte, b.
Sangerhausen, Thüringen.
Über künstl. Feldspathbildung (Pogg. Ann.
XXXIV, 1835). Chem. Untersuch, einiger Ei-
sensauen von d. Oberhütte bei Eisleben (Erd-
mann's Journ. IX, 1836). Über bas molybdün-
saur. Baryt (Ib. id.). Untersuch, einiger .Manns-
feldcr Grubenwasser (Ib. X, 1837). Chem. Un-
tersuch, d. Soolen-Salzc , Gradir- u. Siede-
1049
Hein«
Heinrich ,
1050
Abfälle sämmtl. Salinen d. pfeuss. Prov. Sach«-
sen (Karsten's Arch. XIX, <845). Gab heraus:
Der Bergwerksfreund, Zeitblatt f. Berg- u. iiüt-
tenleute, Bd. I— XIX, 8", Eisleben u. Berlin
1839—56, worin von ihm selbst: ÜberErmitti.
d. Kupfergehaltes aus kupferreich. Schmelz-
producten (1,1839). Ermittl. geringer Mengen
Kupfer, besonders aus Schlacken (ib.). Das
Rösten d. Kupfersteine in freien Haufen u. Sta-
deln (Ib.). lieber d. rothe Färb. d. Schiefer-
schlacken (Ib.). Die Gaarprobe für Schwarz-
kupfer (Ib.). Einfluss trockner u. nass. Kohlen
beim Kupfergaarmachen (Ib.). Ankneten und
Formen klarer Beschickung vor ihrer Ver-
schmelzung (Ib.). Einfluss kalter u. warmer
Gebläseluft beim Gaarmach. in offn. Heerdeo
(Ib.). D** beim Verschmelzen abgerösteter Le-
che (Ib.). tiber d. schwed. Kupferprobe (11,^
4840). Untersuch, d. Hohofengase aus d. Ku-'
pferschieferschmelzöfen usw. (V, -1843; VI,
1843 u. VII, 4844). Über Siio's z. Aufbewahr.
V. Getreide (XVI, 1853). Die colorimetrische
Kupferprobe (XIX, 1856).
Heine, Heinrich Eduard. — Dr.'
Phil., Prof. ord. d. Mathematik an d. Univ.
zu Halle (seit 1856), früher Privatdocent
u. Prof. extr. an der zu Bonn (DissJ,
geb. 1821, März 15, Berlin.
De aequationibus nonnuUis differentialibus,
4", Berol. 1842. — Über einige Aufgaben, die
auf partielle Differentialgleich. führen (Grelle,
Journ. XXVI, 1843). Beitrag z. Theorie d. An:,
Ziehung u. d. Warme (Ib. XXIX, 1845). Sum-
mation der Reihen
i 1 1 _
[b+ä)* + P"*"(b+2a;^ + t^"*'(b + 3a)*-*-t''" ^''^~
(Ib. XXXI, 1846). Verwandl von Reihen in
Kettenbrüche (Ib. XXXII, 1S46). Überd. Reihe
1 -*--■ -^ -x-*-
(q-*)(q— ^)
(q«^4)(qU + »-,1)(q.--4)(q/^-H'-1)
(q-1) (q'--i) (q^-VAq'-^'-^y "'
(ib. XXII u. XXXIV 1847). Abriss einer Theo-
rie d. eliiirt. Functionen (Ib. XXXIX, 1850).
Ober d. in d. Gauss ischen »Sunimatio qua-
ruiidam serierura singularium« vorkommen-
den Bcihen (Ib. id.). Theorie d. Anzieh, eines
Elüpsuids (Ib. XLIl, 1851). Der Eisenslein-
sche Satz über Reihen-Entwickl. algebraisch.
Functionen (Ib. XLV, 1853). Untersuch, über
ganze Functionen (Ib. XLVIII, 1854). Über d.
Entwickl. von Wurzeln algebraisch. Gleichun-
gen in Potenzreihen (Ib. id.). Directer Beweis
d. Gleichheit zweier bestimmt. Integrale (Ib.
L, 1855). Der Übergang von den unbestimmt,
zu den bestimmt. Integralen (Ib. LI, 1856;.
Die Reduction d. ellipt. Integrale in ihre ka-
nonische Form (Ib. LIII, 1857). Bemerk, zu
Jacobi'a Abhandl. über Variationsrechn. (Ib.
LIV, 1857). Lagrange's Ümkehrungsformel
(Ib. id.).
Heineken, Charles. — Dr. Med.,
Arzt zu Funchal auf Madeira, früher zu Bow
in Middlesex (Cllj,
geb. . . ., gest. 1830, Jan. 4, Funchal.
Mcleorolog Beobachtungen zu Funchal von
1824—29 (Edinb. Journ. of Science).
Heinen, Franz. — Dr. Phil. Seit 1838
Direct. d. Keal.scliule zu Düs.seldorf, früher
(1830 — 33) Dirigent d. Gewerbschule zu
Trier und (1 833— 38) Oberlehrer am Gym-
nas. zu Cleve (Or),
geb. 1807, Juni 4, Düsseldorf.
Über Systeme von Kräften , welche sich wie
die n'*" Potenz ihrer Entfernung von einem
Centralpunct verhalten usw., S", Essen 1834.
DasDipleidoskop, seine Theorie usw., 8", Düs-
seldorf 1847. Über einige Rotations-Apparate,
besonders den Fes se Ischen, 8", Braunschw.
1857. — Auflös. von Aufgaben u. Beweise von
Lehrsätzen (Grelle, Jou."n. III, 1828). Lehr-
sätze zu beweisen (Ib. XVI, 1837). Problema-
tis analytici a Hill propositi solutio (Ib. XVII,
1837). Leber einige Sätze von Steiner (Ib.
XXIII, 1842).
Heinfogel, s. Heyn fo gel.
Heinisch, Jacob. — Jesuit, Director
d. Collegiums zu Olmütz (Plz),
geb. 1718, Mai 8, Kiritein, Mähren,
gest. 1771, Sept. 17, Wostrzedetz,
Mähren.
Propositiones de geometria theorica, practica,
mechanica etc., Pragae 1752. .
Heiniin, s. Ha iniin.
Heinrich von Hessen (Henricus de
Hassia), genannt Langenslein*, — Magi-
ster d. Theologie u. Vicekanzler d. Univ.
zu Paris, dann Priester und Canonicus zu
Worms, endlich Prof. d. Theologie u. Astro-
nomie an d. Univ. zu Wien (J) (HH) (Wd),
geb Hessen,
gest. 1397, Febr. H, Wien.
Commentatio in genesin et in theoricas plane-
tarum. Tractatus contra astrologorum super-
stitionem.
* Vielleicht nach dem Dorfe Langenstein, bei Kirch-
hain in Oberhessen. — Von ihm zu unterscheiden ist
Heinrich v. Hessen d. Jüngere, ein Karlhäu-
6er, und angeblich Prior d. Marienklosters 7U Gel-
dern, nach Andern Prof. d. Philosophie zu Heidel-
berg; er soll 1-127 gestorben und ein Astrolog gewe-
sen sein.
Heinrich, Christoph. — Jesuit,
Lehrer d. iMathematik im Ordenscollegium
zu Breslau (Plz),
geb. 1663, Jan. 2, Freudenthal,
Schlesien,
gest. 1715, Aug. 2 6, Breslau.
Altitudo poli s. latitudo geographica Vratisla-
viae, ann. 1705 — 8 observata, Nissae 1708.
Geographia curiosa et ulilis, Ib. 1 71 0. - - Stand
im Briefwechsel mit Christian Wolf, der ihn
wegen eines von ihm erfundenen Mikrometers
belobt (Dessen Astronomie, Thl. II).
1051
Heinrich
Heintz.
1052
Heinrich, PI acidus(eigentl. Joseph).
— Benedictiner im Reichsstift St. Emme-
ran zu Regensburg, wo er 4785 — 1791
das Philosoph. Lehramt bekleidete, dann
Prof. d. Naturlehre, physikalischen Versu-
che, Stern- u. Witterungskunde an d. Univ.
zu Ingolstadt (\19\ — 98), darauf wieder
in St. Emmcran bis zur Auflösung dieses
Stifts (<802), später Prof. d. Experimen-
talphysik am Lyceum zu Regensburg, auch
Seminar-Inspector{< 800—1812) u. (1 82 1 )
Capitular d. hohen Kathedralkirche daselbst
(M. nj (N),
geb. 1758, Oct. 19, Schierling, Regen-
kreis, Bayern,
gest. 1825, Jan. 18, Regensburg.
De sectionibus conicis, 8", Ratisbon. 1796. Po-
sitioaes physicae et inathemalicae, Ib. 1798
et 99. Die Phosphorescenz der Körper usw.,
5 Abb. 4«, Nürnb. 1SH-20. — Über d. Wirk,
d. Geschützes auf Gewitterwolken (Neue Abh.
Münchn. Acad. V, 1789). Kommt d. Newton-
sche oder d. Euler'sche System vom Lichte
mit d. neuest. Versuchen d. Physik mehr über-
ein? (Ib. id.). Über d. miltl. Kraft u. Richtung
d. Winde (Ib. VII, 1797). Pyroraetr. Versuche
über d. Ausdehn. d. Eises u. d. Holzkohle
(Ib. 1803—6). Von d. Natur u. d. Eigenschaf-
ten d. Lichts, Petersb. \ 808 (Von d. dort. Acad.
gekrönt). — Über Verfertig, von Thermome-
tern, die bis z. Siedpunkt d. Quecksilbers rei-
chen (Schweigg. Journ. I, 1811). Versuche
mit Phosphor (Ib. IV, 1812). Mitteltemperatur
von St. Petersburg; (Ib. VIII, 1 812 u. XIII, 1814).
Über Zamboni's Säule (Ib. XV. 1 815). Über Me-
teorologie (Ib. XIII, 181 4). Üeber Phosphores-
cenz im Pflanzen- u. Thierreich (Ib. XIII, 1 81 4
u. XXX, 1820). Phosphorescenz durch Erwär-
mung u. durch Bestrahlung (Ib. XXIX, 1820).
Meteorolog. Beobb. zu St. Emmeran v. 1810 —
23 (Ib. I— XL). Überd. Schaf fer'schen Pen-
delver.suche (Güb. Ann. XXVII, 1807).
Heinsius, Ulrich. — Magister d. Phi-
losophie und Adjunct d. philosoph. Facul-
lät d. Univ. zu Jena (A)y
geb. . . ., gest. . . .
De eclipsi solis anno 1684 futura, k°, Jenae
4 681. Cosmologia mathematica oder mathe-
mat. Ober- u. Niederwelt usw., 12«, Ib. 1683.
Diss. de luminis natura, k°, Ib. 1684. Paedia
aslronomica s. Brevis raanuductio ad spbae-
ricam, theoricam, eclipticametpracticam, 12°,
Jenae 1685.
Heinsius, Gottfried. — Mag. Phil.,
von 173 4 — 36 Privatdocent an d. Univ. zu
Leipzig, dann (1736 — 43) Prof. extr.-d.
Astronomie u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
St. Petersburg, darauf Prof. ord. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Leipzig (A) (AJJ,
geb. 1709, Apr. .., Naumburg a. d.
Saale,
gest. 1769, Mai 21, Leipzig.
Diss. de viribus motricibus, 4°, Lips. 1733.
Animadversa in demonstrationem verae men-
surae virium motricium vivarum, quam F. W.
Stübner nuperrime pro stabilienda viriura men-
sura Leibniti ana texuit, 4°, Ib. 1734. De
justa torraentorum longitudinis determinatio-
ne, 4", Ib. 1734. Notiones et discrimea virium
vivarum mortuarum etc., 4", Ib. 1735. Prae-
cipua anni 1736 currentis phaenomena coele-
stia calculo eruta etc., 4°, Ib. 1736. De vi in-
ertiae, 4«, Ib. 1736. Beschreib, des im Anfang
1744 erschien. Cometen, 4*», St. Petersb. 1744.
De apparentiis annuli Saturni comment. , 4",
Lips. 1745. Prgrm. decasuumambiguorum at-
que determinatorum in trigonometria, prae-
sertim sphaerica, dijudicatione, k'>, Ib. 4 755.
Prgrm. II. de phasi rotunda Saturni, quae anno
1760 rediit, 4*^, Ib. 1761 et 62. — De transitu
Lunae per Hyades, d. 2. Jan. 4 738 et de me-
thodo determinandi locum stellae ad lunam,
quando haec istam transit (Comment. Petrop.
X, 1747). De declinationura siderum determi-
natione absque exacta elevationis aequaloris
cognitione (Ib. XII, 1750). De refractionibus
in oris septentrionalibus (Nov. Comment. Pe-
trop. VII, 1761). Im Ganzen 37 Abhh. daselbst,
viele astr. Beobb. enthaltend. — A method of
making gold-coloured glazing for Earthen Ware
(Phil. Tr. 1742). De disparitione annuli Sa-
turni 1743 et 1744 (Ib. id.).
Heintz, Wilhelm Heinrich. —
Dr. Phil., erst Privatdocent in Bedin, dann
Prof. (extr. 1851, ord. 1856) d. Chemie an
d. Univ. zu Halle fOrJ,
geb. 1817, Nov. 4, Berlin.
De acido saccharico ejusque salibus, 8°, Be-
rol. 1 844. Lehrb. d. Zoochemie, 8°, Ib. 1 853. —
Über d. Eisenoxyd -Alaun (Pogg. Ann. LV,
1 842) . Untersuch, e. Asbestes (Ib. LVIII, 1843).
Eigenthüml. elektroskop. Zustand d. Glases
(Ib. LIX, 4 843), Färbender Bestandlheil d.
Feuersteins, Carneols u. Amethystes (Ib. LX,
1843). Über Zuckersäure u. ihre Salze (Ib. LXI,
1844) . Neue Säure im Menschenharn (Ib. LXII,
4844). Einige Wismuthverbindd. (Ib. LXIII,
4 844). Untersuch, d. Milch d. Kuhbaums usw.
(Ib. LXV, 1 845). Quantitative Bestimm, d. Harn-
stoffs, Kalis u. xVmmoniaks im Harn usw. (Ib.
LXVI, 1845). Methode, die geringste Menge
schweflig. Säure zu finden (Ib. id.). Übereinen
säur, salpetersaur. Harnstoff (Ib. LXVII, 1846).
Brenzl. Oel bei Darstell, d. Acetons (Ib. LXVIII,
1846). Quant. Bestimm, d. Harnstoffs im kran-
ken u. normalen Harn (Ib. id.) Quant. Bestimm,
d. Harnsäure (Ib. LXX, 4 847). Reagenz auf
Gallenbraun (Ib. id.). Kreatin im Harn (Ib.
id.). Methode, Schwefel in organ. Körpern zu
bestimm. (Ib. LXXI, 4 847). Quant. Bestimm,
d. Aschenbestandtheile thierisch. Substanzen
usw. (Ib. L^XII, 1847 u. LXXIII, 4 848). Neue
Methode , Magnesia von Alkalien zu scheiden
(Ib. LXXIII). Verbind, d. Bleis mit gewöhnl.
1053
Heinze
Helfenzrieder.
1054
Phosphorsäure (Ib. id.). KrystaJIform d. Krea-
tins (Ib. id.) . Zur Kenntn. d. Kreatins u. Krea-
tioins (Ib. LXXIV, <848) . Verbind, d. gewöhnl.
Phosphorsäure mit Manganoxydul (Ib. id. u.
LXXV, 4 848). Milchsaure im Muskelfleisch
(Ib. LXXV). Chem. ZuBammensetz. d. Kno-
chen (Ib. LXXVII, 1849). Wassergehalt u. De-
stillationsproducte d. krystall. C'^olosterins (ib.
LXXIX, 1850). Bernsteinsäure im menschl.
Körper (Ib. LXXX, 4 850). Farbstoff d. Gallen-
steine (Ib. LXXXIV, 1851). Allgem. Tren-
nungsmethode solcher Körper, die einander
nahestehen (ib. id.). Zusammensetz. d. Men-
schenfetts (Ib. id.). Quant. Bestimm, d. Stick-
stoffs in organ. Substanzen (Ib. LXXXV, 1 852).
Quant. Bestimm, d. Schwefels usw. (Ib. id.).
üeber Wallrath (Ib. LXXXVII, 1852 u. XCIl,
1854). Zusammensetz. d. Hammeltalgs usw.
(Ib. LXXXVII). D" d. Rindstalgs (Ib. LXXXIX,
1853). Über d. Butter (Ib. XG, 1858). Zusam-
mensetz, d. Stearins (Ib. XCIII, 1854). Über
Aethal (Ib. id.). Destillationsproducte d. Stea-
rinsäure (Ib. XCIV, 1855). Über Stearon (Ib.
id.). Verhalt, d. Chloroforms zu andr. Körpern
in höhr. Temp. (Ib. XCVIII, 1856). Einwirk,
d. Chlorschwefels auf ameisensaur. Baryt usw.
(Ib. id.). ÜberMargarinsäure(Ib.CII,1857).—
Giebt heraus mit Giebel: Zeitschr. für d. ge-
sammt. Naturwissenschaften usw., seit 1848,
jährl. 2 Bde. 8«.
Heinze, JohannGeorg. — Dr.Med.,
pract. Arzt erst zu Langensalza, dann zu
Schöppenstadt, zuletzt (seit 4777) fiirst-
hischöfl. Justizrath u. Leibmedicus zu Eu-
jn fM.lIJ,
geb. n\9. Apr. 23, Suhia, Henneberg,
gest. 1804, Dec. 28,
Neue elektr. Versuche mit der von Hrn. v. Ma-
rum erfundenen Elektrisirmaschine und dem
vom Dr. Schäfer bekannt gemachten Elektri-
citätsträger, Oldenburg 1777.
Heis, Eduard. — Folgweise Lehrer
d. Mathematik u. Physik am Friedrich-Wil-
helms-Gymnas.zuCöln(4 827 — 37), Ober-
lehrer d. Math., Physik u. Chemie an d.
Realschule zu Aachen (4 837 — 52) u. seit-
dem Prof. d. Mathematik u. Astronomie an
d. Acad. zu Münster (Or),
geb. 4 806, Febr. 4 8, Cöln.
Die Finsternisse während des peloponnesi-
schen Krieges (Prgm. d. Friedr.-Wilh.-Gymn.
1834). Über Maxima u. Minima d, Geometrie,
Cöln 1838. Die periodischen Sternschnuppen
usw., Ib. 1849. De magnitudine relative nu-
meroque accurato stellarum quae solis oculis
conspiciuntur fixarum, Ib. 1852. Sammlung
V. Beispielen u. Aufgaben aus d. allgem. Arith-
metik u. Algebra, 8«, 7. Aufl. Ib. 1855. Re-
chenbuch f. Gewerb- u. Handwerkerschulen,
12^, Ib. 1855. MitTh. J. EschweUer: Lehrb.
d. Geometrie, 8", Ib. 1855. — Kleinere Auf-
sätze in verschied n. astron. u. malhem. Zeit-
schriften. Giebt heraus : Wochenschrift für
Astronomie, Geographie u. Meteorologie, seit
1 858 (Fortsetzung von Jahn's Unterhaltungen).
— H. beschäftigte sich , gemeinschaftlich mit
Arg^elander, mitBeobacht. d. veränderl. Sterne
(entdeckte d. veränderl. Stern e Aurigae), mit
Bestimm, d. dem bloss. Auge sichtbar. Sterne
u. mit Beob. d. Stern.schnuppen usw. (s. Pogg.
Ann. XCIX, 1856).
Helbig, s. Hellwig.
Heldt, W i 1 h e 1 m. — Dr. Phil, in Ber-
lin (Diss),
geb. 4 823, Juni 28, Berlin.
De santonini natura et origine, Berol. 1846.
Über d. im Alcohol lösl. Bes^andtheile d. Rog-
genmehls (Lieb. Ann. XLV, 1843). Überd. Na-
tur d. Santonins u. d. Gesetze d. Harzbildung
(Ib. LXm, 1847). Mit F. Eoehleder: unter-
such, einiger Flechtenarten (Ib. XLVIll, 1843).
Helo, Peter. — Uhrmacher in Nürn-
berg (Dpp),
geb. . . . Nürnberg, gest. nach 4 540, ...
Hat nach Angabe des J. Cochlaeos (in s. Com-
mentar zur Gosmographie d. Pomponius Mela,
4", Nürnb. 1511) die Taschenuhren erfunden.
Ihr Ursprung aus Nürnberg wird auch dadurch
wahrscheinlich, dass sie in der ersten Zeit (we-
gen ihrer eiförmigen Gestalt) den Namen le-
bendige Nürnberger Eier führten.
Helfenzrieder, Johann Evange-
list. — Jesuit, Lehrer der Mathematik an
d. Univ. zu Ingolstadt ; zuletzt privatisirend
im Kloster Raitenhasslach, Bayern (M. l\),
geb. 4724, Dec. 9, Landsberg am Lech,
gest. 4 803, März..,
Tubus astronomicus amplissimi campi cum
raicrometro suo et fenestellis ocularibus no-
vum instrumentum etc., 8", Ingoist. 1773. Ab-
handl. von d. Geodäsie usw., ingoist. 1776.
Beschreib, einiger Arten Distanzmesser (Ge-
krönt von d. Kopenhag. Gesell.sch), Kopenh,
^781. Abhandl. von d. Fehlern d. gewöhn-
lichst. Maschinen, Augsb. 1795. Vollständ. u.
ausführl. Unterricht, gute Sonnenuhren usw.
zu machen. Ib. 1796. — Beantwort. d. Preis-
frage, welche die leichteste u. wohlfeilste Art
von Wasserbau sei (Abb. d. Münch. Acad. IX,
1 775). Beschreib, einer neuen Art eines astro-
nom. Quadrant. (Neue Abb. d° I, 1778). Von
einigen Verbesserungen d. einfach. Luftpumpe
(Ib. IV^ 1785). Beiträ£;e z. Verbesserung d.
Uhrmacherkunst (Ib. V,' 1789 u. VII, 1797). —
Diss. de distantia locorum sive accessorum
sive inaccessorum cum aut sine instrumentis,
Gallica aliisque methodis invenienda.(Act. Soc.
Jablonov. III, 1772). Gedanken, die Luftschif-
ferey betreffend (Abb. e. Privatgesellsch. in
Oberdeutschland, I). Handgriffe bei Erricht.
eines Blitzableiters (Ib. id. ; auchComm. Acad.
Theod. Palat. VI). Erläutr. d. Weise, wie d.
Sonnen- u. Monds-Strahlen zu Gestaltung d.
Nordlichts über unseren Horizont heraufge-
bracht werden usw. (Act. Acad. Mogunt 1778
—79).
1055
Hello doros
HeUer,
1056
Heliodoros aus Larissa. — Griechi-
scher Mathematiker ungewissen Zeilalters,
nach Einigen des zweiten Jahrhunderts un-
serer Zeitrechnung (MtJ,
Angeblich Verfnsser der Schrift: K^(fä)Mra
Tiov oTTTixüiv, welche Andere dem Damianus,
seinem Sohne, zuschreiben und die mehrfach
übersetzt worden ist, von Ignat. Dante ins Ita-
lienische (Firenze 1573), von Erasm. Bartholi-
nus ins Lateinische unter dr Titel : »Damiani
philosophi Heliodori Larissaei de opticis Libri
duo, 4", Parisiis 1657«. Der darin enthaltene
merkwürdige Satz, — dessentwegen die Schrift
wohl citirt zu werden pflegt, — dass das Licht
bei der Reflexion immer den kürzesten Weg
einschlägt, kommt übrigens schon beim Hero
von Alexandrien vor (Wilde. Gesch. d.
Optik, I, 60).
Hell (eigentl. HÖH), Maximilian. — .
Jesuit; erst Gehülfe des Astronomen J.
Franz in Wien (1745), dann Lehrer an d.
Schule zu Leulschau in Ungarn (< 746 — 47),
darauf Lehrer d. Mathematik zu Clausen-
burg in Siebenbürgen (1 752 — 55) und seit-
dem Astronom an d. neu errichteten Stern-
warte zu Wien, auch 4 755 — 57 Lehrer d.
Mechanik daselbst. Machte i768 — 70 eine
astronom. Reise nach Wardoehuus in Nor-
wegen (M) fSSJJ (LB),
geb. n20, Mai < 5, Schemnilz, üng.,*
gest. 1792. Agr. U, Wien.
Elementa algebrae Joannis Crivelli magis illu-
strata etc., 8", Vindobon. 1745. Compendia
varia praxesque omniura operationum arith-
meticarnm etc., 8", Glaudiopoli 1755. Ele-
menta arithmeticae numericae et literaiis, 8",
Ib. 1755, Edit. III, Vindob. 1763. Ephemeri-
des astronomicae ad meridianum Vindobonen-
sem, 8", Vind. 1757— 86 (Darin viele astron.
Aufsätze von ihm selbst, die übersetzt wurden
von L. A. Jungnitz, unter d. Titel : Beitr. z.
pract. Astronomie, 4 Bde. 8", Hirscbberg 1791
—94). Von d. Osterfeier, 8", Wien 176lT An-
leit. z. nützl. Gehrauch d. künstl. Stahlmagnete,
8", Ib. 1762. Tabulae solares N. L. de laCaille
cum Supplemente etc., 8", Ib. 1763. Tabulae
Ulnares Tob. Mayer cum suppim. etc., 8", Ib.
1763. De satellite Veneris, 8", Ib. 1765. Diss.
de transitu Veneris ante discum solis die 3 Jun.
1769 Wardoehusii in Finnmarchia observato,
Hafn. 1770, Viennae1770. De parallaxi solis
ex observat. transitus Veneris anni 1769, Ib.
1773. Melh. astron., sine usu quadrantis . . .
item sine notitia refractionis ope solius tubi
instructi micrometro . . . elevationera poli . . .
accuratiss. definire, 8", Ib. 1774. Von d. wahr.
Grösse, die d. Durchmcss. d. voll. Mondes oder
d. Sonne zu haben scheinen, wenn man ihn mit
freiem Auge ansieht (Beiträge zu verschiedn.
Wiss., Wien 1775). Aurorae borealis theoria
nova (Append. ad Ephemerid. anni 1777),
Wien 1776.
* geb. Mai J:} (OJV).
Heläant, Anders. — Oekonomie-Di-
rector in Lappmarken und astronom. Ob-
servator bei der Nordischen Gränz-Com-
mission. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stock-
holm fsm,
geb. . . ., gest. 1789, Nov. 23, . . .
Almanach für d. Horizont von Torneä, Jahrg.
17 44 — 48. Magnet- nälens misvisning etc. i
üpsala (Vet. Acad. Handl. 1740). Om vattnets
värma i Norden (Ib. 1753). Noch 16 Abhh. da-
selbst mit geogr. Ortsbestimmungen u. meteo-
rolog. Beobb.
Heller, Joachim. — Rector u. Prof.
d. Mathematik am Aegidien-Gymn. zu Nürn-
berg von 1543 — 56, dann Buchdrucker
daselbst bis <563, wo er in seine Heimath
zurückkehrte und dort eine Buchdruckerei
anlegte (WN) {WdJ,
geb. 1518, .. . Weissenfeis,
gest. «590, .. . Eisleben.
Descriptio cometae, qui anno 1558 mense Aug.
conspectus fuerat, 4°, Norimb. 1558. Schrieb
ausserdem Kalender und gab einen Auszug von
d. Astrologie d. loannes Hiepalensis heraus,
Heller, Theodor Aegidius. — Be-
nedictiner, Lehrer d. Physik am adeligen
Convict in Fulda 17 83 — 90, dann Prof. d.
Physik an d. dortigen üniv. bis zu deren
Aufhebung im J. 1805 und darauf Prof. d.
Physik u. Naturgeschichte am Lyceo da-
selbst (Annal. d. Wetterau. Gesellsch. 11^,
geb. 1759, Nov. .., Reulbach,*
gest. 1810, Oct. 19, Fulda.
Über d. Verhalt, trockner u. feuchter Luft bei
elektr. Erscheinungen (Gran, Neu. Journ. II,
1795). Verhalt, d. Phosphors in Salpetergas
(Ib. III, 1796). Beobb. d. atmosphär. Elektri-
cität (Ib. IV, 1797). über d. Gefrieren d. Was-
sers (Gilb. Ann. I, 1799). Über d. Rückschla«
(Ib. II, 1799). Überd. Eintluss d. Sonnenlichts
auf d. Verdunst, d. Wassers (Ib. IV, 1800).
Üb. d. magnet. Miltelpunct d. weichen Eisens
u. dessenVerändr.(Ib.id.). Üb. d. Leitungsver-
mögen d. Wassers u. üb. d. Licht d. elektr. Fun-
kens (Ib. VI, 1800). Zersetz d. atmosphär. Luft
durch Kochsalzwasser (Ib XVI, 180 4). — Lässt
sich aus mehrjähr, meteorolog. Beobb. eine
Regel ISnden, die Fruchtbarkeit vorhergegang.
Jahre zu beuttheil. (Annal. d. Wetterau. Ge-
sellsch. II, 1 81 1) . Beitr. z. Eudiometrie (Ib. id.).
* .A,mt Hildors, Würzbuig.
Heller, Johann Florian. — Dr,
Med., Prof, am allgem, Krankenhause und
Docent an d. üniv. in Wien (OrJ,
geb. 1813, Mai 4, Iglau, Mahren.
Über d. Rhodizonsfiure, eine neue Oxydations-
stufe d. Kohlenstofls, usw., 8", Präs 1S37.
Archiv für physiolog. u. palholog. Clieniie u.
Mikroskopie usw., 4 Bde. 8", Wien 1844—47
Neue Folge, Ib. 1852 ff.
1057
Hellening
Helmersen.
1053
Rellernng, J o li a n n C h r i s t i a n D a-
niel. — Dr. Med., pract. Arzt und Sladl-
physicus in Wismar (Or),
geb. 1775, März 26, Güstrow, iMockIb.,*
gest. 1847, Sept. 22, Wismar.
Malheinat. Abhaiul hingen \. (einzige) Samml.,
4", Rostock u. Schwerin 1823. Geometr Lehr-
satz (Crelle's Journ. III. ISüS). Über Turner's
Kifienschaft d. ungerad. Zahlen (Grunert's Ar-
chiv, I, 1841;. Zwei allgemeine Siumualiuiis-
furmeln usw. (Ib. II, 1S42).
• gob. 1777, . . . (Jf. II) ist falsch.
Hellot, Jean. — Mitgl. (Adjoiiil chi-
misle) d. Acad. d. Wiss. zu Paris (Mem.
Par, ilG6j fBJ (BN] (BG),
geb. 1685, Nov. 20, Paris,
gest. 1766, Febr. 15, Paris.
L'Art de la teinture des laines et etoffes de
laineetc.,4 2«, Paris 1750. edit. nouv. Ib. 1786.
— Recherches sur la composition de l'iHher
(Mem. Par. 1734). Analyse chymique du zinc
(Ib. id.). Conjectures sur la couleur rouge des
vapeurs de Te.sprit de nitre et de J'eau forte
(Ib. 1736). Sur une nouv. encre sympathique
etc. (Ib. 1737). Le pbosphore de Kunckel et
analyse de Turine (Ib. id.). Sur Ic sei de Glau-.
ber, trouve dans le vitriol sans addilion de ma-
tiere elrangöre (Ib. 1738]. Theorie chymique
de la teinture des etofTes flb. 1 740 et 41). Exa-
men du sei de Pecais mit Lemery u. Geoffiroy,
Ib. 1740). Sur l'etalon de l'auhe etc. (mit Ca-
mus, Ib. 1746). Sur rexploitalion des mines
(mit Demselb., Ib. 1756). Examen chym.
de l'eau de la riviere d'Vvetle (mit Macquer,
Ib. 1762). Mem. sur ies es.sais de matiere d'or
et d'argent (mit Tillet u. Macquer, Ib. 1763;.
Sur Ies vapeurs inflammables qui se trouvent
dans ies mines de charbon de lerre de Brian-
^on 'mit Duhamel u. Montigny, Ib. id.).
HeUwag ( Heilwaag ) , C b r i s t o p h
Friedrich. — Dr. Med., Leibarzt d. Prin-
zen v. Holstein (Coädjutor d. Hoclislifls Lü-
beck) in Oldenburg (17 8 2 — 88), dann her-
zogl. Oldenburg. Hofrath in Eutin , auch
(seit 1800) Stadt- und Landphysicus da-
selbst (M. W) (N) (Hg) (G. 6;,
geb. 1754, März 6, Calw, Würtemb.,
gest. 1835, Oct. 16, Eutin.
Ahhandl. vom Gebrauch d. Storchschnabels,
Tübing. 1776. Physik d. Belebten u. Unbeleb-
ten usw., 8", Hamb. 182o. Über d. Leibnitz-
sche Kraftemaass (Schwab. Magaz. 1777). Ver-
gleich, d. Farben d. Regenbogens .mit d. Tönen
d. musikal. Octave (Teutsch. Museum, 1786).
Vom vielfach. Regenbogen 71 1>. 1790). — H.
entdeckte die Klirrtöne (Chladni's Akustik,
§59).
Hellwig (Helvig, Heibig), Jobann
Otto von. — Dr. Med., durchreiste Hol-
land, Portugal, Italien, Eugiand; war Prof.
u. Leibmedicus in Hei'lelberg, Gotliaischer
Pügjjeudorff, Haudwürlerbuch.
u. däni'-. her Hatli, eine Zeit lang gar pract.
Arzt in Ualavia; von Karl IL baronisirt (JJ,
geb. 1654, . . . CÖlleda, Thüringen,
gest. 1698, . . . Baireulh.
Introitus in veram et inauditam physicam, 4",
Balavia 1678. Centrum naturae concentrafum,
sive liactatus de regenerato sale natuiae, quod
improprie vocant lapidem philosophorum. 12",
Gediini 163i£. .ludicium de viribus bermeticis,
12', Amstelod 1683.
Hellivig (Helvig, Heibig), Christoph
von. — Bruder des Vorigen. Dr. Med., be-
gleitete seinen Bruder auf einigen Reisen,
und wohnte als pract. Arzt zu Weissenfeis,
Tennstadt u. a. Orten Thüringens, zuletzt
seit 17 12 in Erfurt fJJ,
geb. 1663, Juli 15, Cölleda,
gosl. 172 1, Mai 27, ErfurL
Beschreib, unterschiedlicher physikalischer,
medicinischer u. ökonomischer Dinge, Leipz.
1704. Thesaurus phariaaceuticus, Ib. 1710.
Lexicon pharmaceuticum, Ib. 1710. Lexicon
medico-chymicum, Ib. 1711. Casus et obser-
vationes medicinales, anatomicae, chymicae,
chirurgicae, physicae etc., Ib. 1711. — Medi-
cinisches.
Helllivig, Johann Christian Lud-
wig. — Lehrer d. Mathematik u. Natur-
geschichte ar) beiden Gymnas. zu Braun-
schweig fM. UJ,
geb. 1743, Nov. 8, Garz , Pommern,
gest. 1831, Sept. 10. Braunschweig.
Anfangsgründe d. ailgem. Mathematik u. Arith-
metik, Braunschw. 1777, Anfangsgr. d unbe-
stimmt. .\nalytik, Ib. 1803. Noch einige Lehr-
bücher der Art.
Hellmrig, s. auch Helwng.
Helmersen, Gregor von. — Gene-
ral-Major im Corps der Beig-Ingenieure u.
Prof. d. Geologie am Berg-Institut zu St.
Petersburg seit 1837. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. daselbst seit 1843. Machte viele wiss.
Reisen in- u. ausserhaiii Russlands (CLJ
fOrJ,
geb. 1803, SepL 29 (A. St.), Landgut
Duckershof b. Dorpat.
Der Telezkische See u. d. Teleuten im östl.
Altai, Petersb. 1838. Lbersichtskarte d. Ge-
birgsformationen d europäischen Russlands,
nebst Eriäuteiungen dazu, Ib. 1841. MitK. E.
V. Baer: Beitrage z. Kenntniss d. russ Reichs
u. d. angrenzenden Länder Asiens, Petersb,
1839 u. (f. iDarin von ihm : Reise nach d. Ural
u. d. Kirgisensteppe in d J. 1833 u. 35 iBd.V.
u. VP : Reise nach d. Altai im J. 1834 (Bd.
XIV) ; Alex. Lehmann's Reise nach Buchara u.
Samarkand in d. J. 1841—42, bearbeitet u.
herausgegeb. (Bd. XVII)]. Hrn. v. Midden-
dorff's geognosf. Beobb. auf einer Reise durch
Sibirien im J. 1848 ;ln v. Middendorfif's sibi-
67
1059
Helmholtz
Helmuth.
1060
risch. Reise Bd. I). — Ober d. Ural u. d. Altai
(Bun. Acad. St. Petersb. II, 1837). Der Ma-
gnetberg Blagodat im nördl. Ural (Ib. Ill, 4 838).
lieber e. bituminös. Thonschiefer ii. e. neu
entdeckt, brennbar, Gestein d. Übergangsfor-
mat. Esthlands etc. (Ib.V, >I839). Überd. geo-
gnost. Beschaffenh. d. Waldaiplateaus usw.
(Ib. VII, 4840). Überd. relative Alter u. d. Be-
schaffenh. d. Steinkohlenlager in d.Gouv.Tula
u. Kaluga (Ib. X, 1842). Über d. geognost. Be-
schaffenh. d. üsturt (Bull. phys. math. Acad.
St. Petersb. IV, 1845). Geognost. Bemerkk.
iiber d. Steppengegend zwisch. d. Flüssen Sa-
mara, Wolga, Ural u. Manytsch nach Nöschel's
Beobb. (Ib. V, 1847). Aulosteges variabilis,
ein neuorBrachiopodeusw. (Ib. VI, 1848). Geo-
gnost. Bemerkk. iib. d. Halbinsel Mangyschlak
(Ib. VII, 1849). Versuche, die relative VVär-
meleitungsfähigk. einiger Felsarten zu bestim-
men (Ib. X, 1852). Über d. langsame Empor-
steigen d. Ufer d. Baltischen Meeres usw. (M6-
langes phys. etchim. de l'acad. St. Petersb. II).
£^.eimholiz , Herrmann Ludwig
Ferdinand. — Dr. Med. Erst MiiilUrarzt,
dann Gebülfe am anatom. Museum in Ber-
lin (1848), darauf Prof. (extr. <849, ord.
<852) d. Physiologie an d. üniv. zu Kö-
nigsberg, Prof. ord. d. Physiologie an d.
üniv. zu Bonn (1855; und seit 1858 an
der zu Heidelberg (OrJ,
geb. 1821, Aug. 31, Potsdam.
De fabrica systematis nervosi evertebratorum,
Diss. inaug., 8", Berol. 1842. Über d. Erhal-
tung d. Kraft, 8<», Ib. 1847. Beschreib, eines
Augenspiegels zur Untersuch, d. Netzhaut im
lebenden Auge, 8**, Ib. 1851. Über d. Theorie
d. zusammengesetzten Farben, S°, Ib. 1852
(AuchMülIer's Arch. u. Pogg. Ann LXXXVII).
üeber d. Wechselwirkung d. Naturkräfte und
die darauf bezüglichen Ermittlungen d. Phy-
sik, 8°, Konigsb. 1854. Über d. Sehen d. Men-
schen, 80, Leipz. 1855. Artikel: Physiolog.
Optik, in d. Allgem. Encyclop. d. Physik, Hft. I,
Ib. 1356. — Über d. Fortpflanzungsgeschwin-
digkeit d. Nervenreizung (Berichte d. Berlin.
Acad. 1850). Über d. Verandr. d. menschl.
Auges bei d. Accommodation (Ib. 1853). Über
d. Geschwindigk. einiger Vorgänge in Muskeln
u. Nerven (Ib. 1854'. Über d. Dauer u. d.
Verlauf der durch Stromesschwankungen in-
ducirten elektr Ströme (Pogg. Ann LXXXIII,
1851). Über Brewster's neue Analyse d. Son-
nenlichts (Ib. LXXXVI, 1852). Gesetze d. Ver-
theilung elektr. Ströme in körperlich. Leitern,
mit Anwend. auf thieri.sche elektr. Versuche
(Ib. LXXXIX, 1853). Rechtfertig, seiner Schrift:
Ueber d. Erhalt, d. Kraft, gegen Clausius (Ib.
XCI, 1854). Überd Zusainraensetzung d. Spe-
ctralfarben (Ib. XCIV, 1855). Überd. Empfind-
lichkeit d. menschl. Netzhaut für d. brechi.arst.
Strahlen d. Sonnenlichts (Ib. mI). Über Com-
binationstöne (Ib. XCIX, 1856). Das Telole-
reoskop (Ib. CII, 1 857) Über d. Sloffverbriiuch
bei d Muskel-Action (MdlleJd Archiv, l.s'..". .
Über d. Methode, kleinste Zeittheile zu Ur-
sen, u. ihre Anwend. auf physiolog, Zwecke
(Ib. 1852). Über d. Wärme-Entwicklung bei
d. Muskel- Action (Ib. 1848). Messungen über
d. zeitlich. Verbrauch d. Zuckungen animali-
scher Muskeln u. die Fortpflanzungsgeschwin-
digkeit d. Reizung in d. Nerven (Ib. 1850).
Über d. Accommodation d. Auges (Archiv L
Ophthalmologie, von Arlt, Donders u. v. Gräfe,
Berlin, Bd. L 1855).
Helmling, Peter. — Dr. Phil. Nach-
dem er von 18 43 an Hauslehrer in Cur- u.
Livland gewesen, Privatdocent (1 852), aus-
serordentl. (1854) u. ordentL (1856) Prof.
d. reinen Mathematik an d. üniv. zu Dorpat,
auch Lehrer d. Physik an d. Veterinärschule
daselbst. Hat in Heidelberg studirt (OrJ,
geb. 1817, Sept. 9, Erbachb. Heppen-
. heim, Hess.-Darmst.
Über d. Entwickl. d. Polynomiums, Heidelb.
1850. Transformation u. Ausmittl. bestimmter
Integrale, 4», 2 Abthl. , Dorpat 1851 u. 52.
Transformat, u. Ausmittl. bestimmter Integrale
mit besonderer Rücksicht auf grössere Werthe
d. Grunzen u. implicirt. Constarxten, 4", Mi-
tau4 854.
Helmont, JohannBaptist van. —
Herr von Merode, Royenborg, Orschot, Pel-
iines usw. Dr. Med. Studirle Medicin u.
Chirurgie auf d. üniv. Löwen, docirte so-
gar daselbst schon im 17. Jahr, verliess
darauf die Medicin, wurde indess spater
durch die Chemie zu derselben zurückge-
führt. Nachdem er zehn Jabre in Europa
umhergeirrt und dann eine reiche Heirath
geschlossen, Hess er sich als Arzt zu Vil-
vorde bei Brüssel nieder, hauptsächlich mit
chemischen Untersuchungen beschäftigt fJ)
(R) (BN) (DM) (BG) (Adelung, Gesch. d.
menschl, Narrheit, IN ),
geb. 1577, Brüssel,
gest. 1644, Dec. 30, Viivorde.
De magnetica vulnerum naturali et legitima
curatione, 4", Paris. 1621; 8", Colon. 1624.
Ortus medicinae, id est initia physicae inau-
ditae, progressüs medicinae novus in morbo-
runi ultionem ad vitam longam, 4", Arastelod.
16 48* u viele spätere Ausgaben (Darin seine
chemischen Arbeiten, worüber: Kopp, Gesch.
d. Chemie, I, 116; Höfer, Hist. chim. II, 140.
— V. H. gebrauchte das Wort Gas zuerst).
* IIcrLtiis^- geben von eoiiiora Sohn Franz Mer cur
Baron vau Helmoat (>,-eb. 161S, . . . Viivorde,
gest. IfjOv«, . . . Cöln a. d. Spree), einem Alchemistrn
u. T.hHosopljen {Adelung , Oeach. d. menschl. Nart -
heit, IV).
Helmuth, Johann Heinrich. —
Superiütondeiit zu CalvÖrde im Braun-
schueigisrht-n (M.W),
geb. 1732, Sept. 29, Helmstadl,
ge;l. 181 ?,
%
1061
Helsham
Hemmer.
1062
Gestirnsbesch'reibung nach den von Bayer ge-
brauchten griechischen Buchstaben, 4", ßraun-
schweig 4 774. Die ersten Gründe d. Sternen-
wissenschaft, Ib. 4 776. Über d. Entstehung d.
Nordlichts, Ib. 4777. Volks-Naturlehre, 8",
Ib. 4786, 7. AuH. 4822, 8. bis 45. Aufl. (4853)
von J. G. Fischer. Allgem. Betrachtt. über d.
wahre Beschaffenheit u. Grösse d. Weltalls, 8°,
Ib. 4 84 2. Über d. Sonnennr^akeln (Braunschw.
Anzeig. 4 777, St. 55). Beob. eines im Süden
leuchtenden Bogens (Ib. St. 95). Von d. wohl-
thätig. Erfindung d. Blitzableiters (Ib. 4 779,
St. 74—74). — /ugendschriften.
Helsham, Richard. — Dr. Med.,
Prof. d. Physik an d. Univ. zu Dublin fBDJ,
geb. 4 680 etwa, . . ., gest. 4 738, . . .
Lecturesin Natural Philosophy, S'^, Lond. 4 739
(posth.,edirtvonBryanRobinson),2'iedit. 1743.
Helsingforsias, s. Forsius.
Helvad (Helvaderus), Niels. — Probst
zu Hellevad u. Ingevad bei Apenrade, spä-
ter Astronom oder C.ilendariograph in Ko-
penhagen fJ) (W) (NKJ,
geb. 4 564, Oct. 27, Hellevad,
gest. 1634, .4ug. 23, Kopenhagen.
Prognostica astrologica oder Kalender, jähr-
lich von 4590 bis 4634. Conciliatio calendarii
veteris ac recentis astronomica, Slesvici4 592.
Forklaring paa den Comet, som blev seet i Nov.
og Dec. 4 648, Kbnhv. 4649. Tractatus phy-
sico-theologicus eller Betaenkning om Jords-
kjälv, Ib. 4 632.
Helvetius (eigenll. Schweitzer), Jo-
hann Friedrich. — Arzt, der 1649 nach
Holland ging und dort Leibmedicus des
Prinzen von Oranlen ward (AJ fSchm. A),
geb. 1625, Herzogth. Anhalt,
gest. 4 709, Aug. 29, Haag.
De alchyraia opuscula complura veterura phi-
losophorum, Francof. 4 650. Vitulus aureus,
quem mundus adorat et orat, in quo tractatur
de rarissimo naturae miraculo transmutandi
metalla etc., Amst. 4667, 4 702, 4 705 (Deutsch,
Nürnb. 4 668, 4 675, 1727; Frankf. a. M. 4 705,
4 726, 4 767). —Noch mehr dgl. Schriften.
Helvig, Ni colaus Ulrich. — Apo-
theker in Stralsund (BPR),
geb. 4 738, Nov. 6, Stralsund,
gest. 4 8H, Apr. 13, Stralsund.
Aufsätze in d. Neuest u. Allerneust. Mannig-
faltigkeiten, sowie einer in Crell's Ann. 4 786.
Helvig, s. auch Hellwig.
Heinrich, Christian von* — Dr.
Med., Stadtphysicus in Breslau, Leibarzt
mehrer schlesischen Herzöge. Mitgl. d. Leo-
poidin, Academie (ANCJ,
geb. <666, Jan. 6, Domnau, Preus-
sen,
gest. niO, Sept20, Breslau.
Schediasina de aere: 4) De natura metallorum
in genere ; 2) De natura aeris et ejus proprie-
tatibus ; 3, De usu aeris in medicina ; 4) De usu
aeris vario (Mise. Acad. Nat. Cur. 4 699—4 700).
Helwig (Helwing), GeorgAndreas.
— Propst u. Erzpriester zu Angerburg in
Ost-Preüssen , früher Docent an d, Univ.
zu Jena (A), .
geb. 1666, Dec. 14, Angerburg,
gest. 1748, Jan. 3, Angerburg.
Tractatus de lapidibus et fo.ssiljbus, 4", Regio-
mont. 4 747. Lithographie'» angerburgica Pt. 1,
4", Ib. 4 74 7, Pt. II, 4", LipS. 4 720.
Helwig, Christoph. — Prof. d. Me-
dicin, erst an d. Univ. zu Greifswald, dann
an der zu Rostock. Mitgl. d. Leopold. Aka-
demie fA),
geb. 4 679, Dec. 21, Greifswald,
gest. 174 4, Juli 1 6, Greifswald.*
De calcnli mechanica, Jenae 4 704. De auro
etc., Ib. 47ü3. Decretaetc. De chymia optima
medicorum judice, Ib. 4 74 3.
*gest. 1690 (^iVf).
Helwig, TheodorAndreas von. —
Pract. Arzt zu Erfurt fJ),
geb. 1694, Mai 4 2, Frankenbausen,
gest. 1721, März 28, Erfurt.
Curiöse physikal. Berg-Beschreibung der drei
beseelten Naturreiche (unter d. Namen: Hia-
trophylus) .
Helv^ig;, Karl Gottfried von. —
Schwedischer General-Feldzeugmeister (bis
1 8 07), dann preuss. General-Lieutenant bis
1826, später privatisirend in Berlin. Mitgl.
d. Acad, d. Wiss. zu Stockholm (SJ (N),
geb. 1765, Sept. 7, Wolgast, Pomm.,
gest. 18 44, Mai 1 4, Bedin.
Galvanisches Problem (Gilb. Ann. XXXII,
4809). Über d. Leuchten d. Meerwassers (Ib.
L, 4845). Versuche mit gläsernen Knallbom-
ben (Ib. LI, 4 84 5). Über Blitz u. Donner u.
das Entstehen d. Luft-Erscheinungen (Ib. id.).
Helwig, s. auch He 11 w ig.
Hemmer, Johann Jacob. — Jesuit,
indess nur kurze Zeit, dann seit 4 760 kifr-
pfälz. Hofkaplan u. seit 1776 geisll. Rath,
sowie Stiftsherr zu Heinsberg u. Aufseher
d. kurfürstl. Kunstkararaer der Naturlehre
zu Mannheim (M),
geb. 1733, .... Horbach,*
gest. 1790, Mai 3, Mannheim.
Kurzer Begriflf ü. Nutzen d. Wetterableiter
usw., 8", Düsseid. 4 782. Descriptio inslru-
mentorum Societatis Meteorologicae Palatinae
etc., 4", Mannh. 4 782. Anleitung, Wetterab-
leiter usw. anzulegen, 8", Offenbach 4 782. Ver-
hahungsregeln zur Gewitterzeit, 8°, Ib. 4 789.
Beschreib, einiger merkwürd. Wetterschläge
67*
1063
Hemminga
Henisch.
1064
(Conirnent. Acad. Elect. Scient. Theod. Palat.
IV, 1780). Zeri^hödeiung d. beständigen Elek-
tricitätstragers (Il> id.). Glückliche Wirk. d.
elektr. Feuers Lei vieljahr. Lahmung (Ib. id.).
Von Wetterstrahien, welche Thiere treffen,
aber nicht tödten (Ib. V, -1784). (jber d. Glo-
ckenliiuten bei (Jewittcrn (Ib. id.). Elektrische
Versuche mit belegten Thieren usw. (Ib. id.).
De fulniinis iclibus in campanas, quae pulsan-
tur, ubi eloctricitas nubium, ac fulminis theo-
ria, iiova et uberiore luce perfunduntur (Ib.
id.). Conduclorum fulmineorura vim egregiam
Iribus recentioribus ex.emplis docet (Ib. VI,
1790). Beob. einer Wettersäule usw. (Ib. id.).
De solis in barometrum influxu (Ib. id.). De
eiectricilate (lammne in candela cerea (Ib. id.) .
De variatione acus magneticae tempore auro-
rae borealis (Ib. id.). Merkwürd. Erschein,
an einer vorüberziehend. Wolke (Ib. id.). De
gutta serena, electricitate feliciter sublata (Ib.
id.). Versuche über d. Thau (Pfalzbayr. Bei-
träge, Hit. XI, 1782). — Sprachliches.
* Herrschaft Laudstuhl.
Hemminga, Sixtus ab. — Arzt u.
Mathematiker, der zu Groningen, Cöln, Lö-
wen u. Paris studirt hatte (J) (Wd),
geb. 1533, Febr. 6, . . . Friesland,
gest. 158 6 etwa,
Astrologiae ratione et experieotia confutatae
Liber etc., 4°, Antverp. 1583.
Hempel, Johann Gottfried. —
Dr. Med. u. Apotheker zu Bedin (GB. \ 795;
(MA\),
geb. 1752, Ocl. 2, ßerlinchen, Neumark,
gest. 18??,
De sale vitrioli volatili , Heimst. 1795. Phar-
maceut. -chemische Abhandl. über d. Natur d.
Pflanzensäuren u. der Modificationen , denen
sie unterworfen sind usw., Berlin 1794. Ei-
nige mit H. unterzeichnete Aufsätze in Crell's
Annalen.
Hemptinne, Auguste Donat de.
— Apotheker zu Brüssel; Honorarprofes-
sor u. Director d. pharmaceut. Schule d.
Univ. daselbst seit 1842. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. daselbst seit 183 4 (BAB),
geb. 1781, Aug. 15, Jauche, Brabant,
gest. 1854, Jan. 5, Brüssel.
Mem. sur la question : Quelles sont les appli-
cations que l'on peut faire dans ncs fabriques
et dans leconomie domeslique de la vapeur
d'eau en»ployee comine moyen d'echauffement
(Nouv. Mcm. Brux. couronn. I, 1818;. De-
scriptinn d'ufje pompe inventee par lauteur
'Bullet, de l'acad. de Brux. IV, 1887). Absorp-
tion des poisons melalliques par les vegetaux
(Ib. VKI, \ 84 1 ) Sur les manometi es u air libre
(Ib. XII, 184 5). Verschiedene Berichte da-
selbst; verschiedene Artikel in Bory-de-St.-
Vincent's Ann. de? scieuc. physi(]ue 1819 u.
1820; verschiedene von ihm erfiindone phy-
sikal Apparate auf d. ludustrie-Aassteliung
VÜU1830.
Hencke , Karl Ludwig. — Früher
Amis-Acluar zu Beetz (Reg.-Bezirk Frank-
furt a. d. 0.), spater Post-Administralor u.
Cassirer erst zu Driesen (Reg. -Bez. Frank-
furt a. d. 0.), dann zu Schneidemühl (Reg.-
Bez. Bromberg). Nach seiner Pensionirung
Rathmann in Driesen (Or),
geb. 1793, Apr. 8, Driesen.
Gab den ersten Anstoss zur Aufsuchung der
sehr kleinen Planeten zwischen Mars und Ju-
piter, indem er 1845, Dec. 8 die Astraea
und 1847, Juli 1 die Hebe entdeckte (Astron.
Nachr. XXIII u XXVI). — Bearbeitete hora
XX d. Berliner academ. Sternkarten und ar-
beitet noch (Juli 1855) an einem Himmels-At-
las, zu einer 14flissigen Kugel gehörig, von
dem bereits 2ü0 Karten mit fast einer halben
Million Sterne bis incl. 9. u. 10. Grösse fer-
tig sind.
Henokel, Johann Christoph. —
Fürstl. Schwarzburg'scher Leibmedicus u.
Physicus im Amte Gehren (M. II),
geb. 1720, . . ., gest. 1806, Mai 5, . . .
Einige neu entdeckte chymisch- physische
Wahrheiten usw., Leipz. 4 769. Ehrenrettung
d. hermetisch. Kunst (Nach Anderen von H.
C. F. KnoU). Vom Zink usw. (Crell's Neu.
ehem. Arch. II).
Honckel, s. Henkel.
Henderson, Thomas. — Prof. d.
pract, Astronomie an d. Univ. zu Edinburgh
u. Director d. Sternwarte daselbst, auch
königl. Astronom für Schottland; früher
Director d. Sternwarte am Cap der guten
Hofl"nung (Phil. Magaz. XXVU, 18 45; (An. R.
18 45; (ASM.Xnj,
geb. 1798, Dec. 28, Dundee, Scholtl.,
gest. 1844, Nov. 23, Edinburgh.
A method of Computing an observed occulta-
tion of a fixed star by the moon (Nautical Al-
manac 1827). On the difference of meridians
of the observalories of Greenwich and Paris
(Phil. Tr. 1827;. On the comet of Encke (Ib.
1833). Astronom. Beobb. in d. Mem. of the
Astron. Soc. IV, VI, Vlil, tX— XI, XV, Monlhly
Notices ofthat Soc. I, III— VI, Phil. Mag. LXVI
and New Ser. II, London Quart. Journ. N° 36
— 40, Quart. Journ. New Ser., Nautic. Alma-
nac, Schiijnaclier's Astr. Nachr.
Henisch, Georg. — Dr. Med., Prof.
d. Logik n. Mathematik am Gymn. zu Augs-
burg, auch Bibliothekar daselbst (JJ,
:,'ob. 1549, Ai)r. 24, Bartfelden, Ung.,
s'est. 1618, M.u 3 1, Augsburg.
De 'lumeratione multiplici. vetere et recenti,
8», AuL'. Vind. 1605. Arithuietica perfecta et
demoi.>trata, 4", Ib. 1605. De asse et parlibus
ejus opusc, 8", Ib. 1606. Commentarius in
sphaeram Procli Diadoclü, 4", Ib. 1609. Com-
putus ecclesiasticu.5, cuo calenflario et pro-
i
106!
Henkel
Hennert.
1066
LTjostico tempeslarum ex oilu et occasu stcl- i
Inrum, 4", Ib. <609. — Medicinisches u Phi-
lologisches.
Henkel (Henckel), Johann Fried-
rich. — Dr. Med., zeillang pract. Arzt in
Freiberg (Erzgebirge), dann kurfiirsü. säch.s.
Bergrath daselbst. Mitgl. d. Leopoldin. Aca-
demie (Jj (EG),
geb. <679, Aug. \ \, Merseburg,
gest. «7 44, Jan. 26, Freiberg.
Flora Saturnizans od. Verwandt.schaft d. Pflan-
zen- u. Mineralreichs nach d. Natural-Histo-
rie u. Ghymie aus vielen Aiimerkk. u. Proben,
nebst e. Anhange vom Kali genicuhitiim Ger-
manoruni oder gegliederten Salzkraut, inson-
derheit von einer hieraus neu ci lundenen dem
allerschönsten Ultramarin gleicheudcn Farbe,
8", Leipz. 1722, neue Autl. 1755. Pyntologia
oder Kieshistorie, als des vornehtnston Mine-
rals, nach dessen Namen, Arten, Lagerslatten,
Ursprung usw., 8", Ib. 1725, 2. Äutl. 1754
(Auch ins Englische u. Französische übersetzt) .
Bethesda portuosa, das hülfreiche Wasser zum
langen Leben , insonderheit in dem Lauch-
städter Brunnen usw., 8", Ib. 1 726. De medio-
rum chymicorum appropriatione, in argenti
cum acido salis communis communicatione,
Dresd. 1727. Idea generalis de lapidumorlgine,
Ib. 1734. — Kleine mineralog. u. ehem. Schrif-
ten, herausgegeb. von Ch. F. Zimmermann, 8",
Dresd. u. Leipz 1744, Ib. 1747, Wien 1769.—
Henkelius in mineralogia redivivus, d. i. Hen-
kelischer aufrichtiger u. gründl. Unterricht von
d. Mineralogie usw., herausgegeb. von J. E.
Stephani, 8°, Dresd. 1747 et 1759.
Henley (Henly), William. — Leine-
wandhändler (Linnendraper) in London.
Mitgl. d. Roy. Society (RGE),
geb. . . ., gest. 1779 etwa, . . .
An account of the death of a person, occa-
sioned by lightning etc. (Phil. Tr. 1772). On
the electricity of a fog (Ib. id.}. Experim. con-
corning the different efficacy of pointed and
blunted rods, in occuring buildings against the
stroke of lightning (Ib. 1774i. New experi-
ments in electricity: 1) An inquiry whether
vapour be a conductor of electricity; 2) Some
expr. to asceitain the direction of the electric
matter in the discharge of a Leyden bottle,
with a new analysis of the Leyden bottle ;
3; On the lateral explosion in the discharge of
the Leyden bottle ; 4) Description and use of a
new prime conductor ; 5) Miscellaneous expe-
riments; 6) On the electricity of fogs (Ib. id.).
On the effects of lightning on a House (Ib. 1 775
et 1776). On a new apparatus, calied a ma-
chine for exhibiting perpetual electricity (Ib.
1776). Nev»- exprmts in electricüy (Ib. 1777).
Experim. tending lo contirm Dr. Ingenhousz's
Theory of the electrophorus, and to shew the
impermcability of glass to electric fluid (Ib.
1778). — Iber seinen allgemeinen Auslader
s. Cavallo, A complcle treatise of Electricity,
p. 164.
Henneberg, J o h a n n Wilhelm J u-
lius. — i)v. Phil,, Vorstand d. chemisch.
Laboratoriums der landwirthschaftl. Ver-
suchsstation zu Wcende bei Göll'Mg»:.i. Seit
1852 erster Secreliir d. königl. i'annövr.
landwirthschaftl. Gesellschaft. Studirte in
Jena u. Giessen 1845 — 48 (l\ss) (OrJ,
geb. 1825, Sept. \0, Wa.sserleben, Graf-
schaft Wernigerode.
Über einige Zersetzungsf)roducle d. Mellonka-
liums [Als Diss. inaug. nach Jena geschickt!,
Brauiischw. 1849 (auch Lieb. Ann. LXXIH).
Über d. Zirkon (Erdmann's Journ. XXXVIII,
1S46 u. XI.IIL I84S . Über d. unorcan. Be-
standthoile d. Huhneibluts (Lieb. Ann LXI,
1847 u. LXVI, 184 8). Über einige pyrophos-
pliorsaure Doppelsalze (Ib. LXV, 1S48). Bei-
trage z Ernährungslehre (Ib. LXIX, 1849).
Mit Th. Fleitmann: Über phosphorsaure Salze
Ib. LXV, 1848;. — Giebt heraus: Journ. d.
Laudwirthschaft, seit 1853; darin, sowie in
d. Agronom. Zeitung, d. Annal. d. Landwirth-
schaft für d. preuss. Staaten usw. agricultur-
chem. u. landwirthschaftl. Arbeiten.
Hennell, Henry. — Chemiker an d.
Apothecary-Hall zu London [G. 32j,
geb
gest. 1842, Juni H, London.*
On the mutual action of sulphuric acid and
alcohol and the resuHing Compound iPbil. Tr.
1826). On the mutual action of sulphuric acid
and alcohol and the process by which ether
is formed (Ib. 1828).
* Bei Versuchen mit einer .\rt von Bomben oder Gra-
naten, die für den Afg^hanenkrieg bestimmt waren.
Hennert, Johann Friedrich. —
Prof. d. Philosophie, Mathematik u. Astro-
nomie an d. Univ. zu Utrecht von 17 64
bis 17 87, lebte dann einige Zeit in Hanau,
kehrte aber 17 88 nach Utrecht zurück
(MAI) (NJJ (LB),
geb. 173.3, OcL <9, Berlin,
gest. 1813, März 27, Utrecht.
Traitf des thermometres, S", La Ilaye 1758.
Diss. sur la vis d'Archimede, 4", Berlin 1766.
Elementa hydrostat. et hydraul. , Ultiajecl
1 766. Cursus matheseos applicatae, Pt. I et II,
Ib. 1768 et 69. Elementorum univeisae astro-
noraiae, Pt. l et II, S°, Ib. 1771 et 73. Sur les
moyens de donner ia plus grande perfection
possible ai!x lunettes, Berlin 1772. Dissertl.
phys. et math. sur la figure de la terre, les
cometes, l'attraction etc., 8", Ultraject 4 778.
Coniment. de altitudinum mensuratione ope
barometri, S'\ Ib. 1786. Diss. de perturha-
tione motus diurni terrae, 4", Petrop. 1786
(Von d. Acad. daselbst gekrönt ; . Diss. sur la
fortitication permanente, la f(»rtification do
campagno , et la portee des hombes etc., h'\
Utrecht 1795. Aus d. Geset/cn, nach welchen
die Dichte d. Luft u. d. QuccLsilb. durch d.
Wärme geändert werden, hergeleitete Vor-
1067
Hennessy
Henrion.
1068
Schriften, Höhen mit d. Barometer zu messen
(Von d. Götting. Soc. gekrönt). — Over de
acromatique of Dollond'sche verrekykeis
etc. (Verhandl. Genootsch. Rotlerd. I, 1774).
De vi fluidorura et aeris resistenlis (Ib. IV, 1779).
Over de reguliere veelhoeken (Ib. V, 1781).
Krachtkundig voorstel betreffende de beweging
van twee lichaaraen in het ydel en in vloie-
stoffen etc. (Ib. id.). Om de waardyen der
breuken etc. (Ib. VI, 1781). Van de beweginge
welke een Ucbaam verkrygt, wanneer het in
het aantrekkings midde'punktgekoomen is (Ib.
id.). Eenige vraagstukken weegensde botsinge
der lichaamen etc. (Ib. VII, 1783). Navorsin-
gen raakende het eevenwigt van de Hefboom
etc. (Ib. id.). Proeven eener theorie weegens
de moolen, die door't -water gedreeven worden
(Ib. VIII, 1787). Beschouwingen weegens de
kracht der vloiestoffen en inzonderheid die van
het water (Ib. IX, 1790 et X, 1796). Over de
parallaxis der zon (Ib. XIII, ISflO). Onder-
zoekn. oratrent de waare gedaante der aarde
(Verhandl. Genootsch. Vliessing. III etIV).—
Analyt. Äuflös, e. astronom. Aufgabe (^.eipzig.
Samml. 1783, St. 2). Untersucht über d. Be-
stimm, d. ellipt. Bahn e. Planeten aus vier ge-
geben, heliocentr. Orten (Ib. 1784, St. 1). Über
d. Menge d. aus Gefässen laufend. Wassers
(Bemoulli u. Hindenb. Leipz. Mag. 1787, St. 2).
Über d. Bewegung d. Wassers aus horizontal.
Röhren (Ib. St. 3). Versuch e. neuen Theorie
über d. Bewegung d. Wassers durch Oeffnun-
gen in. Gefässen, nebst Betrachtt. über d. hy-
draul. Theorien von Newton, Euler, Mac-Lau-
rin u. J. Bemoulli (Ib. St. 4), Versuch e. Theo-
rie üb. d. mittl. Geschwindigkeit d. Wassers in
Flüssen (Hindenburg's Arch. 1794, Hft. 1 u. 2).
Über d. astron. Strahlenbrechung (Ib. 1796,
Hfl. 5 u. 6). — Über d. Bahn d. Uranus (Bode's
Jahrb. 1785 u. 86), Über die parabol. Bahn d.
Cometen u. deren wahre Anomalie (Ib. 1786).
Aus beobachteten gleichen Höhen zweier Ster-
ne die Polhöhe ohne Refract. zu find. (Ib. 1787).
Über d. mittl. astron. Strahlenbrechung usw.
(Ib. id.). Aus Folhöhe u. zweier Sterne Rect-
ascen.sion u. Declination usw. die Zeit d. Be-
obachtung zu tlnd. (Ib. 1796). Über d. geogr.
Messungen u. d. Polhöhe (ib. 1802). Breite u
wahre Zeit aus Höhenmessungen zu finden
(Ib. 1803). Ausd.grös.st. Mittelpunktsgleichung
die Excentricitäte. Planeten zu find (Ib. 1804).
Hennessy, Henry. — Bibliothekar
am Queen'.s College zu Cork, dann Prof. d.
Physik an d. katholischen Universität von
Irland fOr),
geb. 182 6, März 19, . . .
Researches on physlcal Geology (Phil. Tr. 1846
et 1849). Researches in Terrestrial Physics
(Ib. 1851). On the application of photography
to registring the Ihermomeler and barometer
(Philosoph. Magaz. Ser. III, Vol. XXVII, 1845).
On the connexion between the rotation of the
earth and the geological changcs of its surface
(Ib. XXVII et XX.VIII, 1846). On the attraction
of spheroids (Ib. XXXIII, 1848). On the sta-
bility of the earth's axis of rotation (Ib. Ser. IV,
Vol. III, 1 852) . On the influence of the Earth's
internal struclure on the length of the dav (Ib.
XII, 1856). On the distribution of heat'over
islands and especially over the British isles
(The Atlantis, 1858, N° 2). — Ferneres im
Journ. Geol. Soc. of Dublin.
Hennessy , JohnPope. — Student
d. Medicin in (1853) Cork fOrJ,
geb. 1832, Aug. 8, Cork.
On the direct demonstration of the 40*'' pro-
position of Euclid (Phil. Magaz. Ser. III, Vol.
XXXVII, 1 850). On sorae demonstration in geo-
metry (Ib. Ser. IV, Vol. IV, 4 852). On some facts
connected with geometrical reasoning (Ib. V,
1 853) . On the theory of parallels (Ib. XII, 1856)
Hennings, Johann Christoph. —
Prof. ord. d. Physik u. Metaphysik an d.
Univ. zu Kiel von 1738 bis 17 63, wo er
seine Entlassung nahm (M),
geb. 1708, Juni . ., Ploen,
gest. . . . , *
Diss. specimen planetographiae physicae prae-
cipue, an planelae sint habilabiles? 4**, Kilon.
1738. — Historisches.
* Zeit nicht auazumittpln. Man fand ihn todt in seinem
Bett (wo ?), wahrscheinlich ermordet von einem Sol-
daten, seinem Haadlanger bei der Goldmacherei, der
er sich in der letaten Zeit ergeben hatte (Af ).
Henrici, Friedrich Christoph.
— Privatmann in Göttingen, Pächter d. be-
nachbarten königl. Domaine Harste (OrJ,
geb. 1795, Aug. 26, Osnabrück,
tjber d. Elektricitüt d. galvan. Kette, 8«, Göt-
ting. 1840. Zersetzung d. Wassers mittelst ein-
facher Zin kkupferketten (Pogg. Ann. LH, 1841).
Zur Galvanometrie (ih. LIII, 1841]. über se-
cundäre galvan. Ströme (Ib. LIV, 1841). Ano-
male u. normale galvan. Erscheinungen (Ib. LV,
1842 u. LVIII, 1843). Anwend. d. Natrium-
Amalgams zu galvan. Behufe (Ib. LVIII). Über
d. mehrfach. Töne d. Stimmgabeln (Ib. id.).
Methode, den Widerstand eines Galvanome-
ters zu bestimmen (Ib. LXIII, 1844). Über d.
Theorie u. Anwend. d. Elektricilät (Ib. LXIV,
1845). Einfl. d. Temperat. auf d. galvan. Leit-
vermögen d. Fliissigk. (Ib. LX VI, 1845). Über
einige meleorolog. Gegenstände (Ib. id.). Elek-
tricitäts-Entwickl. beim Ablösch, erhitzt. Me-
talle in Flüssigkeiten (Ib.LXXIX, 1850). Ther-
mo-elektr. Erschein, an gleichartig. Metallen
(Ib. LXXX, 1850) Über d. Einfl. d. Boden-
nähe aufd. Angaben eines Thermometers im
Freien (Ib. XCVH, 1856).
Henriens de Hassia, s. Heinrich
von Hessen.
Henrion, Denis. — Prof. d. Mathe-
matik in Paris, früher Ingenieur im Dienst
der Provinces-Ünies (BS) (BGJ,
geb. Ende des XVI. Jahrh
gest. 1640 etwa,
Mömoires mathömatiques recueillls et dresses
en faveurde la noblesse fran^aise, 4°, Tom. I,
#«P
1069
Henry
Henry.
1070
I
Paris i6<2 ; Tom. II, Ib. 4 627 (worin auch ein
Traitö des triangles sphöriques und ein Traitö
des logarithraes). Les quinze livres des EI6-
meus d'Euclide etc., 8«», Ib. \6io, 2'"" edition
4 62r Canon nianuel de sinus, Ib. -leo. Gos-
mographie, 8", Ib. < 620. Collection ou recueil
de divers traitös de mathömatiques etc., 8°,
Ib. 4 627. L'usage du m^com^tre qui est un in-
strument g^oniötrique pour mesurer les loo-
gueurs et disiances visibles, S'^, Ib. 1630. L'u-
sage du compas de Proportion. 8**, Ib. 4634.
Les elömens et les donnes d'Euclide, avec des
connmentaires, 4«, Ib. 4 632.
Henry, Fi an 90 is. — Parlaments-
Advocat in Paris (J),
geb. 1615, Aug. 31, Lyon,
gest. 1686, Oct. 7, Paris,
Gab die Opera omnia von Gassendi und Para-
celsus heraus.
Henry, Thomas. — Apotheker erst
zu Knutsford in Cheshire (4 759 — 17 64),
dann zu Manchester. Präsident d. Literary
and Philosophical Society in Manchester u.
ilgl. d. Roy. Society (Ann. of PhiLXlY,
4 819;,
geb. 173 4, Oct. 2 6 (A.St.), Wrexham,
North Wales,
gest. 1 8 1 ß, Juni 1 8, Manchester.
An improved raethod of preparing magnesia
alba (Transact. of the College of Physicians of
London, Vol. II, 4 774, und erweitert für sich
4 7 73). On the preservation of sea water from
putrefaction by means of quicklime (Mein.
Manchest. Soc. Vol. I, 4 785). On the natural
history and origin of magnesian earth etc. (Ib.
id ). Experiments on fermeots and fermenta-
tion etc. (Ib. II, 4 787). Observ. on the in-
fluence of fixed air on Vegetation etc (Ib. id.).
Gase of a person becomiug short-sighted in
advanced age (Ib. III, 1790). Gonsiderations
relative tothe nature of wool, silk and cotton,
as objects of the art of dyeing etc. (Ib. id.).
Henry, William. — Sohn des Vori-
gen. Dr. Med. u. Besitzer chemischer Fa-
briken bei Manchester (Manchest. Mem.
Ser.II, Vol.VI, 1842*;,
geb. 177 4, Dec. 1 2, Manchester,
gest. 183 6, Sept. 2, Pendleburyb. Man-
chester.**
Theelementsofexperimental chemistry, 2 vol.
8", Lond. 4 799, 41*^;edit. 4 82 9. — Experiments
on carbonated hydrogenous gas, with a view
to determine whether carbon be a pimple or a
Compound substance (Piiil. Tr. 4 797). Exprmts.
for decomposing the muriatic acid (Ib. 4 800).
Ol) the qaantity of gases absorbed by water at
different temperatures and uiulcr diüerent
pressures (Ib. 4 830). Descript. of an appara-
tus for the aualysis of the Compound inflam-
mable;^asesbyslowcombustionete. (Ib. 4 808).
On ammonia and an accoantof a new method
of analysing by combiistion with oxygen and
other gases (Ib. 4 809). An analysis of British
and Foreign salt etc. (Ib. 4 84 0). Exprm, on
the muriatic and oxymuriatic acids (Ib. 4 842).
On the aeriforra Compounds of charcoal and
hydrogen etc. (Ib. 4 824). On the action of
fineiy divideu platinum on gaseous mixtures
etc. (Ib. 4 824).
•Biographie verfasst von seiaem Sohne William
Charles, Dr. Med. (jetzt GutsbeBitzer in Hercford-
ehire), von dem in Po gg. Ann. einige chemische
Aufsätze stehen.
♦* gest. Aug. 30 {.An. B. 1S36). Nahm sich aus Melan-
cholie das Leben.
Henry, Maurice. — Lazarist, Abb6.
Erst Adjunct an d. Sternwarte in Mannheim
(1790), dann Astronom in Petersburg (1793),
darauf in Paris (18 01) und später in Mün-
chen lebend [LBJ,
geb. 1763, Mai 30, Sauvigny b. Toul,
gest .^.
Essais sur la determination de la longueur du
pendule simple sous la latitude de St. Peters-
bourg (Nov. Act. Petrop. XI, 4 798). Obs. de
la d^chnaison de l'aiguille aimant^e faite ä St.
Petersb. (Ib. id.). Viele aslfon. Beobb. (Ib.
XI — XIII). Berichtigung d. Mittagsfernrohrs
(V. Zach, monatl. Corr. HI, 4804). — MitBarry:
Parallaxenformeln aus Lagraage's Theorie ge-
zogen (Bode's Jahrb. 4 804). Astron. Beobb.
(Ib. 4795, 4 798 u. 4 803).
Henry, Noel fitienne. — Director
(Subdireclor seit 1797) der Centrai-Apo-
theke d. Hospitäler in Paris seit 1803; frü-
her (seit 1801) Professor an d. £cole de
Pharraacie daselbst (BS) (BG),
geb. 1769, Nov. 2 6, Beauvais, Dep. Oise,
gest. 183 2,. Tuli 30, Paris.*
Manuel d'analyse chimique des eaux minC-
rales (mit seinem Sohn), 4 vol. 8", Paris 4 825.
Pharmacopee raisonnöe ou Traite de pharma-
cie pralique et thöoretique (mit G. Guibourt),
2 vol. 8°, Ib. 4 828. Viele Aufsätze im Journ.
de pharmacie.
* An der Cholera.
H^nry *, fitienneOssian. — Direct.
des Laboratoriums d. Academie de Mede-
cine in Paris, früher (12 Jahre lang) Sous-
chef ä la pharmacie centrale des höpitaux
et hospices civiles. Sohn des Vorigen (BG),
geb. 1798, Nov. 27, Paris.
Manuel d'analyse chimique des eaux minörales
(mit seinem Vater), 4 vol. 8°, Paris 4 823. Phar-
macopee fran^aise etc. (mit F. S. Eatier), 8**,
Ib. 4 827. Note au sujet des falsiücations du
Sulfate de quinine. 8», Ib. 4 829. Möm. sur l'ä-
nalyso organique et procedös pour relTectuer
(mit A. Plisson) , 8», Ib. 4 830. Do l'action du
tannin sur les bases salifiables organiquesetc ,
8", Ib. 4 835. Analyse chimique des eaux mi-
n^rales ferro -manganesiennes de Cransac,
Aveyron (mit Poumarede) , 8", Ib. 4 841. —
Noch verschiedene Mineralwasser-Analysen.
— Sur les mdanges de farine de froment (Ann.
1071
Henschel
Herapath,
1072
chini. phys. XL. 'IS'SG). Mit Plieson: Mein, poiir
faire suite a l'liist. de la quiriine, de la cincho-
nine et de i'acide quinique (ib. XXXV, 1827).
2) Motn. sur lacide quinique elc. (Ib. XLI,
1829). 3) Sur Ics suhstances or^aniques azo-
tees [Asparajiine] (Ib. XLV, 4 830). 4) Sur les
subst. oriian. azolee.s, dites neulres ;Ib, XLVI,
-1831). Mit Bally; Analyse d un calcul biliaire
etc. (Ib. XLIV. 1830). Mit Boutron-Charlard :
Sur l'aicalinite de 1? coruoine (Ib. LXI, 1S36).
— Nocb sehr viele, meistens pflanzen- und
thier-chendsche Arbeiten, im .kuirn. de Phar-
snMcie, zum Theii mit Bouilay, Boutron-Char-
lard, Cap, Chevailier, Delondre, Derosne, Ga-
rot, Guibourt, Olivisr u. Soubeiran; er ent-
deckte das Sinapin. — H. ist auch Mitarbeiter
am Diclionn. de Mödicine.
* Eigentlich O s s i a n - II e n r y.
Henschel, Karl Anton. — Zur Zeit
d. Köiiigr. Wesipbalen Bnumei.ster in Soo-
deii bei Allendorf, spater Salinenbeamter
fol:4\veise in Kosen bei Naumburg, in Karls-
halen u. in Sooden , dann Ober-Bergin-
spector in Cassel (zuletzt als Ober-Bergrath
verabschiedet), daneben Besitzer einer Ma-
sciiinen Fabrik (Or),
geb. 17 8 0, Apr. 23, Cas.sel.
Über Verbesserung d. Dampfmaschinen (Gilb.
Ann LXI, 1819;. Schrieb über d. l'rsache d.
Sprioi^ens d. Dampfkessel eine Schrift, die in
Paris gekrönt ward ; ferner : Gedanken über d.
unuiilerbrocljenen Fortgang d. Schöpfung aus
Raum u Zeit, 12', Cassel 1840 (anonym) ; Das
bequemste Maass- und Gewichtssystem, ge-
grijnd. auf d. natiirl. Schritt d. Menschen, 8°,
Ib. 1S55 (auch französ.). Erfand ein Ketten-
gebläse (siehe F. K. L. Koch's Vers. üb. d. Ge-
schwindigk. ausströmend. Luft, Gott. 1824],
einen l^lasticitatsmesser (siehe G. G. Schmidt's
Naturlehre) u. a. m.
Henshaiv, Thomas. — Esquire;
Mitgl. d. Boy. Society (Thi,
geb. 1G17, . . ., gest. 1699, . . .
Some experiments and observations upon
may dew (Phil. Tr. 1665i.
Hensing, Johann Thomas*. —
Dr. Med., erst Landphysicus in Giessen
(i7M), dann Prof. e.\lr. d. Medicin (1717)
u. endl. (17^3; Prof. ord. Philosophiae natu-
ralis chymicue an d. üniv. daselbst fjj (Sti,
geb. 1683, Aug. 30, Frankfurt a. M..
gest. 17 20. Aug. 27, Wetzlar.
De vitriolo, 4". Giss. 17ü9. Meditatt. et expe-
rimenla circa a;i(!ulas Svalbacenses etc., 8°.
Francof. 17) i De germinalione metallica ar-
titiciali ejusdemque nov(» invento, 4", Giss
1718. Diss ^istens cerebri exanien chcmicun»,
i", Ib. 17^9. Demonstratio, ignem esse eJate-
;nm n:jturae universalem, 4", Ib. 1721. Ad-
miranda generationis rerum noturalium, 4 ',
, It>. 1721. De tinciura maitiaü volalili, 4", Ib.
1721. Prgm. comparationem Alchemiae cum
Laide Corinthiaca sistens, 4", Ib. 1725.
* Johann Theodor (Schm)^
Hensmans, PierreJoseph. — Prof.
d. Materia modica u. Pharmacie an d. Univ.
zu Gent (QC),
geb. 179 2, Sept. 12, F.Öwen.
Diss. sur I'acide sulfurique fumant et sur les
deux vapeurs concrescibles contenues dans
cet acide, Louv. 1823. M6m. sur le propor-
tionnement chimique pese et mesure des corps,
Ib. 1824. Mem. sur les esprits alcooliques,
Bruxell. 1824. — Gab heraus : Repertoire de
chimie, phaiinacie etc., Ib. 1828 — 30. Nouv.
Repertoire etc., Ib. 1831. Annuaire ä l'usage
du chimiste, du medecin, dupharmacien etc.,
8«, Ib. 1843.
Hensoldt , M . . . — Mechanicus zu
Sonneberg bei Coburg fJUj,
geb. 1821, Nov. 11, Friedrichshall,
Sachs. -Meining.
ijber d. orthoskopische Ocular u. ein Univer-
sal-Instrument (Jahn's Unterhalt. 1 853 u. 1 854).
— Siehe K, Kellner.
Hentsch, Johann Jacob. — Mag.
PhiL, Docent an d. Univ. zu Leipzig (1748
— 58), dann Prof. ord. d. Mathematik an
der zu lieimslädt (MJ (Ott),
geb. 17 23, Jan. '24, Bautzen,
gest 1764, Juli 1 5, Helmstiidt.
Philosophia mathematica, complectens metho-
dum cogitandi, nee non scientiam rerum uni-
versalem exEuclide restitutam, 8«*, Lips. 1755.
Ausfnbrl. Anweisung zu d. mathemat. Wissen-
schaften usw., 2 Thle. 8«, Ib. 1754 u. 55. De
mathesi universali ad geometriam curvarum
accomodata, 4°, Heimst. 1 758. Adrian Vlacq's
Tabellen d Sinuum usw., neue AutL , 8°,
Frankf. 1757.
Heraklides, aus Pontus, um 325 vor
Chr., Schüler des Plato u. Aristoteles
[Mt],
Schrieb über Geometrie, über Astronomie
n€()) T(nv ovoai'(ör) und lehrte die Bewegung
der Erde.
Herapath, W i 1 1 i a m. — Prof. d. Che-
mie u. Toxicologie an d. Bristol School of
Medicine {OrJ,
geb. 17 96, Mai 26, Bristol.
On a new magnetic balance (Ann. of Phil. 11,
1821). On cadmium and the meons of pro-
curing it (Ib. HI, 1822). On Döbereiner's ex-
perimcnt (Tilloch, Phil. Mag. LXII, 1823j. On
opake crjstallized carbon (Ib LXI, 1823). On
oil and coal gas (Ib. id.). On the combinations
ofoxygen (Ib. LXIV, 1824). On the cau.se of
the einlh's motiun (Ib. LXV, 1825). On a new
compeiisation pendulum (Ib. id.). On the com-
biistioiiofdiamond (Phi! Mag. VII, 1 83ü). Ana-
lysis of the Ballt walers (Ib. XXIV, 1844). On
tiie (.«arly Egyptian chemistry (Ib. Ser. IV.
1073
Herapath
Herbert.
1074
Vol. in, ISSa). On arsenlcal poisons. Oii Poi-
soning by lead, by bichloride of inercury, l)y
oil of bitter-abnonds. Etc.
Herapath, William Bird. — Sohn
von William. Pract. Arzt in London {OrJ,
geb. 18^20, Febr. 28, Bristol.
On the optical properlies of a newly disco-
veied Salt of quinlne (Phil. Mag. Ser. IV, Vol.
III, 1852). On the chemical coniposilion and
the atomic \seight of this salt (Ib. IV, 1852).
On the manufacture of large availablo cryslals
of iodoquinine for optical purpo.scs as artiücial
turmalins (Ib. VI, 18;i3 et VII, 1854). On the
discovery of qiiinine andquiiudine in theurine
of patients etc. (Ib. VI). On the propertie.s of
the sulphato of iodoquinine or llcrapalhit (Ib.
IX, 1855). On the Compounds. of iodine and
strychnine (Ib. X, 1855). On the deteclion of
strychnine (Ib. XllI, 18571. On the optical
charactersof certain alcaloids (Ib. XIV, 1857).
Herapath, Thornton John. —
Auch Sohn von William. Pract. Chemiker
in Bristol fOrJ,
Seb. 4 83 0, Jan. 19, Bristol.
On some combinations of boracic acid \vi(h
o\ide of lead (Phil. Map. XXXIV, 1849). Com-
bination of arsenious acid with albunien (Ib.
Ser. IV, vol. II, 1851). Were the ancient Euyp-
tians acquainted with niiric acid (Ib. V, 1853).
Method of estimating minute quantities of io-
dine (Ib. VI, 184 3). On the chemical compo-
sition of pollen (Quart. Journ. Chemie. Soc. I,
1849). Inorganic substances of mulberry tree
[Ib. id.). Analysis of the ashes of some escu-
lent vegetables (Ib. II, 1850). New substance
from Guano (Ib. id.). Analysis of the waters
of the Dead-Sea (Ib. id.). D'^ of the ashes of
spanish potato (Ib. III, 1851). D" of sugar-fe-
culencies (Ib. id.). New mode of estimating
iron by a colorimeter (Ib. V, 1853). On the
presence of strontia in the well-waters of Bri-
stol (Ib. id.). On the presence of fluorine in
the Bristol Hotwell-water. Noch viele andere
chemische Aufsätze.
Herbart, Johann Friedrich. —
Dr. Phil. Nachdem er\on 1797 — 1800
Hauslehrer in Bern gewesen, 4 802 Docent
an d. Univ. Göttingen, dann 1809 — 4 833
Prof. ord. d. Philosophie u. Pädagogik an
d. Univ. zu Königsberg, und nun wieder
an der zu Göttingen Prof. ord. d. Philoso-
phie ^Z^; T^/- lU TAV,
geb. 177 6, Mai 4, Oldenburg,
gest. 1841, Aug. 14, Göttingen.
Psychologische Bemerkungen über die Ton-
lehre, Königsb. 1811. Theoriae de attractione
elementorum principia metaphysica, Ib. 1812.
tber d. Möglichkeit u. Nothwendigkeit, Ma-
thematik auf d. Psychologie anzuwenden, Ib.
1822. — Viel rein Philosophisches.
d'Herbelot, Barthelemy. — Prof.
d. Syrisclien am College de France ü. Pen-
Poggcndorff, Handwöi-lerbucb.
sionär d. franz. Regierung ; lebte vorher län-
gere Zeit in Italien fNL IV; (JJ (Q) (B) (BN),
geb. 1625, Dec. 14, Paris,*
gest. 1695, Dec. 8, Paris.
Bibliotheque Orientale ou Dictionnaire univer-
sel , contenant g^'neralement tout ce qui re-
gardc la connaissance des peuples de l'Orient,
3 vol. fol., Paris 1697.
* geb. Doc. 4 {BG).
Herberger, J o h a n n E d u a r d . — Dr.
Phil., Prof. d. Land- u. Forstwissenschaft,
sowie d. Technologie an d. Univ. zu Würz-
burg, auch Rec(. d. Kreis-Landwirthschafts-
w. Gewerbeschule daselbst seit 1848, frü-
her Uüct. d. ähnl. Schule zu Kaiserslautern
in Rheinbayern u. Apolheker daselbst, noch
früher Apotheker in Rheinzabern (G. 1855^,
geb Speyer,
gest. 1855, Ww'z 12, Würzburg.*
Systcniat.-tabellarischeijbersichtd. chemisch.
Gebilde organischen Ursprungs usw., 2 Hfte.
fol., Nürnb. 1S31 u. 1836. Die menschl. u.
thier. Milch usw., 1839. Gab heraus, mit F.
L. Winckler: .lahrb. d. pract. Pharmacie und
verwandt. Fächer, 15 Bde., 1838—47. Allein:
Allgem. Zeitschrift f. Landwirthschaft u. ver-
wandte Gegenstände usw., Mainz 1843 u. ff.
Deutsche allgem. Zeitschrift f. die technischen
Gewerbe, Ib. l843u.fT. — Viele pharmaceut.
u. ehem. Notizen in Buchner'a Repeitorium,
auch Erdmann's Journ
* gest. Mai 14 {ZOG.Y).
Herberstein, Ferdinand Ernst
Karl, Graf \ on. — Herr von Triesch u.
Illmau, Oeslerr. wirkl. Geheimer Rath u.
Kümmerer, Beisitzer d. grösseren Land-
rechts in Böhmen (A) (EG) (BG),
geb. . . ., gest. 1720, März 6, Prag.
Norma et regiila statica intersectione circulo-
rum desumta, 4", Prag. 1686. Mathemata ad-
versus umbratiles Petri Poireti impetus pro-
pugnata, 8°, Ib. 1709. Diatome circulorura seu
specimen geometricum, 8°, Ib. 1710. Erotema
politico-philol. an Studium Geometriae rem-
publicam administranti obstaculo sit an admi-
niculo? 8°, Ib. 1712. Cyclodiatomia qua pro
rei tormentariae incremento motura ac tem-
pus projectorum mensurat et deraonstrat, 8°,
Ib. 1716. De machinis pro rei tormentariae
increment. etc. tractandis (unter dem Namen
Amari de Lapide). Artis technicae via plana et
facilis (unter demselb. Namen), Stettin. 1736.
Herbert, Joseph, Edler von. —
Jesuit bis zur Aufhebung d. Ordens, Prof.
d. Experimentalphysik an d. Univ. zu Wien,
auch (17 84) Domherr am St. Stephan und
Consistorialrath (M. \\) (ON) (SSJ),
geb. 17 25, Sept. ^, Klagenfurt,*
gest. 1794, März 28, Wien.
Theoria phoenomenorum electricorum , §,",
Vindob. 17 72, auct. 1778. De aquae aliorum-
68
1075
Herbest
Herigone.
1076
que nonnuUorum fluidorum elasticitate , 8°,
Ib. 4 773. De igne, triplicem illius statum com-
plectens, iit fluiduni elasticum et calorem ef-
ficit, ut lux est, ut a corporibus gignitur et ab-
sorbetur, 8«, Ib. 1773. Diss. de vi electrica
aquae, Labacii 1 778 (Deutsch v. A. Ambschell).
Diss. de aere et tluidis ad irenus aeris perti-
nentibus, 8«, Ib. 4 779. Von den Streifen, Blat-
tern 11. Wellen im Krystallglase (Beiträge zu
verschiedn. Wissenschaften, 4 775). Von der
vortheilhaftesten Reibung, die Eleklricität in
heftigerem Grade zu erregen (Ib. id.). Muth-
maassung von Entstellung der *ergkrystalle
(Ib. id.). Von dem Platzgolde (Ib. id.).
* geb. Sept. 3 (SSJ).
Herbest, Benedict. — Jesuit in Kra-
kau fJJ,
geb. i531, Novomiasti, Polen,
gest. 1593, März 4, Jaroslaw.
Arithmetica linearis et figurata cum quibusdam
ex computo necessariis, Gracov. 4 577.
Herbinlus, Johann. — Protestan-
tischer Prediger folgweise in Bojanowa
(1664), in Wilna (1672), bei der schwed.
Gesandlschaft in Warschau u. zuletzt (1675)
zu Graudenz in Preussen fJ),
geb. 1633, Pitschen b. Brieg,
gest. 1676, Febr. 14, Graudenz.
Famosae de solis vel telluris motu ^ntrover-
siae examen theologico-philosophicum, 4 2",
Ultraject. 4 655. De paradiso, de admirandis
mundi cataractis supra- et subterraneis eo-
rumque principio, 4", Amstelod. 4678.
Herder, Siegmund August Wolf-
gang, Freiherr von. — Trat 1802 als
Bergamtsassessor in die sächsische Berg-
werks-Administration und stieg nach und
nach bis zum Ober-Berghauptmann in Frei-
berg (1826). Sohn des berühmten philo-
sophischen Schriftstellers (G. 1 1jj fCLJ,
geb. 1776, Aug. 18, Bückeburg,
gest. 18.^8, Jan. 29, Freiberg.
Der tiefe Meissner Erbstolln, 4°, Leipz. 4 839.
Abbild, u. Beschreib, d. vorzüglichst. Appa-
rate zur Erwärm, d. Gebläseluft aufd. Hüt-
tenwerken in Deutschland, England usw. (her-
ausgegeb. von F. Th. Merbach), 4°, mit Atlas,
Freiberg 4 840. Bergmännische Reisen in Ser-
bien, in Auftrag d. Serb. PtCgierung ausgeführt
im J. 4835, Pestb 4846. Voikomm. d. strah-
lig. Alauns von Tschermig in Böhmen (Gilb.
Ann. LXIX, 4 824j. Gcoguost. Notiz üb. d. Ge-
gend von Garlsbad (v. Leonhard u. Bronn's
Jahrb. 4 835).
Herhan, Louis I^lienne. — Mc-
chanicus in Paris (BGJ,
geb. 1768, Aug. 3, Paris,
gL\sl. 1854, »lai 21, Paris.
Erfand ein voai Didol'schen verschiedenes
Verfahren dei* Stereotypie.
Herholdt, Johann Daniel. — Dr.
Med., Prof. d. Metiicin an d. Univ. zu Ko-
penhagen von 1 805 an ; Oberarzt am Fried-
richshospital daselbst (181 9 — 25) u. Stabs-
arzt beim dän. Seewesen (seit 1806), in
w^elches er 1790 als Chirurg eingetreten
war. Mitgl. d. königl. dän. Gesellsch. d,
Wiss. (EJ (NK) (DS) (N),
geb. 1764, Juli 10, ApenracJe.
gest. 1836, Febr. 18, Kopenhagen.
Historisk. Udsigt over Luflrensning i Bierg-
gruberne og ombord paa Krigsskibene (Dansk.
Selsk. Skr. III, 4 803). Om de chemiske Midier
til Luftens Rensning in den Skibsborde etc.
(Ib. id.). Over det Spörgsmaal, omMennesket
seer kun med eet Öie ad Gangen , eller med
begge tillige (Ib. IV, 4 807). — Medicinisches.
H^ricart de Thury*, Louis
fitienne Francois. — Vicomte, Inge-
nieur-en-chef des Mines seit 1810, auch
von 1 8 1 0 bis 1 830 Direclor d. Öflfentl. Bau-
ten im Seine-Departement (namentl. der
Bauten zur Verhütung des Einsturzes der
Katakomben unter Paris). Mehrmals Kam-
mermitglied. Freies Mitgl. d. Acad. d.Wiss.
seit 1824 (QC) (BN) (BG),
geb. 1776, Juni 3, Paris.
gest. 1854, Jan. 15, Rom.**
Minöralogie synoptique etc., 8*>, Paris 4 805.
Descript. des catacombes de Paris etc. , Ib.
4 808, 2"'-« 6dit. 4 814. Considörations g6ologi-
ques et physiques sur la cause du jaillissement
des puits foräs et des fontaines artificiellesetc,
8°, Ib. 4 823, 2'«" 6dit. 4829. — Sur la riviöre
du Loiret etc. (Journ. Min. IX, 4 799). Essai
potamographique sur la Meuse etc. (Ib. XII,
4 802). Sur les machines ä vapeur de rotation
etc. (Ib. id.). Sur l'anthracite (Ib. XIV, 4 803).
Sur un nouv. gisement de titane (Ib. XV, 4 803).
De reffet qui resulte dans la qualitö de l'houiUe
de la prcsence ou de l'absence des mati^res
animales (Ib. XVI, 4 804). Potamographie du
Dep. des Hautes-Alpes etc. (Ib. XVII, 4 804).
Oryctographie de la montagne et de la raine
d'argent de Chalances, D6p. Isöre (Ib. XX,
4 806). Sur la cristallisation de la glace (Ib.
XXXIII, 4 84 3). Gonsidörations g6n6ral. sur
les vestiges fossiles de v^g6taux du sol des en-
virons de Paris (Ib. XXXV, 4 84 4). Noch viele
Aufsätze u. Berichte daselbst u. in d. Annal.
d. Mines, Journ. d. Phys., Ann. du Mus6um,
Bullet, de la Soc. d'Encouragement (z.B. über
artesische Brunnen, worüber auch in d. An-
nuaire 1835), Annal. de la Soc. d'Horticul-
ture etc.
* Na-,h seinem Landgut zu Thury, bei Soiseons.
*• Auf einer Reise nach dem Vesuv.
Herigone, Pierre. — Mathematiker
in Paris, iibt^r den nichts Näheres bekannt
ist (WdJ (HH),
Lebte in d. erst. Hälfte d. XVII. Jahrh.
1077
Herlicius
Hermann.
1078
t
Cursus mathematicus nova, brevi et clara
methodo demonstratus etc., VI Tom. 8", 'Pa-
ris. 4 644 ; auch französisch (s. Kästner, Gesch.
d. Math. III, 46).
Herlicins (Herlich, Herlitz), David. —
Dr. Med,, folgweise Conrector an d. Schule
zu Güstrow (1 580), Stadtphysicus in Prenz-
lau (1582) u. Anclam (1583), dann Prof.
d. Mathematik (Astrologie u. Logik) an d.
Univ. zu Greifswalde (1 585 — i 598), darauf
Stadtphysicus in Stargard (1598 — 1606),
Lübeck (1 606 — I 4) und endlich wiederum
in Stargard fJJ (ZN) (Adelung, Gesch. d.
menschi Narrheit, Vi ),
geb. 1557, Dec. 28, Zeitz,
gest. 1636, Aug. 15, Stargard, Pomra.
Astrologische Kalender, von 1584 bis 4 636,
meistens zu Stettin herausget^eben. Tractatus
geographicus de distantiis locorum arithoie-
tice supputandis, Gryphisw. 1592. üisputt.
meteorologicae, 4", Ib. 1597. Tract. de macu-
lis lunae oder warumb der Mond solche Fle-
cke an sich habe, 4", Stettin 1599. Kurze Er-
klärung wie man die Sonnenfinsternisse ohne
Beschwerung oder Verletzung d. Äugen anse-
hen möge, 4°, Ib. 1599. Tract. de fulmine et
aliis impressionibus, prodigiis et miraculis,
vom Blitz, Donner und allerlei Feuerzeichen
usw., 4", Starg. 1604. Discursushist.phys.de
iride lunari etc., 4*, Lubecii 1609. Disc. bist,
phys. von Parheliis oder fünf Sonnen, so am
3. Apr. 1610 gesehen worden, 4°, Stettin 1610.
Prodromus oder kurze u. einfält. Erklär, d. Ko-
meten, so sich im Nov. 1618 hat sehen lassen,
4", Ib. 1618. — Im Ganzen über 50 Schriften.
Hermann, Leonhard Davfd. —
Pfarrer zu Massel, bei Oels, in Schlesien.
Correspond. d. Acad. d. Wiss. zu Berlin (J),
geb. 1 670, Juni 27, Massel,
gest. 1736, Mäi 1, Massel.
Maslographia oder Beschreib, des schlesischen
Massel, Brieg 1711. Hist. Bericht von einem
zu Massel gefundenen Elendsthier- Körper.
Idea schediasmatis de conchitibus Maslensi-
bus (Mise. Berolinens. IV, 4 73 4j.
Hermann, Jacob. — Schüler von
Jacob Bernoulli. Prof. d. Mathematik
erst an d. Univ. zu Padua (1707 13),
dann an der zu Frankfurt a. d. 0. (1713
— 24) und darauf in Petersburg (1724 —
31), endlich Prof. d. Moralphilosophie in
Basel (J) (AR),
geb. 1678, Juli 16 (A. St.), Basel,
gest. 1733, Juli 11, Basel.
RespODsio ad cl. Hienwentyt considerationes
secundas circa cälculi differentloiis priucipia,
Basil. 1700. Phoronomia, seu de viribus et
motibus corporum solidorum et flnidorum, 4",
Amslelod. 1716. Compcndium roatheseos in
usum Majest. Imper. universae Russiae, Pe-
trop. 1728. — Animadversiones circa novissi-
mam regulam ducendi perpendiculares ad cur-
vas ex focis descriplas etc. (Xov. Lit. Hclvet.
1703). — Methodus inveniendi radios osculi
in curvis e\ focis descriptis (At^t. Erud. Lips.
1702). Demonstratio geminae formulae a Job.
Bernoulli pro multisectionc ani^uli, vel arcus
circularis sine demonstrationc exhibitae (Ib.
1703). Disq. dioptrica de curvatura radiorum
visiorum, afmosphaeram trajlcientiuir. etc.
(!b. 1706). De nova accelerationis lege qua
gravia versus lerram feruntur, supposilis motu
diurno terrae et vi gravitatisconstanti ;ib. 1709).
De vibrationibus rhordarutn tonsarum (Ib.
1716). Solutio problematis de trajectoriis cur-
varum inveniendi fib. 1717—1719). Method.
nov sölvendi problemata, quae circa figuras
isoperimctrns aliasquo proponi possunt (Ib.
1718). Solutio duornm problematum, quorum
altcrum integrale ex data quadam formula dif-
ferenlioü per areas circulares et hyperbolicas
exhibenduni poslalat, alterum vero curvam
projectoruni in medio resistenti construendam
proponit (Ib. 1719). — Metodo d'investigare
l'orbita de planeti etc. (Giorn. de Letterati
d'ltalia, T. II). Soluzione generale del pro-
blema inverso delle forze centrali etc. (Ib. T. V
— VII). Methodus facilis determinandi leges
vis centralis (Ib T. XIII). — Diss. qua expll-
catur methodus generalis pnncla^stationum in
orbitis planetariis determinandi (Mi-ccll. Be-
rolin. I, 1710 et II, 1723). Obs. in schediasma
Eollii de constructione acquationum (Ib. III,
1727). — De caiculo integrali (Comment. Pe-
trop. I, 172S;. De mensura virium corporum
(Ib. id.). Deepicypioidibus in superficie.<iphae-
rica descriptis (Ib. id.). Geminus modus di-
rectus dividendi semicirculum in data ratione
etc. (Ib. id.). De constructione aequationum
dlfTerentialium primi gradus etc. ilb. II, 1729).
Theoria generalis motuum, qui i'ascuntur a
potentiis quibusvis in corpora indesinenter
agentibus etc. (Ib. id.). Nova ratio ('educendi
regulam jam passim traditam pro cei iro oscil-
lationis penduli cujusquc composifi petita ex
theoria motus gravinm in arcubus circulari-
bus (Ib. III, 1732). De locis solidis construen-
dis (Ib. IV, 1735). De ellipsi conica etc. ilb.
id.). Ex obscrvatis tribus oltitudini})us alicu-
jus stellaeetc. invenire alLitudinem poli et de-
clinationem stellae (Ib. id.). De superficiebus
ad aequationes locales revocatis etc. (Ib. VI,
1738). De quadratura curvarum algebraica-
rum etc. (Ib. id.J. — Ferneres im Journ. Lit-
teraire, in d. Exercit. Francofurt. (z. B. : De
motu chordarum , quibus instrumenta musica
instrui solent, ac stabili sonorum mensura),
in d. Nouvell. de la r^publ. des Lettres (Me-
thode gcomötr. et genörale de determiner le
diamötre de l'arc-en-ciel etc., 1704). Etc.
Hermann, Christian Gotthold.
— Pastor zu Kämmerswalde bei Freiberg
im Erzgebirge seit 1755 (M),
geb. 17 34, ..... . Kämmerswalde,
gest. 1792, Dec. 19, Kämnierswalde.
. 68*
1079
Hermann
Hermann.
1080
Mechanischer veibosserler Wind-, Re.uen- u.
Trockenheitsbeobachter, 8', rreil>. 4 781), 2.
Aufl. 4 793. — Oekonotnischos.
Hennann, Johann. — Dr. Med., Prof.
extr. d. Medicin (1768), ord. d. Philosophie
(1778), ord. d. Pathologie (1782) u. ord.
d. Botanik, Chemien. Materia medica (1784)
an d. Univ. zu Strassburg, auch Prof. d.
Botanik u. Materia medica an d. Special-
schule und Prof. d. Naturgeschichte nn d.
Centralschule daselbst (MJ,
geb. 17 38, Dec. 31, Barr, Elsass,
gest. 1800, Oct. i, Strassburg.*
De aenea culinari supellectili, 4«», Argentorat.
4 766. De praesagiis tempestatis nataralibus,
4", Ib. 1774 (Beides unter frentiden Namen).
Etwas über Glas, Ausdünstung, Anziehungs-
kraft (Naturforscher, St. 4 9) . Beiträge zu Eome
de l'Isle's Crystallographie. — Sonst nur Na-
turhistorisches.
* gest. Oct. 2 (NGB).
Hermann, Benedict Franz Jo-
hann von. — Nachdem er von 1777 —
79 Administrator in d, fürstl. Schwarzen-
berg'schen Buchhalterei u. dann auf kurze
Zeit Prof. extr. d. Technologie an d. Univ.
zu Wien gewesen, trat er 1782 in russ.
Dienste, war 1801 Ober-Berghauptmann
zu Kalharinenburg in Sibirien, von 179 4
bis 1801 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu St. Pe-
tersburg und seit 18 06 Mitgl. d. Bergcon-
seils im Finanzministerium daselbst (ON)
fWSt) (Mem . Acad. Petersb. VI j (Sc her er,
Nord. Blatt. l\),
geb. 1755, März 14 (N.St.), Maria-Hof,
Steyermark,
gest. 1815, Jan. 31 (A.St.), St. Peters-
burg.
Reisen durch Oesterreich, Steyermark, Kürn-
then, Krain, Tyrol usw., 2 Bde. 8". Wien 4 784.
Beiträge zur Physik, Oekonomie, Mineralogie,
Chemie usw., besonders d. russischen Länder,
3 Bde. S'\ Berlin 4786 88. Versuch einer mi-
neralog. Beschreib, d. Uralischen Erzgebirges,
2 Bde. 8'^ Ib. 4 789. Naturgeschichte d. Ku-
pfers, Petersb. 4793. Über d. Entstehung d.
Gebirge und ihre gegenwärtige Beschaffenheit,
S'\ Leipz. 1797. Mineralog. Rei.sen in Sibirien
von 1783 — 4 796, 3 Bde. 8", Wien 4 797-4 804 .
Diö Wichtigkeit d. ru.ss. Bergbaus, Petersb.
jvjio — Von d. Eisen- u. Stahl-Manipulation
bei den gräfl. Lodron'schen Eisenhütten in
Karntlicn (Sehr. Geselisch. naturf. l'r. II, 4 784 ) .
Über (1. llornbleiKie (Ib. XI, 4 794] Sur le
schörl rouge do Sarnpoiilskoi (Nov. Act. Acnd.
Pelrop. VII, 4 795). Observ. inineraiogi<iues
dans ia chaine Ouralienne \\h. X, 4 797). Sur
le charbon de terre dan.s le.-? ciJ\iroti> de Kous-
nctzk(ll>. XI. 1798). Descript. de la minedar-
gent de Salairsk (Ib. id.). Expcriences sur l'a-
cier datnasse (Ib. XII, 1804). Sur la pierre de
poix ou pissite de Sibcrie (Ib. id.). Descript.
de la topaze de Sibörie (Ib. id.). Sur les diffö-
rent3s methodes de rendre le fer mallöable
(Ib. XIII, 4 802). Ferneres in Crell's Ann. (4 789,
90, 92, 93), Crell's Beitr. (V) und Bergmann.
Journ. I.
Hermann, Karl Samuel Lebe-
recht, — Bis 1797 Apotheker in Gross-
Salze, dann Administrator der königl. che-
mischen Fabrik im benachbarten Schöne-
beck (zu der er 1793 durch Versuche zur
Aufbereitung der Siede-Abfälle den ersten
Grund gelegt) und seit 1807 (der Errich-
tung des Königreichs Westphalen) Pächter
derselben (OrJ,
geb. 17 65, Jan. %0, Königerode, am
Harz,
gest. 18 46, Sept. 1, Schönebeck.
Über das schlesische Zinkoxyd und das in ihm
enthaltene [von H. 1 84 8 entdeckte] Kadmium
(Gilb. Ann. LIX, 4 84 8). Analyse dieses Zink-
oxyds, und zur Geschichte des Kadmiums (Ib.
LXVI, 4 820). Über d. Kaligehalt mehrer Soo-
len ; über Gewinn, d. Nickels im Grossen u.
über Lichterscheinungen bei Krystallisationen
(Schweigg. Journ. XL, 4 824). Bereit, d. Chi-
nins u. Cinchonins (Ib. XLII, 1824). Darstell.
V. rein. Zinkoxyd (Ib.XLVI. 4 826). Bemerkk.
zu Vauquelin's Versuchen über Seifen (Ib.
XLVII, 4 826). Darstell, d. Broms aus d. So-
damutlerlauge (Ib. XLIX, 4 827). Überkünstl.
Ultramarin (Ib. LH, 4828). ÜberKörner'sFhnt-
gias (Pogg. Ann. VII, 4 826). Zerleg, u. Bildung
d. Bittersalzes (Ib. XI. 4 827). üeber Darstell,
von Brom, Kalium u. Natriunri (Ib. XIII, 4 828).
Hermann, Friedrich Benedict
Wilhelm. — Folgweise Lehrer d. Ma-
thematik erst am Gymn. zu Erlangen (1821),
dann an dem zu Nürnberg u. an d. poly-
techn. Schule daselbst (1823), darauf Prof.
d. Technologie, VVaaren- und Handlungs-
kunde an d. polytechn. Centralschule in
München (1827), Prof. d. Technologie, po-
litischen Rechenkunst u. Slaatswirthschaft
an d. Univ. daselbst (1832), Inspector d.
technisch. Lehranstalten in Bayern (1836),
Rath im Ministerium des Innern (1845).
Mitgl. (extr. 1835, ord. 18i2) d. Acad. d.
Wiss. zu München (GutenäckeTy Ver-
zeichn. aller Programme in Bayern, Würzb.
18 43; (CL),
geb. 1795, Dec. 5, Dinkel.sbühl, Bayern.
Lehrb. d Arithmetik u. Algebra, Nürnb 4 826.
Über polylecl-.n. Institute, 2 Mite., Ib. 4826—
28. Die Lilustrie- Ausstellung in Paris im
.1 4 839, Ib. 1840.
Hermans j Hans B u d o 1 p h. — Ur-
spriiiiglicli Pharm.iceut ; biblcle sich unter
1081
Hermann
Hermbstaedt.
1082
Dr. F. A. A. Slruve in Dresden zum Che-
miker aus, wurde von diesem 18 27 nach
Moskau geschickt, um die dortige Anstalt für
künstliche Mineralwässer einzurichten, wel-
cher er seitdem als Chemiker vorsteht (Or),
geb. <805, Mai «.2, Dresden.
Über d. Atomgewicht d. Lithiums (Pogg. Ann.
XV, 4829). Zerleg, d. Pyrophyllits (Ib. id.).
Über d. Proportionen zwisch. d. Elementen d.
einfach, vegetabil. Verbindet. (Ib. XVIII, 1 830).
Zerleg, d. Secrelionen v. Cholerakranken (Ib.
XXH, 4 831). Über d. Mineralquellen d. Kau-
kasus (Ib. id.). Saure BeschafTenheit d. venö-
sen Menschenbluts (Ib. XXIV, 4 832 u. XXXI,
4 834). Melanochroit, ein neues Mineral (Ib.
XXVIII, 4 833). Zerleg, einer meteorisch. Sub-
stanz (Ib. id.). Verbind, von Osmium-, Iri-
dium- u. Platinchlorid mit Chlorkalium usw.
(Ib. XXXVII, 4 836). — Überd.Zuckergehaltu.
d. Gewicht d. Runkelrüben (Erdmajm's Journ.
IV, 4 835). Untersuchung des Tschornasems
[schwarz. Ackererde] d. südl. Russlands (Ib.
XII, 4 837). Zusammensetz. d. Caramels usw.
(Ib. id.). Über Moder u. Humussäure (Ib. XXII
u. XXIII, 4 844; XXV, 4 842). Üral-Orthit u.
Irit, zwei n3ue Mineralien (Ib. XXIIl, 4 844).
Quellerz, ein neues Mineral (Ib. XXVIl, 4 842).
Untersuch, über d. Cer (Ib. XXX, 4 843). D"
üb. d. Lanthan (Ib. id.) Über Zirkonerde (Ib.
XXXI, 4 844). Untersuch, russisch. Mineralien
(Ib.XXXI,XXXIII-XXXV, XXXVII, XXVIII.
XL, XLIll, XLIV u. XLVI). Über d. Atompew.
d. Lanthans u. über Didym (Ib. XXXIV, 4 8 45).
Über Ilmenium (Ib. XL u. XLII, 4 847). Über
Tantal u. Niobium (Ib. XL, 1847). Untersuch,
von Tantalmineralien (Ib. XLIV, 4 84 8 u. L,
4 850). Über Epidot u. Orthit (Ib. XLIV, 4 848).
Untersuch, nordamerik. Mineralien (Ib.XLVIl,
4 849). Überd. Zusammensetz. d. Epidote, He-
teroraerie usw. (Ib. LII u. LIV, 4 854). Über
Glimmer u. Cordierit (Ib. LIII, 4 851). Identität
von Wiliiamsit u. Serpentin (Ib. id.). Über d.
Zusammensetz. d. Turraalins (Ib. LIII, 1854 u.
LV, 4852). Gleichheit von Spodumen u. Ach-
mit (Ib. LIV, 4 851). Über Skapolith (Ib. id.).
Über Spodumene u. Petalite (Ib. LVII, 1852).
Über Pyroxene (Ib. id.). Über Ilmenium, Nio-
bium u. Tantal (Ib. LXV, 1855). Über d. Nio-
bium (Ib. LXVIII, 1856;. Zusammensetz.* d.
Epidote, Vesuviane u. Granate fib. LXX, 1 857).
Vorkomm. d. Tantalsäure im Coiumbit v. Bo-
denmais (Ib. id.). Über Tantal (Ib. id.). Künstl.
Bild, einig. Mineralien (Ib. id.). — Ferneres
In d. Bullet, u. Mem. de la Soc. des natura-
listes de Moscou u. d. Journ. d. Ackerbau-Ge-
sellsch. daselbst.
Hermann, Moritz. — Dr. Phil, Che-
miker in d. ehem. Fabrik zu Schönebeck
bei Magdeburg, iiinkel von Karl Samuel Le-
berecht (Diss-,
geb. 18 28, Aug. 4 0, Schönebeck.
Dis>. de lirouieto liydro;:enii etcarbonici quod
ex aquis salinae Schoenobcck una cum bromo
destillatione e\tricatur, Berol. 4 853.
Hermbstaedt, Sigismund Fried-
rich. — Dr. Phil. u. Med. Administrator
d. königl. Hofapotheke (1790) und dann
(1797) königl. Ilofapotheker. Seit 4 791
ordtl. Prof. d. Chemie u. Pharmacie am Col-
legio medico-chirurgico, 179 4 Ober-Sani-
tätsrath u. Mitgl. d. Ober-Collog. sanitalis.
Von 1798 — 1807 Ober-Medicinalralh,
1810 geheim. Medicinalralh u. Mitgl. d.
wiss. Deputat, für d. Medicinalwesen u. der
techn. Deputation. Prof. d. Technologie an
d. Univ. in Berlin seit ihrer Stiftung 18 10.
Lehrer d. Chemie am Bergweiks-Eleven-
Institut seil 4 810 u. an d. allgem. Kriegs-
schule seit 1820. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu Berlin seit 1803 ('Cß. 4 8 25 u. 4 834;
(N) (MK),
geb. 1760, Apr. 14, Erfurt,*
gest. 1833, Oct. 22, Berlin.
Physikal.-chem. Versuche u. Beobb., 2 Bde.
8°, Berlin 4 786 u. 89. Bibliothek d. neuesten
physikal.-chem., metallurg. u. pharmaceut.
Literatur, 4 Bde. 8", Ib. 1787—95. Systemat.
Grundriss d. allgem. Experimentalchemio, 3
Bde. 8", Ib. 1791, 3. Aufl. 5 Bde. 8°, Ib. 184 2
— 26. Katechismus d. Apothekerkunst, 8°, Ib.
4 792. Grundriss d. Experimentalpharmacic,
2 Bde. 8°, Ib. 4 792— 93, 2. Aufl. 4S06. Grund-
riss d. Färbekunst, 8", Ib 4 802, 3. Aufl. 2 Bde.
8°, Ib. 4 824. Allgem. Grundsätze d. Bleich-
kunst usw., S**, Ib. 1804. Chcnri.sch-lechnolog.
Grundsätze d. gesammt. Ledergerberei usw.,
2 Bde. 8°, Ib. 4805— 7. Grundriss d. experi-
mentell. Kameralchemie, 8^ Ib. 4808, 2 Aufl.
4 84 7. Die Wissenschaft d. Seifensiedens usw.,
8", Ib. 1808, 2. Aufl. 4 824. Anleit. zur pract.-
ökonom. Fabricat. d. Zuckers usw. aus Run-
kelrüben usw., Ib. 1811. Anleit. zur Fabricat.
d.Syrupsu. Zuckers aus Stärke usw., Ib. 4 84 4.
Anleit zur Kunst, wollene, seidene, baumwol-
lene u. leinene Zeuge zu bleichen usw., Ib.
4 815. Grundlinien d. theorct. u. experiment.
Chemie, 8°, Ib. 1814. Grundsätze d. Techno-
logie usw., S'', Ib. 1814. Gemeinnutz. Rath-
geber f. d. Bürger u. Landmann usw.. 6 Bde.
8", Ib. 4 816 — 23. Chera. Grundsätze d. Kunst,
Brantwein zu brennen, Ib. 4 84 7, 2 Aufl. 2 Bde.
8", Ib. 4 823. Chem Grundsätze d. Destillii-
kunst oder Liqueurfabrication usw., 8", Ib.
4 84 9. Chem. Grundsätze der Kunst, Bier zu
brauen, 3. Aufl. 2 Bde. 8", Ib. 4820. Anleit.
z.Kulturd. Tabackspnanzenu5w.,8', Ib. 4 822.
Elemente d. theoret. u. pract. Chemie für Mi-
litärpersonen, 8°, Ib. 4823. — Gab herau.s :
Journal f. Lederfabricanten u. Gerber, 2 Hfte.,
Ib. 1802—3. Magazin f. Färboi, Zeu-drucker
u. Bleicher usw., 8 Bde. 8°, Ib. .s02 — 19. Ar-
chiv d. Agriculturchemie usw., 7 Bde. 8", Ib.
1803—4 7. Bulletin d. Neuest, u. .Merkwiirdlu-
sten aus d. Naturwissen.schaft usw., 4 5 Bde.
8°, Ib. 4 809— 13. Museum d. Neuesien u. Wis-
senswürdigst, aus d. Gebiet d. Naturwiss. usw.,
4 2 Bde. 8", Ib. 4 814—4 8. — Übersetzte: La-
1083
Hermelin
Hero.
1084
voisier's Syst. d. antiphlogist. Chemie, 2 Bde.
8°, ib. -1792, 2. Aufl. -fSOS ; Scheele's sämmtl.
Werke, 2 Bde. 8°, Ib. 1 793 ; Chaptars Chemie,
2 Bde. 8", Ib. 1808 u. a. m.
Sur la difference essentielle qu'il y a entre
les sels alcalins et les terres alcalines (Nouv.
Mem. Berlin p. 4 801). Sur le rapport chimique
de quelques nouveauK. raetaux et terres aux
parties colorantes d?. la Cochenille (Ib. id.). Sur
la mani^re dont les corps naturelles ont leurs
coulcurs et essai d'une nouv. explication de ce
Phänomene (Ib. id.). Qu'est ce que le furnier
etc (Ib. p. -1802). Sur une methode d'evapo-
ration spontanöe de leau des puits salans etc.
(Ib. p. 1803). Sur les causes physiques qui
concourent pour produire cette 6vaporation
(Ib. id.). Essai d'une thäorie nouv. de l'exi-
stence et des qualitös et des 6l6ments phy-
siques, döduites des phänom^nes g6n6raux
(Ib. id.) . Über d. Erzeugung d. Essigsäure (Ab-
handl. d. Acad. 1804—11). Über d. Milch d.
Kühe (Ib. id.). Chera. Zergliedr. d. Spargels
(Ib. id.). Über d. Insiinct d. Pflanzen (Ib. 1812
— 13). Über d. Keimen d. Pflanzensamens (Ib.
id.). Überd. diabetisch. Urin (Ib. 1814—15).
Über d. Verdunst, sogen, feuerbeständ. Kör-
per (Ib. id.). Über d. chemische Zergliedr. Or-
gan. Substanzen überhaupt u. d. Getreidearten
insbesondere (Ib. 181 6-— 17). Über d. ehem.
Analyse schwefelhalt. Mineralien (Ib. 1818 —
19). Über d. Darstell, e. chemisch reinen Ni-
ckeloxyds (Ib. 1820 — 21). Über d. Einfl. d.
Düngungsmittel auf d. Erzeug, d. näheren Be-
standtheile d. Pflanzen ;Ib. 1823— 24). —Viele
Aufsätze in d. Schrift, d. Gesellsch. naturf.
Freunde, in Crell's Neust. Entdeck, u. Annal.,
Trommsdorff's Jouru., Gehlen's Journ., Schweig-
ger's ,)ourn., Erdmann's Journ., Berlin. Jahr-
buch d. Pharmacie u. a. 0.
* geb. 175S, Apr. 14 (6^^.1795) (NGB) (IT. II); geb.
17rt0, Apr. 24 (Berliner- Universita ts-Doctimente). •
Hermelin, Samuel Gustaf. — Ba-
ron. Schwedischer Bergrath von 1781 —
!81ö, wo er pensionirt ward. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Stockholm seit 1771 (S)
(Vetensk. Acad. Hm dl. 18 21/,
geb. 17 44, Apr. 4, Stockholm,
gest. 1820, März 4, Stockholm.
Om kopparslagaens smältande efter rostning,
Stockh. 1766. Försök tili Mineral-Historie öf-
ver Lappmarken cch Vesterbotten, Ib. 1804.
Geograph. Charlor öfver Sverige i 4 Afdeln.,
Ib. 1797 — ISO 7. — Ron cch försök, hörande
tili mineral-historien öfver Skaraborgs Län i
Westergöthland (Vetensk. Acad. Hand). 1767).
Ron om magneters förhallende i grufvor (Ib.
id.). Anmärkn. vidsalt-tillverkningen vid Wal-
le? s Norrixre 'Ib. 1769). Berättcise om den vid
Foldals kopparverk i Norrige pafundne och
nylljade iöiitndrin.^ uti koppar-smältnin^'en
[\b. ^11 \). Bcskrifninr^ ora takskiffers egen-
skaper och brytningssatt (Ib. id.). Om Bose-
riips sfenkols grufva etc. HS 1773). Om An'ol-
gamations-inrättningen vid Adelforss guldveik
llb. 1792).
Hermite, Charles. — Exan)inalor
(Examinateurd'admissiou) bei d. polytechn.
Schule in Paris seil 18 48 u. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. daselbst seit 1856 (Or),
geb. 1822, Dec. 24, Dieuze, Deparl.
Meurthe.
Sur la division des fonctions aböliennes ou ul-
tra-elUptiques (Compt. rend. XVII, 1843). Sur
la theorio des transcendantes ä difl'örentielles
algebriques (Ib. XVIII, 1844, auch Liouville's
Journ. IX). Sur la thöorie des fonctions ellip-
tiques (Ib. XXIX, 1849). De l'introduction des
variables continues dans la Ihöorie des nora-
bres (Ib. XXXI, 1850 et XXXIV, 1862). Mem.
relatif aux fonctions ä double pöriode (Ib.
XXXII, 1851). M6m. sur les fonctions alg6-
briques (Ib. id.). Sur l'extension du thöoreme
de Mr. Sturm ä un systöme d'äquations simul-
tanöes (Ib. XXXV, 1852). Remarques sur le
thöorerae de Mr. Sturm (Ib. XXXVI, 1853).
Mem. sur la decomposition d'un nombre en
quatre carr(^s (Ib. XXXVII, 1853). Sur la th6o-
rie de la transformalion des fonctions abö-
liennes (Ib. XXXX, 1855). Remarques sur un
theor^me de Mr. Cauchy (Ib. XXXXI, 1855).
Sur le nombre limitö d'irrationalitös auxquelles
se räduisent les racines des öquations ä co6f-
ficients entiers complexes (Ib. XXXXIV, 1857,
Crelle's Journ. Uli). — Extraits de deux let-
tres ä Mr. Jacobi (CreUe's Journ. XXXII, 1846).
Sur la reduction des fonctions homogönes ä
coefficients entiers et ä deux ind6termin6es (Ib.
XXXVI, 1848). Sur la theorie des formes qua-
draliques ternaires (Ib. XXXX, 1 850). Sur dif-
ferents objets de la theorie des nombres (Ib.
id.). Sur ia theorie des formes quadratiques
ternaires indößnies (Ib. XXXXVII, 1854). Sur
la theorie des formes quadratiques, deux M^m.
(Ib. id.). — Sur une question relative ä la
theorie des nombres (Liouville's Journ. XIV,
1849). Demonstration Clement, d'une proprietö
relative aux diviseurs de x*+Ay* (Ib. id.). Sur
un M6m. de Mr. Cayley relatif aux d^termi-
nants gauches (Cambridge and Dublin Journ.
IX, 1854).
Hero (Heron). — Aus Alexandrien,
Schüler des Ctesibius, unler der Regie-
rung von Ptolemäus Philadelphus
und Ptolemäus Evergetes zwischen
28 4 und 221 vor Christ, lebend. Sonst
über ihn nichts bekannt.
Von der grossen Anzahl seiner, zum Theil
nur fragmentarisch bekannten Werke (die ge-
sammelt sind in : Veterum mathematicorum
Athenaei, Apollodori, Philonis, Heronisetalio-
rum Opera, fol., Paris. 1693) ist das berühm-
teste: ITvivfxarty.tt oder Spiritualia, übersetzt
ins Lateinische von F. Commandino, 4", Ürbino
1575, ins Italienische von B. Aleotti, 4°, Fer-
rara 15 9 und G. B. Porta, 4°, Neapel 1605
und ins Deutsche von Agathus Carlo, 4", Bam-
berg 1687. Darin unter anderem die Apparate,
derentwegen er noch gegenwärtig genannt
wird: der Heronsbrunnen, der Heronsball u.
1085
Hero
Herrliberger.
1086
die Aeolipila. — Siehe u. a. Vetcrum scripto-
rum loci aliquot physici etc. a G. Walthorio,
Wismariae 1844. — Sielie aucli Heliodoros.
Hero (Heron), genannt der Jüngere. —
Auch griech, Mathematiker; lebte wahr-
scheinlich unter Kaiser He raklius zwi-
schen 610 und 641 nach Christ.; sonst
nichts über ihn bekannt. *
Ihm werden zugeschrieben : De raachinis
bellicis und Geodaesia, beides lateinisch von
BarociTU, 4», Venet. 1572 (siehe Montucla,
Hist. I, 34 3), sowie verschiedene andere ma-
themathische Schriften, die gesammelt sind
in : Veterum mathematicorum etc. Opera, Pa-
ris. 4693.
•Es gab noch eimge Matlieraatiker dieses Namens,
" über die man gleichAUs nichts Näheres weiss.
Herodotos. — Reicher Privatmann,
der zwischen 462 u. 456 vor Christ, aas-
gedehnte Reisen in Asien u. Afrika unter-
^ nahm, dann längere Zeit in Athen lebte u.
zuletzt noch Italien bereiste,
geb. 484, .. . (vor Chr.), Halikarnass,
Karlen,
gest. 408, . . . (vor Chr.), Italien.
Sein berümtes Reisewerk , welches oft edirt
u. commentirt ist (z. B. von J. Ch. F. Bahr,
4 Bde., Leipz. 1830 — 35, neue Aufl. 1856),
enthält auch einige physikal. Beobachtungen ^
z. B. : Über Ebbe u. Fluth im rothen Meere ;
Über Entstehung der Winde ; tjber Regen in
Aegypten ; Über d. Elektron usw.
H6ron de Villefosse, Antoine
Marie. — Von 1801 — 1807 Ingenieur or-
dinaire des Mines, dann von Napoleon
zum General-Inspector aller Bergwerke u.
Hütten zwischen dem Rhein u. der Weichsei
ernannt und als solcher 1809 in Clausthal
wohnhaft. Nach der Restauration folgweise
Maitredes requetes, Cabinetssecretär Lud-
wigs XVIII., Baron, Staatsrath, General-
Inspector erster Classe u. Vicepräsident im
Conseil des Mines. Nahm 1834 seinen Ab-
schied und zog sich nach der Normandie
zurück. Seit 1816 freies Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Paris (DCJ (BN) (BG) (CU. XXXIVA
geb. 1774, Juni 21, Paris,
gest. 1852, Juni ö, Normandie.
De la richesse minörale. Gonsidörations sur
les mines, usines et saUnes des differcnts ctats
etc., 3 vol. 4'', Paris 1810-19. Atlas dazu
165 Bi. fol. (Deutsch von C. Hartmann, Wei-
mar 1822, nebstSSupplbdn. 1839- -40). Mem.
sur l'etat acluel des usines ä fer en France etc. ,
8", Ib. 1b26. Des metaux en France etc.. 8°,
Ib. 1828. — Viele metallurg. Auisätze iniJourn.
u. in d. Annal. des iVlines. — Barometr. Ni-
vellement des Harzeebir^es (Gilb. Ann. XXVI,
1807 u. XXVIII, 1808). "^
Heros, Friedrich Wilhelm Lud-
wig Alexander. — Dr. Phil., Vorsteher
einer höheren Knabenschule in Berlin fDiss)
(Zt),
geb. 1817, Juli 3, Berün,
gest. 1856, Sept. 2, Berlin.
Diss. de ventis, Berol. 1846.
Herpin, Jean Charles. — Dr. Med.,
wohlhabender Privatmann in Paris, der frü-
her in Metz und dann in Montpellier ieble.
Hauptgründer der Academie zu Metz 1819,
deren Secretär er bis 1 8 2 4 w^ar (BG) (BBMJ,
geb. 179 8, Apr. 8, Metz.
De la graissedes vinsetc., 8", Paris 181 9. No-
tice sur l'art de cultivcr la vigne et de faire les
vinsetc, 8", Metz 1821. Recherches sur l'em-
ploi des divers proc^dös nouv. pour la con-
servationdessubstancesanimales, 8**, Ib. 1822.
Descript. de plusieurs instruraents nouv. pour
conserver et amöliorer les vins, 12°, Ib. 1823.
Nouv. fontaine filtrante domestique etc., 12",
Paris 1823. R^cröations chimiques etc., 2 vol.
8", Ib. 1824. Notice sur le maltimetre ou In-
strument propre ä faire connaitre la qualitö
du malt etc., 8°, Versailles 1830. Recherches
sur le son ou l'öcorco du froinent et des autres
cör^ales, 12°, Paris 1833. Tableaux anaUtiques
comparatifs des prinoipales eaux minörales
etc., 12°, Ib. 1835. Perfectionnement dans la
fabrication de l'amidon (Revue encyclop. 1 823).
— Noch viele andere Ökonom. Schriften.
HerrenschneSder, Johann Lud-
wig. — Dr. Phil., Prof. d. Mathematik,
Physik u. Astronomie an d. Univ. zu Strass-
biirg bis zu deren Auflösung in der Revo-
lution, dann nach deren Wiederherstellung
von 1808 bis 1829, in der Zwischenzeit
Prof. d. Philosophie u. Mathematik am Pro-
testant. Seminar, auch Lehrer d. Physik u.
Chemie an d. Cenlralschule. sowie Sladt-
bibliothekar fG. 1843; fN) (BG),
geb. 1760, März 23, Grehweiler, Eis.,
gest. 18 43, Jan. 29, Strassburg.
Observations metöorologiques (M6m. de laSoc.
Science de Strasb. T. I, 1811, auch Gilb. Ann.
LXXII). Resumä des observations möt^orolo-
giques faites ä Strasbourg pendant Tan 1811
jusqu'au 1832, Strasb. 1832.
♦ gest. Jan. 30 {G. 1843).
Herrliberger, Johannes. — Prof.
d. Matiiemalik am Gymn. zu Zürich; 1656
Pfarrer zu Sleckborn, 1 677 Pfarrer zu St.
Jacob (R. Wo If, Schweiz. Biogr. l),
geb. 1630, *
gest. 1711, Mai 23, .. .
Kurtze u. grundllich Beschreibuns dess um
den 1 6 Tag Wintermonat dess 1 680 .lahrs, zum
ersten mahle von männigUch beobachteten und
bis zu Anfang des Hörn, des 1681 Jahrs am
1087
Herschel.
1088
Himmel vor Augen geschwebten sehr grossen
und erschrockenlichen Wunder-Cometen, 4",
Zürich 1681.
* getauft Febr. 6.
Hersohel, Friedrich Wilhelm. —
Kam n57 als Haulboist eines hannover-
schen Truppencorps nach London, ward
dann Musiklelirer in Leeds, 17 65 Organist
zu Halifax in Yorkshire, 1766 Organist zu
Bath und, nachdem er hier 1781, März 13
dasGeorgium Sidus, d. h. den Uranus
entdeckt halte, 1782 zu Slough bei Wind-
sor Privalastronom des Königs Georg HI.
Mitgl. d. Royal Society seit 1781 (M.U)
(B 0 d e's Jahrb. 1826; (Annuaire 1 8 4 2 j,
geb. 1738, Nov. 15, Hannover,*
gest. 1822, Aug. 25, Slough.**
Astronomical observations on the periodical
Star in collo ceti (Phil. Tr. 1780). Astron. ob-
servat. relating to the mountains of the Moon
(Ib. id.). Astr. obs. on the rotation of the pla-
nets round their axes, made witli a view to
determine whether the Earth's diurnal motion
is pcrfectiy equable (Ib. 1781). Account of a
comet (Ib. id. — Die Entdeckung des Ura-
nus, denH. anfangs für einen Gometen hielt).
Descript. of a micrometer for taking the angle
of Position (Ib. id.). On the parallax of the
fixed Stars (Ib. 1782). Catalogue of double stars
(Ib. id. et 1783). Descript. of a Lamp-Micro-
mctcr and the mothod of using it (Ib. 1782).
A paper to obviate sonie doubts concerning
the great magnifying powers used (Ib. id.). On
the nmne of the ncw planet (Ib. 1783). On the
diameter and magnitude of the Georgium
Sidus; with a descript. of the dark and lucid
diso and periphery micrometers (Ib. id.) On
the proper motion of the sun and solar System
etc. (Ib. id.). On the remarkable appearences
at the polar regions of the planet Mars, the in-
clination of its axis etc. (Ib. 1784). On some
observations tending to invesligate the con-
struction of the heavens (Ib. id ). Catalogue
of one thousand new nebulae and Clusters of
Stars (Ib. 1786). Investigation of the cause of
that indistlnctness of vision, which has been
ascribed to the smalness of the optic pencil
(Ib. id.). On three volcanos in the moon (Ib.
1787). On the Georgian planet and its salclli-
tes (Ib. 1788). Observations on a comet (Ib.
1789). Catalogue of a second thousand of new
nebulae and Clusters of stars (Ib. id.). Disco-
very of sixth and seventh satellile ol" the pla-
net Saturn, with remarks on the construclion
of its ring, its atmosphere, its rotation on an
axis and its spheroidical fi^urc (Ib. iil.). On
the satcllites of tho plane! Saturn nnd Ihe ro-
tation of its ring on an a\is (Ib. 179Ü). On ne-
bulous slars, properly so calied (Ib. 17;)1) On
the ring ot Saturn an<l tli<^ rotation of the lilth
satellite on its axis (Ib. 1792j. Miscellanoous
observations (II». id.). Observations on the
planet Venus (Ib. 179.3). Ob.servafion ofaquin-
tuple belt on the planet Saturn (Ib. 1794). Of
some particulars observcd during the late
ecHpse of the sun (Ib. id.). On the rotation of
the planet Saturn on its axis (Ib. id.). On the
nature and construction of the sun and fixed
stars (Ib. 1795). Description of a forty-feet
reflecting telescope (Ib. id.). On the method
of observing the changes that happen to the
fixed stars, with some remarks on the stabi-
lity of the light of our sun ; catalogue of the
comparative brightncss of the stars (Ib. 1796).
On the periodical star « hercuüs, with remarks
tending to establish the rotatory motion of the
Stars on their axes ; second catalogue of the
comparative brightncss of the stars (Ib. id.).
A third catalogue of the comp, brightn. of the
stars (Ib. 1797). Observat. of the changeable
brightncss of the satellites of Jupiter, and of
the Variation in their apparent magnitudes;
with a determination of the time of their ro-
tatory motions on their axes (Ib. id.), On the
discovery of four addilional satellites to the
Georgi um Sidus etc. (Ib. 1798). A fourth
catalogue of the comparative brightncss of the
stars (Ib. 1799). On the power of penetrating
into Space by telescopes etc. (Ib. 1 800) . Inve-
stigation of the powers of the prismatic colours
to heat and illuminate objects; with remarks,
that prove the different refrangibility of ra-
diant heat etc. (Ib. id.). Experiments on the
refrangibility of the invisible rays of the Sun
(Ib. id.). Experiments on the solar and on the
terrestiid rays that occasion heat etc., Pt. 1
et IH li llb. id.). Observations tending to in-
vestigate the nature of the Sun. in order to
fin<l the causes or symptomes of its variable
cmission of light and heat etc. (Ib. 1801). Obs.
on the two lately discovered celestial bodies
rCeres et Pallas] (Ib. 1802). Catalogue of 500
ncw nebulae, nebulous stars, planetary nebu-
lae and Clusters of stars etc. (Ib. id.). Obs. on
the trarsit of Mercury over the diso of the Sun
etc. (Ib. 1803). Account of the changes that
have hnppened during the last 25 years in the
relative Situation of double stars etc. (Ib. id.).
Expenruents for ascertaining how far telesco-
pes wMl enuble us to determine very small
angle^-i and to distinguish the real from the spu-
rious c'ianieters of celestial and terrestrial ob-
jects etc. (Ib. 1805). On the direction and ve-
locity of the motion of the Sun and solar Sy-
stem Ib. id.). On the Singular figure of the
planet Saturn (Ib. id.). On the quantity and
velocity of the solar motion (Ib. 1806). On the
tigure, the climate and the atmosphere of Sa-
turn and its ring (Ib. id.). Experiments for in-
vestigating the cause of the coloured concen-
tric rinirs, discovered by Sir Isaac Newton etc.
ab. 1807, 1809 et 1810>'. Observations on the
nature of the new celestial body [Vesta] dis-
covered by Dr. Olbers etc. (Ib. 1807). Obs. on
a comet, maiie with a view lo investigate its
magnitude and the nature of its Illumination
etc. (Ib. 180S). Astr. observat. relating to the
construction of the heavens etc. Ib. 1811).
Obs. of a comet, with remarks on the con-
struction of its different parts ylb. 1812). Obs.
on a second comet etc. (Ib. id.). Astr. obs.
relating to the sidereal part of the heavens and
I
1089
Hersehel
Herschel.
1090
its connexion with the nebuloos part etc. (Ib.
<8U). A series of observations of tbe »atelli-
tes of the Georgian planet etc. (Ib. < 81 6) . Astr,
observ. and experiments tending to intcsti-
gate the iocal arrangement of tbe celestial bo-
dies in Space etc. (Ib. ^847). Astr. obi. And
expefim. selected for the purpose of tgcer-
taininglhe relative distancesof Cluster ofstars
etc. (Ib. 1818). On the placesofUSnew double
Stars (Mem. Astr. Soc. l, 1822). — Eine Ana-
lyse aller dieser Arbeiten hat Arago im An-
nuaire p. 1848 gegeben. — H. entdeckte aus-
ser dem Uranus (1781, März 13) auch dessen
Trabanten, den zweiten u. vierten 1 787, Jan. 1 1 ,
den ersten 1790, Jan. 18, den fünften 179C,
Febr. 9, den sechsten 1794, Febr. 88 und den
dritten 1 794, März 26, ferner von den Saturns-
trahanlen den ersten 1789, Aug. 28 und den
zweiten 1789, Sept. 17. —Im Ladies Diary
von 1780 behandelte auch H. die Frage über
die Schwingungen einer in der Mitte mit Ge-
wicht beschwerten Saite.
•geb. zu Born bei Hannover (B«de*s Jahrb. 1821,
S. 149).
♦•gest. Aug. 15 {BG)i Aug. 23 lÄntmmire p. 1842):
Aag. 25 {Än.M. 1822); Aug. 27 (If. II).
Bersohel, Caroline Lucretia. —
Schwester des grossen Astronomen, ging
ams J. 4772 zu ihm nachBath, miterstützte
ihn in seinen astronomischen Arbeiten bis
an seinen Tod, und kehrte darauf nach Han-
nover zurück, wo sie unverheiralhet starb.
Genoss von Georg III. eine kleine Pen-
sion (ASM.Xynj {Astr.Nachr,XXyn,e5),
geb. nSO, März 16, Hannover,
gest. 4 848, Jan. 9, Hannover.
Entdeckte acht Coraeten : 1786, Aug. i; 1788,
Dec. 21; 1790, Jan. 9; 1790, Apr. 17; 1791,
Dec. 15; 1793, Oct, 7; 1795, Nov. 7 u. 1797,
Aug. 6 (darunter fünf zuerst) und mehre Ne-
belflecke. Verfasste: 4) A Catalogue of 661
Stars observed fay Flamsteed but which having
escaped the notice of Those who framed the
British Catalogue u. 2) A general Index of re-
ferenc© to every Observation of every star in-
serted in the British Catalogue, beides zusam-
men veröffentlicht von d. Roy. Society, 1 vol.
40, Lond. 1798; ferner; Zone Catalogue of all
the nebulae and Clusters of stars observed by
her brother etc.
Hepschel, Sir John Frede rick Wil-
li am. — Baronet (seit 1838). Sohn von
Friedrich Wilhelm. Wohlhabender Privat-
mann in London, hielt sich zum Behufe
astron. Beobachtungen von 1834 bis 1838
am Cap der guten Hoffnung auf, war von
1850—1855 Director (Master) d. königl.
Münze. Mitgl. d. Roy. Society (seit 18« 3)
und d. Astron. Society fOrJ,
geb. 1792, März 7, Slough, b.Windsor.
CoUection of exaraples of the application of
the calculus of finite diftere^^es, 8°, Cambr.
<820. On the Theory of Light (Aus d. Ency-
P 0 g g e n (1 0 r f f , Hflndw<5r'«'iliuch.
clop. Metropolitana), 4°, Lond. 1S28 (Franzö-
sisch mit Zusätzen von TerholBt u. Quetelet,
2 Bde. 8", Brüss. 1829, Deutsch v. E. Schmidt,
8», Stutig. 1831). Treatise on Sound, 4^ Ib.
1830 (Ausd. Bncycl. Metrop.). A preliminary
discourse of the study of Natural Philosophy
(Ebendaraus), 8«, Ib. 1831 (Deutsch v. Weia-
lig, Leipz. 1836). A treatise on Aslronomy
(Ebendaraus), 8", Ib. 1833 (Deutsch v. Michae-
li«, Leipx. 1837). Outlines of Astronomy, 8®,
Ib. 1849. RcsuUs of astronora. observations
Doade at the. Cape of good Hope, 4", Ib. 1847.
— On a remarkable application of Cotes' theo-
rera (Phil. Tr. 1813). Consideration of various
points of analysis (Ib. 1814). On the develo-
pementofexponentialfunctionsetc. (Ib. 1816).
On circulating functions etc. (Ib. 1818). On
the action of crystallized bodies on homoge-
neous light etc. (Ib. 1820). On the aberrations
of Compound lenses and object-glasses (Ib.
1821). On the Separation of iron from other
metals (Ib. id.). Observations of the apparent
distances and positions of 880 double and tri-
ple stars made 1821 — 23 etc , mit J. Sosth
(Ib. 1824). Repetition of Arago*« experiments
on the magnetism etc. during the act of rota-
tion (Ib. 1823). Observations made 1825 for
the purpose of determining the diff. of Meri-
dians of the Roy. Observatories of Greenwich
and Paris (Ib. 1 826). On the parallaxis of the
fixed Stars (Ib. id. et 1827). Obss. of nebu-
lae and Clusters of stars, made ad Slough 1825
—83 (Ib. 1833). On the fluid-lens telescope
constructed for the Roy. Soc. on Barlow's prin-
ciples (Ib. id.). On the art of photography
(Ib. 1639). On the chemicai action of the rays
of the solar spectrum on preparations of silver
(Ib. 1 8 4 0) . On the action of the rays of the so-
lar spectrum on vegetable colours (Ib. 1842).
On the comet of 1843, March 17 (Ib. 1843).
^j4fi6Q(f(ox(t, N« 1; on a case of superficial co-
lour presented by a homogeneous liquid inter-
nally colourless (Ib. 1845). ^^/uooif.wra, No2;
oa the cpipoUc dispersion of light (Ib. id.).
On the algebraic expression of the number of
partitions of which a given number is suscep-
tible (Ib. 1850). - On the absorption of light
by coloured media and on the colours exhi-
blted by cortain ilames (Edinb. Tr. IX, 1821).
On certain remarkable instances of deviation
from Newton'« scale in the tint developed by
crystals wilh one axis of double reft*action etc.
(Cambridge Tr. I, 1821). On the reduction of
certain classes of funclional equations to equa-
tions of fiivite differences (Ib. id.). On a re-
markable pecularity in the law of the extra-
ord^nary refract. of difif. coloured rings exhi-
bited by certain varieties of Apophyllite (Ib.
id.). On the rolation by plates of Rock Gry-
stall on the ()lane of polarisation of the rays of
light etc. (Ib. id ). Descript. ofa raachine for
resolvingbyinspection certain importantforms
of transcendental equations (Ib. IV, 1833). —
On a new method of Computing occultations
of tbe fixed stars (Mem. Astr. Soc. L 1S22).
Subsidiary tohlcs for facililating the compu-
lation of 46 priiicipal fixed stars (Ib. id.). Ob-
serv. made will« bis 20-feet reflecting tele-
69
1091
Hertel
Herttenstein.
1092
scope [324 new double and triple stars ; the
second comet of 4 825 etc.] (Ib. II, 4 826). Se-
cond cataiogue comprehending 295 new dou-
ble and triple stars (Ib. III, 4 829). Third ca-
talogae coinpreh. 384 new double and triple
stars (Ib. id.). On the magnitude of the stars
(Ib. id.). On the trapezium of Orion (Ib. id.).
The comparative catalogue of 284 double stars,
as observed with the Dorpat telescope and the
20-feet reflector (Ib. id.). Fourth catalogue
comprehending 4 236 double stars (Ib. IV, 4 834).
Mieroraetrical measure of 364 double stars in
4 828 — 30 (Ib. V, 4 833). Fifth catalogue com-
prehending 2007 double Stars (Ib. VI, 4 833).
On the investigation of the orbits of revolving
double stars (Ib. id.). Observ. of Biela's comet
(Ib. id.). Notice of the elliptic orbits of several
revolving double stars (Ib. id.). On the satel-
liles of Uranus (Ib. VHI, 4835). A list of test
objects, principally double stars, for the trial
of.lelescopes etc. (Ib. id.). A second serics of
rtiicrometrical measures of double stars (Ib.
id). Sixth catalogue comprehending 286 dou-
ble Stars (Ib. IX, 4 836). Ob.s. on Ealley's co-
met, made at Feldhausen, Cape of GoodHope
(Ib. X, 4 838). On the variability and periodi-
cal natnre of the star a Orionis (Ib. XI, 4 840).
On the advantage to be altained by a revision
and re-arrangement of the constellations etc.
(Ib. XII, 4 842). On the determination of the
most probable orbit of a binary star (Ib. XVIII,
4 850). — On the astronomical causes, which
Hna^ influence geological phenomena (Tr. Geol.
Soc. Lond. Ser. II, Vol. III, 4 835). On Lyell's
conclusJon on the actual excess of the sun's
presence in the Northern hemisphere over that
in the Southern (Ib. id.). On the strata on the
south of the isle of Wight (Ib. IV, 4 836). Exa-
minat. af the colouring matter in the green
Sauds (Ib. id.). — On the hyposulphurous acid
and its Compounds (Edinb. phil. Journ. 1, 4 84 9
etil, 4 820). On the applicat. of a new mode
of analysi* to Ihe theory and summation of
certain extensive classes ofseries (Ib II, 4 820).
On certain optical phenomena exhibited of
mother-of-pearl (Ib. id.). Barometr. observ.
made at the fall of the Staubbach (Ib. VI, 4 822) .
On the mechanical effects produced when a
conductiug liquid is electriliod in contact with
mercury (Edinb. Journ. of Science, II, 4 825).
On a remarkable occurrence of Serpentine in
Tyrol Ib. III, 4 825). On the lignt emitted by
lime (Ib VI, 4 827). Account oi two remarka-
ble cases of insensibility in the eye of particu-
Jar colours (Ib. X, 4 829). — On the aUion et
IJghtiadetermininglheprecipitatiönofmuriate
of platinum by Ume-water (Phil. Mag. Ser. III,
Vol. I. 4 832). On a remarkable deposition of
ice round the slem of vegetabics (Ib. li, 4 833).
GhemJcal examtnat. of .lalive iron from the
Great Fish River in Sou'h -Afrioa (Ib. XIV,
4 839;. On a simple mode of ubl^ining from an
Argand Dil Larap a greatly increascd quan-
titv of light (Ib. XVI, 4 840). bri the phenomena
observed on Glaciers etc. (Ib. XXI, 4 842). On
ihc eritrance passages in the pyramids of Gizeh
(Hb. XXIV, 4 844). 'On slaty cleavages and the
<^ontortions of rocks (Ib. Ser IV, Vol. XII, 4 856).
Hertel, Wolfgang Christian. —
Subdiaconus zu Grätz im Voigtlande (A),
geb Oehringen.
gest. 4742, Juli 22,
De cometarum origine, natura et effeclu.
Hertel, Christian Gotllieb*. —
Prof. d. Matbemalik an d. Ritleracademie zu
Liegiiitz bis 4 726, wo er krankheitshalber
pensionirt ward. Corresp. d. Berliner Aca-
deniie {Kaumann, Gesch. d. Hüter acad. zu
Liegnitz, im Progrm. derselb. von 4 829^,
geb. 4 683, Mai . ., Fürstenwalde,
gest. 4743, Oct. 6, Liegnitz.**
Diss. de arte flumina reddendi navigabilia,
Francof. 4 708. Novum inventum microscopii
cnjusdam compositi , res quascunque minu-
tissimasdiaphanas pariteropacas etc. descrip-
tum, Lignitii 4 742. Vollständige Anweis, zum
Glasschleifen u. Verfertigen d. optischen Ma-
schinen, 2 Tille., Halle 4 74 6. Beschreib, einer
Luftpumpe zum Comprimiren (J. G. Krause,
Nova Litteraria etc.. Lips. 4749). Methodus
qua lentes parabolicae, hyperbolicae et ellip-
Ucae facili negotio elaborari atque poliri pot-
est (Miscell. BeroHnens. III, 4 727).
* Sein Sohn Johann Gottlieb übersetzte die ano-
nyme Schrift : Construction d'un telescope par refle-
xion, Amsterd. 1741, unter d. Titel: Anweisung re-
fiectirende Telescopia zu machen, Halle 1747 (Rohr,
^ physikal. Bibl. S. 173).
** Geisteskrank im Hospital.
Herter, F... — Director d. König-
städter Stadtschule in Berlin (Zeitschr. f.
Gymnasialaesen, 4 8 49^,
' geb
gest. 4 8 48, Nov. 6, Berlin.
Berechnung von Sternschnuppenbeobachlun-
een (Astr. Nachr. XVII, 4 840). Nordlichtbe-
obachtung (Pogg. Ann. XXXIX, 4 836). Mit
A. Ermnn: Period. Aendr. d. Declination in
Berlin u. säcnlare Abnahme derselb. in Ber-
lin u. Königsberg (Ib, XXXVII, 4836).
Hertl, Iguaz. — Jesuit, Lehrer in d.
Ordenscoliegien zu Tyrnau, Wien u. Pesth
(SSJ),
geb. 4 703, Jan. 4, Ungarn,
gest. 4 775, Günz, Ungarn.
Elementa arithmeticae numericae et literalis,
practicae et theoreticae, Cassoviae 4 753.
Herttenstein, Johann Heinrich.
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Slrass-
burg. Correspond. d. Berliner Acad. (J),
geb. 167 6, Dec. ,3, Strassburg,
gest. 1744, MUrzJ6, Stras.sburg.
ni.sr,. math. slFtens similitudinem inter terram
et planetas, 4", Argent. 4 732. Gahiers de ma-
th^maüque etc., % vol. 4°, Ib. 4 737. Tr>2ono-
metria sphaerica. Mensura ungulae a cylindro
abscissae demonstrala (Mise. Beroiln«ns. II,
4 723 ; . Determinatio centrorum volutae i>mc8e
iaterioria (Ib. IV, 4 734).
1093
Hertzberg
Heifl,
1094
Aertzberg, Peder Harboe. —
Pfarrer zu Findaas Praestegjeld im Slifte
Bergen, später zu Quindherred ebenda-
selbst, auch Propst (NK),
geb. n28, Juli 4, Gaarden Davigen,*
gest. «802, .... Findaas.
Beskrivelse af en raineralsk Kilde paa Findaas
Praeslegaard funden <778 (Norsk. Vidensk.
Selsk. Skrift. Nya Saml. II). Über die Win-
tergew'itter in Norwegen (Gilb. Ann. XXIX,
4 808).
* Kids Praestegjeld, Stift Bergen, Norvvi'gen.
Hertzberg, Nils. ~ Sohn »les Vo
rigen. Propst auf d. Pfarrhof lUlcnsvang,
Slift Bergen, Noiwegen (Or),
geb. 1759, Aug. <3, Find.ia.s,
gest. 1841, Oct. 2t, üllcnsvang.
Om at forudsige Veirliget og hörvidt g;iiiilo
Veirspandomme indlraöe in söndre Bert^en-
huiis Amt (Mag. f. Naturvidenskab. II, i^ia^).
Forsög med en i forskjellige Dybderi Havel
nedsänket tilproppet Flaske (Ib. V, 1825). Bi-
drag til Bestemmelse af Luftens Temperatur i
söndre Bergenhuus Amt (Ib. id.). — Mehr als
30jährii.'e meteorolog. Beobachtungen.
Hertzer, Heinrich Wilhelm. —
Lehrer d, Mathematik am Lyceum zu Wer-
nigerode (Kss),
geb. 1822, Sept. 29, Hornburg b. Hal-
berstadt.
Zweijäiirige Periode d. Luflwärme von Wer-
nigerode '1852—54, Wernigerode 1854, Mit-
theilungen über klimatische u. Vegetationsver-
hältnisse von Wernigerode (Wernigeroder In-
telligenzblatt 1855).
Hervas y Panduro, L o r e n z i o. —
Jesuit, erst Lehrer an d, königl. Semina-
rien zu Madrid u. Murcia, dann lange Zeit
Missionar im späh. Amerika, darauf, nach
Vertreibung der Jesuiten aus Spanien, zu
Cesena in Italien lebend und zuletzt Prä-
fect der Bibliothek des Quirinals in Rom
(BS) (BG),
geb. 1735, Mai 1 , Horcajo, La Mancha,
gest. 1809, Aug. 24, Rom.
Idea deir Iniverso, che contiene la storla
della vita delT uomo, elementi cosmograflci,
viaggio estatico al mondo planetario e storia
delia Terra, 2i vol. 4«. Cesena 4 778 — 87. Arit-
metica delle nazioni e divisione del tempo fra
gli orienlali, 1786. — Noch viel Linguistisches
u. Anderweitiges.
Herv6 de la Provostaye, F re d e-
ric. — General-Inspector des Öllentiichen
Unterrichts, früher Inspector d. Acad. zu
Paris, auch Prof. an d. Lyceen zu Paris u.
an d. Facultat d. Wiss. zu Rennes (Or),
geb. 1812, Febr. 15, Redon (Ille-ct-
Vilaine).
Action de l'acide sulfureux sur l'acide hypo-
azotique ; cristaux des chambres de piürab ;
thöorie de la fabrication de l'acide sulfurique
(Ann. chim. phys. LXXIll, 1840). Isomor-
phisme de Toxamölhane et du chloroxame-
Ihane [\h. LXXV, 1840). Recherches cristal-
lograpliiques (Ib. S^r. Ill, Vol. III, 1841; IV,
VetVI, 1S42), Mclluulcs cristaiiographiques
(II). VI, \s;%]. — Alles Ihrige mit P. Q. De-
sains, mcIk! Diesen.
Herwart (HorwArth) von Hohen-
burg, Johann «itorg. — Pay ixlier
Kanzlei und Geheiirur Rs»lh (J),
geb. 1K54 Aug.sbufg,
gest. 1622, Jan. 15, München.
Tabuloe üritiMnelbicae noo^lhopaiQKiktog uni-
versfiies etc., fol., Monachii 1610. Chrunolo-
gla nova, vorn et ad calculum astronomicum
revocala, 4", Ib. 1612.
Herwig, Engelhard. — Hessischer
Hijtten-Inspeclor zu Smalkalden (M.U.),
geb. 1737, Aug. 6, Cassel.
gt'st. .
Beschreib, des in der Herrschaft Smalkalden
üblichen Eisenschmelzens usw., Biedenkopf
1781. Beschreib, d. Ludwigshütte usw. (Klip-
Btein'g Mineralog. Briefwechsel II).
Herz, Marcus. — Dr. Med., Prof. d.
Philosophie, Arzt am Lazareth der jüdischen
Gemeinde in Berlin (MAI) (GB.M^^),
geb. 17 47, Jan. 17, Berlin,
gest. 1803, Jan. 20, Berlin.
Grundlage zu meinen Vorlesungen über Expe-
rimental-Physik, 8«, Berlin 1787,
Hess, Germain Henri. — Dr. Med.
Nachdem er von 1827 — 29 eine wissen-
schaftl. Reise nach Sibirien gemacht, Prof.
d. Chemie aD d. Universität, an d. Artille-
rieschule u. am Institut d. Bergcorps usw.
in St. Petersburg. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst. Hatte das Monopol des Aräome-
ter-Verkaufs für Russland (Bull. phys. math.
Acad.St.Petersb.T.lX),
geb. 1802, Aug. 7 (N. St.), Genf, *
gest. 1850, Nov. 30 (A. St.), St. Pcters-
bufg.
Sur quelques produits pyrogenes (Buil. scient.
Acad. Petersb. I, 1836'. Sur l'emploi de i Jir
chaud pour alimenter les hauts-fourneaii\ (Ib.
id.). Composition du gaz des feux de Bacou
(Ib. id.). Sur le sucre de lait (Ib II, 4837).
Sur la composition de Tacide saccharique (Ib.
III, 1838 et V, 1839). Sur la coi^'position de
la cire d'abeilles (Ib. III, 1S38,. Sur la d6ter-
inination de l'hydrogrne dans i'anaiyse de.i
substances organiqur.s (Ib. id.). Sur ia com-
position de la vOsüvicnne (Ib. id.). Sur la ua-
CO*
1095
Hess
Hesse.
1096
ture de la flamme (Ib. id.). Sur la composition
de quelques röslnes (Ib. IV, 1838). Appareil
pour l'analyse des substances organiques (Ib.
id.). Sur la preparation et l'emploi du gaz
oxygeneethydrog^ne; mitJacobi (Ib.V, <8a9).
Sur le dägagemeat du calorique en propor-
tions multiples (Ib. id.). Sur la composition
de la resine d'elemi (Ib. VI, 1840). Recherches
thermochimiques (Ib. VII, 4 840; VIII. 4 841;
IX, 4 842; X, 4 843, Bull. phys. math.' Acad.
Petersb. 1, i843). Möthode pour la d^termina-
tion, par voie humide, des quaatit^ de cha-
leur dögagöe (Ib. IV, 4 845;. Sur le traitemen*
du minörai de platine (Ib. VI, 4 848). — Zer-
leg, d. Wassers aus d. Flusse Sagis (Pogg. Ann.
IX, 4827), Über StickstofTsalze (Ib. XII, 1828).
Zerleg. d.Dioptas (Ib. XVI, 4 889). überd. pyro-
phosphorsaur. Salze (ib. XVII, 1830). Zerleg, d.
Diaspor (Ib. id.). D^d. Wörthit (Ib. XXI, 4 834).
D*» d. Uwarowit (Ib. XXIV, 4 882). Schwefel-
saurehydrate (Ib. id.). Kobalthyperoxydul (Ib.
XXVI, 1832), Gewinn, d. Tellurs aus Kolywaner
Tellurgilber (Ib. XXV1II,4 833). Beschreib, u.
Zerleg. d.Hydroboracits (Ib. XXXI, 4 834). Über
Eupion u. Bergnaphtha (Ib. XXXVIIi, 4 836).
Beschreib. rweierLampen (Ib. XLI, 4 837).
* Kam schon im dritten Jahre mit seinen Aeltem na«h
Russland. ••
HosSjCarlRobert. — Dr.PbiI.(4 85i).
Hatte die Absicht in GÖttiiigen als Docent
aufzutreten, als sein Tod dies vereitelte (OrJ,
geb. 4 83«, Jan, 8, Gotha,
gest. 1855, Juni 24, Gotha.
Diss. Überd. Kegelschnitt«, welche zwei gege-
bene Kreise oder zwei gegebene Kegelschnitte
doppelt berühren, 8*>, Götting. 4854. Überd.
Krystallform des Datolith von Andreasbere
(Poggr. Ann. XCIII, 4 854).
Hesse, Wilhelm Gottlieb. — Dr.
Med., Prof. ord. d. Mathematik an d. Üniv.
zu Erfurt fMJ,
geb. 1720, Aug. .3, Erfurt,
gesl, 4 784, Sept. 4 9, Erfurt.
Diss. de vi centrifuga planetarum. Prgm. Ma-
gnitudinem terrae in astronomia sphaerica re-
de nihil instar considerari, Erford. 1757.
Pract. Abhandl. zur Verbessr. d. Feuerspritzen
usw., 2Thle. 8", Gotha 1778 u. 79. Noch zwei
Ökonom. Schriften
Hesse, Ludwig Otto. — Dr. Phil.,
Prof. e.Ktr. d. Mathematik an d. üniv. zu
Königsberg von 4 810 bis 4 856, dann Prof.
ord. erst aa d. üniv. zu Halle, darauf (4 857)
an d. zu Haidelberg (QrJ,
geb. 4 8 i 4, Apr. 22, Königsberg, Prwjss.
Über Oberflächen 2. Ordnung (Crelle'i Journ.
XVIII, 4 838). De curvis et superficiebus se-
cundi ordinis (Ib. XX, 4 840). Ueher d. Con-
stanten d. Oberfläche 2. Ordn., von welchen
beliebige nenn Puncte gegebe« sind (Ib. XXIV,
4 842). Über d. gt^radlinige Rechteck auf d.
Hyperboloid (Ib. id.). De integratione aequat
diff. partialis
. r. dx, dx. dx* 1
(Ib. XXV, 4 843). Über d. linearen Constanten
d. rechten Schnittpunctes dreier Oberflächen
2. Ordn., wenn sieben Schnittpuncte dersel-
ben gegeben sind (Ib. XXVI, 4 843). Überd.
Bildung d. Endgleich., die durch Eliminat. e.
Variabein aus zwei algebr. Gleichungen her-
vorgeht usw. (Ib. XXVII, 4 844). Über d. Eli-
minat. d. Variabein aus drei algebr. Gleich,
vom 2. Grade mit zwei Variabein (Ib. XXVIIl,
4 844). Über d. Wendepuncte d. Gurven 3'.
Ordn. (Ib. id.). Algebr. Auflösung derjenigen
Gleichungen 9. Grades, deren Wurzeln die
Eigenschaft haben, dass e. gegebene rationale
u. symmetr. Function ^(x; ,xj je zweier Wur-
zein eine dritte Wurzel giebt, so dass usw. (Ib.
XXXIV, 4847). Über d. Curven 8 Ordn. u.
d. Kegelschnitte, welche diese Curven in drei
Puncten berühren (Ib. XXXVI, 4 848). Über
Curven 3. Classe und Carven 3. Crdn. (Ib
XXXVIII, 4 849). Eigenschaft d. Wendepuncte
d. Curven 3. Ordn. u. der Rückkehrtangenten
d. Curven 3. Classe (Ib. id.). Transformat, e.
belieb, homogenen Function 3. Grades von
zwei Variabein, durch lineare Substitut, neuer
Variabein, in eine Form, welche nur d. 3. Po-
tenzen d. neuen Variabein enthält (Ib. id.).
Transformat, e. belieb, homogenen Function
4. Grades von zwei Variabein, durch lineare
Substitut, neuer Variabein, in die Form, die
nur d. geraden Potenzen d. neuen Variabein
enthält (Ib. XLI, 4 854). Algebr. Auflös. der-
jenigen Gleichungen 6. Grades, zwischen deren
Wurzeln x^, y„ x^, y,, x,. y^ die Bedingung
(Xi~y2)(x,-y3)(x3~yj-i-
(yi--X2)(yj~X8)(y,-xJ = 0
stattfindet (Ib. id.). Bemerk, zum Pascal-
schen Theorem (Ib. id.], Üb^rd. Wendepuncte
d. algebr. ebenen Curven u. die Schmiegungs-
Ebenen d. Curven v. doppelt. Krümmung usw.
(Ib. id.). Über d. ganzen Functionen 3. u. 4.
Ordn. zwisch. drei Variabein (Ib. id.). Überd.
Bedingung, unter welcher e. homogene ganze
Function von n unabhäng. V.^riabein, durch
lineare Substitutionen von n anderen unab-
häng. Variabelo, auf e. homog'-^ns Funct. sich
zurückführen lässt, die eine Variable weniger
enthält (Ib. XLII, 4 854), Über .1. geometr. Be-
deut. d. linear. Bedingungsgleichung zwisch.
d, Coeff. einer Gleich. 2. Grades (Ib. XLV.
4853). Überd. Eigenschaften d. linear. Sub-
stitutionen, durch welche eine homogene ganze
Funct. 2. Grades, welche nurd. Quadrate von
vier Variabein enthält, in eine Funct. von der-
selb. Form transformirt wird (ib. id.). Über
Determinanten u. ihre Anwend. in d. Geome-
trie usw (Ib. XLIX, 4 854). Über d. Doppel-
tangenten d. Curven 4. Ordn. (Ib. id.). Trans-
format, d. Gleichungen d. Cnrven 4 4. Grades,
welche eine Curve 4. Grades in den Berüh-
run.gspuncten ihrer Doppellangnnten .schnei-
den (Ib. LH. 4 856). Über d. Kriterien d. Ma-
xima u. Minima d. einfachen Integrale (Ib
LIV, 4857).
1097
Hesael
Heusser.
1098
Hessel, Johann Friedrich Chri-
stian. — Dr. Phi!., Prof. (extr. 4 82i, ord.
1 825) d. Mineralogie, Berg- u. Hüttenkunde
an d. üniv. zu Marburg fJustiJ,
geb. 1796, Apr. 27, Nürnberg.
Parallelepipedum rectangu'uai ejui'^e'r.que se-
ctiones in usum Ci-ysta'iographide, Heidelb.
<824. Über positive u. negative Permutationen
usw., Marb. <824, Einfluss d. organisch. Kör-
per auf d. unorganisch, usw., Ib. <826. Ar-
tikel: »Krystallometrie« in Neu. Gehler, phys.
Wörterb. Bd. V, <830 ; auch für sich, Leipz.
4881 . Wohlfeiles Lötbrohr für Chemiker u. Mi-
neralogen (KaslRcr's Arch. IX, 1826). Über
Farbenwandlung d. Labradors usw: (Ib. X,
1827). tiber Bimsteinlager bei Marburg (Fogg.
Ann. LXXIX, 1850). Beschreib, e. neu. Far-
benwandlungsapparätsu. Versuche damit (Ib.
id.). Beschreib, e. Apparats, um Flüssigkeiten
mitGasartea zu schwängern (Schweigg. Journ.
LI, 1827). Krystallformd. Antimons (Ib. LXVH,
1833). Fernere Aufsätze in v. Leoiihard*8 Ta-
schenb. u. v. L^nhard u. Broua's Jahrb.
Hessenberi^, Friedrich. — Ja we-
her in Frankfurt a. M. Milgl. d. physikal.
Vereins daselbst {OrJ,
geb. 1810, Juni 1, Frankfurt a. M.
Über ein Zwiliingsgesetz des Quarzes (v. leon-
hardu.Bronn's Jahrb. 1854). lieber d. Krystall-
gestalt d. Quecksilberhornerzes (Abband!, d.
Senkenberg'schen Gesellsch. 1, 1854). Mine-
ralog. Notizen (Ib. II, 1856—58).
Hessler, Ferdinand. — Dr. Phil.,
Prof. d. Physik am polytechn. Institut in
Wien, Mitgl. d. Prüfungs-Comnaission für
Realschullehramts-Candidaten. Gorresp, d.
Acad. d. Wiss. in Wien seit 1848 (WAJ,
geb. 1803, Febr. 23, Regensburg.
Lehrb. d. Physik, 8^ Wien, 2. Aufl. 1854.
Über einen elektromagnet. Inductioos-Appa-
rat (Abhandl. d. Böhno. Gesellsch. d. Wiss.
5. Folge, I, 1841). tJberd. galvan. Kohleoziak-
Saule d. Prof. E. aunsen (fb. II. 4 843). Über
d. Einfiuss d. mateiieii. BeschalTenh. d. Prisma
auf d. ehem. W^irk. dss durch dasselbe zer-
legt. Sonneoüchts (Baumgartaer, Zeitschr. f.
Phys. ill, 1835).
Heuoher , Johann Heinrich von.
— Dr. Med., pract. Arzt, sowie Prof. d.
Physik (1706) und Medicin (1709) and.
üniv. zu Wittenberg, dann (1713) königl.
Leibarzt, Prof. d. Medicin u. Inspector d.
Naturalien- u. Kunslkamnaer in Dresden {JJ,
geb. 1677, Wien,
gest. 1747, Febr. 23, Dresden.
De meritis Gailorum in physicam. Suspecta
physicorum dogmata. Ignis non urens. Me-
chanici non mecbanici. Opuscula physica,
matbematica et medica, Viteb. 1721.
Heulaud, Henry. — An fünfzig Jahre
Inng Mineralienhändler in London. Foreign
Secrebry der Geological Society daseibsl
,'U1857;,
geb. 1777 etwa,
gest. 1856, Nov. 16, Hastings.
I Nach ihm belegte Brooke ein neues Mineral
mit dein Namen H e u 1 a n d i t.
d'Heureuse, Albert. — Dr. Phil.,
Inhaber einer Anstalt für künsll. Mineral-
wässer in Berlin (Diss),
geb. 1822, Apr. 17, Berlin.
De effectu, quem ferrum atque zincum in aci-
dum sulphuricum ejusque in connubia exer-
cent, Berol. 1848, auch Pogg. Ann. LXXV.
Heurüu, Samuel. — Adjunctd. Ma-
thematik, Physik u. Chemie an d. üniv. zu
Lund und seit 1780 Pastor zu Asheda (S),
geb. 1744, Febr. 26, Norra-Ware,
gest 1835, Dec. 11, Lund.
Formulae generales pro solidis platonicis,
Lund. ... De syngenesia, Ib. 1771. De aqua,
!b. 1774. De actione electricitatis in corpora
organica, ib. 1776. De principiis harmoniae
musicae, Ib. 1777. Anmärkningar vid St&hl-
värd'sTheori om jordsvallens styrka, Ib. 1778.
De methodo Euleriana nuhieros primos in ta-
bula redigendi, Ib. 1780. De differentia inter
climata solaria et vera, Ib. 1780.
Hettsinger, Johann Michael. —
Folgweise Lehrer am Pädagogium in Halle
( 1 7 H ), Rector d. Schule zu Laubach (1722),
Prof. am Gymn. zu Gotha (1730—38) und
nun Direct. d. Gymn. zu Eisenach (M),
geb. 1690, Aug. 24, Sundhausen, Go-
tha,
gest. 1751, Febr. 24, Eisenach.
Diss. de noctiluca mercuriali, seu de iuce,
quam argentura vivum in tenebris fundit, 4*",
Gissae 171i5 (Wahrscheinlich von J. G. Lieb-
knecht). — Sonst nur Philologisches.
Heusser, Jacob Christian. — Dr.
Phil. Studirte in Berlin, privatisirte dann
in seiner Heimath, bis er 1857 von der
Schweizer Regierung mit einer Mission nach
den Schweizer Colonien in Brasilien be-
traut ward (Or),
geb. 1826, März 28, Hirzel, Cant. Zürich.
De nonnuUorura formiatum crystallinis for-
mis, Berol 1851 (auch Pogg. Ann. LXXXIil).
Über Brechung d. farbig. Lichts in einig, kry-
stallin. Medien (Ib. LXXXVII, 1852). Krystall-
form einiger citronsaur. Salze (Ib. LXXXVIII,
1853). Vergleich, d. Winkelwerthed. optisch.
Axen, wie sie aus d Messung d. scheinbaren
Axen u. d. Berechn. aus den Brechungscoeff.
für Arragonit und Schwerspath folgen (Ib.
LXXXIX, 1853). Über d. Frau nhoferschen
Linien flb. XCI. 1854). Dispersion d. Eiasti-
1099
Henssi
Heym.
1100
citatsaxen in einigen zwei- u. eingliedr. Kry-
stallen (Ib. id.). Krystallforna d. Mandelsäure
u. d. Aldehyd-Amnaoniaks (Ib. XCIV, 1855 u.
XCIX, 1856). Über d. Dolomit von Wallis (Ib.
XCIV, 1855). Über d. Dufrönoysit, Binnit und
Adiilar d. Binnenthals (Ib.XCVII, 1856). Kry-
stalif. d. Pennins (Ib. XCIX, 1S56).
Heussi, Jacob. — Dr. Phil., Ober-
lehrer am Friedrich-Franz^Gymn. zu Par-
chim in Mecklenburg; früher Lehrer an
einem Privat-Institute zu Epsom bei Lon-
don, dann (1827 — 4<) Lehrer an d. königl.
Realschule zu Berlin (OrJ,
geb. 1 803, Nov. 22, MoIIis, Cant. Glarus.
Lehrb. d. Arithmetik, 4 Thle., 8«, Berl. 1835.
Die Mathematik als Bildungsmittel (Prgm), Ib.
1836. Die Experimental-Physik. 8 Bde 8«, Ib.
1836, 38 ü. 40 (neust. Aufl. 1847 , 55 u. 56).
Der physikal. Apparat, Parchim1844. MitStef-
fenhagen: Compend. d. allgem. Arithmetik,
Leipz. 1852. Gevyerbeblatl für Mecklenburg,
Parchim 1848. Über d. Gewerbverhältnisse
Mecklenburgs usw. (Archiv f. Landeskunde in
Meckienb. 1855). Über e. Verbessr. an d. Re-
petitions-Theodolithen u. d. Nivellir-Instru-
menten (Pogg. Ann. CIV, 1858).
Hevel (Hevelius, eigentlich Hew^elcke,
d. h. Hiigelchen), Johann. — Nachdem er
in Leyden sludirt und von 1630 — 34 das
Ausland bereist hatte, 164< Schöppe und
1631 Ralhsherr in seiner Vaterstadt. Baute
sich 1641 eine Sternwarte, von ihm Stel-
laeburgum genannt (Sein Leben usw. von
J.H. Westphal, Königsb. 1820; (J) (Wd)
(zc. viii;,
geb. 16H, Jan. 28, Danzig,
gest. 1687, Jan. 28, Danzig.
Selenographia s. descriptio lunae et macula-
rum ejusdem, nee non raotuum diversorum
et omnium phasium lunae vicissitudinem etc.,
fol., Gedani 1647. Epistola ad J. B. Riccio-
lum: De motu lunae libratorio, fol., Ib. 1654.
De utriusque luminaris defectu, fol., Ib. 1654.
Diss. de nativa Saturni facie ejusque phasibus
certa periodo redeuntibus, fol., Ib. 1856. Mer-
curius in sole visus 1661, Maji 3 etc., fol., Ib.
1662. Prodromus cometicus, s. historia come-
tae ann. 1654, cum diss. de cometarum om-
nium motu, generatione variisque phaenome-
nis, fol.. Ib. 1665. Descriptio coraetae ann.
1655 etc., fol., Ib. 1666. Cometographia, co-
metarum naturam et omnium a mundo con-
dito historiam exhibens, fol., Ib. 1668. Epi-
stola ad Oldenburgiiun : De cometa ann. 1672,
fol., Ib. 1672. Machinae coelestis pars prior;
organographiam s. instrumentorum astrono-
micorum omnium, quibus auctor sidera hacte-
nus rimalus et dimensus est, accurata deli-
neatio et descriptio etc.. Ib. 1673. Machinae
coelestis pars posterior, continet rerum ura-
nicarum observationes etc.. Ib. 1679. Annus
climacterius s. rerum uranicaruras. observa-
tionum annus quadragesimus nonus etc., fol.,
Ib. 1685. Firmamentum sobiescianum s. ura-
nographia etc., fol., Ib. 1690 (posth.). Pro-
dromus astronomjae s. novae tabulae solares,
una cum catalogo fixarum, fol., Ib. 1 690 (posth.).
Briefe von ihm : Phil. Tr. 1665—87 ; Act. Erü-
dit. 1682—84). — Excerpta ex literis etc. ad
J. Hevelium etc., studio ac opera J. E. Olhof,
4°, Gedani 1683. — Siehe C. G. Hecker. —
Über seinen briefl. Nachlass s. Monatl. Corr.
Vm, S. 30, auch Aslr. Nachr. XXIII u. XXIV.
Hef-den (Heydius), Christian. '■ —
Schulmann zu Nürnberg (WN) (A),
geb. 1526, Mai 2, Nürnberg,
gest. 1576, Febr. 9, Nürnberg.
Verfertigte ein Plawetarium für Kaiser Maximi-
liajill., und schrieb über den 1572 in der Cas-
siopeja erschienenen Stern : Tractatus de nova
Stella, Norimb. 1573.
Heyer, Justus Christian Hein-
r i c If. — Apotheker in Braunschweig (M. \\),
geb. 17 46, Juni 6, Halberstadt,
gest. 1821, Braunschweig.
Chemische Versuche mit Bernstein (Act. Acad.
Mogunt. 1786 — 87). Experimenta chemica cum
speciebus duabus minerarum plumbi Carin-
thiacarum instituta (N. Act. Acad. Nat. Cur.
VIII, 1791). De minera plumbi Carinthlaca,
molybdaenae acido mineralisata (Ib. id ). Che-
mische Zergliedr. d. sibirischen Aquamarins
(Sehr. Gesellsch. nat. Fr. Berl. X, 1792). Vom
Kampher aus d. Küchenschelle (Crell's Ann.
1779). Von d. Magnesia (Ib. 1780). Verhalt,
d. flüchtig. Schwefelleber gegen Metalllösungen
(Ib. 1785). Verhalt, d. gemeinen Schwefelle-
ber usw. (Ib. id.). Schmelzversuche mit Le-
beusluft aus Salpeter (Ib. 1786 u. 87). Vom
Wasserblei (Ib. 1787). Zerleg, d. Kreuzkry-
stalle (Ib. 1789). Und andere Aufsätze. — über
LuftschiffTabrt (Braunschw. Mag. 1788).
Beyer, Karl Gustav. — Dr. Phil.
Grossherzogl. hess. Fortmeister, seit 1835
Prof. d. Forstwissenschaft an d. Univ. zu
Giessen (Sc) fG. 1856;,
geb. 1797, Apr. 9, ßessunger For.st-
hausb. Darmstadt,
gest. 1856, Aug. 24, Giessen.
Anleitung zur Technologie, 8", Giessen 1827.
Handb. d. Technologie, 8«, Ib. 1831. — Mehre
forstwiss. Werke.
Heym, Karl Friedrich. — Lehrer
d. Malhemadk u. Physik an d. Thomas-
schule in Leipzig. Technischer Consulenl
mehrer Lcbensversicherungs-Gesellschaf-
ten. Früher Observator an d. Leipziger
Sternwarte (Or),
geb. 1818, Aug. 13, Leipzig.
Mehre Abhh. über Lebensversicherungs-Fra-
gen in d. Versicherungszeilung »Die Rund-
schau« von Masius.
1101
Heyn
Hildebrandt.
1102
Heyn, Johann. — Folgweise Lehrer
am Pädagogium u. Gymn. zu Halle, sowie an
d. Saldrischen Schule in Brandenburg, dann
Pfarrer, erst in Netzen bei Brandenburg u.
darauf in Werder bei Potsdam (Dk),
geb. 1709, Febr. 23, Westheim,*
gest. 4 746, Aug. \t, Werder.
Disp. de diluvio orbi terrariim per coraelam
obducto, Brandenb. Mk\. Speciraen cometo-
logiae sacrae duabus dissertationibus propo-
situni, Lips. 1742. Versuch einer Betrachtung
d. Kometen, Berlin 17*2, Gesammelte Briefe
von den Kometen, der Sündfluth u. dem Vor-
spiel d. jüngsten Gerichts usw., Ib. 1745. —
Siehe Ästron. Nachr. VI, 166.
* Bei Königsberg, Franken.
Heynfogel (Heinfogel), Conrad. —
Capellan u. Mathematicus beim Kaiser Ma-
ximilian I. Trieb zu Cöln Philosophie u.
Mathematik (WN) (J) (A),
geb. nach 1470, . . . Nürnberg,
gest. nach 1530,
Sphaera Mundi, ein Anfang und fundament
der Astronomie, aus den alten Aslronomis
durch Johannem de Sacrobusto ins Latein zu-
sammengesetzt und nachnaahls durch C. H.
verteutscht usw., Strassb. 1539. — Half Joh.
Werner bei Herausgabe einiger geogr. Werke,
und zeichnete eine Karte von denn bei uns
sichtbaren Sternhimmel, die Albrecht Dürer
in Kupfer stach.
Heyse, GustavFerdinand. — Erst
dem Bergfache sich widmend, seit 4 836
Lehrer und seit 4 842 Oberlehrer an der
Realschule zu Aschersleben (Ot)^
geb. 4 809, MSrz 26, Nordhausen.
Berechn. d. kubisch. Inhalts an einander ge-
stürzter konischer Erzhaufen (Karaten's Arch.
f. Min. V, 1832). Über d. Muschelkalk u. seine
Versteinerungen in d. Gegend von Aschersle-
ben (Schulprogrm., Aschersieb. 1843). Bei-
träge z. Kenntniss d. Harzes, seiner Geschichte
u. Literatur, 1. Hft., Aschersieb. 1857.
Hioetas, s. Nicetas.
Hig^gpins, Bryan. — Operator to the
Society for Philosophical Experiments and
Communications (WB),
geb. . . ., gest. . . .
Philosophical essay concerning light, 1776.
Experiments and observations relating to ace-
tous acid, fixable air, dense inflojinmable air
etc., 1786. Minutes of the Society for Philoso-
phical Experiments, 1794. Actiial firo and de-
tonation produced by the contact of tinfoil
with the Salt composed of coppar and the ni-
trous acid (Phil. Tr. 1773). On the use of an
amalgam of zink for the purpose of electrical
exitation (Ib. 1778). On the fulminating prc-
parations of goldand silver (Nicholson'« Journ.
I, 1797). On thesound produced by a current
of hydrogen gas passing through a tube (Ib.
1802). Gasometer (Scherer's Journ. VI, 1801).
Higgins, William. — Prof. d. Che-
mie u. Mineralogie am Repository der Du-
blin Society; vorher im Pembroke i'ollege
zu Oxford. Mitgl. d. Irish Academy (WB),
geb. . . ., gest. . . .
A conaparative view of the phlogistic and anti-
phlogistic theories with induction etc., Lond.
1789. An essay on the theory und practice of
bleaching, wherein t)ie sulfuret of linie is re-
coramended as a Substitute for potash, 1799.
Experiments and observations on the atomic
theory and eleclricatphenomena, Dublin 1 81 4
(auch Ann. of Phil. IV, 181 4). On the origine
of the atomic theory (TiUoch, Phil. Mag. XLVIII,
1816). On the Chemical comp(junds of azote
aAd oxygeno (Ib. XLIX, 1817).
Hilarius , Jörgen Eilertsen. —
Conreclor (164 4) und darauf (1 6 46) Rector
and. Schule von Kopenhagen, später (1654)
Prof. d. Litt. Hun)an. (Wj,
geb. < 6 i 6, Nov. \ 6, Wordingborg,
Seeland,
gest. 168 6, Sept. 22, Kopenhagen.*
Trigonometria plana, 4°, Hafn. 1644. Compu-
tus ecclesiasticus, 4«, Ib. 1647; 8**, Ib. 4650.
Doctrinae sphaericae praecepta, 12**, Ib. 1650.
VI priorum Euclidis elementornm geometr.
praepositibnes praecipuae etc., 12", Ib. 1654.
Isagoge ad globi utriusque cognitionera et
usum, 12°, Ib. 1655. Tabularum tum geogr.,
tum hydrograph. explicatio et usus, IS'', Ib.
1655. Progymnasmatum mathematicorum en-
chiridion, 12«, Ib. 1666; 8°, Ib. 1663.
♦ geb. 1586, . . ., gest. 1656, Sept. 22 {J).
Hildebrand, Joachim Ernst Al-
brecht. — Inspector d. königl. Real-
schule zu Berlin u. Prof. am Friedrich-
Wilhelms-Gymnas. daselbst (GU.M^^jw.
\%^1S) (MAI),
geb. 1748, Nov. 26, Dessau,
gest. 18 28, Apr. 8, Berlin.
Die höhere Geometrie usw., Berlin 1783. Ge-
danken über d. Ursachen d. Erdbeben , Min-
den 1784.
Hildebrandt, Georg Friedrich.
— Dr. Med., erst Privatdocent in Göttin-
gen, dann (178 6) Prof. d. Anatomie am
anatom. -Chirurg. Institut in Braunschweig
und bald hernach auch Assessor d. Ober-
sanilätscollegiums, darauf Prof. ord. d. Me-
dicin (1793), d. Chemie (1796) u. d. Physik
( 1 79 9) an d. Univ. zu Erlangen bis zu seinem
Tode (FE) (EB) (Schtoeigg. Journ.XXV),
geb. l*6i, Jtmi 5. Hannover,
gest. 1816, März 23, Erlangen. »
Chemische u. mineralog. Geschichte d. Queck-
silbers, 4°, Braunschw. 1793. Anfangsgründe
1103
Hilddricns von Varel
Hill.
1104
d. Chemie, 3 Bde. 8«, Erlang. 1794—4 80«. De
metallorum nobilium puritate, arte paranda,
8«, Ib. 1796. Encyciopudie d. gesamrnt. Che-
mie. leHfte., Ib. 1799-1810. Anfangsgründe
d. aWgera. dynamisch. Naturlebre, 2 Bde. 8«,
Ib. 1807 (i. Aufl. 1821). Lehrb. d. Chemie als
Wis.seoschaft u. Kunst, Ib. 1816 (von G. Bi-
schof vollendet).— Über d. Scheidung d.Queck-
silb. auf nass. Wege (CreU'g Ann. 179ä). Über
d. Natur d. gebrannt. Kalks (Ib. id.). Ueber d.
Auflös. d. Quecksilb. in Salpetersäure (Ib. id.).
D" in Kochsalzsaure (Ib. 1793). Über d. Ver-
flüchtig, d. Quecksilb. (Ib. id.). Über d. Aus-
scheid, d. flucht. Laugensalzes aus Salmiak
durch Quecksilberkalk (Ib. id.). Über d. Fäl-
lung d. Goldes durch Quecksilb. (Ib. id.). Ver-
gleichende Übersicht d. phlogist. u. antiphlo-
gist. Systems (Ib. id.) . Über Entbind, d. Feuer-
luft aus Metallkalken (Ib. 1 793 u. 1794). Über
d. Verquick, d. Kupfers (Ib. 1794). über d.
flammenden Salpeter (Ib. id.). Über Schei-
dung d. Silbers vom Kupfer (Ib. id.). Über d.
Wirk. d. Kamphers, der Salpetersäure u. d.
Weingeistes aufeinander (Ib. 1795). Darstell.
d. Schwefels in d. Schwefelnapbtha (Ib. id.).
Überd. Zusammensetz. d. flucht. Alkalis (Ib.
id.). Überd. Begriff von Salzen (Ib. id.). Über
d. Leuchten d. Phosphors in SalpeterstofTgas
\ {Ib. 1796). Chem. Betracht, d. Lohgerberei
(Ib. id ). Scheid, d. Eisens von d. Thonerde
(Ib. 1797). Bereit, e. rein. Biutlaugefib. 1798).
Ceber d. Blut, d. Ernährung u. thier. Wärme
(Ib. 1799). Über Erzeug, d. Glaubersalzes aus
Gyps u. Kochsalz (Ib. Id.). Über actio in di-
stans bei Herstell, d. Metalle (Ib. id.). Beitr.
z. chem. Gesch. d. Goldes (Scherer's Journ. I,
1798 u. III, 1799). Über d. Modificat. d. Ma-
terie (Gehlen'sJourn. V, 1805). Über d. ün-
»bhängigk. d. Erreg, d. Galvanism. von d Un-
terschiede d. Oxydabilität d. Erreger (Gehlen,
N. Journ. VI, 1808). Über d. Verhalt, d. todten
Fleisches in verschiedn. Gasarten (Ib. VII,
1808 u. VIII, 1809). Über d. blausaure Kupfer
(Ib. VII, 1808). Über d. Gas bei Verpuff, d.
Salpeters mit Kohle (Ib. VIII, 1809). Von d.
Torricelli'schen Leere über Wasser (Ib. IX,
1810). ÜberPhosphorkalku. Phosphorkali (Ib.
id.). Von d. Torricelli'schen Leere über fet-
tem Oel (Schwüigg. Journ. I, 18H). Über d.
Unterscheid, d. Lichts beider E!ekti4citaten
in verdünnt. Luft (Ib. id.). Verhalt, d. todten
Fleisches in verschiedn. Gasarten (Ib. id.).
Über d. Gas bei VorpulT. d. Salpeters mit Kohle
(Ib. id.). Über doppelte Mischungen u. Schei-
dungen (Ib. III, 4811). Zur Geschichte d. Gol-
des (Ib. VI, 1812). Über Magnesia in Men-
schenknochen (Ib. VIII, 1813 u. XII, 1814).
Über d. gelben Niederschlag bei Auflösung d.
Kupfers in Salpetersäure (Ib. XI, 1814). Über
d. verschiedn. Wirksamk. verschiedener Me-
talle in Erzeug, d. elektr. Spitzenlichts (Ib. id.).
Zweifel gegen Davy»« Theorie vom Chler (Ib.
XIII, 1815). Über d. SauerstofTgehalt d. At-
mosphäre usw. (Ib. XIV, 1815). Galvan. Was-
serzersetz.-Apparat (Gilb. Ann. XXI, 1805).
Volta'sche Säule aus drei Metallen (Ib. XXX,
1808). — Medicinisches.
* gest. März 23 (Jf. 11) [ÜTT) (3d),
Hildericus (Hillrichs) von Varel,
Edo. — Folgweise Prof. d. Mathematik in
Jena u. Wittenberg, Rector in Magdeburg
(1573), Prof. d. Geschichte u. d. Hebräi-
schen in Frankfurt a. d. 0., Prof. d. Theo-
logie u. d. Hebräischen in Heidelberg (1 578)
und endlich in Altorf (Td),
geb. 1533, ... . Jever, Ostfrlesland..
gest. 1599, Mai 4, Altorf.*
Compendium logisticae astronomicae, Viteb.
1 568. Übersetzte ins Lateinische : 6emini, Rho-
dii, Isagoges in phaenomena, Altörf. 1590. —
Theologisches.
* gest. Mai 12 {IFd).
Hildeyard, Th om a.s. — Jesüit, Prof.
erst d. Mathematik, dann d, Theologie, zu-
letzt Rector d. Gollegium anglicanum in
Lüttich (BEJ. nj,
geb. 1690 etwa, . . Lincolnshire,
gest. 1746, Apr. 10, Rothervva!5, Here-
fordshire.
Descriptio horologii recens inventi a Th. H.,
Leod.1725.
Hill, Sir John. — Apotheker u. Arzt
zu London; Aufseher d. königl. Gartens zu
Kew. mWgl d. Roy. Soc. (BD) (Ähr) (WB),
geb. 1716....... Peterborough,
gest. 1775, Nov. 22, London.
Histoi»y öffossils, fol., Lond. 1748. A general
Natural History, 3 Vol. fol., Ib. 1748 — 52.
Urania, or a complete view of the heaveos, 8*»,
Ib. 1748. Fossils, arranged according to Iheir
obvious characters, with their history and de-
scriptions, 8«, Ib. 1771. Sparogenesia or the
origine and nature of spar, Ib. 1772. Enqui-
ries into the nature of a new mineral disco-
vered in Sweden etc. ; to which is added an
idea of an artificial arrangement and a natural
method of fossils, 8«, Ib. 1775. On Windsor
loam (Phil. Tr. 1747). — Viel Botanisches.
Hill, Carl Johann. — Dr. Phil., Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Lund seit 1830,
vorher seit 18 27 Prof. d. Physik am tcch-
öolog. Institut in Stockholm (S),
geb. 1793, Jan. 42, Molilja Socken, CaN
mar Län.
Kort Logarithm-Tabell, Stockholm 1828. All-
männa Proportionslira, Lund 1833. Speci-
men exercitii analytioi, fanctlonem integralem
^''dx
/ — . L(1+2xCa + x*)=:D«x tum secundum
amplitudine n, tum secundum modulum com-
parandi modum exhibentis, 4", Ib. 1830. In-
troductio in elementorum functionum ellipti-
carum theoriam, 4°, Ib. 1835. Prolegomena
tili hvarje biifvande allmön storhetslära, 4^
Ib. 1844. Regulae derivandi et differentiandi
generales, 4°, Ib. 1841. Matheseos universalis
formulae fundamentales, 4", Ib. 1841. Om na-
turliga Logarithmernas och Quadrattalens fö-
1105
Hillesheim
Hind.
1106
renade bruk tili upphöjning och rolutdragning,
4", -ib. 4 852. Oqi Quadrattabcliernas biug tili
högre rolutdragning, 4", Ib. id. Oi« Quadrat-
tabeilernas nytta vid bruket af Logarilhiner,
4", Ib. id. Om Quadraltabellernas bruk tili
imaginär rolutdragning, 4", Ib. 4 863, Om Qua-
draltabellernas bruk tili numeriska Equatio-
ners iösning, 4", Ib. 4 853 et 4 854. Oni nume-
riska Equationers iösning gcnoni convergenta
operationer, 8", Ib. 4 853. Introductio in ele-
mentarem functionera ellipticarum theoriam,
4", Ib. 4 853 et 4 854. Om relation niellora Gir-
kelbägen och dess Tangent, 4", ib. 4 853. ~
Versuche über Magnetisirung durch Reibungs-
Electricität (Schweigg. Journ. XXXIV, 4 8J9).
— Casum irreducibilem solvendi conatus (Crel-
le's Journ. II, 4 827 et VIII, 4 83<). Über d In-
tegration logarithmisch-rationalerDifTerentiale
{Ib. III, 4 828). De approximata seriei, juxla
data functionis derivata dispositae, summa-
lione (Ib. V, 4 830). Theoremata demonstranda
et problemata resolvenda (Ib. VII, 4 834 et IX,
4 832). Exemplum usus functionum iterata-
rum in theoria functionum integraiiter tran-
scefid«ntiuin (Ib. XI, 1834). Analysis aequa-
tionum aliquot, functiones dupHcis arguraeoti
determinantium etc. (Ib. id.). De factoribus
numerorum compositorum dignoscendis (Ib.
id.). De radice cubica celeriter extrahenda
(Ib. id.). Tabula schematum, numeros auxi-
liares et regulas pro factoribus primis agno-
scendis idoneas breviter exhibentiura (Ib. XII,
4 834). Theorenaa analyticum (Ib. XVI, 4 837).
Formule gönörale d'int^gration ind^finie (Ib.
XVIII, 4838). Fragmenla theoriae aequatio-
num lineariter differentialium (Ib. XXV, 4 843).
De radicibus rationalibus aequationis Ricca-
tianae etc. (Ib. id.). Disquisitio, qualis aequa-
tiü dififerentialis gaudeat integrali aigebraico
complelo? etc. (Ib. id.). — Solutio casus irre-
ducibilis optica, s. Trisectio et multisectio an-
guli optica (Gninert'8 Arcb. I, 4 844).
HiUesheim, A 1 0 y s F r i e d r i c h Wi 1>
beim von. — Kurbairischer wirkl. Hof-,
Kammer-, Bücberceiisur- und Fiskalrath
(MAI) (Schere r's Journ. Vi;,
geb. 4756, Jani 42, Wallbroel, Her-
zogtb. Berg,
gest.
Beiträge zur Salzkunde oder Nachrichten von
d. Salzwerken zu Reichenhall u. Traunstein
usw., 8o, Mannheim 4 798.
Hillmayr, Karl. — Jesuit, Lehrer in
d. Collegien zu Graz und Klagenfurt, dann
Missionar in Oesterreich und KUrnthen, zu-
letzt im Professhause zu Wien Instructor
der Convertiten (SSJJ,
geb. 474 8, Oct. 24, Wien,
gest nach Aufhebung des Ordens.
Uranies Styriae facta s. Descriptio speculae
mathematicae Graecensis, Graeciae 4 748.
Hillrlohs, s. Hildericu.';.
Poggendbrff, Handwörlci buch.
Hiltenbrand, An Ion. — Prof. d.
Naturgeschichte, Landwirthschaft u. Theo-
logie an d. Univ. zu Lemberg, vorher am
Theresianum in Wien (AI. II J,
geb. 472 4, .. . Wien,
gest.
Schreiben eines Geistlichen von Wien an ei-
ne« seiner Freunde von Pressburg, über den
immerwöhrenden Elektropbor, übersetzt mit
Anmerkungen, Wien 4 776. Planimetrie und
Stereometrie, Ib. 4776. Historie physica s.
Cognitiones hlstoriae ad physicam necessa-
riae, Ib. 4 780. Erste Anfangsgründe der zur
Landwirthschaft nölh. Mechanik, 8°. Ib. 4 784.
Himly, August Friedrich Karl.
— Dr. Phil., Prof. ord. d. Chemie, Mine-
ralogie u. Geologie an d. Univ. zu Kiel seit
4 846. vorher Privatdocent u. Prof. exlr. in
Göttingen (PJ,
geb. 4 844, Nov. 26, Göltingen.
De caoutchouk ejusque destillationis siccae
productis et ex bis de caoulchino, novo cor-
pore etc., 8", Golting. 4835. Über d. einfach,
u. doppelt. Cyanverbindd. d. Goldes (Lieb.
Ann. XLII, 4 842). Neue Methode, Metalle aus
ihren Auflös. als Schwefelmetalle abzuschei-
den usw. (Ib. XLIII, 4 842). Zwei neue Reiben
von Sauerstoff-Doppelsalzen d. Goldoxyduls
(Ib. LIX, 4 846).'MitE.Bmiaen: Über eine dem
Cyanammon. öhnl. Verbindung (Pogg. Ann.
XXXVIII, 1836).
Himsel, Gebhard. — Stadlphysicus
und Director d. Stadtbefe.stigung zu Reval
seit 4 634, vorher (4 632—34) Lehrer d.
Mathematik am Gymn. daselbst (NR),
geb. 4 603, Magdeburg,
gest. 4 67 6, Jan. 7, Reval.
Florilegium fortificat^rium , Reval 4 647. Ar-
chitectura militaris. Cometologia. Calendaria.
Himsel, Joachim Gebhard. — Dr.
Med., seil 4 73 4 Stadlphysicus in Reval (NRJ,
geb. 4704, Riga,
gest. 4754, Mai 44 (N.St.), *
Diss. chymico-medica de necessitate chymiae
ad stabiliendam rationalem theoriam medi-
cam, Trajecti ad Rhen. 4 725**.
• Auf einer Beiee nach Frankfurt a. M.
♦* Ein anderer aus Livland gebürtiger H i m s e 1 (Ä . . .
ö. . .), der in Halle Medicin «tudirte, schrieb angeb-
lich : Diss. de caloris, lucis et flammae natura atque
effectibuB in res creatae, 4«, Halae 1694 [NS).
Hind, John Russen. — Erst Civil-
Ingenieur, dann Assistent auf d, Sternwarte
zu Greenwich (4 840 — 44), darauf Astro-
nom d. Privalsternwarte des Hrn. Bishop
in Regent's Park zu London (4 844 — 53)
u. zuletzt Superintendent des Nautical Al-
manac. Mitgl. u. Secretär d. Roy. a.^^lron.
Soc. seit 184 4 (Or) (BG),
70
1107
Hindenburg
Hipp.
1108
fjeb. 1823, Mai 12, Nottingham.*
Th<^ coinets, a descriptive treatise upon those
boflies etc., 8", Lontl. 1852 (Deutsch von J. H.
Madler, Leipz. 1854). An astronomical voca-
biil.iry etc.,. 16", Ib. 1852. The solar System
et' . i^o_ New-York 1852. lllustrated London
Aslionomy etc., 8", Lond. 1853. Recent co-
rn''ts and the Clements of their orbits (Athe-
nneum 1845). On the expected return of the
(,'reatcomet of 1264 and 1556 (Ib. 1848). Ele-
ments of the binary star y virginis (Mem. Astr.
soc. XVI, 1847 et XIX, 1851). On the double
Stars d^ cygni et y leonis (Ib. XVI, 1847). Ob-
servatt. on the comet, discovered 1846, Oct. 19
at Mr. Bishop's observatory (Ib. id ). Obs. on
the total eclipse of the sun 1 851 {Ib. XXI, 1851).
— H. entdeckte elf der kleinen Planeten : Iris,
1847, Aug. 13; Flora, 1847, Oct. 18; Victo-
ria oder Gl io, 1850, Sept. 13; Irene, 1851,
Mai 19; Melpomene, 1852, Juni 24 ; For-
tun a , 1 852, Aug. 22;Calliope,1 852. Nov.
16 ; Thalia, 1852, Dec. 15; Euterpe, 1853,
Nov. 8; Urania, 1854, Juli 22 u. Euphro-
syne, 1854, Aug. 22, ferner zwei Cometen
1846 (Juli 29 u. Oct. 19) u. d. Cometen I, 1847
(Febr. 6). sowie 1848 einen neuen Stern im
0pbiuchus(sieh8 Astr. Nachr. u. Compt. rend.).
♦ geb. 1829, Mai 12 {JU).
Hindenburg, Karl Friedrich. —
Dr. Phil., Docent {m\) und dann Prof.
fextr. nsi, ord. i786) d. Philosophie u.
Physik an d. Univ. zu Leipzig (WS) (MAI),
geb. <74i, Juli 13, Dresden,
gest. 4 808, März 17, Leipzig.
Inflnitinomii dignitatum indeterminatarum le-
ges ac forniulae, Gott. 1778. Intinitinomii di-
gnitatum historia, leges ao formulae. Ib. 1779.
Novi systematis permulationum, combinatio-
num et variationum primae lineae etc., 4°,
Lips. 1 781 . Diss. Antliae novae hydraul. pneu-
mat. mechanismus et descriptio, 4", Ib. 1787.
Do antliaBaaderiana etc., 4°, Ib. 1787. Prgm.
Problema solutum maxime univers. ad serie-
rum reversionem, formulis localibus etcombi-
natoiio-analyt. absolvendura paralipomenon,
8**, Ib. 1794. Prgm. Terniinorum ab inflni-
tinomii dignitatibus coetfcientes Moivraeanos
sequi ordinem lexicographicum ostendilur, 4°,
Ib. 1795. Der polynomische Lehrsatz, das
wichtigste Theorem d, Analysis, 8°, Ib. 1796.
Sammlung combinatorisch-analyt. Abhand-
lungen, Ib. 180C. Prgm. tunctionum polyno-
miorum e\oiutionem per series . . . facillimas
desinere, b", Ib. 1801. Über combinatorische
Annlssis u, Derivatiunscalcul, Ib. 1803. Gab
heraus mit C. B. Funk u. N. G. Leske: Leip-
ziger iMagazin f. Naturkunde, Mathematik u.
Hekonomie, 5 ßde. 8«, Leipz. 1781—85. Mit
J. Bernoulli: l.oi[»ziger Magazin f. reine u. an-
gewandte viat|...Mi»»lik, 4 Hfte; 8», Ib. 1786—88.
Allein: Archiv (!. rein. u. angewandt. Ma-
llicinatik llHIio. 8". Ib. 1 795— 1 8Ö0. (In die-
sen Zcitsrhrilttn m-'hre .\uf'^atzc v(>r! ihm).
Über d. \ orsloMniig d. iicstiine für d. Zeit d.
alten C'rietthen (Bode's Johib. 1785 .
Hingenan, Otto Bernhard, Frei-
herr von. — Prof. d. Bergrechts an d.
Univ. zu Wien, k. k. Kämmerer u. Berg-
rath seit 1850; früher Bergpraclicant in
Kuttenberg (1844), in Leoben (<845), bei
d. Hofkammer im Münz- und Bergwesen
(1846), Berggerichts -Substitut in Briinn
(1847) u. Berghauptmann iii Brunn 1850
(Or),
geb. 1818, Dec. 19, Triest.
Der Bergmann, eine Erzähl, ausd. nordungar.
Leben, 2 Bde. 8«, Pesth 1844. Beiträge zur
staatswirthschaftl. Behandl. d. Montan-Indu-
strie, 1 Hft. 8^ Briinn 1849. Übersicht d. geo-
log. Verhalln. von Mähren U.Schlesien, mit
1 karte, Wien 1852. Handbuch d. Bergrechts-
ß:unde, Ib. 1852 — 54. Die Braunkohlenlager d.
Hausrucks in Oberösterreich, Ib. 1856. - Die
geolog. Verhältn. d. Bergamts Nagyag (Jahrb.
d. geolog. Reichsanstalt, VII, 1856). Ferneres
ebendaselb.st, in d. Wiener Blatt, f. Litt. u.
Kunst (1856 — 57), Wiener Zeitung (1848 u.
1858], Verhandl. d. niederösterr. Gewerbver-
eins (1857), Mitth. d. mähr Ackerbaugesellsch.'
(1849—58). Redigirt seit 1853 die Oesterr.
Zeitschr. f. Berg- u. Hüttenwesen.
Hinterberger , Friedrich. — Dr.
Med. et Chirurg., Lehrer d. Chemie d. k. k.
Ober-Realschule am Schottenfelde in Wien
(Or),
geb. 1826, Oct. 14, Windern, Ober-
Oesterreich.
Lehrbuch d. Chemie f. Realschulen, 2. Aufl.,
Wien 1854. Kurze Anleit. zur qualitativ, ehem.
Analyse, Ib. 1852. Untersuch, d, Ochsenharns
(Lieb, Ann. LXXI, 1849). Beitr. zur Kenntnis«
d. Quecksilberverbindungen d. Alkaloide (Ib.
LXXVII, 1851). Fortsetzung davon (Sitzungs-
berichte d. Wien. Acad. VI u. VH, 1851). Über
d. Einwirk. d. Wurtz'schen flucht. Basen auf
Senföl (Ib. IX, 1852). tjber Seide u. Seiden-
zucht (Ib. XI, 1853).
Hintier, Ansei m. — Benedictiner,
folgweise Lehrer am Gymn. zu Salzburg
(1755), Prof. d. Philosophie an d. Univ.
daselbst (1756), Pönitentiar hei Maria Piain
(1758), Vicar zu St. Anna im Gebirge (1765)
und (1770) Repetitor d. Theologie in sei-
nem Kloster (M),
geb. 1726, Dec. I, St. Johann, Tyrol,
gest. 1793, Juni 4, (Salzburg?).
Meteora s. corpora sublimia physicae consi-
derationi subjecta, 4^ Salisb. 1758. Sphaera
elementaris methndo physica considerata, 4**,
Ib. 1758. Gcueratio corporum s. principia
corp nat. physice examinata, 4°, Ib. 4 758.
Hipp, Karl Friedrich. — Prof. d.
Physik u. Mathematik am Johanneum und
Gymnasium in Hamburg seit 18üo, früher
1109
Hippaxchos
Hirst.
iUO
Vorsteher eines Privat- Instituts daselbst
(HSL) (N),
geb. n 63, Apr. 23, Waldangerloch,
Zaberngau,*
gesl. 1838, Sept. 6, Hamburg.
De vi et praestantia analytices veterum, Tu-
bing. M . . Demonstratio algebrae usum ila
demuin legitlmum esse in georaetria, si in iis
tantuin, quae palculo expedienda sunt, adhi-
beatur, Ib. <7 . . Geometrica resolutio pro-
blematum in Newtoai Arithmetica universal!
algebraice resoiutorum.
* geb. 1763, Aug. 23, Waldangelloch, Zabergau, Ba-
den {N).
Hipparohos. — - Gründer der wissen-
schartliclien Astronomie. Über ihn nichts
weiter bekannt, als dass er zwischen <60
und <25 vor Christ, lebte und zu Nicaea
in Bithynien oder auf der Insel Rhodos,
wo er beobachtete, geboren war (Wd) (BN)
(BG) (Mt),
Von seinen Werken haben sich erhalten :
\ ) T(dv ^Aqutov xal Evöo^ov (fuwofx^viov 1^1-
yrjaiayv ßtßUa, veröffentlicht von Peter Victo-
rius, fol., Florenz 4 567 und von Petavius, mit
latein. Übersetzung, in seinem üranoiogium,
fol., <630. 2) *Aar€Qiafxol oder Eig aariQia^
fiovg, von Victorius dem ersteren hinzugefügt.
Die übrigen sind uns nur dem Titel nach be-
kannt. Eine der wichtigsten Entdeckungen von
H. ist die des Vorrückens der Nachtgleichen.
Hippius, Fabian. — Prof. d. Phy-
sik an d. Univ. zu Leipzig seit 1598, frü-
her Lehrer u. Conrector an d. Thomas-
schule daselbst (A),
geb. <564, Stolpen,
gest. 1599, Febr. \%, Leipzig,
Problemata physica, S«, Viteb. <624.
HIppokrates. — Mathematiker aus
Chios, 460 vor Chr. zu Athen lebend, an-
fangs Kaufmann (Mt),
Er soll die Quadratur der Lunula aufge-
funden haben, die indess von Anderen dem
Oenopides aus Chios zugeschrieben wird (s.
Klügel's Math. Wörterb. III, 59<).
Hirn, Gustav Adolph. — Civil-In-
genieur zu Logelbach, bei Colmar, im EI-
sass (Or),
geb. 1815, Juh . ., Logelbach.
Essai sur la thöorie mathematique des venti-
lateurs (Bull. Soc. industr. de Mulhouse 1845).
Sur la jaugeage des cours d'eau (Ib. 1848).
Etudes sur les principaux ph6nom6nes que
presentent les frottements (Ib. 1856). Sur les
pertes de calorique que la vapeur öprouve par
son travail dans les cylindres (Ib. id.). Sur
l'utiUtö de l'enveloppe de Watt (Ib. id.), Sur
la th6orie de la surchauffe de la vapeur em-
ployöe comme puissance motrice (Ib. 1857).
Etudes sur les lois et les principes constituants
de l'univers (sieben Abhandl. in d. Revue d'AI-
sace von 4 850 bis <852). Rötlexions peu scien-
tifiqueg en apparence sur un sujet peu scien-
tifique au fond (Ib. <853). M6m. sur l'eqtiiva-
lenl möcanique de la chaleur (Ib. h 858, Juillet) .
— Recherches expörimentales sur la valeur
de 1 öquivalent möcanique de la chaleur (Er-
hielt 1857 das Accessit d. Phy.sikal. Gesellsch.
in Berlin), 8«, Colmar u. Paris 1858.
Hirsch, Meyer. — Dr. Phil., Privat-
lehrer d. Mathematik in Berlin, in den letz-
ten Jahren geisteskrank (S. Samml. algebr.
Aufgab. H.Xuü. 1853; (G. 1851^,
geb. 1765, ...... Friesack, Mittel-
mark,
gest. 1851, Febr. II, Berlin.
Sammlung von Beispielen, Formeln u. Aufga-
ben aus d. Buchstabenrechnung u. Ak'ebra,
8", Berlin i804 (8. AuM., posth., Ib. 1853).
Sammlung geometr. Aufgaben, 2 Bde 8»., Ib.
1 805—7 (Fortsetzung von L. I. Magnus, 2 Bde.,
Ib. 4833 — 37). Sammlung von Aufgaben aus
d, Theorie d. algebr. Gleichungen, 1 Bd. 8°,
Ib. 1809. Integraltafein oder Samml. von In-
tegralformein, 4o, Ib. 1810.
Hirsching, Wilhelm Simon Chri-
stian. — Dr. Med., Arzt in Windsheira,
1751 Physicus in Maynbernheim u. 1760
Physicus d. Oberämter üffenheim u. Crey-
lingen (AfJ,
geb. 1726, Febr. 6, Windsheim,
gest. 1770, Mai 18, UfiTenheim.
Versuch physikalisch-chemischer Lehrbegriffe
zu möglicher Prüfung des Wesens, des Be-
ständnisses u. der Würkungsart des so be-
rüchtigten , Metall verwandelnden Meister-
stücks, u. dessen vorgebl. Nutzanwendungen
zu einem allgera. Genesmittel, in Absicht eini-
ger Vergnügung einer Natur- u. Grundfor-
schenden Wissbegierde entworfen, Leipz. 4 754.
Aufsätze in Delius' Fränksch. Samml.
Hirschvogel, Augustin. — Glas-
maler in Nürnberg (JJ (WN),
geb Nürnberg,
gest. 1560 etwa, . . . Nürnberg.
Eine aigentliche und gründliche Anweisung in
die Geometria, sonderlich aber, wie alle re-
gulirte und unregulirte Corpora in dem Grund
gelegt, und in das Perspectiff gebracht, auch
mit ihren Linien aufgezogen werden sollen,
4°, Nürnb. 1543.
Hirst, Thomas Archer. — Dr. Phil.,
Lehrer d. Mathematik am Queenwood-Col-
lege in Hampshire von 1853 — 1856, spä-
ter in Paris privatisirend. Studirte in Mar-
burg (Or),
geb. 1830, Apr. 22, Heckmondwike,
Yorkshire.
Über conjogirte Diameter im dreiaxigen Ellip-
soid, Marburg 1852. On the existence of a
70*
1111
Hirzel
Hitchcock.
1112
magnetic medium (Proceed. of the Roy. Soc.
1 855, June) . On equally attracting curves (Phil.
iMJHii;. XIII, 4 857). On equally attracting sur-
faccs (Ib. XVI, 4 858). Sur le potentiel d'nne
couche infiniment mince comprise entre deux
paraboloides elliptiques (Liouville, Journ,,
S6r. II, T. II, 4 857). Sur une propriötö d'an
Systeme de courbes planes (fb. id.). Sur les
Corps, qui exercent des actions ögales sur un
point materiel (Gompt. rend. XLVII, 4 858).
Hirzel, Caspar. — Candidat d. Theo-
logie, Privallehrer d. Französischen in Zü-
rich fOrJ,
geb. n86, Zürich,
gest. 1823, Juni 21, Zürich.
Astronomie de l'amateur, 8°, Genöve 4 820,
2. Aufl., posth., 4829. Eine astron. Beob. in
V. Zach'i Corr. astr. IV.
Hirzel, Christoph Heinrich. —
Dr. Phii., Docent d. Chemie u. Pharmacie
an d. Univ. zu Leipzig seit 1852, zugleich
von 1852 bis 1856 Lehrer an d. Teich-
mann'schen Lehranstalt, dann Lehrer d.
Chemie, Physik u. Technologie an d. Han-
dels-Lehranslalt daselbst (Or),
geb. 1828, März 22, Zürich.
Das Opium u. seine Bestandtheile, Leipz. 4 854 .
Die Nux vomica u. ihre Bestandtheile, Ib. 4 854 .
Über d. Einwirk. d. Quecksilbers auf d. Am-
moniak u. d. Ammoniaksalze, Ib. 4 852. Der
Führer in die unorganische Chemie, Ib. 4 852.
Der Führer in die organ. Chemie, Ib. 4 855.
Grundzilge d. Chemie, als 4' Bd. von Bois«
milislor's Büchern der Natur, Ib. 4 857. Toilet-
ten« hemie, Ib. 4 857. Redigirt die 3. Aufl. d.
Ilauslexicons (Leipz. 4858) und seit 4 850 die
Zeitschrift für Pharmacie, herausgegeb. vom
Deutsch. Pharmaceuten-Verein, deren Dire-
ctorial-Mitgl. H. seit 4 850 ist; in dieser Zeit-
schrift fast alle seine ehem. Untersuch., na-
mentl. die über äther. Oele.
Hirzgarter, Matthias. — Pfarrer
zu Zoliikon, Canton Zürich, seit 1612 (R.
Wo If, Biographien zur Kulturgeschichte d.
Schweiz, \, 1858;,
geb. 1574, Nov. 28, Maschwanden,
Cant. Zürich,
gest. 1653, Febr. 9, Zürich.
Epilogisraus duarum lunae eclipsium totalium
et horribilium etc., 4", Tiguri 4634. Astrono-
raiae Lansbergianae restitutae et instauratae
per generalem et singularem eclipses solares
computandi modum etc., fol., Ib. 4 639. Dele-
ctio dioptrica corporuno planetarum verorum
d. i. von der wundersamen, doch wesentli-
chen, wahren u. natürl. Bildnuss u. cörperli-
chen Form u. Gestalt d. sieben Planetsterncn
u. etlicher Fixen Sterne usw., 4°, Frankf. a. M.
4643.
Hisinger, Wilhelm*. — Besitzer d.
Gruben von Skinskatleberg und Bagga in
Westmanland, daher Brukspatron betiteil.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm seil
1804. Geadelt seit 1784 [Vet. Acad. Handl.
/. 1852;,
geb. 1766, Dec. 22, Elfstorps Bruk,**
gest. 1852, Juni 28, Skinskatleberg.
OmsvenskaHälle-arterna, Stockh. 4 789. Säm-
ling tili en Mirerografi öfver Sverige, Ib. 4790.
Neue Aufl. davon : Sämling tili en Mineralo-
gisk Geografi öfver Sverige, Ib. 4 808 (Deutsch
von Blöde, Freiberg 184 9, von Wöhler, Berlin
4 826). Anteckningar i Physik och Geognosi
under resor i Sverige och Norrige, üpsala u.
Stockh. 4849 — 40. Profiler och tabeller öfver
höjdmätningar i Sverige och Norrige, Stockh.
4 827, 2. Aufl. 4 829. Esquisse d'un lableau des
pötrifications de la Su^de, Ib. 4 829, nouv.
edit., Ib. 4 834. Utkast tili beskrifning öfver
Skinskattebergs socken etc., Ib. 4 832. Geo-
gnostisk Karta öfver södra och mella^sta de-
larne afSvepige, Ib. 4 832. Upplysningar dazu,
Ib. 4 834. Lethaea suecica s. Petrificata Sue-
ciaeetc, Holmiae 4 837, Supplementunö, Ib.
4 840. Continuatio, Ib. 4 844. Tableau de la
v6g6tation de Sneehattan sur le Dovrefield,
Ib. 4 839. Handbok för Mineraloger under re-
sor i Sverige, Ib. 4 843. Utkast tili ett Geogno-
stiskt Lexicon (Zusatz zur Übersetzung von
Bott^'s Synopt. Darstell, d. Formationen), Ib.
4 829. — Minerographiska anmärkningar öfver
en del af Skaraborgs Län (Vet. Acad. Hand!.
4 797). D°öfver Gottland (Ib. 4 798). D° öfver
Öland (Ib. 4 802). D° öfver slätterne i Rältvik
etc. (Ib. 4 804). ündersökn. afCerin (Ib. 484 4).
Försök att bestämma syrebalten i Ceroxidul
ochCeroxid (Ib. 4 84 3). ündersökn. afen Kalk-
granat etc. (Ib. 4824). ündersökn. af eo Tre-
molith etc. (Ib. 4 823). ünderrättelse om lager
af petrificatförande kalksten i Caimar Län etc.
(Ib. 4 825). Gottland, geognostiskt beskrifvet
(Ib. 4 826). Analys af nägra svenska minera-
lier (Ib. 4 83^). Anteckningar Öfver Kritbädden
vid Carlsham (ib. id.). — Viele Aufsätze in d.
Afhandl. i Fysik, Kemi ochMineralogi, Stockh.
4 806—4 8, z. B.: Försök med elektriska sta-
pelns verkan pä Djur- och Växtämnen (Dl. I).
Försök med elektr. stapelns verkan pä salter
etc. ; mitBerzelius (Ib.). ündersökn. af Gerium
etc. ; mit Berzelius (Ib.). Försök att med elek-
triska gnistor frän en vaniig Electricitets-ma-
chin sönderdela vatten ; mit Gähn (Ib.). ün-
dersökn. af benzoesyrade salters förhällende
tili jordarter och metalloxider (Ib. III). Etc.
* Hiess eigentlich H i .<; i n g und nahm den Namen H i-
Singer an, als er Von seines Vaters Bruder, dem
Bei^prath Hisinger, adoptirt wurde.
** Grythytte Socken, ÖrebroLän. — geb. Dec. 23, Skins-
katteberg (5).
HitcllCOCk, Edward. — Geistlicher
der Secte der Congregationislen, war 1825
Prof. d. Chemie am College zu Amherst,
später Prof. d. Geologie daselbst; zulel/t
Privatmann ffiG),
geb. 1793, Mai 24, Deerfield, Massa-
chusetts.
1113
Hittorf
Hjorter,
1114
Gcology of the Connecticut valley, 1823. Re-
port« on the Geology of Massachusetts, 1832,
4 833, i 838 eH 84< (Im Auftrage der Regierung
geraachl). Elementary geology, 1840. Fossil
footraarks in the United States, 4 848. The re-
ligion of geology and its connected sciences,
8', Lond. 1851, New Edit. 1856. The peculiar
phenomena of the four seasons, 1a^ Ib. 185«.
Outlines of the geology of the globe etc., 8",
Boston 186S. Viele, meist geol. Aufsätze in
Silliman's Journ.
Hlttorf, Johann Wilhelm. — Dr.
Phil., Prof. d. Chemie u. Physik in d. Philo-
soph. Facultät d. Academie zu Münster seit
1852, früher Privatdocent daselbst für),
geb. 1824, März 27, Bonn.*
Proprietates sectionum conicarum ex aequa-
tione pol&ri deductae, Bonnae 1846, deutsch
in Crelle'a Journ. XXXVIII. Bildung einer
blauen Oxydationsstufe d. Platins auf gaivan.
Wege (Pogg. Ann. LXXIl, 1847). Elektrisch.
Leitvermögen d. Schwefelsilbers u. Halbschwe-
felkupfers (Ib. LXXXIV, 1851). Über d. Allo-
tropie d. Selens (Ib. id.). über d. Wanderun-
gen d. Ionen während d. Elektrolyse (Ib.
LXXXIX, 1853; XGVIIF, 1856 u. CHI, 1858.
» geb. Min 24 (Diss).
Syärne, ürban. — Nachdem er in
Üpsala Medicin sludirt, Holland, England,
Frankreich (wo er zu Angers Dr. Med. ge-
worden) und Deutschland besucht hatte,
Assessor (1675) und später Präsident d.
Bergcollegiums in Stockholm, königl. Leib-
arzt, Direct. des für ihn 1683 errichteten
köm'gL Laboratoriums u. Landeshauptmann
fj) {SJ (SLHJr
geb. 4 641, Dec. 20, Sqvoritz, Inger-
manland,
gest. 1724, März 22 (N.St.), Stockholm.
Tract.deacidulfsMedeviensib., 1S°, Linkjöping
167Ö. Utförligberöttelseorade nyss uppfundne
surbrannar i Medevij, 8°, Stockh. 1680. Den
litta Vattenprofvaren , Ib. 1683. En kort an-
ledoiog tili ^tskiilige malm- och bergarters,
mineraliers och vaexters efterspörande och
angifvande, 4°, Ib. 1694 (Auch deutsch) . Acto-
rum laboratori^ Stockholmensis parasceve eller
förberedelse, 4«, Ib. 1706. Acta et tentamina
chymica in Reg, laboratorio Stockholroensi
elaborata, 4«, Ib. 1712 (Vermehrt von G. Wal-
IcriuB, 2 vol., 1752). De insolilis et mirabili-
bus phaenomenis et siphonibus, quae circa
lacum Gothiae Wetter accidunt.
BQelm, Fetter Jacob. — König).
Münzwardein in Stockholm und Vorsteher
vom ehem. Laboratorium des Bergcolle-
giums daselbst seit 4794, früher Münz-
probirer seit 178 2. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
seit 1787 (Vet. Acad. Handl. 1813;,
geb. 1746, Oct. 2, Sunnerbo Härad,*
gest. 1813, Oct. 7, Stockholm.
Anvisning tili bäsla sättet, at tillverka Salpe-
ter, Stockh. 1799. Om indigo's tillverkning af
Veideörten, Ib. 1801. — Försök om brunslens
närvarelse i jernraalmer (Vet. Acad. Handl.
1778). Försök pä nägra trädsorters krympning
Uli kolningsbetla (Ib. 1780). Nägra anlednin-
gar tili utrönande af bestandsdelarna uti stcn-
och trädkol (Ib. 1781). ündersökn. huruvicia
kalkjordingär uti socker (Ib. 1783). Försök,
att af brunsten erhüJia magnesium och sam-
mansmälta den medandra metallar (Ib. 1785;,
Om stälets natur och närraasle grundämnen
(Ib. 17 87), Smältgla», tjenligt vid bly- och
skörsten-sprofvar etc. (Ib. id.). Om ett salt
utur körsbUrs-safl (Ib. 1 788) . Försök med mo-
lybdaena och med reduction af dess jord (Ib.
id.). Sieben Fortsetzungen davon (Ib. 1789 —
1792), Om myckenheten af eldslufl, som brun-
sten gifver, da den ensam eller med andra
ämnen blir uppglödgad (Ib. 1 789). Om de nylla,
som kan göra's med raolybdaena etc. (Ib. 1 793).
Att rena bly ifran inblandningaf guld och silf-
ver (Ib. 4 794). ündersökn. af ett källvatten
ifran Almby g«rd etc. (Ib. 1796). Om konsten
att harda koppar (Ib. 1797). Minerographiska
anteckningar ora porphyr -bergen i Elfdals
socken etc. (Ib. 1805).
• In Wexioe Stift.
Byort, Jörgen. — Berghauplmann
(1775) und darauf Oberberghauptmann
(1788) in Kongsberg, später Mitgl. d. Rent-
kammer in Bergsachen (NK),
geb. 1737, Jum 29, Christiania,
gest. 4 804,
Kort Beretning om Horn-Ertz og endel figure-
ret Sölv, funden in en af gruberne ved Kongs-
berg (Norsk. Vid. Selsk. Skrift. Nye Saml. DI. I).
Hyoriberg, Gustaf Fredrik. —
Propst u. Pfarrer in Valda und Släps FÖr-
samlingar, in Gothenburg's Stift. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Stockholm (Or) (SR),
geb. 1724, Oct. 2, Gothenburg,
gest. 4 77 6, Febr. 6, bei Gothenburg.
Ron med electriciteten pä ätsktlliga slags sjuka,
uti sex ärs tid (Vet. Acad. Handl. 1765). Be-
skrifning och ritning pä de instnimenter, hvilka
med nytta blifvit brukade vid electricitetens
använda hos sjuka (Ib. id.). ütdrag af dess
dagboJf öfver de af honom är 1 766 gjorda försök
med electricitetens nyttjande etc. (Ib. 1768).
Syorter, Olof Peter. — Docent in
üpsala, Observator an d. dortigen Stern-
warte seit 1746; früher Hofmeister beim
Grafen Oxenstjerna, der ihn auch zeit-
lebens unterstützte. Mitgl. d. Gesellsch. d.
Wiss. in Üpsala u. d. Acad. in Stockholm
(Gz) (A),
geb. 4 696, Jämlland,
gest. 1750, Apr. 25, üpsala.
Observationer pä den stora cometen är174 4
etc. (Vetensk. Acad. Haqdl. 1745 et 1746). Om
1115
Hlasiwetz
Hochheimer.
1116
magnetnälens atskilliga ändringar, som af
framl. Prof. Andr. Celsius blifvit jaktagne och
sedan vidare observerade (Ib. -1747, — H. u.
C. beobachteten zuerst den Eirifluss d. Nord-
lichtes auf die Magnetnadel.) — Meteorolog.
Beobb. Gab vop -1734 bis 1748 den schwed,
Kalender heraus.
Hlasiwetz, Heinrich Herr mann.
— Dr. Phil., Prof. d. Chemie an d. Univ. zu
Innspruck seit 1851, vorher Assistent d.
Lehrkanzel d. Chemie zu Prag. Studirle in
Jena unter DÖbereiner und W a c k e n-
r 0 d e r (OrJ,
geb. <825, Apr. 7, Reichenberg, nÖrdl.
Böhmen.
Untersuch, d. Asafoetidaöles (Lieb. Ann. LXXI,
-1849). über d. Einwirk, von Schwefelkohlen-
stoff u. Ammoniak auf Aceton , Mesityloxyd
usw. (Ib. LXXVI, 1850). Untersuch. d.'Söure
in d. Wurzel von Chiococca racemosa; mit
Eochleder (Ib. id.). — Über d. Ginchonin
(Sitzungsb. d. Wien. Acad. IV, 1850). Über d.
Theobromin; mit Sochleder (Ib. id.). Über
Schwefelcyanverbindd. d. Acetons u. Metace-
tons (Ib. id.). Über einige Verblndd. der Ra-
dicale (C6He)R„ (Ib. V, 1850). Über d. Rinde
d. China nova (Ib. VI, 1851). Über capf)aris
spinosa; mit Eochleder (Ib VII, 1851). Über
d. Robiniasäure (Ib XIII, 1854). Über d. Wur-
zel d. Ononis spinosa (Ib. XV, 1855). über d.
Zusammensetzung d. ürsons (Ib. XVi, 1855).
Über Rutinsaure u. Quercitrin (ib. XVII, 1 ö55).
Über d. Phloretin (Ib. id.). Analyse d. Sauer-
brunnens u. d. Schwefelquelle zu Obladis in
Tyrol (Ib. XVIII, 1855). Über d. Kohlensäure
Bestimnaungen d. atmosphär. Luft (Ib. XX,
1856). Über einige Salze d. Harnstoffs mit Or-
gan. Säuren (Ib. id.). Über d. Mesityl-Schwe-
felsäure (Ib. XXT, 1856).
Hlubek, Franz Xaver Wilhelm.
— Folgweise Prof. d. Landwirthschaft in
Wien (1830), in Lemberg (1832) u. Lai-
bach (1833), endlich seit i840 Prof. d.
Forst- u. Landwirthschaft in Gratz, sowie
Administrator d. Versuchshofs u. d. Mu-
slerw.eingarlens daselbst fCLJ,
geb. 1802, Sept. 1 1 , Chalitschau, Schles.
Diei Ernährung d. Pflanzen u. die Statik d.
Landbaus, Prag 1841. Beleuchtung d. organ.
Chemie d. Dr. Liebig, 8«, Gratz 1 842. — Mehre
rein agronom. Schriften.
Hoadly, Benjamin. — Dr. Med.,
pract. Arzt in London, Leibarzt des Königs
(1742) und des Prinzen v. Wales (17 46).
Mitgl. d. Roy. Society seit 17 27 (BD),
geb. 1706, Febr. 10, London,
gest. 1757, Aug. 10, Chelsea.*
Observaticns on a series of electrical experi-
monts by ih\ Hoadly and Mr. Wilson, 4°, Lond.
1756. — ^tediciniscbes.
* gest. Aug. 12 (Th).
Hobbes (Hobbesius oder Hobbius),
Thomas. — Lebte von 1610 bis 1641
als Hofmeister einiger Lordssöhne grössten-
theils in Frankreich, wo er auch dem dahin
geflüchteten Prinzen von Wales mathemal.
Unterricht ertheilte, hielt sich dann bei ei~
nem seiner Zöglinge, dem Herzoge v. De-
vonshire (Lord Cavendish) auf, und be-
zog spater nach der Rückkehr Karls IL
von diesem eine kleine Pension (J) (NiJ,
geb. 4 588, Apr. 5, Malmesbury,
gest. 1679, Dec. 4, Hardwicke.*
Six lessons to the professors of mathematics
ofthe Institution of Sir Henry Savile, 4«, Lond.
1656. Examinatio et emendatio mathem»ticae
hodiernae etc., 4**, Ib. 1660. Dialogus physi-
cus s. de natura aßris, i°, Ib. 1661 .^De dupli-
catione cubi, 4°, Ib. 1661. Probleraata phy-
sica, una cum magnitudine circuli, 4*>, Ib. 1 662.
De principiis et ratiocinatione geometrarum
contra fastuosum professorem , 4", Ib. 1666
(Dagegen : Wallis, Phil. Tr. 1666). Quadratura
circuli, cubatio sphaerae, duplicatio cubi etc.,
4", Lond. 1669. Rosetura geometricum etc.,
4°, Ib. 1671. Lux mathematica, censura do-
clrinae wallisianae contra Rosetum Hobl)esii
(Dagegen: Wallis, Phil. Tr. 1670 et 1672).
Principia et problema aliquot geometrica etc.,
4", Lond, 1674. — Viel Philosophisches u. Po-
litisches.
* Landsitz des Herzogs von Devonshire.
Hobert, Johann Philipp. — Leh-
rer d. Mathematik u. Physik am Pädagogium
d. königl. Realschule, dann Prof. d. Math,
u. Phys. an d. Militär-Academie d. Artiile-
riecorps und zuletzt Prof. d. Math, an d.
Kriegsschule zu Berlin (GB. 1795 u. 1825;
(iUl) fNJ,
geb. 1759, Apr. 22, Berlin,
gest. <826, Febr. 6, Berlin,*
Grundriss d. mathemat. u. chemisch-minera-
log. Theils d. Naturlehre, Berlin 1789. Mit
L. Ideler: Neue trigonometr. Tafeln, für die
Decimal-Eintheilung d. Quadranten berech-
net, Ib. 1799.
♦ gest. 1828, Febr. 6 {03. 1834).
Hoboken, Nicolaus. — Prof. ord. d.
Mexlicin an d. Univ zu Utrecht (1 669), vor-
her Prof. extr. d. Mathematik u. Medicin an
der zu Harderwyk in Geldern (JJ (GH),
geb. 1632, Utrecht,
gest. vor 1678, . . . Harderwyk.
De professionis medicae cum mathematica con-
janctione, 4", Utrecht 1670. — Medicinisches.
Hochheimer, Karl Friedrich Au-
gust. — Erst Hohenlohe-Kirchberg'scher
Kammerassessor zu Kirchberg, dann Pri-
valgelehrter zu GÖtlingen u. Leipzig, zu-
1117
Höchste tter
Hodierna.
1118
letzt in d. Landes- Versorgungs-Anstalt zu
Colditz lebend fM. II J (L),
geb. n49, Dec. 2<, Kirchberg a.Saxt,
gest. [lebte noch <82 5] (L).
Chemisches Farben-Lexicon etc., 2 fide. S",
Leipz. 1792—94. Chemische Mineralo^^ie oder
vollständ. Geschichte d. analyi. ünt'^rsufhung
d. Fossilien, 2 Bde. 8°, Ib. ^ 792— 03. Handb.
d. ehem. Praiiis f. Apotheker usw., Ib. 4 792.
Aligem. Ökonom, u. chemisch-tcchnol. Haus-
u. Kunstbuch usw., 2 Bde. 8°, Ib. 4794, fort-
gesetzt von J. C. Hoffiuann, y u. B"" Bd., Ib.
1800— < 810, wovon wieder mehre Aufl. Tin-
tenbuch usw., Ib. 1802—4, 8. Aufl. 1815.
Hochstetter, Ernst Friedrich. —
Prof. d. Mathematik u. Physik an d. land-
wirthschaftlichen Lehranstalt zu Hoheu-
heim, darauf am Ober-Gyran. zu Stuttgart
geb. 1785, Oct. 25, Tübingen,
gest. 1839, Dec. 30, Stuttgart.
Allgera, mathemat. u. physikal. Erdbeschrei-
bung, 4 Bde. 8°, Stuttg. 1820—23.
Hochfltetter, Ferdinand.— .Hülfs-
geologe an d. geologischen Rtichs-Anstall
in Wien (Or),
geb. <829, Apr. 30, Esslingen, Würt.
Das System d. rhomboedr. Kalkhaloides usw.
(Denkschr. d. Wien. Acad. 1854). Geognost.
Studien aus d. Böhraerwald (Jahrb. d. geolog.
Reichs-Anst. 1854). Das Kalkspathsystemusw.
(Sitzungsb. d. Wien. Acad. IX, 1852). Über
d. Lage d. Karlsbader Thermen usw. (Ib. XX,
1856).
Hocker, Johann Ludvi^ig. — Dia-
conus zu Greilsheim (1702), dann (n22)
Pfarrer zu Hailsbronn in Franken, auch Leh-
rer d. Theologie u. d. Hebräischen am Gym-
nas. daselbst. Corr. d. Berliner Acad. (Dk),
geb. <670, Aug. 10, Leutersheim am
Onolsbach, *
gest. n46, Apr. 16, Hailsbronn.
Kurze Anweig. zu den Landkarten, 8**, 1698.
Mathematische Seelenlust oder geistliche Be-
nutzung mathematischer Wissenschaften, 2
Thle. 80, Frankf. 1712 u. 1716. Einieit z. Er-
kenntniss u. Gebrauch d. Erd- u. Himmels-
kugel, 4*^, Nürnb. 1734. — Theologisches.
♦ geb. 1620, Aug. 10 {A) offenbar Druckfehler.
Hodgkinson, Eaton. — Prof. d. Ma-
schinenlehre (Mechanical principles of En-
geneering) am Universily College zu Lon-
don. Mitgl. d. Roy. Society seit 1841 und
Vicepr'asident d. Manchester Society (Or),
geb. 1789, Febr. 2 6, Anderion b. North-
Nvich, Cheshire,
Experimental resea^ches \i\\ the strenglh and
other properties of ca^t irou, London 1846
(Schliesst sich an Tredgold's Practical cssay
on the strength of cast iron, wovon H. 1840
die letzte Ausgabe besorgte). On the slrength
and best forms of cast iron beams, und drei
Aufsalze: On Suspension bridges (Mem. Man-
chest. Soc. V. 1831). Ein Theil der »Reports
of the Comissionars on the application of iron
to railvvay structures, 1 849«, worin auch seine
uResearches on the Conway and Brltannia tu-
bulär bridge».
EIodg;soii, James. — Zeitlang Heclor
(Masler) d. königl. mathematischen Schule
im Christ's Hospilal zu London. Mitgl. d.
Roy. Society (A) (Th),
gest. «755, Jan. 25. London.
Treatise on Navipalion, 4", Lond. 1706. Sy-
stem of mathematic?!, 2 vol. 4", Ib. 1723. Th'-
theory of Jupiter's s<«tellites, 4°, Ib. 1750. The
doctri:«c' of tluxions, foundcd on Sir IsaacNew-
töii's rii.ni.od, ;*>, Ib 1758. An inlroducticn to
chronulo^y. Neun Aufsätze in d. Phil. Tr.
melsu^ns üs:r. ßeobb, enthaltend.
l^od^SO», Jv-hn Anthony. — Otü-
cier, zuicizt Gctu-ralmajor in d. britlisch-
oslind. Armee (ASH.XMW) (ASNAX),
geb. i777, Juli 2, Bishop Auckland;
CountyofDurhain,
gest. <848, März 28, Ümballah, Rohü-
kund.
Vermessungen im J. 1817 an den Quellen d.
Ganges und d. Jumna, sowie Ilöhenbestim-
mungen im Himalaya; mit Lieutn. Herbert
(Asiat. Research. XIV). Magnet. Beobb fib.
XVni). Astronom. Beobb. (Mem. astr. Soc. U
etni).
Hodierna (Odierna, Adierna), Gio-
vanni Battista. — Erzpriester zu Palma,
Mathematiker des Duca di Palma (BJ (BN)
(BG) (H%ndenh.Arch.l,U\) (DD),
geb. 1597, Apr. 15, Ragusa, Dalmat.,*
gest. 1660, Apr. 6, Palermo,
üniversae facultatis directorium physico-theo-
ricum, opus astronomicum, in quo de promis-
sorum ad slgnificatores progressionibus phy-
sice agitur, 4", Palermo 1629. Archimede re-
devivo contra la statera del momento etc., 4°,
Ib. 1644. L'occhio della raosca, discorso filo-
sofico, 4", Ib. 1644. Nunzio della terra, Ib.
1644. Thaumantiae miraculum s. de causis
quibus objecta singula per trigoni vitrei tran-
spicuam substantiam visa, elegantissima colo-
rum varietate ornata cernuntur, 4°, Ib. 1652.
De systemate orbis cometici, deque admiran-
dis coeli characteribus, 4°, Ib. 1654. Menelo-
giae Jovis compendium s. Ephemerides Me-
dicaeorum nunquam hactenus apud mortales
editaeetc, 4°, Ib. 1656. Deadmirandis phasi-
bus in Sole et Luna visis ponderationes opticae,
physicae et astronomicae etc., fol., Ib. 1656.
Protei coelestis vertigines s. Salurni systema,
4", Ib. 1657.
* geb. Eagusa, Sicilien; gest. Paliüa, Siciiien {B) {BN)
{BQ).
1119
Eoefer
Hoeslin.
1120
Hoefer, Hubert Franz. — Direclor
d. grosslierzogl. Apotheke in Florenz. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Siena fM.Uj,
geb. ., . . CÖln, gest. . . .
Meni. sopra il sale sedativo naturale dellaTos-
cfina, e del Borace che con queüo si compone,
scoperto da Uberto Fr, Hoefer, Firenze4 778
(Oeiilsch in d. Leipziger Samml. I, 4779).
Hoefer, J... Ch.., Ferdinand. —
Kam 1830 nach Frankreich, nahm Dienste
in der Fremden-Legion, die nach Morea ge-
sciiickt, aber schon 1831 aufgelöst wurde;
zurückgekehrt nach Frankreich, sludirte er
erst Philosophie, dann Heilkunde, ward
1840 Dr. Med. u. pract. Arzt in Paris, lebt
aber dort seitdem als Literat (BG),
geb. 1 8 H , Apr. 2 \ , Döschnitz, Schwarz-
burg-Rudolstadt.
Elöments de chimie minörale etc., 8", Paris
184t. Histoire de la chimie etc., 2 vol. 8'*, Ib.
1842. Classifications chimiques suivies d'un
lexiqiie etc., 12", Ib. 1845. Annuaire de chi-
mie (mitMillonetEeiaet), Ann6e 1845 et 1846.
Diclionnaire de physique et de chimie, Ib.
1846, 3'"« edit. 18Ö7. Discours de Cuvier sur
ies revoliUions du globe (mit Noten und Zu-
sätzen), 12", Ib. 1851. Noch vieles Anderwei-
tige. — Theorie sur Ies tremblements de terre
et Ies votcans (Corapt. rend. XL, 1856). Über-
setzte Berzelius* Chemie, 6 vol. 8», Paris 1845
—50, und Humboldt's Ansichten der Natur,
2 vol. 8", Ib. 1850. unter seiner Direction er-
scheint jetzt die Nouv. Biographie generale
(24 vol. 8" bis 1858).
Hoeg:str5m, Pehr. — Probst zu Ske-
lefteä in VVesterbotten (Schweden), vorher
Missionar in Lappland und (1739) Pfarrer
in Geilivara (A) fOrJ,
geb. 17 li, Nov. LO, Sund.svall,
gest. 1784, Juli 14, Skelefteä.
Beskrifning oefver Lapmarken etc., 8", Stock-
holm 1747. Metcorolog. Beobachtt. in d. Ve-
tensk. Acad. Handl. f. 1764.
Hoek, Marl in US. — Dr. Phil., seit
iS'6t) Observator auf d. Sternwarte zu Ley-
den (Or),
geb. .1834, Dec. 13, Haag.
Inaug. Diss. De Kometen van de Jaren 1556,
1264 eil 975, en bare vermeende identiteit
(Deutsch: Astr. Nachr. XLIV, 1854 u. XLV,
1857). Fernere Aufsätze in d. Astr. Nachr.
XLIII-XLVn.
H511, s. Hell.
Hoene-Wronski *, J..
Diente
als Arlillf rie-Officier im polnischen Heere
unter Kosciusko von 1791 bis 179 4,
wo er in der Schlacht bei Maciejowice in
Gefangenschaft gerieth ; 1798 frei gelas-
sen, ging er erst nach Deutschland, dann
1810 nach Paris, als Privatmann den Wis-
senschaften lebend (CLJ (G. 1854;,
geb. 1775 etwa, .. Posen,**
gest. 1853, Aug. 8, Paris,
introduction ä la philo.sophie des mathömali-
ques, Paris 1811. Resolution generale des öqua-
tions, Ib. 1811. Refutation de la theoria^deß
fenctions önalytiques de Lagrange, Ib. 1812.
Philosophie de la technie algorithmlque,_2 vol.
8«, Ib. 1815—17. Philosophie de I'infini, Ib.
1817. Critique de la th6orie des fonctions g6-,
nörales de Mr. Laplace, Jb. 1819. Nouv. sy-'
st^me des raachioes a vapeur, Ib. 1835.
•Obwohl sein Vater, eia Deutscher, einfach Ho ene
hiess, schrieb er sich in seinen Werken: Iloene-
Wroneki.
** geb. 17 77 etwa, . . . Polen {DR).
HöpfnerjJohannGeorgAIb recht.
— Arzt und Apotheker erst zu Biel, dann
zu Bern (L.Sch.W) (Or),
geb. 1759, Jan. 20, Bern,
gest. 1813, Jan. 16, BieL*
Gab heraus : Magazin für die Naturkunde Hel-
vetiens, 4 Bde. 8^ Zürich 1787— 89 (darin von
ihm selbst mehre Aufsätze). Gemeinnützige
Schwelzerische Nachrichten, 1801—13. Von
einer neuen Bresche u. andr. Schweiz. Ge-
bürgsarten (Creirs Ann. 1786). Über d. Adn-
laria u. einige Schweiz. Steinarten (Ib. 1787).
Über d. Daseyn d. fünf einfach. Erden in Grund-
gebirgen usw. (ib. 1 788). Zweifel über d. Brenn-
barkeit d. Diamanten (CreU'g Beitr. III, 1788).
*gest. 1813, Febr. .. (Jf.Il).
Börnes, Moritz, — Dr. Phil., Ad-
junct beim k. k. Hof-Mineralien-Cabinet in
Wien (Or),
geb. 1815, Juli 14, Wien.
Übersichtl, Darstellung d. Mohs'schen Mine-
ralsystems, 4°, Wien 1847. Die fossilen Mol-
lusken des Tertiarbeckens von Wien, 1' Bd.,
foL, Ib. 1850—55. Neues Vorkomm. d. Nickel-
erzes von Schladmiog (Pogg. Ann. LV, 1842).
— 38 kleinere Aufsätze in Haidinger's Mitthei-
lungen u, einige in d. Sitzungsb. d. Wien. Acad.
HÖrwarih von Hohenbnrg;, s.
Her wart.
Höschel, Christoph Caspar. —
Mechanicus in Augsburg (M. l\) (GG. 1 820;,
geb. 1744, Mlirz 4. Augsburg,
gest. 18 20, März 23, Augsburg.
Nachricht von d. katoptrischen Zirkel usw., |
Augsb. 1783. Kurze Beschreib, e. neu. Win- T
kel- oder Schreibe-Instruments usw., Ib 1794.
-7- Seinem Sohne schreibt J. C. v. Yelin die
Erfind, d. Kaleidoskops zu, sich berufend
auf d. »Wöcbentl. Anzeiger f. Kunst- u. Ge-
werbfleiss im Königr. Baiernu, 1816, N" 40.
Hoeslin, Jeremias. — Vicar folg-
weise zu Deitingen u. Heuchlingen , dann
Pfarrer erst zu Suppingen, darauf zu Bö-
ringen in Würlemberg (\VU),
1121
Hövel
HofTmann.
1122
geb. -1722, Mai < 8, Wippingen,
gest. 1789, Apr. 28, BÖringen.
Meteorolog. oder Witterungs-Beobacbtungen
auf 4 9 Jahre, sammt einer Anweisung u. Ta-
bellen, Tübing. 4 784. Meteorolog. Aufsätze in
d. Stuttgarter Realzeitung.
Hövel, Friedrich, Freiherr von. —
Preuss, Kammergerichtspräsident in Min-
den (<805), nacliher PrUfcct d. Leine-De-
partement, dann westphäl. Slaatsrath in
Cassel und seit <8<0 privatisirend auf sei-
nem Gute Herbeck, Grafschaft Mark (NJ,
geb. <766,
gest. 4 82 6, Nov. 7, Münster.
Geognost. Bennerkk. über d. Gebirge in d. Graf-
schaft Mark usw., 8", Hannov, 4 806. Hinterlas-
sene Schriften usw., Bd. I, 8", Elberfeld 4 832
HofiT, Karl Ernst Adolph von. —
Seit 1813 in d. Gothaischen Staatsdienst
eingetreten, war er fol'gweise Conferenz-
rath, Direct. d. Oberconsistoriums, Cürator
d. Seeberger Sternwarte, Direct. d. wis-
senschafll. u. Kunst-SammUmgen, Bevoll-
mächtigter bei d. Jenaer Universität usw.
Mitgl. d. Götting. Soc. d. Wiss. (MAI) (NJ
geb. 1771, Nov. 1, Gotha,
gest. 1837, Mai 24, Gotha.
Magazin für d. gesamipte Mineralogie , Geo-
gnosie usw., 4 Hfte. 8^, Leipz. 4 801 . Der Thü-
ringer Wald usw. ; mit C. W. Jacobs, 8**, Go-
tha 1807. Geognost. Bemerkk. über Garlsbad,
8», Ib. 4840. Gemälde d. phys. Beschaffenb.
u. besonders d. Gebir|sformat. v. Thüringen,
80, Erfurt 4 84 2. Geschichte d. durch Über-
liefr. nachgewiesenen natürlich. Veränderun-
gen d. Erdoberfläche, 8 Bde. 8«, Gotha 4 822
.—34 (Dazu 2 Supplementbde, von H. K. W.
Berghaufl, Berlin 4 840— 41). Höhenmessungen
in und um Thüringen, fol., Gotha 1833. — Mi-
neralog. u. meteorolog. Aufsätze in Voigt'« Ma-
gazin, V. Zach'ß Monatl, Corr., v. Leonhard's
Taschenb. (4 84 0, 4 826), Göttinger Anzeiger,
Geogr. Epbemeriden, GilB. u. Fogg. Ann.
SofiTmann, Friedrich (genannt d.
Aeltere). — Dr. Med., Pbysicus in Halle,
Leibarzt des Herzogs August von Sach-
sen, Administrators von Magdeburg. Vater
des jüngeren Fried r. H. fJJ,
geh
.'gest. 1675, Mai 21, Halle.
Clavis pharmaceutica Schroederi cumThesaöro
pharmaceutico, Halae 4 684. Epistola viri cu-
jusdam doctissimi, continens Judicium de auro
aurae niiper edito 1674 (Mise. Acad. Nat. Cur.
4673—74).
Hoffmann, Johann Heinrich. —
Observator auf der Sternwarte zu Berlin,
unter Gottfr. Kirch (JJ,
Poggendorff, Handwörterbuch.
geb
gest. 1716, Apr. 6, Berlin.
Astronom. Beobachtungen in d. Miscell. Be-
rolinens. I, 174 0.
Hoffmann, Jobann Moritz. — Dr.
Med., Prof. d. Medicin an d. Univ. zu Al-
torf, Leibmedicus d. Markgrafen v. Anspacb.
Präsident d. Leopoldin. Academie (JJ (ANC)
(Act. Acad. Nat. Cur. \{) (WN),
geb. 1653, Oct. 6, Allorf,
gest. 1727, Oct. 31, Anspacb.
De differenliis alimentorum, Altorfi 4 677. La-
boratorium novum chemicum apertum me-
dicinae cultoribus etc.. Ib. 4 683, Acta labo-
ratorii chymici Altorfini etc., 4", Ib. 4 74 9. —
Liquor et sal volatile melissae (Mise. Acad.
Nat. Cur. 1688). De salis lixivi sive alcalisati
ex herbarura cineribus, citra acidi associati
beneficium, eveniente et perdurantc crystalil-
satione (Ib. 4694). De phaenomenis aliquot
circa spiritura fumantem geminum annotatis
eorumque explicatione (Ib. 4 694). De iiquore
pro vitriolo martis parando collecto, a frigore
non coagulabili (Ib. 4 697—98).
Hoff*mann, Friedrich (genannt d.
Jüngere). — Dr. Med., erst pract. Arzt
(1685) und Pbysicus (1686) in Minden,
dann Physicus in Halle (1 688) und Prof. d.
Medicin an d. Univ. daselbst (1693). Leib-
medicus d. Königs Friedrich I. V. Preus-
sen, als welcher er von 1708 bis 1712 in
Berlin lebte, darauf aber wieder nach Halle
zurückkehrte. Mitgl. d. Leopoldin. Acade-
mie. Sohn d. älteren Friedr. H. (A) (ANC)
(Act Acad. Nat. Cur. YIi;,
geb. 1660, Febr. 19, Halle,
gest. 1742, Nov. 12, Halle.*
Seine Schriften, von denen Gmelin (Gesch. d.
Chem. II, 4 79) allein der chemischen 4 22 auf-
zählt, sind gesammelt als : Opera omnia phy-
sico-medica, 6 vol. fol., Genf 4740, 2. Aufl.
4748, nebst 5 Supplbdn., Ib. 4749, 4 753 und
4 760. Partial-Sammlungen davon sind: Ob-
servationumphysico-chemicarumselectarum,
Libr. III, 4«, H«lae 4 786. Zu den einzelnen
gehören : Diss. de cinnabari antimonii, 4", Je-
nae 4 684. De caloris, lucis et flammae natura
et effectibus in res creatas, 4", Halae 4 694.
De panis grossioris Westphalorum vulgo Bom-
pournickel natura, clementis chymicis et vir-
lute, 4", Ib. 4 695. De generatione salium, 4",
Ib. 4 699. Demonstrationes physicae curiosae,
experimentis ei observationibus curiosis me-
chanicis ac chymicis illustratae, 4'\ Ib. 4 700.
Unterricht von dem balsamo liquido und Ii-
quore anodyno minerali (den sog. Hoffmanns-
tropfen), Ib. 4 700. Diss. de acido vitrioli vi-
noso (elDeofalls darüber), 4", Ib. 4 732. Chymia
rationalis et experimentalis, 4 2°, Leid. 4 748,
8<», Hai. 1749. Von ihm stammen her, ausser
71
1123
Hoffmann
Ho^mann.
1124
dem Liquor anodynus, noch d. Baisaraus vi-
tae, Elixir viscerale, Essentia balsaiüica, etc.
* gest. Oct. 4 (Oeti)', 174S, Nov. 12 (JIL).
Hofimann, Friedrich Christian.
— Apotheker zu Leer in Ostfriesland (CUj,
geb. 1744, Apr. \ 6, Nordheiin, Hannv.,
gest
iiber d. Verfertig, d. Salpeternaj)ht!)a (Crell's
Ann. 1787). Über d. Bereit, d. rolhen Queck-
silberkalks u. über eine besondere bei dieser
Gelegenheit erhaltene Flüssigkeit (Ib. id.). Über
d. Erzeugung verschiedener Salze (Ib. '1789).
Über reines fixes Laugensalz (Ib. 1793). Über
d. Wachsthum d. Pflanzen in reinem Wasser
(Gren's Joura. III, 1791). Fernere Aufsatze in
Creirs N. Entdeck, u. tra Taschenb. f. Schei-
dekünsll. 1786 u. 1787.
Hoffknann, Benedict. — Weltprie-
sler, Prof. d. Physik und Mathematik am
Gymn. zu Bruchsal, später Propst d. Col-
legiatsliftes zn Baden [M. UJ,
geb. n49,März22, Oestringen, Hoch-
stift Speyer,
gest .
Introductio in universam raathesin etc., Mann-
heniii 1777.
Hoffmann, Johann Christian. —
Mechanicus u. Opticus in Leipzig (M. H) (N),
geb. n57, Febr. 22, Zeitz,
gest. 1826, Apr. 24, Leipzig.
Über d. Wahl u. d. Gebrauch d. Brillen usw.,
Leipz. 1810. Aufsätze im Journ. f. Fabriken
usw., 1805, 1806, 1808—11,
Hoffmann, Christian August
Siegfried. — Edelstein -lospector zu
Freiberg (M.W),
geb. noo, Juli 3, Freiberg,
gest. 1813, März 15, Freiberg,
Handb. d. Mineralogie, 2 Bde. 8", Freib. 1811
— 13 (Bd. III u. IV von A. Breithaupt, Ib. 1816
—4 8). Gab heraus mit A.W.Köhler; Berg-
männisches Journal, läßde. S", Ib. 1788— 94.
Hoffmann, Johann Gottfried. —
Dr. Pliil., Wirkl. Geh. Ober-Regierungsrath,
Director d. statistischen Bureaus (seit 1810)
u. Prof. ord. d. Staats Wissenschaften an d.
Univ. zu Berlin (seit 18*21). Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. daselbst seit 1832. Früher In-
«ipector eiues Mühlen -Elabüssements in
Wehlau [Ostpreussen] (179 2 — 98), Lehrer
am Collegium Fridericianum in Königsberg
^1798 — 1807) u. darauf (1807 — 8) Prof. d.
Kameral Wissenschaften an d. Cniv. daselbst
(Oß. 1825; ,^.lf.Ii; (N) fPreuss. SUiatszeit.
1847, No. 319; (WS),
geb. 1765, Juli 19, Breslau,
gest. 18i7, Nov. 12, Berhn.
De solutione aeqaationum directa, RegioiuDnt.
1787. Der \Vasscrmyhlenbau, besonders^ in
Rücksicht auf Mahlmühlen, 8", Königsb. ISOO
(2. Aufl. 18'.9). Hauszimmerkunst, 8«, Ib. 1SJ2
(2. Aufl. 1819). — Viel Statistisches.
Hoffmann, Johann Christian. —
Folgweise Inspector d. Saline Kötschau bei
Leipzig, Prof. d. Chemie zu Zamosc in Gal-
lizien, Prof. d. Physik an d. Hauptsrhule
zu Krakau u. endlich Prof. d. Oekonomie
und Technologie an d. staatswirlhschafll.
Schule zu Warschau (MAI),
geb. 17 68, .. . Schiettau b.Lauchstädt,
gest
Practische u. griindl. Anweisung gute Elektri-
sirmaschinen zu bauen usw., Leipz. 1 798. Er-
fahrungen u. Versuche für Künstler, Hand-
werker usw., 5 Bde. 8°, Ib. 1795—1800. Ali-
gem. Annal. d. Gewerbkunde usw., 2 Bde. 8",
Ib. 1802 — 3. Abhandlungen technischen In-
halts \isw., Berlin 1819. Beitr. z. Kenntniss d,
Vitriols, nebst beiläuf. Vorschlag zu e. sehr
einfachen Aräometer {Jourü. f. Fabrikwesen
usw. [XVj, worin noch einige chemisch-techn.
Aufsätze von ihm).
Hofftnann, JohannJosephlgnatz
von. ~ Dr. Phil. (1837), Prof. d. Mathe-
matik u. Physik am Lyceum zu Aschaffen-
burg seit 1818, auch Director desselben,
schon seit 1802 Lehrer dieser Wissen-
schaften an d. verschiedenen Instituten da-
selbst, ursprünglich Jurist (Autobiographie
im Progrm. d. Lyceumsf. 1855 — 56;,
geb. 1777, März 17, Mainz,
(1858 noch lebend).
Versuch e. neu. u. gründl. Theorie d. Paral-
lellinien, 8o, Ofl'enbach 1801. Über d. Grund-
satz d. unendl. Theilbarkeit in d. Geometrie,
S", Ib. 1802. Das Gesetz d. Gleichgewichts d.
Kräfte am Hebel usw., 8°, Paderborn 1806.
Die Lehre von d. gleichförmig beschleunigten
Bewegung usw., 8", Heidelb. 1807. Kritik d.
Parallelen-Theorie usw., 8^ Jena 1807. Un-
tersuch, über d. arithmet. u. geomelr. Unbe-
stimmbarkeit d. Zahlen u. ihrer Potenzen, 4",
Frankf. a. M. 1812. Die Berechnung d. Drei-
ecksebene aus ihren gemessenen drei Seiten,
A'', Ib. 1813. Die Lehre von d. Zusammensetz,
u. Auflcis. d. Kräfte usw., 4*', Mainz 1814.
Geometr. Anschauungslebre , 8", Ib. 1815
(4. Aufl. 1839). Geometr. Wisscnschaftslehre,
8", Ib. 1816. Kobervai's Wiiaue, 4", Frankf.
a. M. 1816. Grundlchren d. Algebra, hoher.
Geometr. u. Infinitesimalreclm., 8", Giessen
1817. Der pythagoräi.schc I.elirsalz usw., 4",
Mainz .1819. Stereürnetr. Anscliauungs- und
Wissenschaflslehre, 8", Ib 1820. Lehrb. d.
allgem. Physik, 8", Ib. 1821. Ilandb. d. all-
gem. Bewegungsichre u»w., s", Ib. 1823. Das
Pothcnotsche Probleni m,w , 8", Ib. 1823.
Der malhcmat. Jugendfreund usw., 5 Bde. 8*,
Ib. 1825—29. Logarithaiisch-trigonomelr. Ta-
1125
Hoffmann
Hofmann.
1126
fein usw., Ib. 4 826. Vermischte Aufsätze aus
d. Gebiet d. Physik, Mathematik usw., 8°,
Frankf. a. M. 4 823. Die geometr. Bücher d.
Euklid, 8*>, Mainz 4 8<ä9. Abhandlungen aus d.
Malhemat. u. Physik usw., S", Ib. 1838. Be-
schreib, e. sehr einfach, u. sehr wirksamen
Papier-Elektrophors, AschalTenb. 4 847.
Hofimann ,KarlFriedr i c h Y o II-
rath. — Vorsteher des vorn Buchhändler
Cotta in München u. Stuttgart errichteten
geograph. Instituts, zeillang Privatdocent
an d. Univ. zu München (N).,
geb. 179 6, Juli 15, Stargard,Mecklb.,
gest. 1841, Aug. 30, Stattgart.
Pas Berner Oberland usw., fo!., Stuttg. 4824,
Die Erde u. ihre Bewohner, S", Ib. 1833. Re-
digirle 1823 — 26 mit K. H. W. Berghans die
geogr. Zeitschrift Hertha. — Viele Landkarten.
Hofimann, Friedrich. — Dr.Pbil.,
erst Docent (1823) u.,Prof. extr. (4 824)
an d. Univ. zu Halle, dann, nachdem er von
4 829 bis 1833 eine geogn. Reise nach Ita-
lien u. Sicilien gemacht, Prof. extr. an d.
Univ. zu Berlin. Sohn von Joh. Gottfried
(Biogr. in seiner Phys. Geogr.),
geb. 4 797, Juni 6, Wehlau, Ostpreuss.,
gest. 4 836. Febr. 6, Berlin.
De vallium in Germania boreali principaliura
directione memorabili congrua, 8", Ualae 4 823.
Beitröge zur geognost. Kenntniss von Nord-
Deutschland, 8'\ Berlin 4823. Geognost. Karte
vom üordwestl. Deutschland in 24 Blatt, Ib.
4 829. Über d. Beschaffenheit des römischen
Bodens usw. in : Beschreib, d. Stadt Rom, von
E. Plattner, C. Bunsen, E. Gerhard u. W. Ko-
sten, 4'" Bd., Stuttg. u. Tiib. 4 830. Übersicht d.
orograph. u geognost. Verhältnisse vom nord-
westl. Deutschland, 8°, Leipz. 4 830. Geogn.
Atlas dazu, Berlin 4 830. Intorno alla nuovo
volcano pressa la cittä di Sciacca. Lettera al
Duca di Serradifalco, Palermo 1 834 . Geognost.
Karte d. Landes zwisch. Magdeburg u. Kassel,
Ib. 4 835. Physikal. Geographie, 2 Bde. 8«, Ib.
4 837—38 (posth.). — Versuch einer systemat.
Anordn . d . Gebirgsarten usw. (Oken's Isis 4 82 4 ).
Über d. Torfmoor zu Linum (Karsten's Archiv,
V, 4 822). Über d. geognost. Verhältn. d. Ge-
gend von Ibbenbühren u. Osnabrück (Ib. XII
u. XIII, 4 826). Über d. Albaner Gebirge u. d.
Aetna (Karsten's Arch. Neue Reihe III, 4 834).
Über d. Serapis-Tempel bei Pozzuoli (Ib. id.).
Über d. tertiären Bildungen an d. Küste Sici-
liens usw. (Ib. id.). Über d. Cap Passaro und
d. Val di Noto (Ib. id.). Über d. knochenfüh-
rende Grotte von Mardolce bei Palermo (Ib.
IV, 4 832). Über d. Gebirgsverhaltn. d. Graf-
schaft Massa-Carrara (Ib. VI, 48r.3). Geognost.
Beobachtungen auf einer Reise durch Italien
u. Sicilien (Ib. XIII. 4 839, auch fiir sich, Ber-
lin 4839, poslh.). Überd. Ausl'ull. d. Blasen-
raume im Mandelstein (Leonhard's Taschenb.
4 895). Über d. Kupferschietergebirge d. nord-
deutschen Flützgebirges (Ib. 182 6). Barometr.
Nivellement von Halle bis Höxter (Berghaus'
Ann. d. Erdkunde I, 4 830). Überd Vorl.omn).
von gediegenem Kupfer bei Helgoland (Gxib.
Ann. LXX, 1822). Geognost. Bemerkk. ül,(;r
d. Basalte d. Meissners usw. (Ib. LXXV, 1823;.
Geognost. Beschreib, d. Flötzgebirges bei Lü-
neburg u. bei Segeberg (Ib. LXXVI, 4 824).
Über d. geognost Verlialtn. des liaken Weser-
ufers bis zum Teutohurger Walde (Pogg. Ann.
in. 4 825). über einige neu entdeckte geognost.
Erscheinungen ind. norddeutschen Kuene (Ib.
XII, 4828]. Über Erhebungslhaler und deren
Zusammenhang mit d. Ursprung d. Sauerquel-
len (Ib. XVII, 4 829). Verhältn. der in d. letz-
ten 40 Jahren zu Palermo beobachteten Erd-
.stö.sse usw. (Ib. XXIV, 4 832;. Über das 4 83t
im mitteUänd. Meere entstandene vulcan Ei-
land usw. (Ib. id.). Über d. geognost. Beschaf-
fenheit d. Liparen (Ib. XXVI, 4832). Süll' at-
tuale stato del nuovo volcano presso la cittä
di Sciacca (Giorn. di scienze etc. per la Sicilie,
1831). Mem. sur les terrains volcaniques de
Naples, de la Sicile etc. (Bull Soc. G6ol. de
France lii, 18:33). Obs. sur les Communica-
tions de Mr. Prevost r'?iati\es ä la Sicile (Ib.
id.). Sur le raarbre de Carrare elc. (Ib. id.).
Observ. faites avec Mr. Escher sur les por-
phyres dans le canton de Tessin (Ib. IV, 4 833).
Hofimann, Albert Friedrich
Eduard. — Dr. Med., pract. Arzt in Ham-
burg seit 4 8 40 ; anfängl. Parmaceut (HSLJ,
geb. 4 807, Sept. 2, Hamburg.
Aufsatze in der pharmaceut. Centraizeitung.
Hofmann, Heinrich. — Prof. d.
Mathematik folgweise an den Univ. zu Helm-
^tädt, Marburg u. Jena (JJ,
geb. 4 57 6, Aug. 2 6, Jena,
gest. 1652, Oct. 30, Jona.
De octante, instruraento malhematico elc, Je-
nae 4 64 2. Euclides geimanicus.
Hofmann, Lorenz. — Cburs'acbsi-
scher Leibmodicus (JJ,
geb. 4 58 2 etwa, . . Halle.
gesL 4 630, Dec. 31, ... .
De medicamentorum chymiatricorum vero usu
et fero abusu, 4", Halae 1614. Bosarium mi-
nerale spagiricum, 4°, Ib. 4 6.4 4.
Hofmann, Ulrich. — Aeltester
Schreib- u. Bechenmeisler zu Nürnberg,
auch Genannter des grösseren Raths da-
selbst (Ä) (WNJ,
geb. 4 64 0, Mai 28, Nürnberg,
gest. 4 682, Sept. 22, Nürnberg.
Arithmetica practica, 8", Nürnb. 4 658, neue
Aun.1680.Bechenbüchlein, S«,ib. 4 721(po«th.).
Hofmann, Johann Friedrich. —
Dr. Jur., Bürgermeister u. Dorgrichtcr zu
Sangerhausen fM),
geb. . . ., go<^l. 4 7o9, . . .
Berechnung einer Sonncnfinsterniss (Ham-
burg. Magazin, 4 7.54), De Lithogenesia s. de
71 *
1127
Hofmann
Hofmann.
1128
generatione lapidum praecipue globosorum
(Nov. Act. Acad. Nat. Cur. 1761).
Hofmann, Gottfried August. —
Licentiat d. Rechte, Advocat zu Leipzig u.
Dresden (M),
geb. 1700, . . . Leissnig, Sachsen,
gest. 1775, .. . Halle.
Chyraie zum Gebrauch des Haus-, Land- u.
Stadtwirthes, des Künstlers, Manufacturiers,
Fabrikanten u. Handwerkers, 8*», Leipz. 1757
(Mehrfach unter verändertem Titel aufgelegt,
zuletzt und mit Anmerkk. von J. C. Wiegleb
als: Chemie f. Künstler u. Fabrikanten, Ib.
1779). Abhandl. über d. Gährung (Leipziger
ökonom.-phys. Abbandll.IIIu.IV, 1752). Vom
Vergülden u. Versilbern (Ib XH, 1757).
Hofmann, Franz. — Jesuit, Dr. Tbeol.
u. Director d. Theologie in Prag, Beisitzer
d. königl. Studien-Comraission (PlzJ,
geb. Hfl, Dec. 23, Wien,
gest. 1773, Jan. 23, Brunn.
Syntagma physiologicum de potentiae visivae
organo, actu et objecto etc., Olomutiae 1747,
Hofmann, Samuel Gottlieb. —
üniversitäls-Mechanicus zu Leipzig (OitJ,
geb. 1726, Oct. 8, Zittau,*
gest. 1801, März 10, Leipzig.
Verzeichniss d. neust, optischen Instrumente
usw., Leipz. 1800. Einige Aufsätze astronom.
Inhalts im Hamburg. Magazin, z. B. : tlber d.
Durchgang d. Mercurs durch d. Sonne ; Über
d. grosse Sonnenfinsterniss von 1787.
* geb. 1727, . . . (If. II).
Hofmann (Hoffmann), Karl August.
— Hof- u. Stadt-Apotheker, sowie Prof.
in V/eimar (MAI) (N),
geb. 17 56, Febr. 2 -i, Chemnitz,
gest. 1833, März 15, Weimar.
Tabelle über einige 40 Mineralwässer, Wei-
mar 1789. Tabellar. Entwurf d. pharmaceut.
Scheidekunst, Ib. 1791. Tabellar. libersicht
aller pharmaceut. Geräthschaften, Ib. 1791.
Tabellar. Übersicht d. Neutral- u. Miltelsalze,
fol.. Ib. 1791. Taschenbuch f. Aerzte, Physi-
ker usw., Ib. 1793. Systemat. Übersicht d. Re-
sultate von 242 ehem. Untersuch, von Mine-
ralwässern usw., Berlin 1815. Aufsatze in
Crell's Ann. u. Beiträgen, sowie im Taschenb.
f. Scheidekünstler.
Hofmann, Ernst. — Dr. Phil., folg-
w^eise Docent an d. Univ. zu Dorpat, Prof.
an d. Univ. zu Kiew, Prof. an d. Univ. zu
St. Petersburg u. General-Major im Corps
d. Berg-Ingenieure (Or),
geb. 1801, Jan. 8 (A.St.), Dorpat.
Machte 1823—26 die Weitreise von 0. v.Kotze-
bue mit, darüber : Geognost. Notizen in Kar-
sten's Archiv f. Min. I, 1S29. Untersuchte 1828
— 29 mit G. V. Helmersen den südl. Ural, dar-
über: Geognost. Untersuch, des Süd-Ural-Ge-
birges usw., Berlin 1831. Bereiste 1836 Finn-
land, darüber: Geognost. Beobb. auf einer
Reise von Dorpat nach Abo usw., Dorp. 1837.
Untersuchte 1839 die südl. Krimm, darüber:
Bull, scientif. de l'acad. de St. Petersb. VI,
1840. Untersuchte 184 3 im Auftrage d. Regie-
rung d. Goldsand-Lager Ost-Sibiriens, dar-
über in V. Baer u. v. Helmersen's Beiträgen
1847. Untersuchte 1844 geognost. den nördl.
Theil d. Provinz Uleäl>org, darüber Aufsätze
in russ. Zeitschriften. Führte 1847, 1848 u.
1850, in Beeleit. d. Astron. Kowalski, die von
d. russ. geogr. Gesellsch. ausgerüstete Expe-
dition zur Erforsch, d. nördl. Urals von 60"
N. Br. bis zu d. Küsten d. Eismeer, darüber:
Der nördl. Ural u. das Küstengebirge von Pae-
Choi, ThI. I von Kowalaki, St. Petersb. 1853,
Tbl. II von Hofmann, Ib. 1856. Bereiste 1853
—57 alljährl. im Auftr. d. Regier, die kaiserl.
Bergwerks-Districte d. Urals zum Behuf e. geo-
gnost. Karte. — Schrieb: AUgem. Oryktogno-
sie, Kiew 1840; Handb. d. Mineralogie, St. Pe-
tersb. 1853 (Beides Russisch). Zerleg, natürl.
Arsenikverbindd. (Pogg. Ann. XXV, 4 832).
D" d. Chabasits (Ib. id.). D" d. Sodahths vom
Ilmengebirge (Ib. XLVII, 1839).
Hofmann, August Wilhelm. —
Dr. Phil., erst Assistent am ehem. Labora-
torium in Giessen, dann Prof. extr. d. Che-
mie an d. üniv. zu Bonn (18 45 — 48) und
darauf Prof. d. Chemie am Roy. College of
Chemistry in London. Mitgl. d. Roy. Soc.
seit ISSiVOr/
geb. 1818, Apr. 8, Giessen.
Über Kyanol (Lieb. Ann. XLV, 1843). Unter-
such, d. organ. Basen im Steinkohlentheer (Ib.
XLVII, 1843). Analyse d. Cellulose aus Leine-
wand (Ib. XLVIII, 1843). Über d. Chloranil
(Ib. LH, 1844). Metamorphosen d. Indigo's;
Erzeugung organ. Basen, die Chlor u, Brom
enthalten (Ib. LIII, 1845). Wahre Zusammen-
setz, d. Cblorindatmits (Ib. id.). Identität d.
Leukols u. Ghinolins (Ib. id.) . Sichere Reaction
auf Benzol (Ib. LV, 1845). Neue Verbindd. u.
Zerselzung.sprodd. d. Anilins (Ib. XVII, 1846).
Darstell, d. Butyronitrils u. Valeronitrils (Ib.
LXV, 1848). Einwirkung d. Cyans auf Anilin,
Toluidin u. Curaidin (Ib. LXVI, 1848). Ein-
wirk, d. lods auf .\nilin (Ib. LXVII, 1848).
Einwirk. d. Chlorcyans, Bromcyans u. lod-
cyans auf Anilin (Ib. id.). Über salpetersaur.
Amyloxyd (Ib. LXVIII, 1848). Über Anilide
(Ib. LXX, 1849) Über californ. Gold (Ib. id.).
Über d. Zusammensetz. d. Mesitiloxyds usw.
(Ib.LXXI, 1849). Über zwei neue Reihen flüch-
tiger organ. Basen (Ib. LXXIII, 1850). Über
d Verhalt, d. Cyanaiiilins gegen Säuren u.
Basen (Ib. id.). Ueber Metamorphosen des Di-
cyanomelanilins usw. (Ib. LXXIV, 1850). über
Einwirk. d. wasserfr. Phosphorsäure auf ver-
schiedn. Anilsalze u. Anilide 'Ib. id.). Consti-
tution dieser Körper; Verhalt, d. Aniims u.
Ammoniaks zu d. ßromüren d. Methyls, Ae-
thyls u. Amyls (Ib. id.). Über d. Verhalt, d
Cuminsäure im thicr. Ürganism. (Ib. id.;. Über
1129
Hofmeister
Holder.
1130
(1. Verhalt, d. Anilins u. d. Alkoholbasen fre-
gen salpetrige Saure (Ib. I.XXV, 4 850). Über
d. Einwirk. d. Wärme auf d. ValeriansUure u.
üb. d. Formeln d. A»(oholradicale (Ib. LXXVII,
1851). Beiträge zur Kenntn. d. organ. Basen
(Ib. LXXVlIIu. LXXIX, 483M. Gaslampe für
d. Gebrauch in Laboratorien (Ib. LXXXI, 1 852).
Die Organ. Chemie in ihrer Anwend. auf Par-
fümerie (Ib. id.). Über d. Vorkommen d. Tri-
methylamins in d. Häringslake (Ib. LXXXIII,
4 852). Über d. Anwend, von Gas als Brenn-
material bei orgaa. Analysen (Ib. XG, 4 854).
Analyse d. Mineralwass. von Harrogate (Ib.
XCIli, 4 855). Über d Insolinsäure (Ib. XCVII,
4856). Zur Geschichte d. Thialdlns (Ib. CHI,
4 857). Neue Bildungsweise d. Triüthylamins
(Ib. id.). Bildungsweise d. krystall. Verbind.
V. Jodwasserstoff u, Pbosphorwasserstoff (Ib.
id.). Über phosphor-, arsen-u. antimonhaltige
Platin- u. Goldbasen (Ib. id.). Mit J. Blyth;
Über d. Styrol usw. (Ib. Uli, 4 845). Mit J. F.
Muapratt: Neue Bildungsweisen d. Anilins (Ib.
id.). Über d. Toluidin (Ib. LIV, 4845). Über
d. Nitralinin (Ib. LVII, 4846). Mit A. Cahours:
Über d. Aminsäuren d. einbasischen Säuren
(Ib. cm, 4 857). Einige neue Salicylverbindd.
usw. (Ib. id.). — Mehre dieser Abhandll. auch
in d. Quart. Journ. of the chemical Soc. u. in
d. Philosoph. Transact.
Hofmeister, Rudolph Heinrich.
— Prof. d. Physik an d. Centralschule zu
Zürich (OrJ,
geb. iHHy Febr. 2, Zürich.
Leitfaden für d. matheraat. Unterricht an Mit-
telschulen, Zürich 4 840. untersuch, über d.
atmosphär. Niederschläge in Zürich (Progrm.
d. Cautonschule), Ib. 4 853.
Hofmeister, Wilhelm Friedrich
Benedict. — Dr. Phil, hon., Mitbesitzer
d. Musikalienhandlung, Firma: Friedr. Hof-
meister in Leipzig. Mitgl. d. königl. Sachs.
Gesellsch. d. Wiss. f OrJ,
geb. 1824, Mai 18, Leipzig.
Über d. Steigen d. Saftes d. Pflanzen (Berichte
d. königl. Sachs. Gesellsch. d. Wiss. 4 857). —
Botanisches.
Hogrevc, Johann Ludwig. — Han-
noverscher Ingenieur-Oberst (BHJ (M. II y,
geb. . . ., gest, 18U, . . .
Theoret. u. pract. Anweis. z. militär. Auf-
nahme oder Vermess. im Felde, 8", Hannov.
4 785. Pract. Anweis, zur Planimetrie, zum
Vermess. d. Feldmarken usw., 4", Ib. 4 797.
Pract. Anweis, zum Nivelliren oder Wasser-
wägen, 8°, Ib. 4 800. Pract. Anweis. z. Bau-
kunst schijQbarer Kanäle usw., 4**, Ib. 4 805.
Pract. An weis, zum topograph. Vermessen ei-
nes ganzen Landes, 8", Ib. 4 806.
Hohenthal, Peter, Graf von. —
Herr auf Falkenborg, Schmeikendorf, I)ö-
bernitz usw. Mehrjähriger Yicedirectoi d.
LandesÖkonomie-, Manufactur- u. Com-
merzdeputation in Dresden (M),
geb. n25, Sept. 2, Leipzig,
gest. 4 79 4, Aug. 14, *
Vermischte Ökonom. Sammlungen usw , 2 Bde.
8°, Leipz. 4 750 — 54. Oekonom.-physikal. Ab-
handlungen, 5 Bde. S", Ib. 4754—60. Oeko-
nom. Nachrichten, 4 5 Bde. 8°, Ib. 4 750—63.
Neue Ökonom. Nachrichten, 5 Bde. 8", Ib.
4 764—73.
* Auf einer Eeisc nach Herrnhut.
Hohen^n^art , Siegmund, f'reiherr
von. — Zuletzt Bischof zu Linz, früher
General-Vicar zu Gurk in Kärnthen (M. IIA
geb. 1745, ..... . Stein, Krain,
gest. 18 25, Apr. 22, Linz.
Physikal. Reise durch Kärnthen (Schrift. Ge-
selisch. naturf. Freunde in Berlin VI, 4 785).
Hohl, Aloys. — Prof. extr. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Tübingen seit 1830
(Or),
geb. 1805, Apr. 5, Lauchheim, Oberamt
Ellwangen, Würtemb.
Vorschule z. analyt, Stereoraetr. für schiefe
Axen, 8*', Tüb. 4 830. Elemente d. analyt. Tri-
gonometrie usw., fol.. Ib. 4 882. Vorschule d.
rein. Stereometrie, 8°, Ib. 4 840. Die L6bre
von d. Polyedern, 8^ Ib. 4 842. Die Elementar-
Mathematik, 2- Bde. 8«, Reutlingen 4 844.
Holbach, Paul Dieter ich, Baron
von. — Sohn eines reichen Emporkömm-
lings, privatisirte grösstentbeils zu Paris,
war Corr. d. Academien zu Berlin, St. Pe-
tersburg u. Mannheim (M),
geb. 1723, ..... Heideisheim, Rhein-
pfalz,
gest. 1789,Jan. 2 1, Paris.*
Übersetzte viele mineralogische Werke , be-
sonders deutsche, ins Französische, z. B. von
Neri, Walleritus, Henkel, Geliert, Lelunazm, Or-
schall usw. Arbeitete auch an Diderot u. d'A-
lembert's grosser Encyclopädie. — Philoso-
phische Schriften,
* gest. Juni 21 (CX).
Holden, G... — Geistlicher
(RGE) (WB),
geb
gest. 17 93, Mai .., Talhamb.Lancasler.
Tide table 47 . .
Holder, W i 1 1 i a id. — Dr. Theol., Re-
clor zu Blechingdon in Oxfordshire, dann
folgvveise Canonicus Non Ely, Canonicus
von St. Paul, Unter-Dechant d. königl. Ka-
pelle, ünter-Almosenier d. Königs. Mifgl.
d. Roy. Sociely (Th) (BD) fAhr.l),
geb. 16t 5, Nottinghamshire,
gest. 1697, Jan. 24, London.
1131
Holditch
Holm.
1132
On tbe natura! grounds and principles of har-
inoay, 8«, Lond. -169 4.
Holditch, Harn n et. — Geistlicher,
Präsident des Cyjus College in Cambridge.
Mitgl. d. Philosoph. Society daselbst (Or),
geb. 1800, Febr. 16, Lynn, Norfolk.
On rolling ciirves and teeth of wheels without
friction (Cambridge Transact. VIT, pt. I, 1839).
Onsnial! finileosciiiations (Ib. Vllf, pt. 1, 1844).
Holfeld, .Johann. — Jesuit, Prof. d.
Mathematik an d. Univ. zu Lemberg (M. \l),
geb. 1747,
gest. 18 1 4, Nov. 7, . . .
Neue Theorie von d. Wahl d. Standlinien, nebst
trigonometr. Berechn. d. Fehler im Winkel-
messen, die von d. unrechten Lage d. Gradbo-
gens u. d. Visirstrahls herrühren^ Lemb. 1793.
Holkoth , Robert oder Rupert. —
Dominicaner (Benedicliner), Prof. d. Theo-
logie in Oxford (HH) (WdJ,
geb. . . . Norlhampton, gest. 1397, . . .
De motibus stellarum. De stellarum effectibus.
Holland, Georg Jonathan, Frei-
herr von. — Erst Unterlehrer d. Prinzen
Friedrich Eugen von Würtemberg (1765),
dann Hauptmann in russ. Diensten ii. ba-
ronisirt, darauf am Hofe d. Herzogs von
Würtemberg zu Lübben in Schlesien und
zuletzt in Stuttgart lebend fMJ (A),
geb. 1742, Aug. 6, Rosenfeld, Würt.,
gest. 1784, Apr. .., Stuttgart.
Abhandl. über d. Mathematik, d. allgem! Zei-
chenkunst u. d. Verschiedenheit d. Rechnungs-
arten, 8\ Tübing. 1764. Inhalt d. K äst n er-
sehen Vortrags vom Newton'schen Paralle-
logramm, 4", Ib. 1765. Reflevions philosophi-
ques sur le Systeme de la nature, 8°, Neuf-
chätel 1772. Schreiben über d. Reurtheil. d.
Ploucquet'schen Calcüls (Bök's Samml. d.
Schriften, vs^elche d. losisoh. Calcüi d. Hrn.
Prof. Ploucquet betreffen, Leipz. u. Frankf.
1766), [Siehe Lambert's Gelehrt. Rriefwechsel,
Bd. I]
Hollmann, Samuel Christian. —
Prof. ord. d. Plnlosophie an d. Univ. zu
Göttingen seit deren Stiftung im J. 1734;
vorher Adjuncl (1723) u. Prof. extr. (1725)
an der zu Wittenberg, Mili;!. (seit 1751)
u. abwechselnd Direct. d. Soc. d. Wiss. in
Göttingen Y/^; (Th),
geb. 169 6, Dcc. 3, Sielün,
gest. 1787, Sept. 4, Göttingen,*
Primae physicae experimontalis lineae, Gott,
1741. Nötbig. Liilerricht \on Barometern u.
'Ihermometern usw., 8", Ib. 1783. — De exi-
|c;uo, qui adhuc appareat, observationum me-
teorologicarum usu (Comment. Gott. I, 1751).
De mercurii in barometris diversis. codem
tempore, codemque in loco diverse altifv.d.''-ie,
repetilae observationes (Ib. id.). Ob-^erv. vi.e-
teorolog. ab 1741 ad 1752 (Ib. HI et IV. *ir.h].
Historia at'ractionis, cum epicrisi 'Ib. IV,
1 754) Epistola de difTerenliis allitudinam ba-
rometrorum (Phil. Tr. 1742). De subitanea
congelatione, de igne electrico et de microme-
tro microscopio applicando (Ib. 1745). De ba-
rometrorum cum aöris et tempestatum muta-
tionibus consensu (Ib. 1749). Schreiben an d.
Acad. d. Wiss. zu Berlin, die Untersuchungen
von d. Elektricität betreffend. — Viel Philo-
sophisches.
* gest. Sept. 7 (JJf).
Hollunder, Christian Fürchte-
gott. — Polnischer General-Bergdireclions-
Assessor zu Bendrin in Polen (N),
geb. 1791 etwa, . . IVfois, bei Görlitz,
gest. 1829, Juli 19, Breslau.
Zweck massigste Zinkfabrication bei Steinkoh-
lenfeuerung usw., 8'', Dresd. 1822. Ausführl.
Beschreib, des in Oberschlesien usw. gewöhn-
lichen Zinkhütten-Processes, 8", Leipz. 182 3.
Tagebuch e. technisch-metallurg. Reise durch
Mähren, Böhmen, einen Theil von Deutschland
usw., 8", Niirnb. 1824. Versuch e. Anleit. zur
metallurg. Probirkunstauftrockn.Wege, 2Bde.
8«, Ib. 1826. — Versuch d. Auffind. e. wohl-
feil, u. brauchbar. Glasur auf engl. Steingut
(Schweigg. Journ. XVI, 1816). Neue Meth.,
Vitriol- u. Alaunerze auf ihren Gehalt an Vi-
triol u. Alaun zu probiren (Ib. XIX, 1817).
Über d. Verbind, d. Zinks mit d. Eisen (Ib.
XXXIII, 1821). Vermischte physikal. Beobb.
(Kastner's Arch. II, 1824). Künstl. Säulen-
Sandslein (Ib. IV, 1825). Zersetz, d. eisen-
blausaur. Kali beim Sieden seiner Lös. (Ib. IX,
1826). (JberBerlinerblau-Fabrication (Ib. id.).
Merkwürd. React. d. arsenigsaur. Kali auf
Gusseisen (Ib. id.). Salzsäure-Entwickl. aus
unrein. Salpeter durch kochend. Wasser (Ib.
id.). Über Scheid, d. Silbers vom Kupfer (Ib.
XHI, 1828). Über d. in Oberschlesien usw.
gewöhnl. Alaunhütten-Process (Ib. id.).
HoUwell, John. — : (WB),
geb. . .
gest. 168 5 etwa, . . . New-York.*
A new guide to the practical surveyor, Lond.
1678. Trigonometry made easy, Ib. 1685.
* Muthmaasslich an Gift.
Holm, Saemund Magnussen. —
Pastor zu Helgafell auf Island (W) (NK) (EJ,
geb. 1749, . . . Holmasel, *
gest. 182 0,
Om Jordbranden paa Island i Aaret 1783,
Kiöbnh. 1784 (Auch deutsch: Von dem Erd-
brondeusw., Kopenh. 1784).
• In Vestre Skaptc fields Syssrl, Island.
Holm, Christian. — Verwalter beim
Magazin des Nas- Eisenwerks zu Tvede-
strand in Norwegen fOr),
geb. 1783, . . . Kopenhagen.
1133
Holmboe
Eomlj.igr.
1134
Samlinger til Norges topographiske Mineralo-
gie (Mag. forNaturvid. III, 4824). Noch einige
mineraiog. Notizen daselbst.
Holmboe, Bern dt Michael. — Prof.
d. Mathemalik an d. Univ. zu Chrisliania u.
Lehrer an d. Miiitärschule daselbst. WitsrI.
d. Acad. d. VViss. zu Stockholm (Vet.Acad.
HandL iS^O),
geb. 1795, März 23, Valders, Wungs-
Socken^Norweg.,
gest. 1850, März 28, Christiania.
De evolutione functionura cosnx et sin nx dis-
sert., 4°, Christiania. Tabel over Solens De-
clination for Aaren 1819—31 og 1835— 4«, 4«,
Ib. Lärebog i Mathematiken, 2 Die. 8*^, Ib.
1825—27, S.Edit, 1850— 51. Stereometrie, 8°,
Jb. 1833. Plan ogsphaerisk Trigonometrie, 8",
Ib. 1834. Lärebog i den hoeirc Mathematiken,
4°, Ib. 1849. Ora Legemernes absolute og re-
lative Kraft (Mag. f. Naturvid. VI, 1825). Eor-
men af den functioo, der fyldest gjör Lignin-
gen F(x + z)+F(x-z) = aF(x)F(zj (Ib- XI, 1828).
Edirte N. H. Abel's Werke.
Holmgren, Hjalraar. — Dr. Phil.,
Docenl d. Mathematik an d. Univ. zu üp-
sala fOrJ,
geb. 1822, Dec. 22, Oester-Göthland.
Sur la convergence des series trigonometriques
proc^dant suivant les multiples d'uu meme arc
(LiouviUe's Journ. XVI, 1851).
Holmquist, Daniel Erhard. —
Adjunct d. Mathematik an d. üniv. zu Üp-
sala fOrJ,
geb. 1764, Forsa-Socken, Hel-
singland,
gest. 1 808, Oct. 1 1, Sumbränd.
Meteorol. Beobb. in d. Vet. Acad. Handl. 1798,
1799 u. 1801. NahmTheil an d. schwed. Grad-
raessung unter Svanberg in d. J. 1801—3.
Holtzapfel, Charles. — Mechani-
GUS, Mitgl. d. Council zum Unterricht d.
Civil-Ingenieure in London (An. R. \SilJ
(Cr, 18 47;,
geb. 1806 etwa,
gest. 1847, Apr. 14, London.
A nevv systera of s<;ales of equal parts, appli-
cable lo Engineering, Architecture and Gene-
ral Science, 1838. Turning and mechanical
nianipulations, 8", Lond. 1846.
Holtzmann, Carl Heinrich Ale-
xander. — Folgweiso Prof. d. Mathema-
tik an d. polylechn. Schule zu Carlsruhe
und am Lyceum zu Mannheim, dann Ver-
walter d. Eisenwerks Albbruck und nun
Prof. d. Physik u. Mechanik an d. polylechn.
Schule zu Siiitlgarl (Or),
geb. 1811, Oct. 23, Carlsruhc,
Analssi.'-^ 8", Carlsruhe 1840 Lhor Warme u
Elaslicitatd 'Jase u. Hänipfc, 8«, Mannh. 1845
(Auch Pogg. Ann. Ergzbd. I). Tafeln z. Er-
leichtr. u. Erspar, d. auf Mascliiiienbau be-
zügl. Rochnungen usw., 8", Ploizheim 1S48,
Grundziige d. Mechanik u. Ma.schinenlehre, 8^,
Stuttg. 1851,2. Aufl. 1 853. — Apparat, z. Nach-
weis, d. Abhängigkeit d. Pendelschwingungen
von d. bewegenden Kraft (Pogg. Ann. LVUl,
184 3). Über d. Ausfluss d. Luft aus e. Behal-
ter (Ib. LXI, 1844). Theoref. Forme' liir d.
Spannkraft d. Wa.sserdanjpfs (Ib. LX VII, 1 846).
(Jber d. Cohäsion d. Wassers (Ib LXXI, 1847).
Über d. beweg. Kraft d. Warme (Ib. LXXXII,
185»). Mcchan. Arbeit, erforderlich z. Erhalt!
e. eleklr. Stroms (Ib. XCI, 1854). Über d. Po-
larisat. e. elektr. Stroms (Ib.XCIL 1854). Das
polarisirte Licht schwingt in d. Folarisations-
ebene (Ib. XCIX, 1856). Über d. Nutzen d. er-
wärmten Luft bei Gebläsefeuern (Erdmann's
Journ. XIII, 1838).
Holwarda f Phocylides ) , Johann
Fokkens. — Prof. d. Logik u. Philoso-
phie an d, Univ. zu Franeker (PqJ (JJ,
geb. 1618, Febr. 1 9, Holwerden, Fi iesl.,
gest. 1 651, Jan, 1 2, Franeker.
Diss. astronomica in Lajisbergium, Franeque-
rae1640. Epitomeastronomiaereformatae, Ib.
1642. Philosophia naturalis s. Physica vetus-
nova.Harl.IßSI. FriescheSterrekonst, Ib. 165 2.
Holywood (Holybush), s. Sacro-
bosco.
Holzeisen, Anton. — Jesuit, Lehrer
in d. Ordenscoilegien zu Tyrnauj Wien u.
Peslh (SSJ),
geh Bayern,
gest. 1743, Febr. 2 6, Peslh.
Quaesita physica serio-curiosa de variis rerud'.
naturalium experimenti.s, Dilingae 1710.
Homanil, J o h a n n B a p t i s t. — ^^ Grün-
der (1702) und Inhaber einer weiland be-
rühmten Landkarten -Handlung in Nürn-
berg*; früher Notar daselbst (AJ (IVJS\/.
geb. 1664, März 20, Kamlach, b. Min-
delheim, Schwab.,
gest. 172 i, Juli 1, NüridxTe.
Ausser vielen Landkarten, Taschcnglohen, Ai -
mülarsphüren usw. verfertigte er auch t'ii.( n
astronom. Atlas in 30 Bliiltern, zu wiichom
Doppelmayr eine Einieiluiig schrieb. Wi-cn
dieses letzteren Werks ernannte ihn die Ik-r-
linei Acadt'jnie zu ihrem Coiresprudcnleii und
der Kaiser Karl VI. zu scmem Ge(i^rai)h<?n.
* Fortgesetzt yuniirhst von peinem S<'!iii Juhaun
ChristiipL, Arat u. Phyalc-u» in NurnluTj; (50I'.
17(i:5, Aug. 2.', geet. t7S(», Nov. 22; und duim von
Jüh. Mich. Franz (siehe Diesen).
Homberg, Wilhelm. — So!)ij citics
Quedlinburgers, der auf Java in holKindi-
schcn Diensten stand, Coumiandant des Ar-
senals von Balavia war, aber spater mit
seiner Familie nach Europa zurückkehrte.
Studirte die Rechte zu Jena u. Leipzig und
1135
Homborg
Home.
1136
ward ißli Advocat zu Magdeburg; dort
durch Otto V. Gu er icke für das Nalur-
studium gewonnen, entsagte er aber bald
diesem Stand, machte mehrjährige Reisen
nach Itahen, Frankreich, England, Holland,
zurück nach Deutschland (wo er in Witten-
berg Dr. Med. ward), Ungarn, Schweden
(zu Hj ärne) und wieder nach Frankreich,
wo er (nachdem er dort schon 1682 zum
Katholicismus übergetreten) 1 691 Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Paris und 17 02 Lehrer d.
('hemie, sowie 1705 Leibarzt d. Herzogs v.
Orleans ward fNi. XIY) (Mein. Pari^ \ 7 < 5j,
geb. 1652, Jan. 8, ßalavia,
gest. ni5, Sept. 2 4, Paris.
Sur le laiton, sur l'esprit de soufre, sur une
liqueur qui dissout le verre, sur I'eau salee et
g6iee, sur le mölangc de deux liqueurs chau-
(Ics qui fönt une liqueur froide etc. (Ancien.
Mem. Par. T. II). Sur Jes esprits acides (Ib.
id.)- Nouv. phosphore (Ib. id. — Entdeck, d.
sog. Homberg'schen Phosphors [Chlorcal-
cium] ; die Abhandi. datirt von 1693). Sur un
phosphore sraaragdin (Ib. id.). Sur le phos-
phore (Ib. id.). Sur l'arbre de Diane (Ib. id.).
Sur la flamme verte qui paroit lorsqu'on fait
rougir le cuivre au feu (Ib. id.). Sur la diflfö-
rönce de la cristallisation du sei commun dans
un temps froid ou chaud (Ib. id.). Sur les
huiles des plaotes (Ib. id.). Sur plusieurs ex-
periences faites dans le vide etc. (Ib. id.). Sur
les effets ^lectriques d'une boule de soufre
(!b, id.). Maniere d'extraire un sei volatile
acide minC*ral en forme seche (Ib. X). Obs.
curleuse sur une infusion d'antimoine (Ib. id.).
Maniere de faire le phosphore brülant deKun-
ckel (Ib. id.]. Sur un fait extraordinaire ar-
riv6 dans une coupeile d'or (Ib. id.). Diverses
experiences du phosphore (Ib. id.). Sur la
glace dans le vide (Ib. id.). Sur la quantitö
exacte des sels volalils acides, contenus dans
tous les differens esprits acides (Mem. Par.
1699). Construct. et usage d'un nouv. ar^o-
mötre plus exact (Ib. id.). Essais pour exami-
ner les sels des plantes (Ib. id.). Sur fes in-
jedions anatomiques (Ib. id.). Sur la quantitö
d'acides absorbes par les alcalis terreux (Ib.
1700). Sur lesdissolvansdu mcrcurelib. id.).
Sur les huiles des plantes (Ib. id.). Sur l'acide
de l'antimoine (Ib. id.). Sur quelques effets
des fermentations (Ib. -1701). Sur la glace faite
par le sublim^ corrosif, le sei aumioniac etc.
{Ib. id.). Sur le raffinage de I'argent (Ib. id.).
Sur les analyses des plantes (Ib. id.). Sur les
sels volatlls des plantes (Ib. id.) Essais de
chiuiie, Art. I : Des principes de la chimie en
gOneral (Ib. 1702. — Darin die FJntdeckung
der Borsäure, von ihm selbst sei volatil
uarcotique du vitrioI, später allgemein
sal Sedativum Ilombergi genannt). D*»
Art. II: Du sei principe de chimie (Ib. id.).
D' Art. III : Du soufre principe Ib. 1705). D"
Art. IV : Du mercuie ^Ib. 1 709). Sur le moyen
du verre ardent (Ib. 1701). Essai de l'analyse
du soufre commun (Ib. 1703). Pourquoi un
vaisseau plein d'eau bouillante a le fond rooins
chaud etc. (Ib. id.). Sur une dissolution de
I'argent (Ib. 1706). Sur le fer au verre ardent
(Ib. id.). Eclairciss. touchant la vitrification
de l'or au verre ardent (Ib. 1707). Sur les
araigndes (Ib. id.). Sur la force de la lumi^-re
pour presser et pousser etc. (Ib. 1708). Obs. tou-
chant l'efTet de certains acides sur les alcalis vo-
latils (Ib. 1 709). Sur Jes maliöres sulphureuses
et sur la facilitö de les changer d'une espece de
soufre en uneautre (Ib. 1710). Sur les vegeta-
tions artificiellos (Ib. id.) . Sur la matiere f^cale
(Ib. 1711). Phosphore nouveau ou suite des
obs. sur la matiere f^cale (Ib.,-kL). Sur l'acide
qui se trouve dans le sang etc: (rb. 1712). Ma-
niere de copier sur le verre color6 les pierres
gravees (Ib. id ). Sur uue s6paration de l'or
d'avec d'ars;ent par la fönte (Ib. 1713). Sur une
Sublimation de mercure (Ib. id.). Sur des ma-
tieres qui p6n6trent et qui traversent les me-
taux Sans lesfondre (Ib. id.). Mem. touchant la
volatilisation des sels fixes des plantes Jb. 1714).
Sur les effets de siphon dans le vide (Ib. id.).
Homborg, J o b a n n. — Prof. d.. Phy-
sik u. Logik an d. Univ. zu Heimslädt (J),
geb. 1601 etwa,
gest. 1656, Mai 21, . . .
Sieben physikal. Disputationen.
d'Hombre-FIrmas, Louis Augu-
stin, Baron. — Maire (1818) u. Gutsbe-
sitzer zu Alais, Dep. Gard. Correspond. d.
Pariser Acad. (CR. XLIVj (BG),
geb. 1785 etwa, . . Alais,
gest. 1857, März 5, Alais.
Nivellement barometrique des Cevennes, 8°,
1832, Reclierches sur les baromötres vivants,
8°, 1838. Recueildememoiresetd'observations
de physique,''de raöteorologie, d'agriculture et
d'histoire naturelle, 6 vol. 8°, Nimes 1889—47.
Sur la vertu magn(^tisante qu'on a attribu^e au
rayonviolet(Ann.chim.phys. X, 1819). Meteo-
rolog. Beobb. daselbst und in d. Bibl. univers.
Home, Sir Everard. — Baronet of
Well Manor Farm, Southaraptonshire, seit
1812. Konigl. Wundarzt (Sergeant Surgeon
of bis Majesty) seit 1808. Wundarzt am
Chelsea-Hospital seit 1821, auch Honorar-
profess. d. Anatomie u. Chirurgie am Boy.
College of Surgeons. Legte 18 27 die mei-
sten seiner Stellen nieder. Diente früher
(1780 — 8 4) als Militärarzt in Weslindien,
und war lange (1784 — 93) Assistent von
John Hunt er. Mitgl. (seit 1785) u. später
Yicepräsident d. Boy. Sog. (Abstr.lW) (ABO),
geb. 1756, Mai 6, Hüll,
gest. 1832, Aug. 31, Chelsea.
Lieferte zu d. Phil. Tr. 107 Aufsätze anatomi-
schen u. physiolog. Inhalts, von denen nur
sehr wenige die Physik beriihren, z. B. : 0:»
th© structure and use of the Membrana Tym-
113?
Üommel
Hopd.
1138
pani of tho car {<800); Oo the anatomical
structure of the eye (1822).
Hommel (eigend. Hummel, lat. Home-
lius), Johann. — Prof. d. Malhemalik an
d- Univ. zu Leipzig (J) (Wd)^
geb. i 518, Febr. 2, Memmingen,
gest. 1562, Juli 4 (5), Leipzig.
Gab keine Schriften heraus, besass aber viele
Geschicklichkeit in d. Behandl. astronom. In-
strumente (Kästner, Gesch. d. Math. II, 355).
Ein Schüler von ihm, Scaltetus, war Tycho
Brahe'a Lehrer in der Astronomie.
Hompecky Anton. — Jesuit, zwei
Jahre lang Lehrer d. Mathematik; trat spä-
ter aus dem Orden (SSJ) (M) (A),
geb. . . ., gest. nach 1770, . . . Wien.
Abhaudl. von d'. elektr. Abstossung, Wien 1 765.
Hond (Hondius) , Jodocus. — Ku-
pferstecher und Scbriftgiesser in Amster-
dam (J),
geb. 4 563, Wackene, Fland.,*
gest. < 6 H , Febr. \ 6, Amsterdam.
Descriptio geographica orbis terrarum, ■1607.
Lieferte neue Auflagen vom grossen Atlas des
Gerhard Uercator.
♦ geb. 1546, . . . (iJ).
Honold, Jacob. — Pfarrer folgweise
zu Jungingen, Hörvelfingön und Pfuhl in
Würtemberg (WU),
geb
ge^t. 4727, Febr. 2 4, PfuhL
Cometographie oder von zwei neulich gesehe-
nen Cometen, 4", üloa 4 665. Bericht von d.
Gometen im Aug. 46S2, 4», Ib. 4682. Kurzer
Bericht von d. Gometen im J. 4 683, 4", Ib. 1 683.
Honold, Matthäus. — ProL d. Ma-
thematik u. Physik am Gymnas. zu üim,
Pfarrer in Jungingen und Diaconus an d.
Dreifaltigkeitskirche zu Ulm (WU),
geb. 4 662, Jan. 4 2, . . .
gest. 4 696, Febr. 4 5, . . ,
Do lumine lunae secundario, ülmae 4687.
Hoi^old, Matthäus. — Sohn des Vo-
rigen. Docent d. Mathematik an d.. Univ.
zu Leipzig (WU)^
geb. 4 696, März 3 4, Ulm,
gest. 4726, Juli 7, Leipzig.
Clavis perspectivae verticalis geometrica, Je-
nae 4 717. De ingressu Mercurii sub Sole d.
9 Nov. 4 723 expectando, 4«, Lips. 4 724.
Hooke, Robert. — Anfangs in Ox-
ford, wo er seit 4 653 studirte, Assistent
von Th. Willis u. R. Boyle; dann seit
4 662 »Curator of Experiments to the Roy.'
Society« und seit 4 664 Prof. d. Geometrie
am Gresham College in London, woneben
er auch die von Sir C u 1 1 e r fundirlen Yor-
t^oggendorff, Haadwörierbucb.
lesungen hielt. Mitgl. und (seit 4 678) Se-
cretär d. Roy. Society (BD)^
geb. 4 635, JuU 4 8, Freshwater, Insel
Wight,
gest. 4 703, März 3, London.
Micrographia or philosopbical descriplion of
minute bodies, fol., Lond. 4665 [Darin unter
anderem auch sein Uadbarometer beschrie-
ben]. An attempt to prove the motion of tue
earth, 4*, ib. <674. Animadversionri lo the
first part of the Machina coelestis of the de-
servedly famousastronomerJoh. Heveliuselc,
4^-, Ib. 4 674. A description of heiioscopes and
someother instrumonts, 4", ib. <675. Lecturcs
and coliections [Handelt von den Gornelen von
1664, 1665 0. 4677 und vom Mikroskopj, k'\
Ib. 1679 Posthumons works, fol., ib. 4 705.
Philosophicai experiments etc. published by
W. Derham, 8", Ib. 1725. — A spot in ono of
the belts of Jupiter (Phil. Tr. 4 665). The rota-
tion of Jupiter on his axis !lb. 4666). New ob-
servations o:> tr>e planet Mars (Ib. id.). To
inake a giass of a smali plan-convejie sphere, to
refraet the rays of light to a focus of a greater di-
stance than usual (Ib. id.). A new contrivance
of a wheel-barometer (Ib. id.). The phases
avid revoiutions of the planet Mars (ib. id.).
The phases of the planet Jupiter (Ib. id.). Ob-
servatioDS on Saturn (Ib. id.). The directions
for seamen explained (Ib. id.). Descriplion of
Gascoigne's micrometer (Ib. 4 667). A contri-
vance to make the picture of any thing appear
on a wah etc. in a light room (Ib. id.). On
some Spots in the sun (Ib. 1671). A Way of
helping short-sightedness (Ib. 1^1;. On the best
form of horizontal sails for a raill and of the
inclined sails» ofship (Ib. id.). Descript. of an
invention, by which the divisions of the baro-
meter may be enlarged in any given propor-
tion (Ib. 1686). — H. erfand 1658 die Spiral-
feder der Taschenuhr (welche Erfindung aber
erst 4 675 durch den Uhrmacher Tompion in
London ausgeführt wurde), 4666 die Wein-
geistlibelle, 1684 den optischen Telegraphen
(siehe C. Chappe) u. Anderes, worüber Nähe-
res in Birch's Hist. of the Roy. Society. Er
hatte auch schon die Idee d. ÄechtwinkUg-
keit d. Lichtschwingungen gegen dea Strahl
(ib. VoLlH, p. 43). •
Hope, Thomas Charles. — Dr.
Med., Prof. d. Chemie an d. Univ. zu Edin-
burgh. Seil 4 788 Mitgl. d. Roy. Soc. da-
selbst (Edmb, Tr. XVi; (G. 4 8 44;,
geb. 4 7 66, Juh 2 4, Edinburgh,
gest. 4 844, Juni 4 3, Edinburgh.
On strontian earth (die H. 1792 entdeckte),
Edinb. 4 793. Account of a inineral froin Stron-
tian and of a peculiar species of earth, which
it contains (Tr. Edmb. Soc. IV, 1796). Obser-
vations on the contraction of vsater hy heat,
jjat low temperatures (Ib. V, 4 805). Account of
a simple eudiometric apparatus (Nicholson's
Journ. VI, 4 803,. — Nach ihm der Jlopeit
benannt.
"1%
1139
Hopf
Hornblower.
1146
Hopf, Philipp Heinrich. — Prof.
d. Matiiematik u. Physik am Gymnas. zu
Stuttgart seit 1783 (MAIJ (Hg),
geb. 1747, Juli 22, Bähungen, Würt.,
gest. <804, Oct. 27, Stuttgart.
De trajectoriis planetarum et cometarum, 4°,
Tub. 1766. De eudiometro, 4", Stuttg. •1784.—
Philologisches.
Hopfengärtner, Philipp Fried-
rich. — Dr. Med., Stadt- u. Amtsphysi-
cus in Stuttgart seit 1794. Würtemberg-
scher Leibmedicus seit 1795 (MW),
geb. 1771, . . 4 . . Stuttgart,
gest. 1807, Dec. 1, ..... .*
Observaliones circa raercurii cuni ncido mu-
riatico connubium, Stuttg. 1792. JVJit .Tager:
Pharmacop. wurtembergica, 8", ib. 179«. Be-
merkk. über Lavoisier's Traitö ölömen'ai- o de
chimie (Gren's Journ. VI, 1794).
* Erschoss sich;
Hopff, Ludwig. — Apotheker in Zwei-
brücken ^G. 18 49;,
geh
gest. 1849, ,Tuni .., Zweibrückeii.
Viele pharmaceut. u. ehem. Notizen in Buch-
ner's Repertorium.
rH6pital, s. l'Hospital.
Hopkinsott, Thomas. — Esquire in
Philadelphia. Vater des Folgendon. Freund
von B. Franklin. Seit 1744 Präsident d.
Americ. Phil. Soc. (Life of Franklin hy
S/3ürÄ:s, Vol. Vl/p. 87;,
geb. 1709, A.pr. . ., London,
gest. 1751, Philadelphia.
Durch ihn lernte Franklin das leichte Ausströ-
men d. Hlektricität aus Spitzen kennen.
Hopkinson, Francis. — Sohn des
Vorigen. Richter in Philadelphia. Abgeord-
neter von New-Yersey im General -Coii-
gress von 1776 und einer der Unterzeich-
ner der Unabhängigkeits-Erklarung (CÄL)
(RGE),
geb. 1738, .... Philadelphia,
gest. 1791, Mai 9, Philadelphia.
Descript. of a machine for measuring a ship'g
way (Tr. American Soc. II et III;. An optical
problern proposed by him and solved by D.
Bittonhoaae (ib. II]. An improved method of
quilling a harpsichord (Ib. ii). Descript. of
8 «pring-blocl:, designcd to assist a vessel in
sailifjj:? (Ib. III). Mit D. Rittenhouse : Account
of Iho e'fccls of a stroke of lightning in a house
lurnished nith two conductors (Ib. id.)
Hoppe, Ernst Reinhold Eduard.
— Dr, Phil Folgv, eise Lehrer an d. Er-
7"ehung«5-AnstaU tm Keilhau in Schwarz-
burg-Rudolstadt, dann Privatdocent sn d.
Univ. zu Berlin (1854 — 58) und seitdem
Lehrer am Gymnas. zu Glogau (Or),
geb. 1816,Nov. 18,Naumburga.d.SaaIe.
Theorie d. independenten Darstellung d. hö-
heren DifTerentialquotienten , 8", Leipz. 1845
(Auch Crelle'B Journ. XXXIII). Transforma-
tion dune integrale definie (Ib. XXXX, 1850).
De l'erreur qui peut se präsenter dans raddl-
tion de fractions döcimales retranchöes (Ib
id.). Remarques sur les röductions de la fun-
ction Gamma etc. (Ib. id.). Vom Widerstand
d. Flüssigkeiten gegen d. Bewegung fesler Kör-
per (Pogg. Ann. XCIII, 1854). Ueberd. Wärme
als Aequivalent d. Arbeit (Ib. XCVIII, -1856 u.
Gl, 1857). tJberd. Biegung prismat. Stäbe (Ib.
CII, 1857). Über d. Bewegung u. Beschaffen-
heit d. Atome (ib. CIV, 1858). Über einen Rei-
hen-Ausdruck für d. Umfang d. Ellipse (Gru-
nert's .\rch. III, 18431. Anschaul. Beweis d.
Pylhagoräischen Lehrsatzes (Ib. VIII, <846].
Hoppe, Ernst Felix Immanuel. —
Dr. Med., pract. Arzt, Docent d. Medicin an
d. üniv. u. erster Assistent am palholog.
Institut zu Berlin, früher Prosector d. üniv.
zu Greifswald. Bruder des Vorigen (Or),
geb. 18 25, Dec. 26, Freiburg a. d. ür.-
strut, Thüringe'].
Anleitung zur patholog.-chem. Analyse, S*»,
Berlin 1858, Über d. Circumpolarisation d.
StofTe d. thierisch. Organismus (Virchow*B Ar-
chiv 1852). Stoffwechsel d. Zuckers (Ib. id.).
Eigentemperatur d. Thiere (Ib. id.). Binde-
gewebesubstanzen (Ib. 1858). Tod d. Thiere
unter d. Luftpumpe (Müller's Archiv 1856).
Hopson, Charles Rivington. —
Arzt am Finsbury Disponsary in London
(RGE),
geh
gest. 1796, Dec. 23, London.
Essay on fire, Lond. 1781. A general System
of chemistry, theoretical and practical, di-
gested and arranged, with a particulur view
of its application to Ihc arts, chielly taken from
tbe german by Wiegleb, Ib. 1780. Liborsetzte
ferner Zimmormann's Physik, Sparraiann'« u.
Thunberg's Reisen.
Horkel, Johann. — Dr. Med , folg-
weisö Docent (1799), Prof. %\U\ (1802; u.
ord. (1 804) d. Medicin an d. Univ. zu Halle,
dann Prof. o-u. d Physiologie an d. Univ.
zu Berlin .^ -it 1810 und Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. daselbst .seit 1830 (Or),
gob. l'iOa, Sopf. 8. Burg, Insel Fe-
marn, *
gest. 1846, Nov. 15, Berlin.
Archiv für d. thierische Cbeniie, 2 Hflo. 8®,
Hallo 1800 u isni.
* geb. I/O'J, Oct. IS (Fk.Jf,.
Hornblower, Jonathan. — Inge-
nieur . . . (GM. f s I ö; (MM. xxxix;.
1141
Horner
Eorrebow.
1142
geb. n53 etwa,
gest. 1 8 1 5, (Frühling), Penryn, Comwall.
Description of an hydraulic hello ws für Smith'i
Forge (Nicholflon'a Journ. I, i 802). On Ihe con-
struct. of the beams of steam engines (Ib. II,
<8 ). On measuringscrew (Ib. VI, 1803). Ac-
count of a macbine for sweeping chimaies by
a blast of air (Ib. YII, i 804). Account nf a lact
respecting water beated in a boiler of .stone
etc. (Ib. VIII, 4 8 ). On the measure of Forces
by horse powers (Ib. XI, 1805). On Ihe mea-
sure of mechanic power (Ib. id.).
Horner, Johann Kaspar. — Erst
Adjunct auf d. Seeberger Sternwarte, dann
in Hamburg bei d. Stromvcnnessungs-Be-
hörde angestellt, darauf Astronom auf d.
Weltreise des CapitUn Kruse nstern
(1803 — 8) und dann Prof. d. Mathematik
am Gymnas. zu Zürich von 1809 — 1829,
wo er seinen Abschied nahm u. Ralhsherr
daselbst ward. Pensionirtes Mitgl. d. Pe-
tersburger Aeademie (Sein Leben u. Wir-
ken; von E. Escher, Zürich 1834^) (Gau-
tier ^ Bibl. univ. LX j,
geb. 1774, März 21, Zürich,
gest. 4 834, Nov. 3, Zürich.
Über Maasse u. Gewichte usw., Zürich 4843.
Bemerkk. über Blitzableiter usw., Ib. 4 84 6.
Tables hypsometriques etc.. Ib. 1827. IJberd.
Temperatur d. Meerwassers, über d. specif.
Gewicht desselben u. über d. Oscillationen d.
Barometers unter d. V\''endekreiscn (In Kru-
seuBtem'fl Reisewerk, auch v. Zach's Monatl.
Corr. XXVIII, 4 81 3 u. Gilb. Ann. LXIl u. LXIII,
4 84 9). Mitarbeiter an Gehler's physikal. Wör-
terbuch, neue Aufl. 41 Bde. 8°, Leipz 4 825 —
4 845. Übersetzte Wells' Essay on Dew. r-
Astronom. Beobb. (v. Zach's Mon. Corr. VII
u. VIII, 4803). Darstell, der v. Lindenau's Ta-
feln zum Höhenmessen (Gilb. Ann. XXXIX,
4 84 4). Über vulcan. Eruptionen im Meere (Ib.
XLII, 484 2). Ein Blutregen (Ib. XLVI, 4 814).
Messtisch ohne Stativ (Ib. LXIV, 4 820). Über
Gletscher usw. (Ib. LXVIII, 1821). Verbesse-
rung d. Schmalkalderschen Bussole (Ib. LXXV,
4 823). Über Wasserhosen u. Erdtromben (Ib.
LXXIII, 4 823). Neuer Regenmesser (Sdiweigg.
Journ. LIX, 4 830). Über d. Lage d. Schwer-
puncts in einem Viereck (Astr. Nachr. V, 1 827) .
Astr. Beobb. daselbst u. inBode's Jahrb. 4 824.
Horner , Ludwig. — NeflTe von Jo-
hann Kaspar. Dr. Med., Arzt im Dienst d.
holländ.-ostind. Compagnie. Mitgl. d. na-
lurf. Gesellsch. zu Batavia fVSGJ (NJ,
geb. 4 8 H, März 4, Zürich,
gest. 4 838, Dec. 4, Padang, Sumatra.
Über das Vorkommen von Platin u. Diamanten
auf Borneo (Pogg. Ann. LV aus d. Verhandl.
van het Bataviaasch Genootschap. XVII, 1 839) .
Hornsby, Thoraas. — Prof. d. Astro-
nomie u. Physik an d. Univ. zu Oxford.
Mitgl. d. Roy. Society (LBJ {GM. \BiOJ
(B) [BCJ,
geb. 4 7 33, Aug. 4 8, Oxford,
gest. 4840, Apr. 4 4, Oxford.
A discours on the paralla.v of Ihe Sun (Phil. Tr.
4 763). Accountof Iheimprovements tobemade
by Observation of the transit of Venus in 4 769
(Ib. 1765). Observation of the transit of Venus
(3. Juni 1769) etc. made al Oxford (Ib. 4 769).
The quantity of the Suu's parallax as deduced
from Ihe transit of Venusin 1769 (Ib. 1771). On
the proper motion of Arcturus and on the dimi-
nution of the obliquity of the ecliptic (Ib. 4 773).
Hornsiein, Karl. —-Dr. Phil., Ad-
junct an d. k. k. Sternwarte u. Docent an
d. Univ. zu Wien. Corr. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. daselbst (OrJ (WA. 4 858;,
geb. 182 4, Aug. 7, Brunn.
Über d. Steinheil'sche Passagen-Prisma (Astf.
Nachr. XXIV, 184 6). Sehr viele Beobb. von
Cometen u. klein. Planeten in d. Astr. Nachr.,
Sitzungsberichten d. Wiener Acad. u. Annal.
d. Wiener Sternwarte.
Horrebow (Horreboe), Peter. — Erst
Adjunct von 0. Römer und Hauslehrer,
auch Zollinspector in Kopenhagen, dann
1714 Prof. d. Mathematik an d. Univ. da-
selbst, 1720 academ. Notar, 4 72 2 Consi-
slorial-Assessor u. 4 7 25 Dr. Med. Mitgl.
d.königi. DUn, Gesellsch. d. Wiss. seit 4 746,
auch Mitgl. d. Acad. zu Paris u. Beriin.
Hatte 20 Kinder (W) (NK) (HL) (A),
geb. 4 679, Mai U (A. St.), Lögstör (Lög-
s(ed),Jütland,
gest. 17 64, Apr. 15, Kopenhagen.
Miscellaneae paradoxorura philosophicorum
decades decem, 4", Hafniae 4 704. Prodromus
geometriaeenucleataoex tbeoria triangulorum
rectangulorum etc., 4o, Ib. 4713. Clavis astro-
nomiae s. .\stronomiae pars physica, 4'. Ib.
1735, auct. 1740. Basis astronomiae s. Astro-
nomiae pars mechanica, 4", Ib. 4 735. Atrium
astronomiae s. Elementa astronomiae e\ ob-
servatioriii US, 8 ', Ib. 4732. Copernicus trium-
phans s. De parallaxi orbis annui etc., 8". Ib.
1721. Elemonta matheseos etc., S"", Ib. 1732.
Consilium de nova methodo paschali ad per-
fectum statum roducenda etc., k\ Ib. 4 738.
Opers matheraaticc-phys!C£. H vol. 4*>, Ib. 4 740
— 42. — Om fixstiernes nberrationer, som na,
pfterat deres rigti^^e theorio og aarsage erfun-
den, bör kaldes refractioner eller anacla^es
(Skrift. Kiöbenh Selsk, I, 4 74 5). Thysisk un-
dersögning og bestem:. ing af atmosphaerens
liöide over havbrypens vaterpas (Ib. V, 4 754).
Horrebow, Niels. — Sohn von Pe-
ter. Dr. Juris, Assessor beim hochroten Ge-
richt in Kopenhagen; machte 1747 — ö\
auf konigl. Kosten eine wissenschgftl. Reise
nach Island (Wj (NKJ,
72*
1143
Horrebow
Horsley,
1144
geb. <7<2, Sept. 17, Kopenhagen,
gest. 47 60, Insel MÖen.
De novo microraetro, 4", Hafa. 1734. Geome-
triae practicae, Pt. I, 8^ Ib. 4 736; Pt. H, Ib.
1738 (letzterer von seinem Bruder Christian).
Tilforladeligeefterretniiigerom Island, li». 1753
(englisch, Lond. 1752; französisch, 2 vol. 12°,
Paris 1764).
Horrebow, Christian. — Sohn von
Peter. Prof. d. Mathematik an d. üniv. zu
Kopenhagen (seit «753). Mitgl. d. königl.
Dan. Gesellsch. d. Wiss. {IVJ (NK) fAJ,
geb. 174 8, Apr. 1 5, Kopenhagen,
gest. 1776, Sept. 19, Kopenhagen.
Repetita parallaxeos orbis annui demonstratio
etc., 4^, Hafn. 1744. De parallaxi fixarum «n-
nua ex rectascensionibus etc, 4", Ib. 1 7 4 7. Ele-
nienta astronomiae Sphaericae, 8*^, Ib. 1 762. —
Gm solens eccentrieetet (Skrift. Kiöbiih.Selsk.
V, 1751). Om fixstiernernes distance fra j Or-
den (Ib. VI, 1754). Ora atmosphaerens höide
(Ib. VII, 1758). Reflexioner anlangende Vene-
ris drabant (Ib. IX, 1 765) . Beretning om jord-
skjälvet, sorn skeede 22. Dec. 1759 (Ib. id.).
Om solplettemo (Ib. X, 1770).
Horrebow, Peter. — Sohn von Pe-
ter. Prof. d. Mathematik an d. üniv. zu
Kopenhagen, designirt 1763, aber pensio-
nift «777 fWJ (NK);
geb. 17?8, - . . Kopenhagen,
gest. 1812, . . . Kopenhagen.*
De Stella quam Magi in Oriente viderunt, 4«*,
Havn.1750. De numero stellarum fixarum, 4*»,
Ib. 1751. An iris ante diUivium exstiterit, 4",
Ib. 1751. De causis ventonim, 4°, Ib. 1754.
Disput, de ortu et progressu geomelriae, 4°,
Ib. 1759. De transitu Veneris per Solem, 4«,
Ib. 1762. Tractatus meteorologicus continens
observationes 26 annorum in observatorio
Havniensi factas, Ib. 1780.
* gest. 1782, . - . {A).
Horros (Horrocius), Jeremiah. —
Studirte in Cambridge und lebte von 1636
bis 1638 bei seinem Freunde G. Crab-
tree (siehe Diesen), später unweit Liver-
pool; sonst nichts über seine Lebensver-
hältnisse bekannt (BD) (Ahr.ll),
geb. 1619, .... Toxtelh, Lancashire,
gest. 1641, Jan. ^ (A. St),
Beobachtete 1639, Nov. 24 (A.St.) zu Hool bei
Liverpool zuerst einen Durchgang der Venus
durch die Sonnenscheibe, und schrieb dar-
über i^en Aufsatz: Venus in Sole visa, wel-
chen Hevel 1662 zuji;!eich mit seiner ei.senen
Schrift: Mercurius in Sole Visus, herausgab.
— Wallis veröffentlichte spater : JereiniaeHo-
roccii, Liverpoliensis, Opera posthuma, viz.
AstronomiaKeplerianadefensa ef promota. Ex-
cerpta od Ciabtraeum suum; Observatioiiur».
coelestiiim calalogus. Lunae tlioGria nova (da-
tirt von -» 63S). Accedunt 6. Crabtraei observa-
tiones etc., 4", Lond. 1672. ouch 1 673 u. 1678.
Horsbnrgh , James. — Machte als
Capitän in d. Marine d. englisch-ostindi-
schen Compagnie mehre Küsten Vermessun-
gen im indischen u. chinesischen Meere,
und wurde bald nach seiner Rückkehr von
dort im J. 1805 Hydrograph dieser Com-
pagnie. Mitgl. d. Roy. Society (ABO) (An.R.
1836; (G.HJ,
geb. 1762, Sept.23, Ehe, Fifeshire,
Schottland,
gest. 1836, Mai 14, Hernehillb. Lon-
don.
Atmospherical register for indicating storms
atsea, Lond. 1819. Compendium of the winds,
Ib. . . . Observations on a diurnal Variation
of Ihe barometer between the tropics (Phil.
Tr. 1805). Remarks on icebergs met with in
the southern hemisphere (Ib. 1880). Remarks
on the Maldivia Islands (Journ. geograph. Soc.
II, 1832). Aufsätze in Nicholson's Journ. Vol.
XIII— XV. Viele Seecharten über die indi-
schen Gewässer.
Horsefall, James. — Esquire. Mit-
glied d. Roy. Society (Th),
geb. . . ., gest. 1785, Apr. 23, . . .
The application of Dr. Saunderson's theorem
for solving unlimiled equations, to a curious
question in chronology (Phil. Tr. 1768). Late
tr^nsit of Venus, observed in London (Ib, 1 769).
Horsford, EbenezerN... — Prof,
d. Chemie an d. Harvard Üniv. zu Cam-
bridge bei Boston. Studirte in Giessen (Or),'
geb. 1818 etwa, Moscow, Vereinigte
Staaten,
(jber d.Werth verschiedn. vegetabil. Nahrungs-
mittel, hergeleitet aus ihrem Stickstotfgehalt
(Lieb. Ann. LVIII, 1846). Analyse d. Asche
von Trifolium pratense (Ib. id ). Über d. Am-
moniakgehalt d. Gletscher (Ib. LIX, 1846).
Über Leimzucker u. einige seiner Zerselzungs-
producte (Ib. LX, 1846). Über d. Ammoniak-
gehalt d. Atmosph. (Ib. LXXIV, 1850). Über
d. elektr. Widerstand d. Flüssigkeiten (Pogg.
Ann. 1847). Relation of chemical Constitution
to taste (Sillim. Journ. N. Ser. XU, 1851). On
the permeability of melälstomercury (Ib.Xlll,
1852). On the consolidalion of the rocks of the
Florida reef (Ib, id.).
Horsiey, S a m u e 1. — Erst Hausleh-
rer in Oxford, dann lange Zeit Pfarrer zu
Newington in Surrey, darauf (179 4) Bischof
von Rochesleru. Decharilvon Westminster,
endlich (1802) Bischof von St. Asaph. Mitgl.
(17 67) u. Secrelär (1773) d. Roy. Society
(BD) (Abr. XU) (Th),
geb. 1733, Oct. .., London,*
gest. 1806, Oct. i, J^ondon.
Apollonii Pcrgaei inclinationum libri II. 4**,
1770. Remarks on th? observations mode in
the late vojage towards llie Norlh Polo for de-
1145
Äorat
l'Hospitai«
1146
ternilning the acceleration of the pendulum in
79° sr, 4 774. The works of Sir Isaac Newton,
5 vol. 4°, Lond 1776 — 85. Practical mathe-
matics, 3 vol. 8", Ib. 1801—3. On the Sun's
(lislai)ce from the Earth (Phil. Tr. 1767). On
the height of Iho Sun's atmosphere (Ib. id.).
The Sun's distance computed by cj;ravity (Ib.
1769). On the transit of Venus obscrved at
Oxford ilb. id.). Difficullies in the Newtonian
theory of light removed (Ib. 1771), On the
sieve of Eratosthenea (Ib. 1772). On Baily's
theory of Jupiter's satellites (Ib. 1773). On De-
lue's rule for the measuremerjt of hoiiihts by
barometer (Ib. 1774). On polygons in and ab-
outcircles (Ib. 1775). — Theologisches.
♦geb. 1732, Oct. .. {Abr.ll).
Horst, Gregor. — Prof. d. Medicin
erst an d. üniv. zu Wittenberg, dann (1608)
an d". zu Giessen, zuletzt (1622) Stadl-
physicus zu Ulm (J) (WU),
geb. 1578, Nov. 5, Torgau,
gest. 163 6, Aug. 9, Ulm.
Observationes pharmaceuticae. De natura ther-
marum. Decas pharmaceuticarum exercitalio-
num de simplicium et compositorum medica-
mentorura natura, 4", Gissaeißll, ülmae 1628.
Horst jJohannDaniel. — Prof. d.
Medicin erst an d, Univ. zu Marburg, dann
an der zu Giessen, zuletzt Physicus in
Frankfurt a. M. Mitgl. d. Leopoldin. Aca-
demie. Sohn des Vorigen (ANC) (WU),
geb. 1616, Oct. 14, Giessen,
gest. 1685, Jan. 27, Frankfurt a. M.
Pharrnacopoea gaieno-cberaica catholica, fol.,
Francof. 1651. Tractat vom Schwalbacher,
Tönningsteiner, Emser, Lorstetter Brodel- u.
Wiesbadner Sauerbrunnen, Ib. 1G59. Vom
Sauer- u. Brodelbrunnen zu Langenschwal-
bach, Ib. 1680.
Hortensius (Yan den liove), Martin.
— - Prof. d. Mathematik ^m Gymn. zu Am-
sterdam seit 1634 (AAM) (Pq) (NU) fJJ,
geb. 1605, Delft,
gest. 1639, Aug. 17, Amsterdam.
Responsio ad Kepler! addiiiuiiculain epheme-
ridi a. 1624 praemissam, de astronomiae re-
stitutione etc., 4°, Lugd. Bat. 1631. De Mer-
curio sub Sole viso et Venere invisa, 4", Ib.
1633 (Darin: Proprietates tubi dioptrici). De
oculo, ejusque praostantia et dignilato ac uti-
Utate matbeseos, Amst. 1635. Ephemerides
motuum coelestium.
Horvath, Johann Baptist. — Ex-
jesuit, Abt der heil. Jungfrau Maria von
Egres zu Peslh, vordem Prof. d. Pbysik an
d. Univ. zu Tyrnau (SSJJ,
■geb. 1732. Juli 13, Günz, Sloierm.,*
gest. 1799, Oct. 20, Peslh.**
Physica generalis et particularis, IlToin., 1770
(mehrmals aufgelegt). Praelecliones mecha-
nicae, III Pt., Budao 1782—84. Theoria globi
aerostatici, Ib. 1783. Summarium elemento-
rum ])hy8icae perpolitum et novis experimen-
tis auctuin, Ib. 1798. Abhandl. von d. Statik
u. Mechanik d. festen K(ir()er, Hydrostatik,
Hydraulik u. den von d. Aerostatik u; Pyro-
metrie abiianuigen Maschinen (Aus d. Latein,
von J. Pasquich), 2 Bde., Pesth 1785—87.
* geb. Juli n oder 20 (CBJ.s).
♦* -est. 1800, Oct. 21 (/'7/).
Hosack, David. — Pract. Arzt zu
New-York, Prof. d. Botanik u. Materia me-
dica am Columbia College daselbst. Miigl.
d. Roy. Society zu London (CAL),
geb. 17 69, Aug. 3 1 , New-York, ""
gesL 1835, Dec. 23, New-York.**
Observatlons on vision (Phil. Tr. 1794). Oxy-
dation of silver by the septic acid conlained
in the abdomen of a person dead of enleritis
(Tilloch, Phil. Mag. Vol. III). — Medicinisches.
* geb. 1.775, . . . (67/).
** Am Schla^fluss, aus Schreck, über eine Fcuersl.runst,
die ihm ein Vermögen von 30ÜOOO Dollars raubte.
Hoser, Joseph Karl Eduard. —
Dr. Med., pract. Arzt in Prag. Viele Jahre
Leibarzt d. Erzherz. Karl (AnG.N,\^h\),
geb. 1770, Juni 30, Ploschkowitz, Kreis
Leitmerüz, Böhm.,
gest. 18 48, Aug. 2 2, Prag.
Beschreibung vom Karlsbade, Prag 1797. Be-
schreib, vom Franzensbrunnen, Ib. 1797. Bei-
trage z. Characterisirung d. Granits aus d. Ge-
sichtspunct eines . . . lirbildunusprozesses, 1
Bd. 4«, ib. 18^(1. Mineralog. liemerkk. über
einige Gegenden d. Rakonitzer Kreises (F. W.
Schmidt's Samml. physikal. -Ökonom Aufsatze,
I.Bd. 1793). Beitrage z. Characteristik d. Gra-
nits (Abb. d. konigl. Böhm. Gesellsch. 1841),
Ideen über mineraiog. Körner- u. Kugelbil-
dung (Ib. 1843). ßeitrügezuJ.Mayer's Samml.
physikal. Aufsätze.
l'Hospital (niopilal*), Guiliaume
Francois de. — Chevallier, Marquis de
Sainte Mesme, Comte d'Entremont, Seigneur
d'Ouques, la Chaise, lo Brcau u. a. 0. Ei-
nige Jahre Rittmeister in d. französ. Ar-
mee, dann Privatmann. Seit 1693 Ehren-
mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris (Mem. Par.
17 04; (B),
geb. 1661, Paris,
gest. 170 4, Febr. 2, Paris.
Analyse des infiniment petils pour lintelli-
gence des lignes cuur])cs, 4", Paris. 1G96 (spä-
tere Aufl. 1713, IV^ö, 176S). Traitö analyiique
des sectiotLs coiiique.s, 4'', Ib. 1707 pusth.]. —
Methode lacile pour determiner les points des
rau.stiques par refr.'iciion ctc (Anciens Mem.
]?ar. T. X). Nouv. rcmuiques sur les d^ve-
lopp{^es, sur les points d'inflexions et sur les
plus grandes c! les plus petites quantifes (Ih
id.). .Mcth. facile [lourtrouver un solide rond,
qui ctaul mu dans tin lluide en repos paralie-
1147
Hossfeld
HoTizean de Le Haye,
1148
lement ä son axe, rencontre moins de resi-
stance que tout autie solide etc. (Mem. Par.
4 699). Solution d'un problöme (propose par
Mr. J. Bernoulli) : Trouver dans un plan ver-
lical la courbe dans laquelle un corps descen-
dant iibrement et par sa propre pesanteur, Ja
presse dans toutes ses parties avec une force
^gale h Celle de son poids ; avec la dömonstra-
tion des Ihöor^mes de Mr. Huyghens touchant
la force centrifiige (Ib. 1700). La quadrature
absolue d'une infinitö des portions nnoyennes
tant de la lunule d'Hippocrate de Chio, que
dune autre de nouv. esp6ce (Ib. 4 701). Mehre
mathem. Aufsätze in d. Act. Eruditorum von
4693 — 1699.
* Nur spätere Schriftsteller schreiben ihn eo.
Hossfeld, Johann Wilhelm. —
Meiiiingischer Forstrath und Lehrer d. Ma-
thematik am Forst-Institut zu Dreissigacker
im Herzogthum Meiningen (NJ,
geb. 1768, Aug. 1 9, Oepfershausen, Amt
Wasungen, *
gest. 1837, Mai 23,Dreissigacter.
Niedere u. höhere pract. Stereometrie usw.,
4», Leipz. 18J2. Niedere allgem. Mathematik
f. alle Stände usw., 4 Bde. 8«, Gotha 1819— 42.
Gedrängt, Auszug aus d. geometr. Attractions-
lehre u. ihrer Anwend. auf Berechn. d. Figur,
Abplattung, Grösse u. innera Masse d. Erde
(Gilb. Ann. XLV, 1818). Über d. Ring d. Sa-
turns (Ib. id.).
* Sachsen^Meiningen.
Hoste (L'Hoste), Jean. — Erst Lehrer
d. Jurisprudenz u. Mathematik zu Pont-ä'-
Mousson, später von Heinrich, Herzog
von Lothringen, zum Fortifications-Inten-
danten u. Kriegsrath erhoben (DF),
geb . . . Nancy, gest. 1631, . . .
Le sommaire et l'usage de la sphöre artificielle.
La pratique de göometrie. Description et usage
des principaux instruraens de göomötrie. Du
cadran et quarrö. Rayon astronomique. Bä-
ton de Jacob.
THoste, Paul. — Jesuit; königl. Prof.
d. Mathematik zu Toulon seit 1689. Be-
»leKete die Marschälle d'Etrees u. Tour-
/ille 12 Jahre lang auf ihren Seefahrten
(BJ (BEJ. llj,
geb. 1652, Mai 19, Pont-de-Vesles,
Bresse,
gest. 1700, Febr. 23, Toulon.
Recueil des traitc^.s de math^maliques les plus
n^cessaires a un oßicier, 3 vol. 1 2", Paris 1 692.
L'art des armf^es navales avec le traitö de la
constructlon des vaisseaux, Lyon 1697. Hin-
terliess handschriftlich : Architecture navale
und Traitö des evolutions navales.
Hottinger, Samuel. — Prof. d. Phy-
sik am Gymnasium zu Zürich seit 1G91
:LSL} ß; ß. Wo If, Schweiz. Biogr.lJ,
geb. 1649, Juni 6, Zürich,
gest. 1713, Oct. 27, Zürich.
Thermes Argovia-Badenses oder Beschreib,
usw., S^, Baden 1708. Physica generalis et
specialis juxta bistoriam creationis ex Gen. l,
4", Turici 1706. Idea physicae novantiquae,
Ib. 1708. Ittnera per Helvetiae alpinas regio-
nes facta 4702—11, Lugd. Bat. 1723 (poslh.).
Hotting^er, Johann Heinrich. —
Neffe des Vorigen. Dr. Med., pract. Arzt in
Zürich. Mitglied d. Leopoldin. Academie
(LSL) (BJ,
geb. 1680, . . ., gest. 1756, . . .
Montiuai glacialium helveticorum descriptio
(Miscell. Acad. Nat. Cur. 1701—6).
Houghton, Douglas. — Dr. Med.,
von 1832 bis 1838 pract. Arzt in Detroit,
dann Prof. d. Geologie, Mineralogie u. Che-
mie An d. Univ. von Michigan und Staats-
Geologe dieses Staats (Sillimaris Journ,
N.S.letV;,
geb. 1809, Sept. 21, Troy, Staat New-
York,
gest. 1845, Oct. 43, *
Od the geology of Michigan (SilUmaa's Jouro.
XXXIV, 1838)! On the mlning region of Mi-
chigan (Ib. XLI, 1841).
* Ertrank im Lake Superior, unweit des Eagl« River,
beim Scheitern seines Boots im Sturm.
Honton de la Billardidre*, Jac-
ques Julien. — Prof. d. Chemie in Ronen.
Corr. d. Pariser Academie [QCJ (G. 1834;,
geb. 1755, Oct. 28, Alengon,
gest. 1834, Jan. 8, Paris.
Description d'un colorimetre et du moyen de
connaitre la qualitö relative des indigos, Rouen
1827. — Sur la combinaison de l'hydrogöne
proto- et perphosphor^ avec l'acide hydriodi-
que (Ann. chim. phys. VI, 1817), Sur la forme
cristalline du protoxide de plomb (Ib. VII, 1 81 8).
Sur l'identitö de l'acide malique et l'acide sor-
bique (Ib. VIII, 1818). Sur un nouvel acide
produit pendant la calcination de l'acide rau-
cique (Ib. IX, 1818). Sur la statue de Lille-
bonne (Ib. XXVI, 1824).
* Auch Houton-LabillardiÄre und Houtou-
Labillardiere.
Houzean de Le Haye, Jean
Charles. — Erst Assistent an d. Stern-
warte zu Brüssel, dann mit Vermessungen
in Belgien beschäftigt. Zum Prof. an d.
Univ. in Brüssel ernannt, aber gegenwärtig
(1858) auf einer wissenschaftl. Reise in
Amerika begriffen (Or),
geb. 1820, Oct. 7, Mens.
Des turbines, de leur constructlon, du caicul
de leur puissance et de leur apphcation ä l'in-
dustrie, 8°, ßruxell. 1839. Essai de göographie
pbysique de la Belgiqueetc, 8", Ib. 1854. Hi-
1149
HoQzean
Hruflchauer.
1150
stolre du sol de l'Europe, Ib. i857. — M6m.
sur la direction et la grandeur des soul^ve-
ments qui ont affectf? le sol de Ja Bel^ique (M6m.
Acad.Brux.XXIX, 4 855). Sur les^toiles fiian-
tes pöriodiques du rnois d'aoüt et en particu-
lier sur leur opparition de 1842 (Möm. sav.
ölrang. Acad. Brux. XVIII, 1845, gekrönt).
Methode pour d^terminer simultanöment la lo-
titude, la longitude, 1 heure et lazimut par des
passages observös dans deux verticaux (Ib.
XXV, 1853, gekrönt). Sur la göographic po-
sitive du Hainaut (MOm. Soc. du Hainaut,
S6r. II, T. I, 1854). Rösullats de quelques ex-
pt^rim. thermomötriques et magnötiqucs etc.
(Bull. Acad. Brux. XI, 1844). Elements et eph^-
m(^rides de la coniöte döcouverte par Mr. d' Ar-
rest (Ib. XII, 1845). Sur rastronome Vaulon-
gren (Ib. XIX, 1 852) . Sur les limites que dans
l'ötat acluel de nos connaissances on peut as-
signer ä la rotation d'Uranus (Ib. XXIII, 1 856) .
Sur la lumiöre zodiacale (Astr. Nachr. XXI,
1843). Dun nouvel effet de l'aberration de la
lurai^re particulier aux ötoiles doubles qui
possedent un mouvement propre etc. (Ib. id.).
Observat. et 6l6ments de la comöte de Juin
1845 (Ib. XXIII, 1845). Viele populäre Auf-
sätze in d. Revue trimestrielle (z. B. : De la
symötrie des formes des continents, T. V et
VI, 1855), Libre Recherche, Revue Britanni-
que, etc.
Houzeau, Auguste. — Prof. d. Che-
mie an d. ficole superieure des sciences
et des Icltres a llouen und an d. ficole d'a-
gricullure du Dop. de la Seine inferieure
(beides seit 1858); früher Preparateur bei
ßoussingault (1850), Preparateur des
cours de zootechnie ä rinstitut agronomique
de Versailles (1852) und Preparateur du
cours de chimie agricole du Conservatoire
des arts et metiers (1852) fOrj,
geb. 1 8 29, März 8, Elboeuf (Seine-inf.).
Etüde sur la con;iposition de 1 eau de la mer-
niorle (Unter der Presse, 1858). Reclierches
sur l'oxygene ä Ictat naissant (Gompt. rend.
XXXX, 1855 et XXXXIII, 1856). Methode
analytique pour reconnattre et doser l'oxygene
naissant (Ib. XXXXV, 1857). Observation sur
la valeur du papicr ozouometrique de Mr.
Schonbein et pröparation d'un nouv. papier
reactif de lOzono (M^in. presentö ä la Soc. rae-
töorolog. de France),
WLoyxraPd, Luke — Quäker. War bis
< 8 0 5 Associc von W .4 1 1 e n in einem Dro-
gueiio-Gescliäft, cnicbtoic dann ein pbar-
maceut. Laboratorium folgvveise zu Strat-
ford in Essex (mit Jewellu. Gibson).
zu PJaislovv und zu Tottenljam-Green bei
London. Mitgl. d. Roy. Society (CL),
geh. 177 2, Nov. 28^ London.
\n essay on the mn;l:licalion of clouds, and
on tho principles of ihcir produclion, suspon-
sion and de.struction, J.on-l. 1802. The ciimate
of London, 2 vol. 8", Ib. 1818 et 18-20, new
edit. 3 vol. S», Ib. 1833. Soven lectures on
meteorology, Ib. 1837, 2'1 edit. 1843. Moteo-,
rolog. Aufsatze im Athenoeum, Nicholson'a
Journ., Thomson'B Annais of IMiilo.^opiiy und
Philosoph. Transact.
Homritz , Franz G o ( h a r d . — Dr.
Med., Prof. exlr. d. Pliarmacologie u Me-
dicina forensis an d. Univ. /u Kopenhagen
seil 1819 (E) (N),
geb. 1789, Dec. 25, Kopenhagen,
gest. <826, Apr. 3, Kopeiihag<in.
Über d. EinAhss d. Luftzugs auf d. Kochen u.
Destilliren ä. Wa.sscrs (Schweigg. .lourn. XLI,
182 4). — Medicinigches u. Philosophisches.
Hoyer, Johann Georg. — Dr. Med.,
Physicus zu Mühlhausen. Mifgl. d. Leo-
poldin. Acadcniie (A>^C) (Act. Acad. Nat.
Cur. Y),
geb. \ G63, Aug. 23, Mühlhausen,
ge.st. 1738, .\pr. 1, Mühlhausen.
De ebore fossili otc (Ephem. Acad. Not. Cur.
1699—1700). — Nalurhistorisches.
Hoyer, C h r i s t i a n. — Dänischer Ma-
rinecapilän. Mitgl. d. königl. Dan. Gesellsch.
d. Wiss. zu Kopenhagen (NKj,
geb. 1758, . . . Thye,
gest. 18 09, . . . Wiesbaden.
Betragtninger over Theorien af Bevägelsen paa
Hjul etc. (Dansk. Selskab's Skrift. I, 1800).
Forsüg til at finde et Middel, hoorved Skiber-
nes Krängninger og Svingningsbuer künde
raoales i Söen (Ib. V, 1810).
Hoyer, Jacob. — Mitgl. d. Aslrono-
mical Society u. d. Malhematical Society in
London fASM. XMliJ,
geb. 1797, Juni ..,...*
gest. 18 48, Febr. 23, . . .
A. a. 0. keine Schriften genannt.
* War norwcgiychor Altkiinft.
Hruschauer, Franz. — Dr. Med.,
Prof. d. Chemie an d. Univ. zu Gratz, frü-
her Prof. d. Vorbereitungswissenschaften
(Physik, Chemie u. Botanik) an d. medici-
nisch-ciiirurg. Lehranstalt daselbst. Corr.
d. Wiener Acad. (Or) (WA),
geb. 18 07, März 21, Wien.
K!ciii"nle d. rueüicin. Chemie u. Botanik, R",
(iialz ]^^0. Elenicnle d. Nalurlehro in ihrer
,\n\-v<uKi. auf d. Heilkunde, 8", Ib. 1840. —
(her Aii.uinin u. dessen Verhalten zu Säuren
(Lieb. Ann. XLVI, 1843). tber d. unorgan.
Best.indlhcile einiger Vegetahilien aus Unler-
Steioinuit Jv (ib. LI\', 1845;.. Beitrage z. Kenntn.
d. Kiiiliusses <1. chctn. Moments im Boden auf
d. \crllieil. d; IMlanzen (Ib. LIX, 1846). Über
d. niedicin. Wirksamk. d. Chin(»idins Ib. LX,
1846) l'nlcrsuch. d. Mineralquelle v. Koslrei-
1151
Hubbard
Htiddart,
im
nitz in Steiermark (Ib. LXIII, 1847). Über d.
Salzberge von Ilallstadt (Sitziingsb. d. Wiener
Acad. i85l). Beitr. zur Lehre von d. Bodenslä-
tigkeitiDenkschr. d. Wien. Acad. Bd. I, 1850).
Hubbard, Joseph Stillnian. —
Prof. d. Mathematik bei der United States
Navy u. Astronom auf dem Naval Obser-
valory in Washington (OrJ,
geb. <823, Sept. 7, New Haven.
Oniheorbitüflhe great cometof 1843 (Goald's
Astron. Journ. II, 1852). Determination of the
orbit of Egeria (Ib. id. et IM, 1854). On the
orbit of Biela's comel (Ib. III et IV, 1856). Cor-
rsction of logarilhms of A, B, G and D in the
Tabulae Re^iomontanae (Ib. IV, 1856).
Habe, Johann Michael. — Direct.
u. Prof. d. Cadettencorps in Warschau, frü-
her Stadtsecretär zu Thorn (M. UJ (Bgr),
geb. 1737, Oct. I, Thorn,
gest. 4 807, Juli 16., Polyozy bei War-
schau.
Versuch einer analyt. Abhandl. von d. Kegel-
schnitten, Götting. 1759. Der Landwirth, eine
period. Schrift, Dresd, u. Warschau 1779 — 80.
De telluris forma, Ib. 1 780. VoUständ. u. fassl.
Unterricht in d. Naturlehre, in Briefen, 4 Bde.
8^', Leipz. 1793—94. Aufsatz, die Sicherung
gegen das Austreten und d. Eisgang d. Flüsse
betreffend (Solutiones problematum a Princ.
Joblonovio proposit. N''. 5). Ferneres in d.
Actis Eruditor., im Hamburg. Magazin u. in
d. Hannövr, Anzeigen.
Huber, Jean, — Privatmann. Mitgl.
d. Raths der Zweihundert in Genf (SG) (B),
geb. -17 22, ...... Genf,
gest. 1790 etwa, . . . Genf.*
Observations sur le vol des oiseaux de proie,
4**, Geneve 1 784. Note sur la maniere de diri-.
ger les ballons et sur le vol des oiseaux de
proie (Mercure de France, 1783, Dec. 13).
* gest. 1786, . . . {HFP).
Huber, Johann Jacob. — Dr. Phil.,
wurde, nachdem er 1754 und 1755 bei
Bradley in Greenwich zugebracht, an-
fangs 1756 zum Mitgl. u. Astronom d. Ber-
liner Academie ernannt, zog sich jedoch
nach Ausbruch des siebenjährigen Krieges
nach Basel zurück, wo er als Privatmann
lebte (AR. \\) (R. Wolf, Schiveiz. Biogr. IJ,
geb. 1733, Aug. 27, Basel,
gest. 17j8, Aug. 21, Gotha.*
Beschäftigte sich viel mit Vervollkommnung
der Seeuhren zur Lösung d. Problems d. Mee-
reslänge, ohne jedoch darüber etwas zu ver-
öffentlichen.
* Wohin er gereist war, um dem daselbst von La-
la n d e anberaumten astronomischen Congresse bf?i-
ruwohnen.
Huber, F r a n ^ o i s . — Sohn von Jean .
Wohlhabender Privatmann. Erblindete all-
mSfeiich ganz (Mem. Soc. Geneve, YJ Bibl.
wmr.XLIX;,
geb. 1750, JuU 2, Genf,
gest. 1831, Dec. 22, Lausanne.
M6m. sur Torigine de ia cire (Bibl. britt. XXV,
1804). Mit Senebier: Mömoires sur l'intluence
de l'air dans la gerraination des graines, 1 vol.
8«, Geneve 1801. — Berühmtes Werk aber
die Bienen.
Hubor, Daniel. — Sohn von Johann
Jacob. Prof. d. Mathematik an d. ünir, zu
Basel seit 1791 und üniversiläts-Bibliothe-
kar daselbst seit 1802 (NJ (MAI) (VSH.
1830; (R. Wolf, Schweiz. Biogr.lJ,
geb. 1768, Juni 2 3, Basel,
gest. 1829, Dec. 3, Basel*
Tentamen observationum in M. Manilii Astro-
noraicon etc., 4", Basil. 1789. Specimen the-
sium mathematicarura etc., 4*^, Ib. 1790. Nova
theoria de parallelarum rectarum proprietati-
bus, 8«, Ib. ,1823. J. H. lambert'« Leben u.
Wirken, S*», Ib. 1829, Gitca phaenoroena quae
in Stella Persei Algol ofo.servantur quaedam
proponit (Nov. aet, helvet. 1, 1787). Über d.
Reduction d. scheinbaren Monds-Distanzen auf
wahre (v. Zach, Monatl. Gorr. XII, 1 805). i'ber
e.CometeniraJ. 4 639(Astr. Nachr Ml^fgaii.
~ H. stiftete 1817 die natttrfor&cheade Gesell-
schaft in Basel) .
* gest. Dec. 2 (iV).
Huber(Huber-Burnand),JeanPierrre.
— Sohn von Frangois. Privatmann in Genf
(Mem. Soc. Geneve, Xj,
geb. 1777, Jan. 23, Genf,*
gest. 18 4^, Dec. 22, Yverdun.
Sur difförens inslrunoeiits de physique et de
metöorologie (M6m. Soc. Geneve, I, 1821). Sur
un nouv. systöme de mötöorographie symbo-
lique {Bjbi'univ. XXXIX, 1828). Sur l'^cou-
lement et la pressioa du sable (Ib. XXXX,
1829).
• geh. 1777, Jan. 19 (UFP).
Huberii, Franz. — Exjesuit, Prof.
d. Mathematik an d. üniv. zu Würzburg,
vorher am Collegio zu Fulda (MJ,
geb. 1715, ..... Geisenheim,
gest. 1789, Febr. 2, Würzburg.
Epitomegeometriae' 8°, Fuld. 1751. Compend.
arithoaethicae. Ib. id. Prima mechanicae ele-
menta, 8", Ib. 1752. Institutionum mathenoa-
ticarura opusc. IV, 8'',.Francof. a. M. 1753—58.
Observatt. meteorologico-thermometricae, 4*»,
Wirceb. 1765—70. Gegen 20 Briefe math. In-
halts in J. Stepling's Commercium litterarum.
Beobachtete in Deutschland zuerst den 1770
vom 26. Juni bis 4. Juli sichtbaren Cometen.
Hnddart, Joseph. — Schiffscapitan,
zuletzt einer der Directoren d. engl.-oslipd.
Compagnie in London. Mitgl. d. Roy. Soc.
(GM. 1816; (An. 7?. 1 8 1 6; (DCJ (BC),
1153
Hadde
Hüpsch.
Ii54
geb. 1741, Jan. 1 I, Allenby, Cnmber-
laii.l, ♦
gest. 1816, Aug. 19, London.
Of a person, which could not distinguish co-
lours (Phil. Tr. 1777). Observations on hori-
zoDtal refractions, which affect Ihe oppearance
of terrestriai objects, and the dip er depres-
sion of the horizon of the sea (Ib. 1797, auch
Gilb. Ann. UD.
* geb. 174!, . . . {MMA2)', 1742, . . . (BC) (DC).
Sndde (Hnddenius), Johann. — Folg-
ueise Rathslierr, Schöffe u. Bürgermeister
von Ainslerdam {PqJ,
geb. 1633 etwa, . . Amsterdam,
gest. 1704, Apr. 16, Amsterdam.*
De reductione aequationuni et de maximis et
«finimis (Zwei Briefe an Prof. F. van Schoo-
teH; von Diesem aus d. Holland, übersetzt u.
1659 veröffentlicht). Ein Brief an Denselben,
datirt 1659 u piihlicirt im Journ. litt. v. 4 713,
isber d. Methode d. Tangenten.
♦ geb. 162S etwa, . . ., g-st. 1704, Apr. lö (..'') ; geb.
1640, . . . (i?;.
Hudson, Henry. — Englischer See-
fahrer, der, nachdem er von 1607 an im
Dienst von englischen und boiliindischen
Kaufleuten drei fruchtlose Reisen zur Auf-
findung einer nordöstlichen Durchfahrt un-
ternommen, sich den nordwestlichen Re-
gionen Amerika's zuwandte und dabei den
Hudson fluss und die Hudsonsbay
(1610) entdeckte. Kam im Juni 1611 (' irch
eine Meuterei seiner Matrosen elendiglich
ums Leben. H. war der erste Seelalirer,
der die magnetische Inclination beobach-
tete (BD).
Hübbe, Heinrich. — Wasserbau-
director in Hamburg seit 18 43 (ad interim
schon seit 1839), früher (18 28) Conducleur
beim Wegebau u. (1832) beim Wasserbau
in Cuxhaven (HSL),
geb. 1803, Sept. 23, Hamburg.
Wasserstands-Beohb. im Flussgebiet d. Elb-
stroms, Hamb. \ 842. Beitr. z. Kunde d. Fiuss-
gebiets d. Elbe, Ib. -1845, 2. Aufl. 4 854. Er-
fahrungen u. Beobb. im Gebiet d. Strombau-
Icunst, 4.Thl.. Ib. 1833. — Aufsätze in Crelle's
Journ. f. Baukunst. War Mitarbeiter an Stie-
ler's Atlas.
HUbner, Lorenz. — Jesuit, kurfürstl.
bayersch. wirkl. geistb Rath u. Director d.
histor. Klasse d. Acad. d. Wiss. zu Mün-
chen (ON) (Bgr),
geb. 1753, Aug. 2, Donauwörth,
gest. 1807, Febr. 9, München.
Physikal. Tagebuch, 1784— 87. Über d. Ana-
logie d. elektV. u. magnet. Kraft (N. Abhandl.
d. Bayr. Acad. II, 4780).
Poggendorff, Handwörterbuch.
Httlsse, Julius .4mbrosius. —
Dr. I*hil., fo'l^weise Lehrer an d. Öüentl.
Handels-Lolirüri.stalt inLeipzigd 831 — 4 0).
Direct. u. L'^hrer d. Mechanik u Maschi-
nenlehre an d. königl. Gewerbsrhule in
Chemnitz (18 41 — 50), Dliect. d. poistechn.
Schule in Dresden u. Prof. d. mecban. Tech-
nologie u. Volkswirt hschallslehre an der-
selben (Or),
geb. 1812, Mai 2, Leipzig.
Mitredactcmr d. polytechn. Centralblatls, 4".
Leipzig, von 1835 an bis jetzt. Herausyeler
von Freih. v. Vega's logarithm.-trigonome!»
Handbuch, 8", I.eipz. 1839 (1 . Stereotypobdr. .
Berlin 185 4 (-21 . Abdruck). Herausgebord. All
gem. Maschinen -Encyclopädie, Bd. 1 u. II,
Leipz 1841 u 44. Samml mathemat. Tafeln,
neue Umarbeitung von v. Vega's gross, logn-
rithm.-trigonometr. Tafeln, Ib. 1840, 2. Aufl
1849. Bericht üb. d. Werkzeugmaschinen usw.
im Bericht üb. d. Industrie-Ausstell. zu Lon-
don 1851, Berlin 1852 Berichtüb.d. Gruppe V,
Maschinen, im Bericht üb. d. Industrie-Aus-
stell. zu Münohen 1854, Berlin 18ö5. Die kö-
nig). polytechn. Schule zu Dresden während
d. ersten 25 Jahre usw., Dresden 1853.
Hünefeld, F r i e d r i c h L u d w l g. —
Dr. Med., Prof. d. Chemie u. Mineralogie an
d. Univ. zu Greifswald (ord. seit 183 3), vor-
her Privaldocent an der zu Breslau (Or),
geb. 1799, März 30, Miincheberg bei
Berlin.
Physiolog. Chemie d. menschl. Organismus
usw., 2 Bde. S'*, Bresl. 1826—27. Rügen'« me-
tail. Denkmäler, chemisch bearbeitet, 1827
Die Chemie d Rechtspflege oder Lehrbuch d.
polizeylich-gerichtl. Chemie, 1832. Der Cht -
mismus in d. thierisch. Organisation (gekrönte
Prei.ssciir.), 8", Leipz. 4 840. Chemie u. Medi-
cin in ihrem engeren Zusammenwirken usw ,
2 Bde. 8°, Berl. 1841. Über d. academ. Stu-
dium d. Naturwissenschaften usw. (mit Bezug
auf Liebig's Schrift: Über d. Stud. d. Nntur-
wiss. u. den Zustand d. Chemie in Preussen
184 0^, Greifswald 1843. Anweisung, Gewächse
naturgetreu, mit Beibehaltung ihrer Stellungen
usw. zu trocknen u. aufzubewahren (Erdmann'a
Journ. X. 1831 ». Fernere Aufsätze inErdmann's
Joiirn. ;beide Reihen) u. Hom's Archiv f. nie-
dicin. Erfahrungen.
Hüpsch, Johann Wilhelm Karl
Adolph, Freiherr von. — Geheimer Le-
gationsrafh (M. \\),
geb. 17i6, .... Cöln,
gest. 180Ö, Jm. 1, Cüln.
Physikal. Abhandlungen von d. sei':samst u.
merkwürdigst. Begebenheiten d. ." fitur, 8 ,
Frankf u. Leipz. 1766. Neue Enlieoknng d.
wahr. Ursprungs d kölnisch. L'nhers oder d.
kölnisch. Erde,"}!). 1771 (.\uch Vo;;<?t'5 M' -az.
IX, 1794). Inter-uf^h d.Nordli !•• 'uii!7'^8.
Naturgeschicbtr Niederdeutsch'. i ., u r^.nd*'-
73
1155
Hued
Hniten.
1156
rer Gegenden usw., Nürnb. 4 781 ; früher fran-
zösisch unter d. Titel : Nouv. döcouvertes de
quelques testacös p6trifi6s, rares et inconnus,
pour servir ä l'hist. nat. de la Basse-AIIemagne
etc., Frankf. 1771, — Oekonomisches.
Hues (Husius), Robert. — Pensionär
(1. Grafen Heinrich von Northumber-
land (J) (Wd),
geb. ^553 etwa, . . Ilarford,
gest. 1632, Mai 24,
Traclatus de^globis coelesti et terrestri ac eo-
lum usu conscriptus, 8", Lugd. 1594, Lond.
1595 (Vielfach aufgelegt, beschreibt die von
W. Sajtiderson zu London verfertigten Globen
von 2 Ve Fuss Durchmesser). Breviariura to-
tius orbis etc.
Hag, Leopold. — Badnischer Berg-
rath, seit 1820 Verwalter d. Hüttenwerks
in Kandern u. der Bergwerke in der Um-
gegend (Bfr.XlXJ,
geb. n 8 8, Nov. 10, Thiengenb. Walds-
hut,
gest. 1856, März .., Kandern.*
Aufsätze in Leonhard u. Bronn's Jahrb. d. Mi-
neralogie.
* Beerdigt März 28.
Hugenius, s. Huyghens.
Hug^i, Franz Joseph. — Nachdem
er Director d. Waisenhauses u. Lehrer an
d. Realschule in Solothurn gewesen, Prof.
d. Physik (1833) und d. Naturgeschichte
( 1 8 3 Ö) am Lyceum daselbst, aber 1837 ent-
lassen, weil er, ursprünglich katholischer
Geistlicher, zum Protestantismus überge-
treten war. Machte schon von 1821 an
viele nalurhist. Reisen in die Alpen, nach
Deutschland, Ungarn u. (183 5) nach Ita-
lien u. d. nördl. Afrika (OrJ (G. 1835;,
geb. 1796, Jan. 23, Grenchen b. So-
lothurn,
gest. 1853, März 25, Solothurn.
Naturhistorische Alpenreisen , 8**, Solothurn
1830. Grundzüge zu einer aligem. Naturan-
sicht: Die Erde als Organismus, 8«, Ib. 1841.
Die Gletscher u. d. erratisch. Blöcke, 8", Ib.
1843. Winterreise in d. Eismeer u. über d.
Wesen d. Gletscher, 8«, Stuttg. 1 842. Abhandll.
in d. Denkschr. d. Schweiz, naturf. Gesellsch.,
in Leonhard'sTaschenb. u. Jahrb., in d. Deut-
schen Vierteljahrsschr., im Morgenblatt, Aus-
land usw. — H. gründete d. Cantonalgesell-
schaft u. d. naturhist. Museum zu Solothurn.
Haguenin, Ulric. — General-Major
in nicderländ. Diensten seit 1827, zeillang
auch preuss. OlTicier; Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Brüssel (ABA^Z^) (Or),
geb. 1733, Febr. 2, Maesfricht,
gest. 1833, Nov. 1, Nymwegen.
Beiträge z. Mathematik f. angehende Geometer,
Berlin 1802. Traitö sur le döveioppement de
quelques formules et söries trigonomötriques,
Delft 1817. Sur le tir ä ricochet, La Haye 1818,
Traite de la fönte de fer etc., Ib. 1826. Ont-
wikkl. van eenige trigonomelr. Reeksen etc.
(Verhandl. Nederlandsch. Inst. V, 1820). Ver-
handeling over eene byzondere inrichting van
den hoofdwal eener Vesting (Verh. ütregtsch
Genoolsch. IV).
Hulbe, Adam Ehre gott Leb erecht.
— Secretär bei d. königl. Lotterie in Ber-
lin fG5. 1795; (M.W),
geb. 17 68, Sept. 10, Berlin,
gest
Analyt. Entdeckungen in d. Verwandlungs- u,
Auflösungskunst d. höheren Gleichungen, 4°,
Berlin u. Stralsund 1794.
Hulme, Nathan iel. — Dr. Med.,
pract. Arzt in London, seit 1774 Arzt am
Charterhouse daselbst (BD) (Abr. Will),
geb. 1732, Juni 17, Holme Torp,York-
shire,
gest. 1 807, März 28, London.
On the light, which is spontaneously emitled
from various bodies (Phil. Tr. 1 800, auch Gilb.
Ann. XII). A continuation of these experi-
ments, with some experiments and observa-
tions on solar light, when imbibed byCanton'a
phosphorus (Ib." 1801, auch Gilb. Ann. XII). .
Hulsins, Levinus. — Nolarius pu-
blicus u. Lehrer d. französ. Sprache, auch
Buchhändler, erst in Nürnberg, dann in
Frankfurt a. M. (WN) (J),
geh Gent,
gest. 1606, . . . Frankfurt a. M.*
Theoria et praxis quadrantis geometrici etc.,
Norimb. 1594. Beschreibung u. Unterricht d.
Proportionalzirkels, Frankf. 1603. Erster und
ander, dritter und vierter Tractat der mecha-
nischen Instrumente Levini Hulsii, Ib. 1603u.
1604;diezweiletztenposthum,Ib.1607u.1615.
* gest. 1605, . . . Nürnberg {DB).
Halten, Andreas. — Mag. Phil., Prof.
d. Mathematik u. Astronomie an d. Univ.
zu Greifswald von 1792 bis 1808, dann
Prof. d. Theologie an d. Univ. zu Upsala u.
1809 D^ Theol. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu Stockholm seit 1801 (M.ll) (BPR),
geb. 1767, Jan. 5, Snaflunda, Nerike,
Schweden,
gest ; • • ; •
Diss. de comparatione fluxionum biuomia-
iium, Upsnl. 1785. De methodis tangentium
ante Newtonum usitatis, Pt. I et II, Ib. 1686 et
1687. Do aeqaationibus radices aliquot aequa-
les habentibus, Pt. I— III, Gryphisw. 1793,
1796 u. 1797. Theoremata magnitudini tellu-
ris conipulandae inservilura. Ib. 1794. De
meridie per altitudines sulis correspoudentes
1157
Humbert
Humboldt.
1158
inveniendo, Ib. 4 796. Melhodus Huddenii de
maximis et mioimis cum calculo fluxioniim
comparata, Ib. 4 797,
Humbert, Abraham von. — Erst
in holländischen, dann in sächsischen und
seit 4 74 8 in preussischen Diensten, darin
zuletzt Ingenieur-Major. Geheimer Rath,
Assessor d. reformirten französ. Consisto-
riums u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Berlin
(MJ (Mem. Berlin {16%),
geb. 4 689, Apr. . ., Berlin,
gest. 4 764, Jan. 4 2, Berlin.
Lettre d'un Officier Ingenieur sur quelques su-
jets de fortification et de g6om6trie pratique,
Berlin 4 734. Ouvrages divers sur les Beiles
lettres, rarchitecture civiie et miiitaire, les
möcaniques et la göomötrie, Ib. 1747. Traitö
du nivelJement, Ib. 4 750. — H. legte die Fe-
stungswerke von Stettin u. Memel an.
Hnmboldt, Friedrich Heinrich
Alexander, Freiherr von. — Nach dem
Besuche d. Univ. Frankfurt a. d. 0. und
Göttingen, d. Handelsschule in Hamburg u.
d. Bergacad. zu Freiberg (4794), erst As-
sessor im preuss. Bergdepartement (4 792)
u. darauf Ober-Bergmeister am Fichtelge-
birge bis 4 797, seit welcher Zeit er keine
dienstliche Stellung bekleidete, von 4 799
bis 1804 in Begleitung d. Botanikers Aim^
Bonpia nd* seine amerikan. Reise auf ei-
gene Kosten unternahm, nach Rückkehr von
derselben grösstentheils in Paris lebte und
4 827 wieder nach Berlin übersiedelte, von
wo aus er, ausser mehren kleinen Reisen,
noch 4 829 mit Ehrönberg und G. Rose
die grössere nach dem nördlichen Asien
vollführte. Kammerherr u. Wirkl. Gehei-
mer Rath. Mi(gl. d, Academien d. Wiss. zu
Berlin seit 4 800 u. Paris seit 4 84 0 (CLJ
(GB. 4825 u. 4845;,
geb. 4 769, Sept. 4 4, Berlin.
xMineralogische Beobachtungen über einige Ba-
salte am Rhein, 8", Braunschw. 4 790. Florae
Fribergensis specimen, plantas cr^'ptog. prae-
sertim subterraneas exhibens ; accetl. apho-
rismi ex doctrina physiolog. chemica planta-
rum, 40, Berol.4 793 (Die Aphorismen deutsch
von G. Fischer, mit Zusätzen von J.. Hedwig,
8", Leipz. 4 794). Über d. unterirdischen Gas-
arten u. die Mittel ihren Nachtheil zu vermei-
den, 8", Braunschw. 4 799. Versuche über d.
gereizte Muskel- u. Nervenfaser, oder Gal-
vanismus, nebst Vermuthungen über d. ehem.
Process d. Lebens in d. Thier- u. Pflanzen-
welt, 2 Bde. 8°, Berl. 4 797—99. Versuch über
d. chemische Zerlegung d. Luftkreises u. über
einige Gegenstande d. Naturlehre, 8", Braun-
schweig 4 799. Essai sur la göoeraphie des
plantes, 4", Paris 4 805. Versuch überd. elek-
trischen Fische, 8", Erfurt 4 806. Ideen zu ei-
ner Physiognomik der Gewächse, 8«, Tübing.
1806. Ideen zu einer Geographie d. Pflanzen,
nebst einem Naturgemälde d. Tropenländer,
4°, Ib. 4 807. Ansichten d. Natur, 2 Bde. 4 2",
Ib. 4808 (Dritte Aufl. 4849). Voyage aux r^-
gions ^uinoxiales du Nouv. Continent, fait en
4 799—4 804 (avec A. Bonpland), in d. grossen
Aufl. 4 7 vol. fol. u. 4 4 vol. 4*> [Pt. I: Physique
gönörale et relation historique, 3 vol. 4°, Paris
4 84 4—25 oder 4 3 vol. 8«, Ib. 4 84 6—34 (Deutsch
6 Bde. 8«, Stuttg. 4 84 5—32). — Pt. II: Zoolo-
gie etc. — Pt. III: Essai politique sur le roy-
aume de la Nouvelle Espagne avec Atlas, 2 vol.
4«, Ib. 4 809 (4 vol. 8°, Ib. 4 825). — Pt. IV:
Recueil d'observations astronomiques, d'opc^-
rations trigonomötriques et de raösures baro-
mätriques etc. (avec J. Oltmans) , 2 vol. 4°,
Ib. 4 808. — Pt. V: Essai sur la basigraphie
göologique, 4 vol. 4'». — Pt. VI: Botaniquel.
Vue des Cordillöres et des monuments des peu-
ples indic^nes de l'Amörique, 2 vol. fol., Ib.
4 84 0 (2 vol. 8«, Ib. 4 84 6, deutsch Stuttg. 4 84 0).
Essai pohtique sur l'ile de Cuba, 2 vol. 8«, Ib.
4 826. Examen critique de l'histoire de la göo-
gräphie du Nouv. Continent et des progr^s de
l'astronomie nautique dans les 4 5«^ et 4 6* siecles,
3 vol. 8., Ib. 4 835—38, Text z. Atlas geogra-
phique et physique, 7 Livr., Ib. 4 84 4 (Deutsch
von J. L. Ideler, Berl. 4 836). De distributione
geographica plantarum secundum coeli tem-
periem et allitudinem montium prolegomena,
8°, Paris 184 7. Essai göognostique sur le gi-
sement des roches dans les deux h^mispheres,
k°, Ib. 4 823 (Deutsch von C. v. Leonhard, 8",
Strassb, 4 824). Fragmens de göologie et de
climatologie asiatique, 2 voi. S"», Paris 4 884
(Deutsch von Löwenberg, Berl. 4 832). Asie cen-
trale ; recherches sur les chaines de montagnes
et la climatologie comparöe, 3 vol. 8°, Ib. 4 84 3.
Kosmos, Entwurf einer physischen Weltbe-
schreibung, 4 Bde. 8°, Stuttg. u. Tüb. 4 845—
58. — Observations sur l'intensite et l'incli-
naison des forces magnetiques faites en France,
en Suisse, en Italic et en Allemagne ; mit Gay-
Lussac (M6m. d'Arcueil, I, 4 807). Recherches
sur la respiration des poissons ; mit Proven9al
(Ib. II, 4 809). Des lignes isothermes et de la
distribution de la chaleur sur le globe (Ib. III,
4 84 7). — Über d. Bau und d. Wirkungsart d.
Vulcane in verschiedn. Erdstrichen (Abhandl.
d. Beriin. Acad. 4 822-23). Bericht über d.
naturhistor. Reisen d. HH, Ehrenberg u. Hemp-
rich (Ib. 4 826). — Über d. grüne Farbe un-
terirdisch. Vegetabilien (Gren's Journ. V, 4 792).
Über d. merkwürd. magnet. rolarität einer
Gebirgskuppe von Serpentinstein (Gren's Neu.
Journ. IV, 4 797). — Sur les lois que Ton ob-
serve dans la distribution des forraes vegetales
(Ann. chim. phys. I, 4 84 6 et XVI, 4 824J. Sur
les lignes isothermes (Ib. V, 4 84 7). De l'in-
fluence de la döclinaisou du soleil sur le com-
mencement des pluies <?quinoxiales (Ib. VIII,
4 84 8). Sur les poissons 6lectriques (Ib. XI,
4 84 9). Sur I'acroissement nocturne de Tinten-
sitö du son (Ib. XIII, 4 820). Sur la limite in-
ferieure des neiges perpetuelles dans les mon-
tagnes de l'Himälaya et des rei;ions equato-
riales (Ib. XIV, 4 820). Sur la diflersnce de
73»
1159
Hume
— Hunter.
1160
hauteur ä laquelle on cesse de trouver des
polssons dans Ja Cordüliere des Andes et dans
les Pyr^nöes (Ib. .XIX, 1S22). Siir !e gisement
da granit dans la viile de Fiemme (Ib. XXIU,
1823).- Analyse des eaiix du Rio-Viriai^re etc.
(Ib. XXVII, 1824). De la temp^Toture des dif-
förentes parties de la zone torride au niveaa
des mers (Ib. XXXIII, 1826). ~ tber d. Ur-
sachen d. Temperaturverschiodeidielt auf d.
Rrdkörper (Pogg. Ann. XI, 1827). Über d.
Mittel, um die Eri^rüiid. einiti. Phänomene d.
tellurisch. Magnetism. zu erleichtern (Ib. XV,
1829). Beobb. d. magnet. Intensität u. Incli-
iiat. aufd. Reise nach u. in Amerika (Ib. id.).
i'ber d. Bergketten u. Vulcane von Inner-Asien
(Ib. XVIII, 1 830 u. XXIII. 1 831). Über d. Tem-
peratur d. Ostsee (Ib.XXXllI, 1834). Über ei-
nige elektromagnet. Erscheinungen vi. d. ver-
minderten Luftdruck unter den Tropen (Ib.
XXXVII, 1836). Geognost. u. physikal. Beobb.
über d. Vulcane von Quito (Ib. XLIV, 1838).
Versuch, die mittl. Höhe d. Continente zu be-
stimm. (Ib.LVII, 1842;. Überd. Höhe d. ewig.
Schnees an beiden Abhangen d. Himalaya (Ib.
LXII, 1844). Viele kleine Notizen obenda.sel'bst.
— Überd. bei verschiedenen Völkern üblichen
Systeme von Zahlzeichen (Grelle, .lourn. 1. Mslh.
IV, 1829). — Ferneres in Bode's Jahrb., Schu-
macher's Astr. Nachr;, Berghaus' Hertha u. a. 0.
* geb. 1773, Auj. 2'», La Rochelle, i^esl. 1858, Apr . .,
Corriente.«, Suclamei'ika \BG) {ZI).
Hume, Sir Abraham. — Ingenieur.
Ht^icher Privatmann in London, Mitgl. d.
Boy. Society und d. Geolog. Society, von
1800 — 13 auch Vicepräsidenl d. letzteren
GeselLschaft (Phil. Mag. XIY, 18391 (BG),
geb. 1748 etwa,
gest. 1838, Miirz . ., Plymonth.
Besitzer einer Diamanten-Sammlung, die 1 81 ö
beschrieben und abgebildet ward. Ein Werk
über Schiffsbau.
Hume, Joseph. — In früherer Zeit
practischcr Chemikerin London [GM. 1 8 46,1
(An.n. 1840),
geb. 17 56 etwa
gest. 1846, Oct. 18, Thornbury, Gloii-
ccstershire.
Descript. of a new gasometer ond blow-pipe
(Tülocb., Phil. Mag. XLIV, 1814).
Hummel, Jobann Erdmann. —
Prof. d. Perspective (1809) u. Mitgl.* d. Se-
nats ( 1 8 1 1 ; d. Acad. d. Künste zu Berlin (Nj,
geb. 17 69, Sept, 1 1, Kas.sel,
gest. 185'^, Aug. 26, Berlin.
FiPi' Perspective, 8«, Berlirj 1824, 2. Aufl.
2 Btle. 8", Ib. 1842. Geometrisch-pract. Con-
struction d. Sch.jtten usw., Ib. 1830.
Hnnaeus, Georg Christian Kon-
rad. — Dr. Phit., Prof. d. pract. Geome-
trie u. Geognosie an d. polyiechn. Schule
zu Hannover; früher Oberlehrer d. Mathe-
mat. u. Naturwiss. am Gymnas. zu Celle
und noch früher Markscheider, sowie Leh-
rer an d. damaligen Berg- u. Forstschule
u. am Gymnas. zu Clausthal (Or) (KJ,
geb. 1802, März 24, Goslar.
Lehrbuch d. reinen Elementar-Mathematik,
3 Bde , Leipz. u. Darmst. 1835—37. Die El-
hpse u. Hyperbel in ihrer Anwend. auf Diop-
trik, Clausiiial 1839. Lehrb. d. pract. Geome-
trie usw., 1848. Geognost. Übersichtskarte von
Europa, 1854.
Hundertmark, Kar! Friedricii.
— Dr. Med., Prof. extr. d. Medicin (1748),
dann ord. d. Physiologie, Anatomie u. Chi-
rurgie (17 54) an d. Univ. zu Leipzig (M),
geb. 1710, Apr. 11, Zeitz,
gest. 17 62, Mai 8, Leipzig.
De sulphuris anodyni specie ex vini vitriolique
olei oorami.xtione oriunda, 4", Lips. 1748. Diss.
de mercurii vivi etc., 4°, Ib. 1754 ; auch mit
d. Zusatz : Liber singularis, in quo simul varia
chemiae capita illustrantur. — Medicinisches.
Hu&deshagen, J o h a n n C h r i s t i a n.
— Folgweise Prof. d. Forstwissenschaft an
d. Univ. zu Tübingen (1818), Forstmeister
u. Director d. Forstleliranstall zu Hersfeld
'1 821 — 24) u. dann Direct. d. for.«twissen-
schaftl. Instituts zu Giessen (M. llj (ET) (NJ,
geb. 1783, Aug. 10, Hanau,
gest. 183 4, Febr. 10, Giessen.
Encyclopädie d. Forstwissenschnft, 2 Bde. 8",
Tubing. 1821, 4. Autl von J. L. Klaupreclit,
Ib. 1842 — 43. Lehrb. d. Land- u. forstwis^i n-
schaftl. Naturkunde, Ib. 189 7—40 (vollendet
von J, L. Klauprecht). Die Anatofiue. d Clxe-
mismusu. d. Physiologie d. Pflanzen, Ib 18t^.
— Über d. Molasse d. Wetterau (v. Leonhs.rd'8
Taschenb. 1 827) . Über d . Bittererdegehaii ver-
schiedn. ftalkformationen (Xalurwiss. Ab-
handll. e. Gesellsch. m Würtenib. I, 1S26).
Mit J.Nördlinger: Überd. Verhältnisse zvvisch.
d. Gebirgsbildungen im südwesti u. nordwestK
Deutschtand (Ib. II, 1828). — Viel reiü Forst-
wissenschaftliches.
Hunter, John*. — Erst (1748) Pro-
sector bei seinem Bruder William **; dann
Chirurg am St. George-IIospital in London
später, nachdem er als Chirurg die britt.
Truppen nach Belle-Islo und Portugal be-
gleitet hatte, königl. Leibchirurg, General-
Chirurg d. britt. Armee u. General-lnsp« -
clor d. Militärhospitäler. Seit 1767 Mittd
d. Roy. Society (GPJ (Abr.XUl),
geb. 1728, Febr. 13, Kiibride Lajiark ~
shire,**^
gest. 1793, Oct. 16, London.
Anatomical observalions on the lorpedo rhu.
Tr. 1 7 73;. Au account oi lue g> muotus eleclri-^
cus (Ib. 1775). Experiments on animais and
1161
Hunter Hutton.
1162
vegetables, with respect to Ihe power of pro-
ducing heat (Ib. id.). On the heat of animals
and vegetables (Ib. 1778). On Ihe cry.stallinc
hiimouroflheeye (Ib. 1794). — Viel rein Ana-
tomisches.
* Verschieden vom Dr. Med. J o h n H un te r , c'»t au'\
Mitgl. d. Roy. See. war, und schrieb; Ou tln; hniit
of wellfe and sprinf^s in the is'.uiiü ot Jama.-- . .".nd i>n
th<' temperatun^ ofth';; earth bi-low t.li>> surfaci; in dif-
feront dimates (PJiil. Tr, 17S8). Es war wohl dieser,
welcher, wie {Th] angioht, 1809, Jan. 29 starb.
*• Dr. Med., praet. Arxt, Wundarzt und Gcburt.shelfer,
sowie Ltthrer d. Anatomie an d. Roy. .\cadei«iy of
Arts u. «pätcv (17sl) Prä-sidont d. Soc. of Physicians
in London, geb. 17 IS, Mai 23, Kilbrido, g st. 1783,
März 30. London (Abt: Vill) {Th) {BDS;.
♦♦♦geb. 1728, Juli 14 {SDS) -, 1730, Febr. 14 {Th);
1728, . . . Long Calfierwood, Schottland (Abr. VIII).
Gest. 1703, Oct. .1 (Bgr).
Httnter, William. — Arzt im Dien.st
»1. engl.-ostind. Compagriie; von 179 4 bis
1808 Prof. u. Examinator am College in
CalcuUa, Secretär d, Asiatic Society; .spä-
ter auch General-Inspeclor d. engl. Hospi-
taler auf Java (MM.XIU) (BG),
geb. 17 80 etwa, . . Montrose, SchoUl.,
gest. 1815, ..... Calcutta.
Astronomicai observalions made (179 5 and 92)
in the Upper p.irts of Hindustan , and on a
journey thence to Oiijein (Asiat. Research. jV
and V.. Astronomyob.bervt.ti made 1793 and
94 (Ib. IV). The Variation of the compas.s ob-
served in the Upper provinces of Hindustan in
tlic yeor 1796 (Ib. V). Some account of Ute
astronomicai labours of Jayasinha, Rojah of
Atnbhere (Ib. id.).
Huot, Jean Jacques Nicolas. —
Coiiservator d. Bibliothek zu Versailles, Mil-
btifter d. Societe geologique de lYance (QC),
gpb. 1790, Paris,
gest. 1845, Mai 19, Versailles.*
Sor lo ] retendu fossile hurnain trouvt^ pres de
Morel, Paris 182 f. Resum(? geolog. sur les os-
sements fossiles, Ib. 1826. Cours Clement, de
pfi-dogte, Ib. 1837. Noiiv. cours etc., 2 vol. S^,
Ib. 1888. Nouv. manuel de geogrophic ph\-
'iiqiie, Ib. 1839. Nouv. manuei complet de mi-
nt rylogie, 2 voi. ISO, Ib. 1841.
♦ gfst. Mai 18 {DH).
Husius, s. Hues.
Hutchins, Tlioraas. — Gouverneur
V Ml Aibany Fort an der Hudson's Bay, spä-
ter Geographer General to the Ünit-^d Sta-
tes (RGEj iBGj,
geb. 1730 etwa, . . MonmoulhCounty,
New Jersey,
gest. 1788, Apr. 20, . • •
E ;periiiients on the dipping noedle 'Phil. Tr.
WyS). Account oflhc successof some altemi>ts
lo frerze quicksiJver at Aibany Fort 1775 (Ib.
1776) Experiments for asccrlaining the point
of mercu!i!i! con|:clation (Ib. 17S3). Descrip-
tion cf a remaj kable rock and cascade on t!ic
western sidcs of the Youghiepcny rivcr (Tr.
American Soc. II).
Huth, Johann Sigisinund Gott-
fried. — Dr. Phil., Prof. d. Mathematik
und Physik erst an d. Univ. zu Franl^furt
a. d. 0. (1789 — 1808), d;.nn an der zu
Charkow und zuletzt, seit l-V H , an der zu
Dorpat (M.W) {UN),
geb. 1761), Mai '2, Roslau, Anhalt,
gest. 1818, Febr. 28 (A. St.), Dorpat.
Diss. de protrahendis matheseos puiac limiti-
buS; '»", llalae 17.87, Anlanpi-'runde d. ani:e-
wandt. Mathematik, 8", Ib. 1789. AUf-'em. Ma-
gaz. für d. bürf^^erl. Baukunst, 2 Bde. K>, Wei-
mar 1789—96. Beschteil). d. neuen optischen
Schleifmühle d. Abtes Toffoli, S", Berlin 1796.
Lambert's Abhandl über eini|.'e akustische In-
strumente (das Sprachrohr betrefTend , über-
setzt mit Zusätzen, 8", Ib. 1796. über d. che-
mische u. eleklr. W irkiingsvveite einer Volta
sehen Säule (N. Schrift, d. Berlin. Gesell-c h
nafurf. Kr. IV 1803). Über d. .Sonnen-FltMla'
u. Sonnenfackeln (ib. id.). Versuche über d.
Anhiinuen d, VVa.-^sers an verschiedn. Holzor-
ten (Gren, N. Journ. III, 179G;. Vermisohh'
phvsikal. Notizen (Gilb. Ann. MX, IbO;) .
Elektr. Meteor (Ib. XXX, 1S08i. Iber d. ein-
fuchste Compensat. d. Pendels (Bode's Jahrb.
1803). Beobacht. eines beweg!. Sierns im Lü-
wen (Ib. 1805). Fernere astron. Beobb., J>e-
sondcrs Comelcn betreffend (Ib. 1807—181 ♦).
Hutton, J a ni es. — Vermögender Pri-
vatmann, der in Kdinburgh u. Leyden Me-
dicin studirte, 1749 in Leyden auch pro-
movirte, dann auf seinem Landgut in Lcr-
wif;kshirc und .-^pllter in Kdinburgh f^b:*»
{BD; (BDSJ (Edinb.Tr.yj.
geb. 172 6, Juni 3, Edinburgli,
gest. 1797, Mlirz 2(3, Edinburgli.
Considerations on the nature, (pjaiitv and di-
slinctions of coitl and culm, 1777. D»».soitii-
lions on (lifftrent subjects iu natural philo.<^o -
[>hy, 4", Edinb. 179ä. Theory of th.- eailh,
2 vol. 8", Ib. 1796 (als Skizze schon 178S in
d. Edinb. Tr.). Theory of rain (Edinb. Tr. I,
1788). Obseivaticns on granit (Ib. III, 1794).
On the tlexibility of the brazilian stone (Ib id .
On the philosophy of light, heat and (»re Tb.
IV, 1798 ^ auch für sich, S», Edinb. 179',i
On the sulfuratlng of metals (Ib. id.).
Hutton, Charles. — Piof. d. Mathe-
matik an d. Militär-Academie zu Woohvich
{1772 — 1807), später Examinator am Col-
legium d. engl.-oslind. Coinpagnie zu Ad-
disGombe. Mitgl. imd eine Zeit lang S(!cre-
tär d. Roy. S.'j( icty fAn.B. 1823; >'BS.-,
gob. 17 .'7, Aug. 14, New-CTStle upon
Tyne,
,t, 18":^, Jan.
London,
A treatise on -nCiLsuration 'notli in 'heory aud
prnctice, 4'\ LoaJ, 1771, 2' cdit. 8', Ib.'l786.
1163
Huxham
Huyghens.
1164
The principles of bridge etc., S'^, New-Castle
< 772, 2«^ edit. 8", Lond. -J 80< . The diarian mis-
celJany, extracted from Ladies diary, 6 vol.
8°, Lond. 1776. Tables of the products and
powers of numbers etc., 8«, Ib. 1781. Mathe-
matical tables, containing the common hyper-
bolic and logistic logariihms etc., 8", Ib. 1785,
ncw edit. 18H, Compendious measurer etc.,
12«, Ib. 1786. Tracts mathematical and phi-
losophical, 4", Ib. 1786. Elements of conic
sections, 8", Ib. 1 787. A mathematical and phi-
losophical dictionary, 2 vol. 4", Ib. 1795—96,
new edit. 1815. Course of raathematics, 3 vol.
8«, Ib. 1798—1801. Recreations in matheraa-
tics and natural philosophy (Ozanam's u. Mon-
tuela's Werk vermehrt), 4 vol. 8«, Ib. 1803. Mit
G. Shaw u. E. Pearson: An abridgemenl of the
PbiiosophicalTransactions, 18 vol. 4°, Ib. 1803
— 9. Tracts of many interesting parts of ma-
thematical and Philosoph, sciences, 3 vol. 8",
Ib. 1812. — On quickly converging series for
TT (Phil. Tr. 1776). Demonstration ofLexeU's
polygonal theorems (Ib. id.). Exprm. on the
force of fired gunpowder (Ib. 1778). Survey
of the Shehallien to ascertain the earth's mean
density (Ib. id.). The point of ereatest at-
traction of a hilf (Ib. 1780). On cubic equa-
tions and infinite series (Ib, id.). New division
of the quadrant (Ib. 1784). On the mean den-
sity of the eadh (Ib. 1821). Exprm. to deter-
mine the trae resistance of the air to the sur-
face of bodies of varioas figures etc. (Edinb.
Tr. II, 1790).
Husham, John. — Pract. Arzt in
Plymouth. Mitgl. d. Roy. Society Y^; fBG),
geb Halberton, Devonsh.,
gest. 17 68, Aug. fO^Plymouth.*
Observationes de aöre et raorbis epidemicis,
3 vol. 8°, Lond. 1 739, 1 752 u. 1771 (der letzte
Bd. posthum). Medical and chemical obser-
vations on antimony (Phil. Tr. 1754). Effect
of lightning on a hulk at Plymouth (Ib. id.).
Agitation of the water 1755, in Devon and
Cornwall (Ib. 1755). — Opera physico-me-
diea, carante Reiehel, 3 vol. 8", Viennae1784.
— Von H. Staramt derViniim antimonii
H u X h a m i und der Aethiopsantimonia-
lis Huxhami.
* gest. 1768, Aug. 12 (TÄ); 1768, . . . [BD).
Huyghens, Constantin. — Herr
von Zelem und Zuylichem, Cabinetsrath
folgweise der Statthalter F r i e d r i c h H e i n-
rich, Wilhelm U. u. Wilhelm IIL von
Oranien, zuletzt Präsident des Ibtbs bei
Demselben. Vater des grossen Physikers
(JJ (BN),
geb. 1596, Sept. 4, Haag,
gest. <687, März 28, Haag.
Gebruyk en Ongebruyk van t'Orgel.
Huyghens, Constantin. — Aelte-
sler Sohn des Vorigen. Cabinelssecrelär
des Königs Wilhelm HI. von England
(Bayles Lex. hist., unter Zuylichem),
geb. . , ., gest. 1697, Nov. .., Haag.
SchlifiF nach seines Bruders Christian Anwei-
sung Ohjective von grosser Brennweite, deren
einige noch im Besitz der Royal Society und
des physikal. Cabinets d. Leidner Universität
sind. Siehe Kaiser, aslronom. Nachr. XXV,
2 45 und TJylenbroek: Oratio de fratribus Chri-
stiano atque ConstantinoHugenio, artis dioptri-
cae cultoribus, in Annal. Lugd. Batav. 1838,
Huyghens (Hugenius), Christian. —
Zweiter Sohn von Constantin sen. Herr von
Zelem u. Zuylichem. Nachdem er in Ley-
den u. Breda Jura sludirt (auch 1655 in
Angers promovirt) u. verschiedene Reisen
nach Deutschland, Frankreich u, England
gemacht, wirkl. aiilgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris, von 1666 (deren Stiftung) bis 1681
(zur Aüfliebung d. Edicts von Nantes), wo
er in seine Vaterstadt zurückkehrte und als
Privatmann lebte. Mitgl. d. Roy. Society
(J) (Ni. XIX; (Seine Operavaria Vol. i;,
geb. 1629, Apr. U, Haag,
gest. 1695, Juni 8, Haag.*
Theoremata de quadratura hyperboles, ellip-
sis et circuli, ex dato portionum gravitatis cen-
tro, 4", Lugd. Bat. 1651. De circuli magnitu-
dine inventa ; accedunt problematum quorun-
dam illustrium constructiones, 4", Ib. 1654.
De saturni luna observatio nova, 4", Hagae
Com. 1656 (Erste Entdeckung eines Saturn-
mondes, des sechsten, 1655, März 25 und Ent-
deckung des Saturnringes). Ad Franc. Xave-
rium Aynscom Epistola, qua dilunntur ea qui-
hus^E^iTaaig cyclometriae Gregorii a S. Vincen-
tio impugnata fuit, 4", Ib. 1656. De ratiociniis
in ludo aleae (am Schlüsse von T. Schooten's
Exercitationum mathemalicarum libri quin-
que, Lugd. Bat. 1657). Brevis institutio de
usu horologiorum ad inveniendas longitudines
(Holländisch geschrieben 1657, auch Phil. Tr.
1669). Horologium, 4^ Hag. Com. 1658 (Darin
die Erfindung der Pendeluhren, auf die er 1 6 57,
Juni löschen ein Patent genommen). Systema
Saturnium, sive de causis mirandorum Saturni
phaenomenon et comite ejus planela nova, 4",
ib. 1659. Brevis assertio systematis Saturnii
sui (gegen Divinis) , 4°, Ib. 1660. Relation d'une
Observation faite dans la bibliotbeque du Rol
k Paris le 12 May 1664 d'un Halo ou Couronne
k I'entour du Soleil, avec un discours de la
cause de ces möt^ores et de Celles des parelies,
4°, Paris1667. Horologium oscillatorium, fol.,
Ib. 1673 (Darin die Lehre vom Oscillations-
centrum, vom einfachen Pendel und dessen
Gebrauch als Längenmaass, von der Centri-
fugalkraft usw.). Astroscopia compendiaria,
tubi optici molimine libcrata, 4", Hag. Com.
1684. Traitöde la lumiere, oü sont e.xpliquöcs
les causes de ce qui arrive dans la röfle.xion
et dans la röfraction et parliculiercment dans
l'etrange r^fraction du Crislal d'Islande, avec
un discours de la cause de la pesantcur, 12",
Leydc 1691 (Darin die Entdeckung d. Gesetzes
d. Doppelbrechung d. Kalkspalhs u. der Licht-
1165
Hypatia
Ide.
116G
Polarisation durch Refraction ; auch die Lehre
von d. Erdgestalt). KOZMO&EÜPOZ sive
de terris coelestibus earumque ornatu con-
jecturae, 4*^, Hagae Gomit. 1698 (posth.). —
Deux lettres sur les horloges ä pendule (Journ.
d. sa.ans, 1665, Fevr. et Mars). Examen du
Ii\ re de Mr. Gregory, intitulö : vera circuli et
hyperbolesquadralura (Ib. 1668, Juill.). Lettre
sur la reponsc de Mr. G. (Ib. 1668, Nov.). Ob-
servation de Saturne falte ä la bibliothäque du
Roi (Ib. 1669, Fevr.). Sur le mouvemeot, qui
est produit par la roncontre des corps (Ib.
1669, Mars). Lettre touchant la lunette catop-
trique de Mr. Newton (Ib. 1672, Fevr.). Let-
tre touchant les phönoraenes de l'eau purgöe
d'air (Ib. 1672, Juill.). Lettre touchant la figure
de la plannte Saturne (Ib. 1672, Dec). Lettre
touchant une nouv. maniere de barom6tre qu'il
a inventöe (Ib. id.) . Lettre touchant une nouv.
invention d'horloges trös-justes et trös-porta-
tives (Ib. 1675, Fevr.). Lettre touchant une
nouv. raaniöre de microscope (Ib. 1678, Aoüt).
Nouv. invention d'un niveau ä lunette qui porte
la preuve avec soi et que l'on verifie et rectifie
d'un seul endroit (Ib. 1680, Janv.). Demon-
stration de la justesse de ce niveau (Ib. 1680,
Fevr.). Reponse ä une remarque faite par Mr.
l'Abbö de Catelan contre sa proposition 4* du
Traitö des centres du balancement (Ib. 1682,
Juin). Reponse ä la röplique de Mr. TAbbö de
Catelan touchant les centres d'agitation (Ib.
1684, Juill.). Solution du problöme proposö
par Mr. de Leibnitz : T rouver une ligne de de-
scente, dans laquelle le corps pesant descende
uniformement et approche ögalement de l'ho-
rizon en temps 6gaux (Nouvelles de la röpu-
blique des lettres, 1687, Oct.). Lettre touchant
le cycle harmonique (Histoire des Ouvrages
desSgavans, 1691, Oct.). Construct. d'un pro-
blöme de göomötrie : Trouver une ligne droite
ögale ä une partie donnöe de la ligne logarith-
mique (Ib. 1693, Fevr.). Solutio problematis
de linea catenaria (Act. Erudit. 1691). Depro-
blemate Rernouliiano in Act. Erud. anni 1693
proposito (Ib. 1693). Constructio universalis
problematis a J. Bemoullio propositi (Ib. 1694).
The laws of motion on the coilision of bodies
(Phll. Tr. 1669). A problem of Alhazen solved'
(Ib. 1673). Pneumatical exp^riments made
with the air-pump ; mit Papin (Ib. 1675 u.
1676). — Dieses u. Anderes gesammelt in:
Opera varia, 1vol. 4", Lugd. Bat. 1682. Opus-
cula posthumä, quae continent Dioptricam,
Gommentarios de vitris figurandis, Disserta-
tionem de coroni» et parheliis, Tractatum de
motu et vi centrifuga, Descriptionem automali
planetarii, 1 vol. 4", Ib. 1703. Opera reliqua,
4 vol. 4", Amstelod. 1728. — H. entdeckte auch,
ohne es zu veröffentlichen, schon 1659, Dec. 1
die Axendrehung des Mars (Astronom. Nachr.
XXV 249^
* gest. Juni 5 (Mt) ; Juli 8 (B) {SN) (BG) Bind falsche
Angaben.
Hypatia (Hypalhia). — Tochter des
Mathematikers Theon und Gattin des Phi-
losophen Isi dorn s InAlexandrien (Beck-
mann's Beitr. IV, 244; (Ml) (BG),
geb. zwisch. 370 u. 380, Alexandrien,
gest. 415 Alexandrien.*
Lehrte Mathematik u. Philosophie in Alexan-
drien und soll auch Schriften verfasst haben.
Stand, obwohl Heidinn, mit dem Bischof von
Ptolemais, Syneaios, in Briefwechsel, der darum
angeführt zu werden pflegt, alsdann derSenk-
waage (llydroscopium) Erwähnung geschieht,
deren Erfindung jedoch dem Archimedes an-
gehört. Siehe Güb. Ann. VI (1800) S. 125.
* Auf Betrieb des Patriarchen C y rillu s vom cbdFtli-
chen Pöbel in Alexandrien grausamcrweise ermordet.
Hyperius, Gerhard Andreas*. —
Nach vielen Reisen in Deutschland, Frr.nk-
reich u. England, seit 1542 Prof. d. Theo-
logie an d. Univ. zu Marburg fJJ (Pq) (St),
geb. 1 5H, Mai 1 6, Ypern, Flandern,
gest. 1564, Febr. 1, Marburg.
De cosmographia, Hagenoac 1532. Arithmc-
tica quaedam. Geometria. Optica. Astrono-
mica. Physica. — Viel Theologisches.
* Eigentlich : Andreas Gheeraerdts; Hyperius
nur nach seiner Vaterstadt genannt.
Hypsikles. — Mathematiker aus Ale-
xandrien, unter PtolemUiis Physcon
H6 vor Chr. blühend* (B^).
Gilt für den Verfasser des 14. u. 15. Buchs
der Elemente des Euklid, und schrieb auch
über die Rectascensionen, siehe: Anaphoricus
sive de rectascensionibus, gracce cum lat. vers.
J. Mentelii edid. Erasm. Bajrtholino, 4°, Pari-
siis 1657.
* Lebte uro die Zeit des Euklid (Jf<), zur Zeit der An-
tonine {Wd).
Ibn-Yonis, AH Ben Abdel-Rahman. —
Einer der berühmtesten arabischen Astro-
nomen, aus vornehmem Geschlecht, beob-
achtete unweit Cairo (B) (BN),
geb. 979, .... (Heg. 369, ),
gest. I 008, Mai 3 ^ (Heg. 399, Schewal 4).
Schrieb, als Resultat seiner Beobachtungen :
Zydj Ibn Yunis (Tafeln des Ihn Yunis), oder
Zydj Hakemy (Tafel des Khalifen Hakem),
von djr Delisle in den Nolices et extraits des
manu.^cripts de la Bibliothöque du Roi, T. VII,
einen Auszug gegeben. Siehe d'Horbelot, Bibl.
Orient, p. 934.
Ide, Johann Joseph Anton. —
Mag. Phil., Privatgelelirter in Göttingen, seit
1803 Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu
Moskau (M. \\)y
geb. 1775, Braunschweig,
gest. 1806, Oct. .., Moskau.
Theorie d. Bewegung d. Wellkörpor unseres
Sonnensystems u. ihrer elliptisch. Figur, frei
1167
Ideler
Ilsemann.
1168
rr.i.li I/apiace, 8", Berlin 1800. System d. rein,
urtaiigc'.vandl. Mech'iaik lester Korper, 2 Bde.
83, Jb. 1802. AnfoKcs.^runde d. rein. Mathe-
nialik, -1'" 'llil. 8", Ih. 1803.
Idcler, Christian Ludwig. — Dr.
Phil , seit 179 i als königl. Astronom ße-
rncliucr der Laüdeskalendor und seit iS\G
AlitKl. (1. könif^l. Külend«^rdeputalion; von
1816 — 22 l.eliror d. Prinzen Wilhelm
Friedrich nnd Karl, dann Studiendirector
d. Cadcltencorps. auch Lehrer an d. Torst-
academie u. allgom. Kriegsschulf». Seit 1810
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. n. seit I8!25l Prof-
ord, an d. Univ. zu Berlin (GD. <825u.
18 45.) r'iv;.
geb. 1766, Sept. 21, Gross-Brese. bei
Perleberg,
gest. 1846, Aug. 10, Berlin.
Neue ttigonoiiifolr. Tafeln für d. Tecimaithei-
hin^ d. Quadranten (mit J. Ph. Hobert), 8»,
Berlin 1799. Ilistpr. .Untersuchungen üher d.
astronom. Beobachtungen d. Alten, 8", Ib. 1806.
Untersuch, über d. Ursprung u. d. Bedeutung
d. Sternnaraen, 8*^, Ib. 1809. Handbuch d. ma-
themat. u. techn Chronologie, 2 Bde. 8', Ib.
1823—26. Lehrh.d. Chronologie, S'', Ih.1829.
— Über d. Verhältniss des Copernicus zu den
Alten (V. Zach, Monatl. Corr. XXllI, 1811).
Über d ^ 'idmcssungen d. Alten ilb. XXIII u.
XXIV, 1811). Über d. Trigonometrie d. Alten
(Ib. XXVI, 1812), Über d. Calenderwesen d.
Griechen u. Römer (Ib. XXVIII, 1813). Über
eine Steile in Virgii's Landbau (Ib. id.). Über
d. Zeitrechn. d. Araber (Abhandl. d. Berlin.
Acad. 1812 — 13). Über d. Longen- u. Flachen-
maassc d. Alten; Tbl. I u. II fib. id.). Überd.
Sternkunde d.Chaldäer (Ib. 1814—15). Überd.
Cyclus d. Meton (Ib. id.). Über d. Zeitrechn. d.
Perser (Ib. id.). Überd. Kalender d. Ptolemäus
(Ib. 181 0 — 1 7). Überd. Julianische Jahrd.Mor-
genlafMJer (Ib. i.l.). Über d. Zeitrechn. d. Rö-
mer (Ib. 1818-19). Überd. Todesjahr Alexan-
ders d. Cn-. (Ib. 1820-21). Überd. astronom.
Tiieil d Fasti d. Ovid (Ib. 1822 — 23). Über d.
von d. Alten erwuhnt Bestimmungen d. Erd-
umfangs u. J. von d. Neueren daraus abge-
leiteten Stadien ilb. 1823). Überd. von d'im-
T?ille in d. alten Geocr-iphie eingeführten Sta-
dien (Ib. ISiGK Über d. Langen- u. Flachen-
maasse d. Allen (Ib. 1827). Über Eudoxus' erste
Yorks. (Ib. 182b). Überd. Aller d. Runenka-
lefider (Ib. 1S29). ll>er Eudoxus' zweite Vor-
Ics. (Ib. 1830). Überd. Zeitrechn. von Chata
u. Igiir Jb. 1832). Über d. Reduction ägypt.
Data aus d. Zeiten d. Ptolemäer (Ib. 1834).
Über d. Zeitrechn. d. Chinesen flb. 1837).
Über d. Ursprung d. Tbiorkreises (Ib. 1838).
FiKstern-Verzeichniss z. Gebrauch eines Mit-
tagsfernrohrs (Bode'a Jid.rb. 1797). Eriäulr.
zweier, d^e Hunls.siernperiodc d. Aegypter
betrelTend Sfrllen d. Allen (Lindenn.u u. Boh-
nenberger'E Z'^itxcJir. I, 1816). — Übersetzung
von Lacroix's Tri'.;onometrie u. Al^jcbra mit
Aumerkk., 182^; — Linguistisches.
Ideler, J u 1 i u s L u d w i g. — Sohn des
Vorigen. Dr. Phil., Privatdocent an d. Univ.
zu Berlin seit 1835; auch Lehrer am Cölni-
schen Real-Gyran. daselbst (GB. 1 8 45; (Nj,
geb. 18 09, Sept. 3, Berlin,
gest. 1842, Juh 17, Berlin.
Meteorologia veterum graecorum et romano-
rum, 8°, Berol. 1832. Aristotelis meteorologi-
corum libri IV, 2 Bde. 8", Leipz. 1834—36.
Untersuch, über d. Hagel und d. elektrisch.
Erscheinungen in unserer Atmosphäre (Pogg.
Ann. XXVI, 1832 u. XXVII, 1833; auch für
sich, 80, Leipz. 1833), Übersetzte A. v. Hum-
boldt's Examen critique de l'hist de la geogr.
du Nouv. Continent, 3 Bde. 8", Berlin r836—
52 (der letzte Bd. posth.), mit Anmerkk. —
Linguistisches.
Ilisch, Samuel Friedrich. — Apo-
theker in Riga (BN) (NJ,
geb. 1792, März 6 (N. SL), Riga,
gest. 1842, März 22, Riga.
Chemische u. pharmaceut. Aufsätze in Tromms-
dorif' 8 Journ. (XX), Grindel's medicin. -phar-
maceut. Blättern u. Scherer's Allgem. nord.
Ann. d. Chemie.
Ilisch, Friedrich. — Sohn des Vo-
rigen. Dr. Phil., Chemiker beim Manufactur-
rath u. beim technolog. Institut in St. Pe-
tersburg ; früher Pharmaceut (OrJ,
geb^ 1822, Mai 25, Riga.
Bestimm, d. in den Knollen d. Kartoffeln ent-
haltenen Säure (Lieb. Ann. LI, 1844). Ver-
schiedene techn. Abhandll. über Essigfabrica-
tion u. Conservirung d. Lebensmittel in den
Mittheil. d. Ökonom. Geseilsch. zu St. Peters-
burg und d. russ. Manufactur-Journ.
Ilsemann, Johann Christoph. —
Rathsapotheker (seit 1751) und Bergcom-
missar in Clausthal (Hannövr. Mag. 1824^
rsp.vi; (RH),
geb. 1727, Apr. 7, Clausthal,*
gest. 1822, Oct. 13, Clausthal.
Über d. Braunstein von Ilefeld u. den daraus
erhaltenen König (Crell's neueste Entdeck. IV,
1781). Behandl. eines sich nicht entzünden-
den Phosphorus (Ib. V, 1782). Von d. Eisen-
proben (Ib. VI, 1 782). Vom Flussspath (Ib. id.).
Bereit, e. sympathet., metallisch glänzenden
Dinte (Ib. IX, 1783). D« eines künstl. Späths
(Ib. id.). Über e. blaue sympathet. üinte aus
Kobold (CrelPs Ann. 1785,. Untersuchung d.
grauen Wacke von Clausthal (Ib. id.). Metall.
Niederschlag d. Zinnsauf na.ss Wege (Ib. 1786).
Über d. Wasserblei von Altenberg Ib. 1787)
Verbessr. d. Eisonproben [Ib. id ). Über d.
neulich bekanntgomacht. kubischen Quarz (Ib.
1 788). Ferneres im Götting. Mag. (1782), CreU'ß
Auswahl neuest. Entdeck. (1786). Almanach f.
ScheideküMSti. (1787), Schria. d. Geseilsch. f.
Bergbaukundc 1786 u 1790.
• geb. 1725, . . ,{M. II) ist falsch.
1169
Imhof
Ingen-Hoass.
1170
Imhof, M a X i m u s. — Augustiner-Ere-
mit in München (HSO— <802), Lehrer d.
Physik, Mathematik u. Philosophie in sei-
nem Kloster (1786 — 9t), dann Prof. d.
Physik u. Mathematik am Lyceo daselbst
(1791—98) und daraqf (1799) am kur-
fürstl. Schulhause, zuletzt (1802) kurfürsti.
Hofbibliolhekar. Mitgl. (1790) u. Director
(1800) d. physikal. Klasse d. Acad. d. Wiss.
daselbst (Fl) (M. W),
geb. 1758, Juli 2 6, Reissbach,*
gest. 1817, Apr. 1 1 , München.
Positiones logicae, metaphysicae et mathema-
ticae, 4"», Monach. 1789. Theoria electricitatis
recentioribus experimentis stabilita etc., 8",
Ib. 1790. Institutiones physicae, 8", Ib. -1796.
Anfangsgründe d. Chemie, Ib. 1802. Über d.
Schiessen gegen heranziehende Donner- und
Hagelwetter, Ib. 1812. Anweis. z. Anleg. u.
Erhalt, zweckmäss. Blitzableiter, Ib. 1816.
Analyse zweier baierisch. Meteorsteine (Gilb.
Ann. XVIII, 1804).
* Im Vilsthal, Nieder-Baiern.
Im-Hooff, Johann Jacob. — Han-
delsmann (Or),
geb Aarau,
gest. 1820,
L'art de tenir les livres en parties doubles etc.,
2 vol. 4", Vevay 1786. Arithnriötique 6l6men-
taire, Ib. 1792.
Imisolfty John. — ^ Mochanicus in Lon-
don (RGE) (B) (BN),
geb England,
gest. 1788, Aug. 16, London.'
School of arts, wovon Webster (Prof. an d.
Roy. Institution) eine vermehrte Ausgabe be-
sorgte, unter d. Titel : Elements of science and
arts, 2 vol. 8", Lond. 1803.
Immermann, Johann Gottlieb.
— Pastor zu Gross-Sandersleben bei Mag-
deburg, früher Rector der Domschule in
Magdeburg (M)y
geb
gest. 1775, . . . Gröss-Sandersleben.
Abhandl. vom Nutzen d. Gebirge, 4", Magdeb.
1739.
Inchofer, Melchior. — Jesuit, lange
Zeit Lehrer d. Philosophie u. Mathematik
in Messina; dann in Rom, Macerata u. Mai-
land lebend (Ni. XXXV; (J) (SBJ),
geb. 1584 etwa, . . . Wien,*
gest. <648, Sept. 28, Mailand.
Tractatus syllepticus, in quo quid de terrae
solisque motu vel statione, secundum Sacram
Scripturam et S. S. Patres sentiendum, qaave
certitudine altemtra sententia tenenda sit,
ostenditur, 4", Romae 1633.
* Ginsin, Ung»m {BN).
Poggendorff, Handwörterbuch.
Ineiohen, Joseph. — Prof. d. Ma-
thematik, Physik u. Chemie am Gymnas.
zu Luzern (Or),
geb. 1792, Febr. 12, Hochdorf, Canton
Luzern.
Chinnle organique appliquöe ä la physiologie
et ä la mr'fiicine, pari. Omelin (traduite), Paris
1823. Grundlehren d. Algebra, Luzern 1827.
Tabellen z. Vergleich, d. neus<:hweiz Maasse
u. Gewichte mit d. alten luzernischen, Ib. 1837.
Einfacher u. gefahrlos. Apparat z. Experimen-
tiren mltd. Flamme d. Knallgases (Pogg. Ann.
XCV, 1855).
Ingen-Honss (Ingenhousz) , Jan. —
Dr. Med., pract. Arzt erst in seiner Vater-
stadt, dann in England, wo er von 17 67 an
grösstentheils lebte; erhielt 17 68, als er in
Wien eine Tochter Joseph's II. und zwei
Erzherzöge geimpft hatte, den Titel eines
kaiserl. Österr. Leibarztes mit einem Gehalt
von 600 Lstrl. Mitgl. d. Roy. Society seit
1769 (M) r^ör.XIIi; (BN),
geb. 1730, ..... Breda, Holland,
gest. 1799, Sept. 7, Bowood,b. London.
Experiments on vegetables, discovering their
great power of purifying the common air in
sunshineetc., 8°, London 1779 (Deutsch von
Scherer, Wien 1786). Anfangsgründe d. Elek-
tricität usw. ; übersetzt von N. K. Molitor, 8",
Wien 1781. Vermischte Schriften, physisch-
med. Inhalts ; übersezt von N. K. Molitor, 8*»,
Ib. 4782, 2. Aufl. 2 vol. 8°, Ib. 1784. Nouv.
exp6riences et observations sur divers objets
de physique, 8", Paris 1 785. Essai sur la nour-
riture des plantes, übersetzt unter d. Titel:
Essay on the food of the plants, Lond. 1798.
— Experiments on the torpedo (Phil. Tr. 1 775).
Easy methods of measuring the diminution of
bulk, taking place on the mixture of common
air and nitrous air; with experiments on pla-
tina (Ib." 1776). A ready way of lightning a
candle by a very moderate eleclrical spark
(Ib. 1778). Eleclrical experiments, to eiplain
how far the phenomena of the electrophorus
may be accounted for by Dr. Franklin'a theory
(Ib. id.). Account ofa newkind of inflammable
air or gas etc. ; with a new theory of gunpow-
der (Ib. 1779). On some new methods of sus-
pending magnetical needles (Ib. id.). Impro-
vements in electricity'(Ib. id.). On the degrec
of salubrity of common air at sea etc. (Ib. 1 780).
Some further considerations on the influence
of the vegetable kingdom on the animal crea-
tion (Ib. 1782). Verhandeling over de gede-
phlogisteerde lucht etc. (Verhandl. Genootsch.
Rotterdam VI, 1781). Sur divers mouvemens
du fluide 6l6ctrique (Journ. phys. XVI, 1780).
Sur la vertu de l'eau impregnöe de difftrens
acldes, pour faire degager des plantes lair de-
phlogistique (Ib. XXIV, 1784). Sur Ic^conomic
des vegetaux (Ib. id.). Sur la mati^re verte
de Mr. Priestiej (Ib. XXV, 1784). Sur I'eudio-
mfetre (Ib. XXVI, 1785). De 1 influence des
74
1171
Inghirami
Ittner.
1172
(Jiff(^rentes espöces d'air etc. sur la germina-
tion etc. (Ib. XXVIIl, 1786). De l'influence de
l'electricitö atmospherique sur les ve{^6taux
(Ib. XXXII, 1788). Surlesmclauxcommecon-
ducteurs de la chaleur (Ib. XXXIV, 1789), Snr
l'air qui s'evapore des plantes (Ib. id.). PJlTet
de l'electricitö sur les plantes (Ib. XXXV, 1789).
Inghirami, Giovanni. — Prof. d.
Astronomie am Ximeniani.schen Institut zu
Florenz u. Direct, d. Sternwarte daselbst,
auch Prof. d. Astronomie am Coljegio San
Giovnnnino von d. frommen Schule, Mitgl.
u. zuletzt Provinzial dieses Ordens (Ct) (Zt),
geb. n79, Apr. 16, Vollerra,
gest. 1851, Aug. 15, Florenz.
Principij idro-meccaiiici. La statica degli edi-
fi'^ii, Firenze 1803 — 5. EfTemeridi dell' occul-
tazione ilclle piccole stelle sotto la luna, Ib.
180 9— .SO. Tavoleastronomich^universalipor-
tatili, Ib. 1811. Base trigonomctrica raisurata
in Toscana nell' aututnno dell 1817 etc., Ib.
1818. EfTemeridi di Venerc e Giove all' uso de"
naviganli, Ib. 1821—24. — A.str. Beobb. u.
Berechn. in v. Zaches Mona tl. Corr. u. Astr.
Nachr. — I. verfertigte auch eirie sehr gute
Karte von Toscana.
Ing^ls, Sir R 0 b e rt. — Mitgl. d. Astro-
nom. Society (ASN.X\'l),
geb. 1785 etwa,
gest. 1855, Mai 5, London.
A. a. 0. keine Schriften angeführt.
Inocbodzow, Peter. — Mitglied d.
Acad. d. Wiss. zu St. Petersburg (Mem.
Acad. St. Petersb. \),
. geb. 1741 etwa,
gest. 1806, Od. 27 (A.St.), St. Peters-
burg.
Declinatio acus magneticae in urbe Zaricin
(Nov. Comm. Petrop. XV, 1771). Novum hy-
grometri genus descriptum (Act. Acad. Petrop
H, 1780). Descriptio instrumenti ad declivi-
tatera locorum raensurandam apli (Ib. III,
1782). De relative nonnullorum locorum ele-
vatjone, in quibus observationes barometri-
cao ac therraoraetricae institutae sunt (Nov
Act. Acad. Petrop. XIII, 1802). Sehr viele
astronom u. meteorolog. Beobb., sowie Orts-
bestimmungen in Russland (Nov. Comm., Act.
u. Nov Act. .\cail. Petrop.)
Insnlin, Stephan. — Docent d. Ma-
thematik an d. Univ. zu Upsala, zuletzt Bi-
schof in StrengnUs (Or),
geb. n^ß, Ort. 4, Oovrorsnln Socken
bei Strengnäs,
go.st. 1803, Mai H, Stren.^niis.
Mit 1). Hallencreuta : De micrometro objoctivo,
4«, Ijpsai. 1767.
Irasek, s. Jirasek.
Irvine, W i 11 i a m. — Dr. Med., Lector
d. Materia medica und Chemie an d. Üdiv.
zu Glasgow (Tr. R. Edinb. Soc. IJ,
geh
gest. 1787, Juli 9, (Glasgow?).
Essay on chemical subjects ; edited by bis Son,
William Irvine, Dr. Med., Lond. 1805. Tbeories
of heat (Nicholson's Journ. VI, 1803). Letters
of inquiry respecting the late Dr. Irvine's fun-
damental experimont on the relative capaci-
ties for heat of ice and water (Ib. XI, 1805).
Isaac Argyrus. — Griechischer
Mönch, lebte in seiner Jugend zu Aenus
in Thracien (J),
geb. etwa 1312, . . .
gest. nach 1372, .. .
Tabula astronomica. Apparatus astrolabii. De
reducendis triangulis non rectis in reclos. De
extractione ladicis quadraticae qiiadratorum
irratioiialium. Methodus geodaesiae. De ra-
tione metiendi plana acsolida. De oppositione
et conjunctione solis et lunae et de circulis
soiaribus et lunaribus.
Isimbardi, Innocenzo. — Baron.
General-Director d. Münz- u. Bergwesens
in Mailand. Mitgl. d. Lombard. -Venetian.
Instituts daselbst (AF. XlllJ (RE. XXIIi;,
geb. 17 67 etwa, . . Mailand,
gest. 1824, Febr. 2, Mailand.
Sui piccoli forni di fusione a manica portalili
(Mem. Istit. Regn. Lomb.' Venet. II, 1821). .
de risle, s. Delisle.
Ittig^ (Ittigius), Johann. — Dr. Med.,
Prof. organi aristotelici et physices ao du
Univ. zu Leipzig (J),
geb. 1607, Oct. 8, Schleusingen,
gest. 1676, Juli 21, Leipzig.
De igne fatuo.
Ittig;, Thomas. — Sohn des Vorigen.
Pastor an d. Thomaskirche u. Prof. d. Theo-
logie an d. Univ. zu Leipzig (Ni. XXIX y,
geb. 1643, Oct. 31, Leipzig,
gest. 1710, Apr. 7, Leipzig.
Disputationes trcs de montiwm incendiis, Lips.
1663 et 1666. Lucubrationes academicae de
montium incendiis. Ib. 1871.
Ettner, Franz von. — Dr.Phil.,Sladl-
pfarrer, Prof. d. Naturgeschichte, Physik u.
Technologie an d. Univ. zu Freiburg (Seine
Biofjr.vom Dr, A. E icker ,?Te\h. 18 25; (N),
geb. 1787, Febr. 11, Heilershcim, be»
Freiburg,
gest. 1821, Aug. 29, Freiburg.
Beiträge zur Geschichte d. Blausäure (Blut-
saure) usw., 8«, Constanz1814 (Die Vorredo
datirt von 1809). Abbandl. über d. Nalurg&-
117^
Ivory
Izzo.
1174
schichte des Kaiserstubls u. der Rheiningeln.
Übersicht d. Hauplmomente d. gejfenwärt. Zu-
standes d. Chemie, 8", Freib. -1823 (Aus d.
Eleutheria). Über Trennung d. Arsensäure von
d. Phosphorsäure, über Alcohol u. Knallsilber
(Schweigg. Journ. XX, 184 7). Über d. Vor-
komnn. d. Blausäure im ather. Bittermandelöl
{Ib. XXIV, 18-18).
Ivory, James. — Nachdem er Theo-
logie studirt, erst Lehrer d. Mathematik u.
Physik an einer Schule (Academy) in Dun-
dee (1786 — 89), dann Vorsteher einer
Flachsspinnerei zu Douglastown in Forfar-
shire und darauf Prof. am königi. Militär-
Cüllci^ium zu Marlow (später zu Sandhurst)
von 180 4 bis 1 8 < 6, wo er seinen Abschied
nahm und als Privatmann nach London zog.
Mitgl. d. Roy. Society seit 1815 (Phil. Mag.
XXII, 1843;,
geb. 17 65, Dundee,
gest. 1842, Sept. 21, London.
A new series for the rectification of Ihe ellipsis,
with observations on the evolution of a cer-
tain algebraic formula (Tr. Roy. Edinb. Sog.
IV, i798). Rule for reducing a Square root to
a continued fraction (Ib. V, 4 805). A new nie-
thod of resolving cubic equations (Ib. id.) New
and universal Solution of Kepler's problem (Ib.
id.) On the attractions of homogeneous ellip-
soids (Phil. Tr. 1809). On the grounds of the
method, which Laplace has given in the se-
cond chapter of the third book of his Meca-
nique c6leste for Computing the attractions of
spheroids of every description (Ib. 1812). On
the attractions of an extensive classe of sphe-
roids (Ib. id.). A new method of deducing a
first approximation to the orbit »f a comet from
three geocentric observations (Ib. 1814). On
the expansion in a series of the attraction of a
spheroid (Ib. 1822). On the astronomical re-
fraclions (Ib. 1823). Ön the figure requisile to
maintaia the equilibrium of a homogeneous
fluid mass that revolvee upon an axis (Ib. 1 82 4) .
On the equilibrium of fluids, and the figure of
ahomogeneous planet in a fluid State (Ib. 1831).
On the tbeory of the elliptic transcendents (Ib.
id.). On the theory of the perturbationä of the
planets (Ib. 1832). On the developraent Of the
disturbing function, upon which depend the
inequaliües of the motions of the planets.
caused by thelr mutual attraction (Ib. 1833).
On the erqüilibrium of a mass of horaogeneous
fluid at liberty (Ib. 4 834). Of such ellipsoids
coDsisting of homogeneous matter as are ca-
pable of having the resullant of the attraction
of the mass upon a particle in the gurface, and
a centrifugal force caused by revohing about
one of the axes, made perpendicular to the
surface (Ib. 1838). On ihe theory of astrono-
mical refractions (Ib. id.). On the condilion of
equilibrium of an incompressible fluid , the
particles of which are acted upon by accele-
ratlng Forces (Ib. 1839). — On the depression
of mercury In glass tubes (Tilloch, Phil. Mag.
LVII, 1821). On atmospheric heat (Ib LVIII,
182«), On nautical astronomy (Ib. id.). On
calculating astronomical refractio'n (Ib id.
LIX. 1822; LXIII. 1824, LXV, 1825; LXVIH,
1826). On Napier'8 ruies (Ib. LVIII, 18211. On
Legendre'8 theorem (Ib. id.). On rolling pen-
dulum ilb. id.). On the hygroineter by evapo-
ration (Ib LX, 1822). On the double altitude
problem (Ib. id.). On the figure of the earth (Ib.
LXIII, 1824 et LXV, 1825). Solution of a geo-
detical problem (Ib. LXIV, 1824 et LXV, 1825).
On the method of the least Squares (Ib. LXVI,
1825 et LXVIII, 1826). On the conden.sation
and dllatation of air and the velocity of sound
(Ib. LXVI, 1825). On the atmosphere [Ib. id.).
On the density and pressure in the intericr
parls of the earth (Ib. id ). On the fi>;ure uf the
planets (Ib. id. et LXVII, 1826) On Ihe llneof
shortost distance traced on an oblate spheroid
(Ib. LXVII, 1826). On the clliplicity Ol the earth
(Ib. LXVIII, 1826;. On deducing a general
formula for the lenglh of the pendulum etc.
(Ib. id.). OnFreycinet's pendulum e\i.?riiitents
fib. id.). — On the elastie force of^teani 'United
Phil. Mag. I, 1827) On the heat exthc.ited Irom
air (Ib. id ). On the seconds penrlulmn at Port
Bowen (Ib. id.). Theory of the velocity ofsound
(Ib, id.). Ou the figure of the planets. in reply
to Mr. Poisson (Ib. II, 1827). On the theory of
capillary aclion (Ib III. 1828) On the figure
of the earth (Ib id. et VII, 1830). On the iheory
of Barker's Mill (Ib. III, 1828). On measure-
ments on the earth's surface perpendicular to
the meridian (3 Aufsätze, Ib. IV, 1828]. On the
longitudes of the trigonometrical surveys (Ib,
id.). On deducing the difl'erence of longitudes
from the latitudes and azimuths of two staiion.^
(Ib. V, 1829). Arguments to prove that the
earth is a solid of revolution (Ib. id.). On the
shortest distance of two points on the earth'a
surface (Ib. VIII, 1830;. On the equilibrium
of fluids (Ib. IX, 1831). On such functions as
can be expressed by series of periodic terms
(Ib. Ser. III, Vol. IX, 1836;. On Lubbock's
theory ofhea^nnd vapours (Ib. XX, 1842;. On
mixed gazes (Ib. id.). On the Constitution of
the atmosphere (Ib. id.).
Izam, Joseph. — General-Iiispector
d. Univ. von Frankreich (bis 1815), früher
Arzt in d. französ. Armee, auch Prof. d.
Physik CO,,
geb. 17 66, Jan. 10, Gabors, Dep. Lot,
[lebte noch 1834 fSt.Fj].
Des pierres tomb^es du ciel, ou Lithologie at-
mosphorique avec un esgai de th6orie sur la
formation de ces pierres, 8^ Paris 1803.^ Ex-
ppcation du nouv. langage des chinnstes etc.,
8", Ib. 1S03. Manuel du galvanisme, 8°, Ib.
1804. Le(;ons 6lementaires de physique et de
chimie expörimentale. Ib. 1805.
Izzo, Johann Baptist. — Jesuit,
zweiler Vorsteher d. Theresianums ir Wien
(nachdem er darin 1 5 Jahre b-ng Anfsober
der adeligen Jugend gewesen), daiui iJi-
74'
1175
Jablonowsky
Jacobi.
1176
reclor des Academiehauses in Pestb (SSJJ
(ON) (M),
geb. nt\, Aug. 29, Kaschau, üngarD,
gest. «793, Dec. 5, Wien.
Tractatus de pyrotechnia et ballistica, 8», Vin-
dobonae 1766. Elementa architecturae civi-
lis, 8", Ib. 4 76 4 (Deutsch 1775). Architectura
militaris, S», Ib. 1765 (Französisch 1772).
JablonoiRTsky , Joseph Alexan-
der, Fürst von. — Woywode von Now-
gorod, der 4 743 die Würde eines deut-
schen Reichsfürsten erlangte; veriiess in
Folge der Unruhen von 4768 sein Vater-
land Polen und wählte, nach mehren Rei-
sen durch Frankreich u. Italien, Leipzig zu
seinem Aufenthalt (A) (CL),
geb. 1712, Febr. 4,
gest. 1777, März 1, Leipzig.
Gründete \ 768 zu Leipzig die noch bestehende
fürstl. Jablonowsky'sche Gesellschaft d. Wis-
senschaften, die iüdess erst 1 7 7 4 ins Leben trat.
Jaochaeus, Gilbert. — Dr. Med.,
Prof. erst d. Beredtsamkeit, darauf d. Phy-
sik an d. üniv. zu Leyden (SL),
geb. 1585 etwa, . . Aberdeen, ScholtL,
gest. 1628 Leyden.
Institutiones physicae, Amsterd. 1644.
Jackson, J . . . R . . . _ Oflicier in der
brittisch-ostind. Armee; trat 1814 in russ.
Dienste u. brachte es darin bis zum Oberst
u. Stabsoflicier ; war später russ. Commissar
fürManufacturwesen in Löndjpn. Lange Zeit
auch Secretär d. Geographica! Society da-
selbst fJourn.geogr. Soc. Vol. XXIII, 1853;,
geb. 1790 etwa,
gest. 1853, März 16, London.
Observations on lakes and the causes of their
formation and diminution, Lond. 1833. What
to observe (Eine Anleitung für reisende Geo-
graphen) , Ib. 1 841 . On Minerals and their uses.
Memoir on cartography. On the congelation of
the Newa (Journ. geogr. Soc. I, 1831, auch
Pogg. Ann. XLIIl). On the seiches of lakes
(Ib. III, 1S33). Sur la couleur des eaux (Bibl.
universelle. XLIII, 1830). Sur les galets ou
pierres roulöes de la Pologne (Ib. XLIV, 1830).
Jackson, Thomas. — Prof. d. Phy-
sik an d. üniv. zu St. Andrews (An. B.
1837;,
geb
gest. 1837, Febr. 26, St. Andrews.
A. a. 0. keine Schriften genannt.
Jackson, Charles Thomas. — Dr.
Med., Chemiker u. pract. Geognost in Bo-
ston fOrJ,
geb. 1805, Juni 21, Plymouth, Massa-
cb US Otts.
On the geology and mineralogy of a part of
Nova Scotia (Silliman's Journ. XIV, 1828 et
XV, 1829). On geological specimens and sur-
veys (Ib. XXX, 1836). Analysis of mioeral wa-
ters from the Azores (Ib. XXXI, 1837). D« of
meteoric iron from Clairborne, Alabama (Ib
XXXIV, 1838). On the geology of Maine (Ib.
XXXII, 1837; XXXIV, 1838; XXXV. XXXVI
et XXXVII, 1839). Analysis of Catlinite (Ib.
XXXV et XXXVII, 1839). On some metamor-
phic rocks in New-Hampshire (Ib. XLV, 1843).
Remarks on drift (Ib. id.). On the copper and
silver of Kewenaw Point, Lake superior (Ib.
XLIX, 1845). On the geology of New-Hamp-
shire (Ib. XLI, 1841; XLVIII et XLIX, 1843).
— On cancrinite, nepheline and zircon from
Maine (Sillim. new Journ. I, 1846). Ores and
minerals of Lake superior fib. II, 1846 ; VII,
1849 et X, 1850). Descript. of vermiculite (Ib!
IX, 1850). Analysis of water from a hot spring
near the Great Salt Lake (Ib. X, 1850). Geo-
logical report of Lake Superior copper regions
(Ib. XI, 1851). Analysis ofpitchstoneporphvry
and Phosphorite (Ib. id.). On Eupyrchroite
(Ib. XII, 1851). On the coal formation of New-
Brunswick (Ib. id). — J. ist auch Entdecker
der Anaeslhesis durch Aetherdämpfe (Ib, III.
1847).
Jacob, Timoleon C... C... — Ca-
pitän in d. französ. Artillerie. Schüler d.
polytechn. Schule in Paris (1828 — 30) und
später Attache bei deren Stadien-Inspection
(TqJ (REP),
geb. 1809 etwa,|
gest. 18 48, Juli 30, . . .
AppHcation de I'alg^bre ä la göomötrie etc ,
S'», Paris 1842.
Jacobi, Johann Christian. — Mi-
litär-Arzt in Weimar. Mitgl. d. Leopoldin.
Academie (ANC),
geb. n 1 7, Aug. 7, Weimar,
gest
Experimenta quaedam chymica (Nov. Acta
Acad. Nat. Cur. II, 1761). Observatio de pig-
mento caeruleo e carbonibus vitis viniferae
(Act. Acad. Mogunt. I, 1757). Commentario-
lus de succedaneo atram^ti indici (Ib. id.).
De optima saporis ingrati spiritus fnimeoti
correctione commentariolus (Ib. id.).
Jacobi, Friedrich Paul. — Artiile-
rie-Liea!enant, Lehrer d. Mathematik beim
Artilleriecorps u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu Berlin (Mem. de Berlin 1762;,
geb. 1724, Mai 8, Tucheband, Neu-
mark,
gest. 1761, vor Olmütz. *
1177
Jacobi
Jacob! .
1178
Hat wenigstens zu den Schriften der Acaderaie
nichts beigetragen.
♦ Getödtet durch eine Kanonenkugel bei der Belage-
rung der Festung durch die Preussen.
Jacobiy Karl Friedrich Andreas.
— Prof. d. Mathematik u. Physik am Gymn.
Schulpforta^ früher Conrector am Gymn. zu
Brandenburg (MAIJ (G. 1856;,
geb. n95, Dec. 2, Krähwinkel bei
Gotha,
gest. <855, Juni 29, Schulpforta.
Praeeipuorura a Newtono conatum coraposi-
tionum virium demonstrandi recensio, 4",
Gott. 1817. De undecin)o Euclidis axiomato
Judicium, cui acced. pauca de trisectione an-
guli, 4", Jenae 1824. De triangulorum rectili-
neorum proprietatibus quibusdam nondum
satis cognitis, 4** (Prgrra.), 1825. De quadran-
gulorum proprietatibus quibusdam minus ad-
huc cognitis, 4", Jenae 1838. De proprletate
reetarum punctum quoddam intra circulum
ita transeuntium ut anguli, ad quos bini sibi
proximae secantur, sint-inter seaequales, 4°,
Ib. 1840. Die Entfernungsörter geradliniger
Dreiecke, Ib. 1851.
Jacobi, Andreas. — Bruder des Vo-
rigen. Lehrer d. Mathematik u. Physik am
Gymn. Schulpforta (Prgrm. d. Gymn. 1 8 43^,
geb. 1801, Juni 20, Krähwinkel.
Initia geometriae symbolicae (Prgrm.), 1831.
Analyt. Behandl. eines Satzes aus d. Lehre vom
geradlin. Dreieck (Prgm.), 1843. Kurze Bemerk,
über einige Puncte d. Analysis (Prgm.), 1848.
JacobI, Moritz Hermann von. —
Bruder des Nachfolgenden. Anfangs preuss.
Baubeamter, als solcher zuletzt Baumeister
in Königsberg, dann Prof. d. Civil-Baukunst
an d. üniv. zu Dorpat von 1835 bis 1840,
aber schon 1837 nach St. Petersburg be-
rufen, daselbst 1839 Adjunct, 1842 aus-
serordentl. u. 1847 ordentl. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss., später wirkl. Slaatsrath, geadelt,
u. Mitgl. d. Manufactur-Cönseils beim kais.
Ministerium d. Finanzen (Or),
geb. 1801, Sept. 21 (N.St.), Potsdam.
M6m. sur l'application de relectro-magnötisme
au mouvement des machines, 8", Potsd. 4 835.
Die Galvanoplastik usw., 8«, St. Petersb. 1840.
— Expöriences eIectro-magn<3t., formant suite
au m6ra. de 1835 (Bull, scient. acad. Petersb.
11,1837). Abänderung d. D a n i e U'schea Kette
(Ib. id.). Lber d. Geschwindigk. d. Entwickl.
d. galvan. Stroms (Ib. III, 1838). Überd. gal-
van. Funken (Ib. IV, 1 838). Über d. Inductions-
phänomene beim Oeffnen u. Schliess. einer
Volta'schen Kette (Ib. id.). Erste .anzeige von
seinerErfindungd. Galvanoplastik, 1838,Oct. 5
(Ib. id.). Sur la pr^paralion et l'emploi du gaz
oxyg^ne et hydrogene ; mit Hess (Ib. V, 1 839).
Über d. Anziehung d. Elektromagnete ; mit E.
Lenz (Ib. id.). Über d. chemische u. magnet
Galvanometer (Ib. id.). Mesure comparative
de l'action de deux couples voltaiques, i'un
cuivre-zinc, l'autre platine-zinc (Ib. VI, 1840).
Über einige eiektro-magnet. Apparate (Ib. IX,
1842). Über seine eleklro-magnct. Arbeiten im
J. 1841 (Ib. X, 1842). Bericht überd. Galva-
nographie (Ib. id.). Eine Methode, die Con-
stanten d. Volta'schen Ketten zu bestimmen
(Ib. id.). Beschreib, e. verbessert. Voltago-
meters (Ib. id.). Bericht über d. Entwickl. d.
Galvanopla.stik(Bull. phys. math. acad St. Pe-
tersb. I, 1843). D"über d. galvan. Vergoldung
(Ib. id.). Über galvan. Leitungen (Ib. id.). Über
d. Gesetze d. Elektromagnete, zwei Abhandll. ;
mit E. Lenz (Ib. II, 1844). Sur la pile ä effet
constant du Prince P. Bagration (Ib. id.) . Über
galvanische Messingreduction (Ib. id.). Über
eiektro-telegraph. Leitungen (Ib. IV, 1845 u.
VI, 1848). Über d. Leitung galvan. Ströme
durch Flüssigkeiten (Ib. V, 1847). Über ma-
gneto-elektr. Maschinen (Ib. id.). Über einige
neueVolta'scheCombinationen (Ib. id.). Über
galvanopla^t. Reductionen mittelste, magneto-
elektr. Maschine (Ib. id.). Über e. Vereinfach,
d. Uhrwerke, die zur Hervorbring, e. gleich-
förm. Bewegung bestimmt sind (Ib. VI, 1848).
Über d. Polarisation d. Leitungsdrähte (Ib. VII,
1849). Sur les t6l6graphes electriques (Ib. id.).
Von d. Resorption d. Gase im Voltameter (Ib.
id.). Das Quecksilber-Voltagometer (Ib. VIII,
1850). Sur la thöorie des machines 6lectro-
magn6tiques (Ib. IX, 1851). Sur la mesure du
courant galvanique par la döcoraposition du
Sulfate de cuivre (Ib. id.). Die galvan. Pendel-
uhr (Ib. XV, 1857). Descript. dun töl^graphe
61ectrique naval (Ib. id.). — t^ber Becquerel's
einfache Sauerstoffkette (Pogg. Ann. XL, 1 837).
Jaoobi, Karl Gustav Jacob. — Dr.
PhiL, erst (1824) Privatdocent an d. üniv.
zu Berlin, dann Prof. (extr. 1827, ord. 1 829)
d. Mathematik an d. zu Königsberg bis 1842,
da er eine Reise nach Italien unternahm u.
nach Rückkehr von derselben als (schon
1836 erwähltes) Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
u. königl. Pensionär in Berlin lebte (Di-
richtet, Abhandl. d. Berlin. Acad. 1852J
(GB. 1845;,
geb. 1804, Dec. 10, Potsdam,
gest. 1851, Febr. 18, Berlin.
Disquisitiones analyticae de fractionibus sim-
plicibus, 4°, Berolini 1825. Fundamenta nova
theoriae functionum eliipticarum, 4", Regiom.
1829. Comment. de transformatione integralis
duplicis indefiniti in formam simpliciorem, 4",
Ib. 1832. Canon arithmeticus, sive tabulae,
quibus exhibentur pro singulls numeris primis
vel priraorum potestatibus infra 1000 numeri
ad datos indices et indices ad datos numeros
pertinentes, 4°, Ib. 1839. Über Deseartes' Le-
ben, 8°, Berlin 1846. Opuscula mathematica,
2 vül. 4^ Ib. 1846—51. — Über Gauss' neue
Methode, die Werthe der Integrale näherungs-
weise zu finden (Crelle's Journ. I, 1826). Über
d. Ausdruck d. verschiedenen Wurzeln einer
1179
Jacobi.
1180
Gleichung durch bestimmte Integrale (Ib. II,
^ 827). De residuis cubicis commentatio nurae-
rosa (Ib. id.). Euleri formulae de transforma-
tione coordinatorum (Ib. id.). Über e. beson-
dere Gattung algebraisch. Functionen, die aus
d. Enlwickl. d. Function (4 —Sxz+z'')* ent-
stehen (Ib. id.). Über d. Hauptaxen d. Flächen
ä.Ordn. (Ib. id.). De transformatione et deter-
minatione integraüum duplicium (Ib. II, 1827 ;
Vlli, 1832 u. X, 185J3). Über d. Integrat. d.
partiell. Diflerentialgloichungen 1. Ordn. (Ib.
II, 1827). Über d. Bestimm, d. Reclascens. u.
Declinat. eines Sterns aus d. gemess. Distan-
zen desselben von zwei bekannt, Sternen (Ib.
id.). Über Pfafifs Methode, eine gewöhni. li-
neare Differentialgleich, zwisch. -2n Variabein
durch e. System von n Gleichungen zu inte-
griren (Ib. id.). Addition au mem. de Mr. Abel
sur les fonct. elliptique.s (Ib. III, 1828). Sur la
döcomposition d'un nombre donne en quatres
carres (Ib. id.). Sur Ics fonct. elliptiques (4 No-
tizen, Ib. id. et IV, 1829). Über d. Anwend.
d. ellipt. Transcendenten auf e. bekannt. Pro-
blem d. Elementargeometrie (Ib. III, 1828).
De functionibus eliipticis comment. I (Ib. IV,
1829). Exercitat. algebraica circa discerptio-
nem singularem fractionuro, quae plures va-
riabiies involvunt (Ib. V, 1830). Problemes
d'analyse (Ib. VI, 1830). De re.solutione aequa-
tionuiri per series infinitas (Ib. id.). De fun-
ctionib. ellipt. comment. II (Ib. id.). Sur une
nonv. application de l'analyse des fonctions el-
liptiques kl'algebre (Ib. VII, 1831). Über und zu
Legendre'a »Theorie des fonctions elliptiques«
(Ib. VIII, 1832). De theoremate Abeliano
übservatio (Ib. IX, 1832). Observatio arithme-
tica de numero classium divisorum quadrati-
corum formae y*+Az°, designante A nume-
rum primum formae 4n-i-8 (Ib. id.). Cönside-
raliones generales de transcendentibus A b e-
1 i a n i s (Ib. id.). Bemerkk. zu Scherk's Abhandl.
d"y
über d.
Gleich
dx"
(«+/?x)y(Ib.
^(1-0,)'
'd(0:
X, 1883). Demonstratio formulae
rurh
r(a + b)
(Ib. XI, 1834). De binis quibuslibet functioni-
bus homogeneis secundi ordinis per substitu-
tiones lineares in alias binas transformandis,
quae solis quadratis variabiüum constant etc.
(Ib. XII, 183 4). De composilione numerorum
e quafuor quadratis (Ib. id.]. De uso legitime
formulae summaloriae M a c 1 a u ri n i a n a e (Ib.
id.j. De fractione continua in quam integrale
/ e~» dx evolvere licot (Ib. id.). De fun-
ciionum duaruin variabilium quadrupliciter
periodicis , quibus theoria trnnscendentium
Abeljanarum in^iitur (Ib. XUI, 1835). Ob-
servatiunculae ad theoriam eequationuni per-
tinontes (Ib id.). l»e usu theoriae integraüum
ellipticorum et integraüum Abelianorum in
anolysi Diophan tea Ih. id.). Dato systemate
?i aequationam iir>v:arium iuler n incognitas.
salore« ii).;ognilaru»,i per inlegralia definita
'n— 1) tuplicia cxhibeniur (Ib. XIV, 1835). Zur
Theorie der Curven (Ib. id.). Über Steiner'«
Satz von den Primzahlen (Ib. id.). Theorema.ta
nova algebraica circa systema duarum aequa-
tionum, inter duas variabiles propositarum
(Ib. id.). Formula tran.sformationis integraüum
definitorum (Ib. XV, 1836). De eliminatione
variabllis e duabus aequationibus algebraicis
(Ib. id.). De integraübus quibusdam dupüci-
bus, quae post transformationem variabilium
in eandem formam redeunt (Ib. id.). Formu-
lae novae in theoria transcendentiura ellipti-
carum fundamentales (Ib. id.). De evolutione
expressionis (l+2rcosy) + 2r'cosy') -» in se-
riem infinitam secundnm cosinus multipiorum
utriusque anguü (f^(f' procedentem fib. id.).
De relationibus, quae locam habere debent in-
ter puncta intersectionis duarum curvarum
vel trium siiperfioierum algebraicarum dati
ordinis; simul cum enodatio'ne paradoxi alge-
biaici (Ib. id.). Observationes geometricae
(Ib. id.). Nota de erroribus quibusdam geo-
metricis, qui in theoria functionum legunlur
(Ib. XVI, 1837). Demonstratio et amplifjcatio
nova theorematis Gauss iani de quadratura
trianguü in data superficie e üpeis brevissimis
formati (Ib. id.). Zur Theorie d. Variations-
rechnung und d. Differentialgleichungen (Ib.
XVII, 1837). Überd. Reduction d. Integration
d. partiell. Differentialgleichungen 1. Ordn.
zwisch. irgend einer Zahl Variabein, aufd. In-
tegration eines einzigen Systems gewöhni. Dif-
ferentialgleichungen (Ib. id.). Von d. geodüt.
Linie auf e. Ellipsoid u. den verschiedn. An-
wendungen e. merkwürd. analyt. Substitution
(Ib. XIX, 1839). Über d. coraplexen Primzah-
len, welche in d. Theorie d. Reste der 5., 8.
u. 12. Potenzen zu betrachten sind (Ib. id.).
Elementarer Beweis einer merkwürd. analyt.
Formel usw. (Ib. XXI, 1840). De formatione
et proprietatibus determinantium (Ib. XXII,
1841). De determinantibus functionaübus (Ib.
id.). De functionibus alternanlibus (Ib. id.).
Zur combinatorischen Analysis (Ib. id.). Di-
lucidationes de aequationum differentialiura
vulgarium systematis earumque connexione
cum aequationibus differentialibus partialibus
Ünearibus primi ordinis (Ib. XXIII , 1842).
De integratione aequationis differenlialis
(A + A'x+A"y)(xdy— ydx) —
(B-j-B'x+B"y)dy + (C+C'x + C"y)di=0
(Ib. XXIV, 1842). De motu puncti singulahs
(Ib. id.). Demonstratio nova theorematis Abe-
1 iani (Ib. id.). Überd. Entwickl.d. Ausdrucks
(ö * — 2aa'[cos i) cos (f +
sin w sin (,'^ cos(J— (J")] + a'*) ""^
(Ib. XXVI, 1843). Zur Theorie d. ellipt. Fun-
ctionen (Ib, id.). Sur rölimination des noeuds
dans le probleme des trois Corps (Ib, id.).
Theoria novi multipücatoris systemati aequa-
tionum diffeientiaüum vulgarium applicaodi
(Ib. XXVIl, 1844 et XXIX, 1845). Sulla con-
dizione di uguaglian^a di duo radici dell' equa-
xione cubica della quäle dipendono gli assi
principali di una superficie del second' ordine
(Ib. XXX, 1S46 . Übere. leicht. Verfahren, die
in d. Theorie d. Sdcularstörungen vorkom-
m«nd. Gleichungen numerisch aufzulösen (Ib.
1181
lacobi
Jacquard.
1182
id.). Neues Theorem d. analyt. Mechanik (Ib.
id.). tJber die Additionstheoreme der A hei-
schen Integrale zweiter u. dritter Gattung (Ib.
id.). Über d. Darstell, einer Reihe gegebener
Werthe durch eine gebrochne rationale Fun-
ction (Ib. id.). Überd. Kreistheilung u. ilire
Anwend. auf d. Zahlentheorie (Ib. id.). Note
sur les fonctions Abeliennes (II). id.). Ober
einige die ellipt. Functionen betrefibude Foc-
meln (Ib. id.). Über d. Werth, welchen das
bestimmte Integral I - — ^
für
A cos(/i — B s\n(f-
beliebige imaginüre Werthe von A u. B an-
nimmt (Ib. XXXII, 1846). Beweis d. Satzes,
dass jede nicht fünfeckige Zahl eben so oft in
eine gerade als ungerade Anzahl verschiedner
Zahlen zerlegt werden kann (Ib. id.). Über d.
Verlausch, von Parameter u. Argument bei d.
dritten Gattung d. Abel'schen und höheren
Transcendenten (Ib. id.). Über einige, der Bi-
nomialreihe angehörige Reihen (Ib. id.). Über
eine neue Methode zur Integration d. hyper-
ellipt. Differenzialgleichungen u. über d. ra-
tionale P'orm ihrer vollstand, algebraisch. In-
tegralgleichungen (Ib. id.). Überd. unmittel-
bare Verification einer Fundaraentalformel d.
Theorie d. ellipt. Functionen (Ib. XXXVI, -1848).
Überd. partielle Differentialgleichung, welcher
die Zähler u. Nenner d. ellipt. Functionen Ge-
nüge leisten (Ib. id.). Über d. Differentialgleich. ,
welcher die Reihen 1 ±2q±2q*±2q", . . und
2 V^q4-2 V^qs+g >fq". • • Genüge leisten (Ib,
id.). Über d. particuläre Lösung d. partiell.
d*V d'V d«V ^ .,^ . ,^
= 0 (Ib. id).
Differentialgleich. -r-^+- ,
dz''
De seriebus ac differentiis observatiunculae
(Ib. id.). Über unendl. Reihen, deren Expo-
nenten zugleich in zwei verschiedenen qua-
drat. Formen enthalten sind (Ib. XXXVII,
4 848). Über d. Reduction d. quadrat. Formen
^uf d. kleinste Anzahl Glieder (Ib. XXXIX,
^^350). Sur la rotation d'un Corps (Ib. id.).
Beweis des Satzes, dass eine Curve n'^" Grades
imAllgemeinenAn(n — 2)(n* — 9) Doppeltangen-
ten hat (Ib. XL, 1850). Auszug zweier Schrei-
ben an P. A. Hansen [Störungsrechnungen be-
treffend] (Ib.XLII, 1854). Überd. Zusammen-
setz, d. Zahlen aus ganzen positiven Guben
usw. (Ib id.). — Über d. Kenntnisse des Dio-
phaatus von d. Zusammensetz. d. Zahlen aus
zwei Quadraten usw. (Monatsb. d. Berlin. Acad.
1 847) . Über d. Vorkommen eines ägypt. Bruch-
namens in Ptolemäus' Geographie (ib. 1849).
— Nouv. principe de dynamique (Bull. phys.
math. acad. St. Petersb. III, 1845). — Ueber
eine neue Auflösungsart der bei d. Methode d.
kleinst. Quadrate vorkommend, linearen Glei-
chungen (Schumacher's Astron. Nachr. XXII,
1845). Über La Verriet's Entdeck, d. Neptuns
(Ib. XXVIII, 1 849). Versuch e. Berechn. d. gros-
Ungleichheit des Saturns nach o. streng. Ent-
wickl. (Ib. id.). Über d. annähernde Bestimm,
sehr entfernter Glieder in d. Entwickl. d. ellipt.
Coordinatenusw. (Ib. id.). Über d.Convei-genz
d. Reihe, durch welche d. Kepple r' sehe Pro-
blem gelöst wird (Ib. XXX, 1S50;. Überd. Figur
d. Gleichgewichts (Pogg. Ann. XXXIII, 1834).
Jaoobi , Johann Theophilus Mo-
ritz. — Dr. Phil. . . . (DissJ,
geb. < 8 « 2, MUrz i, Prausnilz b. Goldberp.
Specimen disquisitionis curvarum quae in iis
quarti ordinis aequalionibus conlinentur^ In
quibus quantitalibus variabilibus x, y pares
tanlum exponenles tribuuntur, VratisL -^341.
Jacobs, Johann. — Jesuit, Prof. d.
Mathematik an d. (ehemaligen) Univ. zu
Bamberg von 1760 an bis zu seinem Tode
(M) (Bd),
geb. 1721, Mai 6, Spiessheim a. Rhein,
gest. 1800, Dec. 2 \ , Bamberg.
De calculo litterali et analysi institutio brevis
etc., 8°, Bamb. 1763. Elementorum geomc-
triae et trigonometriae planae compend., 8",
Ib. 1 767. Specimen prax. geometricarum cam-
pestriura ad theoreseos accuratae lumen ex-
actarum, 2 Tom. 4°, Ib. 1769. Formula binomii
Neutoniana, S**, Ib. 1771. Diss. analytica,
qua praecipuae proprietates linearum secundl
ordinis investigantur, 8°, Ib. 1773. De dimer.-
sione quarundam superficierum curvilinearum
aq corporum inde genitorum, 4", Ib. 1773.
Jacobssoll, Johann Karl Gott-
fried. — Nachdem er die Rechte sludirt,
erst Rcgierungsbeamler in Dresden, dann
Soldat bis 1778, darauf Privatgelehrter u.
endlich 1784 Fabriken-Inspeclor in Preus-
sen (M),
geb. 1726, Elbing,
gest. 1789, Sept. 14,
Schauplatz d. Zeugmanufacturen in Deutsch-
land, 4 Bde. 8", Berlin 1773—76. Technolog.
Wörterbuch, 4 Bde. 4", Ib. 1781—84 (d«zu
von G. E. Eosenthai 4 Supplementbde., 4",
Ib. 1793). Technolog. Compendium, 1. Bd.,
? St., Elbing 1787 — 88 (Blieb unvollendet).
Jacotot, Pierre. — Folgweise Prof.
d. Physik, Chemie, Mathematik u. Astro-
nomie an d. Centralschule und daim am
Lyceum zu Dijon, früher Examinator bei d.
polytechn. Schule in Paris (BS) (BN),
geb. 1755, Dijon,
ge.st. 1824, Juli 14, Dijon.
Elements de physique expörimentale, de chi-
mieetdeminöralogieetc, 2 vol. 8«, Paris 1805.
Jacquard, Joseph Marie. — Erst
Buchbinderlehrling, dann Schriflgiesser-
gehülfe und darauf (wie sein Vater) Sei-
denweber in Lyon, wo er grösslenthoils
lebte, abgerechnet, dass er während der
Revolution in der Rheinarn'te diente un»l
180 4 auf kurze Zeit eine Anstellung beim
Conservaloire des Arls-et-Metiers beklei-
dete (BSj (BN),
geb. 1752, Juli 7, Lyon,
gest. 1834, Aug. 7, Oullins bei Lyoii.
1183
Jacquelain
Jacqnier.
1184
Erfinder des nach ihm benannten Webestuhls
für gemusterte und broschirte Seidenstoffe,
welchen er, nachdem er schon 1790 den Ge-
danken zu demselben fasste, im J. < 802 zuerst,
obwohl noch nicht ganz vollkommen, im Gros-
sen ausführte. Erhielt dafür 1806 von Napo-
leon ein lebenslängliches Gehalt von 3000 frs.
und eine Prämie von 50 frs. für jeden in Gang
gesetzten Stuhl, deren Anzahl sich 1812 in
Frankreich schon auf 1 8000 belief. Erfand ums
J. 1804 eine Maschine zum Netzstricken.
Jacquelain, Augustin. — Assistent
am chemischen Laboratorium der Central-
schule in Paris (Or),
geb. 1804, Mai 29, Goro, ehemal. KÖ-
nigr. Italien.
Analyse de la nontronite trouvöe aux envi-
rons d'Autun (Ann. chim. phys. LXVI, 4 887).
Sur quelques combinaisons du bismuth (Ib.
id.). Sur les combinaisons de l'acide sulfu-
rique avec la potasse etc. (Ib. LXX, 1839).
Sur la focule (Ib. LXXIII, 1840). Sur la com-
positioQ ölementaire de quelques anthrncites
(Ib. LXXIV, i840). Observations relatives ä
lacristallisation du platine ; modifications ap-
portöes dans l'art de travailler ce mötal (Ib.
id.). Purification de l'acide sulfurique ä un
atome d'eau, et rectification du nombre pro-
portionnel du zinc (Ib. S6r. III, T. VII, 1843).
Moyen de communiquer ä la fecule, sans le
secours de la torröfaction ni des acides, la
propriöt^ de se dissoudre dans l'eau de 70"
etc. (Ib. VIII, 1843). Sor la combinaison de
l'acide sulfurique et de I'ammoniac anhydres,
designöe jusqu'ici sous le nom de sulfamide
(Ib. id.). Etudc comparäe de larsenic et de
l'antimoine (Ib. IX, 1843 et XII, 4 844). De
l'action caloritique de la pile de Bimsen, du
chalumeau ä gaz oxygene et hydrogöne sur le
charbon pur etc. (Ib. XX, 1847). Etüde sur
les acides du soufre (Ib. XXI, 1847). Sur l'en-
graissement des oies (Ib. id.). Fabrication eco-
nomique du bichromate de potasse etc. (Ib.
id.). Sur les divers procödös connus pour la
preparatioh de l'acide iodique 'Ib. XXX, 1 850).
Sur los hydratcs d'acide sulfurique (Ib. id).
Action de la vapeur d'eau, ä des lemperatures
et pressions variables, sur les carbonates de
potasse, de soude etc. (Ib.XXXlI, 1854). Pro-
duclioo de l'hydrate de barytc pur par le car-
bonate de baryte sous linfluence de la vapeur
d'eau surchauflVie (Ib. id.). — Methode d'a-
nalyse pour constater des quantit^s minimes
d'hydrog^no ars^niquö (Gompt. rend. XVI,
4 843). Moyen rapide de doser le cuivre en se
servant d'un colorimetre (Ib. XXII, 4 846). Sur
le Sulfate d'alumine et de potasse etc. (Ib.
XXiV, 4 847). Sur !a dulcine (Ib. XXXI, 1850).
Sur les rainiums (Ib. id.). Sur les engrais (Ib.
XXXIII, 4 8ol). Sur rckjuivalent du phos-
phore (Ib. id.).
Jaoqaemln, JeanBernard. — Bau-
meister des erzbischöflichen Kapitels zu
Tour (BN),
geb. 4 720, . . . Amboise,
gest. 4 78 6, . . . Tours.
Ilinterliess handschriftlich : Essai sur la stru-
cture, percussion et Suspension des cloches.
Traite de geomötrie pratique. Traitö de con-
struction des diverses esp^ces. Trait6 de char-
penterie.
Jacquemont y Victor. — Machte
zwei grosse naturwissenschaftl. Reisen, die
eine nach Nord-Amerika und Haiti, die an-
dere nach Ostindien, besonders dem Hi-
malaya (BS),
geb. 4 804, Aug. 6, Paris,
gest. 4 832, Dec. 7, Bombay.
Voyage dans 1 Indv3 pendant les annöes 4 828 ä
1832, 6 vol. 4», Paris 4835— 44. Sur le gise-
ment du gypse dans les Alpes (Ann. scienc.
nat. III, 182 4).
JacqueS-, M a t h i e u J o s e p h. — Erst
Prof. d. Mathematik am College zu Besan-
^on u. Mitgl. d. Academie daselbst, dann
Prof. d. Theologie an d. Facullät zu Lyon
(BS),
geb. 1736, ; Arc-sous-Monte-
not, bei Salins,
gest. 4 821, Febr. 46, Lyon.
Demonstration directe et simple des proprie-
t^s des paralleles rencontrees par une s^cante,
Paris 4 804.
Jacques de Vitry (Jacobus de Vi-
triaca). — Regulirter Chorherr im Kloster
Oignies, später Bischof von Frascati und
Cardinal. Nach Einigen zu Argenteuil, nach
Anderen zu Vitry-sur-Seine geboren, war
zweimal auf längere Zeit in Palästina und
starb 4 244* (BS),
Seine »Historia orientalis«, die er zwischen
1215 und 4 220 schrieb, enthält eins der älte-
sten (europäischen) Documente über den Ge-
brauch des Compasses (J. Klaproth, Sur l'in-
vent. de la boussole p. 14 et 44).
♦ gest. 1244, Apr. 30, Eom (7).
Jacquet (Jaquet) de Malzet, Louis
Sebastien. — Wellpriester und Biblio-
thekar des Fürsten von Paar zu Wien
(M) (BS),
geb. 474 5, Schweiz od. Nancy,
gest. 4 800, Aug. n,
Pröcis de r<^lectricit6 ou Extrait expörimental
et th6orique des phönomönes ^lectriques, 8 ",
Vienne 4 776. Lettre d'un khh6 de Vienne ä
un de ses ami ä Presbourg sur Tclectrophore
perpötuel, 8", Ib. 1776. Ueber eine neue Art
von Wanduhren (v. Born, phys. Arbeit, ein-
trächt. Freunde, 4 784).
Jacqnier I Fran^e-is. — Minoril,
Prof. d. heiligen Schrift an d. Propaganda
1185
Jacqtiin
Jaeger.
1186
in Rom von 1733 bis 1746, dann Prof. d.
Physik und später (1773) d. Malhematik am
Collegio Romano daselbst fli) (BBA) (BIS),
geb. 171 *, Juni 7 , Vilri-le-Fran^ais
(Marne),
gest. 4 788, Juli 3, Rom.
Isaaci Newtonii philcsophiae naturalis prin-
cipia mathematica, perpetuis commentariis il-
lustrata, coinmuni studio P. P. Th. Lesueur et
F. Jacqtüer, 3 vol. 4", Coloniae Allobrog. -1 739.
Edit. alt., Ib. 4 760. Descrizione dun istro-
mento proprio per far con ogni facilitä oroiogi
solari, 4", 4 754. Element! di pcrspettiva se-
eundo i principj di Taylor, Roma 1755. Ele-
ments du caiculintögral, 2 vol. 4", Parma 4 768.
Trattato intorno la sfera, Ib. 1775. Lettre sur
la temp^raturede l'air dans la ville et la cam-
pagne de Rome (Variete litt. d'Amaudet Suard,
T. IV, 1769).
Jacquin, Nicolas Joseph, Edler
von. — Dr. Med., kam 1752 nach Wien,
machte 1755 bis 1759 auf kaiserl. Kosten
eine naturhislor. Reise nach Amerika, ward
dann bald Österr. Bergralh , Prof. d. Che-
mie, Metallurgie, Berg- u. Hüttenkunde an
d. Bergacademie zu Schemnitz und darauf
Prof. d. Chemie u. Botanik an d. Univ. zu
Wien bis 1797, wo er in den Ruhestand
trat. 1806 baronisirt (ON) (MAI) (B),
geb. 1727, Febr. 16, Leyden,
gest. 1817, Oct. 24, Wien.*
Examen chemicum doctrinae Meyerianae de
acido pingui et Blackianae de aere fi.vo re-
spectu carcls, 8", Vindob. 1769 (Deutsch, Ib.
1771). Miscellanea austriaca ad botanicam,
chemiam et historiam naturalem spectantia,
2 vol. 4°, Ib. 1778—81. Lehrb. d. allgem. u.
medicin. Chemie, 8^ Ib. 1783, 2. Aufl. 1791.
CoUectanea ad botanicam, cheraicam et hi-
storiam naturalem spectantia, 5 vol. 4°, Ib.
1786—96. — Viel ßotanisches.
* gest. Oct. 26 {Jenaer Litt. Ztg., J^iteüigcnzM. 1817).
Jacquin, JosephFranz, Edler von.
— Dr. Med. Sohn des Vorigen und Neffe
von Ingenhousz. Nachdem er von 1788
— 91 das Ausland bereist hatte, 1793 Ad-
junct seines Vaters und 1797 Nachfolger
desselben in d. Professur d. Chemie u. Bo-
tanik an d. Univ. zu Wien. Niederösterr.
Regierungsrath. Seit 1806 baronisirt (Or)
(ON) (NJ,
geb. 1766, Febr. 7, Schemnitz,
gest. 1839, Dec. 4, Wien.*
Lehrb, d. allgem. u. medicin. Chemie, 2 Bde.
8», Wien 1793 (4. Aufl. 1810). Oesterr. Provin-
zial-Pharraacopoe, Ib. 1793. Mit P. Partsch:
Die artesischen Brunnen in und um Wien, 8°,
Ib. 1834. — Über d. Metallisirung d. Alkalien
(Gilb. Ann. XXVIII u. XXIX, 1808). Über
leuchtende Fläschchen (Ib. XXXI, 1 809) . Noch
Pogg cndorff, Handwörlerbucli.
einige Notizen (Ib. XVIII, XXXVII u. XLIX).
Metliode, die Vergrösserung an Mikroskopen
zu finden (Baumgartn. u. Ettingsh. Zeitschr.
IV, 1828). Bemerkungen über Mikroskope (Ib.
V, 1829). — Botanisches.
♦gest. Dcc. 9 (ON).
Jacquot, ... — Ingenieur des Mines
zu Metz (AM.iSby,
geb. 1817, Nov. 23, . . .
Analyse d un min^rai de cuivre du Chili (Ann.
Min.Sör. II, T. XIX, 1841). Analyse dun mi-
nCrai zinciföre des environs de Livourne (Ib.
id.). Mit Moevus: Resultats des essais fuils
avec la lampe de suret6 Ix cylindre en crystal
de Mr. Dumesnil (Ib. St^r. III, T. IX, 18;6).
Mit Langlx)is: Etudes mineralog. et chimiq.
sur les niin^rais de fer du D6p. de la Moselle
(Ib. XX, 1851).
Jaeger, Johann Ludolph. — Stu-
dirle in Helraslädl unter Beireis, sollte
in Braunschweig bei einer Porzellanfabrik
angestellt werden, ging aber nach Leipzig,
wo er privatisirte und der technischen Che-
mie, sowie der Aichemie oblag {MJ,
geb. 1728 etwa, . . bei Magdeburg,
gest. 1787, März 16, Leipzig.
Chemisch-physikal. Nebenstunden oder Be-
trachtungen über einige nicht gemeine Mate-
rien usw., Hof 1780. Memorabilia Bismuthi
d. i. chemisch-physikal. Abhandl. zur nähe-
ren Kenntniss des Minerals, Wismuth u. Ma-
gnesia, wie auch Antiraonium foemininum
genannt usw., Nlirnb. 1782 (Beide Schriften,
sowie andere, alchemistischen Inhalts, unter
dem Namen J. L. ab Indagine),
Jaeger, Philipp Friedrich. —
Stadipfarrer zu Waiblingen in Würtemberg
(M.llJ (Or),
geb. 1751, Mai 6, Denkendorf,
gest. 1823, Dec. 20, Waiblingen.
Anwend. d. Lehre von d. krummen Linien auf
einige Gegenstände d. Naturlehre, Tüb. 1782.
Emendirte Joh. Bischoff' s (siehe Diesen) Pract.
Abhandl. d. Dioptrik, Stuttg. 1800.
Jaeger, Gottlieb Daniel. — Pri-
vatgelehrter zu Lindenau bei Leipzig (M. UJ,
geb. 1762, Juni 2, Mühlhauseu, Thü-
ringen,
gest. 1802, Oct. 26, Lindenau.
Übersetzte Bancroffs Färbebuch, BouiUon-La-
grange'a Chemie, Le Pileur d'ApIigny's Lei-
nen- u. Baumwollenfärberei u. andere Werke.
Jaeger, Karl Christoph Fried-
rich von. — Dr. Med., pract. Arzt, Ober-
Medicinalrath und (seit 1812) königl. Leib-
arzt in Stuttgart (AWJ (Nj,
geb. 1773, Nov. 2, Tübingen,
gest. 1828, Mai 9, Stuttgart.
75
1187
Jaegwitz
James.
1188
Ober d. Leuchten d. Phosphors in atmosph.
Stickgas; mit A.N. Scherer, 8°, Weimar -1795,
Über denselben Gegenstand (Gren'sJourn. VIII,
1794 II. Neu. Journ. II, 1795). Bemerkungen
über Bichter's mittlere Schwere chemischer
Auflösungen usw. {Gmelin's Götting. Journ. I,
\ 798). Verandr. vegetabilischer Reagenzien bei
Berühr, mit einzelnen oder verscliiedn. paar-
weise verbundenen Metallen (Gilb. Ann. XI,
4 802). Elektrometr. Versuche mit Volta's Säule
(Ib. XII, 1802). Elektroskop. Aeusserungcn d
Volta'schen Säulen (Ib. XIII, 1803).^ Schwie-
rigkeiten u. Mängel d. Volta'schen Theorie
von d. Saule (Ib. XXIII, 1806): tjber d. Zam-
boni'sche und andere trockene Säulen (Ib.
XLIX, L u. LI, 1815). Zur Begründung einer
Theoried, trocknen Säule (Ib. LH, 1816). Ver-
gleich, d. Turmalins mit d. trockn. Säule (Ib.
LV, 1817). Elektr. Wirk, ausgetrockneter Pa-
piersäulen (Ib.LXII, 1819). Über d. Vorkomm,
fossiler Knocheo bei Stut^art u. Kaostatt (Ib.
LVIII, 1818). — Medicinisches.
Jaegwitz, Friedrich. — Dr. Med.,
Mitgl. u. Director d. matbemat. Klasse d.
Acad. d. Wiss, zu Berlin (Jj,
geb. . . ., gest. 4727, Sept. 27, . . .
»Hat in Ghymicis, Physicis und Mathematicis
viel Rühmliches prästiret«, sagt Jöcher, ohne
Näheres anzuführen oder seine Quelle zu nen-
nen. Die Miscell. Berolin. enthalten nichts
von ihm.
Jagemann, Christian Joseph. —
Augustiner, obwohl anfangs aus d. Kloster
zu Constanz entfliehend, später in Italien
doch wieder Priester u. Beichtvater, dann
Director d. kathol. Gymnas. in Erfurt und
seit 1775 Privatbibliothekar der Herzogin
A m a } i e von Weimar (CL),
geb. na 5, Dingelst5dt,Bich8-
feld,
gest. 1804, Febr. 4, Weinaar. *
Geschichte des Lebens u. d. Schriften von <H-
lilaeo Galüaei, 8", Weimar 1783. — Über-
setzungen aus d. Italienischen u. in dasselbe,
• gest. Febr. 7 {M. II).
Jahn, Gustav Adolph. — Dr. Phil.,
Privatgelehrter in Leipzig, früher Gehülfe
an d. Wiener Sternwarte und darauf in
verschiedenen SlSdten Deutschlands astro-
npm. Vorlesungen haltend fOrJ (G. \S51J,
geb. <804, Oct. 24, Leipzig,
gest. <857, Jan. 5, Leipzig.
Hypsometr. Tafeln, 1832. Pract. Astronomie,
2 Bde. 8^ Berlin 4 834—35. Anleit. mehr als
50 Millionen Figuren zu entwerfen, 8°, Leipz.
1836. Tafeln sechsstellig. Logarithmen, Ib.
1837. Tafeln d. Quadrat- u. Cubikwurzeln,
Ib. 4 839. Die Wahrscheinllchkeitsrechn. u.
ihre Anwend., Ib. 1839. Populüre Gcometr.,
Ib. 1842. Populäre Sternkunde, 8^ Ib. 1843.
Leichte u. sichere Methode, die höhr. numer.
Gleichungen zu berechnen, 8°, Ib. 1844. Ge-
schichte d. Astronomie von 4 801 bis 4 842,
2 Bde. 8«, Ib. 1844. Wörterb. d. angewandt.
Mathematik, 2 Bde. 8", Ib. 4 845. Verzeichn.
aller bis 1847 berechnet. Cometenbahnen, 4«,
Ib. 1847. Die Astronomie u. d. Astronomen
seit 1845, 8°, Ib. 1854. General-Register zu
Schumacher's Astr. Nachricht. (Bd. I— XXXX),
2 Bde. 4«, Hamb. 4 851 u. 1856. Gab heraus:
Unterhaltungen im Gebiet der Meteorologie,
.Astronomie usw., 4 0 .Tahrgg. 8°, Ib. 4 847—56,
fortgesetzt seitdem von E. Heia.
Jallabert, fitienne. — Reformirter
Prediger im Vivarais, wanderte nach Genf
aus, ward daselbst 4 700 Bürger, 4 704 Prof.
d. Mathematik und 4 743 Prof. d. Philoso-
phie. Vater des Folgenden (HFPJf
geb. 1658, . . . St.-Hippolyte-de-Ca-
ton,
gest. 1724, .. . Genf.
Theses totius physicae summam includentes,
Genov.1714. De baroraetro, Ib. 4 718. De ter-
rae motu, Ib. 4 724. De maris aestn, Ib. 4 722.
De calore eifrigere, Ib. 1722. Desono, Ib.4 722.
Jallabert, Louis*. — Predigerund
4 737 Prof. d. Physik, später (1750) auch
d. Mathematik und {i752) d. Philosophie
an d. Acad. zu Genf. Stadtbibliothekar
(Journ. Phys. 4 776; (HFPJ,
geb. 47 4 2, Juli 26, Genf,
gest. 4768, März H, Beguin b. Genf.
Experiences sur l'ölectricitö, avec quelques
eonjectures sur la cause de ses effets, Genäve
1748. Observations sur le flux et le reflux du
lac de Gen^ve (Möm, Par. 1742). Sur une
trombe vue sur le lac de Genöve (Ib. 4 841 et
42) . La gu^rison d'Un paralytique par le moyen
de Tölectricitö (Ib. 1748). Reflexions sur les
baromötres (Ib. 4 749). Description du trem-
bleraent de terre arrivö ä Genöve en 4 756,
avec une Enumeration de tous ceux qu'on y a
ressenti depuis le quatriöme siöcle (Ib. 4 756).
»Jean(J?yP).
Jambon, Rene Fran^ois. — Vor-
steher einer mechanischen Werkstatt in Pa-
ris u. Lehrer d. Astronomie (St. F) (G. 27^,
geb. 1779, Oct. . ., Paris, .
gest. 4 844, März 23, Paris.
Apercu du Systeme du monde suivi de la des-
cription et usage d'une nouvelle machine
astronomique perfectionn^e etc., Paris 1844.
Nouvelle Sphäre armillaire ä rouage d'aprfes
le Systeme de PtoWm^e, Ib. 4 84 6. Nouv. 616-
menls d'astronomie. Ib. 4 84 9.
James, Robert. — Dr. Med., pract.
Arzt folgweise in ShefTield, Litchfield, Bir-
mingham und zuletzt in London (BD)
(Abr. VIIi;,
geb. 1703, Kliaverston, Staf-
fcrdshire,
gest. 4 776, März 23, London.
1189
Jameson
Janin de Gombe Blanche.
1190
A medical dictionary, including chemistry,
bolany etc., 3 vol. fol., Lond. 1743. — Erfin-
der des nach ihm benannten James' Powder,
eines Antimonpräparats, als Mittel gegen das
Fieber (siehe Chenevix, Phil. Tr. 1801, p. 375).
Jameson, Robert.
Nach mehren
geognost. Reisen in Schottland und lUnge-
rera Aufenthalt in Freiberg, von 180 4 an
Prof. (Prof. regius) d. Naturgeschichte u.
Lector d, Mineralogie an d. Univ. zu Edin-
burgh. Mitgl. d. Roy. Soc. zu Edinburgh
(1799) u. zu London (1826). Stiftete 1808
d. Wernerian Society (GS. XllJ (Abstr. YIi;
(G. 1854; (Edinb. N. phü. Joum.Lynj,
geb. 1774, Juli 11, Leith,
gest. 1854, Apr. 19, Edinburgh.
An Outline of the mineralogy of the Shetland
Islands etc., S"', Edinb. 1798. Outlines of the
mineralogy of the Scotish Isles etc., Ä vol. 4*',
Ib. 1800. Treatise on the external characters
of minerals etc., 4", Ib. 1805, Mineralogical
description of the county of Dumfries, 8", Ib.
1805. System of mineralogy, 3 vol. 8°, Ib.
1804 — 8 (2^ edit. 1816). On contemporaneous
veins (Mem. Wernerian Soc. I, 1811). On co-
louring geolog. raaps (Ib. id.). On the topaz of
Scotland (Ib. id.). On the strontian lead-
glance formation (fb. id.). Outline of the mi-
neralogy of the Pentland hills (Ib. II, pt. I,
1814). On conglomerated or brecciated rocks
(Ib. id.). On porphyry (Ib. id.). Mineralog.
observatt. and speculalions (Ib. id.). On the
geogROsy of the Lothians (Ib. II, pt. II, 1818).
On the rocks of sand side in Caitbness (Ib. III,
1821). Geognosy of East Lothian (Ib. id.). On
the Geognosy of the Crif-Fell (Ib. IV, pt. II,
.1823). Speculations in regard to the formation
of Opal, Woodstone and Diamond (Ib. id.). —
Exaraination of the supposed igneous ori^in
of the rocks of the trapp formation (Nichoison's
Journ. III, 1799). On formations (Thomson,
Ann. of Phil. I, 1813). Mineralogical observa-
tions (Ib. IV, 1 81 4). On the red sandstone for-
mation (Ib. VI, 1815). Gab heraus mit Brew-
8ter: The Edinburgh Philosophical Journal,
1 3 vol. 8°, Edinb. 1819—25; dann allein: The
Edinburgh New philosophical Journal, 57 vol.
8«, Ib. 1826—1854 (Der letzte vom Sohne re-
digirt).
Jamin, Jules Celestin. — Prof. d.
Physik an d. ficole polytechnique zu Paris,
früher Prof. am College Louis-le-Grand da-
selbst (OrJ,
geb. 1818, Mai 30, Termes, Dep. Ar-
dennes.
Cours de physique etc., 3 vol. 8°, Paris 1858.
— M6m. sur la r^flexion mötallique (Ann.
chim. phys. S6r. III, T. XIX, 1847). Sur la
couleur des mötaux (Ib. XXII, 1848). Sur ia
röflexion k la surface des corps transparents
(Ib. XXIX, 1850). Sur la double refraction el-
liptique du quartz (Ib. XXX, 1850). Sur la
röüexion totale (Ib. id.). Sur ia röflexion de
la lumiöre k la surface des liquides (Ib. XXXI,
1851). Sur les anneaux colorös (Ib. XXXVI,
1852). Sur les mouvements imprimös par un
aimant aux liquides traversöes par les cou-
rants (Ib. XLIII, 1855). Sur la roesure des
indices de refraction des gaz (Ib.XLIX, 1857).
Sur les variations de l'indice de refraction de
la vapeur d'eau (Ib. id.). — De Taclion que
les belemnites exercent sur la lumiere pola-
ris6e (Compt. rend. XVIIf, 1844). Sur les
höuppes coloröes de Haidingor (Ih. XXVI,
1848). Sur la decoraposilion de l'eau par la
pile (Ib. XXXVm, 1854). Descript. d'un nouv.
appareil de recherche, fonde sur les interfö-
rences (Ib. XXXXII, 1856). Sur l'endosrnose
des gaz (Ib. XXXXIli, 1856). Sur la vitesse
de la lumi«^re dans l'eau h diverses tempera-
tures tlb. id.). Mit Masson: Sur la transmissi-
bilite de la chaleur (Ib. XXXI, 1850). Mit A.
Bertrand: Sur la condensation des gaz k la
surface des Corps (Ib. XXXVI, 1853).
Jamilzer, Wenzel. — Goldschmied
in Nürnberg, zugleich Kupferstecher, Wap-
pen-, Stein- u. Siegelschneider fJ) (WN. IIj,
geb. 1508, Nürnberg,*
gest. 1586, Dec. 15, Nürnberg. ♦♦
Perspectiva corporum regularium d. i. Ein
fleyssigc Fürweysung, wie die fünf regulirten
Cörper, . . . durch einen sonderlichen, neweu,
behenden und gerechten weg, der vor nie in
Gebrauch ist gesehen worden, gar KünstHcfa
in die Perspectiva gebracht . . . werden mü-
gen, fol., Nürnb.1o68 (siehe Marx, Geschichte
d. Krystallkunde S. 25).
* Nicht Nürnberg, sondern vermuthlichWien (If'N'. VI).
** gest. 15S8, . . . {Ä).
Jan (Janus), Jacob. — Dr. Med., Leib-
arzt d. Königs Christian IV. von Däne-
mark und (1650) Canonicus von Viborg
(J) (Ott),
geb. 1604, Jan. 8, Neunzauche, Nie-
der-Lausitz,
gest. 1671, Juni 24, Torgau.
Manuscriptum catoptricum in bibliotheca Dr.
J. Jani repertum (Miscell. Acad. Nat. Cur.
Dec. I, 1675—76).
Jandera, Ladislaus Joseph. —
Regulirter Chorherr des Prämonstratenser
Stifts Strahow in Frag, Prof. d. Mathema-
tik an d. Univ. daselbst. Mitgl. d. königl.
Böhm. Gesellsch. d. Wiss. (M. II; (G. 1 857;,
geb. 1776, Febr. 19, Harzaiz, Böhm.,
gest. 1857, Juli 27, Prag.
Prima calculi exponentialis elementa nova par-
tim methodo etc. proposita etc., Prag. 1812.
Beiträge zur leichteren u. gründl. Behandl,
einiger Lehren d. Arithmetik usw.. Ib. 18.30.
Über Miletin in Böhmen ^Abhandl. Böhm. Ge-
sellsch. II, 1830).
Jania de Oombe Blancl&e, J...
— Augenarzt in Lyon, spater Oculitft des
1191
Janisch
Jaszlinski.
1192
Herzogs von Modena und Honorar-Profes-
sor an d. üniv. daselbst fQJ,
geb. 1731, Aug. 10, Carcassonne, *
gest
Memoires et observations anatomiques, piiy-
siologiques et physiques snr l'oeil etc., Lyon
4 772, deutsch, Berlin 4 776 (Darin die ersten
Versuche mit zwei compleinentar gefärbten
Gläsern vor beiden Augen. — Gilb. Ann. III,
2S6).
* geb. Juni 10 (DF).
Janisch, Oscar Karl Ferdinand.
— Dr. Phil. . . . (DissJ,
geb. 1828, Febr. 26, Krusza, Posen,
Notio punctorum inflexionis quae constituitur
pro curvis planis qua ratione exlendenda sit
in curvas duplo-curvatas atquo in superficies
curvas, 4o, ßerolin, 4 853.
Janossi, Nico laus. — Jesuit, Leh-
rer d. Philosophie am Collegium zu Klau-
senburg in Siebenbürgen (SSJJ,
geb. noi,Juli 28, Klausenburg,
gest. ilii, März 19. Karlsladt.
Trigonoraetria plana et sphaerica cum selectis
ex geometria et astionomia problematis, si-
nuum canonibus etc., Claudiopoli 4 737.
Janowka, The o p h il. — Jesuit, Leh-
rer d. Humaniora am Thoresiau'jm zu Wien,
war vier Jahre lang Poeniteniiarius in Rom
geb. 1728, Dec.21, Kuttenberg, Böhm.,
gest. 178.3, Nov. 1, Kollin.
Specimen experimentalem physicam pertra-
ctandi, Olomutiae 4 763.
Jansen, Zncharias, s. Lippers-
h e i m.
Jantet, AntoineFranQoisXavier.
— Abbe, Prof. d. Mathematik an d. Cen-
tralschale zu Dole, später am Lyceum zu
Besancon (BC) (BIS),
geb. 1747, März 6, Bief-du-Fourg,
gest. 1805,
Traite ölement. de mecanique, 8*», D6Ie 4 785.
Janvior, Antide. — Mechanicus u.
Uhrmacher in Paris ; unter Ludwig XVI.
königl. Uhrmacher. Mitgl. d. Acad. zu Be-
sannen (BC) (DC) (BS) (BN) (G. %),
geb. 1751, Juli 1, St.-Claude, Dep.
Jura,
gest. 1835, Sept. 23, Paris.
Essai sur les horloges publiques etc., ?o, Pa-
ris 4 844. Des revolutions de? corps Celestes por
Ic möcanisme lies ronages, 4", Ib 4 812. Etren-
nes chronom 'triques pour l'an 18H efc, 42^,
Ib. 4812; neue Auflagen unter d. Titel: Ma-
nuel cii lonornelritpie etc. , 4 2'\ Ib. 4 84 5 et 4 821 .
Eloge de mathemntiques, 8'^, Ib. 4 84 4. Prccis
de calendrier etc., 8", Ib. 4 824. Recueil des
machines composöes et ejtecutc^es par Mr. Jan-
vier, 4°, Ib. 4 327. — J. ist Erfinder u. Ver-
fertiger mehrer astron. Uhrwerke, benannt:
horloge a equation, horloge a maröes. pendule
planötaire, pendule ä equation, spbtre mou-
vante etc.
Jaquet, s. Jacquet.
Jars, Gabriel. — Sohn des Besitzers
u. Eröffne rs der Gruben von Sainbel und
Chessy (Dep. du Rhone). Machte mit J. P.
F. G. D u h a m e l vieljährige metallurg. Rei-
sen in Deutschland, Grossbrittannien und
Soandinavien. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris seit 1768 (B) (BN) (Q) (A),
geb. 1732, Jan. 26, Lyon,*
gest. 1769, Aug. 26, Clermont.**
Voyages metallurgiques ou Recherches et ob-
servations sur les mines et forges de fer, la
fabrication de l'acier, celle du fer blanc et
plusieurs mines de charbon de terre, faites
depuis iannee 4 757 jusque et corapris 4 769
en AJlemagae, Su^de, Norvöge, Angleterre et
Ecosse etc., 3 vol. 4°, Lyon 4 774—81 (Her-
ausgegeben von seinem Bruder, der auch Me-
tallurg war und 4 796 starb). — Description
d'une espece de siphon ä 616ver I'eau (Mörn.
Par. 4 760). Observations sur la circulation de
Tair dans les mines (Ib. 4 768). Proc6d6 des
Anglais pour convertir le plomb en minium
(Ib. 4 770). Observations metallurg. sur la s6-
paration des m(^taux (Ib. 4 770). Description
d'une nouv. raachine executöe aux mines de
Schemnitz (Mem. sav. ötrang. V, 4 768).
* ffeb. Jan. 29 (5). ♦* gest. 1768, Aug. 20 {Ä).
Jasche, Christoph Friedrich. —
Direct. d. Wernigerode'schen Berg- u. Hüt-
tenwerke zu Ilsenburg am Harz (Kss),
geb. 1781, . . . Ilsenburg.*
Anleit. zur Gebirgskunde usw., Erfurt 184 6.
Kleine mineralog. Schriften, 4. Bd. 8°, Son-
dersh. 184 7. Mineralog. Stadien, 8*^, Quedlinb.
4 838. Übersicht d. Gebirgsformalionen d. Erde.
Wernigerode 1843. Übersicht d. in d. Grafsch.
Wernigerode aufgefundenen u. mineralog. ein-
fach. Fossilien, Ib. 4 852. Die Gebirgsforma-
tionen in d. Grafsch. Wernigerode, Ib. 4 858.
— Bemerkk. über d. Kryslallisat. des im sta-
ken freien Röstfeuer geschmolz. Eisensteins
(Karsten's Arch. f. Btergb. IX, 4 825). Rothes
kühlonsaur, Manganerz vom Büchenberg bei
Elbingerode (Gilb. Ann. LX, 4 8! 8). Über Kie-
selmangane vom Harz (Ib. LXI, 4 84 9).
♦ geb.^TSO, . . .(M. II).
Jaszlinski, Andreas. — Jesuit,
Lehrer am Collegium zu Tyrnau, dann Re-
ctor desselben, zuletzt Canonicus zu Rosoh-
nau (SSJ),
geb. 171K, Sept. 1, Szinnab. Kaschau,
gest. nach Aufhebung dos Ordens.
Institutiones pbysicae generalis et parlicula-
ri.s, II Tom , Tvinaviue '757.
1193
Jaucourt
Jetze,
1194
JauoourI, Louis, Chevalier de. —
Privatmann, längere Zeit in Leyden lebend.
Mitgl. d. Roy. Society in London u. d. Aca-
demien zu Berlin u. Stockholm (DF),
geb. 1704, Sept. 26, Paris,
gest. 1780, Febr. 3, Compiegne.*
Disquisitio de origine fonlium, 4". — Mit Mua-
schenbroek, Gaubius u. Massuet: Museum Se-
baeanum, 4 vol. fol., 1734. Mitarbeiter an Di-
derot's Encyclopädie.
♦ gest. 1779, Febr. .3 (Q) {BN).
Janssin, Louis Armand. — Apo-
theker, machte als solcher den Feldzug der
Franzosen gegen die Insurgenten in Cor-
sica mit (BS),
geb
gest. 1767, März 2ö, Paris.
Ouvrage historique et chimique oü Ton exa-
mine s'il est certain que Cleopatra alt dissous
sur le champ la perle qu'on dit qu'elle avala
dans UQ festin, Paris 1749.
Jeaurat, Edme Sebastien. — , Erst
Ingenieur-Geographe, dann Prof. d. Ma-
thematik an d. ficole militaire zu Paris.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. u. des späteren
Instituts daselbst (B),
geb. 1724, Sept. U, Paris,'
gest. <803, MSrz 7, Paris.
Traite de perspective , Paris 1750. Nouvelles
tables de Jupiter, 4°, Ib. 5 766. M6lhode gra-
phique de la trisection de l'angle, Ib. 1768.
Determination de la refraction et de la disper-
sion des rayons dans le crovvn-glas, le verre
de Venise et le flint-glas, avcc le? diraensions
des objectifs achromatiques etc. (Mem. Par.
1770). Sur les lunettes diplantidiennes ou de
double Image et sur les objectifs et les ocu-
laires achromatiques (Ib. 1779 et 1786). De-
scription d'un ast^r^oroetre etc. (Ib. 1779).
Determination directe de la distance d'une
planete au soleil, de sa parallaxe et de son
diam^tre horizontal pour un temps donne
(M6m. Sav. Strang. IV, 1763). Sur le mouve-
ment des planstes et moyen de calculer leur
äquation du centre pour un temps donne (Ib.
id.). Account of an iconantidiptic tciescope
(Phil. Tr. 1779). Sehr viele astron. Beobb. u.
Rechnungen in d. Mem. de Paris, Connaiss.
des tenips etc. — J, ist Gründer d. Sternwarte
auf d, Ecole militaire.
Jelinek, Karl. — Dr. Phil., Prof. d.
hÖhr. Mathematik am polytechn. Institut zu
Prag seit 1852; früher Assistent an d. Wie-
ner Sternwarte (18 43 — 47) u. darauf (1 847
— 52) Adjunct an d. Prager Sternwarte.
Mitgl. d. k. Böhm. Gesellsch. d. Wiss. (JP),
geb. 1822, Oct. 23, Brunn.
Das ständisch-polytechn. Institut zu Prag, 8<»,
Prag 1856. Bahnbestimra. d. vou Vico 1846,
Jan. 24 entdeckten Cometen (Abhandl. Böhm.
Gesellsch., 5. Reihe, VII, 1849). Über d. Be-
schaffenheit u. d. Gangeines Aneroids(Ib.id.).
Beitr. z. Theorie d. krummen Linien (Sitzungs-
ber. Wien. Acad. lil, 1849). Beitr. z. Con-
struct. selbstregistrirend. meteorolog. Appa-
rate (Ib. V, 1850). Astron. Beobb. in d. Astr.
Nachr. Bd. XXIII u. ff. , kleinere Aufsätze in
d. Zeitschr. Lotos.
Jenzsoh, Gustav Julius Sieg-
mund. — Erst Sachs. Lieutenant, dann
Dr. Phil., in Dresden wohnhaft, längere
Zeit in Berlin lebend, seit 1857 als go-
thaischer Bergrath auf d. Schloss zu Sieb-
leben bei Gotha wohnend (Or),
geb. 1830, Mai 26, Dresden.
Zusammensetzung des rothen Polyhalits von
Vic (Pogg. Ann. XGIV, 1855). Ober d. Vor-
komm, u. d. Zusammensetz, eines lithionhalt.
Feldspaths vom Radeberg (Ib. XCV, 1855).
Über d. Bild. u. Zusammensetz, eigentbüml.
thonerdehaltig. Kalksilicate (Ib. id.) Mikro-
skop, u. ehem. Untersuch, d. bisher für Me-
laphyr gehaltn. Gesteins vom Hockenberg (Ib.
id.). Über einige phosphorsaure Eisenoxydul-
oxyd-Verbindd. (Ib. XCVI, 1855 u. XCVIII,
1856). Fluor im Kalkspath u. Arragonit (Ib.
XCVI, 1855). Zirkonhaltige Tantalite von Li-
moges (Ib. XCVII, 1856). Über d. Bestimm,
d. specif. Gewichts (Ib. XCIX, 1856). Analyse
d. Phonoliths vom Nestomitzer Berge (Ib. id.).
Über d. Verhalt, d. Lithions in d. Silicat-Ana-
lyse bei Gegenwart von Kali (Ib. CIV, 1858).
Jerichau, Ernst Bernhard. —
Candidat d. polytechn. Schule in Kopenha-
gen; machte mittelst eines Stipendiums d.
königl. Dan. Gesellsch. d. Wiss. eine Reise
ins Ausland, von welcher er nicht wieder
zurückkehrte (E),
geb. 1797, Assens, aufFünen,
gest. 1841, Febr. 25, Paris.
Über d. Zusammenströmen flüssiger Körper,
weiche durch poröse Laraellen getrennt sind
(Pogg. Ann. XXXIV, 1835; von d. Kopenhag.
Gesellsch. d. Wiss. gekrönt). Om et Forhold
imellemLufltryk maalernesDele, hvorvedden
selv berigtiger sin Stand for Varmens Indtly-
delse (Danske Vidensk. Sel.sk. Skr. VI, 18S7).
De New'ton'sche Farveringe og to nye In-
strumenter (Forhandl. Skandinavsk. Natur-
forsk. II, auch Pogg. Ann. LIV, 1841).
Jetze, Franz Christoph. — Prof.
d. Mathematik u. Physik an d. Ritteraca-
deniie zu Liegnitz, vorher Kcctor d. Gym-
nas. zu Thorn und noch früher Prof. d.
eleganten Literatur in Stargard (M.W),
geb. 1721, Apr. 6, Ziegen^ "gen, Ilin-
terpt viorn,
gest. 1803, Apr. 7,
Theorie oder Grundlehren aus d. ^!atltematik
u. Pijysik, auf welche sich d. Boc liölzcrner
Brücken über breite, sclsnclle, Si\- d und Ei..
1195
Jetzeler
Joannes de Sacro Bosco.
1196
führende Flüsse gründet, 4°, Berlin 176« . Ge-
meinnützige Praxis, ohne Winkelmess-Instru-
tnenteaile Winl<elaufd. Felde zu messen usw.,
8°, Breslau 1776, Neue ailgem. Regeln für alle
Arten von Feldschanzen, 8*, Ib. 1781. Ab-
handl. über d. Kun dma.nn'sche aus altem
Fensterblei gemachte Goldu. über eine ganz
neue Alchimisterey, besonders über Hrn. Ba-
ron V. Hirschen vorgebl. Luftsalzwasser, 8**,
Dresd. 1786. Optische Bemerkungen (Beraonlli
u. Hindenburg's Magaz. 1786). Optische Be-
merkk. u. Regeln vom Augenmaasse (Leipzig.
Mag. f Naturk. 1 788). — Theologisches, Oeko-
nomisches, Politisches usw.
Jetzeler, Christoph. — Erst Kürsch-
ner, darauf Prof. d. Physik u. Mathematik
zu Schafhausen. Mitgl. d. grossen Ralhs
daselbst (M) (ilSB.iSilJ,
geb. 173 4, .. . Schafhausen,
gest. n91, *
Beschreib, eines bequemen Reisebarometers
(Abh. naturf. Gesellsch. Zürich lil, 17 ). Me-
leorolog. Beobb, auf einer Reise durch das
Glarner-, Urner- u. Bündtner-Landim J, 1766
{Lambert's Briefwechsel, 11).
* Kam um durch einen Sturz vom Obermeusmer (Cwrt.
Appeazellj, dessen Höhe er mefisen wollte.
Jofvreinoff (Ewreinow), Peter von.
— Oberst im Corps d. russ. Berg-Inge-
nieure, Mitgl. d. gelehrten Comite für d.
Bergwesen, Chef d. St. Petersburger Pro-
birschule u. Direct. d. ehem. Laboratoriums
d. Bergdepartements {OrJ,
geb. <812, Sept. 21 (N.St.), Kamcko-
Wolkinsk, *
gest. 1849, Sept. 29 (N.St.), St. Peters-
burg.
Über d. Zusammensetz. d. Mikroklins (Pogg.
Ann. XLVII,,1839). Zusammensetz. d. Hete-
roklins(Ib.XLIX,4840). Versilberung d. Guss-
eisens (Bull. phys. math. Acad. St. Petersb. I,
1843). Kalium-Goldcyonüru. Goldcyanür (Ib.
II, 1844). — Übersetzte H. Eose's Handb. d.
analyt. Chemie (3. Aufl.) ins Russische, St. Pe-
tersb. 1837.
* Eine Krons-Eisenhütte im Gouv. Wjatka.
Jirasek (Irasek), Johann. — Kaiserl.
öslerr. Ingenieur u. erzbischöfl. Oberwald-
commissar zu Salzburg (MJ (ABG. III, 1 797
u. IV, 1837;,
geb. 1754, Juli 26, Libochowitz, *
gest. 1797, Juli 6, Salzburg.
Mineralog. Bemerkk. auf einer Reise nach d.
Riesengebirge; mit Henke, Gruber u. Gerstner,
Dresd, 1791, Mineralog. Nachrichten von d.
Gegend von Sobnisan bei Dux (Abh. Böhm.
Gesellsch. d. Wiss 1785). Von d. natürl. Bit-
tersalz zu Bilenz (Ib. 1786). Versuch über d.
Naturgeschichte d. böhm. Herrschaften Zbi-
now, Königshof usw. (Ib. id.). Blüthenkalen-
der von 1786 für Zbinow (Ib. 1787).
* Kreis I/eitraeritz, Böhmen.
Joachim, s. Rhaeticus.
Joaohlmsthal, Ferdinand. — Dr.
Phil., erst Docent an d. Univ. zu Berlin (18 46
-—53) u. Lehrer am franz. Gymn. daselbst,
dann Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu
Halle u. seit 1856 an der zu Breslau (QrJ,
geb. 1818, März 9 , Goldberg, Schles.
Observationes de lineis brevissimis et curvis
curvaturae in superficiebus secuodi grodap
(Crelle'8 Journ. XXVI, 1843). Über d. Norma-
len d. Ellipse u. d. Eliipsoids (Ib. id.). De-
monsti^tio theorematum ad superficies curvas
spectantium (Ib. XXX, 1846). Über d. Bedin-
gungen d. Integrabilität {Ib. XXXIII, 1846).
Remarques sur la condition de l'^galitö de deux
racines d'une öquation etc. (Ib. id.). Demon-
stration d'un thöor^rae de Mr. Steiner (Ib.
XXXVI, 1848). Thäoräme relatif au cercle qui
passe par trois points d'une ellipse (Ib. XXXIX,
1850). Sur quelques applications des döter-
minants ä la göomätrie (Ib. XL, 1850). Note
relative ä un th^or^me de Mr. Malmsten sur
les öquations differenlielles linöaires (Ib. id.).
JSux la oonslruction des normales qu'on peut
abaisserd'un pointdonn6 sur une section co-
niquecomplfetement diente (Ib.XLVlII, 1854).
Bemerkk. über d. Stürmischen Satz (Ib. id.).
Joannes de Gamundia. — Geist-
licher, Prof. d. Astronomie an d. Univ. zu
Wien, später Vicekanzler derselben (ZC.
XVIli; (WdJ,
geb. zwischen 1375 u. 1385, Gmün-
den am Traunsee, *
gest. 1442, . . , Wien.
Tabulae de planetarum motibus etluminarium
ecliptibus verissimae ad meridianam viennen-
sem. Calendarium, quod multis sequentibus
annis utile erat et jucundissimum. Tabulae
variae de parle proportional!. Canones in la-
bulam tabularum. Libellus in arte catculandi
in rainutis physicis. Equatorium motuum
planetarum a campano transsumptum. Com-
positio astrolabii et utilitates ejusdem et quo-
rundara aliorum instrumentorum. Practica
tabularum astronomicarum.
* geb. nicht dort, sondern in Schwäbiseh-Gmünd, an
d. Rems, "Würtemberg (OJV, Supplem.).
Joannes de Glog^ovia. — Prof.
d. Philosophie u. Theologie an d. Univ. zu
Krakau, zuletzt Canonicus an St. Florian
daselbst (JJ,
geh Gross- Glogau,
Schlesien,
gest. 1507, Febr. 1t, Krakau.
Arithmetica. Introduetorium compendiosum
in tractatum sphaerae materialis niagistri Joan-
nis de Sacro-Basto etc., 4", Cracoviae 1506.
Joannes de Sacro Bosoo (Sa-
crobüslo, Sacrobuschus, Holywood, Holy-
bush). — Studirte in Oxford, war später
1197
Joannini
Johnston.
1198
Lehrer d. Mathematik an d. Univ. zu Paris
(J) (B) (Wd),
geh Holywood (jetzt
Halifax), Yorksh.,»
gest, 4 244 od. <256, Paris.
Tractatus de sphaera mundi, 1356 (Erlebte
sehr viele Ausgaben, Erläuterungen und Zu-
sätze, und diente vier Jahrhunderte lang zuna
Unterricht). De algorithmo. De oomputo ec-
clesiastico. De astrolabio.
* geb., nach Anderen, zu Holywood bei Dublin, nach
noch Anderen zu Nithsdale in Schottland [Rutton^
Math, Diciionary).
Joannini, Giovanni Battista. —
Dr. Med., königl. spanischer Leibarzt (A),
geb. \63e, Mailand,
gest. 1691, Dec. 26, Madrid.
Diss. physica de ferraentatione, -1679, Nueva
idea fisica natural demonstrativa , Zaragossa
1685.
Jobst, Carl. — Grosshändler in Stutt-
gart (OrJ,
geb. 1816 etwa, . . . Stuttgart.
Über Sassaparille (Lieb. Ann. XVI, 1835). Das
Thein identisch mitd. Caffein (Ib. XXV, 1 838).
Analyse d. Guaranins (Ib. XXXVI, 1840).
Jodin, Pierre. — Uhrmacher in Genf
(SGJ,
geb. 1715, . . . Genf,
gest. 1761, .. . Genf.
Les echappe^iients k repos comparös aux
echappements ä recul, 1 2°, Genöve 1 754. Exa-
men des observations de Mr. De la Lande, 1 S'»,
Ib. 1755. Sur une montre h deux balanciers
(Möm. Paris 1754). Moulin ä lavures pour les
orfövres (Ib. 1759).
Johann von Arras, s. d'Arras.
Johann von Gmünden , s. J o a n-
nes de Gamundia.
John, Johann Friedrich. — Dr.
Med., von 1804 bis 1806 Prof. in Moskau
an einem Ökonom. Institut (das aber nicht
zu Stande kam) , dann Prof. d. Chemie u.
Pharmacie an d. Univ. zu Frankfurt a. d. 0.,
darauf in Berlin, hier zuletzt privatisirend
rG5. 1825; (G.iSil) (N),
geb. 1782, Jan. 10, Anklam, Vorpom-
mern,
gest. 1847, März 5, Berlin.
Das Laboratorium oder chemische Untersuch,
mineral., vegetabil. und animal. Substanzen
usw., 6 Bde. 80, Berlin 1808—91. Chemische
Tabellen d. Pflanzenanalysen usw., fol., Nürnb.
1813. GhemischeTabellend.Thierrelchsusw.,
fol., Berlin 1814. Handwörterbuch d. allgera.
Ghenaie, 4 Bde. 8°, Leipz. 1817—19. Natur-
geschichte d. Succins usw., 2 Bde. 8", Cöln
1816. tberd. Ernährung d. Pflanzen u. d. Ur-
sprung d. Pottasche usw. (von d. königl. Hol-
land. Gesellsch. gekrönt), 8«, Berl. 1819. Über
Kalk u. Mörtel usw. (von d. Harlem. Gesellsch,
gekrönt), 8«, Ib. 1819. tlberd. Färbend. Glä-
ser d. Alten usw., 8«, Ib. 1824. Die Meierei
d. Alten usw., 8", Ib. 1836. — Viele Aufsätze
im Journ. de la See. des Naturalistes de Mos-
cou (die er mitsliften half), io d. Schrift, d.
naturf. Gesellsch. zu Berlin u. in den Zeitschr.
von Oeblen, Schweigger, Gilbert, Leonhard,
Kästner, Hänie, Berliner Jahrbuch d. Phar-
macie usw.
John, Joseph. — Prof. d. Mathematik
an d. deutschen Ober-Realschule zu Prag
seit 1844. Früher Adjunct bei d. Mappi-
rungs-Direction in Böhmen und seit 1827
mehrmals als Adjunct für Mathemalik u.
pract. Geometrie am polytechn. Institut zu
Prag beschäftigt (JP),
geb. 1798, Jan. 5, Karlsburg, Sieben-
bürgen.
Vorlesungen überMathematik and. Realschule,
2 Bde. 8«, Prag 1849, 2. Aufl. d. 2. Bds. unter
d. Titel: Allgem. Grössenlehre, Ib. 1856.
Johnson, Edward J... — Capitän
in d. brittischen Marine. Chef d. Compass-
Departements d. britt. Admiralität. Mitgl.
d. Roy. Society zu London (G. 1853;,
geh
gest. 1853, Febr. 9, London.
Practical illustrations of the necessity for as-
certaining the deviations of the corapass, Lon-
don 1847. On the influence, which magnetic
needles exercise over each olher (Phil. Tr.
1 834). Magnetic experiments on board of iron
steam vessels (Ib. 1836 et 1847).
Johnston, James FinlayWeir. —
Prof. d. Chemie u. Mineralogie an d. Univ.
zu Durham seit deren Stiftung im J. 1833,
daneben (1844 — 49) Lector u. Chemiker
bei der Agricultural Chemistry Association
of Scotland. Mitgl d. Roy. Soc. zu London
u. Edinburgh (Or) (SiU'.N.XX) (^G. 1855;
(Ch. s. ix;,
geb. 1798, Sept. 13, Paisley,*
gest. 1855, Sept. 18, Durham.**
The economy of a coalfield, 1838. Lectures
on agricultural chemistry and geology, 1 vol.
8^ a^edit. Lond. et Edinb. 1847. Gontribu-
tions to scientific agriculture, Ib. 1849. Expe-
rimental agriculture, Ib. 1849. Elements of
agricultural chemistry and geology, 1 vol. 8",
6'»» edit. Ib. 1852. Gatechism d" d«, 35*'» edit.
1854. The chemistry of common life, 2 vol.
12°, Ib. 1854. Instructions for the analysis of
soils etc., 3'i edit. Ib. 1854. The geology of
common life, Ib. 1855. — On a new equiato-
mic Compound of bicyanide with binoxide of
raercury (Phil. Tr. 1839). On the Constitution
of the resins (Ib. 1830—40). On the combi-
nation of chlorine with tlie prussiate of potash
(Edinb, Tr. XI, 1831). On paracyanogen and
1190
JToUy
Joned.
1200
paracyanic acid (Ib. XIV, 4 840). — On a solid
formo.f cyanogen (Brewster's Journ. New Ser. I,
4 829). On the atomic Constitution of the cya-
nate of mercury (Ib. id.). Account of bis visit
toBerzelius (Ib. II, 1830). On the double Chlo-
rides of gold (Ib. III, 4 830). On the scientific
men and institutions at Copenhagen (Ib. id.).
On> a new variety of mineral resin (Ib. IV,
4 831). Account of the meeting of the cultiva-
tors of natural science at Hamburg (Ib. id.).
On the discovery of vanadium in Scotland (Ib.
V, 4 831j. On the vanadiate of lead, a new mi-
neral species (Ib. id.). Notices regarding va-
nadium (Ib. id.). On plumbo-calcit (Ib. VI,
1832). On the production of ammonia by the
action of sulphiiretled hydrogen on nitric acid
(Ib. id.). — On iodic aether (Phil. Mag. Ser. III,
Vol. II, 1833). On the dimorphism of baryto-
calcite (Ib. VI, 1835). On oxychloride of anti-
mony (Ib. VII, 1833). On the cause of certain
optical properties of chabasie (Ib. IX, 1836).
On iodides of gold (Ib. id.). On baryto-calcite
(Ib. X, 1837). On the equivalents of potash,
.soda and silver (Ib. XII, 1838). Ön hatchetine
(Ib. id.). On the composition of middletonite
(Ib. id.). On the dimorphism of Chromate of
lead (Ib. id.). On the composition of ozokerite
(Ib. id.). On an analogy in atomic Constitution
between the earthy carbonates and alkgline
nitrates (Ib. id.). Composition of retin aspbalt
(Ib. id.). On the composition of elastic bitu-
men (Ib. Xlii !838). On the Separation ofthe
oxalic from oUier organic acids (Ib. id.). On
a new Compound of sulphate of lime with wa-
ter (Ib. id.). On crystalline forms and chemi-
cal formulae (Ib. id.). On the formulae repre-
senting chabasie (Ib. XIV, 1839), On the com-
position of some mineral substances of organic
origin (Ib. id.). On the iodide of a new carbo-
hydrogen (Ib. XVII, 1840). On the Constitution
of pigotite, on the mudesous and mudesic acids
(Ib. id.). On the sugarofEucalyptus (Ib. XXIII,
1843). — On the present State of our know-
ledge in regard to dimorphous bodies (Report.
British Associat. vol. VI, 1838). Fernere Auf-
sätze im Quarterly Journ. ofAgriculture(Edinb.
1840—54) u. Journ. ofthe Roy. Agricult. So-
ciety (1840—53).
* geb. 1796, . . . (CA. S. IX) ist falsch.
♦* gefit. 1S55, Sept. 15 (Ch.S.1%,,
JoUy, Philipp Gustav. — Dr. Phil.,
Prof. d. Physik an d. Univ. zu München
seit 1854, früher dasselbe au der zu Hei-
delberg (OrJ,
geb. 18 09, Sept. 26, Mannheim.
DeEuleri meritis de functionibiis circularibus,
Heidelb, 1834. Specimen priraum ad doclri-
nam de machinarum effectu pertinens, 8", Ib.
1841. Anleit. z. Difirörential-* u. Integralrech-
nung, 8", Ib. 1846. Die Principien d. Mecha-
nik gemeinfasslich dargestellt, 8°, Stuttg. 1852.
tiberd. Physik d. Moiecularkrafte, 4", Münch.
1857. Experiraental-Untcrsuch. über Endos-
mose (Pogg. Ann. LXXVIII, 1849). ~ Ver-
schiedene Aufsätze in d. Hcidelber2er Jahr-
büchern 1840—45.
Jomard, Edmond Fran^ois. t—
Früher Ingenieur-Geographe, als vi^elcher
er den Feldzug nach Aegypten mitmachte
und dann mit an der »Description de Vt.-
gypte« arbeitete, später (1828) Cuslos u.
(1839) Conservator d. Karten u. Pläne auf
d, königl. Bibliothek, so wie (seit 1818)
Mitgl. d. Acad. d. Inschriften zu Paris (QJ,
geb. 1777, Nov. 20, Versailles.
Essai d'explicalion d'un tableau astronomique
peint au plafond du premier tombeau des rois
de Thöbes, fol., Paris 1,814. Sur les lignes nu-
meriques des anciens Egyptiens, Ib. 1 81 6. Sur
le Systeme mötrique des anciens Egyptiens,
fol., Ib. . . . Arithmötique öl^mentaire,' 8", Ib.
1820. Etalon mötrique trouvö ä Memphis, 4°,
Ib. 1822. — J. ist Hauptsnfter (1821) der So-
ciety de Geographie in Paris, in deren Bulle-
tin auch viele geograph. Aufsätze von ihm.
Jonas, Joseph. — Gustos des Natu-
ralien- u. technologischen Cabinets im un-
garischen Nalional-Museum (GG. 1821^,
geb. 1787, Schemnitz,
ge.st. 1821, Febr. 1, Pesth.
Ungarn's Mineralogie orycto-geognostisch und
topographisch dargestellt, Pesth 1820. Vor-
kommen einiger Minerale in d. Gegend von
Schemnitz (Leonhard's Taschen b. 181^6). Über
einige ungar. Minerale (Sehr, mineralog. Ge-
sellsch. Jena, VI, 1825).
Jonconrt, felie de. — Lange Zeit
Pfarrer zu Herzogenbusch, dann Literat im
Haag. Milredacteur verschiedener Zeit-
schriften (BSJ,
geb. Ende d. XVIL Jahrb., Haag,
gest. 1770 etwa, Haag.
Trait(5 sur la nature et sur les principaux usa-
ges de la plus simple esp^ce des nombres tri-
gonaux , La Haye 1 762. — Übersetzte viele
physikal. u. mathemat. Werke aus d. Hollän-
dischen u. Englischen ins Französische.
Jones, William. — Erst Handlungs-
diener bei einem Londoner Kaufmann, für
den er ein nach Westindien segelndes Schiff
befehligte, dann Gründer einer mathemat.
Schule in London und darauf Hauslehrer
bei Lord Macclesfield. Mitgl. d. Roy.
Society seit 1711, später ViceprSsident
derselben (AbrAXJ,
geb. 1675, .... Insel Anglesea, *
gest. 1749, Juli 3, London.**
A new compendium of the whole art of navi-
gation, 8", Lond. 1702. Synopsis palmariorura
Ma'theseos or New iiilroduction to the raathe-
matics, 8", Ib. 1706. — A compendious dispo-
sition of cquations for exhibiling the relations
of goniometrical lines (Phil. Tr. 1747). A tract
on logarilhms (Ib. 1771). Properties of coni-
cai sections (Ib. 1773). Gab heraus: I. Neu-
1201
Jonea
Joseph Maria a Cento.
1202
toni, Analysis per quantitatum series, fliixio-
nes ac difTerentias elc, 4», Lond. <7H.
* göh. if)SC, . . . (JiJ)).
♦* ^est. Juli 3 (A. St.), London {A).
Jones, Thomas. — Mechanicus in
London, der sich unter Ramsden ausbil-
dete, hauptsächlich für die Anfertigung
astronomischer Winkel-Instrumente (ASM.
xxn;,
geb. 4775, Juni 24, . . .
gest. 4 8r>2, Juli 29, . . .
LieTerte für die Sternwarten zu Greenwich,
Cambridge, Armagh (Irland), Snn Fernando
(bei Cadix), Capsladt, Trevandrum (Ostindien)
u, Paramatta (Neu-Holland) fünf- bis sechs-
füssige Mauerkreise u. Aequatoreale, auch Mit-
tagskreise und Mittagsrohre von ähnlichen
grossen Dimensionen. Über seine Rcflexions-
Bussole (im Wesentlichen identisch mit der
Schmal kalder'schen) und seine »metal-
lic spectacles« siehe Gilb. Ann. LIV, S. 197
U. 308.
Jones, E d w i n G 0 d d e n. — Friedens-
richter u. pracl. Arzt zu Swathling Orange
in Hanlshire (G.S'd),
geb. ^
gest. 4 842, Jan. 3«, Swaihling Orange.
Chemical analysis of the niineral waters of
Spa, Liöge 1816 {Auch in d. Lond. med, -Chi-
rurg. Transact. 1816).
Jones, Henry Bence. — Dr. Med.,
Arzt am St. George Hospital in London.
Mitgl. d. Roy. Society u. d. Roy. College
of Physicians fOrJ,
geb. 1813, Dec. 3 1 , Thorington Hall,
SuITolk.
Animal chemistry. On animal electricity (Ab-
stract of the discoveries of E. Du Bois-Eey-
mond), 12«, Lond. 1852. Contributions to the
chemistry ofurine, 5 AJ)handl, (Phii. Transact.
1845, 46, 48, 49 u. 51). On the dissolution of
urinary calculi in dilute saline fluids, at the
temperature of the body, by the aid of electri-
city (Ib. 1853). On the oxidation of ammonia
in the human body and on nitrification (Phil.
Mag. Ser. IV, Vol. I, 1851). On the acidity,
sweetness and strength of wine, beer and spi-
rits (Ib. VII, 185 4). — Fernere Aufsätze in d.
Transact. of the Roy. Medico-chirurg. Soc. of
London, Mem. of the Chemie. Soc, Mem. of
the Patholog. Soc, Medical Gazette, Lancet
etc. — Edirte Fowne's Manual of Chemistry, u.
übersetzte Liebig u. Kopp's Jahresbericht usw.
Jonghe, Ignaz de. — Jesuit, Hector
d. Coliegiums in Ypern (Handern), Missio-
nar in Holland (BEJAV),
geb. 1632, Nov. 22, Beveren, Pays de
Waes,
gest. 1692, Oct. 4 5, Antwerpen.
Geometrica inquisitio in parabolas numero et
specie infinitas et iisdem congenitas hyperbo-
Poggendorff, Handwcrterlmch,
las ac praecipue in qu.idraturam hyperbolae
Apollonianae, 4", Antverp. 1687.
Jonston, Johann. — Arzt, der lange
Zeit in Deutschland, Holl.iiid, England und
Frankreicii herumreiste, die Professur der
Medicin^« Frankfurt a. d. 0. ausschlug und
sich endlich in Ziebendorf bei Liegnitz nie-
derhess ^iVi.XXXXIj,
geb. 4 603, Sept. 3, Sambier, Polen,*
gest. 4 075, Juni 8, Ziebendorf.
Thaumatographia naturalis, in decem classe.«
divisa, in quibus admiranda coeli, elcmento-
rum, meteororum, fossilium, plantarum,
avium etc., 12'"', Amstelod. 1632 (erlebte mehre
Auflagen). Notitia regni mineralis seu subter-
raneorum catalogus, 12°, Lips. 1661. — Viel
Medicinisches u. Naturhistorisclies.
• Der Vater war schottischer Abkunft.
Jordan, Johann Ludwig. — Dr.
Med,, pract. Arzt zu Clausthai, später War-
dein an d. Münze daselbst, sowie Lehrer
d. Chemie u. Hüttenkunde an d. dortigen
Bergschule; seit 4 843 pensionirt (M.llJ
(Orh
geb. 4 771, Juni 6, Göttingen,
gest. 4 853, Mai 4, Osterode.
Disquisit. chemica evictorum regni animalis
et vegelabilis elementorum, 4°, Gotting. 1799
(Von d. Gott. Facultät gekrönt). Mineralog. u.
chemische Beobachtungen u. Erfahrungen, 8°,
Ib. 1800. Mineralog., berg- u. hüttenmänn.
Reisebemerkungen usw., 8", Ib. 1803. — Zer-
leg, d. Birken- u. Hainbuchensafls (Scherer's
Journ. V, 1801). D" des Bergpechs (Ib. id.).
Erklärung d. magnet. Erscheinungen am Har-
zer Granit (Gilb. Ann. XXVI, 1 807). ZurKennt-
niss d. Harzer Bleivitriols (Ib. XLIV, 1813 u.
XLVII, 1814). Zerlegung d. Strontianits von
Clausthal (Schweigg. Journ. LVII, 1829). Zer-
leg, d. dichten spüttrigen Baryts von Clausthol
(Ib. LVIII, 1830). — Siehe T. L. Hasse.
Jordan, Friedrich. — Maschinen-
Director u. Bergrath zu Zellerfeld (Kss),
geb. 1791, . . . Hasserode bei Werni-
gerode.
Die Wassersäulenmaschine im Silbersegener
Richtschacht bei Clausthal (Karsten's Archiv
f. Min. X, 1837).
Jorden, Edward. — Arzt u. tech-
nischer Chemiker, lange Zeit in London
practicirend (B),
geb. 4 569, High Halden, Kent,
gest. 4 632, Jan. .., Balh.
Traitö des bains naturels et des eaux minö-
rales, Lond. 1631.
Joseph Maria a Cento. — Capuzi-
ner. Bononiensis provinciae nlumnus (BBC),
geh Prov. Bologna,
gest. 4 682, . . . Mirandola.
70
1203
a St. Josepho
Juan y Santacilia.
1204
Memoriale geomelrico etc., 4", ManUia 1664.
Retta linea gnomonica etc., 4°, Forli' ^667.
Ristretlo aritinetico etc., 4°, Ib. -1667.
a St. Josepho, Augustin Thomas.
— Piarist, in Wien lebend fA),
geb. <646, . . . Auspitz, MÜhren,
gest Hörn, Oesterreich.
Melamorphosis geometrica proporlioniim vin-
culis expedita , Wildberg in Oesterreich 4 690
(siehe Siegm. Ferdin. Hartmann). — Stand in
Briefwechsel mitleibniz, der ihn sehr schätzte.
a St. Josepho, Paulinus (eigentl.
Paiilinus Chelucci a St. Josepho). — Pia-
rist, lehrte in Lucca u. Rom Rhetorik, in
letzterer Stadt, im Cullegio Nazareno, auch
Mathematik, und wurde Hol General sei-
nes Ordens (AJ,
geb. 1682, Apr. 25, Lucca,
gest. 1754,
Institutionesanalyticae earumque usus in geo-
metria, 4", Romae 174 5. Institutiones arith-
meticae cum appendice praxeon chronologi-
carurn, 4°, Ih. 1743 et 49.
Josse, Pierre. — Apotheker zu Pa-
ris, Prof. d. Chemie am College de Phar-
macie fBJ,
geb. 17 45, . . . Paris,
gest. <799, . . . Paris.
Obs. sur l'eau distillöe, le sei acide et l'huile
volatile da cochlearia et du raifort (Journ. de
la Soc. d, Pharmaciens, I). Examen nualy-
tique de la racine de Colombo (Mcm. Soc. roy.
Medi^cine, 1779). Sur rethiops martialis ilb.
1776).
Josselin, s. GosseMn.
Joule, James Prescott. — Brauer
in Salford bei Manchester, Mitgl. d. Phil.
Soc. daselbst seit 18 42 u. d. Roy. Society-
seit 1850 fOr),
geb. 1818, Dec. 24, bei Manchester.
On the heat evolvod during the electrolysis
(Mem. Manche^. Soc. Ser. II, T. VII, <846).
On a new theoiy of heat (Ib. id.). On a new
melliod for ascertaining the specific, heat of
bodie ) [b. id.). On tho ernployment of eleclri-
cal cunoüts lor asceriuini.'ig Ü;e specific heat
of bodics (Ib. VIII, 1S48). :-'ome rema.'-ks on
heat and '^n the Constitution of einslic fluids
(Ib. IX, 1351). On the economicai produclion
of mecJianical elVect Irom chemical forces ;ib.
X, 185?). — Oll the nicchanical equivalent
of heat (Thil. 'fr. 1850). On the air engmt (Ib.
18':2). Introductory rt?senrch on the induction
of magnetisn) by eiec tric^i curronts Ib. <856).
Mit W. Thomson: On t:(>e thermal ett'ects of
iluids in molion ilb l;-i53). — Description of
an eiectro-iiungneticKngine (Sturgeon's .U>njls,
11,1838; in, i.s3S -39i IV, 1839-40;. On thr
i:se of e'e'^iro-magnefs, made of iron wir*»s
(Ib. IV, 1^39— 40). On the laws of eleclro •
magnetic action elc (Ib. id.). Invcsiigations
in magnetism, electro-magnetism elc. (Ib. id.).
On electro-magnelic forces (Ib. V, 1840). De-
script. of a new electro-magnet (Ib. VI, 1 841 ).
On a new class of magnetic forces (Ib. Vlll,
1 842) . On heat evolved by metolllc conductors
(Ib. id.), On the electric origin of tho heat of
combustion (Ib. id.). — On the heat evolved
by metallic conductors of electricity and in
the cells of a battery during electrolysis (Phil.
Mag. Ser. III, Vol. XIX, 1841). On the electri-
cal origin of chemical heat (Ib. XXII, 1843).
On Sir Haughton's experimciits in electricity
(Ib. id.). On the caloritic effects of magnelo-
electricity and on the raechanical value of heat
(Ib. XXIII, 1843). On the intermittent cha-
racter of the voltaic current in certain cases
of electrolysis and on the intensities of voltaic
arrangements (Ib. XXIV, 1844). On Ihe chan-
ges of temperature produced by the rarefaction
and condensation of air (Ib. XXV, 1844 et
XXVI, 1 845) . On specific heat (Ib. XXV, 1 84 4).
On the existence of an equivalent relation be-
tween heat and the ordinary forms of mecha-
nical power (Ib. XXVII, 1845). On atomic vo^
lume and specific gravity (Ib. id. et XXVIII,
1846). On the raechanical powers of electro-
magnetism, steam and horses (Ib. XXVIII,
1846). On the maximura density of water (Ib.
XXX, 1847). Ontheefifects ofniagnetism upon
tlie dimensions of iron and steel bars»(Ib. id.).
On the theoretical velocity of sound (Ib. XXXI,
184 7). On the raechanical equivalent of heat,
ns determined by the heat evolved by the
friction of fluids (Ib. id.). On shooting stars
(Ib. XXXII, 1848). On a remarkable appea-
rance of lightning (Ib. XXXVH, 1850). On
sorae experiments demonstrating a limit to the
magnetizability of iron (Ib. Ser. IV, T. II, 1851).
Experiments wilh a powerful electro-magnet
(Ib. III, 1852). On the heat disengaged in che-
mical combinations (Ib. id.). On the thermal
elTecls experienced by air in rushing through
small apertures (Ib. IV, 1852). On the specific
heat of air under constant pressure (Ib. VI,
18.'>3). On ihe thermal effects of clastic fluids
(Ib id.). On the heat absorbed in chemical
decompositions (Ib. XII, 1856). On Clauaiui'
application of the raechanical theoryofheat
tu the steam-engine (Ib. Id.). On heat and the
Constitution of ela.stic fluids (ib. XIV, 1857).
On thermo-electricity of ferruginous metals
and on the thermal effects of stretching solid
bodies (Ib. id.). On an improved galvanome-
ter (Ib. XV, 1858). On the thermal effects of
longiludinal coinpression of solids (Ib. id.).
Mit W. Thomson: On the thermal efl"ects of
fluids in motion (Ib. id.).
Juan Y Saniaeilia, Don Jorge. —
Spanischer Marine-Officior, zuletzt Esca-
dronchef und Comniandant der Marine-Ar-
senale. Theilnehmer an der peruanischen
Gradmo.ssung (NNJ,
geb. 1 7 1 3, Jan. 5, Novclda, Valencia,*
gest. I77:{, Juni 21, Madrid.**
Uelanion lusloi ica dd viage & la America me-
ridional. 2 vol. 4", Madrid 1748. Obscrvacio-
1205
Juch -
Jürgensen.
t206
nes astron6mi-cas y fisicas hechas de orden de
S. M. en los reynos de! Peru, de Jas cuales se
deduce la figura y magnitud de la tierra y so
aplica Ä ia navegacion, por D. Jorge Juan y
D. Antonit) da TTlloa, i vol. 4°, Ib. 4 748, 2. Aufl.
4 773. Compendio de Navegacion etc., 1 vol
4°, Cadiz 4 757. Examen niarititno teörico-
präcUco etc., Madrid 4 774, herausgegeben von
0. Ciscar, fol., Ib. 4 795.
* geb. 1712, .. . Orihuela, Valencia (B).
**gest. 1773, Juli 21, Madrid {Nif)', Juli 6 (TA);
1774, Juni 21 (B).
JFuoh, Herr mann Paul. — Dr. Me:l.,
Prof. d. Medicin (17 i 8) u. Chemie (17 27),
sowie d. Anatomie, Chirurgie und Botanik
(1728), auch d. Pathologie (1729) an d.
Univ. zu Erfurt. Mitgl. d. Leopoldin. Aca-
demie (AJ (MJ,
geb. 167 6, Sept. 30, Erfurt,
gest. 1756, Juli 16, Erfurt.
Hundert und elf Dissertationen, meist medicin.
Inhalts, darunter: De tartaro vitriolato, Er-
ford. 4 746; De vera indole et virtute rhabar-
bari, Ib. 4 745 ; De calore animali, Ib. 4 746.
Juoh, Karl Wilhelm. — Dr. Med.,
anfangs Pharmaceut, 1801 Prof. d. Medi-
cin an d. Univ. zu Altciorf, darauf Prof. d.
Chemie, erst (1805) an d. Univ. zu Mün-
chen, dann (1808) am polytechn. Institut
zu Augsburg (MAIJ (WN),
geb. 1774, Nov. 30, Mühlhausen, Thü-
ringen,
gest. 1821, März 9, Augsburg.
Europens vorzügl. Bedürfnisse des Auslandes
u. deren Surrogate, botanisch u. chemisch be-
trachtet, 8", Nürnb. 4 800, Augsb. 4814. Sy-
stem d. antiphlogist. Chemie, 8", Nürnb. 4 803.
Pharmacopoea Borussica , übersetzt mit An-
merkk. u. Znsatzen, 4°, Ib. 4a05. Handb. d.
Chemie f. Fabrikanten, 8", Ib. 4 807. Handb.
d. Pharmacie, Münch. 4 809, Nürnb. 4 84 6.
Mehre kleine techn. Schriften. Aufsätze in
Trommsdorffs Journ. (4795, 97, 98 u. 4800),
Scherer's Journ. (IV, 4805), Piepenbring's Ar-
chiv d. Pharmacie (Bd. III), Moll's Annalen
(4807 u. 8).
Jttngken (Jungken), Johann Helf-
rich. — Dr. Med., als Leibarzt mehrer
grosser Herren und als Physicus an ver-
schiedenen Orten der Schweiz, in Frank-
furt a. M., Speyer und anderen Städten le-
bend. Mitgl. d. Leopoldin. Academie (Str)
(ANC) (J),
geb. 1648, Dec. 19, Caldern, Hessen,*
gest. 17 26, Jan. 5, Frankfurt a.M.
Ghymia experimentalis curiosa ex principiis
malhematicis demonstrata, 8'', Francof. 4 684.
Lexicon chymico-pharmaceuticum , 8°, Ib.
4 693 (erlebte viele Aufl., zuletzt, fol., Norimb.
1 738} . Corpus pharmaceutico-chymico-medi-
cuni universale etc., 2 vol. 4<», Ib. 4 697 (viele
Auü.). Manuale pharmaceuticuni, 8", Ib. 4 798.
Von d. warmen Badern zu Ems, Ib. 4 74 6.
*geb. Sopt. 19 (^A'C).
Jüngling, Johann. — Jesuit, Prof.
d. Mathematik, d. Humaniora u. d. Moral-
Iheologie an d. Univ. zu Prag (M) (PlzJ,
geb. 1705, Febr. 2, Brunn,
gest. 1775, Hradisch, Mähren.
Fundamenta mathematica et arithmetica geo-
metriae elemcnlari varie applicata, ac trigo-
nonietria plana, cum annexis thesibus ex ho-
rographia, 8", Prag8e1747. Tractatus dioptri-
i.us de peneralibus refractionis principiis etc.,
S", Ib. 4 74S. Geometria analylica sou Exerci-
tatio üiooiiictjica ad definiendas aititudines et
distantias per duas slationes ope baculi qua-
drati aut spoculi, 8", Ib. 4 749).
Jürgensen, Urban. — Sohn des
Hofuhrmachors Jörgen J. ; nachdem -er sich
in Neufchatel, Genf, Paris u. London für
seine Kunst ausgebildet, errichtete er 1 809
ein Uhren- u. Chronometer-Elablisscnjeiit
in Kopenhagen, ward 1818 künigl. See-
uhrmacher u. 1821 Observator bei d. kö-
nigl. See -Etats- Chronometern. Mitgl. d.
königl. Dan. Gesellsch. d. Wiss. seil 1815
(EJ,
geb. 1776, Aug. 5, Kopenhagen,
gest. 1830, Mai 14, Kopenhagen.
Regler for Tidens nüiagtige Afmaaling ved
Ihre, 4", Kiöbh. 4 804 (Neue Autl. von seinem
Sohn Louis TJrban, Ib. 4859;, französisch unter
d. Titel : Principesg6n(^rauxdo l'exacte mesure
du temps ; ouvrage contenant les principes
cM«^mentaires de l'art de la mesure du temps
par les horloges, la description de plusieurs
öchappemens et de deux nouv. proposes aux
artistes par l'auteur, les meilleurs raoyens de
compensation des e/Tets de la tempörature,
trois plans ou calibres de dilTercntes montres,
la description dune pendule astronomique et
d une montre marine proj»it6es par l'auteur
ainsi que la description dun nouv. thernjo-
metre mötallique portatif, 4 vol. 4" mit Atlas,
Ib. 4 805. Neue u. vermehrte Auflage davon
von seinem Sohn Louis Urban, 4 vol. 4° mit
Atlas, Paris 4 838 (Denl.sch, L'.>ipz. 4 840;. Me-
moires sur l'horlogerie cxacle etc. suivis de la
description d'un nouv. thermomctre mötal-
lique k minimum (herausgegeb. von seinem
Sohne Louis Urban), 4", Paris 4 822. Die hö-
here ührmacherkunst usw. (herausgegeb. mit
Zusätzen von Louis Urban), 4 Bd. 4" mit Atlas,
Kopenh. 4 842. — Gm Isochronismen ved Pen-
delens Sving, og Forslag til, paa en letMaade,
at brin'ie Pendelen til at svinj^e i ligestore Bucr
ved astronomiskePendeluhre(DanskeVidensk.
Selsk. Skr. I, 4 824)! Beskrivelse over et n\t
Melal-Thermomeler (Ib. II, 4 826). Om Luffeiis
Virkning paa de astronomiskc Pendeluhren og
Längdeuhrenes Regulator (Ib. 111, 4828). Oni
Chronometrets Gang i fortyndet Luft (Ib. IV
76*
1207
Jürgensen
Jugler.
1208
1829). — Descriplion de recbappement lihro
ä double roue (Astron. Nachr. 1, 1823). Ant-
wort auf einige Bemerkk. von Earnshaw [Ib.
id.). L'Id6e de parvenir ä risochroniärae des
vibrations du pendule ä I'aide du ressort au-
quel le pendule est suspendu (Ib. XX, 4 843}.
Daselbst auch Notizen liber seine Chrononje-
ter u. Pendeluhren.
Jürgenaen, Louis Ürban. — Sohn
des Vorigen und mit seinem Bruder Jules
Frederik Nachfolger im Uhren- u. Chro-
nometer-Geschäft seines Vaters (EJ,
geb. ^8p6, Mai 26, Kopenhagen.
Ausser den neuen u. vermehrten Ausgaben d.
Werke »seines Vaters : Beskrivelse og Afbild-
ning af et Box-Chronometer, efter en nyere
Gonstruclion (Ursin'e Magaz. f. Kunsterne os;
Haandvärkere, 2. Reihe, Bd. III). Et Par Ord
om et nyet Uhr, hvis Viser insiuter i sig selv
Sit ßevaegelses Princip, kaldet et panlogra-
phiskt Uhr (Ib. V). Kort Beretnin?^ om et Pen-
del-ühr, som beständigen vedbliver at gaae,
uden atoptrökkes, ved Hjälp af Zamboni's törre
Söiler (Ib. id.). — Über sein neues tragbares
Minimum- u. Maximum-Thermometer (Astr.
Nachr. XIV, ■1837). Daselbst noch einige No-
tizen.
Jürgensen, Jules Frederik. —
Auch Sohn von ürban und Nachfolger in
seinem Geschäft (EJ,
geb. 1808, Juli 27, Kopenhagen.
Meso-Thermometer (Nyt Magaz. f. Kunsterne
og Haandvärkere, Bd. I, auch Arago, Compt.
rend. ■JS36].
Jfirgensen, Christian. — Lehrer
(1833) und später (1835) Prof. d. Mathe-
matik beim See-Etat in Kopenhagen; ma-
thematisches Mitgl. d. Direction d. allgem.
Wittwen- u. Lebensversicherungs-Anstalt
seil 1842. Mitgl. d. königl. Dan. Gesellsch.
d. Wiss. seit 183 4 (E),
geb. 1805, Mai 19, Kopenhagen.
De cerlo quodam serierum summabilium ge-
nere, specimen cum thesibus adnexis, 4" Hau-
niae 1832. Ledetraad til Underviisning i e!e-
mentair Arithmetik, Ib. -1833. Analyiisk Plan-
geometric. Ib. 4834. Plan-og sphariskt Tri-
gonometrie, Ib. 4 835. Arithmetik og Algebra,
Ib. 4 836. Analytisk Stereometrie . Ib. 4 838.
Differential- og Intv^gral-Regning, Ib. 4 840. ~-
ßomärkiiinger med Hensyn til den izeometriske
Fremslillmg af Laren om DilTerentialligninsers
sacrdelos Oplcisninger (Dansk. Vidensk. Selsk.
Skr. V, 4 83:J) . Theorem om en Klasse af Raek-
kcr (Ib. id.). Om Decompositioncn af en classe
af Functioni'r (Ib. VJIl, 4844). Om Summalio-
nen af de trjusccndentc Functioner, hvis DifTe-
renlijler eie al^ebrniske (Ib. id. — Die beiden
Ictzc. Abb auch in Crelle's Journ. XIX, 4839).
Om /,C'i Fcrme!, die tjcncr til at boslernme
Jor IModoMs Fiuur ved Jagltagelser over Pen-
dulels Svingninger (Overslgt' over Vid. Selsk.
Forhatidl. 4 843). ~ Remarques sur une cer-
tainc t-ansformation des fonctions, fondtie sur
les relations dos racines de l'unite (Crelle's
Journ. f. Math. VI, 4 830). Note sur une for-
m»!e de Laplace (Ib. XI, 4 834). Sur les e\-
pressions du reste de la s6rie de Taylor (Ib.
XVII, 4 837). Remarques gönörales sur les
transcendentes ä diflerentielles alg^briques
(Ib. XXIII, 1842). Notes sur quelques inte-
grales definies (Ib. id.).
Jürgensen, Georg ürban Frede-
rik, — Uhrmacher in Kopenhagen, Schü-
ler von Louis ürban; nach dem Tode
seines Vaters (1843), der ein Bruder von
ürban und Hofuhrmacher war, ebenfalls
Hofuhrmacher (EJ,
geb. 1818, Oct. 2 5, Kopenhagen.
R<?gler for Uhres Behandling og Regulering,
Kbh. 4 837. Om ßoring og Sübning af Steen-
huUer til Uhre (Nyt Magaz. f. Kunstnere etc.
V). — Astronom. Beobb. in d. Astron. Nachr.
Jüttner, Joseph. — General-Major
u. Artillerie-Brigadier in d. öslerr. Armee.
Mitgl. d. königl. Böhm. Gesellsch. d. Wiss.
(ABG.W, 185i;,
geb. 1775, Sept. 12, Barzdorf, österr.
Schlesien.
gest. 1848, Prag.
Anleit. zum Gebrauch d. Erd- u. Hiramels-
kugeln, Prag 4 822. Theoret. u. pract. Anleil.
zum Verzeichnen d. Netze für Erd-, Küm-
mels- u. Ringkugeln (Abh. königl. Böhm. Ge-
sellsch. IV, 4 837).
Jugel, Johann Gottfried. — Che-
miker in Berlin, der sich selbst bald »Phi-
losophiae cultor<f, bald »der geheimen Na-
turwissenschaft Cultor« litulirte {MJ,
geb. 1707,
gest. 1786, Mai
Berg- u. Schmelzbuch, .2 Bde. S°, Berlin 4 743.
Bericht vom Gold- u. Silberdratziehen, 8°, Ib.
4744, Sehr rare u. wahrhafte cbymische ex-
perimentirte Kunststucke, 3 Bde. 8"^, Ib. 4 758
—63. Natürliche Berg-, Schmelz- u. Figir-
kun.^t, 3 Bde. 8«, Leipz. 4 766. Frei entdeckte
Experimental-Chemie usw., 8", Ib. 4 766. Die
vollkommno Bergwerkskunst usw., 2 Bde.,
Ib. 4 774— 72. Geometria sublerranea oder Un-
terirdische Messkunst der Berg- u. Grubenge-
bäude, insgemein Markscheidekunst genannt
U.SW., 8", Leipz. u. Wien 4 773. Physica sub-
lerranea oder Bewegungskraft der elementi-
schen Wirkungen usw., 8°, Leipz. 4783. Nuch
viele mystische u. alchemislische Schriften.
Jugler, Friedrich Ludwig Chri-
stian. — Oberbergra-h in Hannover {OrJ,
geb. 1792, Juni f 1, . . .
Die Wassersäulenmaschirn.' im llaubentlial am
Harz iNotizbl. d. Architect.- u. Inse;n<;ur Ver-
eins f. Hannov. Ill, 4854" . Cberbiirk d. geo-
1209
Jolia-Fontenelle
Jancker.
1210
gnost. Verhältnisse d. Königr, Hannover nach
ihren Beziehungen für d. techn Anwendung
(Zeitschr. desselb. Vereins. I, 1855). Liber d.
Thierfahrten am Isterberye b. Bentheim (Leon-
hard u. Bronn's Jahrb. 1833). Der Oberharzi-
sche Silberbergbau usw. (Karsten's Archiv f.
Min. XXVI, <855).
Julia- Fotttenelle, Jean Simon
£tienne. — Erst Pharniaceul in Mont-
pellier u. Narbonne, dann in Paris, Prof.
d. medicin. Chemie (Arch. d. Pharm.XXXl,
1842;,
geb. nso, Oct. iS, Narbonne,*
gest. 18 42, Febr. 8, Paris.
Recherches historiques, chimiques et mt^di-
cales sur l'air maröcageux, 8°, Paris 1823. Sur
la fermentation vineuse (Aus d. Ann. de Tln-
dustr.), 8°, Ib. 1823. Manuel de chimie m6-
dicale, 8**, Ib. -1824. Manuel portatif des eaux
mini^rales etc., 8°, Ib. -1825. Manuel de phy-
sique amüsante etc., 8'\ Ib. 1 826, < 827 et 1 828.
Manuel du coiffeur et du perruqiiier etc., 4 2",
Ib. 4 827. Manuel complet du verrier et du
fabricant de glaces etc., 18«, Ib. 4828. Noch
mehre dergl. technolog. Handbücher. Sur les
combustions humaines spontanees (Ausd. Re-
vue m6d.), 8«, Ib. 4 828. — Sehr viele Auf-
sätze in : D(^cade philosophique (z. B. : Nouv.
mordant propre ä remplacer la soude dans la
teinture du coton rouge ; Sur les taches jaunes
que le linge acquiert quelque fois par la les-
sive). — journ. de Mödecine de Montpellier
(Action de la chaux sur le sulfure d'antimoine.
Action de la baryte et de la strontiane sur le
sulfure d'antimoine. Sur la maniere dont le
camphre agit sur le soufre), — Ann. de Chi-
mie (Sur la culture et la fabrication de la soude.
Sur la distiliation du vin avec un appareil nou-
veau). — Ann. de J'Industrie nationale (Sur
la nitrification). — Journ. de Pharmacie (mit
Payea; Sur le charbon de schiste bitumineux).
— Journ . de chimie mödicale, welches er 4 825
mit begründen half (Sur la Moutarde. Sur les
urines et les sueurs bleues. Sur la preparation
du piperin. Sur les principes immödiats des
huiles volatiles. Effets du protoxide d'azote
sur le Corps humain. Volatilisation de la chaux
avec l'alcool. Sur les quantites d'alcool que
contiennent les principaux vins de France. Sur
l'extraction de l'huile de pöpin de raisin). —
Ann. de chim. et de phys. — Archives göne-
raies de Medecine. — Revue medicale. —
Feuilleton litleraire. — Blbliotheque physico-
6conomique (deren Mitredacteur er auch war) .
— l'Eclectique, Journ. mt^dicine hippocra-
tiquo. — Bullet, des scienc. m<?dicaies, etc.
♦ geb. 17iJU, Oct. 29 (Q) {DC. V).
Julien, Aignan Stanislas. — Prof.
des Chinesischen am College de France,
seit 18 39 Hülfsconservalord. Handschriften
an d. köiiigl. Bibliothek in Paris {CLJ (Q),
geb. 1799, Sept. 2 1, 0:-Iean>.
Procedös <ics Chinois pour la fabrication de
lencro (Ann. chim. phys. LIIl, 1833). Pio-
cedö chinois pour fabriquer les tam-tams et
les cyrabales (Ib. UV, 4S33). — Procöd^s usi-
tes en Chine pour l'extraction de la mati^re
colorante du polygonum tinctorium (Compl.
rend. VII, 4 838). Sur une esp6ce de cire fa-
briqu^een Chine par des insectes (Ib.X, 4 840).
Proc6d6s des Chiuois pour la fabrication du pa-
pier (Ib. id.). Sur quelques phönomenes vol-
caniques mentionnes par les auteurs chinois
(Ib. id.). Sur la com^te observ^e en Chine en
i304 etc. (Ib. XV, 1842). Sur les miroirs ma-
giques des Chinois et leur fabrication etc. (Ib.
XXIV, 4 847). Sur les procedös des Chinois
pour craqueler Tömail des vases de porcelaine
(Ib. id.). Sur les aliiages de cuivre, cuivre-
blanc, gongs et tam-tams (Ib. id.), Substance
anesthösique employee en Chine, dans le com-
mencement du IIP"* si^cle de notre ere etc.
(Ib. XXVIII, 1849).
Julin, Johann. — Apotheker zu üle-
i^borg in Finnland von 177 6 bis 1 8 H, dann
zu Abo. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stock-
holm (SAH),
geb. n 52, Sept. 12, Wesleräs,
gest. < 820, Mai 29, Abo.
Försök tili upplysning om Uleaborg's climat
(Vetensk. Acad. Handl. 4 789et 4 802). Fortsätt-
ning af Vederleks-Journal hallen in IJleäborg
4 776—4 787 (Ib. 4 789). Märkvardlgt norrsken
och magnetnälens rörelser d. 4. Apr. 4 794 ob-
serverad in üleaborg ab. 4 793). Uleaborg's
mineralkälla beskreven och chemice under-
sökt i\h. 4 795). Darstellung d. Bernsteinsaure
(Schweigg. Journ. XXXIII, 4 824).
Jumelin , J . . . B . . . — Arzt u. Prof.
in d. älteren Faculle de Medecine zu Paris,
dann Prof. d. Physik u. Mathematik am Pry-
tanee fran9ais (Lycee imperiale). Beglei-
tete den Gesandten Choiseul-Gouffier
nach Constantinopel (Q),
geb. 1745, Sept. 4 2,
gest. { 807, Sept. 25, Visigneux b. Sois-
sons. *
Oeuvres diverses concernant les sciences et
les arts, 8", 4 799. Traitö ölömentaire de phy-
sique et de chimie, F* pt., Paris 1809. — Er-
fand eine eigenlhüml. Luftpumpe, eine Feuer-
spritze und eine Vorrichtung, um Wasser aus
d. Krümmung eines Hebers zu nehmen, ohne
den Strom in demselben zu unterbrechen.
Siehe auch Gilb. Ann. VI, 4 SOG.
♦ gest. 15o9, . . . Paris :^BC) {DC).
Juncker (Junker), Johann. — Dr.
Med., seit 1716 Physicus am W^aisenhause
in Halle und seit 1729 Prof. d. Medicin an
d. Üniv. daselbst (M) (A),
geb. 4 670, üec. 23, Londorf b. Giessen,
gest. 1750, Oct. 2o, Halle.
Conspeclus chemiae tbeoretico-praciicoe in
forma tabuiarum lepraesentatus. 2 vol. 4",
Halae 1730— 34. — Viel Medicinificheä, beson-
1211
Juncker
Jungius.
1212
ders sehr viele Dissedatt., darunter z. B. : De
acidis concentrotis et duicificatis, de vegetabili
fumante et dulcificato, 4", Halae 1759.
Juncker, ... — Ingenieur-en-chef
des Mines zu Paris, früher Direct. d. Gru-
ben zu Poullaoueii u. Huelgoat in d. Bre-
tagne fAMJ,
geb. 1791, Mai 5, . . .
M6m. sur les machines ä colonne d'eau de la
Mine d'Huelgoat (Ann. d. Min. VIII et Compt.
rend. I, 4836). — Nach ihm der Junckerit
benannt. ',
Junctinns (Giunlini), Franciscus.
— Dr. Theol., Carmeliter, Almosenier des
Herzogs Franz von Anjou; war in Lyon
eine Zeit lang Corrector in einer Buch-
druckerei, entsagte daselbst dem Katholi-
cismus, kehrte aber wieder zu ihm zurück,
und trieb zuletzt Geldgeschäfte, wodurch
er sich ein bedeutendes Vermögen erwarb
(Ni. XXXXIJ,
geb. 15 23, März 7, Florenz,*
gest. 1590, Lyon.**
Tractatus judicandi revolutiones nativitatum,
8'*, Lugd. 4 578. Speculum astrologiaeetc, 4",
Ib. 1 573, auch 2 vol. foL, Ib. i 581 (JEnthältseine
sämmtl. Werke, wovon Weidler, Hist. astron.
p. 400 den Inhalt angiebt). Comnnentaria in
sphaeram «Toannis de Sacro Bosco aecuratis-
sima, 8°, Ib. 1578. Sphaera J. de Sacro Bosco
emendata, 8", Ib. 1578. Discours sur ce que
menace devoir advenir la com^te apparue ä
Lyon le 12 Nov. 4 577 etc., 8°, Paris 1577,
Lyon 1578. Synopsis de restitutione calen-
darii, 8», Ib. 1579.
* geb. 1522, März 7, gest. 1590 (BS) : geb. 1525 etwa,
gest. 1582 Om-, gest. 1580 {J).
** Erschlagen von seinen Büchern.
Jung; (Junge, Jungius), Joachim. —
Erst Magister Phil. u. Prof. d. Mathematik
an d. Univ. zu Giessen (1609 — U), dann,
nachdem er 1618 Dr. Med. in Padua ge-
worden, Prof. d. Mathematik an d. Univ.
zu Rostock (1624—25), Prof. d. Medicin
in Helmstädt (6 Monate) u. wieder Prof. d.
Mathematik in Rostock, darauf 1629 Rector
d. Gymnas. u. d. Johanneums in Hamburg,
letzteres bis 16 40, ersteres bis an seinen
Tod (HSLJ (De Jungio, Comm. hist. litt.
aucL Guhrauer, Vratisl. 1846^ fJJ,
geb. 1587, Oct. 21, Lübeck,
gest. 1657, Sept. 23, Hamburg.
Geomotria empirica, 4", Rostoch. 1627, Hamb.
1642, 1649, 1688. Disp. de Stoecheosi geome-
trica, Hamb. 1G34. Trias quaestionum physi-
carura de naturaiium corporum materia et
forma, 4°, Ib. 1637. Exercitationes HI proto-
physicae, 4^ Ib. 1637. Disp. I et II de prin-
cipiis corporum naluralium, 4«', Ib. 1642. Do-
xoscopiae pbysicae minoris seu Isagoge phy-
sica doxoscopia, in qua praecipuae opiniones,
in Physica passim receptae, breviter quidem,
sed accuratissime examinantur (edirt von M.
Fogel), Ib. 1662. Ob.scrvationefl de Stella mi-
rabili 1596 primum visa , Hamburgi 1647 et
1648 institutae (edirt 1663 von J. Hevel in:
Stellae hujus historiola), Harmonia thooretica,
compendiosissime et optima melhodo, sono-
rum et sonororum proportiones et distinguen-
dorum instrumentorum musicorum rationem
exhibens ac demonstrans (edirt von J. Vage-
tius), 4°, Ib. 1678. — Opuscula botanico-pby-
sica etc. cura J. 8. Albrecht, 4o, Coburg 1747.
Jang^, Johann. — Kurpfälz. geistlich.
Rath u. Prof. d. Kirchengeschichte an d.
Univ. zu Heidelberg, dann 1784 Kurmainz,
wirkl. geistlich. Ralh, Canonicus an St. Ste-
phan u. Prof. d. Kirchengeschichte an d.
üüiv. zu Mainz (MJ,
geb. <727, Bingen,
gest. 1793, Sept. iO,
Thorax hydrostaticus secundum principia hy-
drostatices explicatus et in Rheno coram Erai-
nentissirao Mogunt. et Sereniss, Palatino S. R. I.
Electoribus exhibitus, Mogunt. 1765. Elementa
staticesetmechanices, Ib. 1767. Destructura
globi terraquei exteriori, et quomodo corpora
marina petrefacta in montis terraeque strata
pervenerint, Ib. 1767. — Theologisches.
Jange , E . . . F . . . — Prof. d. Mathe-
matik am Gymnas. zu Zeitz (G. 23j,
geb. 1796 etwa,
gest. 18 40, Jan. 22, Zeitz.
Die Spirale des Archimedes, 1826. Zur Ge-
schichte d. griech. Astronomie, 1830.
Jnnge, siehe auch Jung.
Junghubn, Franz Wilhelm. —
Erst preuss. Compagnie-Chirurg, als wel-
cher er wegen eines Duells zu 20jähr. Haft
auf Ehrenbreitstein verurtheilt ward, aber
nach 20 Monaten nach Frankreich entwich
und als Sanitäts-Oflicier in der Fremden-
legion zu Algier diente; trat dann, nach-
dem er in Preussen begnadigt worden, in
die Dienste d. hoH'and.-ostind. Compagnie
(183 5), stand als Militärarzt anfangs zu ßa-
tavia u. Dschokdjokarta, wurde aber bald
von der Regierung mit ausgedehnten nalur-
histor. Untersuchungen der Sundischen In-
seln beauftragt (CL),
geb. 1812, Od. 26, Mansfeld.
Die Battaländer in Sumatra, 2 Bde. 8", Berlin
1847 (Aus d. Holland.). Java, seine Gestalt,
Pflanzendecke und innere Bauart, 5 Bde. 8",
Leipz. 1852 (Aus d. Holland.).
Jungius, Friedrich Wilhelm. —
Prof. d. Mathematik u. Physik am Friedr.-
Wüh.-Gymn. zu Berlin (M, H; (GG.iS20J,
1213
JTnngiua
Jnsti.
1214
geb. 177^, Juni 29, Alsleben, im Mag-
deburgischen,
gest. \Si9, Dec. \S, Berlin.
Berichtübcr meine Luftreise am 19. vSept. 1805,
Berlin 1805. Die Lehre von der Comljination
und Permutation usw., S"", Ib. 1806. Einige
Versuche mit Schwefelkies -Pendeln (Gilb.
Ann. XXVII, 1807).
Jnn^iia, siehe auch Jung.
Jungken, s. Jüngken.
Jaiig;nitz, Longin us Anton. —
Priester. Nachdem er sich unter M. Hell
zum Astronomen gebildet, seit 1789 Prof.
d. Astronomie und Physik an d. Univ. zu
Breslau, später (<809 — 41) auch Canoni-
cus an d. Collegialkirche zum heiL Kreuz
daselbst (NS) (NJ,
geb. «764, Aug. iO, Herrmannsdorf,*
gest. 4 831, Juni 26, Breslau.
Drei neue Sternbilder, die alt ewige Denkmä-
ler am gestirnten Himmel errichtet werden
sollten, 8°, V^ien 17^9. Beob. einer totalen
MondsRnsterniss u. Methoden, dergl. Beobb.
anzustellen, 4», Bresl. 1790. Aphorismen über
d. Lehre von d. Elektricltat, 8^ Ib. 1794.
Grundriss d. Naturlehre, 8 Bde. 8", Ib. 4804.
Über d. Erfolg d. Blickfeuer auf d. Schnee-
koppe, 8", Ib. 1805. — Aufsatze, enthaltend
Ortsbestimmungen, meteorolog. Beobb., in d.
Verhandl. d. Schles. Gesellsch., den Schles.
Prov.-Blättern u. Güb. Ann. {XXIX u. LVIII).
— Siehe auch M. Hell.
• Am Hessenberge, Kreis Jauer, Schlesien.
JnnlaSp Ulrich. — Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Leipzig (JJ,
geb. 4 670, Oct. 4 7, Ulm,
gest. 4 726, März 20, Leipzig.*
De Joanni« Kepler! scriptis. Calculus mercurii
in sole conspicui, secundum praecipuorum
astronomorum, maxime recentlorum, tabuias,
4", Lips. 1697. Ephemerides novae et accu-
ratae coelestium motuum etc., 4", Ib. 4 701.
• gest. Man 2Ö (TTU) ; Man 24 {JU).
Jnnkeri s. Juncker.
Jurlti) James. — Dr. Med., pract.
Arzt in London, Mitgl. u. Secretär d. Roy.
Society, auch Mitgl. u. zuletzt Präsident d.
College of Physicians (BD) (Ahr. VIJ (Th),
geb. 4 684,
gest. 4 750, März 22, London.
Treatise on Vision in E. ßmith's Optics, Vol. II.
Dissertationes physico-mathemeticae, Lond.
1732. — An inquiry inlo the cause of the as-
cent and Suspension of water in capillary tu-
bes (Phil. Tr. 1 71 8). On the motion of running
water (Ib. 1718 et 4 722). New e.\periments on
the action of glass tubes on water and quick-
silver (Ib. 4 719). Ott the specific gravity of
human blood (Ib. id.). A caution to be used
in examining the specific gravity of solids (Ib.
1721). An invltation for makiog meteorologi-
cal observations (Ib. 1723). On the measure
and motion of efflucnt water (Ib. 1739; zwei
Aufsatze). On the action of .«prings (Ib. 1744).
An inquiry into the measure of the foices of
bodies in motion, with a proposal of an expe-
rimontum crucis, to decide Ihe controversy
about it (Ib. 1745). Dynamical principlcs or
metaphysical mechanical principles(Ib. 1746).
— J. war einer der ersten Beförderer der Blat-
tern-Impfuog.
Jurine, Louis. — Dr. Med., pract.
Arzt in Genf, Mitgl. d. Soc. d'hist. nat. da-
selbst (Q),
geb. 1751, Febr. 6, Genf,
gest. 48 4 9, Oct. 20, Genf.
Sur l'air atmosphörique ä sa sortie des pou-
mons (Journ. Mines III, 1796). Röflexions sur
la nöcessitö d'une nouv. nomenclature en g<^o-
logie (Ib. XIX, 1806). — Viel Medicioisches
(z. B. : Möm. sur le croup) u. Zoologisches.
Jussleu, Antoine* — Dr. Med., Prof.
u. Demonstrator d. Botanik am Jardin royal
zu Paris, an Tournefort's Stelle, seit
4 709 u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst
(Q) (Mem.Par. 4 758^,
geb. 4 686, Juli 6, Lyon,
gest. 4 758, Apr. 22, Paris.
Histoire du kali d'Allcante (Mem. Par. 1717).
Observ. sur ce qui se pratique aux mines d'AI-
maden en Espagne pour en tirer le mercure
etc. (Ib. 1719). De l'origine et des usages de
la pierre de foudre (Ib. 4 723). Sur plusieurs
observations concernant la nature du gypse
(Ib. 4 719). Sur les pötrifications, qui se trou-
vent en France (Ib. 1721). De l'origine et de
la formation d'une sorte de pierre figur^e que
Ton nomme corne d'ammon (Ib. 1722). De
l'origine et des usages de la pierre de foudre
(Ib. 4 723). — Viel Botanisches.
* Bruder von Bernard J. (geb. 1699, Aug. 17, Lyon,
gest. 1776, Nov. 6, Paris) , dem berühmten Gründer
des natürlichen Pflanzensystems.
Jnsti, Johann Heinrich Gottlob
von. — Nachdem er in Jena die Bechte
studirt, österr. Berg- u. Finanzralh, Lehrer
am Theresianum, auch Ober-Polizei-Com-
missar (4 755 — 57), dann einige Zeit in
Göttingen lebend und darauf preuss. Berg-
hauptraann u. Ober-Aufseher d. Borgwerke,
aber 4 768, wegen Verschleuderung von
Geldern, seiner Stelle entsetzt und nach
Küstrin in Haft gebracht (Mj,
geb Brücken, Thüring.,
gest. 4 771, Juli 20, Küstrin,*
Das entdeckte Gcheimniss d. s&chsisclien Far-
ben usw., 8", Wien 1750. Neue Wabrheifpu
zum Vortheil d. Naturkunde u. des iresell-
schaftl. Lebens d. Menschen, 1 2 ilfle. S*^, Leipz.
4 754—58. Abhandl. vom Frobiren d. Erze.
1215
Kahler
Kämtz.
1216
Götting. 1756. Grundriss d. gesammt. Mine-
ralogie, 8«, Ib. 4 757. Oeiionom. vSchriffen über
Gegenstände d. Stadt- u. Landwirthschaft,
2 Bde. 80, Berlin 4 756—60, 2. Aufl. 1766—67.
Fortgesetzte Bemühungen zur Naturlehre usw.,
2 Hite. 8«, Ib. i 759. Gesammelte chymische
Schriften, 8 Bde. 8°, Ib. 1760—73. Vollständ.
Abhandl. von d. Manufacturen u, Fabriken,
2 Bde. 8", Kopenh. 4 757—61, neue AuH. (von
Beckmann), Berlin 4 780. Geschichte d. Erd-
körpers, S-*, Ib. 4 771, — Schauplatz d. Künste
u. Handwerke (aus d. Französischen) ; die er-
sten 4 Bde. von ihm, die folgenden 17 von
Halle, Schreber, Rosenthal u. a" — Beschreib,
eines neuen Gupolo-Ofens iComment. Acad.
Theod. Palat. I). Über d. Zugutemachen d.
Kupfers aus seinen Erzen (Ib. id.). — Histo-
risches, Juristisches, Polizeiliches, Finanziel-
les, Cameraiistisches, Belletristisches usw.
* Als Festungsgefangener daselbst.
K&hler, Märten. — Dr. Med., nach
vierjährigen Reisen in Süd-Europa, Admi-
ralitätsmedicus bei der schwed. Flotte in
Carlscrona. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in
Stockholm fOrJy '^
geb. 4728, Dec. <, üpland,
gest. 4 773, Oct. 28, Carlscrona,
De crystallorum generatione , üpsaliae 4 747
(Auch in Lümaei Ammoenitates acad. Vol. I).
Kämmerer, August Alexander.
— Dr. Phil., Apotheker in St. Petersburg.
Seit 4 824 Ober-Bergmeisler, Chemiker im
Berg-Departement u. Verwalter d. Ober-
Berg-Apotheke. Wirk!. Slaatsrath (lllustr.
Zf. 4 858, Sept. 25; (G. 4 858;,
geb. 4 789, Artern, Sachsen,
gest. 4 858, Febr. 3, St. Petersburg.
Überblick d. Theorien d. Geologie Wemer'a u.
Hutton's, 8", Petersb. 4 834. — K. war 4 818
Mitstifter d. pharmaceut. Gesellsch, in St. Pe-
tersburg. Nach ihm belegte Nordenskjöld ein
Mineral mit dem Namen K ä m m e r e r i t.
Kämpf, Johann. — Dr. Med., 4 770
— 78 Physicus d. Fürstenlhums Dietz und
Badearzt in Ems, vor- u. nachher hessisch.
Leibarzt in Homburg (M),
geb. 4726, Mai 4 4, Zweibrücken,
gest. 4 787, Oct. 29, Hanau.
Entdeckung eines neuen Barometers ... * —
Medicinisches.
BLämpfer, Enge Ihre cht. — Dr.
Med., unternahm 4 683 als schwed. Lega-
tionssecret'ar eine Reise nach Russland u.
Persien, von der er erst, nachdem er sie
bis Hindostan, Siara, Java, Sumatra u. Ja-
pan ausgedehnt halte, 4 693 zurückkehrte,
dann Leibarzt des Grafen von der Lippe
(J) (Ä),
geb. 1651, Sept. <6, Lemgo,
gest. 4716, Nov. 2, Lemgo.
Geschichte u. Beschreibung von Japan (her-
ausgegeb. von C.W. Dohm), 2 Bde. 4°, Lemgo
4 774. Amoenitatum exoticarum poetico-poli-
tico-physico-medicarum fasciculi quinque, 4°,
Ib. 4 712 [Darin z. B. : Conchylia, quomodo
concreverint et summos montes occupaverint
(p. 430) und Relatio de ruderibus diluvii mo-
saici in Persia (p. 427)].
Kämtz, Ludwig Friedrich. —
Dr. Med. u. PhiL, folgweise Privatdocent
(4 823) u. Prof. d. Physik (extr. 4 827, ord.
18 34) an d. Üniv. zu Halle, dann seit 4 8 42
Prof. ord. d. Physik an d. üniv. zu Dorpat.
Slaatsrath (Or),
geb. 1801, Jan. 4 1 , Treptow a. d. Rega,
Pommern.
Diss. de legibus repulsionumelectricarum ma-
thematicis, 8o, Halae 4 823. Lehrbuch d. Me-
teorologie, 3 Bde. 8", Ib. 4 831— 36. Vorlesun-
gen über Meteorologie, 8", Ib. 4 840. — Über
d. Gesetz, nach welchem d. elektro-magnet.
Kraft d. Schliessdrahts d. Volta'schen Säule
durch Schweigger'8 Multiplicator verstärkt
wird (Schweigg. Journ. XXXVHI, 4823). Über
d. Veränderlichk. d. Nuilpuncts d. Thermo-
meter (Ib. XL, 4 82 4). Über d. Polarisation d.
Schalls (Ib. XLII, 4 824). Über d. Expansiv-
kräfte d. Wasserdampfs (Ib. id.) Über Licht-
meteore (Ib. XLV, 4 825). Über Barometer-
Oscillationen (Ib. XLV, 4 825; LI, 1827 u.
LIX, 4 830). Einfl. d. Mondes auf d. Stand d.
Barometers (LIX, 1830). Newton'» Ansichten
von d. Natur d. Lichts (Ib. XLV, 4 825). Über
d. Bestimm, d. mittl. Temperatur eines Tages
{Ib. XLVII u. XLVIII, 4 826). Über d. Ursache
d. niedrigst. Temp. kurz vor Sonnenaufgang
(Ib. XLVIII, 4 826). Über Correctionen bei Be-
stimm, mittl. Temperaturen (Ib. XLIX, 4827).
Über d. Golfstrom (Ib, LI, 4 827). Über Nord-
lichter (Ib. LH, 1828 u. LXI, 4 884). Über d.
Gangd. Temp. im Jahr (Ib. LV, 4829). Über
d. Elektricität beim Contact animal. u. vege-
tabil. Substanzen tinter sich und mit Salzen
(Ib. LVI, 4 829). Über Regenbogen ohne sichtb.
Wolken fib. id.). Über d; Samum (Ib. LX,
4 830). Über d. Gletscher (Ib. LXVII, 4 833).
Beschreib, eines auf d. Faulhorn beob. Gewit-
ters ilb. LXIX, 4 833). — Beobb. d. tägl. Ba-
rometervariationen auf d. Rigi u. d. Faulhorn
(Pogg. Ann. XXVII, 4 833) . Hygrometerbeobb.
daselbst (Ib. XXX, 4 836). — Über d. Wind-
verhältnisse an d. Nordküsten d. alten Fest-
landes (Bullet, phys. math. Acad. St. Petersb.
V, 4 847). Über Localwinde (Ib. VI, 4 848).
Resultate magnet. Beobb. in Finnland Ib. VII,
4 849). — Mitarbeiter an Ersch u. Grnber's En-
cyclop. d. Künste u. Wissenschaften.
1217
Kästner.
1218
Kästner, Abraham Gotthelf. —
— Nachdem er auf d. Univ. zu Leipzig die
Rechte sludirt, Docent (1739) und Prof.
exlr. (1746) d. Mathematik daselbst, dann
von n56 bis zu seinem Tode Prof. ord.
d. Mathematik und Physik an d. Univ. zu
Göttingen (MJ (P) (Comment. Soc. Gott. V;,
geb. n 19, Sept. 27, Leipzig,
gest. <800, Juni 20, GöUingen.
Diss. de theoria radicum in aequationibus, 40,
Lips. 4 738. Diss. de resolutione aequationum
dififerentialium per series ad Newtonii method
of fluxions, k", Ib. 1743. Diss. de lege conti-
nui in natura, 4", Ib. 1750. Progr. Perspecti-
vae et projecUonum theoria generalis analy-
tica, k". Ib. 1752. Theoria vectis et composi-
tionisvirium cvidentiusexposita, 4*', Ib. 1753.
Progr. Catoptricae analyticae specimen de fo-
cis et aberrationibus, 4°, Ib. 1754. De gno-
nionica, 4°, Ib. 1754. Progr. Unde plures in-
sint radices aequationibus sectiones angulo-
rum definientibus, 4", Gotting. 1756. Progr.
Formuiam Cardani aequationum cubicarum
radices oranes teuere ostendit, 4», Ib. 1757.
Progr. quo theorema binomiale universaliter
demonstratetc, 4*', Ib. 1758. Anfangsgründe d.
Arithmetik, Geometrie, ebenen u. sphar. Tri-
gonometrie usw., 8", Ib. 1758, 6. Aufl. Ib.
1800. Anfangsgr. d. Analysis endl. Grössen,
8«, Ib. 1760, 3. Aufl. Ib. 1794. Anfangsgr. d.
Analysis d. Unendlichen, 8", Ib. 1760, 3. Aufl.
Ib. 1799. Anfangsgr. d. angewandt. Math., 8",
Ib. 1759, 4". Aufl. Ib. 1792. Anfangsgr. d.
höhr. Mechanik, 8", Ib. 1765, 2. Aufl. 1793.
Anfangsgi'. d. Hydrodynamik, 8", Ib. 1769.
Versuch einer analyt. Abhandl. von d. Kegel-
schnitten, 8°, Ib. 1759. Diss. mathematicae et
physicae quas Societati Reg. Scient. Gotting.
annis 1756 — 66 exhibuit, 4«, Altenb. 1771.
Astronomische Abhandlungen, 2 Bde. 8", Got-
ting. 1772—74. Anmerkk. über d. Markschei-
dekunst, nebst e. Abhandl. vom Höhenmess.
durch d. Barometer, 8*, Ib. 1775. Über d.
Aendr. d. Ganges d. Pendeluhren im Sommer
u. Winter, S*-', Ib. 1778. In optica quaedam
Boerhavii et Hallerii commentalio, 8°, Lips.
1785. Geometr. Abhandlungen, 2 Samml. 8°,
Gott. 1 790—91 . Mathemat. Abhandlungen ver-
mischt. Inhalts, 4«, Erfurt 1794. Weitere Aus-
führ, d. mathemat. Geographie usw., 8*», Gott.
1795. Geschichte d. Mathematik, 4 Bde. 8°,
Ib. 1796—1800. — De aberratione lentium
sphaericarum (Comment. Gott. 1, 1751). Theo-
rema arlthmeticum demonstratum (Ib. id.).
De aberratione lentium ob diversam refran-
gibilitatem radiorum (Ib. II, 1752). Pro Joa.
Bemonlli hydraulica contra d'Alembert obje-
ctiones (Novi Commentar. Gott. I, 1770). De
differenlia inter adscensiones rectas solis me-
diam et veram , in tempus convertenda etc.
(Ib. id.). Forraulae analyticae ad motum solis
circa axera suum computandum (Ib. id.). Con-
slderatio geometrica tignorum vectis inflexi
circumductu oscillantium (Ib. II, 1771). Pin-
narum, quibus pila tundentia elevantur, con-
l' 0 " 1^ c u il c r f f . H i.idwörJ'j'bucI'.
sideratio geometr. (Ib. id.). De parallele stel-
lae ob refractionem apparente, ad verum re-
ducendo etc. (Ib. III, 1772). De planetae, de-
clinationem et parallaxin continuo mutantis,
diurno ad parallelum aequatori referendo (Ib.
IV, 1773). De velocitate vectis inflexi (Ib. V,
1774). De mixtorum exanüne hydrostatico (Ib.
VI, 1775). Problematis Alhazeni analysis Iri-
gonometrica (Ib. VII, 1776). De rotarum den-
tibus (Commentat. Gott. IV, 1781). De rota-
rum dentibus, qui junguntur paxillis (Ib. V,
1 782) . De sectionibus solidorum crystallorum
structuram illustrantibus (Ib. VI, 1783) De
corporibus polyedris data lege irregularibus,
Diss. IV (Ib. VI, 1783; VIII, 1785~«6; IX,
1787 — 88). De coni scaleni superficie et rete
(Ib. IX, 1787—88). Cylindrorum rectorum se
decussantium sectiones ad geometriam forni-
cum relatae (Ib. X, 4 789—90). De fornicura
superficiebus et solidis computandls (Ib. id.).
De micrometris, quae tubis inseruntur terre-
stribus adhibendis (Ib. id.). De stelle polaris
usu recentiore geographico (Ib. XI, 1791—92).
De curvis aequidistantibus (Ib. id.). De cor-
poribus regularibus abscissis et elevatis (Ib.
XII, 1793—94). De superficie Cochleae (Ib.
XIII, 1795—97). De cochlearum ductibus in-
ter superficies parallelas (Ib. id.). Specimen
analyseos geometricae cum algebraica com-
paratae (Ib. XIV, 1798—99). De Cochlea su-
perficiebus conniventibus (Ib. id.). — Unter-
such, d. Cylinders, der sich eine schiefe Fläche
hinauf zu wälzen scheint (Deutsche Sehr. d.
Gott. Soc. I, 1771). Methode, die Zeit, welche
eine Uhr weiset, auf andere Zeit zu bringen
(Ib. id.). Beschreib, d. ägypt. Kornmaasses
(Ib. id.). — Theoria projectionis superficiei
sphaericae in planum tangens, oculo in cen-
troposito (Act. Acad. Mogunt. 1776). Problema
staticum tigni ad ^ irietem inclinati reperire
pressiones? (Ib. 177 7). Quanta incertitudine
designentur vertices angulorum acutiorum (Ib.
1778—79). Latus trianguli sphaerici ex duo-
bus lateribus cum angulo intercepto compu-
tandi formulae (Ib. id.). Mathemat. Abhandli.
vermischt. Inhalts (Ib. 1793). Berechn. über
ostind. Münzen (Nov. Act. Mogunt. I, 1799).
Über ordentliche Vielecke um ein gleiches (Ib.
id.). — Om geometriska aberrationer (Svensk.
Vetensk. Acad. Handl. 1753). — Über zweier-
lei Arten Körner in gleiche Weiten zu setzen
(Vorles. d. Pfalz, ökon. Gesellsch. I, 1788—89).
Nachricht von G. S. Dörfel (Samml. d. Gesellsch.
freier Künste in Leipz. III). — Solutio proble-
matls abEulero propwsili : de invenienda curva
continua, quae radios ex dato puncto inciden-
tes, post duas reflecliones eidem puncto red-
dat (Act. Erudit. 1746). Demonstratio theore-
matis Cotesiani de magnitudine apparente cet.
objecti mediantibus quotcunque lentibus aut
speculis visi (Ib. id.). Noch mehre Aufsätze
daselbst. — Über einer Lufterscheinung, die
man an zween Orten zugleich beobachtet hat,
Abstand von d. Oberfläche d. Erde (Bode's
astr. Jahrb. 1788). Formel, den Durchmesser
d. leeren Kreises als Mikrometer vermittelst
zweyer Fixsterne zu finden (Ib. 1796). Ver-
gleich, zwischen Aenderungen schembarer u.
1219
Kahl
Eaiaer.
1220
wahrer Grösse einer Kugel , die aus einerlei
Entfernung gesehen wird (Ib. 4 797). — Etwas
zur Empfehlung d. Centralprojection (Zach,
allgem. geogr. Epheni. -1798). Über Summe u.
Unterschied von Tangente u. Secante (Hinden-
burg'8 Arch. d. Math. 1797). Fernere Aufsätze
in Lichtenberg u. Förster's Götting. Magazin
(z. B. : Erläutr. d. Theorie von Herschel's Lam-
penmikrometer, 1782), Bemoulli u. Hinden-
burg's Leipz. Magaz. (z. B. : Zur Geschichte d.
Sonnenmikroskops, 1786; Über Orgeln, nicht
musikalische, 1787), Eberhard's philos. Magaz.
(z. B. : Über d. math. Begriff d. Raums, 1 789 ;
üeber d. geometr. Axiome), Mag. f. d. Neueste
aus d. Physik (z. B. : Berechnung d. Angabe
eines Windmessers, 1790), Braunschw. Journ.,
Hannövr. Magaz. usw. — Gab verbessert her-
aus : J. B. von Eohr's Physikal. Bibliothek,
übersetzte : Hellot's Färbekunst , K. Smith's
Optik, J. Lulofs physikal. Erdbeschreib., be-
sorgte d Übersetz d. Abhendll. d. Stockhol-
mer Acad., war Mitarbeiter am Hamburg. Ma-
gazin. — Viele Vorreden, Recensionen. Sinn-
gedichte, Philosoph. Abhandlungen usw.
Kahl, Ena iL — Seit 185J Lieutenant
im königl. sächs. Arlilleriecorps, seit 1852
Lehrer d. Physik u. Chemie an d. Kriegs-
schu'e in Dresden fOrJ.^
geb. 1827, Febr. 24, Dresden.
Mathemat. Aufgaben aus d. Physik, nebst Auf-
lösungen, Leipz. 1857. Über d. Theorie d.
Luftschwingungen in Röhren (Schlömilch u.
Witzschel's Zeilschr. f. Math. Bd. II, 1857j.
Über d. Fabrikat, von Pulverkohle in Cylin-
dern u. über d. Darstell, derselb. durch über-
hitzte Wasserdämpfe (Erdmann'ß Journ. LXVII,
1856).
Kahler, Johann. — Prof. folgweise
d. Metaphysik, Logik (1677), Mathematik
(1678) u. Theologie (1683) an d. Univ. zu
Rinteln (A),
geb. 1 649, Jan. 1 8, Wollmar bei Mar-
burg,*
gest. 1729, Mai 17, Pyrmont.
Diss. de motu terrae, Giss. 1672. De astro-
mantia, Ib. 1674. De oceano ejusque proprie-
tatibus et motibus, Rintl. 1679. De cometis
eorumque generatione, Ib. 1681. De terra
ejusque figura, magnitudine, motu et loco in
universo, inleriori struclura etc., Ib. 168*.
• geb. Jan. 20 :iTL).
Kahrs, Caspar. — Rentschreiber in
d. Kenlkammer zu Kopenh.^een (JSKJ,
geb. 17 59, Aug. 4.. FjVldberg, Stift
Bergen,
gcit. 1811,
Geometrisk Afhandling om at optage Kart over
en Sökyst fra een Station etc. (Danske Vidensk
iSelsk. Skr. f. 1803—4).
Kaiser, Johann Eberhard. —
Wirkl. Hof- und Regierungsrath in Fulda
(1753—1775), dann wirkl. Hof- und Re-
gierungskanzler daselbst (Ännal. Welter au.
Gesellsch.il),
geb. 1727, Dec. 12, Burghaun,
gest. 1795, Juli 9, Fulda.
Die Bauernphysik oder erste Linien d. Natur-
kunde d. Ackerbaus usw., S», Fulda 1770.
Kaiser, Caje tan Georg. — Dr. Phil.,
Profi ord. d. Technologie u. Vorstand d.
technolog. Cabinets d. Univ. zu München
(seit 1851), sowie Prof. d. Chemie an d.
polytechn. Schule daselbst (seit 1834). Frü-
her (1823) Repetitor für Chemie u. Mine-
ralogie an d. Univ. zu Landshut, dann Do-
cent (1826) u. Prof. (1827) d. Naturge-
schichte, Chemie u. Technologie amLyceum
daselbst (Or),
geb. 1803, Jan. 5, Kelheim, Nieder-
bayern.
Diss. de analysi aquarum, 1 834. Überd. Chlor-
verbindungen , nach Stratingh u. Chevalier,
8«, Ilmenau 1829. Grundriss d. Pharmacie, 8",
Landshut 1832. Mit J. A. Buchner: Untersuch,
d. Asche d. Benzoeharzes (Buchner'» Repert.
XXII, 1825). In derselb. Zeitschr. u. in Ding-
ler's polytechn. Journ. viele Übersetz, aus. d.
Holland, u. Französischen. — Von 1834 bis
jetzt Redacteur d. Kunst- u. Gewerbeblatts d.
polytechn. Vereins f. d. Königr. Bayern. Darin
von ihm : Geschichtl. Übersicht d. Bierproben
(1835) ; Untersuchung über Torf usw. (1836) ;
Ueber bayerischen, ausländ. Biere (1836—39,
42, 45, 46, 48, 56) ; Über elektro-chem. Ver-
goldung, Versilbr. u. Verplatinirung (1842);
Ueber ein von ihm construirtes Saccharometer,
»Kaiser's Procenten-Aräometer für Bierwür-
zen« (1842); Manganoxydul im Brunnenwasser
Münchens (1845) ; Verbessr. d. Berthier'-
schen Methode z. untersuch, d. Brennmateria-
lieu (1846); Über d. Erfolg d. wissenschaftl.
Behandl. d. Bierbrauerei (1854); Leben und
V^irken des J. N. v. Fucha (1856).
Kaiser, Frederik. — Dr. Phil., seit
1837 Prof. d. Astronomie an d. Univ. zu
Leyden u. Direct. d. Sternwarte daselbst.
Mitgl. d. königl. Niederl'änd. Instituts u. d.
späteren Acad. d. Wiss. (Or),
geb. 1808, Juni 10, Amsterdam.
Berste Metingen met den Mikrometer, volbragt
op het Observatorium van't Rijks Hoogeschool
te Leyden, 8", Leyd. 1840. Verklaring van het
Hemelplein, stereographisch ontworpen en ge-
teekend, 8'', Amst. 1845. Sterrekundig Jaar-
boek voor de Jaren 1846—48, 8", Ib. 1845.
De Sterrenhemel verklaard, 2. Aufl., 8", Ib.
1847,2. Deel, Ib. 1 853. Jets over de sterrekun- .^^^^
dige Waarnemingen van Chr. Hnygens. üit- #■■
komsten der Waarnemingen op de Komeet fl(
van Halley. De Stelling van Otto Struve om-
Irent het l)reder worden van den Ring van Sa-
turn us etc. (Versiageu en Mededelingen der
1221
Kalan
Kant.
1222
K. Acad. d. Wetenschapp. III J 856). De Stel-
ling van Seochi te Rome omtrent den Ring van
Saturnus, getoetst aan metingen, volbragt op
het Observat. te Leyden (Ib. V et VI, 4 857).—
Viele Beobachtungen u. Rechnungen, namentl.
über Doppelsterne u. Cometen in d. Astron.
Nachrichten.
Kalau, s. Galau.
Kalm, Pehr. — Dr. TheoL, Prof. d.
Naturgeschichte u. Oekonomie an d. Univ.
zu Abo. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stock-
bolm (SJ (TF) (AJ,
geb. n 1 6, März . ., Angermanland,
gest. n79, Nov. < 6, Abo.
Westgoeta och Bohuslaenska resa, 8", Stockb.
4746. Resa tili Norra America, 3 Die. 8°, Ib.
4 753—64 (Deutsch von J. P. u. J. A. Murray,
3 Bde. 8", Götting. 4 754—64), — Beriittelse
om ett särdeles stört hagel, som föll i Moscow
(Vetensk. Acad. Handl. 4 744). Skäl mot och
med vattnets aftagande i Norrige (ib. 4 748)
Nägra anmarkningar rörande historia natura-
lis och climatet af Pennsylvanicn (Ib. 4 749).
Nägra norrsken, observerade i Norra America
(Ib. 4 752). Ron om ovanliga kölden under
4 759 och 4 760 ärs vinteretc. (Ib. 4 764). Ther-
mometriska rön vid hafs och sjöars vatten (Ib.
4 774). — Im Ganzen 34 Abhandl. daselbst,
meistens naturhist. Inhalts.
Kaiwitz, s. Galvisius.
Kämmerer, Jacob Friedrich. —
Chemischer Fabrikant zu Ludwigsburg in
VVürtemberg flllustr. Ztg. 1857, Dec. \9J,
geb
gest. 1857, Dec. . ., Ludwigsburg.*
Angeblich Erfinder der Phosphorzündhölzer
(Streichzündhölzer?). — Vergl. Mittheil. d.
Hanuövr. Gewerbvereins, 4 858.
* Beerdig : Dec. 8.
Kampe, Franz Lebrecht. — Se-
nator, Bauherr und Mechanicus in Göttin-
gen fAJ,
geb. 1712 etwa,
gest. 1785, Mai 26, Göltingen.
Berühmt durch die von ihm verfertigten In-
strumente (Gregorianische Spiegelteleskope,
astronomische Uhren, Quadranten, Luftpum-
pen usw.) , die den besten englischen jener
Zeit gleich kamen, sie zum Theil übertrafen.
Kamper, s. Camper.
Kane, Elisha Kent. — Dr. Med.
Trat als Schiflfsarzt in d. aroerikan. Marine,
begleitete die Gesandtschaft nach China,
besuchte dieses Land, Ostindien, Ceylon,
die Philippinen und die Sandwich-Inseln,
darauf Aegypten u. Griechenland, von wo
er 184 6 in sein Vaterland zurückkehrte.
Nachdem er dann noch einer Expedition
nach Afrika gefolgt war und am Kriege ge-
gen Mexico Theil genommen hatte, unter-
nahm er die Reise in die arktischen Regio-
nen zur Aufsuchung von Sir Jobn Frank-
lin (BplJ,
geb. 1822, Philadelphia.
gest. 1857, Febr. . ., Havannah.
Arctic Explorations: The first United States
G rinn eil expedition in search of Sir John
Frajiklin (4 850— -54) ; a personal narrative by
E. K.K., 4 vol. 8", Philadelphia, 2'i edit. 4 825.
— The second G rinn eil expedition in the
years 4 853—55, 2 vol. 8°, Ib. 4 857 (Auszug
von beiden in Silliman, N. Journ. XXIV).
Kannegiesser , Gottlieb Hein-
rich. — Dr. Med., erst Arzt in d. bolstein.
Aemtern Neumünster u. Bordisholm, dann
Licenliat (1733) u. Prof. (extr. 1736, ord.
17 43) d. Medicin an d. üniv. zu Kiel. Mitgl.
d. LeopoldJn. Academie f2\f) fAJ (ANCJ,
geb. 1712, Juli 2 2, Gotha,
gest. 1792, Aug. 26, Kiel.
De quadratura circuli physica, 4", Kilon. 4 765.
De lapidibus aquilinis, 4°, Ib. 4 768. — De fri-
goris a. 4 740 effeclu nolanda quaedam in re-
gione Kiloniensi (Act. Acad. Nat. Cur. VI, 4 742).
De rarioribus quibusdam aetitis in Hoisatia
repertis (Nova Act. Acad. Nat. Cur. IV, 1770).
— Sehr viel Medicinisches.
Kanold, Johann. — Dr. Med., pract.
Arzt in Breslau. Mitgl. d. Leopoldin. Aca-
demie (JJ (ANP),
geb. 1 679, Dec. 15, Breslau,
gest. 1729, Nov. 15, Breslau.
Gab heraus : Sammlungen von Natur- u. Me-
dicin-, wie auch hiezu gehörigen Kunst- u. Li-
teraturgeschichten, so sich in Schlesien und
anderen Ländern zugetragen^ 37 Quartalhefle,
Bresl. 4 74 8—29.
Kant, Immanuel. — Erst Hausleh-
rer, dann Docent (1755) und darauf 1770
Prof. ord. d. Logik u. Metaphysik an d. üniv.
zu Königsberg. Sohn eines Sattlers (A)
(M. l\) (Biogr. v. Schubert, Leipz. 1842;,
geb. 172 4, Apr. 22, Königsberg,
gest. 1804, Febr. 12, Königsberg.
Gedanken von d. wahren Schätzung d. leben-
digen Kräfte usw., 8^, Königsb. 4 746. Allgem.
Naturgeschichte u. Theorie d. Himmels usw.,
8°, Ib. 4 755. Geschichte u. Natrrbeschreib. d.
merkwürdigst. Vorfälle d. Erdbebens, welches
am Ende des J. 4 755 einen grossen Theil d.
Erde erschüttert hat, 4", Ib. 4 756. Neuer Lehr-
begriff d. Bewegung u. Ruhe usw., 4«, Ib. 4 758.
Entwurf u. Ankündig, eines Collegii d. phy-
sisch. Geogr., nebst einer Untersuch., ob die
Westwinde in unseren Gegenden darum feucht
sind, weil sie über ein grosses Meer streichen,
4", Ib. 4 759. Anmerkk. zur Erläuterung d.
Theorie d. Winde, 4^ Ib. 4 765. Physische
Geographie, 4 Bde. 8", Hamb. u. Mainz 4 804
—4 804, Ausgabe von Fr. Th. Einck, 2 Bde. 8»,
77*
1223
Kanter
Karaten.
1224
Königsb. <808. ~ Über d. Vulcane im Monde
(Berlin. Monatsschrift 1785). Über d. Einfluss
d. Mondes auf d. Witterung (Ib. 1794). — Phi-
losophische Werke, naraeiitl. »Kritik der rei-
nen Vernunft«, Riga 1781. Sämmtl. Werke,
12 Bde. 8", Leipz. 1838—44.
Kanter, Jan de. — Lehrer d. Mathe-
matik u. Physik am Gymnas. zu Middel-
burg [KL. iSi\J,
geb. 1762 etwa,
gest. <84<, Sept. 24, Middelburg.
Nieuwe ecliptische Tafelen met derzelver toe-
passing, Middelb. 1803.
Kapf, Georg Friedrich. — Berg-
werks-Administrator in Berlin (178 6 — 93),
dannKreiscalculator bei der Kriegs- u. Do-
mänen-Kammer in Breslau (AJ,
geb. 1759, Mai 15, Wiltichen, Für-
stenberg,
gest. 1797, Jan. 19, Breslau.
Beiträge zur Geschichte d. Fürstenbergischen
Bergbaus im Kinzinger Thal, 8°, Cassel 1785.
Skizzen aus d. Geschichte d. schles. Mineral-
reichs, 8*», Bresl. 1794. Beiträge zur Geschichte
d. Kobolts, Koboltbergbaus usw., 8", Ib. 1798
(Aus d. Bergmann, Journ.). Aufsätze in d.
Schlesischen Provinzialblättern.
Kapp, Georg Christian Fried-
rich. — Dr. Med., pract. Arzt in Bayreuth
(MAI) (AJ (BdJ,
geb. 1780, Febr. 1, Kirchleuss,
gest. 1806, Febr. 16, Bayreuth.
Über d. Wirkung d. Lebensluft auf d. thierisch.
Körper, 8^ Erlang. 1799. Systemat. Darstell.
d. merkwürdigst. Thatsachen, welche d. neue
Chemie auf d. Heilkunde bewiesen hat. 8°,
Ib. 1805.
Kappeier, s. Cappeler.
Karlinski, Fr. . . — Adjunct, erst an
d. Sternwarte zu Krakau, dann an der zu
Prag (JUJ,
geb. 1830, Oct. 4, Krakau.
Viele Planeten- und Cometenbeobachtungen
usw. in d. Astr. Nachr. vom 25. Bd. an. Ozo-
nometr. Beobb. in Krakau (Pogg. Ann. XCIII,
1854).
Karmarsoh, Karl. - Dr. Phil., Di-
rect. u. Prof. d. Technologie an d. poly-
techn. Schule (höheren Gewerbschule) in
Hannover seit ihrer Stiftung im J. 1830,
Mitgl. d. königl. Verwaltungs-Commission
d. Gewerbeschulen, Mitgl. d. Direction d.
Gewerbevereins im Königr. Hannover seit
dessen Gründung im J. 1834, seit 1845
Vicepräsident. Früher (18 19 — 23) Assist.
beim Lehrstuhl d. Technologie am poly-
techn. Institut in Wien fK),
§eb. 1803, Oct. 17, Wien
Grundriss d. Chemie, Wien 1823. Einleit. in
d. mechanischen Lehren d. Technologie, 2 Bde.
8°, Ib. 1 825. Die höhere Gewerbschule in Han-
nover, 8°, Hann. 1831, 2 Aufl 1844. Die po-
lytechn. Schule zu Hatmover, 8", Ib. 1848,
3. Aufl. 1856. Beschreib, einer Reliefmaschine
usw.. Ib. 1886. Grundriss d mechan. Tech-
nologie, 2 Bde. 8°, Ib. 1837 u. 41 ; 2. Aufl. un-
ter d. Titel : Handb. d. mechan. Technologie,
Ib. 1851. Beitrag zur Technik d. Münzwesens,
Ib. 1 856. Mit F. Heeren: Technisch. Wörter-
buch d. Gewerbkunde in aiphabet. Ordnung,
3 Bde. 8", Prag 1848—44, 2. Aufl. 1854—56.
Beiträge u. Supplementbände zu Prechtl's tech-
nolog. Encyclopädie, 20 Bde. 8», Wien 1830
— 55. Beiträge zu Hülsse's Maschinen-Ency-
clopädie (Bd. I u. II), zu Ersch u. Gruber's
allgem. Encyclop. d. Wiss., zu d. Jahrbüchern
d. polytechn. Instituts in Wien (Bd. II— XIX,
Wien 1820—37), Dingler's Journ , Mittheilun-
gen d. hannövr. Gewerbvereins (die er seit
1834 redigirt), d. Deutsch. Vierteljahrsschrift
usw. Gab heraus mit Vol»: Polytechn. Mit-
theilungen, 3 Jahrgg., 1844—46.
Karmrodt, Karl Gottfried. — Dr.
Phil., Director d. landwirthschafllich-che-
mischen Versuchsstation für Rheinpreus-
sen zu St. Nicolas (Reg.-Bez. Düsseldorf)
u. Lehrer d. Chemie am landwirthschaftl.
Institut daselbst ; früher Dirigent einer che-
mischen Fabrik zu Mühlhausen, Thürin-
gen fOr),
geb. 1826, Jan, 22, Mühlhausen, Thü-
ringen,
tjber d. Salze d. Meliithsäure (Inauguraldiss.),
Götting. 1 851 (Auch Lieb. Ann. LXXXl. 1 852) .
Neues Iridiumsalz; mit E. TJlirlaTib (Ib. id.).
Über d. Blutlaugensalz (Verhandl. d. Vereins
z. Befördr. d. Gewerbfleisses in Preuss. 1857).
Seit 1856 Mittheilungen chemischer Untersu-
chungen, landwirthschaftl. Gegenstände be-
treffend, in d. Zeitschr. d. landwirthschaftl.
Vereins f. Rheinpreuss., u. seit 1857 Abhand-
lungen über Agriculturchemie usw., ebendas.
Karsten , Wcnceslaus Johann
Gustav. — Erst Docent (1755; und Prof.
d. Logik (1758) an d. Univ. zu Rostock,
dann an der zu Bützow (1760—78) und
darauf Prof. d. Mathematik u. Physik an der
zu Halle (MJ (HL) fKarsten'sArch.XXW),
geb. 173 2, Dec. 15, Neu-Brandenburg,
Mecklenb.-Strelilz,
gest. 1787, Apr. 17, Halle.
Diss. inaug. de notione algebrae ejusque dif-
ferentia ab arithmetica, 4«, Rostoch. 1755.
De affectionibus, quae omnis generis functio-
num, praecipue si tres vel adeo quafuor in-
volvant variabiles, difTerenliallbus conipetunt,
si eorum integrale sit possihile, 4 '. Ih. 1756.
Elementa matheseos universalis 8". Ib. 1756.
Beweis, dass der AIi,'orithinus speciosu.s keine
widersinnigen Rechnungsregeln enthalte, 8*,
1225
Karsten.
1226
Ib. 1757. Praelectiones matheseos theoreticae
elementaris, 8^, Ib. 4 758. Beiträge zur Auf-
nahme d. theoret. Mathematik, 4 St. 8^ Greifs-
walde 1758, 1759 u. 1761. Diss. Regulae pro
difTerentiandis functionibua duarum variabi-
lium universalius et evidcntius demonstratao,
4'', Ro.stoch. 1759. Mathesis theoretica elemen-
taris et sublimior etc., 8°, Ib. <'7C'>. Lehrbe^
sriff d. gesammten Mathemolik , 8 '2dc. S°,
Greifswalde 1767—77, 2. Ai.ii. 1782-01. Ab-
band!, über d. vortbeilhafteste Anordnung d.
Feuersprützen usw., 4°, Ib. 1773. Versuch ei-
ner völlig berichtigten Theorie d. Parallelli-
nien, 4^ Ib. 1779. Anfangsgründe d. mathe-
mat. Wissenschaften, 3 Bde. S**, Ib. 1780. I)°
d. Naturlehre, 8", Halle 1780, 2. Aufl. von
Gren, Ib. 1790. Auszug aus d. Anfangsgr. u.
Lehrbegriffd. Math., 8", Greifsw. 1 781 ,2! Aufl.
2 Bde. 8", Ib. 1785. Anleit. zur gemeinnütz.
Kenntnissd. Natur usw., 8°, Halle 1783. Theo-
rie von Wittwenkassen, 8", Ib. 1783. Kurzer
Entwurf d. Naturwiss. , vornehmlich ihres
chymisch-raineralog. Theils, 8", Ib. 1785.
Physisch -chymische Abhandlungen, durch
neuere Schriften von hermet. Arbeiten usw.
veranlasst, 2 Hfte. ib. 1786 (Das 2. von seinem
Sohn Diedr. Ludw. Gust. vollendet) . Mathemat.
Abhandlungen, 8", Ib. 1786. — Von d. Loga-
rithmen vermeinter Grössen (Abhandl. Münch.
Acad. V, 1768). Theorie von d. Projectionen
d. Kugel usw. (Ib. id. u. VIII, 1778). Von d.
archimed. Wasserschraube (Ib. VIII, 1773).
Über d. Theorie d. Saugwerke (Ib. id.). Ver-
such e. evidenten Beweises d. allgem. me-
chan. Grundsätze (Ib. id.). Untersuch, über
d. ersten Gründe d. Photometrie (Ib. IX, 1 775).
— Onderzoek over de schynbare Bev/eging
(Verhandl. Maatsch. Harlem, X, 1768). Theo-
rieder schuins liggende rosenkrans molens of
schopwerken (Ib. XIV, 1773).
Karsten, Diedrich Ludwig Gu-
stav. — Sohn des Vorigen. Dr. Phil., erst
Bergeleve (1783), dann 1791 preuss. Berg-
rath u. Assessor bei d. königl. Bergwerks-
u. Hütten-Administration, vorher seit 1789
Lehrer d. Mineralogie u. Bergbaukunde bei
d. Bergwerks-Eleven-Institut in Berlin u.
Aufseher d. 1781 gegründeten königl. Mi-
neralien-Cabinels daselbst. Staatsralh. Mit-
glied d. Acad. d. Wiss. zu Berlin (ausser-
ordentl. 1803, ordenll. 1808), auch Milgl.
d. Gesellsch. naturforsch. Freunde daselbst
seit 1795 (Abh. d. Beii. Acad. {S\ i—\o)
(AJfMAlJ,
geb. 1768, Apr. 6, Bützow, Mecklb.,
gest. 1810, Mai 20 (21), Berlin.
Museum Leskeanum, 2 vol. 8", Lips. 1789
(Vol. II auch unter d. Titel : Des Herrn N. G.
Leske hinterlass. Mineralienkabinet beschrie-
ben usw., 2. Bd. 8°, Ib. 1789). Tabetlariscbe
Übersicht d. mineralogisch einfachen Fossi-
lien , fol., Berlin 1791, 2. Aufl. 1792. Über
Wemer'8 Verbesserungen in d. Mineralogie,
8", Ib. 1793. — Über d. innere Beschaffenheit
d. Kamsdorfer Bergreviers (Lempe's Mag. d.
Bergbaukunde I, 1785). Inwiefern d. Berg-
mann Rocht habe, den Diamant zu den Inflam-
'nabiiien zu rechnen {Ib. id.). Einige Über-
solzungen in Bd. III, IV u. VII ebendaselbst.
— Beobh. auf d. Basallberge des Städtchens
An)öneburg (Köhler u. Hoflftnann's Beremänn.
Journ. 1788). Beschreib, einer neuen Art Feld-
spalh (Ib. 1789] . Sclircib. über d. Vogelsge-
bir(j;e (Ib. id ). Über d. Bestandtheile d. Fahl-
erzes (Ib. id.). Über Weis.sgültigcrz, Fahlerz,
rothen Schörl (Ib. 1790). Ueber Smaragdkry-
stallo (Ib. 1792). Über Steinkohlenbergbau in
Schlesien (Neu. bergmänn. Journ. I, 1795).
Noch einige Aufsatze daselbst. — Beschreib, d.
Melanits u. Augits (Gmelin'sGölt. Journ. 1797).
— Über d. Thonschiefcr, llornschiefer a. die
Wacke. gekrorito Preisschrift (Höpfner's Mag.
III, 1788), Aeussere Beschreib, der sich un-
bezweifelt natürlich findenden Salze (Ib. IV,
■ 1 789). — Über d. Unentbehrlichkeit u. d. Ein-
fluss d. Chemie in d. Mineralogie (Crelle's
Beitr. III, 1788). — Nachtrag z. Nachricht vom
Spurstein (Berlin. Monatsschrift, 1789). Die
magnetische Sprochmaschine (Ib. id.). — Über
d. Anwend. d. Meilerwassers zum Beizen usw.
(Anzeig. d. Leipzig, ökon. Soc 1791;. — Über
d, Agusterde (Gehlen's Journ. I, 1803). Ünler-
such. eines neuen Bleierzes (Ib. III, 1804). Un-
tersuch, d. Ichlhyophlhalm(Ib. V, 1805). Aeus-
sere Kennzeichen d. Anlhophyllits (Gehlen's
Journ. f. Chem. u. Phys. II, 1 806). Über d. An-
dreasberger Pharmacolifh (Ib. III, 1807). Über
d. Wernerit (Ib. IV, 1807). Über d. Caneel-
stein (Ib. id.). Über d. Zircon (Ib. id.). Über
Traubenerz (Ib. id.). Über d. Breccie verde
d'Egitto (Ib. id.). Über d. erdigen Talk (Ib. V,
1808). Üi3er d. Nadelerz rais Sibirien (Ib. id.).
— Über d. Alter d. Melaüe (Moll's Aijn. VI,
180 3), — Oryktognost. Anmerkk. über d. Apa-
tit, Prasem u. Wolfram usw. (Schrift, d. Ge-
sellsch. naturf. Fr. in Berlin, IX, 1789). Über
d. Serpentingebirge in Niederschlesien (Ib. X.
1792). Orykt. Beitrag z. Geschichte d. Zinns
(Ib. id.). Zur Naturgeschichte d. Uraniums
(ib. id.). Beschreib, d. Lipoliths usw. (Ib. XI,
1794). D'^d. Lilaliths (Ib. id.). Characleristik
d. Meerschaums (Ib. id.). Beschreib, d. Bit-
tcrspalhs (Ib. id.). Entwickl, zweier specula-
liven Fragen über d. Fossilien (Neue Schrift.
d" I, 1795). Mineralog. Beschreib, d, Gegend
von Bemstedt, Beiderseo u. Morl usw. (Ib. id.),
Geognost. Beobb. in Schlesien (Ib. id.). Über
d. Harzer Buttermilcherz (Ib. id.). Beschreib,
von Fo.ssilien aus d. Sendomir'schen (Ib. H,
1799). Mineralog. BeschafTcnh. d. Steinkoh-
lenflölze im Lingen'schen flb. id.). Überfloss
von Braunkohlen in d.Neiimark (Ib. IV, 1803).
Neue Characteristik d. Hornerzes (Magazio
d"!, 1807). Beschreib, d. Wawellits (Ib. id.).
Geognost. Characteristik d. Sandstcinformatio-
nen usw. (Ib. id.). Untersuch, d. mürben Zoi-
sits usw. (Ib. II, 1S08). D« d. Sphens aus d.
Pinzyau (Ib. id ). D" d. Eisennecherzes von
Freibergib. id.). n''d. E!.ipoliths(Ib.III, 1809).
Über d. Marmor von Priborn in Schlesien (Ib.
id.). Über d, seltene Versteinerung coruu co-
1227
Karsten
Karsten.
1228
piae Thompson usw. (Ib. id.). Lythrodss,
eine neue Fossiliengattung (Ib. IV, 1810). —
Profil d. Alpengebirges zwisch. Wien u. Triest,
und von Triest bis Salzburg (Gilb. Ann. XX,
<805). Überfiltresinaltörables (ib. XXI, 4 803).
Noch einige Aufsätze daselbst. — Gab heraus
mit Aumerkk.r Mineralog. u.bergmänn. Beobb.
über einige Hessische Gebirgsgegenden von
J. Ph. Kiess, 8°, Berl. 4 791, übersetzte Haüy's
Mineralogie u. a. — Schrieb auch d. Minera-
log. Characteristik der Fossilien In KJaproth's
Beitr. z. ehem. Kenntn. d. Mineralkörper.
Karsten, Franz Christian Lo-
renz. — Bruder von Wenceslaus. Erst
Lehrer am Pac^agogium zu Bützow (1773
— 80), dann Prof. d. Naiional-Oekonomie
u. d. Kameralwissenschaften an d. üniv.
daselbst, auch nach deren Verlegung im
J. 1789 nach Rostock (Karsten's Arch. f.
Mn. XXVL <854;,
geb. n5<, Apr. 3, Landgut Pohns-
dorf,Mecklenb.,
gesL 1829, Febr. 28, Neuen Werderb.
Rostock.
Die Rechenkunst, 8", \ 116, 2. Aufl. 1 786, 3. Aufl.
4 805. Die P e s s 1 e r'sche Dreschmaschine nach
Theorien. Erfahrung beurthellt, 8°, Celle 17 99.
Noch einige Ökonom. Schriften. Gab heraus:
Annalen und Neue Ann^ilen d. Mecklenburg.
Landwirthschaft, letztere fortgesetzt von H.
G. Flörcke.
Karsten, Karl Johann Bernhard.
— Sohn des Vorigen. Folgweise Referendar
(1804) und bald darauf .\ssessor beim Ober-
Bergamt in Breslau, dann Bergrath (4 810),
Oberhüttenrath u. Oberhüttenverwaller in
Schlesien (ISH), wobei er später auch
Vorlesungen in Breslau hielt, bis er 1819
als Geheim. Ober-Bergrath beim Ministe-
rium des Innern nach Berlin berufen ward.
Nahm 1851 seinen Abschied. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. daselbst seit 1822 (GB. 1825,;
(Biogr. in sein. Ar eh. f. Min. XXVI, 1 8 5 4^*,
geb. 1782, Nov. 26, Bützow, Meckib.,
gest. 1853, Aug. 22, Berlin.
Diss. inaug. de afluiitate chemica, Rostoch.
1802. Einige Bemerkk. über d. Gewinnung d.
Eisens im Grossen aus seinen Erzen usw., 8°,
Berlin 1803. Handbuch d. Eisenhüttenkunde,
2 Bde. 8^ Halle 1816; 2. Aufl., 4 Bde. 8", Ber-
lin 1827; 3. Aufl., 5 Bde. 8°, Ib. 1841. tJber
d. Werth d. Bergbaues usw., 8«, Berlin 1816.
Grundriss d. Metallurgie u. d. metallurg. Hüt-
tenkunde, 8", Ib. 1818. Metallurg. Reise du^ch
einen Theil von Bayern usw., 8°, Halle 1821.
Giundnss d. deutschen Bergrechtslehre usw.,
b", Berlin 1628. System d. Metallurgie usw.,
,') Bde. 8" nebst Atlas, Ib. 1831 . Über Conlact-
Elektricität, S", Ib. 1836. Philosophie d. Che-
mie, 8", Ib. 184 3. Lehrb. d. Salinenkunde,
2 Bde. 8". Ib. 1846—47. — über d. Verbind.
d. Eisens mit d. Kohle (Abhandl. Berlin. Acad.
aus d. J. 1822—23). tjber d. chemische Ver-
bind, d. Körper, vier Abhandli. (Ib. 1824,1831,
1833, 1834, 1839 — 1841). Über d. Saigerhüt-
tenprocess (Ib. 1824). Über d. Roheisen (Ib.
1825). Über d. Veränderungen, welche d. Fe-
stigkeit d. Eisens durch geringe Beimischun-
gen erleidet (Ib. 1826). Über d. Erz führende
Kalksteingebirge d. Gegend von Tarnowitz (Ib.
1827). Der Amalgamationsprocess (Ib. 1828).
Über d. verschiedr. Zustände d. hammerga-
ren Kupfers (Ib. 1830). Über d. elektrische
Polarisirung des Flüssigen, als das Wesen al-
ler galvan. thätigkeit d.Ketten usw. (Ib. 1 83S) ,
Über d. chemische Wahlverwandtschaft (Ib.
1843). Über d. Carburele d. Eisens (Ib. 1846).
Über d. Verhältnisse, unter welchen d. Gyps-
masscn zu Lüneburg, Segeberg u. Lübtheen
zu Tage treten (Ib. 1848). Über d. jetzig. Zu-
stand d. Methoden z. Ausbring, d. Silbers aus
seinen Erzen (Ib. 1851). Über Feuermeteore
u. einen sehr merkwürd. Meteormassen-Fall
bei Thorn (Ib. 1853). — ■ Über d. Wirkungsart
d. einfach galvan. Kette (Monatsb. d. Acad.
1836). Über MetalUegirungen, besonders über
die aus Kupfer u. Zink (Ib. 1838). Überd. Ko-
nigsbornerSoolquellen (Ib. 184 5). Zusammen-
setz, d. Martinsits (Ib. id.). Überd. Steinsalz-
ablagerung bei Stassfurt usw. (Ib. 1847). Über
d. Beziehungen zw. Anhydrit, Steinsalz u. Do-
lomit (Ib. 1848). — Über d. Darstell, d. Kork-
säure usw. (Scherer's Journ. [das er von
Bd. VII an mitredigirte] V, 1800). Über d.
Verhalt, d. vollkomm. Bleioxyds zu d. Alka-
lien u. einig. Salzen (Ib. id.). Versuch zur Be-
stimni. einer neu. ehem. Nomenclatur (Ib. id.).
DarsteU. von rein. Kobalt u. Wasserkobalt (Ib.
VII, 1801). Über d. verschiedn. Zustände d.
Kohlenstoffs in seinen Vcrbindd. mit Sauer-
stoff usw. (Ib. id.). Über Benzoesäure im Pfer-
deharn (Ib. id.). Über d. ünlöslichk. d. Gerb-
stoffs in Alcohol (Ib. id.). Überd. Unterschied
d. Alkalien u. alkalisch. Erden (Ib. id.). Über
d. Unterschied d. Essigsäure von d. essigten
Säure (Ib. VIII, 1802). UeberBerthoUet'schem.
Affinitätslehre (Ib. X, 1803). — Über d. ver-
schiedn. Zustände d. Eisens usw. (Gilb. Ann.
LH, 1816). — Über d. Verhalt, d. Kieselerde
zu d. Säuren (Pogg. Ann. VI, 1826). — Gab
heraus : Archiv für Bergbau u. Hüttenwesen,
20 Bde. 8^ Bresl. u. Berl. 1818—1829, und
Archiv f. Mineralogie, Geognosie, Bergbau u.
Hüttenkunde, 26 Bde. 8°, Berl. 1829—54 (von
Bd. XI an mit H. v. Dachen). In beiden Zeit-
schriften viele chemische , metallurg. u. hüt-
tenmännische Aufsätze von ihm, z. ß. : Über
Atomgewichte u. isomorphe Bildungen usw.,
IV, 1831; Über Bildungen u. Umbildungen d.
Gebiige durch Contact, X, 1837. — Übersetzte
Rinman's Geschichte d. Eisens, und mit Ch. S.
Weiss : Haüy's Mineralogie.
Karsten, Herrmann. — Sohn des
Vorigen. Dr. Phil., Prof. (ord. seit 1836)
d. Mathemalik und Physik an d. üniv. zu
Rostock (Diss) (Karst. Arch. f. Min. XXMJ,
geb. 1809, Sept. 3, Breslau.
1229
Karsten
Kasteleyn.
1230
Diss. inaug. de crystollographiae malhemati-
cae problematib. nonnullis, 4", Berol. 1829.
Kleiner astronom. Almanach, vorzüglich für
Seeleute, 10 Jahrgg., 8°, Rostock 1840— 49.
Beitrag z. Berichtig, d. Sterblichkeits-Tafeln,
S*», Ib. 1845. Artikel »Krystallographie« in d.
Allgem. Encyclop d. Physik, Lief. I u. II, 1 856.
— Vorkomm. d. Bernsteins an d. preiiss. Kü-
ste (Karsten's Arch. f. Min. II, 1830). Verstei-
nerungen aus d.SternbergerGestein (Ib. XXIII,
1849—50). Thermometerbeobb. während d
Sonnenfinsterniss 1851, Juli 28 (Astr. Nachr.
XXXIII, 1852). Noch verschiedene astron.
Beobb. (Ib. VIII, IX, XIV, XVI, XVII, XX
u. XXIII).
Karsten, Gustav. — Bruder des Vo-
rigen. Dr. Phil., Prof. d. Physik an d. Univ.
zu Kiel seit <848, früher Privatdocent an
der zu Berlin {Arch. f. Min. XXYIJ,
geb. 1820, Nov. 24, Berlin.
Diss. inaug. Imponderabilium praesertim ele-
ctricitatis theoria dynamica, cum appendice
de imaginibus quae luce, calore, electricitate
procreantur, 4^, Berol. 1843. Vorschläge zur
allgem, deutschen Maass-, Gewichts- u. Münz-
Regulirung, 8", Ib. 1848. Lehrgang d. raechan.
-Naturlehre, 8°, Kiel 1851— 53. Mit 15 Ande-
ren : Allgem. Encyclopöd. d. Physik, bis jetzt
3 Liefr., 8°, Leipz. 1856—57. Redigirte : Die
Fortschritte d. Physik, 5 Jahrg., Berl. 1847—
53, letzteren mit W. Beetz. — Über relative
mittlere Atom -Abslände; mit F. Bruxmow
(Pogg. Ann. LVII, 1842). Über elektrische Ab-
bildungen (Ib. LVII, 1 842 ; LVIII u. LX, 1 843).
Physikal. Notizen (Ib. LXXI, 184 7). Unter-
such, über d. Verhalt, d. Auflösungen d. rei-
nen Kochsalzes in Wasser (Kajsten's Arch. f.
Min. XX, 1846). Hygrometr. Tabellen zur An-
wend. bei Gebläsen u. Gradirwerken (Ib. XXI,
1847).
Karsten, Herrmann. — Vetter der
beiden Vorigen. Dr. Med. u. Phil., Privat-
docent an d. üniv. zu Berlin. Machte auf
eigene Kosten in den Jahren 1843 — 47 u.
1 8 48 — 56 zwei naturwissenschafü. Reisen
nach Venezuela, Columbien u. Quito fOrJ,
geb. <847, Nov. 4, Stralsund.
Über d. Vulcane d. Anden, 8", Berlin 1857.
Über d. medicin. Chinarinden Neu-Granada's,
8«, Ib. 1858. — Über d. Bluten d. Rebstocks
unter d. Tropen (Pogg. Ann. LXXIII, 1848).
Rohrzucker im Wespenhonig (Ib. C, 1857).
Über d. geognost. Verhältn. d. nördl. Vene-
;!uela (Karsten's Arch. f. Min. XXIV, 1851).
Die geognost. Verhältn. d. Ebenen Venezuela's
(Ib. XXV, 1853). Gcogn. Bemerkk. über d.
ümgeb. von Maracaybo und d. Nordküste von
Ncu-Granada (Ib. id.). Beitr. z. Kenntn. d. ,
Gesteine d. nördl. Venezuela (Zeitschrift d.
deutsch, geolog. Gesellsch. 1850). Geogn. Be-
merkk. über d. Nordküste Neu-Granada's, be-
sonders über d. sogenannt. Vulcane von Tur-
baco u. Zamba (Ib. 1852). Die geognost. Ver-
hältnisse Neu-Granada's (Verband!, d. Ver-
samml. deutsch. Naturforsch, in Wien 1856,
4") . Disquisit. microscopica et chemica hepatis
et bilis crustaceorum et molluscorum (Act.
Acad. Nat. Cur. XXI, pt. I, 1845). Vorkomm,
d. Gerbsäure in Pflanzen (Monatsber. d. Berl,
Acad. 1858). — Viel Botanisches, z. B. : Die
Vegetationsorgane d. Palmen (worin auch Che-
misches) in d. Abhandl. d. Berlin. Acad. 1847.
Karsten, Jan Wiedemann. —
Haupt-Ingenieur der ersten Klasse im hol-
lUnd. Waterstaat (KL. «825;,
geb. n76 etwa,
gest. <825, Jan. 3\, Haag.
HandleidingtotdeKennisderMeetkunde, 1797.
Kaschnbe (Caschubius), Johann
Wen ces laus. — Jenaiseher Magister,
der Reisen nach Holland, England u. Frank-
reich unternahm (JJ (A),
geh Strählen, Schlesien,
gest. vor 172'
Disp. triplex malheseos objectum, extensionera
molis, durationis atque viriura, Jenae1716.
Disp. Ludum mathematicum, sive crucem geo-
metricam, cum aliquoejususu, Ib. 1716. Cur-
sus malhematicus oder deutlicher Begriff d.
mathemat. Wissenschaften usw., 8", Ib. 1717.
Elementa physicae mcchanico-perspectivae
cum appendice de geniis, 8'', Ib. 1718.
Kaschnttnigg;, Joachim Baptist.
— Jesuit, folgweise Lehrer am Theresia-
nura in Wien, an der üniv. zu Gratz (dort
Vorsteher der Camera malhemafica u. der
Sternwarte), Regens d. Seminars in Pas-
sau, Präfect in Klagenfurt, Millestadt, Neu-
stadt u. a. 0. (SSJ),
geb. n 1 4, Juni \ 6, Villach, Kärnthen,
gest. 1789, Juli 23, Marburg, Oeslerr.
Regni mineralis pars nobilior lapides vitre-
scentes et gemmae brevi corapendio proposi-
tae, 8", Viennae 175^. Prima elementa arith-
meticae, algebrae, geometriae, trigonometriae
planae et sphaericac, architecturae civilis et
militaris etc., 8«, Graec'i 1754.
Kasteleyn , P . . . J . . . — Apotheker
u. Chemiker in Amsterdam. Milgl. d. Har-
lemer Gesellsch. d. W'iss. (Verh. Maatsch.
Haarlem, XXX J,
geb. 1745 ctw^a, -
gest. 1794, Apr. 18, Amsterdam.
Beschouwende en werkf^nde pharmaceutische,
oeconomische en natuurkundige ChtMiile, Am-
sterd. 1787. Chemische Oefeningen, 3 Die.,
Ib. 1788. Bereitungsart d. weiss. Quccksilher-
niederschbgs (Creirs Ann. 1791). Über d. Ei-
genschaft 'Jes Alcohols, eine grössere Menge
hüchtiger Oele in d. Hitze als in d. Kälte auf-
zulösen (Ib. 179öj. Überd Bereit, d. luftsaur.
Soda, d. kaufl. Soda, d. vitrioMsch. Weinsteins,
d. Salzsäure u. d. Bittererde (Ib. 1 797j . Prepa-
1231
Kasthofer
Kaup.
1232
ratio« des oxide et muriate de mercure (Ann.
de chirn. XXVI, 4 798). Pr6paration du vert
de Brunswick (Ib. XXX, -1799). liecueii des
expöriences et opinions concernant la calci-
nalion et la reduction des substances mötal-
liques (Ib. id.).
Kasthofer, Karl. — - Oberförster in
Bern (Or),
geb. <777, Oct. 26, Bern,
gest. <853, Jan. 22, Bern.
Bemerkk. über d, Wälder u. Alpen d. Berni-
schen Hochgebirges, ein Beitrag z. Bestimm,
d. Vegetationsgränze in d. Schweiz, Aarau
4 818. Kultur d. Kühafpen , Bern 4 84 8. Be-
merkk. auf einer Alpenreise über den Susten,
nebst Betrachtt. über d. Veränderungen im
Klima des Bernischen Hochgebirgs, Ib. 4 822.
Alpenreise über den Brünig usw., Ib. 4 825.
Colonisation d. Alpenweiden, Leipz. 4 827. Der
Lehrer im Walde, 2 Bde. 8", Bern 4 828—29.
Osservazioni alla condizione dei ßoschi nel
Ticino, Lugano 4 847. Über d. Behandlung d.
Wälder, Genf 4 846.
Kastner, Karl Wilhelm Gottlob.
— Dr. Phil., erst Pharmaceut, dann, nach-
dem er in Jena sludirt, Prof. d. Chemie an
den Universitäten zu Heidelberg (1806 —
\ -2), Halle (18 5 2—4 8) u. Bonn (1818—21),
darauf Prof. d. Chemie u. Physik an der
zu Briangen (CL) (G. \ 857;,
geb. < 7 8 3 , Oct. 3 1 , Greifenberg, Pomm.,
gest. 18 57, Juli 13, Erlangen.
Fluide, impr. aquam, u6i temperiei vicissitu-
dini subjiciantur, non formae solum, sed
ehem. etiam relationis mutationem subire de-
monstr., 4«, Jenae4 805. Materialien zur Er-
weitr. d. Naturkunde, 4' Bd., Ib. 4805. Bei-
träge z. Begründ. einer wissenschaftl. Chemie,
2 Bde. 8°, Ib. 4 808—7. Grundriss d. Chemie,
8°, Heidelb. 4 807. Grundriss d. Experimental-
physik, 2 Bde. 8", Ib. 4 809—4 0, 2. Aull. 4 820
—22. Chemisch. Handwörterbuch, 2 Bde. 8«,
Halle 4 84 3. Anleit. z. neuern Chemie, Ib. 4 84 4.
Grundzüge d. Physik u. Chemie, Bonn 4 821,
2. Aufl., Nürnb. 4 832—33. Observat. de ele-
ctro-magnetismo, 4**, Erlang. 4 822. Handb. d.
Meteorologie, 3 Bde. 8°, Ib. 4 824—25. Theo-
rie d. Polytechnochemie, 2 Bde. 8°, Eisenach
4 827 — 28. Handb. d. angewandt. Naturlehre,
24 Liefr., Stuttg. 4 835—49. Chemie zur Er-
läutr. d. Experimental-Physik, Erlang. 4 850.
Gab heraus : 4 ) Deutsch. Gewerbsfreund, 4 Bde.
8". Halle 4815—24; 2) Archiv für d. gesammte
Naturlehre, 4 8 Bde. 8", Nürnb. 4 824—29;
8) Archiv f. Chemie u. Meteorologie, 9 Bde. 8",
Ib. 4 830 — 35. — Viele Aufsätze u. Notizen in
diesen Zeitschriften, in TrommsdorfTs Journ.,
Voigt's Magazin, Schweigger's Journ. u. a. m.
Kater, Henry. — Capilän in d. britt.
Armee; viele Jahre unter Colonel Lamb-
lon mit Vermessungen in Indien beschäf-
tigt. Mitgl. d. Roy. Society zu London (ABO)
M«. 7?. 1835;,
geb. 1777, Apr. 16, Bristol,*
gest. 1835, Apr. 26, London,*»
A treatise on mechanics; mit D.Lardner, 4 2»,
Lond., 2<i edit. 4 830 (Deutsch von Kossmaim,
Stuttg. 4 836). — On Ihe light of tho Casse-
grainian telescope compared with that of the
Gregorian (Phil. Tr. 4 84 3). Method of dividing
astronomical circles and other Instruments
(Ib. 4 814). Experiments for deterraining the
length of the pendulum vibrating seconds in
latitude ;of London (Ib. 4 84 8). On the length
of the French m^tre estimated in parts of the
english Standard (Ib. id.). Experiments for de-
termining the Variation in the length of the
pendulum vibrating seconds (Ib. 4848). Com-
parison of various british Standards of linear
measure (Ib. 4 821). Remeasureraent of the
cube, cylinder and sphere used by the late
Sir G. S. Evelyn (Ib. id.). On the best kind of
Steel and form for a compass needle (Ib. id.).
Notice respecting a volcanic appearance in the
moon (Ib. id.). Descript. of a floating colli-
mator (Ib. 4 825). Account of the construction
and adjustraent of the new Standards of weight
and measures (Ib. 4 826). Descript. of a ver-
tical floating coUimator etc. (Ib. 4 829). On the
error in Standards of linear measure (Ib. 4 830).
* Sein Vater war ein Deutscher.
*♦ gest. 1826, Apr. 26 {BS) offenbar Druckfehler.
Kaufmann, Job ann Gottfried. —
Uhrmacher u. Mechanicus in Dresden (CL),
geb. 1752, . . . Siegmar, b. Chemnitz,
gest. 1818, . . . Frankfurt a.M.
Erfinder mehrer automatischer musikalischer
Instrumente (desBellomon, desChordalodion,
des Harmonichord) , die er auf Kunstreisen
durch Deutschland, Frankreich und England
hören Hess.
Auch sein Sohn Friedrich (geb. 4 782, Dres-
den) und sein Enkel Friedrich Theodor (geb.
4 812, Dresden) zeichneten sich in ähnlicher
Weise aus, letzterer namentlich durch Erfin-
dung seines Orchestrion.
Kanp, Johann Jacob. — Dr. Phil.,
Inspeclor d. grossherzogl. Naturaliencabi-
nets in Darmstadt geit 1840, früher Ge-
hülfe an demselben (Sc),
geb. 1803, Apr. 20, Darrastadt.
Descript. d'ossements fossiles de mamraif^res
inconnus jusqu'ä present qui se trouvent au
Museum grand-ducal de Darmstadt, fol., 5 Cah.,
Darmst. 4 832—37. Mit J. Scholl: Gatalogue de
pUtre des ossements fossiles qui se trouvent
dans le Cabinet d'hist. nat. du Grand-Duc de
Hesse, 8°, Ib. 4 832. Mit A. v. Klipstein: Be-
schreib, u. Abbild, des in Rheinhessen aufge-
fundenen Schädels vom Dinotherium gi-
ganteum mit geognost. Mittheilungen über
d. knochenführenden Bildungen d. mittelrhein.
Terliärbeckens, Ib. 4 836. — Viel rein Zoolo-
gisches in d. Nov. Act. Acad. Leop., Oken'f
Isis, Leonhard u. Broxm's Jahrb. usw.
1233
Kausler
Eefer stein.
1234
Hausier, Christian ( Christ opiij
Friedrich. — Prof. d. französ. Sprache
an d. Karisschule in Stultgarl. Gouverneur
d. herzogl. Pagen, dann Oberamimann in
Ochsenburg i^kli; für],
geb. neo, Mai 8, Tübingen,
gest. 1825, Febr. 7, Slutlgart.
Die Kunst, rohe u. calcinirte Potasche zu ver-
fertigen, 8°, Tübing. <780. Über d. Höhen-
messen mit d. Barometer, Stuttg. 1785. Die
Lehre vond. continuirlich. Brüchen usw., Ib.
1803. Das üfl akker'sche FTempelbv.ch ü.
Aii^ebra, zur Wicderhersiellung der durch d.
mechan. Calcul verdrängten riisonnirenden
Rechenkunst, 8", Mannheim 180G. Versuch
ein. Methodologie d. Arlthmelik usw , 8", Ulm
1825. — Solution du probleme de decomposer
les nombres entiers non carres en deux, trois
ou quatre carrös (Nouv. Act. Acad. Pelrop.
XI, 1797). Solution de quelques prol)lcmes
remarquables de lanalyse indeterniint''e (Ib.
XIII, 1802). Nova demonstratio thcorematis,
nee summam, nee differentiam duorum cubo-
rum cubum esse posse (Ib. id.) . Nova demon-
stratio theorematis, nee summam, nee diffe-
rentiam duorum biquadratorum biquadratum
esse posse (Ib. id.). De numeris qui semel vei
pluries in summam duorum quadratorum re-
solvi possunt (Ib. XIV, 1 805). Remarques pour
faciiiter la recherche des divisions des nom-
bres Premiers (Ib. id.).
Kaatsch, Ignatius. — Feldkaplan
zu Leulomischl in Böhmen f^. IIA
geb Chrudim, Böhmen,
gest. 1812,
Geographia practica, 8°, Kalitzsch 1784, Sup-
plement dazu, 8", Leipz. 1800. Die Sonnen-
u. Mondfinsternisse von 1804 bis 1812 berech-
net (Bode's Jahrb. 1803). Die von 1805 u. 6
für mehre Oerter berechnet (Ib. ^8öß). Iland-
schriftl. ähnliche Berechnungen für 1787 bis
1860 (Monatl. Corr. II, 1800).
Kayser, Gustav Eduard. — Dr.
Phil., Director der höheren Bürgerschule in
Landeshut, Schlesien (DissJ,
geb. 1803, Juni 2, Soldin, Neumark.
De cyclo quodam legum duodecim, secundum
quas crystaHi generum Feldspathi familiae sin-
gulariorum geminatim conjunctae inveniuntur,
8°, Beroi. 1 834 (Deutsch in Pogg. Ann. XXXIV,
1835). Beschreib, d. Mineralien-Samml. des
Hrn. Medicinalraths Bergemann, 8", Ib. 1834.
Keckermann, Bartholomäus. —
Magist. Phil. u. Licent. Theol., erst Lehrer
des Hebräischen am Pädagogium zu Heidel-
berg, dann seil 1601 Prof. d. Philosophie
am Gymnas. zu Danzig fJJ (A) (AG),
geb. 1573, Danzig,
gest. 1609, Aug. 25, Danzig.
Cohteraplatio gemina de loco et tprrae n^otn,
8°, Hanov. 1607. Systema astmcomiaf «.om
Poggendorff, Hand-wörterbuch.
pendiosum, 8'', II). 1611. Systematis astrono-
n)ici lihri duo, 8", Ib. 1617. Systema physi-
cun), 8", ib. 1623. Systema geographicum, 8",
Ib. 1612. Systema compendiosum tolius ma-
thematices, hocest geometriae, opticae, astro-
nomiae et geographiae. Ib. 1617. — Philoso-
phisches u. Theologisches.
Keess, Stephan von. — Nieder-
öslerr. Landstand u. Direct. des (seit 1835
Öfl'onll.) technischen Cabinels des Kaisers
(ON) (N),
geb. 1774, Oct. 31, Wien,
gest. 18 40, Juni 13, Wien.
Darstell, d. Fabrik- und Gewerhwesens im
osterr. Kaiserstaat, 2 Bde. in 3 Thin. nebsi
Anhang, 8", Wien 1820 — 24 Fortgesetzt von
W.C.W. Blumenbach, 2 Bde 8*^. Ib. 1829— 30 j.
- K. erfand 18i!'8 eine Maschine, um aus
selbst sehr dicken Metallblechen die manniiz-
faltigsten Geschirre u. Gerathe sfrhnell und
vollkommen zu verfertigen (beschrieben im
Repertory of Patent-Inventions , Jan. 1833),
ferner 1830 ein neues, zur Bearbeitung d. fein-
sten Schafwollstoffe anwendbares Kellcngarn,
1831 eine neue Methode zum Decatiren der
Schaf- u. Baumwollengespinnste und 1834
eine neue Methode zur leichteren Gewinnung
des Oels aus Samen auf kaltem Wege.
Kcferstein, Georg Christoph. —
Papierfabrikant zu Kröllwitz bei Halle (A),
geb. 1724,
gest. 1802, Jan. 4, . . .
Unterricht eines Papiermachers an seinen
Sohn, diese Kunst betreffend, 8", Leipz. 1766.
Etwas über d. Hindernisse d. Papicrfabrica-
tion aus Vegetabilien (Journ. f. Fabriken usw.
1795). Beschreib, d. sogen. Holtanders usw.
(Ib. id.). Grund- u. Aufriss einer wohleinge-
richt. Papiermühle (Ib. id.). Noch einige dergl.
Aufsätze daselbst.
Keferstein, Johann Christoph
Friedricli. — Lehrer d. Mathematik an
d. Ritteracademie zu Brandenburg, dann
Landbaumeister d. millelmark. Ritlerschaft
daselbst (A),
geb. 1752, Kröllwitz b. Halle,
gest. 1806, Apr. 12, Brandenburg.
Anfangsgründe d. bürgerl. Baukunst, 8®. Leipz.
47 78, 2. Aufl. 1791. Anfangsgr. zu pract. Zeich-
nungen u. Vermessungen usw., 8^ Ib. 1778.
Anleit. z. Brücken- u. Wasserbau, 8**, Ib. 1791.
Kefersiein, Christian. — Erst Tn-
bunalsj)rocurator, 1809 unter d. v^eslphii-
lischen Regierung, dann 1815 Justizralh in
Halle, spater Privatmann daselbst (CL),
0 geb. 1784, Jan. 20, Halle.
Beiträge zur Geschichte u Kcnntniss d. Basül-
tes, 8"^ Haue 1S19. Geognosl. Rcmerkk. über
d. basait. Gebilde d westl. Ueul-^chliuHis , s",
Ib. 1S?.0. Mineialoa. Ta.schetibiicb f. DenlM'b-
land; tnit J. L. G. Meine cke, s", ]!, tsjO. 'la-
78
1235
Keferstein
Kein.
1236
bellen über d. vergleichende Geognosie, Ib.
4 825. Deutschland, geognostisch-gcolosiisch
dargestellt, 7 Bde. 8*', Weimar 4 821 —31 .'Na-
turgesohichte d. Erdkörpers, 2 Bde. 8", Leipz.
4 834. Geschichte u. Literatur d. Geognosie,
iialle4 84 0. Mineralogia polyglotta, 11). 1849.
— Autsätze in Schweigger's Journ., Kastner's
Archiv, Oken's isis u. a. 0.
Keferstein, Wilhelm Moritz. —
Dr. Med., Privatdocentu. Assistent am phy-
siologisch-zootomischen Institut der Univ.
zu Göttingen fOrJ,
geb. 18 33, Jan. 7, Winsen a. d. Luhe,
Königr. Hannover,
(jber d. Krystaliformen einiger ehem. Verbin-
dungen {Pogg. Ann. XCIX, 4 856). Über einige
Gonchiferen aus d. Verwandtschaft d. Trigo-
niaceen (Zeitschr. d. Deutsch, geolog. Gesellsch.
4 857). Uober d. feineren Bau d. Pacini'-
schen Körperchen (Nachrichten von d. Götl.
Cniv. usw. 4 858). Mit Hallwachs: Über d. Ein-
wirk, d. pancreat. Satts auf Eiweiss (Ib. id.).
Mit Dr. Kupifer: Über d. elektr. Organe von
Gymnotns electricus und Mormyrus oxyrhyn-
chus (Henle u. Pfeuffer's Zeitschr. f. rat. Med.
Neue Folge III, 4 8;>8).
Kegler, s. K o g 1 e r.
Koibel, Paul Emil Heinrich. ~
Dr. Phil., zur Zeit {1858) in Siegen, dem
Bergwesen sich widmend (Diss),
geb. 1833, Juli 27, Berlin.
Diss. de saxis viridibus Hercyniae, 8", Berol.
4 857 (Deutsch in d. Sehr. d. Deutsch, geolog.
Gesellsch. 4 857).
Keilhaa, fialtazar Mathias. —
Erst Bergbeflissener, dann Lector d. Berg-
wissenschaften {4 826 — 34) und darauf
Prof. d. Mineralogie an d. Univ. zu Chri-
stiania bis 1857, wo er seinen Abschied
nahm; seit 4 8 34 auch Consulent im Fi-
nanzdeparlement für Bergwerksangelegen-
heiten. Machte auf Staatskosten viele geo-
gnost. Reisen in Norwegen (Seine Autobio-
graphie, Christiania 1857,j (NFL) fOrj,
geb. 4 797, Nov. 2, Birid, '
gest. 1858, Jan. 1, Christiania.
Darstell, d. Übergangsforniation in Norwegen
usw., 8^ Leipz. 4 826 (Aus Pogg. Ann. V, 4 825).
Reise i Ost- og Vest-Finmarken samt til Buren-
Eiland og Spitsbergen i 1827 og 28, Christia-
nia 4 831 . — Do skandinaviske Formationer an
den Svite (Mag. f. Naturvid. 1, 4 823). Bidrag
til at kjende de nordiske P'jeldniassers tredje
Svite (Ib. I u. II, 4823). Reise i Jemtland ^g
Nordrc Throndhjems-Amt i Sommeren 4 834
(Ib. 2 . Reihe 1, 4 832, . Efterretninger om Jords-
kjülv i Norge (Ib. II, 1835). Beretning om en
geognostisk Reise i Normandiet (Ib. III, 4 836).
Om Eidsvold Guldverk (Ib. id.). Granitens og
de övrige saakaldte massive Bjergarters samt
de krystalliniske skiferes Theorie (Nyt. Mag.
f. Naturvid. I, 4 838). Undersögelser om hvor-
vidt i Norge, saaledes som i Sverige, findes
Togn til en Fremstigning af Landjorden i den
nyere og nyeste geologiske Tid (Ib. id.). Geo-
gno.stiske Bemerkninger over den sydlige Deel
af Oesterdalen (Ib. II, 4 840). Reise i Lister-
og Mandals-Amt (Ib. id.). Gm Merkerne efler
en almindelig Afskuring, som vort Nordens
klippegrund har vaeret underkastet (Ib. III,
4 842) . Reise fra Christiania til den östlige Deel
af Christiand.s-Stilt i Sommeren 4 840 (Ib. id.).
Ncgle Forhandlings-Emner for Geologerne etc.
(Ib. IV, 4 84 5). — Gab heraus, in deutscbsr
Sprache: Gaea Norvegica, 3 Hfte., Christiania
4 838, 44 u. 50; darin von ihm: Cbrisliania's
Übergangs-Territorium; Über d. Bau d. Fel-
senmasse Norwegens ; Erster Versuch e. geo-
gnost. Karte von Norwegen, 2 Bl. — Des Hrn.
V. Dachen Gutachten über d. 4. Hft. d. Gaea
Norvegica, mit Anmerkk., auch unter d. Ti-
tel : Einiges gegen d. Vulkanismus, 8", Chri-
stiania 4 840.
* 20 Meilen nördlich von Christiania. Sein Vater war
ein Sachse.
Keill, John. —- Dr. Med., seit 1700
Prof. d. Physik und seit 1710 Prof. d. Astro-
nomie an d. Univ. zu Oxford ; später auch
Entziflerer {Dccipherer) bei der Königin
Anna u. d. König Georg I. Mitgl. d. Roy.
Soc. seit 17Ü8 (BD) (Abr.Y) (BDS) (A),
geb. 1671, Dec. 1, Edinburgh,
gest. 1721, Sept. 1, Oxford.*
Examen in theoriam telluris aBumetio editam,
cum arlimadversionibus in theoriam novam
Whistoni, 8", Oxon. 4G98. Introductio ad ve-
ram physicam et veram astronomiam, quibus
acceduut trigonometria, diss. de viribus cen-
tralibus et legibus attractionis, 8*, Ib. 4 705.
Introductio ad veram astronomiam sive lectio-
nes astronomicae habitae Oxoniae, Lond. 4 74 8.
— Epistola, in qua leges attractionis aliaque
physices principia traduntur (Phil. Tr. 4 708).
Epistola de legibus virium centripetarura (Ib.
id. — Darin die Beschuldigung gegen Leibnia,
dass er die Infinitesimal-Rechnung von New-
ton entlehnt habe, wodurch der lange und hef-
tige Priorilätsstreit über die Er^ndung dieser
Rechnung hervorgerufen wurde). Probleraa-
tis Kcpleriani: De invcniendo vero motu
planetarum etc. solutio Newtonlana de-
monstrata et exemplis illustrala (Ib. 4 74 3).
Theoremata quaedam inrfinitam materiae di-
visibilitatem spectantia etc. (Ib. 4 74 4). Obser-
vationes in ea, quae edidit Jo. BernooIIi in
Gomm. phys. math. Paris. An. 4 74 0 de inverso
problemato virium centripetarum (Ib. id.).
* gest. Aug. 29 {Th).
Kein, James. — Bruder von John.
Arzt zu Northampton (BD) (BDS) (A),
geb. 1673, Miirz27, Schottland,
gest. 1719, Juli 1 6, Northampton.
An account of animal secretion, the quantity
of blood in human body and muscular motion,
1237
Keimann
Keller.
1238
I
L
4 708 (Worin die Kraft des Herzens nach ma-
themat. Grundsätzen erklärt wird). An essay
on several parts of the animal oeconomy, 8°,
Lond. 4 7<7. Tentamina raedico-physica, quae
oeconomiam animalem speclant, accomnio-
data, quibus accessit mediclna statlca britan-
nica, 8*. Ib. 4 718.
Keimann, Christian. — Seit 1638
Rector d. Schule in Zittau (A),
geb. 1607, Febr. 27, Pankratz, BÖhra.,
gest. <668, Jan. <3, Zittau.
Arithmetica practica, Görlitz. 1639. — Sonst
nur Philologisches u. dergl.
Keir, James. — Besitzer mehrer
chemischer Fabriken zu West bromwich,
unweit Birmingham. Mit-;1. d. Roy. Society
seit 1785 (Scherer's Journ. Vi; fliGEJ,
geh
Lebte noch 18U (LA).
Treatise on the various kinds of permanently
elastic fluids or gases, 8", Lond. 1777. Dictio-
nary of Chemistry, 4", Birmingh. 1789, Lond.
4 790. On the crystallisation observed on glass
(Phil. Tr. 1776). On the congelatlon of vitrio-
lic acid (Ib. 1787). On the dissolution of me-
tals in acid and their precipifalion, with an
account of a new Compound acid raenstruum,
useful in some technical Operations cf parting
melals (Ib. 1790). Letter on fossil alcali (Tr.
Sog. Encouragm. of Arts, Vol. VI).
Keith, Thomas. — Erst Privatlehrer
d. Mathematik in London, dann 18 04 Se-
cretary to the Master of HisMajesty's House-
hold, 1810 Prof. of Geography and the
Sciences to Her Royal Highness the Prin-
cess Charlotte of Wales u. 181 4 Accoun-
tant to the British Museum (An. /?. 1824;,
geb. 1759, Brandtsburion b.
Beverly, Yorksh.,
gest. ^82 4, Juni 29, London.
The complete practical arithmetician, 1789.
Introduction to the theory and practice of plane
and spheric trigonometry etc., Lond. 1R01,
7*** edit., 8°, Ib. 1839. Treatise on the use of
'globes, Ib. 1805. Elements of geometry, 8'^,
Ib. 1814, New edit. 1838.
Keknld, Friedrich August. —
Dr. Phil., von 1856 an Privatdocent an d.
Univ. zu Heidelberg; seit 18 58 ordentl.
Prof. d. Chemie an d. Staats-Üniv. zu Gent
in Belgien (OrJ,
geb. 1829, Sept. 7, Darmstadt.
Lebrb. d. organ. Chemie, Erlangen 1859. —
Über d. Amyloxydschwefelsäuro u. einige ih-
rer Salze (Lieb. Ann. LXXV, 1850). Über die
Thiacetsäure ; zwei-atoniigo Natur d. Schwe-
fels (Ib. XC, 1854 — auch: Proceed of the
Roy. Soc. Lond. VII). Über d. Constitution <\.
Knallquecksilbers (Ib. CI, 1857). Über d. sog.
gepaarten Verbindungen u. d. Theorie d. mehr-
atomigen Radicale (Ib. CIV, 1857). Über d.
Einwirk, von Brom auf Knallquecksilber (Ib.
CV, 1858). Über d. Bildung von Glycolsäure
aus Essi;;sagre (Ib. id.). Über d. Constitution
u. d. Metamorphosen d. chemisch. Verbindun-
aren u über d. chemische Natur d. Kohlenstofl's
(Ib. CVI, 1858). Mit v. Planta: Über einige
organische Basen, 1. Nicotin (Ib. LXXXVII,
1853); II. Coniin (Ib. LXXXIX , 1854). Mit
Demselben : Analyse d Mrneralwa.ssers von
Serneus (Ib. LXXXVII, 1853); Analyse von
Gallensteinen (Ib. id.). Analyse vom Flysch-
Kalk (Ib. id.). Analyse d. Mineralwass. von
St. Moritz (Ib. XC, 1854). — Über d. zucker-
bildenden Stoff d. Leber (Verbandl. d. natur-
wiss.-med. Vereins in Heidelberg, 1857). Mit
N. Friedrich: Über d. sog. Atoyloxydsubstanz
d dogenerirtenMilz (Ib. 1858). — Redi^irte mit
Cantor, F. Eiaenlohr u. Lewinstein: Kritische
Zeilschr. f. Chemie, Physik u. Mathematik,
Erlang. 1858 (bis jetzt 1 Bd.).
Kelland, Philip. — Geistlicher, Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Edinburgh
seit 1838, vorher Fellow am Queen's Col-
lege in Cambridge. Mitgl. d. Roy Society
London et Edinburgh (OrJ,
geb. 1808, Oct. 17, Dunstee, Somerset
Theory of heat, 8", Cambridtie 1837. Lectures
on the principles of demonstrative mathema-
tics, 8", Edinb. 1843. — On the dispersion of
light, as explained by the hypoihesis of finita
intervals (Cambridge Transact. VI, pt. 1, 1836).
On the motion of a System of particles, consi-
dered with reference to the phenomena of
sound and heat (Ib. VI, pt. II, 1837). On the
Iransmission of light in crystallized media (Ib.
id.). On the molecular equilibrium (Ib. VH,
pt. I, 1839). On the quantity of li^ht inter-
cepted by a grating placed before a lens; and
on theeffectproducedhy interference (Ib. VII.
pt. II, 1840). — On Fresners formulae for
the iiitensity of reflected and refracled light
(Transact. Edinb. Soc. XIV, 1840). On the
theory of wave.«:, zwei Abhandl. (Ib. id. et XV,
1844).*On i^eneraldifferentiation, drei Abhandl.
(Ib. XIV, ^840 et XVI, 1849). On the plane
and angle of polarization of light reflected at
the surface of a crystal (Ib. XV, 1844). On
the "theoreticul investigation of the absolute
intensity of interfering licht (Ib. id.). On the
vibralio'ns of an interrupted medium (Ib. id.).
On a process in the diflferential calculus and
its application to the Solution of certain diffe-
rential equations (Ib. XX, 1853). On super-
position (Ib.XXI, pt. II, 1854— 55^ On a pro-
blem in combinalions (Ib. pt. III, 1855 — 56).
— On tho laws of transmission of lighi and
heat in uncrystallized media (Phil. Mag. Ser. HF,
Vol. X, 1887).
Keller, Michael. — Ums Jahr 163ü
R<»ctoi- in Neisse (A),
gt'b. . . . Neis.se, gest. . . .
Monochordum seu Tractatus de ratione har-
raoniae musicae etc., Nissae 1663 (posthum).
78*
1239
Keller
Kels.
1240
Keller, Christian Friedrich. —
Dr. Med., Amtsphysicus zu Langensalza (MJ,
geb. 1739, Sangerhausen,
gest. 1797, Jan. i, Langensalza,
üiss. de nitro flammanle, 4", Gotting. 17G2.
Übersetzte und begleitete nmit Anmerkungen :
Candido Pistoj's (Prof. d. Math, in Siena) Ab-
handl. über d. Mechanisnius, wie sich d. Luft
und d; elenientarische Feuer in d. Mischungen
foslselzen usw., 8", Gotha 1784 (Unter etwas
anderem Titel schon 178<). Übersetzte auch:
J. Gr. Wallerius, Meditationes physico-chemi-
cae de origjne mundi, 8**, Erfurt 1782. Noch
einige Übersetzungen.
Keller, J... P... — Apotheker in
Diliingen (N),
geh
gest. i849, Jan. U, Diliingen.
Handbibliothek für angehende Chemiker und
Pharmiiocutenusw., 2 Bde. 12", Kempten 1 838,
— Pharm.iceut. -chemische Aufsätze in Buch-
ner's Repertorium u. im Jahrb. f. pract. Phar-
macia.
Keller, Ferdinand. — Actuar der
nalurf. Gesellsch. in Zürich, später Präsident
d. anliquar. Gesellschaft daselbst (ZNG),
geb. 1800, . . . Zürich.
Über Wetlerlöcher oder Windhöhlen und Eis-
höhlen in d, Alpen, Zürich 1839. Über die
Karren oder Schratten in den Kalkgebirgen,
Ib. 1840.
Keller , Fr i e d r i c h W i 1 h e 1 m A 1 e-
xander, Freiherr von. Dr. Med,, Di-
lettant d. Astronomie in Leipzig fJUj (OrJ,
geb. 1816, Febr. 24, Milkau b, Roch-
litz, Sachsen,
gest. 1854, Apr. 15, Leipzig,
Über d. Schwanken d. Spica (Jahn's Unterhal-
tungen, 1852).
Keller, Wilhelm. — Dr, Phil., Apo-
theker, Vorsteher eines landwirthschaftl.-
tecbnisch. Instituts u. Besitzer einer Kar-
loirelbierhrauerei in Berlin (GB. 1845;,
geb. IS? 2, März 4, Berlin.
Die ßranlv.eiuhrennerei aus Kartoffeln u. Ge-
trei.le usw.. Berlin 1840, neue Autl. 2 Bde. 8",
iij. 1849. Ote Lack- u. Farbenkunde usw.,
Ib <8'»t. Aiileit. zur Destillirkunst, Ib. 1842.
Der Formentationsprocess, ib. 1842. Heraus-
geber von : Gemeinnützig. Erfindungen in d.
!;riHitweiflbrennerei u. Bierbrauerei, Jahrg.
!SU.
Koller, Wilhelm. — Dr. Med., Arzt
iii Philadelphia. Studirte in Giessen fOr),
geb. 1818 etwa. . . . Griessheim, Fles-
sen-Dannsladt.
Vt' v.d'idl.iiisj (1. Benzoesäure in Ilippursaure
(Lieb. Ann. XLIIi, 1842).
Kelley (eigentl. Talbot), Edward. —
Erst Actuar in Lancaster, wo er wegen Ur-
kunden-Verfälschung mit abgeschnittenen
Ohren forlgejagt wurde; ging darauf nach
Wales, legte sich auf die Alchemie und kam
nach langem Herumirren zu Kaiser Ru-
dolph IL in Prag, von dem er anfangs
sehr geehrt, sogar zum Freiherrn von Böh-
men ernannt, zuletzt aber, da er seine al-
chemietischen Versprechungen nicht erfül-
len konnte, auf das Schloss Zobeslau ge-
fangen gesetzt wurde (J) (BD) (Schm.AJ,
geb. 1555, Aug. 1, Worcester,
gest. 1597, Zobeslau.*
Verschiedene kleine Schriften, die ihm zuge-
schrieben werden, sind alle lange nach sei-
nem Tode erschienen, und es ist zweifelhaft,
ob sie wirklich von ihm sind, z. B, ein Gedicht
auf die Chemie (gedruckt im Theatrum chy-
micum britannicum 1652). De lapide philoso-
phorura, Hamb. 1676.
* Durch einen Sturz , beim Versuche aus »einem Ge-
fängnisse zu entspringen.
Kellner, David. — Arzt in Nord-
hausen (J) (AJ,
geb. . . . Gotha, gest. . . .
Von d. edlen Bierbrauerkunst, 8°, Gotha 1690
(anonym). Anleit. z. Probirkunst, 8°, Ib. 1690.
Ars separatoria oder Scheidekunst, 12'*, Leipz.
1693 Ars metallica curiosa oder curios ange-
stellte u. experimentirte Schmelzproben, 8",
Nordhausen 1701. Sehr nutz- u. erbauliebes
Berg- u. Salzwerksbuch, 8°, Frankf. 1702.
Vorstellung der zur edlen Chymie gehörigen
Wissenschaften, 12", Nordh. 1702. Weg der
Natur zur Verbesserung d. Metalle, S"*, Ib. 1704.
Kellner, Lud vig Stephan. — In-
genieur-Capilän u. Lehrer an d. polytechn.
Anstalt in Kopenhagen (EJ,
geb. 179 6, Apr. 3, Aalborg, Jülland.
Beskrivende Geometrie, 2 Deel, Kiöbnh. 1.836
— 87. Optiske Billeder (Glansbilleder, Speil-
billeder, Luftreflexion) ogTandhjul (cylindriske
og coniske Hjul i udvendig og invendig Ind-
gribmng). Ib. 1839.
Kellner, Karl. — Opticus in Wetz-
lar fJUJ (G. 1855; (Or),
geb. 1826, März 21, HirzenhaynerEi-
senhütte, *
gest. 1855, Mai 1.3, Wetzlar.
Das orthoskopische Ocular, eine neu erfun-
dene achromatische Linsencombination usw. ;
nebst einem Anhan;u' von M. Hensoldt (s. Die-
sen) : Zur Kenntniss u. genauen Prüfimg der
Libellen oder Niveaux, 8", Braunschw. 1849.
* Grosshcrzogthum Hessen.
Kels, Heinrich Wilhelm. — Dr.
Med. et Chir., erst Pharmaceul in Hanno-
ver, dann, nachdem er in Götlingen und
1241
Kelsch
Eenngott.
1242
HeJmstädtstiidirt, 1791 zweiter Oberwund-
arzt d. Militlirhospitals d. holläud.-westind.
Compagnie in Surinam (MJ,
geb. 1759, Liebenau, Grafsch.
Hoya,
gest. 1792, Juni 13, Bellalr, Surinam.*
Onomatologia chymico-practica , oder voll-
ständ. pract. Handb. d. Chemie, in aiphabet.
Ordn., 8", Ulm 1794. Dis.s. de carhone vege-
tabih, 4°, Heimst. 1791 (Auszug in Crell's Ann.
1791), Von einem aus d. Nelkenöl mittelst d.
Salpetersäure erhalt, säur. Salze (Ib. 1785).
Bemerkk. bei d. Bereit, d. weseotl. Weinsteia-
säure usw. (Ib. 1786). tber d. Bereit, d. Bit-
tersalzerde (Ib. 1788).
• gest. 1792, Jan 15 {Ä)^ wo er auch (f&lschlich) Kell
genannt wird.
Kelsch, Michael. — Erst einige Jahre
(von 1720 ab) Lehrer d. Philosophie an d.
Univ. 7U Altdorf, dann, nachdem er eine
Reise nach Holland gemacht, Prof. d. Mathe-
matik u. Physik daselbst seit 1731 (WJSJ (A),
geb. 1693, Mai 11, Nürnberg,
gest. 1742, Dec. 25, Altdorf.
Nützliche Aufgaben d. Rechenkunst, Geome-
trie u. Trigonometrie, 8", Nürnb. 4 730. Disp.
de triangulis certa condilione inier parallelas
construendis, Altorf. 1731. Prgm, de cullura
artis experimentandi per scientiam physicara
ampliGcandaetdirigenda, 4°, Ib. 1731. Dedi-
visibilitale materiae ex atri liquoris gutta de-
monstrata, Ib. 1732. De variis modis nurae-
rum enunciandi, Ib. 1738. De entibus rationis
in geometria, Ib. 1738. — Observ. de aurora
boreali (Commerc. litt. Norimb. An. 1731). De
fasciis quibusdam magnae claritatis in coelo
visis (Ib. An. 1734). Etc.
Kemp, Kennet h T... — Lehrer d.
pract. Chemie an d. Univ. zu Edinburgh
(An.RA^/k^),
geb. 18 06 etwa,
gest. 1843, Dec. .., Edinburgh.
Description of a new galvanic pile and trough
^JameBon'8 Journ. VI, 1828. — Darin die Er-
findung des Amalgamirens der Zinkplatten).
Improved blowpipe; ascent of mercury over
wires of iron ; electro-magnetic properties of
carbon in corabuslion (Ib. id.) . On a new me-
thod of applying galvanism wilhout giving a
shock(Edinb.'med and surgicalJourn. XXXII,
1829).
Kempelea, JohannAndreasChri-
stoph. — Prof. u. darauf Direct. d. Rit-
teracademie in Wien, dann österr. Gesandt-
schafts-Secretär u. Historicus, später Dr.
Theol., päpstlicher Protonotarius apostoü-
cus u. zuletzt Canonicus in Pressburg (A),
geb. 1716, Pressburg,
gest. 1752, Juli 17,
Decometisraalorumnuntiis, 4^, Yenetiis1748.
Kempelen, Wolfgang von. —
K. k. wirkt. Hofrath u. Referendar bei der
königl. ungarischen Hofkanzelei in Wien
(A) (ON) (M.W),
geb. 1734, Jan. 23, Pressburg,
gest. 18 04, März 2 6, Wien.
Mechanismus d. menschl. Sprache, nebst Be-
schreibung seiner sprechenden Maschine, 8",
Wien 1791 (Auch franzosisch).
Kennedy, John. — Pfarrer zu ßrad-
ley in Derbyshire (BS) (A),
geb. . . ., gest. 1760, ...
The doctrine of a commensuräbility between
the diurnal and annual motions, 8", London
1 753. A complete system of astronomical chro-
nology, unsoiding the scriplures, 4", Ib. 1763.
Explanalion and proof of the complete System
of astronomical chronology, 8", Ib. 1775.
Kennedy, Hugh Alexander. —
Dr. Med., Leibarzt d. Prinzen von Wales
und Generuldirector d. englischen Feld-
spitäier in Deutschland (A),
geh , gest. 1795, Apr. 27 od. 28, . . .
A new System of astronomical chronology, 4",
Lond. 1762.
Kennedy, Ildephons. — Benedi-
ctiner im Scholtenklosler zu Regensburg,
dann (1773) kurfürsH. bayer. wirkl. geist-
UcherRath. Mitgl., Zahlmeister u. (bis 1801)
Secrelär d. Acad. d. Wiss. zu München (A)
(MAI),
geb. 172 2, Evirdy, b. Mulhel,
Schottland,*
gest. 1804, Apr. 1 1, München.
Hauptsätze u. Erläuterungen jener Versuche,
welche er auf d. academ. Saale in München
angestellt hat, 8", Munch. 1763. Volksbeleh-
rung eines Cometen, 8°, Ib. 1765. Über einen
Stein, welcher vom Himmel gefallen seyn soll,
Ib. 1774. — Von den Morasten (Ahh. Münch.
Acad. I, 1763). Von dem Bezoar (Neue Abh.
d° I, 1778). Versuche mit dem Eisen (Ib. II,
1780). Voh dem Baumsteine (Ib. III, 1783).
Von einigen in Bayern gefundenen Beinen (Ib.
IV, 1785y. Anmerkk. über d. Witterung, be-
sonders d. J. 1783 — 86 (Ib. V, 1789). Über d.
Singen d. Vögel ;ib. VII, 1797). — Einige phy-
sikal. Aufsätze im Patrioten von Bayern, 1769.
♦geb. 1721, . . . Muthel {A).
Kenngott, Gustav Ailolph. — Dr.
Phil., erst Privatdocent an d. Univ. zu Bres-
lau, dann Gehülfe am k. k. Hofmineralien-
cabinet in Wien und nun Prof. d. Minera-
logie an d. üiiiv. zu Zürich (Or),
geb. 1818, Jan. 6, Breslau.
Lehrb. d. reinen Krystallocraphie, 8«, Bresl.
18 46. Mineraioi.'. Liitersuchunuen, 2 Hfte. 8",
Ib. 1849 u. 50. Lehrb. d. Mineralogie usw.,
8", Wien 1851. Krystallformnetze zum Anfer-
1243
Kenrick
Keppler.
1244
tigeu von Krystallmodellen, 8°, Ib. 1853. Das
Mohs'schö Mineralsystem, dem gegenwärt.
Standpunct d. Wissenschaft gennäss bearbei-
tet, 8°, Ib. 1853 u. 54. Synonymik d. Krystal-
lographie, 8°, Ib. 1855. Übersicht d. Resul-
tate mineralog. Forschungen (vom J. 1850 an) ;
Beilage, zum Jahrb. d. k. k. geolos. Reichsan-
stalt, 6 Hfte. 4°, Ib. 1IJ52— 55. — Bestimm,
einig. .Mineralien : AntrimoUth, Poonalith, Har-
ringtonit, Karpholit, .\brazit, Berzelin, Gis-
mondin (Sitzungsberichte d. Wien. Acad. V,
1850). L'bere. eigonthüml. Erscheinungsweise
d. ellipt. Ringsysteme am 2-axig. Glimmer (Ib.
VI, 1851), Überd. Einschlüsse von Mineralien
in krystallisirt. Quarz (Ib. IX, 1852). Minera-
log. Untersuch, d. Zinkenit, Gyps, Antimon-
silber, Kupferglanz, Millerit, PyrVholin, Danait,
u. octaedr. Antimon-Baryt (Ib. id.). D" d.
Liebenerit, Brevicit, Quarz, Kryptoiith. Pyrar-
gyritu. Diaspor (Ib. id.). Mineralog. Notizen,
17 Aufsätze (Ib. X u. XI, 1853; XII— XiV,
1854 ; XV u. XVi, 1855). — Über d. Krystall-
form d. Rhombenglimmers (Pogg. Ann. LXXIII,
1848), Über Blälterdurchgänge d. Quarzes (Ib.
id.). Über d. trigonal. Trapezoöder d. hexa-
goaalen Systems u. ihr Vorkommen am Quarz
• (Ib. XGIV, 1855). Überd. Akanthit (Ib. XCV,
1855). Krystallf. d. Strychnins (Ib. id.). Über
zwei neue von Cooke gefundn. kry stallin. Ver-
bindd. von Zink u. Antimon (Ib.XCVI, 1856).
Über einige Krystallf. d. Siderits (Ib. XGVII,
1856). Einige besondere Exemplare d. Galcits
(Ib. id.). Über d. Tyrit (Ib. id.). Über e. ge-
störte Krystallbild. d. Quarzes (Ib, id.). Neues
Mineral von Felsöbanya (Ib. XCVIII, 1856).
Über Pyritkrystalie im Quarz (Ib. id.). Zu-
sammentz. d. Vanadinits (Ib. XCIX, 1856).
ÜberPseudoraorphosen d. Kupfers(Ib.C,1857).
Mineralog. Notizen (Ib. CII, ,1857).
Kenrick, W i 1 1 i a m. — Dr. d. Rechte
ßGEJ (A),
geb. . . ., gest. 1779, Juni 9, . . .
Lecture on the perpetual motion, 4", 1770. —
Historisches.
Kentmann, Johann. — Dr. Med.,
pract. Arzt erst in Meissen, dann in Tor-
gau (J) (A),
ge6. <518, Apr. 21, Dresden,
gest. 1574, Juni U, Torgau.
Nomenclatura rerura fossilium quae in Misnia
praecipue et aliis in regionibus inveniuntur,
Torgau 1565. — Medicinisches.
Keppler (Kepler), Johann. — Aus
dem Geschlechte dervonKappel slam-
mend. Nach dürftigem Jugendutjterricht,
und nach dem Studium der Philosophie,
Theologie u. Mathematik in d. Kiosterschule
zu Mauibronn und auf d. Univ. zu Tübin-
gen, erst Prof. d. Mathematik u. Moral am
ständischen Gymnas. zu Gn:lz in Sleyer-
markvon 1593 bis 1598, VvO er diese Stel-
lung v^egen der vom Erzherzog Ferdi-
nand über die Protestanten verhängten
Verfolgung aufgab. Dann Gehülfe von Ty-
cho Brahe in Prag und nach dessen Tode
(1601) Matheraaticus u. Hofastronom des
Kaisers Rudolph H. und, als dieser starb,
(1612) auch der Kaiser Matthias (gest.
1615) u. Ferdinands III. ; daneben von
1614—27 Prof. am ständischen Gymnas.
zu Linz, und später einige Zeit zu Sagan
(Schlesien) im Dienste Wallenstein's le-
bend. Stets mit Nahi ungssorgen kämpfend,
da ihm sein kaiserl. Gehalt nie voll ausge-
zahlt wurde; unternahm zuletzt eine Reise
nach Regensburg, um auf dem Reichstage
daselbst seine Ansprüche geltend zu ma-
chen (Sein Leben usw. vom Freih. v. Breit-
schioert, Stuttg. 183i; (J) (A) fOettJ,
geb. 1 57 1 , Dec. 27, Dorf Magstatt bei
Weil,Würlemb.,
gest. 4 630, Nov. 15 (N.St.), Regens-
burg.*
Kalender nach d. Gregorianischen Rechnung
usw., Gratz 1595. Prodromus dissertationum
cosmographicarum, continens mysterium cos-
mographicura de admirabili proportione coe-
lestium orbium, deque causis coelorum nu-
meri, magnitudinis, motuumque periodico-
rum genuinis et propriis, demonstratum per
quinque regularia corpora geometrica. Acces-
sit G. J. Ähetici narratio de libris revolutio-
num, atque admirandis de numero, ordine et
distanliis sphaerarum mundi hypothesibus N.
Copernici, 8«, Tubing. 1596. Nova dissertati-
uncula de fundamentis astrologiae certioribus
ad cosmo-theoriam spectans, 4°, Pragae1602.
Ad Vitellionem paralipomena, quibus aslro-
nomiae pars optica traditur etc. ; opus quo vi-
sionis modus et humorum oculi usus contra
vulgares opticos et anatomicos vindicatur, 4",
Francof. 1604. Epistola etc. de solis deliquio
mense oct. an. 1605, 4°, Pragae1605. Stella
nova in pede serpentarii, et qui sub ejus ex-
ortum de novo iniit trigono igneo etc. Ac-
cesserunt: de Stella incognita Cygni narratio
astronomica etc., 4°, Ib. 1606. Phaenomenon
singulare s. Mercurius in Sole visus, 4*', Lips.
1609 (K. hieU einen am 28. Mai 1607 [N. St.]
mit blossem "Auge gesehenen Sonnenfleck für
den Planeten Mercur). Astronomia nova, s.
physica coelestis tn dita comraentariis de mo-
tibus stellae Martis, ex observationibus Tycho-
nis Brahe (Hierin die zwei ersten der nach ihm
benannten wichtigen Gesetze der Planetenbe-
wegung), fol., Heidelbergae1609. Narratiode
observatis a se quatuor Jovis satellitibus erro-
nibus, quos Galilaeus Galilaei jure inventionis
sidera medicaea nuncupavit, 4", Pragae 1610.
Dioplrice s. demonstratio eorum, quae visui
et visibilibus propter conspicilla non ita pri-
dem invcnta accidunt etc. (Hierin erste Theo-
rie der Fernröhre und Idee zu dem nach ihm
benannten oder astronora. Fernrohr), 4", Au-
I
1245
Keppler
Kerekes.
1246
gust. Vind. i6H. Strena s. de nive sexangula,
4", Francof. iCH. De vero anno, quae aoter-
nus Del filiushuraanam naturom in utero vir-
ginis Mariae assumsit etc., 4*, Ib. 16» 9. Nova
stereometria doHorum etc., foJ., Lincii 4615.
Eclogac chronicae etc., k'\ Francof. -561^..
Ephemerides novae motuum coelcsliiun elc ,
4*», Lincii 1616; Epitome astro2.0n.lcae ooper-
nicanae, 8'', Ib. 1618. Harp-or.ices .nundi Li-
bri V etc. (Hierin das dritte der nacb ihm be-
nannten Gesetze, das er schon am 8. Mörz<618
divinirte, aber erst nach Berichtigung eines
Rechnungsfehlers am 15. Mai desselben Jah-
res wirklich nachwies), fol., Ib. i619. Do co-
metis libri tres, 1) astionomicus, theoremala
continens de motu cometarum etc. ; 2) physi-
cus, continens physiologiam cometarum no-
vam et paradoxam ; 3) astrologicus de signifi-
cationibus cometarum annorura 1607 et 1608,
4", Aug. Vind. 1619. Apologia pro suo opere
Harmonices mundi adversusdemonstrationem
analyticam Roberti a Fluctibus, fol., Francof.
1621. Chilias logarilhmorura ad totidem nu-
. meros rotundos ; praemissa demonstratione
legitima ortus logarithmorum eorumque usus,
4", Marpurgi 1624. Supplementum chiliadis
logarithmorum etc., 4", Ib. 1625. Tychonis
Brahei, Dani Hyperaspistes, adversus Scipio-
nis Claramontii Anti-Tychonem, in aciem pro-
ductus etc., 8^ Francof. 1625. Tabulae Rudol-
phinae totius aströnomicae sciontiae a Tychone
Braheo primum conceptae, continuatae et ab-
solutae a J. Kepplero, fol., Ulmae 1627. De
raris mirisque anni 1631 phaenomenis Vene-
ris puta et Mercurii in Solem etc. (edirt von
J. Bartsch), 4*, Lips. 1629. Somnium s. Opus
posthumum de astronomia sublunari (edirt
von seinem Sohn), 4", Francof. et Sagani 1634.
J. Keppleri et J. Bartschii Tabulae nianuales
ad caiculura astronomicum, in specie Tobb.
Rudolphinar. corapendiose tractandum mire
utiles, Sagani 1 631 . — Opera omnia, edirt von
Ch.FrisclT, 8 Vol. 8" (Vol. I, Francof. 1858). —
Siehe auch Hanscli.
♦ gest. tf>3], Nov. 15 (irrf) ist falsch.
Keppler, Ludwig. — Sohn des Vo-
rigen. Polnischer u. kurbrandenburgischer
Hofmedicus; abwechselnd in Königsberg,
Lübeck, der Schweiz, Italien u. Ungarn le-
bend u. praclicirend (Äj,
geb. 1607, Dec. 21, Prag,
gest. 1663, Sept. 23, Königsberg.
Gab "heraus: Joannia Kepleri, Somnium sive
Opus posth. de astronomia lunari (siehe oben).
Keppler, Isidorus. — Dr. Phil. u.
Theol. , des Eremiten -Augustinerordens-
Kapitels d. rheinisch -schwäbischen Pro-
vinz Präsident, Senior, General -Definitor
u. Studiorum Regens, seit 1781 Prof. ord.
d. Theologie an d. Univ. zu Erfurt (A) (M),
geb. ni5, Nov. 13, Dingelstädt a. d.
Unstrut,
gest. 1792, Aug. 22, Erfurt.
Quaestio physica, an detur vacuum, 4°, Er-
ford. 1733. biss. phys., de natura et origine
formarum, 4", Ib. 1733. — Theologisches.
Kerbert, C
Dr. Med., pract. Arzt
zu
('G. 18 58;,
geb.
gest. 1857, Sept. 14, Zaandijk.
De urina albuminosa et albuminariae digni-
tate diagnoslica. De acidi carbonici nativi hi-
storia naturali et chemica. — Flora Leidensis.
Korckhoff, P e t r u s J oh a n d e s v a n.
— Dr. Phil., Prof. d. Chemie an d. Univ.
zu Groningen; früher erst Prof. d. Chemie
u. Physik am konigl. grossherzogl. Alhe-
naeum zu Luxemburg, dann Prof. d. Che-
mie u. Physik, sowie Direct. d. Industrie-
schule am kÖnigl. Alhenaeum zu Maesl-
richt (Or),
geb. 1813, Sept. 22, Rotterdam.
Diss. chemica de balaeina, Rotterd 1843. De
Scheikunde in verhouding tot maatscbappe-
lyke belangen , Groningen 1851. Over eenige
siechte gronden van den Haarlemmerraeer
polder en over de middelen tot verbetering,
Rotterdam 1856. Een buk op den tegenwoor-
dige toestand der scheikunde, Groningen 1 858.
— Analyses de fer, argüe.««, calcaires, gypses
etc. du Grand-duchö de Luxembourg (Publi-
calion de la Soc. d. scienc. naturelles ä Lu-
xembourg). Über Pyrojtylin ; mit F. Beater
(Erdmann'sJourn.XXXX. 1847), Oberd. Ein-
wirk, d. Kali auf Pyroxylin (Ib. id.). Analyse
d. Mineralwass. von Mondorf bei Luxemburg
(Ib. XXXXIII, 1848). iiberd. Verfahren, das
Arsen als Chlorarsen von organischen Sub-
stanzen abzuscheiden (Ib. LVI. 1852). (jber
d. Beziehungen zwischen mehreren Reihen
organisch. Radicale (Ib. LXIX. 1856). Über
d. gegenseit. Einwirk, von Oxalsäure u. Zucker
(Ib. id.). — Über d. sogen. Sphaeroidalzustand
d. Wassers (Pogg. Ann. LXXXIV, 1351).
Kerokring, Theodor. — Pract.
Arzt erst in Amsterdam, dann in Hamburg,
hier auch seit 1685 Resident d. Grossher-
zogs von Toscana. Mitgl. d. Roy. Society
(J) (HSL),
geh Amsterdam,*
gest. 1693, Nov. 2, Hamburg.
Ein Commentar zu Basilius Valentinns* Tri-
umphwagen d. Antimons, 1665. — Medicini-
sches. — Siehe auch Stiesser.
* Ans einer Lübecker Familie stammend.
Kerekes, Franz. — Prof. d. Chemie
u. Naturgeschichte am reformirlen Collegio
zu Debi eczin (M. W),
geb. . . ., gest. . . .
Betrachtungeo über d. chemischen Elemente,
8", Pesth1819.
1247
Kerguelen-Tremarec
Kersten.
1248
Kergaelen-Tremarec , Ives Jo-
sepli de. — Capilän in d. fianzösischen
Kriegsmarine (BJ,
geb. 17 45 etwa, . . Quiniper, Bretagne,
gest. 1797, März ..,
Relation dun voyage dans la iner du Nord,
aux. cötes d'Islande, du Groenland, de Ferro,
de Shetland, des Orcades et de Norvege, fail
en i767eH768, Paris 1771. Relation d^e deux
voyages dans las nners austraies et des Indes,
failsen 1771— 74, 10.1782— Entdeckte 1772,
Febr. 1 2 das Kerguelen-Land
Kerl, GeorgHeinrich Bruno. —
Hültenmeister, seit <846 Lehrer d. Chemie
u. Metallurgie an d. Bergscbule zu Claus-
thal, Vorstand d. chemischen Laboratoriums
daselbst (Or),
geb. 18:24, März 24, Ändreasberg.
Leitfaden beim Löthrohrprobir- Unterricht
usw., ClausthallSSr Die Oberharzer Hütten-
processe in ihrem ganzen Umfange usw., Ib.
1852, 2. Aufl. 1859. Der Oberharz; ein Weg-
weiser beim Besuche der Oberharzer Gruben
usw., Ib. 1852. Der Communion-Unterharz;
ein Leitfaden für d. Besuch d. Rammeisberges
usw., Freiberg 1853. Die Rammelsbergschen
Hüttenprocesse am Communion-Unterharz
usw., Clausthal 1854. Handb. d. metallurg.
Hüttenkunde usw., 4 Bde., Freiberg 1855. Bo-
demann's Anleit. z. berg-u. hüttenmänn. Pro-
birkunst, vervollständigt u. grossentheiis um-
gearbeitet, 2. Aufl., Clausthal 1857. Anleit. z.
Studium d. Harzer Hüttenprocesse usw., Ib.
1857. — Aufsätze in Hartmann's Berg- u. Hüt-
tenmänn. Zeitung, in Muspratt's Encyclopädie
d. techn. Chemie (frei bearbeitet von F. Stoh-
mann u. Th. Gerding, Braunschw. 1857) und
in d. von ihm und B. Osazm herausgegebenen
Mittheilungen des Clausthaler naturwissen-
schaftl. Vereins Maja, Halle 1856, m. 1 u. 2.
Kern, Johann Gottlieb. — Erst
Edelgesteininspeclor u. Vorsteher d. Hals-
brückner Reviers bei Freiberg, zuletzt Salz-
faclor zu Ariern, Grafsch. Mansfeld (MJ (A),
geb. . . ., gest. 1776 etwa, . . .
Bericht vom Bergbau , 4", Freib. 1769. Vom
Schneckenstein oder dem sächsischen Topas-
felsen ; herausgegeben u. mit Anmerkk. ver-
mehrt von Ignaz v. Born. 4", Prag 1 776, Dresd.
1792 (posth.).
Kerndt,Karl Huldreich Theodor.
— Dr. Phil., Docenl d. (echn. Wiss. an d.
Univ. zu Leipzig seit <849; von 1852 bis
1.856 aucli Lehrer an dem von ihm ge-
gründeten Jandwlrthschaftlichen Institut zu
Lülzschena Lei Leipzig; früher (18 46 — 47)
Chemiker in d. Kuhnheim'sohen Fabrik zu
Berlin. Königl. sUchs. Commissar bei den
Industrie-Ausstellungen in Paris (1855 u.
1856) und Warschau 1857 (Or),
geb. 1821, Mai 20, Naunhof b. Moritz-
burg, Sachsen.
Diss. de fructibus asparagi et bixae orellanae,
8", Lips. 1849. Encyclopädie d. chemisch-
Ischn. Wissenschaften (bis jetzt 1 Liefr.). —
Über d. Krystallf. u. Zusammensetz. d. Geo-
kronlts (Pogg. Ann. LXV, 1845). Überd. Kry-
stallf. u. Zusammensetz, natürl. u. kiinstl. Ver-
bindd. d. Wolframs (Erdmann'g Journ. XLH,
1847). Beiträge z. Mineralchemie (Ib. XLIII,
1848). — Giebt heraus: Polytecbn. Central-
halle (1850 von ihm gegründet) und Allgem.
Zeitung für d. deutsch Land- u. Forslwirthe
(In beiden Zeitschriften Aufsätze von ihm).
Uebersetzte Eegnault'ß Traite de chi.mie 6le-
mentaire, Leipz. I85i.
Ker- Porter, Sir Robert. — Bis
180 4 Geschichtsmaler in England, dann
kaiserl. Hofmaler in St. Petersburg, folgte
1808 der britischen Armee in Spanien u.
Portugal, heirathete 1811 die Princess Ma-
ria von Scherbatoff, besuchte von 1817 bis
1820 den Orient und war später (182 6 —
41) brittischer Consul in Venezuela (An. R.
18 42;,
geb. 1780, .... Durham,*
gest. 18 42, Mai 4, St. Petersburg.
Travels in Georgia, Persia, Armenia, ancient
Babyloniä etc., 2 vol. 8°, Lond. 1821. Tra-
velling Sketches in Russia and Sweden, 2 voL
8«, Ib. 1808.
* geb. 1775 etwa, . . . {BS).
Kerr, Robert. — Wundarzt in Edin-
burgh. Mitgl. d. Roy. Society in London
u. Edinburgh (GM. 1814; (WßJ,
geb. . . ., gest. 1814, .. . Edinburgh.
L'bersetzte Lavoisier's Chemie (1790), Berthol-
let's Bleichkunst (1790) und Cuvier's Theorie
d. Erde (1813) ins Englische.
Kersten, Karl Moritz. — Oberhül-
lenamts-Assessor und Prof. d. Chemie an
d. Berg-Academie zu Freiberg von 1830
bis 18 47, wo er als geisteskrank entlassen
werden musste fOrJ (G. 185i;,
geb. 1803, Juli 19, Zöblitz, Sachsen,
gest. 1850, Nov. 10, Colditz, Sachsen.
Handb. d. metallurgisch-analyt. Chemie von
P. Berthier, übersetzt u. mit eignen Erfahrun-
gen vermehrt, 2 Bde. 8", Leipz. 1835. Der
Kreuz- u. Ferdinandsbrunnen von Neuem che-
misch untersucht, 8«, Ib. 1845. — Zerlegung
mehrer sächs. Mineralien (Pogg. Ann. XXVI,
1 832). D" d. Wismuthblende (Ib. XXVII, 1 833).
D'' d. zinkischen Ofenbruchs aus Freiberger
Hütten (Ib. XXXI, 1834). Künstl. Bildung d.
Feldspaths (Ib. XXXHI, 1834). Über e. auf
Wiesen iiebildete lederartige Substanz (Ib.
XLVI, 1839). Neues Vorkommen d. Selens (Ib.
id,). Do d. Lanthans (Fb. XLVII, 1839). Chem.
Untersuch, d. Monazits (Ib. id.). D® d. Milo-
1249
Kerstens
Kessler.
1250
schin u. d. Wolkonskoits (Ib. id.). Über d.
bleihalt. Arragonit von Tarno-w itz (Ib. XLVJII,
^839). Bild. u. Darsteil. d. blauen Titanoxyds
auf trocl<enem Wege usw. (Ib. XLIX, 1840).
Künstl. Rothkuptererz (Ib. id.). Ursache d.
blauen Farbe mancher Natur- u. Kunstpro-
ducte (Ib. L, 18401. Neues Vorkomm. d. Va-
nadins in Deutschi. (II). LI, 1840; LH u. LIII.
1840. Ein in Brautieisenstein u. Bitumen um-
gewandelt. Mensclienschadel (Ib. LIII, 4 841).
L'ntorsuch. e. krystall. Iliittenproducts (Ib. LV,
1842). Eiger.thüml. Eisen - Hohofonproduct
usw. (Ib. LlX.IS'iil). Untersuch, d. Feldspath-
pv:)rphyt*s von lieiberg (Ib. id.). Quecksilber-
halt. Kahlerz aus Toscana (Ib. id.). Chem. Zu-
sammensetz, d. Producle d. .frei will. Zersetz,
d. Kobalt- u. Nickelerze (Ib. LX, 1S43). Ana-
ly.se einiger Feldspathe v. Egersund (Ib LXIII,
1044). D" d. Schalenblende v. Raibel (Ib. id.).
Vorkomm, von Yttererde- u. Ceroxydulsilicat
im Erzgebirge (Ib. id.) . Über Zinkoxydsulfuret
(Ib LXIV, 1845). — Fernere Aufsatze in Erd-
mann's Journ. u. im Jahrb. f. d. sachs. Berg-
u. Hütten mann.
Kerstens , J o b a d n Christian. —
Dr. Pbil. u. Med., Prof. d. Chemie u. Me-
tallurgie an d. neu errichteten Univ. zu
Moskau, von 1757 bi.s n70, dann Prof.
an d. Univ. zu Kiel fAJ,
geb. nn, Dec. 17, Stade,
gest. 1802, Juli 13, Kiel.*
Disp. de maturatione ut causa perfectionis cor-
porum organicorum, 4», Lips. 1757. Tenta-
men technologiae fossilium, 8°, Mosquae 1 759.
— Viel Medicinisches. Besorgte von 1 776—93
die Kieler gemeiunütz. Nachrichten.
* Nach Anderen ISÜl, Juni oder August {Ä).
Kery, Franz Borg! a. — Jesuit, Leh-
rer am Colleg. zu Tyinau u. Gebülfe an d.
dortigen Sternwarte (wo er sich viel mit
Anfertigung von Spiegeln zu Teleskopen
beschäftigte), dann Prafect in Wien, Regens
d. Convicts in Pesth, der Colleg. in Tyrnau,
Kaschau u. wiederum Tyrnau usw. (SSJ),
geb. 170 2, Oct. 10, Kenyiszto, Comit.
Zemplin,
gest. 1768, Dec. I, Tyrnau.
Diss. astron. de cometa viso 1729 et 1730,
Tyrnaviae 1736. Diss. phys. de corpore gene-
ratim deque opposilo eidem vacuo, Ib. 1752.
De motu corporum, Ib. 1753. De causis mo-
tuum in corporibus, Ib. 1754.
Kesaer, FranzXavervon. — Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Prag, darauf
Weltpriester, Dr. Phil. u. Prof. d. höheren
Mathematik an d. Univ. zu Wien fM. II J (AJj
geb. mo, Apr. 27, Wien,
gest. 1804, Dec. 29, Wien.
Abhandl. über d. Lehre von d. Parallellinien,
8", Wien 1778. tjberd. Centralkrafle (v. Born's
phys. Arbeit, d. einträcht. Freunde, 1783).
Foggeudorff, H!iud\v('M"lerbucli,
Kesler, Karl Gottlob. — Dr. Med.,
pract. Arzt zu Landshul in Schlesien, spä-
ter (1742) Physicus der Kreise Bolkenhayn
und Landshut (Mj,
geb. 17<5, Dec. .., Landshut,
gest. nach 1753 ,
De motu materiae electricae, ut causa cdi-
cicnte moluum etsensuum in corpore anintato,
8", Vratisl. 1748 (Deutsch, Ib. 1749). Diss. de
viribus medicamenlorum electricis, 8«, Lan-
desh. 1750. — Medicinisches.
Kessel, Christoph Heinrich*. —
Dr. Med. u. pract. Arzt in Berlin (M),
geb. 1719,
gest. <75 4, Apr. iö, Berlin.
Gab von 1 749 --55 Caspar Neninann's Chemie
aus den Handschriften heraus.
* Johann Friedri ch in (A).
Kessels , H c i n r i c ii J o h a n n e s. —
Henibmfer Uhrmacher in Allona fOr),
geb. 178 1, Mai 15, Maestricht,
ge.st. < 849, Juli 1 5, Claverham b. Bristol.
Über seinö Chronometer u. Pendeluhren siehe
Astron. Nachrichten II, IV, VlI-X, XIII, XIV
u. XVIII. — Über Nobert's angebl. Verbesse-
rung d. Hardy'schen Hemmung (Ib. XIV,
1837;. Observations sur le pendule ä mercure
compare avec celui ä gril (Ib. XXVII, 1848).
Kessler, Friedrich Christian
Ludwig. — Dr. Phil., Lehrer d. Chemie
an d. Provinzial-Gewerbschule zu Danzig;
früher einige Jahre Chemiker in einer So-
dafabrik zu New- Castle fOrJ,
geb. 1824, Apr. 30, Frankfurt a. d. 0.
De acidis polylhionicis, 8", Berol. 1848 (Aus-
zug in Pogg. Ann. I.XXIV) . Über einige ditbio-
nigsaure Salze (Ib. 1848). Über d. weinsaure
Strontian-Antimcinoxyd usw. (Ib. LXXV, 1848).
Über d. volumetr. Bestimm, d. Arsens, Anti-
mons u. Eisens (Ib. XCV, 18.^5). Über d. Ein-
fluss d. freien Sauerstoffs bei Reductions- u.
Ovydations-Analysen (Ib. XCVI, 1855).
Kessler von Sprengseisen, C h r i-
slian Friedrich. — Seil 1792 Oberst
in sächsisch-meiuing. Diensten zu Sonnen-
berg (M. II J {AJ,
geb. 1731 etwa,
gest. 1809, Jan. 1 1, Sonnenberg.
Untersuchung über d. Entstehung d. jetzigen
Oberfläche unserer Erde, 8*», Leipz. 4 787. Über
d . Beschaffenheit d. bei Friedeis- oder Frickels-
hausen gelegenen Berges (Leipz. Mag. 1782).
Übersetzte aus d. Lateinischen: J. G. Boseu-
müller'8 Abhandl. über d. iilteste Geschichte
d. Erde usw., 8®, Nürnb. 1782. Gab heraus:
Frankl^ches iMagaz. f. Statistik , Naturkunde
u. Geschichte, 3 Hfte., Leipz. 17U1 u. 92. —
Freimaurer-Schi iften.
79
1251
Kestner
Kickebusch.
1252
Kestner, Karl. — Fabrikant chemi-
scher Producte zu Thnnn im Elsass. Stu-
dirtc in Götlingen untei' Strome y er (Or),
c;eb. 1803, Juni 30, . . ,
lintdeckte die bisweilen die Weinsäure beglei-
lende Saure (von ihm für Oxalsäure gehalten),
welche von J. F. John im J. 1819 zuerst als
eine eigenlhüniliche erkannt und Vogesen-
^äurc benannt wurde, spater aber, nachdeui
durch Gay-Lussao u. Berzelius ihre Isomer ie
mit der Wemsäure erwiesen worden, von li.
Gmelin den Nauien Traubensaure erhielt.
Keulen, s. Ceulen.
Keup, Johann Bernhard. — Dr.
Med., pract. Arzt folgweise in Mühlheim
a. d. Ruhr, Mühlheim a. Rhein, Solingen
u. Winterwyck, Grafsch. Ziilphen; zuletzt
holliind. Lazareth-Arzt in Deventer (AJ,
geb. 1753, Mors,
gest. 1802, Aug. 1, Deventer.*
Libelhis pharmaceuticus etc. , 8°, Duisburg
1789. Manuale pharmaceuticumetc, 8", Sten-
dal 4 793. Übersetzte einige chemische Schrif-
ten aus dem Holländischen. — Medicinisches.
♦gest. 1802, Juli.. l3f.1T}.
Kenssler, Wilhelm Friedrich
von. — Oberlehrer der Mathematik und
Physik am Gymnas. zu Riga. Livländischer
Gouvernements-Schuldirector fliN),
geb. 1777. Febr. 13. Thurnau, Franken,
gest. 1828, Juni 4, Riga.
Über Stein regen (Kaflfka'i Nord. Arch 1 SOS. II).
Über meteorolog. Beobachtunsj'en ilb. 1 808. III)
Über Vorausbeslimm. d. Wetters (Ib. 1809. 1).
ÜberEosenthaPs fühlbaren Wärmemesser (Oe-
konom. Repert. f. Livland, III). Meteorolog.
Beobb. (Ib. III— VII). Astronom. Nachricht
(Bode's Jahrb. 1822). Errichtete 1818 in Riga
eine Sternwarte (Astron. Nachr. I, 18231.
KosJer, Simon. — Nachdem er von
einer Reise nach Holland und Deutschland
zurückgekehrt war, 1 63 4 Lehrer in SÖder-
lelge, dann Lehrei- d. Math, am Gymnas.
zu Strengnäs, darauf Adjunct d. philosoph.
Facultat in Upsala und endlich 1G40 Prof.
d. Mathematik an d. Univ. zu Abo {Aj (TFJ,
geb. 1602, Dec. 29, Kexie, Prov. Ne-
ricke,
gest. 1669, März 2 2, Abo.
Disp. de sole, 4", üpsal. 1631. Arithmetica
geodaetica denaria, 12", Aboae 1G'i9. Arith-
metica astronomica sexagonnria, 12*^, Ib. 1649.
Trigonometriae Über prlnms de ranonis trian -
fZulorum constructione, 12", Ib. 1049. De pla-
norum triangulorum solutione, 12*^, Ib. 1649.
De sphacricor. triangulor. .solutione, 12'', Ib.
1649 Arithmetica triplex (vulgaris, geodacli-
cae denaria, astronomica sexagcnaria) . Ib.
1658. Tractatus brevisde temj)orectc., 4*, Ib.
vulgaris co'ntracta , 12*
1661. Arithmetica
Ib. 1666.
Keyser, Jan Frederik. — Mitgl. d.
niederländ . Instituts zu Amsterdam, Leli-
rer. d. Mathematik u. Astronomie daselbst
f/TL. 182 4;,
geb. 1766, Dietz, Nassau,
gest. 1823, März 27, Am.slerdam.
Astronom. Beobb. in den Verhandl. van het
Nederlandsch. Inst. (Bd. Vi), v. Zach's Monatl.
Corr. XII u. Bode's Jahrb 1807 u. 1827.
Keyser, Jacob. — Prof. d. Physik u.
Chemie an d. Univ. zu Christiania seit 1814
{NKJ,
geb. 1781, Oct. !, Drammen, Norweg.,
gest. 18 47, .... Christiania.
Übersetzte Vieth's Anfangsgründe d. Mathema-
tik ins Dänische, Kopenh. 1806 u. 1811, und
besorgte eine neue Aufl. von Lindenip's Läre-
bog i .Mathematiken, Ib. 1813.
Khell von Khellburg, J • s e p h. —
Jesuit, Vorsteher der Granelli'schen Biblio-
thek, sowie seit 1758 Prof. d. Geschichte,
Ailorthümer und Numismatik am Theresia-
num in Wien (AJ (M) (SSJ),
geb. 1714, Au^g. A 3, Linz, *
gest. 1772, Nov. 4, Wien**
Physica ex recentiorum observationibus, acco-
modata usibus academicis, 2 vol. 4®, Vindob.
1753 et 57. — Numismatische^.
♦ geb. Aug. 15 {CBJ.a). ♦* gest. Dec. HA) (IT).
Khan 9 Johann. — Prof. d. Mathe-
matik u, Mechanik an d. üniv. zu Leipzig
seit 1649 fJJ (A),
geb. 1619, Apr. < 8, Schleusingen,
gest. 1676, MUrz 20, Leipzig.
Einige Disputationen.
Khunrath, (Khünrath, Khunraht),
Heinrich. — Dr. Med., pract. Arzt erst
in Hamburg, dann in Dresden (J) (AJ*,
geb. 1560 etwa . ., Leipzig,
gest. 1605, Sept. 9, Dresden.
Theses doctorales de signatura rerum, 4*, Ba-
sil. 1588. Zebeiis regis et sapientis arabum,
de inlerpretatione quorundam accidentium
etc., 4", Pragae 1592. Amphitheatrum sapien-
tiae etc., foi., Hanov. 1609. Magnesia calholica
Philosoph., S'', Francof. 1599. Vom Hyleali-
schen d. h. Primaterial-Ghaos, 8^ Ib. 1 597. Be-
richt vom philos. Athanore, 8**, Hamb. 1603.
* Ein anderer Adept, Conrad Khünrath, war ver-
muthlich sein Bruder.
Kickebusch, Johann Daniel. —
Erst Pastor zu Müggenahl bei Danzig ( 1 7 .3 1 )
und an d. Jakobskirche in Danzig (1735 —
36), ging darauf wegen Religionsstreilig-
keiten nach Leipzig, ward 1738 Substitut,
17 39 Diaconus und 1740 Pastor zu Eiben-
1253
Kicks
Kies.
1251
s(ock, und endlich 1752 Pastor prinaar. u.
Superintendent in Rocblitz (MJ (A),
geb. 1696, Dec. 30, Danzig,
gest. 1759, Jan. 6, Rochiitz.
Geographia mathematica, 8", Dantisci 1723.
De fallaciis optkis, demonstialionis niatheriia-
ticae impedimentis, 4°, Jb. 4 726. — Theolo-
gisches.
Kicks, Jean. — Prof. d. Mineralogie
u. Botanik am Musee des sciences und an
der ficole de medicine zu Brüssel, sowie
auch, seit 18 47, Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst; ursprünglich Pharmaceut (OrJ
(BÄB)\
geb. 1775, MUrz 9, Brüssel,
gest. 1831, März 27, Brüssel.
Tentamen mineralogicura s. mineralium nova
distributio in classes, ordines, genera, species
etc., Brüssel 1821. Sur les traps straliformes
(Nouv. Mem. Acad. Brux. 11; 1822). Relation
d'un voyage fait ^ la grotle du Han (Ib. id ).
Sur ia g^ogiaphie physique du Brabant meri-
dional ^Ib. III, 1826). Observations mets^oro-
logiques (Ib. II— V).
* Sein Sohn, ebenfalls Jean heiseend (geb. 1803, Jan.
17, Brüssel), ist der noch jetzt (1859) lebende Prof.
d. Botanik in Gent).
Kidd, John. — Dr. Med., erst Prof.
d, Cheraie, dann Prof. d. Medicin an d. Univ.
zu Oxford, aucii Director (Master) d. Eweline
Hospitals daselbst (An.R. 1851; (G. 1852;,
geb. 1780, Westminster, *
gest. 1851, Sept. 17, Oxford.
The outlines of mineralogy, 2 voi. S*', Oxford
4 809. A geological essay on Ihe imperfect evi-
dence in support of a theory of the earth, 8°,
Ib. 1818. — On the mineralo|y of the neigh-
bourhood of St. Davids, Pembrokeshire (Tr.
Geol. Soc. II, 1814). On the natural production
of saltpetre on the waüs of buildings (Phil. Tr.
1814). On naphthaline (Ib. 1821. — K. ist Ent-
decker dieser Substanz). Analysis of a new
mineral from Cornwall (Nicholson's Journ.
XIV, 4806).
♦ geb. 1775 etwa, . . . {An.R. 1S51).
Kielmeyer (Kielmaier), Karl Fried-
rich. — Dr. Med., erst Lehrer d. Zoolo-
gie (1790) und (179 2—9 4) Prof. d. Me-
dicin an d. hohen Karlsschule in Stuttgart,
dann 1796 Prof. d. Chemie an d. Univ. zu
Tübingen, seit 1817 Slaalsrath u. Director
d. Münz-, Naturalien u. Kunst-Cabinets in
Stuttgart (M.M) (N) (ET),
geb. 17 GS, Oct. 22, Bebenhausen,
gest. 18 44, Sept. 2 4, Stuttgart.
Di.-q chemica acidularum Bergensium el Göp-
pingensium, 4°, Stuttg. 1796. Diss. sislcns ob-
servationes physicas et chemicas de e;e<;trici-
tate et galvanismo, 8", Tub. 18ü2. De redti-
ctione metallorum via humida ope combusli-
bilium stricte sie dictorum perficienda, 4*^, Ib.
1804, Diss. sist. experimenta quaedam intlu-
xum eleclricitatis in sanguinem et respii otio-
nem spectantia, 8^, ib. 1810. Examen miitc-
ralogicO'Chem. strontiänitarum in monte Jura
juxta Aroviam obviarum, 8«, Ib. 1813. Exa-
men experimentorum quorundam effectus rua-
gnetis ohemicos spectantium, ib.. 1813. Über
d. Vorhältn. u. organisch. Plräfte unter einan-
der usw., 8°, Stuttg. 1814. Physiiichrchem,
Untersuch, d. Schwefehvassers von Stachel-
berg im Canton Glarus, ib. 1816, Versuche
über d. sos;enannte aninial. Elektricitat (Gren's
Journ. VIII, 1794). — Medicinisches u. Na-
turhistorisches.
Kielsen , Ole Valentin. — Lehrer
d. Mathematik u. Astronomie an d. Acadc-
mie zu Soröe auf Seeland (E),
geb. 1775, Sept. 10, Kopenhagen,
gest. 1843, Febr. 5, Soroe.
Lärebog i den rene Mathematik, Kjöbh. 1822,
Sümmatiüns-Formler for den uendeiige Raekke
a a a
b(b + c) ■** (b+2c)(b+3c)"*"(b+"4cKb + 5c) '^' '
sammt for nogle andre af lignende Form, 4",
ib. 1825. Om de bestemde Ligninger, 4^», Ib.
1S37. Om et heelt Tals Oplösning i Factorer,
4", Ib. 1841.
Kienmayer, Franz von. — Frei-
lierr, k. k. Truchsess, niederösterr. Appcl-
lationsrath und Oberhofmarschall, auch
Kanzlei-Director (A),
gob .
gest. 1802, Mai 30, Wien.
Sur une nouvelle maniere de preparer Tamai-
game electrique et sur les eflets de cel ainöl-
game (Journ. Pbys. XXXIII, 1788. - Das
K i e n m a y e r'sche Amalgam) .
Kies, Johann. — Mag. Phil., erst Vi-
car auf verschiedenen würtembergischen
Pfarreien, dann Matheraaticus beim Fürsten
C z a r 1 0 r y s k i in Warschau, darauf (1742)
Prof. d. Mathematik u. Physik bei d. Aca-
demie in Berlin, sowie Astronom an der
Sternwarte daselbst, endlich seit 1754 Prof.
d. Mathematik u. Physik an d. Univ. u. d.
Collegio illustri in Tübingen, auch üniver-
sitätsbibliothekar daselbst (M),
geb. 1713, Sept. 1 4, Tübingen,
gest. 1781, Juli 29, Tübingen.
Institutiones malhematicae, 4°, Varsov. 1742.
Diss. de parallaxi longitudinis et latitudinis
pianetarum, 4°, Tubing. 1756. Propositiones
quaedam geometricae et opticae, 4", Ib. !756.
Progr. I et II de cometis eorumque orbitis. k'\
Ib 17 57. Diss. deratione ponderum in suner-
liciebus soHs et pianetarum, 4^, ib. 1757. De
dislantiH solis a terra, 4°, Ib. 1757. De viri-
bus centralibus, ex Newton! doctiina, 4", \h
1758. Ana!y.seos infinitorum quaedam v«;>eci-
79*
1255
Kiese Wetter
Kinnersley.
1256
niina, 4", Ib. 1765. De infliwu hmae in partes
terrae liK-iDiles, 4°, 11). -1769. De perturbalione
planelariim in conjunctionibus eorum, 4", Ib.
4 770. De motu liinae, 4", Ib. 1771. De iride,
40, Ib. 1772 De legegravitatisNewto n i a na,
innumeris aliis, et nuper dea)um ipsis Alpium
experimentis conlirmaia, 4", Ib. 1773. De motu
satelUlum circa suos planetas primarios et
circa solem in erbe unico seu epicycloide, 4",
Ib. 1778. De longitudine niaris, 4", Ib. 1778.
— Determination de i'orbite do Ja comete de
1729 (M6m Berlin, 1, 1745). De la Situation
la plus avantagfiuse des planeles, pourdccouv-
rir les anomalies dans leurs mouvements (Ib.
V, 1749). Sur les eclipses des ötoiies fixes par
la liioa (Ib. id.). Description dun Instrument
(Ib. id.). Sur le plus grand eclat de Venus etc.
(Ib. VI, 1750). Solution de quelques probl6-
mes astronomiques (Ib. VIII, 1752).
Kieso'vvetter, Johann Gottfried
Karl Christian. — Prof. d. Logik am
Collepiuin medico-cliirurgicum zu Berlin
seit 179 2 (MAIJ,
geb. 1766, Berlin,
gest. 1819, Juli 10, Berlin.
Über d. furchtbaren Cometen , Berlin 1798.
Erste Anfangsgründe d. reinen Mathematik,
2 Bde. S°, lb.'l799, 4. Aufl. 1818. Der Aiis-
bru(;b d. Vesuvs im J. 1804 (Berlin. Monats-
schrift, 1805). — Viel Philosophisches.
Kiesewetter, R a p h a e I G e o r g. —
Wirkl. Hofralh 11. Kanzleidirector im k. k.
Hofkriegsrath zu Wien (G. 1850;,
geb. 1772, Holleschau, Mähr.,
gest. 1 8 4Ö, Dec. 3 1 , Baden, bei Wien.
Lber d. Musik d. neueren Griechen, nebst
freien Gedanken über d. allägyptische u. alt-
griechische Musik, 4", I.eipz. 1838. Die Musik
d. Araber, nach Originalquellen dargestellt,
4", Ib 1842. Der neuen Aristoxener zerstreute
Aufsätze über d. Irrige d. musikal. Arithmetik
u. das Eitle ihrer Temperatur- Rechnungen,
8", Ib 1846.
Kiesling, Johann. — Erst Feldpre-
diger in reussischen Diensten, dann Hof-
prediger in Greilz, darauf Pastor in Erfurt,
sowie Prof. Philosophiae experimentaüs et
curio^^ae daselbst, endlich Superintendent
zu Borna im Gotbaischen fjj (A),
geb. 1663, Juni 28, Grünhayn im Erz-
gebirge,
gest. 1715, Juni 1 2, Borna.
Physica experimentalis, melhodo Euclidea
sive tnalhematica elaborala, 8", Lips. 17H. —
Viel I'heologisches.
Kilian, s. K y 1 ia n.
Kindt, Heinrich Hugo. — Apothe-
ker u. Canonicu'^ z»i Kuliii (LS>) (NJ,
geb. J7 7."i, Aui;. U. Eutin,
g*.'<t. 1837, Jan, 3, Eutin,
Chemische Unter.sucb. d. gepfefferten Fleisch-
schwamms (Troramsdorff's Journ. IV, 1797).
Versuche, die Basis d. Boraxsäure näher ken-
nen zu lernen (Ib. V, 1 798) . Beob. einer künstl.
Erzeug, d. Kamphers (Ib. XI, 1803). Über d.
Reinigung d. Salpetersäure nach Vauquelin
(Ib. id.).
King, Edward. — Advocal in Lon-
don, später, nachdem ihm ein bedeutendes
Vermögen zugefallen, Privatmann daselbst.
Mitgl. d. Roy. Soc. seit 1 7 67 (Abr. XHi; (Thj,
geb. 17 35 etwa, . . Norfolk,
gest. 1807, Apr. 16, London.
Remarks concerning stones, said to have fal-
len from theclouds, both in these days and in
ancient times, 1796 (Auch in Gilb. Ann. XIII,
XV u. XVIIl). — Theory of the universal de-
luge (Phil. Tr. 1767). Fo'rmations of spars and
crystals (Ib. id.). EfTectsof lightningatSteeple-
Ashton and Holt (Ib. 1773). A remarkable
sparry incrustation (Ib. id.). — Antiquari-
sches u. Anderweitiges.
Kinich, Johann Hieronymus. —
Jesuit, Lehrer d, Arabischen, d. Hebräi-
schen u. d. Mathematik folgweise im Col-
legio romano zu Rom u. in d. Collegien zu
Dillingen, Ingolstadt, Prag u, Wien (SBJJ,
geb. 1582, Venedig,
gest. 1646, Febr. 17, Wien.
Brevis methodus faciendi horologia horizon-
talia per numerus, Senis 1620.
Kinkelin, Herr mann. — Lehrer d.
Mathematik an d. Cantonsschule zu Bern,
früher in Äarburg fOr),
geb. 1832, Nov. 11, Bern.
Untersuch, über d. Formel:
nF(nx) = f(x)+f('x+i^ + f/^x+-') + . . .
(Grunert's Archiv XXII, 1854). Über d. Poten-
tialausdruck (f1))^ (Ib. XXVI, 1856). Über d.
Ausziehung von Wurzeln aus Zahlen (Ib. id.).
Über d. Beweg, e. magnet. Pendels (Ib. XXVIII,
1857). Die Fundamentalgleichung d. Function
r{\) (Schrift, nalurf. Gesell.sch. Zürich, 1857).
Kinaersley , Ebenezer. — Arzt in
Philadelphia. Leitete von 1753 bis 1773
die Studien in d. Redekunst und d. engl.
Literatur auf d. Univ. zu Philadelphia: hielt
daneben Vorle-'^ungen über Elektricit'ät an
verschiedenen Orten der Vereinigten Staa-
ten (damaligen englischen Colonien) und
besuchte auch Westindien fCAL),
geb. 1712, .. . Philadelphia.*
gest
New experiments of electricity (Phil.Tr. 1763;.
On some electrical experiments made with
charcoa! (Ib. 1773).
* Au., Wilson'» Picmreof rhlladclphi.a, PhUad.lS23.
1257
Kinsky
Kircher.
1258
Kinsky, FranzJoseph, Graf von.
— Oesterr. General-Feldvvachlmeister u.
Direclord. Militär- Academie zu Wierjerisch-
Neustadt. Mitgl. d. königl. Böhm. Gesellsch.
d. Wiss. (M. nj (ABG. II, 1 8 1 I u. Ilf, \8\ ij
(A),
geb. n39, Prag,
gest. 1805, Juni 9, Wien.
Beitrage zur Ingenieurwissenschafl, 4. Stück
8"\ Prag 1776. lieber einige mineralogische
u. lilhologische Merkwürdigkeiten in Böhmen
(Abhandl. e. Privatgesellsch. in Böhmen, I,
<775). Von einigen Erdbränden im Elbogener
Kreise (Ib. II, 4776). Vom Druck d. Erde auf
Futtermauern (Ib. III, 4 777). Lber d. Baiken-
.schnitt (Abhandl. d. königl. Böhm. Gesellsch.
1786). — Militärisches.
Kirby, John Josuah. — Perspecliv-
Zeichner des Prinzen von Wales, nachma-
hgen Königs Georg III. (WB),
geb. 1716, .. . Parham,
gest. 1774,
Dr. Brook Tayior's Method of perspective etc.,
4**, Lond. 4 757. The perspective ofarchitecture
etc., 2 vol., Ib. 4 761, The method of per-
spective of Dr. Brook Taylor raade easy, both
in Iheory and practice, 4*^, Ib. 4 768.
Kirch, Gottfried. — Lebte, nach-
dem er sich unter H e v e 1 zum Astronomen
gebildet hatte, nach einander in Lobenslein
(Voiglland), Leipzig u. Guben hauptsächlich
vom Kalendermachen, bis er im J. 1700
als Astronom d. neugegründelen Acad. d.
Wiss. nach Berlin berufen ward, woselbst
er seit 1706 auf der unter seiner Leitung
erbauten Sternwarte für die pract. Astro-
nomie thälig war (J) (Bode's Jahrb. 1 8 \ %),
geb. 1639, Dec;18, Guben,
gest. 1710, Juli 25, Berlin.
Brevis meditatio de novo cometa et igneo globo,
qui 4Ö76 in Italia visus est. Lips. 4 676. Pro-
xima futura eclipsis Salurni 1677, Oct. 4 ; 4**,
Ib. 1677. Wunderstern am Halse des Wall-
fisches, 4^ Ib. 1678. Himraelszeitung, Nürnb.
1684. Ephemeridum motuum coeiestium an-
nus primus et secundus, nempe 1681 et 1682,
e\ Tabulis Rudolphinis supputatorum , cum
E. Halleri catalojzo stellarum australium, 4",
Lips. 4681 (Wurde bis 1702 fortgesetzt). Eilfer-
tiger Bericht vom neuen Kometen, 4**, Nürnb.
u. Leipz. 1''S2. Kurzer Bericht von einem
neuen Kometen usw., 4^, Leipz. 1683. Calen-
darlum christianum, Judaicum et turcicum ad
ann. 1685; wurde bis 1728 fortsesetzt (Sein
erster Kalender, in Jena und Helmstädt ge-
druckt, erschien 1667). — Ohservaliones in-
signis cometae sub finera 16S0 visi , Coburgi
Saxoniae habitae (Phil. Tr. 4 714). A new star
in the neck of the Svan Ib. id ). De varia ap-
parentia steliae novae in collo cygni (Miscell,
Berolin. 1, 1710). De simplicissiraa quadam
specie micrometri (Ib. id.). De divisione discl
solaris in camera obscura eclipseos observan-
dae gratia (Ib. id.). Entdeckte 1699 einen Co-
met«n.
Kirch, Maria Margarethe. — Zweite
Frau von Gottfried (seit 1 692); Tochter des
Pfarrers Wincke Im ann in Panitsch bei
Leipzig; war durch einen Bauern in Som-
merfeld für die Astronomie gewonnen wor-
den (J) (Bode's Jahrb. 1816;,
geb. 1670, Febr. 25, Panitsch,
gest. 1720, Dec. 29, Berlin.
Rechnete u. beobachtete mit ihrem Mann, ent-
deckte den Cometen von 1702 und schrieb
1709 einen Tractat über die Conjunction der
Sonne mit Saturn u. Venus, sowie 4 711 einen
anderen über die Conjunction des Jupiters u.
Saturn. Berechnete auch nach dem Tode ih-
res Mannes noch Kalender für Breslau, Nürn-
berg, Dresden u. Ungarn.
Kirch, Chrislfried. — Sohn von
Gottfried. Seit 1717 Astronom d. Acad. d.
Wiss. zu Berlin (J) (Bode's Jahrb. 1816;, \
geb. 1694, Dec. 24, Guben, Lausitz,
gest. 1740, März 9, Berlin.
Observationes astronomicae selectiores in ob-
servatorio regio Berolinensi habitae, quibus
adjectae sunt annotationes quaedam et an-
imadversiones geographicae et chronologicae,
aliaque ad astronomicam scientiam spectan-
tia, 4^^, Berol. 4 730. — Sehr viele astronom.
Beobb, in d. Mise. Berolin. T. I— V u. d. Phil.
Tr. 4718 u. 4744.
Kirch, Christine. — Tochter von
Gottfried (Bodes Jahrb. 1816;, *
geb. 169 6 etwa,
gest. 178 2, Mai 6, Berlin.
Unterstützte ihren Bruder bei seinen Beob-
achtungen und Rechnungen und berechnete
viele Jahre den Kalender für Schlesien [siehe
Bode in (HSL)].
Kircher, Athanasius. — Jesuit,
erst Prof. d. Mathematik u. Philosophie, d.
hebräisch, u. syrischen Sprache an d. Univ.
zu Würzbiirg, ging 1 635 nachAvignon und
von da nach Rom, wo er am Collegio ro-
mano einige Jahre Mathematik u. d. he-
bräische Sprache lehrte fJ) (Ni. XX^ll)
fSBJJ,
geb. 1601, Mai 2, Geysa bei Fulda,*
gest. 1680, Oct. 30, Rom.
Ars majinesia s. conclusiones experimentales
de effectibus magnetis, 4", Herbipoli 1634.
Primitiae gnomonicae catoptricae etc. , 4^,
Avenionae 1635. Specnla melitcnsis encyclica
s. Syntagma novum instrunientorum ni.'ithe-
inaticorum, 12", Messanae 1638. IMoime.« s. De
arte magnetica opus tripartitum, 4**, Romae
1641; ä.'edit., 4^ Col. Agripp. 4 643; 3. edit.;
1259
Kirchhof
Kirchhoff.
1260
fol., Romae 4 654 (Darin Libr. III: 'Ilhy.tQo-
uayvi'jiiatjog i. e. de magnetismo electri s.
electricis ottraclionibus earumque attractione).
Praelusiones inagneticae, Romae 4 645. Ars
maj^ua iucis et umbrae etc. ^ fol., Ib. 1646;
i edit. 2 vol. fol., Arnstelod. 467». Musurgia
universalis s. Ars magna con.soni et dissoni
etc., 2 vol. fol., Romae 4650. Her extaticum
coele.ste s. Opificium quo Coeli siderumque
natura, vires et structura exponuntur, 4**, Ib.
4656, Iter extaticum terrestre s. Geocosmi opi-
ficium, quo terrestris globi structura exponi-
tur, 4^ Ib. 4 657. Pantometrum Kircherianum,
h. e. Instnimentum geometricum novum a
P. A. Kirchero antebac inventura etc. expli-
catura a Casp. Schotto, 4^ Herbipol. 4 660.
Mundus subterraneus, in quouniversae natu-
rae majestas et divitiae demonstrantur, 2 vol.
fol., Arnstelod. 4 664; 2. edit. 4 668; 3. edit.
4 674. Aritbmologia, s. De.occultis nuraerorum
mysteriis, 4", Romae 4 665. Magneticum na-
turae regnum etc., 4", Ib. 4 667, Phonurgia
uova, de prodigiosis sonorum efTectibus et ser-
mocinatione per machinas, sono animalas,
fol., Gampidonae 4673. Tariffa Kircheriana
i. e. Inventura auctoris novum, expedita et
mira arte combinata methodo universalem geo-
metriae et arithmeticae practicae summam
continens, 8°, Romae 4 679. — Physlologia
Kircheriana experimentalis etc. (ein Auszug
aus d. Kirche r'schen Werken von Joh. Steph.
Kestler), fol., Arnstelod. 4 680. — Archäologi-
sches, Linguistisches u. a.
* geb. 1G02, Mai 2 {BEJ).
Kirchhof, Christoph.^ Schnei-
dermeister u. Aichemist zu Lauban in der
Oberlausitz (A) (Ott),
geb. 4 6<6, Juni i3, Lauban,
gest
Bekam für seine aichemist. Künste, namentl.
für d. Erfindung des sogenannten Spiritus uni-
versalis, am 34 . Dec. 4668 von d. königl. Kam-
mer zu Breslau einen Wappenbrief mit silber-
ner Bulle. War durch ein Anerbieten von 4 00
Ducaten, weiches ihm die Universität Leipzig
durch drei Magister überbringen liess, nicht
zur Mittheilung seiner angebl Geheimnisse zu
bewegen (siehe Gmelin, Gesch. d. Chemie I,
646 u. II, 2).
Kirohhüff (Kirchhof), Nicolaus An-
ton Johann. — Kaufmann und (seit 1784)
Senator in Hamburg (Gilb. Ann. VII, 368;
m (A) (HSL),
geb. 1725, Sept. 23, Ilzehoe,*
gest. 4 800, Sept. 10, Hamburg.**
Beschreib, e. Zurüstung, weiche d. anziehende
Kraft d. Erde geizen d. Gewitterwolken und d.
Nützlichkeit d. Blitzableiter erweist usw., 8",
Hamb. u. Berlin 1784. Die Gesetze d. Fallens
d. Körper und die daraus hergeleiloten Lehr-
sätze Newton'«, ingieichen die Ursache, warum
d. Fluth u. Ebbe an beiden Seiten der Erde zu
gleicher Zeit steige u. falle, auf eine fassliche
Art erklärt, 4*, liamb 1 792. — tbersetzle
Ferguson's Astronomie, Cook u King'g Reise
u. a. — Besass ein bedeutendes physikal. Ca-
biaet, siei»«^ darüber Petersen, Gesch. d. Ham-
burg. Stadtb;bliothek, Hamb. 4 838.
* geb. 1725, . . . Glückstadt {M) ist unrichtig.
*♦ gest. Sept. 12 {Ä) ; Sept. 23 {M); beides unricLtig.
Kirchhoff, Gotüieb Sigismund
C 0 n s t a n t i n. — Direclor d. kaiserl. Ober-
Apotheke in St. Petersburg, in welcher er
zuvor Gehülfe war. Ausserordenll. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselbst (Or),
geb. 17 64, Febr. 4 (N.St.), Teterow,*
gest. 1833, Febr. 4 (N.St.), St. Peters-
burg.
Erfand 4 797 ein Verfahren zur leicht. Darstell,
d. Zinnobers auf nassem Wege («. darüber:
Creirs Ann. 4 797, 1, S. 480 und Scherer's All-
gem.Journ. d. Chemie II (4 799), S. 290). Ent-
deckte 4 814 den Stärkemehlzucker ; zuerst be-
schrieben im (russischen) technolog. Journ.
d. Petersb, Acad. Bd. IX, 4812; siehe Ge-
schichte dieser Entdeckung in Scherer's Nord.
Blatt. I (4 84 7), S. 4 34. — Schrieb: Einfache
u. wohlfeile Zubereit, d. unglasirten irdenen
Geschirre usw. (Scherer's Nord. Blatt. 1, 4 84 7).
L'ber d. Sicherungsmittel gegen Feuersgefahr
durch Vermindr. d. Zündbarkeit d. Holzes (Ib.
II, 4 84 7). tjber ein neues aus schwefliger
Säure, Schwefel, Quecksilberoxyd u. Kali be-
stehendes Salz (Scherer's Nord. Ann. d. Chem.
11, 4 819. -- Schon 4 810 d. Petersb. Acad. mit-
gethejlt). Über eine leichte u. wohlfeile Be-
reitungsart d. schwefligsaur. Schwefelkali (Ib.
id.). Vom Kartoffelmehl u. dess. Benutz, zum
Brodbacken und Brantweinbrennen (Ib. 111,
4 820). — Entdeckte ferner d. Zersetzung d.
schwefelsaur. Baryts auf nass. Wege (unab-
hängig von Klaproth) u. d. Bleichen d. Schel-
lacks durch Eau de Javelle.
♦ In Mecklenburg-Schwerin. — Geb. 1764, Febr. 16
{Scherer's Nord. Blntt. I, S. 135 n.Nord. Ann. 1,
S. 224) ist falsch.
Kirchhoff, Gustav Robert. — Dr.
Phil., erst Docent an d. Üniv. zu Berlin,
dann Prof. extr. an der zu Breslau (1850
— 54) u. darauf Prof. ord. d. Physik an der
zu Heidelberg (OrJ,
geb. 182 4, Wärz 12, Königsberg.
Überd. Durchgang eines elektr. Stroms durch
eine Ebene, besonders eine kreisförmige (Pogg.
Ann. LXIV, 4845 u. LXVII, 4 846). Auflös. d.
Gleichung, auf welche d. Unters, d. linearen
V^ertheilunggalvan. Strömung führt (Ib. LXXII,
1847). Formeln für d. Intensität d. galvan.
Strome in Systemen, die Iheilweise aus nicht-
linearen Leitern bestehen (Ib. LXX\, 4 848).
Bestimm, d. Constanten, von welchen d. In-
tensität inducirter elektr. Ströme abhängt (Ib.
LXXVI, 1849). Ableil. d. (3 h m'schen Gesetze,
die sich an d. Theorie d. Elektrostatik an-
schliesst :ib. LXXVIII, 18 49). Überd. Schwin-
uuiiLicn einer kreisförti) elastiscti. Scheibe (Ib.
LXXXI, 1S30 ; Crelle's Journ. XL). Cberd. Be-
weg, d. Eloktr. in Drähten (Ib. C, 4 857). Über
1261
Kirchmaier
Kirsten.
1262
d. Beweg, d. Elektr in Leitern (Ib. Clf, 1857).
Über e. Satz d. mechanisch. Warnnelheorie u.
einige Anwendungen desselben (Ib.CIH, 1858).
Über d. Spannuns: d. VVasserdampfs bei Tem-
peraturen, die dem Eispunct nahe sind (Ib.
id.). Über d. Spannung d. Dampfs von Mi-
schunj^en aus Wa.sser u. Schwefelsaure (11).
CIV, 18oS;. Ciier d. inducirt. Magnetismus ei-
nes unbepron/.ten Gvlinder.s von weichem Ei-
sen (Crelle's Journ.'xXXXN III, 1854). iihcr
d. Gleichungen d. Gleichgewichts e. elast. Kör-
pers bei nicht unendl. klein. Verschiebungen
seiner Theile (Sitzungsberichte d.Wien. Acad.
IX, 1852}.
Kirchmaier, Georg Caspar. —
Prof. d. Eloquenz an d. üniv. zu Witten-
berg. Mitgl. d. Leopoldin. Academie (J) (A),
geb. I63r),.lijli ^9, üfTcnheim, Franken,
gest. n 00, Sept. 2 8, Wittenberg.*
Diss. pro hypothesi Tychonica contra dogma
Copernicanum,4*',Vileberg. 1658. Diss. de
stellis generalim, 4®, Ib. 1658. De basilisci ex-
istentia et essentia, Ib. 1 659 et 1 669. De elemen-
tis,Ib 1659. Defulraineettonitru, Ib. 1659. De
corall , balsamo et saccharo, 4*, Ib. 1661. De
luce, igne ac perennibus lucernis» 4**, Ib. 1676.
Noctiluca coDstans et per vices fulgurans diu-
tissima quaesita, nuncreperta, 4**, Ib. 167 6. De
phosphoro et natura lucis nee non de igne com-
mentatio epistolica, 4^*, Ib. 1680. Institutiones
melailicaeoderlinterrichtvom edlen Bergwerk
usw., 4**, Ib. 16 87. Fera\raetallorumatquemi-
neralium Dübensis saltus etc. , 4^, Ib. 1 692. Me-
tallomorphosis , Ib. 1693. De apparitionibus
spectrorum sub corporum , inprimis humani
schemate, Ib. 1 692. De ignium miroculis, locis-
que semper ardentibus, Ib. 1693. — - De !uce,
igne ac perennibus iucernis (Miscell. Acad. Nat.
Cur. 1677). Deiridelunari (Ib. 1684). De lam-
pade volanle (Ib. 1685). — Im Ganzen an 90
Schriften sehr verschiedenartigen Inhalts.
• geb. 1035, Juli 2ü, gest. 1700, Oct. .. {AyC).
Kirchmaier, Sebastian. — Bruder
des Vorigen. Von < 607 bis 1680 Prof. am
Gymn. zu Regensburg, dann Pastor Prima-
rius, Superintendent, Consistorialis, Schol-
arch u. Prof. (am Gymn.) zu Rothenburg
a. d. Tauber (J) (A),
geb. <6H, MärzlS. ütrenheim,
gest. nOO, Oct. 16, Rotbenburg.
De corporibus petrificatis, 4", Viteberg. 1664.
De indiciis in inquisitione venarum melallica-
rura observandis, 4", Ib. 1666. De filis meteo-
ricis vulgo filamentis Marine, 4", Ib. 1666. De
aestu maris, 4'-'. Ib. 1667. — Theologisches.
Kirchmaier, Theodor. — Auch
Bruder von Georg Caspar. Von 167 3 bis
1076 Adjunct der pbilosopb. Facult'a't zu
Wittenberg, d.^nn Decan zu VVelraersheim
(J) (AJ,
geb. 164Ö, lyial ^1, üüenheim,
gest. 1715, An.;, ."i, Welmersbcim.
Schediasma pliysicum de viribus mirandis toni
consoni. 4", Viteberg. 1672. De virgulä divi-
natrice, 4", ib. 1G7 8."
Kirnbergcr, J o b a n n Philipp. —
Nachdem er sich, besonders unter Seba-
stian Bach in Leipzig, zum Musiker ge-
bildet, von 1741 bis 1751 Cymbalist und
Musikdireclor in Polen, dann Violinist in
den Kapellen zu Dresden u. Berlin, sowie
in der des Markgrafen Heinrich von
Schwedt (I75i;, endlich Hofm.iisiker der
Aebtissin von Quedlinburg, Prinzess Ama-
lie von Preusson (MJ (A),
geb. 1721, Apr. 24, Saalfeld,
gest. 1783, Juli 26, Berlin.*
Construction einer gleichschwebenden Tem-
peratur, 4", Berlin 1764. Die Kunst d. reinen
Satzes in d. Musik usw., 4^ Ib. 1771 (2. Aufl.
1774) ; 2. Abthl., Ib. 1777; 3. Abthl., Ib. 1779.
Die wahren Grundsatze zum Gebrauch d Har-
monie, ein Zusatz zu d. Kunst d. rein. Satzes
usw., 4", Ib. 1773. Grundsatze d. General-
basses, 4". Ib. 1781. Gedanken über d. Lehr-
arten d. Composition u. Fusenkenntniss, 4*,
Ib. 1782.
* yeb. nach Anderen in Coburg [M) ; gest. Nachte,
Juli 2^—27 M).
Kirsten, M i c h a e I. — Nach längerem
Aufenthalt in Stettin, Kopenhagen u, Padua
(wo er 1653 Dr. Med. u. Phil, ward), Prof.
am Gymnas. zu Hamburg erst (1655) der
Mathematik, dann (1660- der Physik und
Poesie (J) (A) (HSLJ,
geb." 1620, Jan. 25, Beraiin, Mähren.
gest. 1678, März 2, Hamburg.
Non-Entia chymica, s. Cataiogus eorum ope-
rum operalionumquechymicarum, quae, cum
non sint in rerum natura, ncc esse po.ssint,
magno cum strepitu a vulgo chemicorum pas-
sim circumferuntur et orbi obtrnduntur (sub
larva Utis Udenii edit.), IS*', Francof. 1645 u.
1650. — Hatte Antheil an L. Eichstadt's astro-
nom. Tafeln u. an G, Detharding's Chyraischem
Probier-Ofen (Stettin 1648), soll, nach Eini-
gen, eigentlich derVerfass. des letzteren Wer-
kes sein. — Poetisches, Medicinisches u An-
derweitiges.
Kirsten, J o h a n n J a c o b. — Dr. Med.,
Prof. d. Medicin (1737) u, später auch d.
Chemie an d. üniv. zu Allorf. Mitgl. d.
Leopoldin. Academie (MJ (A),
■geb. 1710, Mai 18, Altorf,
gest. 1765, Jan. 4, bei Altorf.
Progrm. (Je modo mercurii subiimati puri a
dcpravato discerncndi, 4**, AUorf. 1737. De
tartaro emetico, 4**, Ib 1764. De oleo salviae
et copaivae (Act. Acad. Nat. Cur. V, 1740).
De cereo scandente (Ib. VI, 1742). — Medi-
cinisches.
1263
Kirwan
Kitchen.
1264
Kirwan, Richard. — Von 1766 bis
17 68 Advocat, dann als Privatmann ab-
wechselnd in London, in Dublin und auf
seinem Schloss in d. Grafschaft Galway le-
bend. Mitgl. u. Präsident d, Roy. Irish Aca-
demy; auch Mitgl. d. Roy. Soc. in London
(An.R.\8\2J fGM,iS\t) (Tilloch, Phil.
Mag. XIV; fProceed. Roy. Irish Acad. Vol. lYJ
(Th) (B) (WB),
geb. 1735, Aug. 1, Irland,
gest. 1812, Juni 22, Dublin.
Flements of mineralogy, 8*, London 1784,
2^ edit. 2 vol. 8^ Lond. et Dublin 1794—96.
An estimate of the temperalure of dififerent la-
litudes, 8", Lond. 1787. Essay on phlogiston
and the Constitution of acids, 8**, ib. 1787,
2«* edit., Ib. 1789. On the manures most ad-
vantageously applicable to various sorts of
soils etc., 8", Ib. 1796. An essay on the ana-
lysis of inineral waters, 8^, Ib. 1799. Geolo-
gical essays, 8**, Ib. 1799. — Experiments and
observations on the specific gravities and at-
tractive powers of various saline substances
(Phil. Tr. 4 781 et 4 782). Remarks on Mr. Ca-
vendiah's experiments on air (Ib. 1 784). Reply
to Mr. CavendiBh's answer (Ib. id.). Remarks
on specific gravities takcn at dilBferent degrees
of heat, and an easy method of reducing them
to a common Standard (Ib. 1785). Experiments
on hepatic air (Ib. 1786). — Essay on the Va-
riation of the barometer (Transact. Irish Acad.
11,1788). Observ. on coal mines (Ib. id.). Ex-
periments on the alkaline substances used in
bleaching and on the colouring matter of li-
nen yarn (Ib. III, 4 789). On the strength of
acids and the proportion of ingredients in neu-
tral salts (Ib. IV, 1790). A comparative view
of meteorolog. observations made in Ireland
since 1788, with some hints towards forming
prognostics of the vveather (Ib. V, 1793). Re-
ttections on raeteorological tables (Ib. id.).
Exmination of the supposed igneous origin of
stony substances (Ib. id.). Experiments on a
new earth found near Strontian in Scotland
(Ib. VI, 1797). On the composition and pro-
portion of carbon in bituraens and mineral
coals :1b. id.). Thougths on magnelism (Ib. id).
On the primitive stale of the globe and its sub-
sequent catastrophe (Ib. id.). Additional ob-
servations on the Proportion of real acid in
the three ancient known mineral acids, and on
tlic in.^redients in various neutral salts and
other Compounds (Ib. VII, 1 800). On the proofs
of the H u 1 1 ü n i a n Theory of the earth , ad-
duccd by Sir James Hall (Ib. VIII, 1802). Es-
say on the declivity of mountains (Ib. id.). Of
Chemical and mineralogical nomenclature (Ib.
id.). On the varialions of the atmosphere (Ib.
id.). Meteorolog. Beobb. (Ib. in verschiedn.
Bänden). - ''hilosophisches.
Kirvtritzer, Wenceslaus Panta-
leo. — .Jesuit, Lehrer «I. Malhemnlik in
Gral/., ging 1(5 18 als Missionar nach Ost-
indien, Ciiio < <i
geb. 1588, Kaden, Böhmen,
gest. 1626, Mai 22, Meaco, Japan.
Observationes cometarum anni 1618 factae a
Nostrisinlndiaorientali, 4*, Aschaffenb. 4 620.
Kisling, Johann. —Jesuit, Dr. Phil.,
Lehrer d. Humaniora, Moral u. Philosophie
am Collegiura in Prag (Plz) (A),
geb. 1713, Apr. 17, Naumburg a. d.
Queis, Schles.,
gest. 1748, Apr. 23, Prag.
Compendium physicae experimentalisde cor-
poribus mixlis mineralibus generatim et de
admirandis regni Bohemiae metallis, lapidi-
bus et succis fossilibus in specie etc., 4', Pra-
gae 4 748. Tractatus de plantis et planetis ge-
neratim etc., 4*, Ib. 4 748 (posthura).
Kisselbach, Heinrich. — Von 1621
bis 1 6-3 5 Barfiissor, dann, nachdem er zum
Protestantismus übergetreten, 1636 Magi-
ster, 1637 Lehrer am Gymnas. zu Basel
und 1657 Prof. d. Physik an d. Univ. da-
selbst (AH),
geb. 1600, März 14, Lorchenhausei*,
Rheingau,
gest. 1673, Apr. 26, Basel.
Einige physlkal. Dissertationen, z.B. : De motu,
4660; De elementis, 1660 ; Theses physicae,
1657, 4659 et 4667.
Kitaibel, Paul. — Dr. Med., von
1802 bis i8H Prof. d. Chemie u. Botanik
an d. Univ. zu Pesth, dann bloss Piof. d.
Botanik u. Director d. botan. Gartens da-
selbst, bis 1816, wo er in den Ruhestand
trat. Machte von 1794 bis 1817 auf Uni-
versilätskosten fortwährend naturwissen-
schaftl. Reisen in Ungarn u. hielt niemals
Vorlesungen (ON. S\),
geb. 1757, Febr. 3, Mattersdorf,*
gest. 18 18, Dec. 13, Pesth.**
Über d. Bardfelder Mineralwasser, Kaschau
1801. De aqua soteria therrnarura Budensium,
Budae4 804. Examen thermarum Budensium,
Neosolii 1804. Diss. de terrae motu in genere,
ac in specie Moorensi 1 800 (mit A. Tomcaänyi),
Budae 4 814). Hydrographica Hungariae (edirt
von J. Schuster), Ib. 1829. — Über d. Matra-
gebirge (Lit. Anzeiger f. Ungarn, 1*799) . Über
d. Mineralwässer zu Paräd, Cornitat Heve (Ib.
id.). Analyse d. Salatny»«r Mineralwasser
(Schedius, Zeitschrift von u. für Ungarn, II,
4 802). Allgem. Anwehten der Oberlläche d.
Bodens von Ungarn (Ib. III, 1803). — Über
seinen Antheil an der Entdeckung des Tellurs
(Gehlen's Journ. I, 1803). — Botanisches.
* Coniitat Oedcnburg, Ungarn.
" geh. 1747, Kobr. \i ; gest. 1817, Dcc. 13 {FH) {M. II) ;
1817, Nov. i:{ (OiV. III).
Kitohen (Kitchin), Thomas. — Kü-
nigl. Hydrograph in London (RGE),
1265
Eitchener
Klaproth.
1266
geb. . . ., gest. n84, Juli 19, . . .
General alias describing the whole universe
elc. beinp;an improvementof the mapsof d'An-
ville and Robert, fol., London 1773.
Kitchener (Kitchiner), William. —
Dr. Med. , pract. Arzt in London fAn. li.
1827;,
geb. 1777 etwa, . . . London,
gest. 18 27, Febr. 27, London.
Practical observations on telescopes (anonym),
Lond. 1815. Observations on vocal music, Ib.
1822. The economy of the eyes ; Pt, I : On the
•subject in general and on spcctacles, opera
glasses ; Pt. II . Of telescopes, Ib. i 825. On the
sizes best adapted for achromatic glasses ,'Phil.
Mag. XLVI, 4 84 5).
B^ellin, Carl Erik. — Prof. d. Ma-
thematik an d. Univ. zu Lund, dann Probst
zu Kumla, Slift Slrengnäs. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Stockholm fSJ (Vct. Acad. Handl.
\SiiJ,
geb. 1776, Jan. 18, Goth«nburg,
gest. 1844, Jan. 6, Kurala.
Observaüones nonnuliae de motu corporum
circa centrum gravitatis ad corpora sie dicta
centralia adplicatae, 1803. Plan cch spheri&k
Trigonometrie, Stockh. 1-07. Grunderna tili
geometrien, Ib. 1 Sl 4. Forsok tili en Elementar
Lörebok i Astronomien, 8°, Ib. 1822. De pro-
blemate Kepl'iri. De integratione formularura
differentialium ex hyperbola.
B^jcrulf, Theodor. — Adjunct an
d. Univ. zu Christiania (Or),
geb. 1825, März 30, Christiania.
Bidrag til Islands geognostiske Fremstilling
efter Optegnelser fra Somraeren 1850 (Nyt
Mag. f. Naturvidensk. VII, 1853). Om Islands
trachytiske Dannelser (Ib. VIII, 1855). Om
Forholdende ved Monzoni og Predazzo in Syd-
tyrol (Ib. id.). Beretning om nogle udförle
analytisker Arbeider (Ib. id.). Besvjirelse af
den af det Academiske CoUegium fremsatte
Prisopgave: ÄtunderkastedeforskjelligeTheo-
rier, der ere fremsatte om Dannelsesmaade af
de uskiktede Bjergarter i Christianias Over-
gangsformalion, en videnskabeligPrövelseelc.
(Ib. IX, 1857). Das Christiania-Silurbecken,
chemisch u. geognostisch untersucht, 4", Chri-
stiania 1855 (Univ. -Programm). — L'ber eine
isländische quarzführende Abänderung d. Tra-
chyts (Lieb. Ann. LXXXV, 1853). tiberd. Zu-
sammensetz, d. Cerits (Ib. LXXXVII, 1833).
— Mehre Gesteins- Analysen in G. Bischofs
Lehrb. d. ehem. u. phys. Geologie, Bd. II.
Klaerich, Friedrich Wilhelm. —
Dr. Med., seit 17o0 Physicus u. seit 1765
Hofmedicus in Götlingen, Hospes d. Soc.
d. Wiss. daselbst (AJ (M),
geb. 1721, . . . Hildesheim,
ge.st. 17 80, . . . Göttingen.
Pogfjeii (1 0 r f f, HiHidwörlci Iiuch.
Versuche über d. Wirkungen d. Magnets in
Vertreibung d. Zahnschmerzen (Göttins. An-
zeigen 1765). Von dem mcdicin Gebrauch d.
Magnels im fünften Jahrhundert (Ib 17G6. —
Darin gezeigt, dass schon Aetius denseli)en
kannte; siehe auch Beckmann, Gesch. d. Er-
findd. I, 331). — In neuerer Zeit ist K. der
Erste, der diesen Gebrauch vofji Magnete
machte; er wandte auch Elektricität zur Hei-
lung von Lähmungen an (Haniw—r. nütz).
Samml. 1755).
Kiaproth, Martin Heinrich. —
Dr. Phil. Nachdem er die pharmaceuti.^rhe
Laufbahn 1759 in Quedlinburg ergriffen,
daselbst, in Hannover (1766 — 68), Berlin
(1768—70) und Danzig (1770—71) als
Gehiilfe gedient, Provisor der Bof^e'srben
Apotheke in Berlin (1771 — 80) und dann
eigener Apotheker daselbst bis etwa 1800;
daneben Assessor d. Pliarmacie beim Ober-
collegiuiri isicdicum (seit 178 2), Prof, d.
Chemie beim königl. Feldartilleriecorps (seit
17 87) u. d. königl. Artillerie-Academie (seit
1791), Rath u. Mitgl. d. vereinigt. Ober-
colleg. medici et sanitatis (seit 1799), end-
lich bei Gründung d. Berliner Univ. (1810)
Prof. ord. d. Chemie an derselben. Mitgl.
d. Acad. d. Künste (1787) und d. Acad. d.
Wiss. seit 1788. Auswärt. Mitgl. d. Pariser
Academie (E. G. Fischer, Ahh. d. Berliner
Acad. 1818—19;,
geb. 17 4^, Dec. 1, Wernigerode,
gest. 1817, Jan. 1, Berlin,
Chemische Untersuchung d. Mineralquellen zu
Karlsbad, 8°, Berlin 1790. Beiträge z. ehem.
Kenntniss d. Mineralkörper, 6 Bde. 8c>, Berlin
u. Stettin 1795 — 1815 (Sammlung seiner Ar-
beilen). — Lber d. Copal (Beschäft. d. Ge-
sellsch. nalurf. Fr. in Berlin, II, 1776). Über
d. elastisch. Stein (Schrift, dieser Gesellsch.
VI, 1785). Beilr. z. Naturgesch. cornwailisch.
Mineralien (Ib. VII, 17S6). Untersuchung d.
schlesisch. Chrysopras (Ib, VIII, St. 2, 1787).
D" d. Prehnits (Ib. VIII, St. 3, 1788). D" d.
Deraantspoths (Ib. VIII, St. f*, 1788). Versuche
mit Wasserbley (Ib. IX, 1789). Nachtrag zu
llodeer's Versuchen mit d. Wasserbley (Ib. id ).
Untersuch, d. Zirkons fib. id.). D^ d. Rubins
(Ib. id.). Kurze Anzeige eines neu entdeckten
Halbmetalls (Ib. id. — Entdeck, d. Urnns;.
Prüf. e. blauen Fossils bei Voran (Ib. X, St. < ,
1790). Untersuch, d. gelben Kärnthenschen
Bleyspaths (Ib. id.). D" d. Schwersteins \Qn
Cornwall (Ib. X, St. 3, 1791). D^ d. Bitler-
spaths, Lepldolilhs, Meerschaums, einer nentii
Krystallisat. von Passau u. d. Lilaliths (Ib. XI,
1794). Erste Entdeck, d. Molybdänsaure im
gclL. Känithisch. Bleyspath (Ib. id.). D'^ Un-
i ersuch, d. levant. Meerschaums (Ib, id ).
Nachtr. zu Himg«r'8 Abhandl. von noch uube-
kannt. Krystallisationen einiger Fossilien (Jb.
id.). Untersuch, d. Kryollths (Neue Sehr, der-
80
1267
Klaproth.
1268
selb. Gesellsch. III, ^801). D" d. arseniksaur.,
salzsaur. u. phospliorsaur. Kupfererze fib. id ).
D*» d. Natroliths(Ib. IV, 1803). D"d. Waweliits
(Masr. dies. Gesellsch. I, 1807]. D" d. Augits
von d. Rhön flb. id.). — Mein. chim. et mi-
nöralog. sur l'urane (Mem. Berl. 1786—87).
Sur lo niimismatique docirna.sliquo (Ib. 179^
— 93). Isouv. donnees relatives ä Thist. nat.
de i'alcali vögötal (Ib. 1797). Descript. som-
raaire de quelq-ies corps mötalliques, alleres
par ia chaleurde la lave incandescente (Ib id.).
Analyse chira. du mellilithe (Ib. 1801—2).
Rech. chim. sur la gadolinlte (Ib. id.). Surun
nouv. sei vegetal (Ib. id ). Analyse d'une terre
verte trouvöe dan.s la Nouv. Prusse Orient. (Ib.
id.). Examen d'un nouv. combuslible lrouv6
dans la Nouv. Prusse Orient. (Ib. id.). Ghem.
Untersuch, d. Silbererze (Deutsche Abhandl.
d. Berlin. Acad. 1788— 89 u. 1790—91). D" d.
siebenbürg. Golderze (Ib. 1798—1800). D" d.
Honig.steins (Ib. id.). D" d. gefärbt. Wassers
aus d. See bei Lubotin in Südpreuss. (Ib. id.).
Über antike Glaspasten :lb. id.). Chem. Un-
tersuch, d. Gadolinits (Ib. id.). D" d. Kling-
steins (Ib. 1801 -2). Über d. Zucker d. Johan-
nisbrotbaums (Ib. id.). Überd. Himmelsmanna
von Sicilien (Ib. id.). Chem. Untersuch, d. Ar-
senikerzes von Reichenstein (Abh. d. Berlin.
Acad. 1814—15). — Über d. Liquor anodinus
martialis (Selle'a Neue Beilr. z. Natur- u. Arze-
neywiss. 1, 1 782) . Geschichte d. B e s t u c h e f-
schen Nerventiiictur (Ib. id.). Ghem. Zerleg.
d. violett. Schörls (Höpfner's Magaz. I, 1787).
Nachricht über das vom Hrn. D. Semler nach
Berlin gesandte Luftgold (Berliner Monatsschr.
1787, Juni). Neue Untersuch, d. Semler'-
schen Luftgoldes (Ib. 1789, Mai). Phosphor-
säure, ein Bestandtheil d. Apatits (Köhler's
Bergmann. Jourii. I, 1788). Untersuch, e. noch
unbekannt. Fossils (Ib. 1790). D" d. Rothgül-
den (Ib. 1792). Neue Erfind, überd. Kunst in
Glas u. Porzellan zu atzen (Monatsschr. d. Ber-
lin. Acad. d. Künste, 1788). — Vom Wasser-
eisen (Crell's Ann. 1784. I). Über d. Natur d.
sogen. Perlsalzes von Proust (Ib. 1785. D, Be-
ste Bereitungsart d. Blutlauge (Ib. id.). Unter-
such, d. mit Luftsäure verbünd. Schwererde
(Ib. 1 785. II). Über d. abgeleugnete Erzeugung
d. brennbar. Luft aus Wasserdämpfen u. Eisen
(Ib. 1 786. I). Untersuch, d. angebl. Tungsteins
u. d. Wolframs aus Cornwall (Ib. 1786. II).
D'^ d. Holz-Zinns (Ib. id.). D° d. Weissgültig-
erzes vom Himmelsfürsten (Ib. 1789. II). D*»
d. Uranits (Ib. id.). D" d. sogen. Pechsteins
von Mesnil-Montant u. dessen Muttergestein
(Ib. 1790. II). Über d. vorgebl. Reduction d.
einfach. Erden (Ib. 1791. I). Berichtig, über
d. vermeintl. Metallisirung d. Erden ;lh. id.).
Über d. Bestandtheile d. Rothgültigerze? ib.
1792 I). Untersuch, d. Mineralquellen zu Im-
nau (Ib. id.). Über d. Sühervitriol im Roth-
gültigerz (Ib. id ). Benicrkk. über d. Uranerz
(Ib. 1793. II]. Versuche über d. Strontianerde
(Ib. id. u. 1794. I). Über d. Salzälher (Ib.
1796. []. Zerleg, d. Sch'.verspnlh.s auf nassem
Wege (Ib. id.). Beitr. z chem. Naturgeschichte
d. Pflnnz.enalli^ili (Ib. 1797, I,. Nar/)richt von
einena neu entdeckt. Metall au» J. rothen si
blrischen Bleispath (Ib. 1798.1 — d. Chrom).
Über d. siebenbürg. Golderze u. das in dem-
selben enthaltene neue Metall (Ib. id. — d.
Tellur). — Über meteorische Stein- u. Me-
tallmassen (Gehlen, Journ. f. Chem. I, 1803).
Nachtrag dazu (Ib. id.). Untersuch, e. besondr.
fossil. Brennmaterials (Ib. id.). D" e. grünen
Erde aus Ostpreussen (Ib. id.). D" d. Dolomits
(Ib. II, 180 4). D" d. Kupferwismutherzes (Ib.
id.). Versuche über d. Herstellung d. Metalle
aus alkal. Auflösungen (Ib. id.). Untersuch, d.
schlackig. Augits (Ib. id.). D" d. Topases (Ib.
III, 1804). Untersuch, e. fossil. Elephanten-
znhns auf Flussspathsäure (Ib. id.). Untersuch,
d. Fahlerzes (Ib. V, 1805). D" einiger Graugül-
tigerze (Ib. id.). D° d. Spiessglanzbleierzes (Ib.
id.). D" d. Bergzinnobers (Ib. id.). D^d. dich-
ten Quecksilberlebererzes von Idria (Ib. id.).
Versuche über d. quantitativen Verhältnisse d.
Schwefelsäure (Ib. id.). Untersuch, d. Alaun-
steins von Tolfa u. des Alaunschiefers von
Freienwalde (Ib. VI, 1806). D" d. Datoliths
(Ib. id.). D** d. Klebschiefers von Mesnil-Mon-
tant (Ib. id.). Über d. Essigäther (Ib. id.).
Untersuch, d. körnigen Eisenchromerzes aus
Steiermark (Gehlen's Journ. f. Chem. u. Phys.
1, 1806). D^'d. Zoisits(Ib. id.). D^d. Riepolds-
auer Mineralwassers (Ib. id.). D" d. Spathei-
sensteins von Dankerode usw. (Ib. III, 1807),
D° d. Bronzits (Ib. IV, 1807). D" d. Metall-
masse antiker Waffen u. Geräthe (Ib. id.). D*»
d. Kaneelsteins (Ib. id.). D" d. Zirkons aus d.
nördl, Circars (Ib. id.). D** d. rothen Granats
aus Grönland (Ib. id.). D" d. Traubenerzes
(Ib. id.), D° chinesischer Münzen (Ib. id.).
D" d. Augits von Frascati (Ib. V, 1808). D" d.
Melanits (Ib. id.). D" d. Stauroliths (Ib. id.).
D*» d. labradorischen Hornblende (Ib. id.). D"
d. Stangensteins von Altenburg (Ib. id.). D" d.
röthl. Turmalins aus Mähren (Ib. id.). D*» d.
blättr, Talks u, mehrer Glimmerarten (Ib. VII,
1808). D" d. chinesisch. Reisssteins (Ib. id.).
Vermischte chem. Notizen (Ib. id.). Untersuch,
d. Meteorsteins von Lissa (Ib. VIII, 1809). D«
einiger alter Metallmassen aus Goslar (Ib. IX,
1810), D^^d. chinesisch. Gong-Gongs (Ib. id.).
Beitr. z. niimisraat. Dokimasie (Ib. id ). — Ana-
lyse d. Bildsäule d. Götzen Pusterich (Schweigg.
Journ. I, 1811). D" d. grün, körnig. Strahl-
steins von Teinach (Ib. 111,1811). D" gediegn.
Eisenmassen (Ib. VI, 1812). Auflöslichk. d.
arsenig. Säure in Wasser (Ib. id.). Zusam-
menseiz. d. Weisserzes, Blättererzes u. Schrifl-
erzes (Ib. VII, 1 81 3). D" d. Bergmehls von Santa
Fiora (Ib. X. 1814). D" d. Feldspäthe (Ib. X,
XU, 1814 u. XV, 1S15). D" d. Tafelspaihs u.
Mangankiesels (Ib. XI, 1 81 4^ D " von Sprödglas-
erz, Graugültii-erz, Rothgültigerz, Antimonsil-
ber. Gelberz, Eleklrum u. Silberamalgam, Ku-
pferkies, Bleifahlerz, Arsen fahlerz, Gediegen
Tellur, Eisenpecherz, Chrysolith, Melanit, Tan-
talit, mehren Tilaneisen, Kryolith, Rubellit,
Lencit, Prehait, mehren Glimmerarten (Ib.
XII, 1814). D" von mehren Zirkonen, blättr.
Angit, Vcöuvian. St.iurolilh, Spinell, mehren
T.;posen, Pykuit, Turmalin, Zoisit, Pinit, ba-
salt. Hornblende, mehren Bitterkalkartcn,
Braunspalh, Schwerspath, Antimonsilber^ Ku-
1269
Klaproth
Klein.
1270
pferglanz, natürl. salzsaur. Kupfer, Weiss-,
Grün-u. Gelbbleierz. Wolfram (II) XV, <8<5)
D" von RothspiessjilaMzerz (Ib. XVII, <816).
D» von Botryolith u. Datolith (Ib. XXH, 4 818).
Carisbader Wasser (Ib. XXIII, 1818). - K.
entdeclite das Uran (1789), die Zirko nerd e
(178^) und das Cer (1808, von ihm Ochroit
genannt, gleichzeitig auch von Berzelius ent-
deckt), erwiess ferner d. Eigenthümlichkeit d.
Strontianerde (1793), des Titans (1794)
und des 1 782 von Müller von Reichenstsin ent-
deckten Tellurs (1798).
Klaproth, Julius. — Sohn des Vo-
rigen. Von 1802 bis 1812 Adjunct d. Pe-
tersburger Academie und als solcher lile-
lar. Reisen durch das asiat. Hussland und
nach dem Kaukasus machend; lebte dann
in Italien u. Paris, wo er von 1 8 I 6 an un-
ter dem Titel eines Prof. d. asiatischen
Sprachen ein Gehalt vom Könige von Pi eus-
sen bezog (N) (BS),
geb. 1783, Oct. H, Berlin,
gest. 18 35, Aug. 27, Paris.*
Lettre h Mr. le Baron A. de Humboldt sur l'in-
vention de la Bussole, 8«, Paris 1834. — Viel
Linguistisches, besonders die oriental. Spra-
chen betretTend.
»gest. Aug. 20(6'i); JuU.. (N).
Klauprecht , Johann Ludwig. —
Dr. Phil., Privatdocent und (1832 — 3 4)
Prof. extr. d. Forst- u. Slaatswitthschaft
an d. Univ. zu Giessen; dann^ F'orstrath in
Karlsruhe (Sc),
geb. 1798, Dec. 18, Mainz.
Die ebene Trigonometrie mit d. hiezu nöthi-
gen logarithm.-trigonometr. u. anderen Ta-
feln, 8«, Aschafifenburg 1823. — Siehe Hun-
deshagen.
^Klans, Ignaz. — Jesuit, Lehrer an
d. Collegien zu Wien, Raab, Tyrnau u. Ka-
schau, dann Reclor in Neusohl, GiJnz u. a. 0.
(SSJJ,
geb. 1717, Aug. 3 0, Pressburg,
gest. 1791, Nov. 10, Pressburg.
Dialogi tres de celeritate gravium cadentium,
Graecii 1754.
Klaas, Michael. — Bruder des Vo-
rigen. Jesuit, Lehrer an d. Collegien zu
Pesth u. Kaschau, dann Prof. d. Physik am
Theresianum u. an d. Univ. zu Wien, spä-
ter in Tyrnau, Kaschau, Pesth und Raab
fSSJ) (M),
geb. 1719, Jan. 2 6, Pressburg, *
gest. 1792, Dec. 1, Wien.
Pbilosophia naturalis, seil Physica generalis
et particuiaris , 2 Tom. 8°, Vindob. 175Ö. —
Philosophisches.
♦geb. Jan. ie(CJ/.*).
Klausing;, Heinrich. — Dr. Theol.
(17 10). An der Univ. zu Willenberg erst
Adjunct d. pliiloscph. Facu!liit(1700), dann
Prof. folgweise d. Malhcmalik (17 04), d.
Moral (17 07), d. Logik u . Metaphysik (1712)
u. d. höheren Mathematik (1715); endlich
seit 1719 Prof. d. Theologie an d. üniv.
zu Leipzig u. Collegiat d. grossen Fürsten-
Collegiums daselbst (J) (A),
geb. 1675, Dec. 28, Hervorden,*
gest. 17 45, Oct. 2, Leipzig.
De motu corporum naturalium, Viteb. 1700.
Heptas prima propositionum mathematicarum
selectarum. Ib. 1 702. Disp. I, II et III de optima
temporum em^ndatione, Ib. 1704, 1705 u.
1706. Diss. symptomata quaedam triangulo-
rum et perpendicularium intra ipsa ductarum
continens, Ib. 1715. Demethododemonstrandi
mathematica ad res theologicas non applican-
da, Ib. 1715. De infinito raathematicorum,
tanquam revera finito, Ib. 1716. — Im Gan-
zen 139 Diss. u. Prgrm., meist philosoph. u,
theolog. Inhalts.
♦ Grafschaft Eaven»berg, Wertphalen.
Klee, Franz. — Dr. Med., pract. Arzt
u. Geburtshelfer in Mainz (Scjy
geb. 1807, Nov. 4, Mainz.
Das Weltsystem oder die Entstehung u. Be-
wegung d. Sonne u. Planeten, Monde u. Ko-
meten, 8°, Mainz 1886. Prüfung d. Lehre vom
Druck d. Luft, nebst e. neuen Theorie über d.
Verdunst, u. Bildung d. Niederschläge in d.
Atmosphäre, 8", Ib. 1837.
Kleefeld, Johann Gottfried. —
Dr. Med., Medicinalrath u. Geheim. Regie-
rungsrath in Danzig AG. 18 45J,
geb. 1761, Nov. 14, Danzig,
gest. 18 45, Mai 8, Danzig.*
Meteorolog. Beobachtungen u. Untersuchun-
gen (Neue Sehr. d. nalurf. Ge.sellsch. in Dan-
ziiz, Bd. I — III). Instrument z. Mess. kleiner
Quantitäten Elektricität (Güb. Ann. XXXIV,
A810). Meteorolog. Notizen in Kajsten's Arch.
I, II u. VIII.
* geb. 17C3, Nov. 14, gest. 1845, Mai 3 {N).
Klein, Johann. — Jesuit, Lehrer d.
Mathematik u. Astronomie am Clementinum
in Prag; 30 Jahre Inspector d. sogenannt,
mathemat. Kammer daselbst (Plz),
geb. 168 4, Juli 2 5, KamnHz, Böhmen,
gest. 1762, Jan. 15, Prag.
Verfertigte Planetarien, Astrolabien, Erd- u.
Himmelsgloben, astroiiora. Chren, Kohlspie-
gel u. ähnl. Instrumente.
Klein, Jacob Theodor. — Von 1713
an Stadtsecretar in Danzig, als solcher fünf
Jahre lang Resident dieses Staats an ver-
schiedenen Höfen, dann aber wieder in
Danzig wohnend (A) (M),
80*
1271
Kleiner
Klingenstjema.
1272
geb. < 685, Aug. i 5, Königsberg,
gest. 1759, Febr, 27, Dnnzig.
Sciagraphia lithologica curiosa s. lapidum figu-
ratorum nomenclator etc., 4", Gedani 4 740.
Lucubratiuncula subterranea prior de lapidi-
bus raacrücosmi proprie talibus, i", Petrop.
1758. Lucubrat;uncula posterior de terris, mi-
neralibus, lapidibusque idiomorphts, 4*', Ib.
1760. Oryctographia Gedanensis oder Be-
schreib, u. Abbild, der in d. Danziger u. um-
liegend. Gegend befind], Versteinerungen, foL,
Nürnb. 1769 (posth.).
Kleiner, Joseph. — Dr. Theol. u.
des jcanon. Rechts, Exjesuit, seit «764 Prof.
d. Theologie an d. Univ. zu Heidelberg (AJ,
geb. n2 5, Bischofsheim,
gest. <78 6, Mai U, Heidelberg.*
Expositio de transita Veneris per discum so-
lis, prout is observatus fuit Wjrceburg ad diem
astronom. 5. civilem 6 Juni 1761, 4°, Wirceb.
1761, — Theologisches.
♦ -est. Mai 8 (Jlf).
Kleist, Ewald Georg von. — Sohn
von Ewald Joachim v. Kleist, hinterpom-
tiierscheai Landralh u. Erbherrn auf Vitzo.
Studirte zu Leydcn, war dann von 1722
bis 1747 Dorndechant zu Cammin (Pom-
mern, Insel Wollin) ii. darauf Präsident d.
königl. Hofgerichts zu CÖsslin in Hinler-
poinmern. Mitgl. (Corr.?) d. Acad. d. Wiss.
zu Berlin fC. W. Haken, Versuch e. diplo-
mat. Geschichte V. Cösslin, 4'', Lemgo 1765^^
geb
gest. 1748; D-c. 11, (Cösslin?).*
Erfand ani 11. Oct. 1745 die elektrische Ver-
stäikanü;stlasche (Kle ist's che oder Leyde-
!:er Flasche) und gab darüber am 4. Nov.
dieses Jahres dem Dr. Lieberkühn in Berlin,
sowie am 28. Nov. d. J. dem Predii^er Swiet-
licki in üanzig und bald darauf dem Prof Kru-
ger in Halle Nachricht. Letzterer veröffent-
üchie sie zuerst in seiner Geschichte d, Erde
(Haue 1746;, bald darauf Gralath (.4bhandl. d.
naturforsch. Gesellsch. in Danzig, I, 1747),
der auch die Batterie erfand. Dieselbe Erfin-
dung, wenig später auch von dem Privatmann
Cunaeus in Leyden gemacht, wurde zu An-
lange d. J. 174 6 von Musachenbroek an Nollet
in Paris mitgetheilt, welcher ihr den Namen
Leydener Flasche beilegte. (Siehe auch :
J. D. Titins de electrici experimenti lugdunen-
sis inventore primo, Viteberg. 1771.)**
* Starb 40 und etliche Jahre alt (a. a. ü.).
** Sehr beraerkenswerth ist, dass diese wichtigitc Be-
reichorung- der Elektricitätslflire in der ersten Iliilfto
des achtzehnten Jahrhunderts iti dca Sehriiten dt-r
Berliner Academie jener Zeit auch g-ar iiicht :i:ur Spra-
che kommt.
Kleomedes. — Griechischer Astro-
noiti, muthmaasslich einige Jahre vor Chri-
:-tu3 lebend, von dem man nur weiss, dass
er die yCyclische Theorie der Meteore (Ge-
stirne)a schrieb. Die beste Ausgabe davon
ist : C I e 0 m e d i s meteora etc. a R o b. B a 1-
foreo lat. versa et commenlario illustrata,
4°, Bordeaux 160Ö (BJ (Wd) (Mt).
Klimm, Johann Christoph. —
Dr. Med. (1694 in Halle promovirt), pract.
Arzt in Nürnberg, lehrte daselbst Astrono-
mie (nach E i m m a r t's Anweisung) und La-
teinisch (WN) (A),
geb Dorf Wigleben,
Thüringen,
gest. nach 1724, . . . Nürnberg.
Disp. de eclipsi solis s. potius telluris, una
cum appendice calculi eciipseos solaris etc.,
4«, Halae 1699. Disp. de eclipsi solis futura
Sept. 1690, 4«, Ib. 1690.
Klimm, JohannAlbrecht. — Erster
ordentl. Lehrer d. Mathematik u. College
an d. Landesschule zu Grimma (Sachsen)
von 17 25 bis kurz vor seinem Ende (A),
geb. 1C98, Dec. 6, Kranichfeld, Thü-
ringen,
gest. 1778, Nov. 10, Grimma.
Astronomische Tabellen des Hrn. de la Eire.
Mit einer neuen, ausführlichen u. deutlichen
Beschreibung vor alle astronomische Rech-
nungen usw., 4«, Nürnb. 1725; 2. Aufl., Arn-
stadt 1741, Mathemat. u. genaue Abhandl. von
d. Figur u. Grösse d. Erde durch Jacob Cassini,
mit einer Vorrede, 8«, Arnst.u.Leipz. 1741. Be-
stimm, d. Grösse d. Sonne u. ihrer Entfernung
von d. Erde (Wittenberg. Wochenblatt, 1776).
Klingenstjema, Samuel.* — Erst
Kanzelist im Kammer-Collegium zu Stock-
holm, dann, nachdem er eine längere Reise
nach Deutschland, der Schweiz, Frankreich
u. England gemacht, Prof. d. Mathematik
an d. Univ. zu üpsaia, von 1728 an mehr
als 20 Jahre: darauf pensionirt; später In-
formator d. Kronprinzen. Mitgl. d. Societät
zu Upsaia u. d. Acad. d. Wiss. zu Stock-
holm seit deren Stiftung im J. 1739 (S)
fA) (Gz) (Sil),
geb. 1698, Aug. 18, Tollefors, b. Lin-
kjöping,
gest. 17 65, Oct. 26, (Stockholm?).
De orii^inihus errorum, Upsaliae 1733. Histo-
riae antliae pneumaticae, Ib. 1 784. De differen-
tia intcr duratiouem entis ßniti et inOniti, Ib.
1736. De spatio, Ib. 1737. Tentamen aerorae-
tricum de perficiendo baromelro, Ib. 1737.
Diss. de electricitate, ps. I et ps. II, Ib. 1740
et 1742. Diss. de aberratione stellarum fixa-
rum ex motu luminis successivo, ps. 1 et ps. II,
Ib. 17A2 et 1746. Disp. de magnetismo artifi-
ciali, Holm. 1758. Om de nyaste rön vid ele-
ctriciloton, Ib 1755. Tentamen de definiendis
et Cv'^rrii^cndis aberrationibus radiorum luminis
in Icntibus sphaericis refracti et de perficiendo
1273
Klingert
Klinkhardt,
1274
telescopio dioptrico, Petrop. 1 762. — Tentainen
niath. phys. de altitudine atmosphaerae in-
venienda (Act. Litt.Suec. I, ^ 720—24). Deper-
liciendo thermotnetro (Ib. id.). Problema : in-
venire et construere orbitam mobilis, ince-
dentis per cavitatem tubi, circa polum datum
uniformiler in gyrum acti (Ib. II, 4 725—29).
SülutioproblematisOffenbursiani de inve-
niendis calenariis etc. (Ib. III, 4730 — 34). Pro-
blema mechanicum, de motu corporum e\
percussione solutiim (Ib. id). Analysis con-
structionis generalis quadraturae curvarum,
quarum abscissa est etc. (Act. Soc. üpsal. 1740).
De inveniendo termino maximo multinomii ad
exponentem quemcunque elevati (Ib. ■1741).
Methodus nova eclipses solares computandi,
in breves regulas redacta (ib. 1742). Theo-
renna ad calculum integralem pertinens (Ib.
1744 — 50). — Curvarum hyperbolicarum, ae-
quationibus trium nominum utcunque defini-
tarum, quadratura generalis duplici theore-
mate exhibita (Phil. Transact. 1731). De aber-
ralione lurainis in superficiebus et lentibus
sphaericis refractorum (Ib. 1760). -— Om arean
af rätliniga figurer inskrifna i en cirkel fSvensk.
Vet. Acad. Handl. 1742). Geometrjsk con-
struclion af ett quadrilaterum, hvars sidor aro
gifna, sadant, att deromkring kan uppdragas
en cirkel (Ib. 1743j. Problem, atl finna jor-
dens figur och storlek genom tvenne i meri-
dianen afmälta graders jemförande (Ib. 174 4).
Satt att finna middags-correction (Ib. 1746).
Problem, att finna kroklinia, som aterförer en
Ijusslräle, efter tvenne reflexioner, tili dess
Ursprung (Ib. 1749). Aamärkning Vid bryt-
nings-lagen af särskilta slags Ijussträlar, da
de gä ur ett genomskinligt medel inuti atskil-
liga andra (Ib. 1754). Ett nyt satt att inte-
grere differential equationen
Dd^y
Bdy Cd«y
x=Ay+-— ^+-T /■
' dx dx*
dx^
(Ib. 1755). Anmärkning om den förmon, som
.<;peciella solutioner understundom hafva fram-
lör de generelia (Ib. 1757). Om Ijusslralars
aberration efter deras brytning genom sphae-
riska superficier och lentes (Ib. 1760).
* Sein Grossvater, der Bischof K 1 i n gl u s , nahm bei
seiner Adelung im J. 1666 den Namen KU ng en-
Btjer na an.
Klingert, Karl Heinrich. — Me-
chanicus u. Opticus in Breslau; 1803 von
d. dortigen Univ. zürn Dr. Phil, ernannt (N),
geb. 17 60, Jan. < 6, Herrenprotsch b.
Breslau,
gest. 1828, März 7, Breslau.*
Beschreib einer in allen Flüssen brauchbaren
Tauchermaschine, 4», Bresl. 1797. Nachtrag
z. Geschichte u. Beschreib, e. Taucherma-
schine, nebst d. Erklärung e. Laterne oder
Lampe, diein jeder verdorbn. Luft u. im Was-
ser brennt, 4*», Leipz. 1823. — Construirte
viele physikal. Inglrumente, z. B eine grosse
Scheibenmaschine (Gilb. Ann. IV, 1800), eine
Luftpumpe .10. id.), ein Eudiometer (Ib. IV u.
V, 1800), eine Volta'scbe SauJe (Ib. VII, 1801),
einen Trogapparat (Ib. VIII, 1801), eine trockne
Säule mit Uhrwerk (Ib. LIII. 1816), ein Ther-
mometer für Blinde (Ib. LXXV, 1823), eine
unter Wasser wirkende Luftpumpe (Bullet, d.
schlesisch. Gesellsch. 1822), ein Thermome-
ter für d. Temperatur in d. Meerestie!"e (Ib.
1824), verschiedene Multiplicatoren (Ib. 1825),
einen Wollmesser, zugleich als Mikroskop u.
Mikrometer dienlich (Ib. 1826), ein Instrument
z. schnell. Bestimm, d. spec. Gewichts ver-
scbiedn. Flüssigkeiten (Ib. 1827), einen leicht
transportabl. Mikrograph (Ib. id.) usw.
♦gest. 1827, Juni 14(Jf.ll).
Klinkenberg, Dirk. — Über 4 0 Jahre
lang Secretär d. Holländischen Regierung.
Mitgl. d. Batavischen Gesellsch. d. Wiss.
zu Harlem (A),
geb. 1709, Nov. <5, Harlem,
gest. 1799, Mai 3, Haag.*
Observation on the late comet, in Sept. and
Oct. 1757 made at Hague (Pbil. Tr. 1758. —
K. entdeckte diesen Cometen 1757, Sept. 16).
Kort berigt wegens eene comet-sterre, die sich
in den jaare 1 757 og 1 758, volgens het systema
van Newton, Halley en andere sterrekundigen
zal vertoonen (Verhandl. Maatsch. Harlem.
II, 1755). Beschouwing over de Dellen van
het Bastion, volgens een daar over opgegeeven
voorstel van H". Ypey (Ib. id.). Afbeeldinge der
eclipsen op eene nieuwe wyze voorgesleld (Ib.
III, 1757). Oplossing van 5 Vraag-stuken die
zee-vaart-kundo betreffende (Ib. id.). Verhan-
deling over de evenredigheid tuschen de Mid-
deleyn en tuschen den omtrek van een cirkel
(Ib. id.). Verh. over de pegelkunde etc. (Ib. id.).
Körte Verhandl. over de sinus, tangens en se-
cans logarithmus getallen etc. (Ib. V, 1760).
Verhandl. beneffens de naauwkeurige aige-
nieene en byzondere afbeeiding van den over-
gang der planeet Venus vorby de Zon 1761,
Juny 6 (Ib. VI, St. 1 u. 2, 1761 u. 1762;. Nader
eiudatie over een poinct der Rivierkundige
Stellingen etc. (Verhandl. Genootsch. Rotter-
dam. 1, 1 774) . Verhandl. over eene kleine doch
ongewoone sterre (Uranus), dewelke hetaller-
eerst in Engelland isontdekletc. (Ib. VII, 1783).
* gest., nach anderer Angabe, Apr. . . {A) {Br).
Klinkerfnes, Ernst Friedrich
Wilhelm. — Dr. Phil. Erst Assistent
(185J — 55), dann Observator an d. Stern-
warte zu Göttingen (Or),
geb. 1827, März 29 Hofgeismar, Hessen.
Entdeckte die Cometen IIl, 1853, I, 1854;
Ilf, 1854; IV, 1854; II, 1855 u. V, 1857. —
Sehr viele astronoro. Beobachtungen u. Rech-
nungen in d. Astr. is'achr. von Bd. XXX an.
Klinkhardt, Edmund, — Prof. d.
Malhemalik an d. Canlonalschule zu Chur
(Zeitschr. f. Gymnasialwesen, 1848^,
geb
gest. 18 48, März H, Chur.
Leitfaden für d. Unterricht in d. Elementen d.
ebenen Geometrie, Trigonometrie u. Polygo-
nometrio, 8", Lindau 1845.
1275
Elinkosch
Klotz.
1276
Klinkosch, Joseph Thaddaus. —
Dr. Med., seit 1762 Prof. ord. d. Anatomie
u. Chirurgie an d. Univ. zu Prag (ON),
geb. 1734, Oct. 24, Prag,*
gest. 1778, Apr. 16, Prag.
Über d. thierischen Magnetismus und die sich
selbst ersetzende Kraft (Abh. Privatgesellsch.
Böhmen, II, 4776). Beschreib, eines Elektri-
citätslrägers ohne Harz u. Glas {Ib. III, 4 777).
Übersetzte Volta'a Beschreib, d. Elektrophors,
1777. — Medicinisches.
♦geb. 1735,. . . {M).
Klint, Gustaf a f. — ■ Schwedischer
Vice-Adrairal u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu Stockholm (S),
geb. 1771, Mai 31, CarJscrona,
gest. 1840, Apr. 30, Stockholm.
Sveriges Sjö-Atlas.
KUpstoin, PhilippEngel. — Nach-
dem er, seit 1767, Secretär beim Berg-
coUegium in Giessen, Assessor u. Referen-
dar bei d. Rentkammer in Darmsladt ge-
wesen, 1772 wirkl. Kammerrath daselbst
u. 1803 Geheimerath u. Kammerdirector
zu Giessen (Sc) (M. \\),
geb. 17 47, Aug. 4, Darmstadt,
gest. 1808, jüli 14, Darmstadt.
Mineralog. Briefe, 1. Bd. (4 Stücke), 8«, Gies-
sen 4 779—80, fortgesetzt unter d. Titel: Mi-
neralog. Briefwechsel usw., 2 Bde. (4 Hfte.),
8", Ib. 4 781 — 84. Beschreib, d. Vogelgebirges,
8", Berlin 4 790. Von einem merkwürd. Achat
(Sehr. d. Gesellsch. naturf. Fr. in Berlin, I,
4 780), Beschreib, e. neuen Dunstmaschine
(Ib. VII, 4 787). Vulcanisches Gebirge in d. Ge-
gend von Butzbach (Hessische Beiträge, 4 784,
St. 3). — Kameraiistisches.
Klipstein, August von.* — Dr.
Phil., Prof. ord. d. Mineralogie an d. Univ.
zu Giessen seit 1836, vorher (seit 1831)
Revierförster u. Lehrer d. Forstwissenschaft
daselbst (Sc),
geb. 1801, Juni 7, Hohen-Solms bei
Giessen.
Versuch einer geognost. Darstell, d. Kupfer-
schiefergebirgs in d. Wetterau u. d. Spessart,
8°, Darmst. 4 830. Geognost. Bemerkk. auf e.
Reise durch Sachsen u. Böhmen, 8", Ib. 4 830.
Übersicht d. Ergebnisse u. geognost. Erforsch,
d. Oden waldes usw., 4°, Ib. 4 830. Übersicht
d. Geolo;ile usw., 8^ Giess. 4 838. Beitrage z.
geolog. Kenntn. d. östl. Alpen, 4«, Lief. I— lll,
Ib. 4 843—45. Geognost. Darstell, d. Grossher-
zogth. Hessen usw., 4", Frankf. a. M. 4 854. —
Merkv^'ürd. Vorkomm. vonThonsäulenbildung
im Basalt d. Vogelsgebirges usw. (Isis, 4 826).
Dolomit im Vogelsgebirge (v. Leonhard's Ta-
schenb.*;4 827). über d. Hhonolithe von über-
Widdersheim (Ib. id.). Geognost. Bemerkk.
über Oberschwaben (Ib. id.). D" übere. Theil
d. Gebirge d. linken Rheinpfalz (v. Leonhard's
Jahrb. 4 832). Keupersandstein im Vogelsge-
birge (Ib. 4 833). Pechstein mit Nephelin am
Katzenbuckel (Ib. id.). Versuch einer geogno-
stisch-geograph. Emtheilung d. westl. Deutsch-
lands usw (Ib. 4 836). Abh. in Karsten's Archiv.
* Sohn des Oberforstdircctors Philipp Engel von
Klipstein zu DarmsUdt (geb. 1777, Juli 10, . . .).
Klöden, Karl Friedrich von*. —
Von 1813 bis 1817 Lehrer an der Pla-
mann'schen Anstalt in Berlin, dann bis
1824 Director d. Schullehrer-Seminars in
Potsdam und darauf bis an sein Ende Di-
rect. d. städtischen Gewerbeschule in Ber-
lin; von 1824 bis 1827 zugleich auch Di-
rect. d. Cölnischen Gymnas. daselbst (GB.
1825U. 1845; i'Z^;,
geb. 1786, Mai 21, Berlin,
gest. 1856, Jan. 9, Berlin.
Gebirgs- u. Gewässerkarte von Europa, West-
asien u. Nordafrika, 2. Aufl., Berl. 4 84 3—4 4.
Hydrograph. Karte von Europa usw., Ib. 4 84 5.
Noch mehre Landkarten, Grundlinien zu ei-
ner neuen Theorie d. Erdgestaltung in astro-
nom., geognost., geograph. u. physikal. Hin-
sicht, 80, Ib. 4 824, 2. Aufl. (unter d. Titel:
Über d. Gestalt u. d. Urgeschichte d. Erde usw.),
8», Ib. 4 829. Beiträge zur mineralog. u. geo-
gnost. Kenntn. d. Mark Brandenburg, 4 0 Hfte.
(Progrm.), 8", Ib. 4 828—37. Anleit. z. Stern-
kenntniss mittelst e. für d. Berliner Horizont
entworfenen Astrognostikons, 8°, Ib. 4 832. Die
Versteinerungen d. Mark Brandenburg usw.,
8°, Ib. 4 834. Anleit. z. Kenntn. d. wichtigst, na-
türl. Bausteine (Grelle, Journ. f. Baukunst, III,
4 834). Das oolithische Kalklager bei Fritzow in
Pommern (Karsten's Archiv f. Min. VII, 4 834 u.
X, 4 837). tiber Feuermeteore u. d. Potsdamer
Mineralquelle (Pogg. Ann. II, 4 824). — Päda-
gogisches, Historisches, Belletristisches, sowie
Notizen in: Allgem. geogr. Ephera., Berghaas'
Annal.,Leonh.u.Bronn's Jahrb. d. Min., u. a.O.
♦ Bis 1853 bloss Klöden.
Kl6den, Gustav Adolph von. —
Sohn des Vorigen. Dr. Phil., Prof. u. Ober-
lehrer an d. städtischen Gewerbeschule zu
Berlin (Or),
geb. 1814, Juni 2 4, Berlin.
Deluceaörepolarisata, 8", Bcrol.4 837. Hand-
buch d. Erdkunde, 3 Bde. 8", Ib. 4 857 u. ff.
Über d. Sinken d. dalmatischen Küste (Pogg.
Ann. XLIII, 4 838). Aufsätze in d. Zeitschr. f.
allgem. Erdkunde. Noch einige Übersetzungen
u. geogr. Schriften.
Klotz, Matthias. — Hofmaler in Mün-
choi), zuvor in Mannheim lebend (M.W),
geb. 1748, Strassburg,
gest. 18 21, März 21, München.
Entwurf einer Farbenlehre u. eines Farben-
systems, Münch. 4 806. Erklärende Ankündi-
gungeiner Farbenlehre usw.. Ib. 4 84 0. Gründ-
liche Farbenlehre, 8", Ib. 4 84 6.
1277
Klügel
Knapp.
1278
Klügel, Georg Simon. — Dr. Phil.,
erst Prof. ord. d. Malhematik an d. Univ.
zu Hehnstädt (1767 — 87), dann Prof. ord.
d. Mathematik u. Physik an d. üniv. zu
Halle (M. llj,
geb. n39, Aug. 19, Hamburg,
gest. 1812, Aug. 4, Halle.
Diss. Conatum praecipuorum theoriam paral-
lelarum demonstrandi recensio, 4», Gott. <763.
Prgrra. de ratione, quam inter se habent in
demonstrationibus matheraaticis, methodus
synthetica et analytica, 4", Helmstad. -1767.
Analytische Trigonometrie, 8°, Braunschw.
4 770. Abhandl. von d. besten Einricht. d.
Feuersprützen usw., 4", Berlin 1774. Analyt.
Dioptrik oder allgem. u. besondere Theorie
d. optisch. Werkzeuge usw., 4", Leipz. 1777.
Encyclopädie oder zusammenhängender Vor-
trag d. gemeinnützigst. Kenntnisse, 3 Thle. 8",
Berlin 1782 — 84, 2. Aufl. 8 Thle. 8°, fb. 1792
—93, und 2 Bde. Suppiem. von CG. D.Müller
(See- u. Kriegswissenschaften) u. J. A.Renner
[Daraus besonders abgedruckt : Anfangsgründe
d. Naturlehre usw., 8°, Ib. 1792; D*' d. Arith-
metik, Geometrie usw., 8°, Ib. 1792 (6. Aufl.
von C. Cr. Zimmermann, Ib. 1 81 9) ; D" d. Astro-
nomie usw., 8°, Ib. 1793; 3. Aufl. 1807]. Geo-
metr. Entwickl. d. Eigenschaften d. slereo-
graph. Projection, 8", Ib. 1788. Beschreib, e.
heftig. Gewitters, welches 12. Juli 1789 die
Stadt Halle betroffen hat, 8^ Halle 1789. Ma-
themat. Wörterbuch usw., 3 Bde. 8", Leipz.
1803—8 ; 4. Bd. von C. B. Mollweide, Ib. 1 823 ;
5. Bd., Ib. 1831 u. zwei Suppl.-Bde., Ib. 1833
— 36 von J. A. Gmnert. — Theoria nova mo-
tus jnachinarum vi aquae in rotam subtus in-
currentis movendarum (Comm. Soc. Gott. IX,
1789). De perturbationibus corporum coele-
slium facilius et concinnius evolvendis (Ib. X,
1791). — Tafel d. Inhalts aller Zonen einer
Kugel usw. (Bode's Jahrb. 1784). Aus zwei
geocentr. Oertern e. entfernteren oberen Pla-
neten seine Bahn nahe zu bestimm. (Ib. 1785).
Genaue Formel z. Einschalten bei Berechn. d.
Mondslaufs (Ib. 1786 u. 88). Verbessr. d. Me-
thode, aus zwei geocentr. Oertern d. üranns
seine Bahn zu bestimm. (Ib. 1786). Über d.
Figur d. Erde (Ib. 1787, 1788 u. 1800). For-
mel, aus d. excentr. Anomalie die mittlere zu
finden (Ib. 1788). Formel zur Untersuch, über
d. Fortrück. d. Sonne u. Sterne (Ib. 1789).
Parallaxenrechn. für e. sphäroid. Erde (Ib.
1790, 1800U. 1805). Berechn. d. Zonezwisch.
d. Aequator u. einem Parallelkreise auf e. el-
lipt. Sphäroid (Ib. 1790). Aus zwei Declina-
tionen d. Sonne u. dem Unterschiede d. Rect-
ascension, die Hectascensionen u. d. Schiefe
d. Ekliptik zu finden (Ib. 1791). Trigonometr.
Variationen-Rechn. bei Berechn. d. Sonnen-
u. Mondsfinsternisse (Ib. 1793). Über d. Be-
deckungen d. Sterne vom Monde (Ib. id.). For-
meln für d. astronom. Zeitbestimmungen (Ib.
1796). Berichtig, d. von Laplace bestimmten
roiill. Entfernung d. Saturns (Ib. 1797). For-
meln z. Bc-tirnm. d. Breite e. Orts (Ib. 1798).
Über d. Relation zwisch. d. Umdrehungszeit
d. Planeten usw. (Ergänzungsbd. II). Formeln,
aus drei Höhen e. Gestirns usw. d. Meridian-
höhe u. Zeit d. Culmination zu find. (Ib. 1 799).
Bestimm, d. Zeit d. Culmination e. Gestirns
durch zwei beobacht. Höhen u. d. Zf jten d.
Beob. (Ib. 1801). Die Beobb, d. Sonnenfin-
sternisse, Bedeckungen u. Durchgänge auf d.
Mittelpunct d. Erde zu übertragen (Ib. 1802).
Störung d. Uranus durch Jupiter u. Saturn
(Ib. 1803). Abkürz. d. sphär. -trigonometr.
Rechnungen durch Nüherungsformeln (Ib. id.).
ijberastron. Strahlenbrech. (Ib. 1804). For-
meln z. Bestimm, d. Orts d. Sonne usw. (Ib.
1805). Über d. Ursprung d. Bilder im Thier-
kreise (Ib. 1806). Neue Art, die grösste Mit-
telpunctsgleichung aus d . Excentricitüt zu find.
(Ib. id.). Aus d. scheinbar. Abstände zweier
Gestirne den wahren zu find. (Ib. 1808). Über
d. Zusammenhang d. drei Weltordnungen (Ib.
id ). — Über d. Zerfäll. d. Zahlen in ihre Fa-
ctoren u. Erkenn, d. Primzahlen (Bernoulli u.
Hindenb., Leipz. Mag. St. 2, 1787). Über d.
Lehre von entgegengesetzt. Grössen (Hinden-
burg's Archiv d. Math. Hft. III, 1795). Ver-
schiedene arithmet. Zusammensetzungen d.
Kreises aus denselben Elementen (Ib. Hft. V,
1796). Grundsätze d. rein. Mechanik (Eber-
hard'8 Phil. Mag. Bd. I u. IL 1789). Gedanken
über d. Salomonisch. Tempel (Huth's Mag. d.
bürgerl. Baukunst, I, 1789). Aufgabe z. Me-
teorologie u. Erdmesskunst (Gilb. Ann. XIX,
1805). Angabe e. achromat. Doppel-Objectivs
usw. (Ib. XXXVI, 181C). — Fernere Aufsätze
im Hannövr. Mag., Hamburg. Unterhaltt, usw.
Kmeth, Daniel. — Piarist, Dr. Phil.,
erst Adjuncl d. Pr'afecten d. Ofener Stern-
warte, Pasqiiich, von 1812 — 23, dann
Prof. d. Iheoret. u. angewandt. Mathematik,
sowie Religionslehrer u. Exhortator an d.
kön. Acad. zu Kaschau in Ungarn fONJ {NJ,
geb. 1783, Jan. 15, Bries (Brezno-
Bämja), Ungarn,
gest. 18 25, Juni 20, Kaschau.
Observationes astronomicac in nova specula
Montis Gerardi institu^ae et in calculum revo-
catae. Observv. astronomicac distantiarum a
verlice et adscensionum rectarum stellarum
quarundam Planelarum quas in speculgi Bu-
densi montis Blocksberg instilutae sunt, k°,
Budae1821. Astronom. Beobb. d. Zenilhdi-
stanzen u. gera.den Aufsteigungen d, Fixsterne
usw., Ofen 1823. Astronon)ia popularis, Ib.
1823. Beschuldigte Pasquich, fingirte Beobach-
tungen veröffentlicht zu haben (v. Zach, Corr.
astron. IX, 1823), was aber von Schumacher,
Encke u. Gauss widerlegt ward (Astr. Nachr. III).
Knapp, Friedrich Ludwig, — P-\ .
Phil., erst Repetent (1838) u. darauf Prof.
(oxtr. 1841, ord. I8.i7) d. Technologie :nV
d. Univ. zu Gicssen, dann (1854) Prof. <!.
techn. Cheniie an d. Üniv. 711 Münclieü,
sowie Beamter an d. königl. Porzellanfabrik
zu Nymphenburg (OrJ,
1279
Knanss
Knoblauch.
1280
geb. <8U, Febr. 22, Michelstadt im
Odenwald.
Lehrb. d. chemisch. Technologie usw., 2 Bde.
8°, Braunschw. -1847. Technolog. Wandtafeln,
36 Bl. fol., Münch. 1 859. — Über d. Entsteh, d.
Cyansäure aus Melam (Lieb. Ann. XXI, 4 837).
Zur Bildungsgeschichte des Brechweinsteins
(Ib. XXXII, <839). Überd. Schnellessiiifabri-
cation usw. (Ib. XLII, 1842). Über d.'medi-
cin. Wirk. d. Leberthrans u. deren Ursache
(Ib. LVIII, 1846). Untersuch, e. antik. Bronze
(Ib. id.). Üher d. Vorschläge zu wohlfeilerem
Brote mittelst Kartoflfeln usw. (Ib. LXI, 1847).
Knauss, Friedrich von. — Mecha-
nicus; nachdem er zum Kalholicismus über-
getreten, Inspector u. zuletzt Direct. d. phy-
sikali.sch-mechani.schen Kunstkamnier in
Wien fA) (Mensel, KünsÜ.-Lex. II j,
geb. 17 24, Stuttgart,*
gest. 1789, Aug. .., Wien.
Verfertigte, ausser anderen künstl. Uhrwer-
ken, einen schreibenden Automaten, den er
beschrieb unter d. Titel: Selbstschreibende
Wundermaschine, Wien 1780.
* Im Darmstädtischen {Ä}.
Knaust (Cnaustinus, Knustius), Hein-
rich. — Dr. Juris utriusque, advocirte 1 5 4 <
in Berlin, später bis 1557 in Bremen und
dann in Erfurt, wo er noch 1577 leblo;
war auch Comes palatinus und gekrönter
Poet (J) (Ä),
geh • • • • Hamburg.
gest. nach 1577,
Introductio in geometriam et sphaericam, 8°,
Berolini 15 41. — Juristisches, Poetisches u.
Anderweitiges.
Kneifl (Kncifel), Reginald.
Pia-
rist, Präfect d. Colleg. zu Auspitz in Mäh-
ren von 1804 bis 1807, dann Prof. d. Mi-
neralogie u. Zoologie am Theresianum zu
Wien (MAI) (ON),
geb. 1761, Jan. H,Nieder-Lindewiese,*
gest. <826,Dec. 7, Wien.
Das Mineralreich, 2 Bde. S'', Wien 1811—12.
* Bei Freyvvaldau, österreichisch Schlesien.
Knight, Godwin. — Dr. Med., pract.
Arzt in London. Bibliothekar am Brittischen
Museum. Mitgl. d. Roy. Society (ThJ (A),
geb. . . ., gest. 1772, Juni 9, London.
An attempt to demonstrate, that all the phe-
nomena in the nature may be explained by
two simple active principies, atfraction and
repulsion, Lond.1754, Colleclion of some pa-
pers, formerly published in the Philosoph.
Transact. relative to Dr. Knight's magnetical
bars, Ib. 1758. — Account of some magneti-
cal experimenls (Phil. Tr. 1 744 et 1 747) . Let-
ter concerning the poles of mngnets being vo-
riously placed (Ib. 1745). Remarks to J. Wad-
dell's Letter concerning the effects of lightning
in destroying the polarity of a mariner's com-
pass (Ib. 1 749). Descript. of a mariner's com-
pass, conjrived by him (Ib. 1750). — Ver-
machte seinen grossen Magnet dem Dr. Fo-
thergill, der darüber schrieb: Account of the
magnetical machine contrived by the late Dr.
G. Knight (Phil. Tr. 1776).
KnitI (Knittel), Kaspar. — Jesuit, folg-
weise Lehrer d. Humaniora, Philosophie u.
Mathematik, Hofkaplan d. kaiserl. Gesand-
ten in Holland (3 Jahre), Procurator pro-
vinciae am kaiseri. Hofe in Wien (5 Jahre),
Rector d. Coliegiums zu Krummau u. end-
lich Reclor magnificus in Prag (Plz) (J) (Aj,
geb. 1644, Febr. 6, Glatz,
gest. 1702, Dec. 11, Telcz.
Cosmographia elementaris propositionibus
physico-iTiatheniaticis proposita, fol., Pragae
1679 ; 8°, Norimb. 1674. Via regia ad omiies
artes et scientias , 8^, Pragae 1682; 12", No-
rimb. 1694; 8", Aug. Vind.-1759. Aristoteles
curiosus et utilis, 4", Pragae 1682.
Knitlmayer, Ferdinand. — Haupt-
mann in d. österr. Armee (M.UJ (CzJ,
geb. 1751, Jan, 30, Wien,
ge.st. 1814, Nov. 21, ... .
Versuch e. genauen Darstell, d. Progressions-
Verhältnisse d. Planelen- u. Trabanten-Ab-
stände von ihren Centralkörpern, Brunn 180S.
Aufsätze astronom. Inhalts in Andre's patriot.
Tagesblatt.
Knoblauch, Kar! Herrmann. —
Dr. Phil., erst Privaidocent an d. Univ. zu
Berlin, dann (1849—63) Prof. extr. an d.
Univ. zu Marburg und darauf Prof. ord. d.
Physik an d. Univ. zu Halle (OrJ,
geb. 1820, Apr. 1 1, Berlin.
De calorc radiante disquisitiones experimentis
quibusdam novis illustratae, 4", Berol. 1847.
— Über d. Verandr. d. strahlenden Wärme
durch diffuse Reflexion (Pogg. Ann. LXV,
1845). Untersuch, über d. strahlende Wärme ;
erste Abhandl.: Über d. Erwärm, d. Körper
durch strahl. Warme (Ib. LXX, 1847). D°,
zweite Abhandl. : Über d. Warmc-Ausstrah-
lungsvermßgen (Ib. id.). D", dritte Abhandl. ;
Vergleich der von verschiedn. Körper diffuse
ausgestrahlt. Wärme (Ib. LXXI, 1847). Dop-
pelbrechung, Beucung u. Polarisation d. strahl.
Wärme (Ib. LXXIV, 1848). über d. Longitu-
dinal-Streifen im Spectrum (Ib. id.). Verhalt,
krvstalljsirt. Körper zwischen elektro-magnet.
Polen (Ib. LXXXHI, 1851). Über d. Abhän-
gigkeit d. Durchgangs d. strahl. Wärme durch
Krystalle von ihrer Richtunc; in denselben (Ib.
LXXXV, 1852 u. XCIII, 1854). Über d. Ein-
fluss d. Metalle auf d. strahlende Wärme (Ib.
CI, 1857). Überd Zusammenhang d. Slruclur-
verhältnlsse verschiedener Holzarten mit d.
phvsik. Figenschaflen derselben (Ib. GV, 1858).
— Mit J. Tyndall: Über d. Verhalt, kryslalli-
mi
Knoch
Knop.
1282
sirt. Körper zwischen d. Polen eines Magnets
(Ib. LXXIX u. LXXXI, <850).
Knoch, August Wilhelm. — Erst
öfFent!. Mofmeisfor (1777 — 89), dann Prof.
d. Physik u. Rlirieralogie am Collcgiiim Ca-
rolinum in Brannsclmeig (ED) (Marx),
geb. 17 42, Jan. 3, Uraunschweig,
gest. 1818, .luni 2, Braunschweig.
Über d. Harzer Zeoüth und d. nrundkrystalli-
sation d. Zeohihs iiberhanpt (Crell's Deitr. II,
1786). i'berd. Verhallen d. Alaunerde bei ver-
schiedn. Fällmitteln (Crell's .Ann. 1789]. Über
einige elektrische Versuche (Gilb. Ann. XXIV,
4 806). Über Pendelschwingunuen von Körpern,
die an einem Faden niitd. Hand gehallen we»;-
den (Ib. LVII, 1817).
Knoohonhauer, K a r IW i 1 h e 1 m. —
Folgweise Lehrer am Gymnas. zu Pjenzlau
(1830 — 3 3), Subrector d. Gymnas. zu Neu-
Brandenburg (18 3 3—35), Uector d. Real-
schule zu Neu-Strelilz (1835 — 37) und
seitdem Director d. herzogl. Realschule zu
Meiningen (Or),
geb. <805, Apr. 10, Potsdam.
Die Lindulationstheorie d. Lichts, 4", Berlin
4 839. Die Elemente d. analyt. Geometrie, d.
DüTerentiai- u. Intei^rairechnung, 8», Jena
1851. Beitrage zur Elektricltätslehre, 8°, Ib.
4 854. — Über d. Gesetze d. Magnetismus nach
Ampere's Theorie (Pogg. Ann. XXXIV, 4 835).
Über d. Oerler d. Maxima u. Minima d. ge-
beugt. Lichts nach Fresnel's Beobb. (Ib. xll,
4 837). Ober e, besondere Klasse von Beu-
gungserschein. (Ib. XLIII, 4 838). Beschreib.
e. galvan. Flugrads (Ib. XLV, 4 838). Über d.
Richtungslinien beim Sehen (Ib. XLVI, 4 839).
Über d. Eigenschaften d. gebundenen Elektri-
cität (Ib. XLVII, 4 839). Lieber den die elektr.
Ladung trennenden Nichtleiter (Ib. LI, 4 840L
Über Blendungsbilder (Ib. LHI, 4 841). Über d.
gebundene Elektr. (Ib. LVIII, 4 843). Über d.
Nebenstrom im getheilt. Schliessdraht (Ib. LX,
1843). Über d. elektr. Ströme im getheilten
Schliessdraht d. Batt. (Ib. LXl, 4 844)T Zusam-
menhang d. Formeln fiird. Wärme-Entwickl.
durch elektr. u. galvan . Strome (Ib. LXII, 1 844).
Schwäch, d. Hauptstroms bei getheilt. Schliess-'
draht d. Batt. (Ib. id.). Neue Versuche über
d. elektr. Nebenstrom (Ib. LXIV, 4 845). Ge-
setz d. Anzieh. e. nicht-isolirten Körpers durch
d, Innenseite d. elektr. Batt. (Ib. LXV, 1845).
Zum elektr. Nebenstrom (Ib. LXVI, 4 845). Be-
stimm, d. compensirt. Drahtlangen ohne Luft-
thermometer (Ib. LXVII, 4 846)[ Vertheil. d.
freien Spannung auf d Schliessdraht d. elektr.
Batt. (ib. id.). Lösung d. kürzl. über d. Ver-
zweig, galvan. Ströme aufgestellt. Problems
für d. Enlladungsstrom d. elektr. Batt. 'Ib.
LXVIII, 4 846). Spannungsverhältn. bei-n La-
dungsstrom d. elektr. Batt. (Ib. LXIX, 1846).
Vergleich d. elektr. mit d. galvan. Fornieln
(Ib. id.). SpannungsverhJiltn. beim elektr. Ne-
benstrom (Ib.lXX, 4847). Erscheinung beim
Pojrgendorff, Haadwürierbuc'u.
elektr. Ladungsstrom (Ib. LXXI. 4 847). Wi-
derstand d. Luft im Scliliessbogen d. elektr.
Batl. (Ib. I.XXVllI, 4 849). Über Seitenenllad.
am Schliessbog. d. elektr. Balt. (Ib. id.). Zu-
sammenhang zw. Slrointheilnng u. Neben-
strom d. elektr. Batt. (Ib. LXXIX, 4 850). Cor-
rect. d. Bcob. bei Aiiwend. ungleif'her Flaschen
zu d. elektr. Balt. (Ib. id.). Ueber Töne d. Ne-
benbaltcrie (Ib.XC. 4S53). EiiiHu.ss d. Nicht-
leiter aufd. Stärke d. elektr. Induct. Ib.XCllI,
4 S54) iilier d. Wirk. e. Eisendrahtbündels auf
d. elektr. Strom (Ib. XCVll, 4 8.'ifi). Über d.
eleklr. Funken (Ib. CIV, 185s;. — iber d. Ver-
äridr. d. Enlladungsstroms e. elektr. Biitt.,
wenn mit d. Schlios.sdraht eine zweite Halt,
verbunden wird (Sitzungsberichte d Wiener
Acöd. I, 1848). Über d. inducirle Ladung d.
Nebenbatterie in ihrem Maximum ilb. X. 1853
u. XV, 1855,. Über d. Widerstand d Ei-en-
dralils iii) elektr. Strom (Ib id.). Überd. ge-
meinsame Wirk, zweier elektr. Ströme (Ib.
XVIH, 1855). Überd. Theilungd. elektr. Stroms
(Ib XXII, 4 857). Über d. Strom d. Nebenbat-
terie [Ib. id.). Über zwei sich gleichzeitig ent-
ladende Batt. (Ib. XXV, 4 857;).
Knörr, JohannGottfried. — rdrstl.
Oeltingscher Rath u. Leibmedicus in Oettin-
gen seil 1773, früher pract. Arzt im Wal-
lersteinschen Flecken Harburg (A),
geb. 17 42, AHerheim, FürsUh.
Waüerstein,
gest. 1789, Juni 8, Oellingen,
Observationes chemicae miscellae, 4", Got-
ting. 4768.
Knogler, Gabriel. — Benedictincr,
folgweise Prof. d. Mathematik zu Ingolstadt,
der Mathematik, Meleorologie, physikal.
Geographie u. Astronomie zu Landshut, der
Mathematik zu Amberg u. zu Neuburg a. d.
Donau, endlich Pfarrer zu Wemding (M. \\)
geb. 1759, Jan. 1, PfafTenhofen, Ober-
bayern, *
gest. 1838, März 5, Wemding.
Elemente d, angewandt. Mathematik, Ingol-
stadt 4 796. Meteorologie zum Gebrauche aka-
dem. Vorlesungen, Landshut 4 803.
♦geb. 1757, Jan. 1 ((?. 15).
Knop , J 0 b a n n A . . . L u d w i g \V i 1-
helm. — Dr.Phil., Assistent bei Wühler
in GÖtlingen (18 41 — 43), bei L. Gmelin
in Heidelberg (1844) u. bei Erdmann in
Leipzig (4845 — 47); dann Lehrer d. Me-
chanik u. Naturwiss. an d. öllonll. Handels-
Lehranstalt in Lei{)zig (18 47 — 1856) und
seitdem Vorstand d. landwirthschafll. Ver-
suchsstation zu Möckern bei Leipzig, sowie
(seit 1853) Dorent d. (>hemie an d. Univ."
zu Leipzig (Orj,
81
1283
Knop
Knorr.
12S4
geb. 1817, Juni 28, Allenau am Harz.
Über.d. Verhalt, einiger Wasserpflanzen zur
Atmosphäre 'Habilitationsschrift), Leipz. 1853.
Chem.-physiolog. Untersuch, über d. Flechten
(Gölt. gelehrt. Anz. -«843). Über d. Kalium-
y>lalinsesquicyanür (Lieb. Ann. XLÜI, 4 842].
Quantitative Scheid, d. Thonerde von Eiseh-
o\yd (Erdmann's Journ. XXXIX, 4846). Über
d. Process d. Krystallbildung (Ib. XL, 4 847 u.
LVI, 1852). — Beschreib, e. Apparats zu ge-
fahrloser Entwickl. von Phosphorwasserstofi'
(Pharmaoeut. Centralbl. 4 84 8), Üntersucli. d.
Ackerbodens von Neuhof (Ib. 4 849). Über d.
Atomgewicht d. Mannits (Ib. id. u. 4 850). Über
die in d. Höhlungen d. Pflanzen eingeschloss.
Gase (Ib. 4 851). Über e. eigenthüml. sprödes
Silber (Ib. 4 852). Über d. Abhangigk. d. Pflan-
-zen von d. Atmosphäre (Ib. id.). Überd. An-
wend. d. Broms zum Brcmiren organ. Sub-
stanzen usw. (Ib. 4 854). Über Bereit, d. Brorn-
wasserslofTsäure (Ib. id ). Über d. Verbrenn,
d. Natriums auf Wasser (Ib. id.). Überd Gerb-
säure u. Gallussäure (Ib. id. u. 4 837). Überd.
Anwend. d. Thonerde als desinGcirendes Mit-
tel (Ib. 1855). Über d. Alkoholreihe als Basis
d. chemisch. Systematik (ib. id.). Über einige
Regelmässigkeiten in d. Zusattimensetz. organ.
Körper (Chem. Centralbl. I8Ü6). Auffind. d.
lods bei Gegenwart reducireucier Mittel »Ib.
id.). ßehandl. nicht-flüchtig organ. Körper
mit schvvefligsaur. Alkalien (Ib. id.). Neue
Methode, die Phosphorsäure zu bestimm. (Ib.
id.). über Anwend. d. Wasserglases als Kör-
nerdüngnng (Ib. 4 857). Über d. Stellung d.
Glycols m d. Reihe d. Alcohole (ib. id.). tleber
d. gleiche Reacüon d. Phosphorsäure u. Kie-
selsäure auf molybdänsaur. Ammoniak (Ib
id.). über die bei spec. Gewichten von Gasen
u. Dämpfen gebräuchl. Zahlen (ib. id.). Über
d. Verhalt, d. Fluorkiesels zu Weingeist, u. ei-
nige neue Verbindd. d. Kie.selwasserstoifsäure
(Ib. 1858). — Mit G. Schnedermann : Überd.
Mannit u. d. Mannitschwefelsäure (Gott, ge-
lehrt. Anz. 48441. tintt^rsuch. einig Schwämme
u. Auffind von Mannit darin (Lieb. Ann. XLIX,
4 84 4). Untersuch, über d. Flechten (Ib. LV,
4 845 u. Erdmann's Journ. XXXVI, 1845 u. XL,
4 847). Überd. Vorkomm. d. Arsens in d. Kno-
chen (Erdmann's Journ. XXXVI, 4845;. Über
neue Gyanverbindd. d. Platins (Ib. XXXVII,
4 846). — Mit seinem Bruder Adolph: Zusam-
mensetz, d. Sphaeria deusta (Pharmaceut. Cen-
tralbl. 4 834). Über d. Grünsteine von Harthau
usw. (Ib. id.). Über e. neue Metamorphose d.
nitrirt. Verbindd. d. zuckerähnlichen Sub-
stRnzpn (Ib. id.). Neues Verkomm, d. .\naias
hei tiarthau (Ib. 4 852). — Mit R.Arendt: Über
d. Eigenschaften einiger üransalze (Ib. 4 857).
Bestimm, d. Phosphorsäure mittelst d. Oxyde
d. Urans ;Tb. id.). Methode d. Analysen \on
PHrtn-reiiaschen fib. id.). ~- Hedigiit das phar-
niace'itische (später chenüsche) Centralblatt
von 18.48 an.
Knop, Adolph. — Dr. PhiL, Prof. d.
Mineralogie u. Geo^^nosie an d. Univ. zu
Giessen seit 1857: früher (4849 — o7|
Lehrer d. Naturwiss. an d. Gewerbschule
zu Chemnitz. Bruder des Vorigen fOr),
geb. 1828, Jan. 12, Altenau am Harz.
Über chromsaur. Kupferoxyd-Kali (Lieb. Ann.
LXX, 4849). Über einige Erschein, bei Kry-
stallisat. d. salpetersaur. Bleioxyds u. Erklär,
d. endogenen Pseudomorphosen daraus (Phar-
maceut. Centralbl. 4 853). Analysen d. Kiesel-
schmelz (J. F. L. Hausmann: Beitr. z. Kenntn.
d. Eisenhohofenschlacken, in: Stud. d. Göt-
ting. Vereins bergmänn. Fr. 4854). Überd.
Ghloritschiefer von Harthau bei Chemnitz u.
d. Bedeut. d. Pseudomorphosen von Glimmer
nach andr. Min. für d. Bodenkunde (Progrm.
d. Gewerbschule zu Chemnitz 4856). Histo-
logisch merkwürd. Erscheinungen an Gang-
gesteinen aus d. Hochstätter 'fchal bei Auer-
bach usw. (V. Leonhard u. Bronn, N. Jahrb.
4 858). — Arbeiten gemeinschaftlicn mit sei-
nem Bruder, siehe Diesen.
Knorr, Martin, — Von 1689 an Prof.
d, Mathematik an d. Univ. zu Wittenberg
fJJ (A),
geb
gest. 4 699, März 23, Leipzig.
Diss. de crepusculis, 4 698. De refractione lu-
minis. De methodo exhaustionis et indivisi-
bilium.
Knorr, GeorgWolfgang. — Kupfer-
stecher u. Kunsthändler in Nürnberg (AJ,
geb. n05, Dec. 30, Nürnberg,
gest. 1761, Sept. \1, Nürnberg.
Sammlung von Merkwürdigkeiten der Natur
und d Alterthümer d. Erdbodens, zum Be-
weis einer allgemeinen Sündfluth, nach der
Meinung d. berühmtesten Männer aus d. Rei-
che d. Steine erwiesen, Nürnberg 4 755. De-
liciae naturae selectae oder auserlesenes Na-
turalien-Cabinet usw., fortgesetzt von Ph. L.
St. MüUer, verbessert von J. E. I. Walch, 6 Bde.
fol., Nürnb. 4 780.
Knorr, Ernst. — Dr. Phil., Prof. d.
Physik erst an d. Univ. zu Kasan, dann an
der zu Kiew, früher Lehrer am Joachims-
tharschen Gyran. zu Berlin (Diss),
geb. 1605, Nov. . ., Herzberg, Provinz
Sachsen.
Disquisitt. quaedam de aestu maris, 4°, Berol.
4 830. — Meteorolog. »eobb. zu Kasan fPogg.
Ann.XLlI. 4 837). Darstell. von Wärmebildern
(Ib. LVIil, 4 843;. Über Thermographie (Ib.
id.). ÜberMoser's dunkles Licht u. Erzeig,
von Wärmebildern (Ib. LX, 1843). Überelektr.
Abbildungen u. Thcrmogrjphien (Ib. LXi —
LXIII, 4 844). Beobachlung emes Irrlichts (Ib.
LXXXIX, 4 853). DerTaslengyrotrop u. seine
Anwend. in d. l^hysik u. Tele.eraphie (Ib. XC,
^Si"3). — Temper'iture de deux sources d'eau
douce ä NicoiaieiT (Bull, .scient. Acad. Petersb.
X, 4 842 . Über einige Apparate zu hydrome-
trischon Me<:sungen in Strömen (Bull. phys.
math. Acad. Petersb. I, 4 843).
1285
Knorre
EöLeU.
1286
Knorre, Ernst Christoph Fried-
rich. — Von n89 bis 1803 Üirect. einer
Töchterschule in Dorpat, dann Prof. extr.'
d. Mathematik an d. Univ. und Observator
an d. Sternwarte daselbst (BN),
geb. n59, Nov. . ., Neuhaldensleben,
gest. rSIO, Dec. 1 (A.St.), Dorpat.
Leitfaden zu seinen mathemat. Vorlesungen,
Dorpat 1803. Astronom. Beobb. u. Nachrich-
ten (Bode's Jahrb. i813 u. 4814, sowie Sup-
plementbd. IV).
Knorre, Karl Friedrich. — Sohn
des Vorigen. Lehrer an d. Steuermanns-
Schule zu Nikolajew seit {S'2\, dann Prof.
u. Direct. d. Sternwarte daselbst (HNJ,
geb. ISOi, März 28 (A. St.), Dorpat.
Der Ort des Sterns cT ürsae minoris in seiner
oberen Culraination für jeden Tag von <S20 —
22 aus Bessel's Tafeln berectinet, 8", Dorpat
<8<9. Tafel für d. Mitternachtsverbesserung
(Astr. Nachr. IX, 183<). Überd. Vortheil, wel-
cher durch das Ablesen an mehren Puncten d.
Theilung erlangt wird (Ib. XII, 4835). Sehr
viele astron. Beobb. ebendaselbst vom ersten
Bande an, auch in Bode's Jahrb. 4 825, 18-27 u.
1829.
Knos, George. — Geheimer Ralh für
Irland, früher Lord Schatzmeister für Ir-
land, u. Mitgl. d. irischen Parlaments für
d. Dubhner Universiläl. Mitgl. d. Irish Aca-
demy u. d. Roy. Soc, {A7i.B. 1827;,
geb. ....
gest. 1827, Juni 13, Velletri, Kirchen-
staat.*
On the Newry pitch-stone and its products,
and on the formation of pumice (Phil. Tr. 1 822).
On bitumen in stones (Ib. 1823).
* Auf einer Eeise.
Knutberg, Carl. — Capitän-Mecha-
nicus. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Stock-
holm (SR),
geb. . . ., gest. 178 0, Dec. 28, . . .
Päfund alt sä inrätta väderqvarnar, att v lugnt
väder malningen ma kunna förrättas med häst-
vind (Vet. Acad. Handl. 1751). Satt att förvara
golf och allehanda trädbyggnader fran röta
och svampväxt {ib. 1753). Förbättradt satt att
mala krut med vallsar (Ib. 1760). Om ett upp-
fordrings-sätt vid qvarnar (Ib. 1764). — Noch
5 Abhandl. technisch. Inhalts (Ib. 1749, 1755,
1768 u. 1769).
Knutzen, Martin. — Erst Magister
u. Privatdocent (1733), dann, von 17 34
an, Prof. extr. d. Logik u. Metaphysik an
d. üniv. zu Königsberg, zugleich seit 1744
Adjunctd. Oberinspectors d. Alumnen, auch
erster Schlossbibliolhekar (M),
geb. 1713, Dec. 1 4, Königsberg,
gest. 1751, Jan. 29, Königsberg.
Vernünftige Gedanken von den Cometen usw.,
auch zugleich eine Beschreib, von dem merk-
würd. Cometen d. jetzt laufenden Jahrs. Nebst
e. Anhang von d. 1743 ailhierobservirt. Durch-
ganiied. Mercurius du'-ch d. Sonne, 4», Kö-
nigsb. 1744. Arithme j mechanica oder Be-
schreib, e. compendiös. Kechenkästchens, 8",
Ib. 1744. Historisch-mathemat. Abhandl. von
d. Brennspiegeln d. Archimedes usw., 4", Ib.
1747. Theoremata nova de parabolis infinitis,
eadem parametro et circa eundem axin de-
scriptis (Act. Erudit. 1737). Beschreib, e. all-
gem. Wetterglases (Hamburg. Mag. IV, 1749).
— Philosophisches.
Kobell, Franz von.^ — Dr. Phil., erst
(I823j Adjunct beim Conservatorium d. Mi-
neralien-Sammlung, dann Prof. (extr. 18 2 6,
ord. seit 1834) d. Mineralogie an d. Univ.
zu München. Mitgl. (extr. 1827, ord. 18 42)
d. Acad. d. Wiss. daselbst (GLMJ,
geb. 1803, Juli 19, München.
Characterislik d. Mineralien, 2 Abtheil., 8",
Nürnberg 1830 — 31. Tafeln zur Bestimm, d.
Mineralien mittelst chemischer Versuche, B°,
Münch. 1833, 6. Aufl., Ib. 1858. Grundzüge
d. Mineralogie, 8", Nürnb. 1838. Die Galvano-
graphie (von ihm erfanden), 8", Ib. 1842, 2.
Aufl. 1846. Die Mineralogie usw., 8", Münch.
1847. Die Geognosie usw., 8°, Ih. 1849. Skiz-
zen aus d. Mineralreich, 8", Ib. 1850. Die Mi-
neral-Namen u. d. mineralog. Nomenclatur,
8«, Ib. 1853. — Über Olivenit, Kupferschaum
u. Kieselmalachit (Abh. Münch. Acad. X, 1829
— 30) . Über einige in d. Natur vorkomm. Ver-
bindd. d. Eisenoxyde (Ib. id.). Über d. Erdöl
von Tegernsee (Ib. XIII, 1831—36). — Über
d. dichten Gehlenit von Monzoni (Kastner's
.\rchiv, IV, 1825). Zur näheren Kenntn. d.
Granats (Ib. V, 1825 u. X, 1827}. Über d. Ve-
suvian von Mussa u. Monzoni (Ib. VII, 1826).
Analy.se d. Pyrops (Ib. VIII, 1826). Untersuch,
über d. einaxig. Glimmer, d. Chlorit u. Talk
(Ib. XII, 18-27;. Über das Aufflnd. d. Kupfers
vor d. Lölhrohr (Ib. id ). Krystallograph. Bc-
merkk u. Formeln z. Berechn. d. Rhomboe-
der, hexagonal. Pyramiden u. Quadralpyra-
miden ;Ib. XIli, 1828). Über d. Pektolith, ein
neues Min. (Ib. id.). Über d. Okenit, e. neu.
Min. (Ib. XIV, 1828). Über e. dichten Granat
von Schwarzenstein (Ib. id.). — " Analyse d.
Titaneisens von Fgorsund (Schweigg. Journ.
LXl\\ 1832). Über d. Titaneisen von Gastein,
den Kibdelophan (Ib. id.). Über d. Huniboldti-
lith (Ib. id.). Vermischte mineralog u. ehem.
Bemerkk. (Ib. id.). Beitr. z. Kenntn. homoo-
metr. u. isomefr. Krystallreihen (Ib.id i. Über
Disphenoeder der hupferlasur, einax. Glim-
mer u. Verhalt, d. Apatits im polarisirt. Licht
[Ib. id.). Analyse eines Magneteisenerzes von
Arendal u. d. Franklinits (Ib.id.). Überd. di-
klinoedr. u. triklinoedr. Krystallsyslem (Ib.
LXVI, 1832). — Über d. Thraulit (Pogg. Ann.
XIV, 1828). Über e. optisch merkwiiid. Ar-
ragonitkrystall usw. (Ib. XX, 1830). Überd.
I krystallograph. Bezeichn. d. Formen il. klino-
81*
1287
Koch
Koch.
1288
rhoRib. Systems (Ib. id.). Über d. polarisl-
rendo Eigenschaft d. GÜrTtmors u. einiger andr.
Min. (Ib. id.). Über d. Berecho. d. Gestailen,
d. tesseral. Systems aus e. gev^ebn. Winkel
{Ib.XLl, 1S37). — Überd. Eisenoxydhydiate
(Errlniaim's Joiirn. I, 1834). Über d. Hydro-
magnesit, c. neu. .Min. (Ib. id.). Über d. Tilan-
eiseii vom Spessart (Ib. id.). Über d. körnit:.
Porzollanspath von Passau (Ib. id.). Über d.
Clionikrit u Pyrosklerit, zwei neue Min. (Ib.
H, 4S34). Überd. Onkosin, e. neu. Min. (Ib.
id.). Über d. schillernd. Asbest von Reichen-
stein (Ib. id.). Überd. Epidot-Gabbro (Ib. V,
4 835). Über d. Nickelwissmuthglanz, e. neu.
Min. (Ib. VI, 1835). Über Krystallsystem u.
Kryslallreibe (fb. VII, 1836). 'Über e. Skale
für d. Schmelzbarkeit d. Mineralien (Ib. X,
4 837). Über d. Arfvedsonit (Ib. XIII, 1838).
Über d. sogen. Eisenrose [Basanomelani aus
d. Schweiz (Ib. XIV, 1838). Überd. Ghlorilu.
d. Uipidolith, e. neu. Min. (Ib. XVI, 1839).
Über d. Gismondin (Ib. XVIIl, 1839). Über e.
neue Anwend. d. galvan. Knpferfällung z. Ver-
vielfältig, von Gemälden in Tuschmanier (Ib.
XX, 184 0). — Noch viele krystallograph. u.
ehem. Notizen in d. letzt, drei Zeitschriften.
— Viele Aufsätze in d. Gelehrt. Anzeigen d.
Münchn. Acad., z. B. : Über d. Spadait, e. neu.
Min.; über Diallage u. ßroncit; über d. An-
laufen d. Kupferkieses unter Einfl. d. galvan.
Stroms (Jahrg. 1843). Über d. Fortschritte d.
Galvanogiapbie usw. ; über e.' als Hohofen-
schlacke gebild. Diopsid ; über Krystallisalion
d. säur, phosphorsaur. Ammoniaks; Anwend.
ehem. Metallniederschläge zu faibig Zeich-
nungen auf Kupfer; Formeln z. ßerechn. d.
Abieilungscoefticienten d. tesseral. Gestallen
für d. Nauma nn'sche Bezeichn. (Jahrg. 1844).
Über d. Scheid, d. Phosphorsäure; über ein
ehern. Kennzeich, für Titaneisen u. Sphen ;
über d. Brorizit von üjardlersoak ; über d.
Scheid, d. Bromsüure von d. Phosphorsäure
u. Fliisssäurc usw. ; überd. Auffind. d. Schwe-
felgehalts einer Verbind, u. über d. unter-
scheid, von Sulfureten u. Sulfaten ; über d.
einax. Glimmer von Bodenmais (Jahrg. 1845).
Überd. Brongniartin von Berchtesgaden ; über
d. Condurrit u. über d. Verhalt, d. Kupfer-
oxyde zu metall. Arsenik im Feuer; überd.
Kupferpecherz von Turinsk(Jahrg 1846). Über
d. Mineralspecies-mit vicarirenden Mischungs-
theilen u. über d. Molecular-Gemenge (Jahrg.
1849). Über Isomorphie, Dimorphie, Polyme-
rie u. Heteromerie (1850). Über d. galvan.
Leilangslähigkeit d. Mineralien (Ib. id). Über
d. Skolopsit, ein neues Sulphat-Silicat (1851).
Über d. Aräoxen, ein neues Blei-Zink-Vana-
dat (1851). Über einen neuen H\drargyllit aus
Brasilien (1851), Über d. Gymnit aus Tyrol
(1851). Überd. Sismondin, Chloriloid u. Ma-
.-ionil usw. aus d. Gesicht8[)unct d. Polymerie
betrachtet (1852). Überd. Pyromelin, e. neu.
Mineral (185-2). Optisch-krystoHo^raph Beob-
achtungen u. über ein neues Polarisknp, das
Stauroskop (1855). Stauroskopische Beobach-
tungen u. über ein Complementar-Stauroskop
(1HÖ5 u. 1856).
Mimdnrt,
Koch, Christian Friedrich. —
Reclitsconsulent zu Zwickau in Sachsen
geb. 17 28, Juni 4, Zwickau,
gest. 1777, Dec. 31, Zwickau.
Zuverliis.sige Nachrichten von d. unterirdisch.
Feuer d.. Steinkohlengebürge zu Planitz, nebst
Mitteln, solche zu dämpfen, 4'', Leipzig u.
Zwickau 1768.
Koch, Heinrich Christoph. —
Fürst!, schwarzburgischer Kammermusikus
zu Rudolstadt (MA\),
gab, 17^9, Oct. <0, Rudolstadt,
gest. 1816, März \%,
Handbuch beim Studium d. Harmonie, Leipz.
1811. Versuch, aus d. harten u. weichen Ton-
art jeder Stufe d. diatonisch-chromatischen
Tonleiter vermittelst des onharmonischen Ton-
wechsels in die Dur- u. Moll-Tonart der übri-
gen Tonarten auszuweichen, Ib. 1812.
Koch, Julius August, — Dr. Med.
u. pract. Arzt in Danzig. Mitgl. d, natur-
forsch. Gesellschaft daselbst (mi) (M.W),
geb. 1752, Juni 15, Osnabrück,
gest. 1817, Oct. 21, Danzig.
Astronomische Tafeln zur Bestimm, d. Zeit aus
der beobachteten gleichen, obwohl unbekannt,
Höhe zweier Fixsterne usw., Berlin u. Stral-
sund 1797. Einige auffallende Verschiedenhei-
ten in Ansehung d. Zodiacalsterne (Gott. Mag.
1783). Beob. eines veränderl. Sterns im Lö-
wen (Bode'a Jahrb. 1788). Angegebene ver-
änderl. oder verschwundene Sterne (Ib. 1789).
Mayer's Zodiacalverzeichn. von 1000 Sternen,
vormehrt u. verbess. (Ib. 1790), Beob eini-
ger noch nicht bekannt. Sterne; überd. Ge-
brauch d. leeren Kreises als Mikrometer usw.
(Ib. 1793). Über d. Möglichkeit, Kometen in
ihrer Sonnenferne noch zu sehen usw. (Ib.
1794). Beschreib, e. Werkzeugs zur Ermittl.
correspondirend. Sonnenhöhen ; Methode, das
Fadennetz im Fernrohr bei Sonnenbeobachtt.
sichtbar zu machen usw. (Ib. 1796). Methode,
das Anlaufen d. Objectivgläser zu verhüten
(Ib. 1800). Tafel aller im 19. Jahrh. vorfallend.
Vorübergänge d. Mercurs (Ib. 1801). Unter-
schied in d. scheinbar. Grösse einiger Sterne
(Ib. 1810). Über gegenseit. Lichtstärke einiger
Sterne (Ib. 1812). Über die veränderl. Sterne
im Sobiesky'schen Schilde (Ib. 1813). Über
veränderl. Sterne im Hercules u. d. nördl,
Krone (Ib. 1817). TafeP aller 1815 bekannten
veränderl. Sterne, deren Lichtwechsel- Perio-
den bestimmt worden sind (Ib. 1818). Noch
anderweite astronom. Beobb. daselbst.
Koch, FriedrichKarlLudwig. —
Erst auf den Eisenhütten zu Gilteide u.
Rothehütle (am Harz) beschäftigt u. darauf
in Göttingen sludirend, war er 18 22 Hüt-
tcngeliülfe auf d. Königshülle bei Lauter-
berg am Harz u. dann ein Jalir lang Lehrer
d. Mathematik am Lyceum zu Hannover,
1289
Eöbel
Köhler,
1290
schied aber 1824 aus d. Staatsdienst ans,
und liesssich 1825 in Grünenplan alsGIas-
fübrikant nieder. Ward 183 4 braunschw.
Bergrath, und bereiste 1850 einen Thoil
der Vereinigten Staaten (Or),
geb. 1791), Febr. 15. Hothehülle,
gest. 1852, März r2, Griincnplan.
Beitrage zur Kennlniss krystaDin. lliittenpro-
ducte, 8" GöUin^^ 1823. Die Miiieraliiegenden
der Vereinigten Staaten Nord-Anierika's am
Lake superior usw., 8", Ib. 1851. Die Mine-
ral-Regionen der oberen Halbinsel Michigan's
usw./s«, Ib. 1852. Mit W. Dunker: Beiträge
z. Kenntniss d. norddeutsch. Oolithgebildes u.
dess. Versleinerunpen , Braunschw. 1837. —
Versuche über d. Geschwindigkeit u. Quanti-
tät verdichteter atmosphär. Luft, welche aus
Oeffnungen von verschiedn. Construction u.
durch Röhren ausströmt fStudien d. Götling
Vereins bergmänn. Freunde, I, 1824; auch
Pogg. Ann. II, 1824). Versuch e. Darstell, der
auf d. Harzer- u. Weserhütlen üblich Eisen-
frischprocesse (Studien usw. I, 182 4), Ver-
suche über d. Anwend. d. Fichtensamenzapfen
als Surrogat d. Kohle beim Eisenfrischprocess
usw. (Ib. II, 1828). Versuche u. Beobb. über
d. Bewegung verdichteter atmosphär. Luft in
Jangen Röhrenleitungen (Ib. 111, 1833). Be-
merkk. über d. ßerechn. d. Windquantitäten
bei Gebläsen (Ib. id.). Notizen über Eisenhüt-
ten, eesammelt auf einer Reise durch d. östl.
TheilFrankreichs 1839 (Ib. IV, 1839).
Köbel, Jacob. — Stadischreiber in
Oppenheim (A),
geb Heidelberg.
gest. 1533, . . . Oppenbeitn,
Eyn New geordnet Vysirbuch usw , 4", Op-
penh. 1515. Rechenbuch usw., 4", Augsburg
1514. Sonnen-L'hr vom Schatten des Menschen,
item Sonnenuhr von d. linken Hand, S", Maynz
1534. Geometrey, von künstlichen Feldmes-
sen und Absehen allerhand Höhe, Fläche,
Ebene, Weite und Breite usw., Frankf. a. M.
(posth. Ausg.) 1598, 1616.
Köcher, Franz Adrian. — Dr. Phil.
(181 5). Er^l Piarist und als solcher Lehrer
an verschiedenen Gymnasien Böhmens u.
Mährens, Prafect d. Ritteracademie in Wien
u. zuletzt Prof. am Lyceum zu Nikol.stadt,
dann zu Reichenbach (preuss. Schlesien)
Vorsteher einer Prival-Lehranstalt (iS\('>),
und, nachdem er 1817 Protestant gewor-
den, Oberlehrer erst am reformirt. Gym-
nas. (1818 — 1825) ii. seitdem am Magda-
lenengymnas. zu Breslau. Von 18 26 bis
18 40 Privatdocent an d. Univ. daselbst fNSJ
(Prgm. d. Ma'jdal-Gyrnn. 1846; (G. 1846;,
geb. 17 8 6, Febr. 7, Prag,*
gest. 1846, Jan. 9, Breslau.
Diss. phys de idenlitate lucis et caloris, Vra-
metrie usw., 8*», Leipz. 1822. Die Combina-
tionslehre u. ihre .\nwend. auf d. Analysis, S",
Ib. 1 822. Diss. malh. sistens solidilalem ungu-
iaruin circularium, ellipticaruin etc. ope g30-
Hielricae elcrnentaris in calculum vocatam et
calculo integraii denuo comprobatam, Vralisi.
1826. Körperliche Geometrie, nebsl Erweitr.,
derselben usw., 8", Breslau 1833 DieTheilung
eines geradl. Winkels in drei gleiche Theüe,
Ib. «835. Die neuesten Methoden zur Auflös.
d. höhr. nuiner. Gleichungen, Ib. 1838. Lehr-
buch d. Arilhmetik usw., 8", Ib. 1838. Grund-
züge d. ebenen Trigonometrie, 8", Ib. 1845.
• }ji'b. Febr. 6 {M. II), wo er fälbchlich Friedrich
Andreas heisst.
Köchlin, Daniel.* — Fabrikant von
buntem ßaumwollengewebe zu Mühlhau-
sen im Elsass. Machte seine ehem. Studien
zu Paris unter Fourcroy u. Vauque-
lin, und war 1805 bei Letzterem Prüpa-
rateur. Trug mit J. M. Hausmann am
meisten zur Hebung dieser Industrie im El-
sass bei und machte sie zuerst rationell [Or),
geb. 17 8 5, Nov. 6, Mühlhausen, Elsass.
\ouv. applications du Chromate de polasse
(Bull, de la Soc. industr. de Mulhouse. T. 1).
Mem. sur la garance et ses derivös (Ib. id.).
Mem. sur lacetate d'alumine (Ib. id.). Emploi
du son pour la fixation des raordants (Ib. 11).
M6m. sur les premit^res impressions sur loine
et sur soie (Ib, Vll). Mem. sur la nature des
gommes (Ib. XVII).
* Enkel von Samuel K. (geb. 1719, ... Miihlhausen,
gest. 1771, ... daselbst), der 1746 die Industrie der
bedrückten Zeuge von Deutschland her in den El-
sas.s führte.
KSgler (Kegler), Ignatius. — Jesuit,
von 171 i bis 1715 Prof. d. Mathematik u.
oriental. Sprachen an d. üniv. zu Ingolstadt,
ging dann als Missionar nach China, wo er
unter dem Kaiser Kanghi Mandarin ward
und zu grossem Ansehen gelangte (A) (BEJJ,
geb. 1680, Landsberg, Ober-
bayern,
gest. 1746, März 29, Peking.
Observationes astronomicae Peckini habitae
(Phil. Tr. 1728). F'ernere astron. Bcobb. von
ihm finden .«ich in d. Sammlung von A. Hal-
lerstein (siehe Diesen) und in d. Werke von
M. della Briga: Scientia eclipsium ex imperio
et commercio Sinarum iiluslrata (siehe Briga).
Köhler, J o b a n n G o 1 1 fr i e d. — Von
1771 bis 177 6 Secrelär d. Ökonom. Ge-
sellschaft in Leipzig, dann Inspector d. ma-
themat. Salons u. d. Kunstkammer in Dres-
den [AJ,
geb. 1745, Dec. 15, Gauernitz bei
Dresden,
ge!=;l. 1801, Sept. 19, Dresden.*
Bestimm, d. Vcrhäitn. d. Geschwindigkeit e.
unleiscblächtigen Wasserrades gegen d. Ge-
1291
Köhler
Koene.
1292
schwindigk. d. Stroms, bei welcher seine Wirk,
oder d. Moment d. Rades am grösst. ist (Sehr,
d. Leipz. ökon. Gesellsch. Bd. VII). Observa-
tions on the transit of Mercury, 4 786, Mai 4,
al Dresden (Phil. Tr. i 787). Beschreib, beque-
mer Unterlagen zu gross. Fernröhren, einer
neu eingerichtet, parallact. Maschine, eines
neu. Mikrometers usw. (Bode's Jahrb. 1785).
Bemerkk. über e. einfaches Pendel (Ib. 4 792).
Viele astron. Beobb. (Ib. 1781 bis 1801, auch
V. Zach'8 Corr. II u. III).
• gest. 1800, Sept. 19 (HD) {L3) wohl unrichtig.
Köhler , Alexander Wilhelm. —
Von 1786 bis 1824 Lehrer d. Bergrechte
u. d. bergmänn. Geschäftsstyls an d. Berg-
acadeiuie zu Freiberg, auch Assessor beim
BergschÖppenstuhl, sowie später (von 182<
an) Bürgermeister u. Bergcommissionsrath
daselbst (M.U) (N),
geb. 17^6, Juli 5, Freiberg,*
gest. 1832, Dec. 23, Freiberg.
Gab heraus mit seinem Schwiegersohn Ch. A.
S. Hoflfeiann: Bergmänn. Journal, 12 Bde. 8°,
Freib. 1788—94, dann allein: Neues berg-
männ. Journal, 4 Bde. 8", Ib. 1795—1815.
* geb. Febr. 5 {N).
Köhler, Heinrich Karl Ernst von.
— Russ. Staalsralh, Direct. d. kaiserl. An-
tikencabinets u. d. Bibliothek d. Kaisers in
St. Pelersburg. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. da-
selbst (M. II; (Bull.scient. Acad. Petersb. lUJ,
geb. n6o, . . . . imSchönburgschen,
gest. «838, Jan. 22 (A.St.), St. Peters-
burg.
Untersuch, über d. Sard, Onyx u. Sardonyx
d. Alten, 8°, Götting. 1801. Antwort auf d.
Einwürfe dagegen, 8", Leipz. 1802 (siehe U. F.
B. Brückmann) . — Viel Antiquarisches.
Köhler, Heinrich Gotllieb. —
Dr. Phil., Privaldocent d. Mathematik an d.
Univ. zu Göttingen seit \S%\, vorher (1802)
Lehrer d. Mathematik u. Physik am Stifts-
pädagogium zu Ilefeld u. \SH Conrector
desselben fP) (G.iS^OJ,
geb. 1779, Febr. 11, Celle,
gest. 18 49, Oct. 10, Göttingen.
Lalande's logarithmisch-trigonometr. Tafeln,
vermehrt durch d. Tafeln 'd. Gauss'schen Lo-
jzarithmen u. andere Tafeln, 12", Leipz. 1827,
3. Aufl. 1849. Logarithmisch-trigonometr.
Handbuch usw., 8°, Leipz. 1847 (5. Stereot\p-
Aufl. 1857). Vier logarilhmischeu. antiloga-
rithm. Tafeln usw., fol , Ib. l851(posth. her-
ausgegeb. von seinem Sohn E. C. E. Köhler).
Mit M. Stern: Über d. Monatsnamen einiger
alten Völker usw., Berim 1836.
Köhler, Friedrich Wilhelm. —
Dr. Pi)il. Von 1829 bis 1831 Lehrer am
Güln. Keajgymnas. zu Berlin, dann Lehrer
(später Prof.) d. Chemie, Mineralogie u.
Technologie an d. städtischen Gewerbe-
schule daselbst; seit 18o6 Director der-
selben fOrJ,
geb. 1805, Juni 24, CasseL
Diss. de nonnullis diallagi varietatibus, Mar-
purg. 1828. Grundriss d. Mineralogie usw.,
8^. Cassel 1831, 2. Aufl. 1838. Die Chemie in
technisch. Beziehung, 8", Berl. 1834, 7. Aufl.
Ib. 1854. — Zerleg." d. Schillerspalhs (Pogg.
Ann. XI, 1827). Untersuch, d. Diallage-Varie-
täten (Ib. XUl, 1828). Krystallforra d. Strahl-
kieses von Almerode' (Ib. XIV, 1828). Kry-
stallf. d. Turmalins, ZinksiÜcats u. Boracits in
Bezug auf ihre Pyro-EIektricität (Ib. XVll,
1829). Zur Naturgeschichte d. Kreuzsteins (Ib.
XXXVII, 1836). Ueberd.Verbindd.d. beiden
Säuren d. Selens mit beiden Quecksilberoxy-
den, u. über d. Onofrit oder natürl. selenigs.
Quecksilberoxydul (Ib. LXXXIX, 1853).
Kölle, August. — Dr. Phil., preuss.
Finanzrath in Berlin (M. UJ,
geb
gest. 1856, März 30, Leimerzhofen bei
Bamberg.
System d. Technik, 8«, Berlin 1822. Über d.
Wesen u. d. Erscheinung d. Galvanismus oder
Theorie d. Galvanismus u. d. geistig. Gährung
usw., 8", Stuttg. 1825. Die Brantweinbrenne-
rei mittelst Wasserdampfe, zugleich als Revi-
sion d. ganzen Gewerbes, 8", Berlin 1830. —
Entdeckungen über d. Entsteh, d. organisch.
Lebens (Kastner's Arch. XII, ^827). Über d.
Entsteh, u. d. chemische Beschäffenh. d. Salz-
soolen, sodann über ihre Reinigung vor d.
Versieden (Ib. Xllf, 1828).
Kölrenter, Ludwig-Wilhelm. —
Dr. Med., folgweise pract. Arzt in Karls-
ruhe, Hofraedicus, Landphysicus, Medici-
nalrath, Mitgl. d. Sanitätscommission und
berathendes Mitgl. d. Direction d. Salinen-,
Berg-, Hütten- u. Münzwesens daselbst
(MAI) (N) fOr),
geb. 17 81, Febr. 12, Karlsruhe,
gest. 18 48, Sept. 20, Karlsruhe.
Characteristik d. Mineralquellen in physisch,
u. medicin. Hinsicht usw,, 8", Pforzheim. Sy-
stemat. Grundriss u. ClassiGcation d. Mineral-
quellen, 1820. Die Mineralquellen des Gross-
herzogth. Baden, 3 Jahrg., Karlsruhe 1820 —
22. IJberd. seh warzsirauen Sand im Rhein usw^,
(Schweigg. Journ. XXI, 1817). — K. erhielt
1821 ein Patent auf Bereit, d. Karlsbader Mine-
ralwasser aus Wasser d. Badener Heilquellen.
Koene, C o r n ei 1 1 e J e a n. — Dr. Phil.,
seit 18 40 Prof. d. allgem. Chemie u. Toxi-
cologie an d. Univ. zu Brüssel, früher Phar-
maceut fOr),
geb. 1809, Sept. C, Geertruidenberg,
Nord-Brabant,
I
im
König
König.
1294
Notice sur les assolements <»n gönöral et sur
le cullure du fromenten particulier, 8", Brux.
-1854. Gonförences publiques'sur la cröation
ä partir de la formation de la terre jusqirä
rextinction de l'espece humaine etc., <2°, Ib.
1856. Mömoiresdechimie, ii", Ib. pt. I, 1856.
— Sur les oxy-sels neulres inorganiques etc.
(Bull. Acad. ßrux. X, 1843). De la non-exi-
stence du sulfate d'oxide azotique (Ib. XI, 1 84 4).
Sur les fonctions de l'eau (Ib. XIII, 1846).
Moyen de döslnfecter des subslances en pu-
tröfaction au tnoyen dun composö tel que
'Fe,Cla + ^HCl [bt6\H6 1847 en Krance et en
Belgique] (Ann. Soc. m6d. d'Anvers 1850).
Moyen chimique de conserver les pommes de
terre etc. (Ann! Soc. d'Agricult. de Belgique,
1854). Recherches expöriment. fpites pendant
huit annees sur Tassölement etc. (Ib. id ). Le-
Qon donnee dans le but de prouver, que la
theorie de Davy sur les hydracides est inad-
missible (Journ. Soc. med. et nat. de Bruxell.
1854). Analyse chirn. de la racine de pyröthre
(Ann. chim. pbys. LIX, 1835), Sur la prepa-
ration de la cröosote (Ib. id.). — Wirkung d.
schwefligen Säure auf Eisen und Zink (Pogg.
Ann. LXIII, 1844). Bcstinnm. d. Chlorwasser-
stoffsäure in einer Flüssigk. mit freiem Chlor
(Ib. LXIV, 1845). Natur d. Königswassers u.
Conslitut. d. üntersalpetersäure (Ib. id.). Na-
tur d. aus d. Wechselwirk. d. schweflig! Säure
u. Untersalpetersäure entstehenden Producte
(Ib. LXV, 1845). Über d. Theorie d. Schwe-
felsäurefabrication (Ib. id.). Bild. d. unter-
iodig. Säure (Ib. LXVI, 1845). 'Über d. Con-
stitut. d. Unterschwefelsäure (Ib. CHI, 1858).
König, Johann. — Jesuit, Prof. d.
Mathematik zu Freiburg im Breisgau [AJ,
geb. . . ., gest. . . .
Vestigia mathematica seu Tyrocinium cosmo-
graphico-geometrico-geographico-astronomi-
co-cometographicum, 12", Frib. 1680.
König, Emanuel. — Dr. Med., folg-
weise Prof. d. griecb. Sprache (1695 —
1703), der Phys'ik (n03— HH) u. dann
d. theoret. Medicin an d. Univ. zu Basel.
Mitgl. d. Leopoldin. Academie (ARJ (ANC)
(J) (AJ,
geb. 1658, Nov. I, Basel,
gest. nai, Juli 30, Basel.
Regnum minerale generale et speciale, 4°, Ba-
sil. 1683, 1703. Chymia physica circa corpo-
rura naturalem et arlificialem statum, 4", Ib
1693. — De vitrificatione metallorura (Mise.
Acad. Nat. Cur. 1688). De elossopetris in Hel-
vetia repertis (Ib. id.). De iride solari in pla-
nitie terrae figura hyperbolica conspecta (Ib.
id.). De modo exaltationis metallorum (Ib.
1690). De elixire sophorum (Ib. id.). Vera et
philosophica auri diaphoretici Poleriani prac-
paratio (Ephemerid. Acad. Nat. Cur. III, 1 71 5).
— Viel Medicinisches.
König, Eraanuol. — Sohn des Vo-
rigen. Di\ Med., Prof. erst d. Anatomie u.
Botanik (1732 — 33), dann d. Ihcoret. Me-
dicin an d. Univ. zu Basel (AB) (AJ,
geb. 4 698, Oct. U, Basel,
gest. 17 42, Sept. 12, Basel.
Theses physicae, 1727. — Medicinisches.
König, Samuel. — Ums Jahr 17 12
Prediger zu Büdingen, Grafschaft Isenburg,
später (n38) Prof. d. Mathematik u. orien-
tal. Sprachen in Bern. Vater des Folgen-
den (AJ,
geb. . . ., gest. 1750, . . . Bern.
Scheint nichts Mathemalisches geschrieben zu
haben.
König, Samuel. — Sohn des Vori-
gen. Schüler von Joh. ßernoulli und
Chr. V. Wolf, dann drei Jahre lang Leh-
rer d. Marquise du C bastelet in d. Ma-
thematik, darauf Prof. d. Philosophie (17 45)
und auch d. Mathematik (1747) an d. üuiv.
zu Franeker, 17 48 Ralli u. Bibliothekar d.
Prinzen v. Oranien u. daneben seit 1749
Prof. d. Philosophie u. d. Naturrechts an
d. Kriegsacademie im Haag (MJ (A) (PqJ,
geb. 1712, Büdingen, Grfsch.
Isenburg,
gest. 1757, Aug. 21, Herrlichkeit Zuile-
stein.*
Epistola ad geometras (Act. Erudit. 1735) Dis-
sertatiuncula de nova quodam facili delineatu
trajectoria , et de methodis huc speclantilnis
(Ib. id.). De centro inertiae atque sravitatis
meditatiuncula prima (Ib. 1738). Theorema-
tis Cartesiani demonstratio brevis (Ib. 1741).
Schediastnade origine lestanienti faclionis (ib.
'i747). Diss. de universali principio aequilibrii
et motus, in vi viva reperto, deque ncxu inier
vim vivam et actionem (Ib. 1731). — [Diesem
Aufsatz, in welchem K. den Satz von der
Qu a nt ite d'Acti 0 n für Leibniz zu vindlci-
ren schien , gab Anlass zu dem berühmten
Streit mit Manpertuis, indem di^e Berliner Aca-
demie für ihn auftrat im : .lugement de 1 Acad.
roy. de Berlin sur une lettre pretendue de Mr.
de Leibniz, Berlin 1 /oü. K. antwortete darauf
in zwei Schriften : Appel au public du juge-
ment de l'Acad. de Berlin sur un fragmenl de
lettre de Mr. de Leibniz, cite par Mr. König,
8**, Leida 1752, und Deieiise de l'appel au pu-
blic etc. }f'.1resse ä Mr. de Maupertuis, 8", Ib.
1733] — Diss. de vi cor[iurum mutorum [in
Nie. Engelhardi fcriis acsüvis, 8", Grouing.
1740). Mem'*sur la veritable raison du delaut
de la rci-'le de Cardan daus le cas irreduclible
des equations du 3''"^ oegrt* et de sa bont^ dans
les autres (Mem. Berlin 17 49).
* gest. JiiM 22, . . . (JU).
Könsg, Jobann Gerhard (Georg).
— Dr. Med., sei! 1767 dänisclier M^sions-
medicus u. Historicu-? naturalis zu Tran-
quebar in üst'nrücn (A),
1295
König" —
Körner.
1^96
geb. 1728, Nov. 29, Lemenen orl. üii-
geriihof,*
gest. n85, Juli 3i, Tranquehar.
Observationes mineralogicae in India Orien-
tali, e litteris ejus excerptae et Societati Reg.
Scient. Upsal. oblatae a j. J J^rber (Nov. Act.
üpsal. IV, 1784). — Botanisches.
* Adeliges Gut in Livland,
König, Karl Joseph. — Priester,
erst Lehreram Seminar zu Neuburg (1779),
dann folgvveise Adjunct u. Hofaslronom an
d. Stern warle zu Mannheim (t782 — 86),
darauf Beneficiat zu Egling (t799), Prof.
an d. Wasserbauschuie zu München (1805
— 1809) und zuletzt beim slatislisch-fopo-
graph. Bureau daselbst angestellt; 18 19
pensionirt (M. II) (Fl), *
geb. ns'l, Nov. 9, Flintsbach, Bayern,
gest
Compendium d. meteorolog. Beobachlungen,
Mannheim 1781.
König;, GeorgLudwig. — Dr. Phil.,
oldenburgscher Schulralh u. Direct. d. ge-
lehrten Schule zu Eutin seit 1804, vorher
seit 179 2 Collaborator am Gymnas. zu Ol-
denburg (LSJ fG.\SoOJ,
geb. 1766, Aug. 4, Celle,
gest. 1849, Sept. 1o, Eutin.
Anweis, zum l^echnen, Oldenb. 1800. Sup-
plementa in Euclidem, 4^, Hamb. 1819. ~
Philologisches.
König, Karl. — Erster Aufseher (Kee-
per) der mineralog. Sammlung des britti-
schen Museums in London seit 1813. Milgl.
d. Roy. Society (An. li. 185i; (G. 1852;,
geb. 1774, ßraunschweig,
gest. 1851, Aug. 29, London.
On a fossil human skeleton from Guadeloupe
(Phil. Tr. 181«, Gilb. Ann. LH, 1816). An ac-
count of the rock specimens collected by Capt.
Parry during the Northern Voyage of Disco-
very (Quaterly Journ. XV, 1823).
König, Friedrich. — Anfangs Buch-
druckergehülfe in Leipzig u. Halle, dann
Buchhändler in Eisleben und darauf, nach
längerem Aufenthalt in Wien, Petersburg
und besonders in London als Median icus,
1817 mit A. F. Bauer Gründer u. Inha-
ber d. Maschinenbauwerkstätte im vorma-
ligen Pfämonstralcnserklosler Oberzeil bei
Würzburg fCLJ,
geb. 1775, Apr. 17, Eisleben,
gest. 18.33, Jan. 17, OberzcU.
Erfand (z. Th. mit A. F. Bauer) die Schnell-
presse, namentlich die Flachd ru ckma-
schine (pat.eiitirl in England 1810), die Cy-
ünUer-Drnckmaschine (patentirt daselbst 1 81 1
u. 1813^ die Schön- u. Widerdruckmaschine,
sowie die Doppelmaschine (patentirt 1814).
Bis 18.53 gingen «fts der (später von Bauer al-
lein fortgeliiiirten; Werkstälte an 400 Druck-
maschinen hervor.
König, Gottlob. — Dr. Phil., Ober-
forstrath, Begründer u. Vorsteher des 1830
in Eisenach errichteten Forst-Instituts (G.
1850;,
geb
gest. 18 49, Oct. 22, Eisenach.
Die Forstmathematik, 8"^, Gotha 1S35, 2. Aull.
1842. — Rein FürstwissenschafUiches.
König, Adam Rudolph Jacob. —
Dr. Phil., Lehrer d. Naturwissenschaflen an
d. Mandelsschule zu Nürnberg fOrJ,
geb. 17 87, Nov. 7, Rolhenbach, b. St.
Wolfgang (Nürnberg).
Lehrb. d. Arithmetik usw, 8°, Nürob. 18^8.
Lehrb. d. Algebra, 8«, Ib. 1828. Aufgaben-
samtnl. für d. Unterricht in d. Arithmetik, 8",
Ib. 1828. Über d. Wichtigkeit d. Studiums d.
Mathematik in d. Lehranstalten usw., 8°, Ib.
1828.
König, Christian Rudolph. —
Sohn des Vorigen. Dr. Phil., Assistent am
üniversitäts-Laboratorium zu Leipzig und
Lehrer d. Physik u. Gliemie an d. Real-
schule daselbst (OrJ,
geb. 1833, Apr. 28, Nürnberg,
tjberßronzefarben, farbige Kupferfolien, Kad-
miumamalgam, Bromkadmium, lodkadmium
und lodammonium (Erdmann'e Journ. LXIX,
1856). Kupferamalgam (Ib. LXX, 1857). Fla-
vin, e. neues Färberaaterial (Ib. LXXI, 1857).
Bestimm, d. Eisens nach Fuchs auf heiss. u.
kalt. Wege (Ib. LXXIl, 1857).
Koepp, Gustav Adolph. — - Dr.
Phil (DissJ,
geb. 1819, Febr. 7, Braunschweig.
De integralibus definitis, Braunschweig 1841.
Körber, Johann. — Jesuit, Lehrer
d. Religion, Latinität u. Mathematik zu Prag
u. Olmütz fPlz) (A),
geb. 1719, Iglau, Mähren,
gest. 17 62, Febr. 15, Prag.
Diss. de methodo er ordine in geometria ele-
mentari servandis, Olomut. 1755. Diss. de
actionibus et eiTectibus machinarum, Pragae
1761.
Körner, Friedrich. — Mechanicus
in Jena, seit 1817 Ilofmechanicus, auch
seit 1818 Dr. Phil. u. Privatdocent an d.
Univ. daselbst (N) (G.^^Mj,
geb. 1778, Weimar,
gesf. 18 47, Febr. 2, Jena.
Anlcit. zur Verfertig, übereinstimmend. Ther-
mo- u. Barometer, nebsl einem Anhang usw.,
1297
Körte
Kohlhaas.
1298
8», Jena 182 4. Über Alkoholometer, Bestimm,
d. spec. Gewichts von Flüssigkeiten u. Ni-
cholson'sche Waagen usw., 8", Ib. ISSö.
Anleit. zur ßearbeit. d. Glases vor d. Lampe,
Ib. iSS^. Vereinfachtes Daniell'sches Hy-
grometer (Gilb. Ann. LXX, 1822). Über Flint-
glas-Bereitung, Berechnen, Schleifen u. Cen-
trlien achromat. Objective (Kastner's Archiv,
VII, 1826). Bestimm, d. absolut. Gewichts des
fraiv:., engl. usw. Kubikfusses destillirten Was-
sers usw; nebst Beschreib, einig, verbessert,
chemisch. Werkzeuge (TrommsdorfTsN. Journ.
VII, 4S23).
Körte, Heinrich Friedrich Franz.
— Prof. d. Chemie am landwirthschaftl.
Institut zu MÖglin in d. Mitlelmark seit 1814,
früher Verwalter verschiedn. Güter, auch
von 1809 — H Lehrer an d. landwirth-
schaftl. Anstalt zu Ober-Theres in Oester-
reich ßlAlJ (NJ (G.\SibJ,
geb. 1782, März 17, Aschersleben,
gest. 1845, Jan. 30; Lüdersdorf bei
Wrietzena.ü.O.
Das Katholikometer, ein usw. Instrument für
pract. Forst- u. Landmesser, 8", Berlin -fSIS.
Heber Getreidefuselöl (Schweigg. Journ. I,
1811). Über d. Schwefelquelle zu Wipfeid bei
Würzburg (Ib. IX, 1 81 3) . — Redigirte von 1 823
ab die Mögliner Annalen für Landwirthschaft.
Koes (Kosius) , Friedrich — Folg-
weise Hauslehrer in Berlin (1710), Obser-
vator an d. Sternwarte daselbst (1712),
Privatdocent (1714—19) und darauf Prof.
ord. (1721) d. Mathematik an d. Univ. zu
Kiel, in der Zwischenzeit (1719 — 2 1 ) auch
Lehrer d. Kriegsbau- u. Geschützkunst in
Rendsburg (M) (A),
■ geb. 168 4, Juli 9, Schleswig,
gest. 1766, Sept. 25, Kiel.
De analysi aequationum differentialium, vel
expedienda in numeris universalibus, vel con-
structionibus geometricis efficienda, commen-
tatio etc., 4°, Kil. 1715. Prgrm. de ratione
proficiendi geographiam matheraaticam , 4",
Ib. 1721. Diss. de periodica anni solaris in-
tercalatione, 4«', Ib. 1721. De raathesi pru-
dcnter tractanda, 4°, Ib. 1727. Diss. de situ
loci geographici diversis modis determinando
et trigonometricis praeceptis eo pertinentibus,
4"^, Ib. 1746. Cbronologiae historicae subsidia
mathematica. 4'', Ib. 1748. Comment. de su-
perficiebus geometricis earumque genoribus,
proprietatibus, complanationibus et sectioni-
bus, 4°, Ib. 1749, Comment. de corporibus
di3«imilaribus et praecipue quantitatibus, quae
illis accidunt, 4°, Ib. 1767. Ratio complanandi
superficies curvas corporum quorumlibet geo~
metricorum (Act. Erudit. Supplm. IX, 1729).
Discours sur les öclipses extraordinaires du
soleil et de la lune (Biblioth. germaniq. XI,
1726). Röflexions sur le calendrier en gönöral
et sur rintercalation de l'annöe solaire en par-
Poggandarff, Handworterbacb.
ticulier (Ib. XVI, 1729). Methode particuli^re
de trouver les latitudes en göocraphie (Ib.
XVII, 1729).
Koesfeld, s. Zumbacb.
Koessler, Joseph. — Jesuit, folg-
weise Lehrer an d. Collegien zu Gralz u.
Wien, an d. Univ. zu Wien, Rector zu Linz
u. Judenburg, zuletzt PrSpositus d. Österr.
Provinz' (SSJ),
geb. 1711, März 1 6, Brixen,
gest. 1771, Jan. 3, Wien.
Geometria exteroporanea, sfve Praxis expcdita
et facilis onmes geometricas mensurationes
perficiendi, Viennae 1749. Corollaria curiosa
ex catoptrico-dioplricis collecta principiis,
Ib. 1750.
Köstlin, Karl Heinrich. — Dr.
Med., Prof. d. Naturgeschichte an d. bolien
Karlsschule zu Stuttgart seit deren Grün-
dung (M) (A),
geb. 1755, Apr. 23, Brackenheim, Wür-
leraberg,*
gest. 1783, Sept. 8, Stuttgart.
Diss. de effectibus electricitatis in quaedam
Corpora organica, 4", Tubing. 1775. Letlrcssur
l'histojre naturelle de l'isle d'Elbe, 8«», Vienne
1780. Von d. Methode, die mineralischen Was-
ser vermitteist d. fixen Luft . . . nachzumachen,
4**, Stuttg. 1780. Fasciculusanimadversionum
physiologici atque mineralogico-cheiiiici argu-
menti, 4", (b. 1780. — Übersetzte A. Volta's
Briefe über d. entzündbare Sumpfluft (1778)
u. P. Moscati's Versuche über d. Blut u. d.
thierische Wärme (178f).
* geb. 1754, . . . Blaubeuren ; nach An Jeren {A).
Köstlin, Friedrich WMlhelni. —
Bruder des Vorigen. Candidat d. Prediger-
amts (M),
geh
gest. 1783, OcL .., Brackenheiui.
Diss. de subsecantibus linearum secundi or-
dinis, 4«, Tubing. 1779.
Köttig, Otto. — Früher Chemiker am
königl. Blaufarbenwerk zu Oberschlema bei
Schneeberg in Sachsen, jetzt (1 858) Factor
desselben (Or),
geb. 1824, Apr. 3, Meissen.
Verbesserte die Blaufarbentechnik und führte
eine rationelle Gewinnung d. Kobalts, Nickels
u. Wismulhs aus den sächsichen Kobalterzen
ein Schrieb • Über d. Zinkarseniat (neues Mi-
neroi, vonK. F. Naumaim K Ott igit genannt)
von der Kobaltgrube Daniel bei Schneeberg
(Erdmeam's Journ. LVIII, 1853). Über d. Tren-
nung d. Nickels vom Kobalt (Ib. LXf, 1854).
Kohlhaas, Johann Jacob. — Dr.
Med. Stadtphysicus zu Regensburg. Prä-
sident d. botan. Geseilschaft daselbst (M. W),
82
1299
Eohlhans
Kolb.
1300
geb. n47, Oct. \9, Marggröningen,
Würtemberg,
gest. \S\\, Juli \9 , Regensburg.
Reine u, angewandte Mathematiis für Wund-
ärzte. — Botanisches.
Kohlhans, Johann C h r i s i o p ii. —
Prof. d. Mathenaatiic in Coburg {\ 633), dann
Prof. d. Griechischen in Göttingen (1642)
und darauf (1652) Prof. d. Mathematik am
Gymnas. zu Coburg, sowie Rector d. Stadt-
schule daselbst fJ) (A),
geb. «604, Juli 16, Neustadt,*
gest. !677, Sept. 9, Coburg.
Admiranda optica seu Tractatus opticus, qui
res admirandas naturaliter sistere docet, nee
non specula tubosque conficiendi rationes de-
scribit, Lips. 1663. Neu erfundene mathema-
tische u. optische Curiositäten, 4**, Ib. 1677.
* An der Heyde, im Coburgischen.
Kohlraasch, Ru d 0 1 p h H e r r m a n n
Arndt. — Dr. Phil., folgweise Lehrer d,
Mathematik u. Physik an d. (nachmals auf-
gehobenen) Ritteracademie zu Lüneburg
(i 833), am Gymnas. zu Rinte]n(1 835 — 49),
an d. polytechn. Schule in Cassel und am
Gymnas. zu Marburg (1851), daneben (von
1853 an) Prof. extr. an d. Univ. daselbst,
bis er 1 857 Prof. ord. d. Physik an d. Univ.
zu Erlangen ward (Or) {G. 1858; (Dödcr-
leins Grabrede auf ihn, Erlang, i 858^,
geb. 1809, Nov. 6, Göttingen,
gest. 1858, März 9, Erlangen.
Diss. de avium saccorum aeriorum utilitate,
S**, Gotting. 1832. Über Treviranus' Ansichten
vom deutlichen Sehen in verschiedn. Entfer-
nungen (Progrm.), Rinteln 4 836. — Über d.
Dellmann'sche Elektrometer (Pogg. Ann.
LXXII, 1847x1. LXXIV, 1848). Über d. Ver-
bind, d. Condensators mit diesem Elektromet.
(Ib. LXXV, 1848). Über d. Proportionalität
d: elektromot. Kraft mit d. eiektroskop. Span-
nung an d. Polen (Ib. id.). Über d. eiektro-
skop. Eigenschaften d. geschloss. galvan. Kette
(Ib. LXXVIII, 1849). Über d. Ursprung d.
elektromotor. Kraft d. Daniell'schen Kette
(Ib. LXXIX, 1850). Versuch zur numerisch.
Bestimm, d. Stell, einiger Metalle in d. Span-
nungsreihe (Ib. LXXXII, 1851). Zur Erklär.
d. elektromotor. Kraft d. Grove'schen Kette
(Ib. id.). Über d. elektromotor. Eigenschaften
d. Thermokette (Ib. id.). Über d. elekti . Dif-
ferenzen u. Faraday's Schwefel kalium-Kette
(Ib. LXXXVIII, 1853). Das Sinuselektrom.eter
(Ib. id.). Theorie d. elektr. Rückstandes in d.
Leidner Flasche ^Ib. XCI, 1 854). Über d. eltktr.
Vorgänge bei d. Analyse (Ib. XCVII, 1856).
Über Eegnault's Bestimm, d. ebsolut. Gewichts
d. Luft u. d. Wassers (ib. XCVIIl, 1 836) . Pract.
Regeln zur genauen Bestimm, d. specif. Ge-
wichts (Sehr. d. natarf. Gesellsch. zu Marburg,
18oG). — Mi1 W.Weber: Elektrodynam.Meas.s-
bestimmungen usw. (Pogg. Ann. XCIX, 1857,
ausführlich: Abhandll. d. königl. Sachs Ge-
sellsch. d. Wiss. V, 1856).
Kohlreif, Gottfried Albert. —
Prof. d. medicin. Elektricität am Stadtho-
spital u. Prof. d. Physik an d. chirurg. Schule
zu St. Petersburg; wurde 1705 dieser Stel-
len entsetzt (A),
geb. 1749, Oct. 22, Lübeck,
gest. 1802, Mai 8, St. Petersburg.
Animadversiones criticae in dissertationem de
caloris etfrigoris modificationibus etc., 4*», Pe-
trop. 1786. Sollte die Elektricilät wirklich die
Wärme verursachen, und sollte diese Wärme
eine Wirkung der Zersetzung des Elementar-
feuers und Phlogistonsseyn? 8", Weimar 1787.
Abhandl. von d. Beschaffenh. u. dem Einfluss
d. Luft, sowohl d. freien atmosphär., als d.
eingeschloss. Stubenluft aufleben u. Gesundb.
d. Menschen, 8", Weissenfeis u. Leipz. 1794,
2. Aufl. 1800. Empfehlung d. Gewitterstangen
zum Nutzen d. Ackerbaus (Hannövr. Magaz.
1789). Über d. Verbessr. d. Elektrisirmaschi-
nen (Lichiönberg's Magaz. I, 1782). Apparat
zur Luftelektricität (Gren's Journ. I, 1791).
KokscharoDir , Nicolai von. —
StabscapitUn im russ. Berg-Ingenieur-Corps
und seit 1855 wirkl. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu St. Petersburg. Studirte von 1843 bis
18 45 in Berlin u. Paris (Or),
geb. 1818, Nov. 23 (A. St.), bei Ust-Ka-
menogorsk, Gouv. Tomsk. *
Materialien zur Mineralogie Russlands, (bis
1 857) 27 Liefr., St. Petersb. \ 853—57. — Über
e. neue Combinat. d. Scapoliths (Verband!, d.
miperalog. Ge.sellsch. zu St. Petersb. von 1 847).
Über d. Krystallform d. Uralorthits (Ib. id.).
Über Brookit-Krystalle vom Ural (Ib. 1848—49).
Über Granat (Ib.id). Über Kämmererit-Kryst»
(Ib. id.). Über d. Krystallsyst. d. Chiolits (Ib.
1850—51).^ Überd. Krystalie d. Chlorits von
Achmatowsk (Ib. id.). Über d. Krystaliisat.
d. Skorodits (Ib. 1852—53). Über eine Mine-
ralien-Sendung aus d. Tunkinskischen Gebir-
gen (Ib. id.). — Bagrationit, neues Min. (Pogg.
Ann.LXXIII, 1848). Über einen neuen Sechs-
malachtflächner (Ib. id.). Über d. Cancrinit
aus d. Tunkinskischen Gebirge (Ib.XC, 1853),
Neues Skalenoeder d. Eisenglanzes (Ib. Ergän-
zuDgsbd. III, 1853). Messungg. an Rutil- u.
Bleivitriolkryst. (Ib. XCI, 1 854). Skorodilkryst.
von neuem Fundort (Ib. id.). Messungg. an
Ve.suviankryst. (Ib. XCII, 1854). Überd. Eu-
klas vom Ural (Ib. CHI, 1858). — K. beglei-
tete Sir R. I. Murchison, de Vemeuil u. Grafen
Kyy; erling in d. J. 1840 — 41 auf einer geolog.
Hpifc durch d. euroj». Russland u. d. Ural,
und arbeitete mit an dyr von diesen Geologen
verJerligten Karte.
* Auf dem Gute .sdnerGrnssmutter, der Fürstin Kristow.
Koib, Peter. — Dr. Phil., erst Pri-
valdocent in Halle, dann Hauslehrer beim
preuss. Geheim. Ralh vonKrosigk, ward
1301
Kolbe
Koninck.
1302
von diesem als Astronom 1705 nach d. Cap
d. guten Hoffnung geschickt und trat nach
dem Tode desselben in die Dienste d. hol-
länd. Compagnie daselbst, kehrte, einer Au-
genkrankheit wegen, 1713 nach Deutsch-
land zurück, und ward iHS Rector d.
Schule zu Neustadt a. d. Aisch. Schüler d.
Astronomen Eimmart f.AJ (J),
geb. <675,Oct. <0, Dorflas b.Wunsiedel,
gest. n 2 6, Dec. 3 \ , Neustadt a. d. Aisch.
Diss. de natura cometarum eorumque sicut et
caeterorum siderum in sublunares creaturas
influentiis seil virtutibus, 4°, Halae 1701. Voll-
ständ. Beschreib, d. afrikan. Vorgebirges d.
guten Hoffnung usw., fpl., Nürnb. 1719. Ob-
serv. de aquis capitis bonae spei (Act. Erud.
Suppl. VII, 1716).-
Kolbe-, Adolph Wilhelm Herr-
mann. — Dr. Phil., Prof. d. Chemie an d.
Univ. zu Marburg seit 1851 (Or),
geb. 1818, Sept. 27. Eliehausen bei
Göttingen.
Ausführl. Lehrb. d. organ. Chemie (Graham-
Otto's Lehrb. d. Chemie, 3. Aufl., Bd. 111 a.
IV), 2 Bde., Braunschw. 1855— 58. — Über d.
Zusammensetz. d. Getreidefuselcls (Lieb. Ann.
XLl, 1842). Über d. Einwirk. d. Chlors auf
Schwefelkohlenstoff (Ib. XLV, 1843). Über ei-
nige gepaarte Verbindd. d. Chlorkohlenstoffe
(Ib.XLIX, 1844). Beitr. z. Kenntn. d. gepaar-
ten Verbindd. (Ib. LIV, 1845). Über d. Sal-
petersäure-Bildung bei eudiometr. Verbren-
nungen stickstoffhaltig. Gase (Ib. LIX, 1846).
(jber d. Oxydation durch Sauerstoff, der durch
d. elektr. Strom entwickelt wird (Ib. LXIV,
1847). Über d. Zersetz, d. Valeriansäure durch
d. elektr. Strom (Ib. id.). Untersuch, über d.
Elektrolyse organ. Verbindd. (Ib. LXIX, 1 849),
über d. ehem. Constitut. u. Natur d. organ.
Radicale (Ib. LXXV u. LXXVI, 1850). Krit.
Beraerkk. zu Williamson's Wasser-, Aether-
u. Sauretheorie (Ib. XC, 1854). über d. Cyan-
benzoyl (Ib. id ). Über e. neue Bildungsweise
d. Benzoylwasserstoffs u. d. Constitut. d. Al-
dehyde (Ib. XCVlII, 1856). Über d. rationelle
Zusammensetz. d. fetten u. aromat. Säuren,
Aldehyde, Acetone usw. (Ib. CI, 1857). — Mit
E. Frankland: Über d. Zersetzungsproducte d.
Cyanäthyls durch Kalium (Ib. LXV, 1847).
Über d. ehem. Constitut. d. Säuren d. Reihe
(CsHj)n.O*und d. Nitrile (Ib. LXV, 1848). —
Mitarbeiter am Handwörterb. d. Chemie von
Liebig, Poggendorff u. Wöhler.
Kolenati, Friedrich A... — Dr.
Med., erst Assist, für d. Lehrkanzel d. Bo-
tanik an d. Univ. zu Prag, dann Assist, d.
Zoologie an d. Acad. d. Wiss. in St. Pe-
tersburg (18 42 — 46), darauf folgweise Pri-
va'idocent d. pharmaceut. Zoologie, Botanik
u. Kryslallographie an d. Univ. zu Prag,
Supplent d. Lehrkanzel d. Mineralogie u.
Zoologie am sllind. Institut u. Lehrer d. Na-
turgeschichte am Kleinseitner Gymnas. da-
selbst, endlich seit 1849 ordentl. Prof. d.
Zoologie, Botanik, Mineralogie, Geognosie
u. Paläontologie am polytechn. Institut zu
Brunn (Or) fJP),
geb. 1813, .. . Prag.
Elemente d. Krystallographie, 8°, Brunn 1845.
Die Mineralien Mährens u. österr. Schlesiens,
8", Ib. 1854. Die Ersteigung d. Kasbeck, nebst
geolog. Erläuterungen d. von ihm entdeckten
Gletscher des Central-Kaukasus (Bull. phys.
math. Acad. St. Petersb. IV, 1845). Über d.
krystallograph. u. System-Axen (Abhandl. d.
königl. Böhm. Gesellsch. d. Wiss. 1849). —
Viel Zoologisches u. Botanisches.
• Kolke, Heinrich vom. — Dr. Phil.,
Lehrer am Gymnas. zu Aachen (Diss),
geb." 1821, Sept. 28, Steele.
De nova magnetismi intensitatem metiendi me-
thodo. S*', Bonnae1848 (Deutsch in Pogg. Ann.
LXXXI, 1850).
Koller, Maria n. — Dr. Phil. Mitgl.
d. Benedictinerstifts zu Kremsmünster, folg-
weise Prof. d. Physik an d. philosoph. Lehr-
anstalt daselbst (18 25 — 39) u. Direct. der-
selben sowie des k. k. Convicts (1843 —
47), zugleich von 183 0 bis 18 47 Director
d. dortigen Sternwarte, Regicrungsrath u.
Referent über d. philosoph. Studien im Kai-
serreich bei d. obersten Studien-Hof-Com-
mission in Wien (18 47), Sectionsrath (18 49)
u. Ministerialrath (1851) im Cullusmini-
.stcrium. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Wien
seit 18 48 (Or),
geb. 1792, Oct. 31, Bistriz, Krain.*
Überd. Berechn. periodischer Natur-Erschei-
nungen (Denkschr. Wien. Acad. 1, 1850). Stern-
schnuppen-Beobachtungen im J. 1839 (Ann.
W^ien. Sternwarte XX). Meteorolog. Beobb. zu
Kremsmünster im J. 1839 u. 1840 (Jahrb. d.
ober-österr. Museal-Vereins Francisco-Caro-
linum zu Linz, Jahrg. 1840 u. 1841). Beiträge
zu Ortsbestimmungen (Ib. 1840 u. 41). Bericht
über d. meteorolog. u. magnet. Bestimm, zu
Kremsmünster im J. 1842 (Ib. 1843). Über d.
Gang d. W'ärrae aus vieljähr. Beobb. daselbst
(Ib. 1841). Überd. Feüchtigkeits-Verhältnisse
d. Luft aus lOjähr. Beobb. daselbst (Ib. 1843).
Fernere astronom., meteorolog. u. magnet.
Beobb. in Schumacher's Astr. Nachr. (Bd. VIII
— XX), Lamont's Ann. f. Meteorologie u. Erd-
magneti.sra., u. Gauss u. Weber's Result. aus
d. Beobb. d. magnet. Vereins.
*geb. zu Fsistriu {WÄ).
Koninck, Laurent Guillaume de.
— Dr. Med. et Phil., folgweise Preparateur
de chimie an d. Univ. zu Löwen (1831 —
35), Agrege an d. Univ. zu Gent (1835 —
36) und an der zu Lüttich (1836-— 38);
82*
1303
Konon
Kopp.
1304
seitdem Prof. d. Chemie an letzterer Univ.
Mitgl. d. Acad. zu Brüssel seit 1842 (BAB),
geb. 1809, Mai 3, Löwen.
M^m. sur les propri^t^s et l'analyse de la phlo-
ridzine, S«», Louvain4 836. Elements de chi-
mie inorganique, 8", Liöge 1 839. Examen com-
paratif des garances de Beigique et des ga-
rances etrang^res (mit J. T. P. Chandelon), 8«,
Ih. 1842. Rech, sur les animaux fossiles, 4*^,
Ib. Tom. I, 1847. Descript. des animaux fos-
siles du terrain carbonifire de Beigique, 4"*;
Ib. 1842 -Sl. Sur remploi des vases en zinc
ttans r^conomie domestique et agricole (mit
E. Gauty), 8°, Ib. 1851. — Descript. des co-
quilles fossiles de l'argile de Basele, Born etc.
(Nouv. M6m. Brux. XI, 1837). xMöm. sur les
crusiaces fossiles de Beigique (Ib. XVI, 1841).
Noch 6 paläontolog. Aufsätze im Bull. Acad.
Brux. X, XIII, XIV, XVI et XVIII.
Konon. — Astronom u. Mathematiker
aus Samos, um 300 bis 260 vor unserer
Zeitrechnung in Italien und in Alexandrien
lebend. Freund von Archimedes (Mt),
Erfinder der Spirale (siehe Archimedes) und
Urheber vom Sternbilde des Haars der Be-
renice.
Kononoffy Alexis. — Prof. extr. d.
Wathcrcatik bei d. Acad. d. Wiss. zu St.
Petersburg (Nov. Act. Acad. Petron. XlllJ,
geb. 17 66 etvi^a, Russland,
geßt. 1795, Oct. 9 (A. St.), St. Peters-
burg.
De motu coni duplicis in altum sponte ascen-
dentis (Nov. Act. Acad. Petrop. VII, 1793).
Koosen, Johann Heinrich. — Pri-
vatmann in Dresden. Studirte in Berlin u.
Königsberg -(Or),
geb. 1823, Aug. 17, Lübeck.
Die Quantitätsverhältnisse d. unzerlegt. Stoffe
«. d. specif. Gewichtd. Erde (Erdmann's Journ .
XXH, 1841). Methode, die Abweich. d.Magne-
tisirufjg d. Ei.sens von d. Proportionalität mit
d. Stromstärke zu beobachten (Pogg. Ann.
«.XXXV, 1852). Über d. Inductionsstrom d.
olektromagnet. Maschinen (Ib. id.). Zur Theo-
rie d. Saxton'schen Maschine (Ib. LXXXVH,
1852). Elektromagnet. Wirkung, galvan. Strö-
me von sehr kurz. Dauer (Ib. id.). Erwärm.
u. Abkühlung, welche d. Gase durch Com-
pression u. Dilatation u. bei Berühr, mit Kör-
pern von verschiedn. Temperatur erfahren
(Ib. LXXXIX, 1853). Gesetze d. Enlwickl. von
Wärme u. mechan. Kraft durch d. Schlicss-
draht d. galvan. Kette (Ib. XCI, 1S54i. Be-
schreib, e. elektromagnet. Maschine (Ib. id.).
ijber d. r.adung d. Leidner Batterie durch
elektr. Induction (Ib.XCVlI, 185ß). Entwickl.
d. Fundanjcntalgesetze d. Elektricität u. d.
Gleichgewichts chemisch, homoacp.yr Körper
(Ib. Gl, 1857).
Kopp, Johann Heinrich. — Dr,
Med., pract. Arzt und (von 1807 an einige
Zeit) Prof. d. Chemie, Physik u. Naturge-
schichte am Lyceum zu Hanau, später Me-
dicinalrath u. Oberhofrath. Secretär (1808)
und später (18 26) Direct. d. Wetterauischen
naturf. Gesellschaft fJustiJ (M.UJ (Or),
geb. 1777, Sept. 17, Hanau,
gest. 18 58, Nov. 28, Hanau.
Diss. sistens tentaraen de causis combustionis
spontaneae in corpore humano pactae, 8°, Je-
naelSOO. Grundriss d. chemisch. Analyse mi-
neralisch. Körper, 8°, Frankf. a. M. 1805. Mi-
neralog. Synonymik oder Übersicht d. orycto-
gnost.-orologisch. Nomenclatur, 8", Ib. 1809.
Staatsarzeneikunde, 8°, Bd. I— XI, Ib. 1808—
19. Ausführl. Darstell, d. Selbstverbrenn, d.
menschl. Körpers, 8°, Ib. 1811. Mit C. C. v.
Leonhard u. K. F. Merz: Systemat.-tabellar.
Übersicht u. Gharacteristik d. Mineralkörper,
fol.. Ib. 1806. Mit C. C. v. Leonhard u. K. L.
Gärtmer: Propädeutik d. Mineralogie, fol., Ib.
1817. — Über d. Kobaltvitriol zu Bieber im
Hanauischen (Leonhard's Taschenbuch 1807).
Chem, Untersuch, zweier neuen Minerale von
Bieber (Gehlen's Journ. VI, 1808).
Kopp, Herrmann. — Dr. PhiL, Do-
cent (1841) und darauf Prof. (extr. 18 43,
ord. 1853) d. Physik u. Chemie an d. Univ.
zu Giessen. Sohn d. Vorigen (Sc),
geb. 1817, Oct. 30, Hanau.
Über d. Modification d. mittleren Eigenschaft
oder über d. Eigenschaften d. Mischungen in
Rücksicht auf d. inneren ßestandtheile, 8«,
Frankf. a.M, 1841. Über d, specif. Gewicht d.
chemisch. Verbindd., 8«», Ib. 1841. Geschichte
d. Chemie, 4 Bde. 8°, Braunschw. 1843—47.
Einleit. in d. Krystailographie und in d. kry-
stallogr. Kenntn. d. wichtigeren Substanzen,
nebst Atlas, 8", Ib. 1849. Mit J. Liebig: Jah-
resbericht über d. Fortschritte d. Chemie,
Physik, Mineralogleu. Geologie, jährl. 1 Bd.
80, Giessen 1 849 u. ff. Mit J. Liebig u. F. Wöh-
1er Herausgeber d. Annal. d. Chemie u. Phar-
macie, seit Bd. LXXVII, 1851. Mitarbeiter am
Handwörterb. d. rein. u. angewandt. Chemie
von Liebig, Poggendorff u. Wöhler. — Con-
struction eines Differentialbarometers (Pogg.
Ann. XL, 1837). Vorausbestimm, d. specif.
Gewichts einiger Klassen chemisch. Verbindd.
(Ib. XLVII, 1 839). Über d. Voluraentheorie (Ib.
LH, 1841). Überd. Abhängigk. d. Krystallform
von Atomvoiumen , u. Aenderung derselben
durch Erwärm. (Ib. id.). Über d. Dichtigkeit i
d. verschiedn. Mischungen aus Alcohol u. Was- t
ser (Ib. LIII,1841). Überd. Isoraorphism. ana-
loger Verbindd. ohne Isomorphism. d. Besta nd-
theile (Ib. id.). Bemerkk. über d. Voluinen-
u. C. Gmelin's Atomzahlen-Theorie (Ib. LIV,
{341). Berücksichtig, d. Temperet, hei Ver-
gleich, d. specif. Volume [Ib. LVI, 1842). Über
d. abgekürzte Barometer (Ib. id.). Üher Sied-
punots-Regelmassigkeitcn u. Folgerungen dar-
aus (II». LXI!f, 1844 u. LXV, 1845). Bemerkk.
zu Lowig's Volumentheorie (Ib. LXIX, 1846).
Über specif. Gewicht, Wärmeausdchn. u. Sied-
1305
Eoppernick
Kortam.
1306
I
punct einiger Flüssigkeiten (Ib. LXXII, 18^7).
lieber d. specif. Wärme einiger Flüssigkeiten
(Ib. LXXV, 1848). Über Siedpuncls-Kegel-
mässigkeiten u. Schröder's neueste Siedpuncts-
theorie (Ib. LXXXI, 4 850). Ausdehn, einiger
festen Körper durch d. Wärme (Ib. LXXXVI,
1852). — ijber Löslichkeit (Lieb. Ann. XXXIV,
1840). iJberVolumenomeler (Ib. XXXV, 1 840) .
Cohäsion einig. FJüssigkeiteh (Ib. id.). Zer-
setz, d- Mercaptans durch Salpetersäure (Ib.
id.). Über Atomvoium, Isomorphism. u. spe-
cif. Gewicht (Ib. XXXVi, 1840). Über d. Ver-
hältn. zw. Atomgewicht u. specif. Gew. (Ib.
XL, 1841). Über ungleiche Misch, von Metall-
Legirungen (Ib. id.). Über einige chromsaure
Salze (Ib. XLII, 1842). Über d. Verbind, nach
Volumen von Aether mit Wasser zu Alcohol
(Ib. XLVI, 1843). Über d. Zusammenhang zw.
d. ehem. Gonstitut. u. einig, physikal. Eigen-
schaften bei flüssig. Verbindd. "(Ib. L, 184 4).
Über d. Siedpuncte einig, isomeren Verbindd.
usw. (Ib. LV, 1845). Über d. Atomgewicht d.
Siliciums usw. (Ib. LXVII, 18*8). Üb^er d. Aus-
dehn, einig, fest. Körper durch d. Wärme (Ib.
LXXXI, 1S52). Über specif. Volume flüssiger
Verbindd. (Ib. XCII, 1854). Über d. Volum-
ändr. einiger Substanzen beim Erwärmen u.
Schmelzen (Ib. XCIII, 1855). Über d. Bildung
von Krystallen mit Kernen (Ib. XCIV, 1855).
Untersuch, über d. specif. Gewicht, Wärme-
Ausdehn. u. d. Siedpunct einig. Flüssigkeiten
(Ib. XCIV u. XCV, 1855). Über d. Abhängigk.
d. Siedpuncts u. d. specif. Volums flüssig. Ver-
bindd. von d. ehem. Zusammensetz. (Ib. XCV,
1855; XGVIII u. C, 1856). ßeitr. z. Stöchio-
metrie d. physikal. Eigenschaften ehem. Ver-
bindd. (Ib. XCVI, 1855).
Kopperniok, s. Copernicus.
Koppyl (Coppylius), Mal bes. — Je-
suit, Lehrer d. Mathematik arn Collegium
zu Breslau (Plz),
geb. 1642, Sept. U, Pruskau, Schles.,
gest. 4 682, Äug. 29, Breslau.
Archimedes mechanicus a nota paralogismi
vindicatus, Vratisl. 1676.
Korde&bnsch von Buschenau
nnd Thumenberg, Georg Fried-
rich. — Dr. Med., pract. Arzt erst zu
Slrassburg, dann zu Nürnberg, wo er 1755
Physicus u. 1769 Prof. d. Mathematik u.
Physik am Äegidien-Gvmnas. ward fWN)
(A) (MA\),
geb. 1731, Aug. 1 5, Peringersdorf, *
gest. 1802, Apr. 3, Nürnberg.
Bestimm, d, merkwürd. Durchgänge d. Venus
durch d. Sonne im J. 1761 u. 1769, S", Nürnh.
1769. Physikalisch-moral. Untersuch, d. Frage •
Ob d. Erschein, eines Cometen etwas beson-
deres zu bedeuten habe usw , 8", Ib. 1769.
Llrumque hemisphaeriüm cc^leste ad annum
1769 ex observationibus Abb. de C?,ille, quoad
fixas reductuni, in quibus comefae nuperri«i)e
apparentis via accuraledeterminatnr, Ib. 1 7 70.
Berechn. d. zahlreich. Zusammenkunft ver-
schiedener Planeten, welche d. 7. ii. 8. Mai
1774 de.« Morgens zu beobachten ist, 8", Ib.
1774. Gab verbessert heraus . Rost's Astrono-
misches Handbuch, 4 Bde. 4«, Ib. 1771—77.
Übersetzte P. Leclerc's Beschreib, einer Him-
melscharle, 4", Ib. 1778, Mentelle's Astrono-
mie, 8", Ib. 1788 u. 89, u. Anderes. — Me-
dicinisches;
* Bei Nürnberg,
Koristka, Karl Franz Eduard. —
Folgweise Assistent u. supplir. Prof. d. Ma-
thematik u. Physik an d. Berg-Acaderaie
zu Schemnitz (1848), ord. Prof. d. pract.
Geometrie u. F'orstencyclopädie am tech-
nischen Institut zu Brunn (1849) und seit
1851 ord. Prof. d. pract. Geometrie am
stand, polylechn. Institut zu Prag. Mitgl. d.
konigl. Böhm. Gesellsch. d. Wiss. (Or) fJPJ,
geb. 1825, Febr. 7, Brüsau, Mähren,
Bericht über d. Einriebt, d. techn. u. industr.
Unterrichts in Deutschland, Belgien, England
U.Frankreich, Prag 1854. Bericht üb. d. wich-
tigst. Werkstätten für geodät. Instrumente in
Deutschi. u. Frankr., Ib. 1854. Studien über
d. Methoden u. d. Benutzung hypsometr, Ar-
beiten, nachgewiesen an d. Niveauverhältn.
von Prag, Gotha 1 858. — Sieben Jahresberichte
über von ihm ausgeführte Höhenmess. u. Ni-
vellements in d. Alpen, Sudeten, Karpathcn
usw. (Jahrb. d. k. k. geolog. Beichsanstalt,
Jahrg. 1850—57). Über hypsometr. Messun-
gen zu geolog. Zwecken (Ib. 1851). Über eine
neue Methode, verticale Winkel mittelst Re-
flexion zu messen (Grunert's Archiv, XXVII,
A 856) . Viele kleinere Aufsätze geodät. u. geogr.
Inhalts in : Haidinger's naturwiss. Berichten,
1849; Mittheil. d. k. k. mährisch-schles. Ge-
sellsch. 1850 u. ff. ; Hingenau's Oesterr. Zeit-
schrift f. Berg- u. Hüttenwesen, 1853 u. 1855 ;
u. a. m.
Kortum, Gottfried Michael. — Dr.
Med., pract. Arzt zu Bielitz in Oberschlc-
sien. Mitgl. d. Leopoldin. Academie (ANCJ,
geb. 1698, . . . Quedlinburg,
gest
Neue Versuche d. Färbekunst, betreffend die
bisher unter d. Namen Sanspareille de Saxe
bekannten blauen u. grünen Farben, 4", Bresl.
1749. Nachtrag dazu^ 4", Ib. 1749.
Kortnm, Karl Arnold. — Dr. Med.,
pract. Arzt zu Bochum in Westphalen {M. llj,
geb. 17 45, Juli 5,Mühlheima, d. Ruhr,
gest 182 4, Aug. 15,
Vertheidigungd. Alchymie usw. besonders ge-
gen Mrn. Wiegieb, Dursburg 1789. Noch ein
Paar Worte üb. Alchemie u. Wiegleb, Ib. 1 791 .
Viel Anderweitiges.
Kortum, Karl von. — Bsnquier u.
prcdss. Slc^dtrath in Warschau, auch Lom-
bafd-Director daselbst fA),
i3o:
Kotiam
Erafft,
1308
geb. 1748, Bielitz. Österr.
Schlesien,
gest. 1808, Dec. 19, Wiirschau.
Durchbohrung einer Glasscheibe -durch den
elekir. Funken (Lichtenberg-Voigt.'s Magaz. f.
Physik, VIT, 1790). Resultate einer Reihe'elek-
trisch. Versuche, angestellt um d. phosphori-
sche Eigenschaft verschiedn. Körper zu beob-
achten (Ib. IX, 1794]. Beobb. von entsregen-
gcsetzten Eindrücken an verschiedenen Metall-
platten durch elektr. Explosionen (Ib. X, Hft. 3,
1796). Separation verschiedn. Pulvergemische
durch elektr. Affinität u. Untersuch, d. Elektr.
von eiijer Anzahl Pulver (Ib. Hft. 2, 1 795 ; auch
Gilb. Ann. XX VIII, 1808). Wirk.d. flussspath-
saur. Dämpfe auf verschiedn Steine (Voigt's
Mag. f. Naturkunde I, Hft. 2, 1798). Beob. e,.
Nebenmonds (Ib. Hft. 3, 1799).
Kortum, Karl Georg Theodor. —
Dr. Med., pracl. Arzt zu Sloiberg bei Aachen
geb. 1766, Mai 29, Dortmund, West-
phalen,
gest. 18 47, Febr. 9, Stolberg.
Vollständ. physikal.-med. Abb. über d. war-
men Mineralquellen zu Aachen u. Burdscheid,
1798, neue Aufl. 1818. — Medicinisches.
Kosius, s. Koes.
Kotelnikow, Simon. — Russ. Col-
legienrath, Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu St.
Petersburg, auch Mitgl. d, Censurbebörde
(Mein. Acad. St. Petersb. Tora, l),
geb. 1731 etwa, Russland,
gest. 1806, Apr. 1 (A. St), St. Peters-
' bürg.
Phaenomenorum iridis seu arcus coelestis dis-
quisitio (Nov. Comm. Acad. Petrop. VII, 1761)'.
De commoda acus declinatoriae suspensione
(Ib. VIII, 1763). Deaequilibrioviriumcorpori-
bus adpHcatarum comment. (Ib. id.). Demon-
... . . 4. 6. 10. U. 18. 22 (6n-10)
stratio seriei ^
■ 2. 3. 4. 5. 6. 7. , . . (n-1)
exhibitae in recensione VII Tomi 7 Comment.
.\cad. Petr. (Ib. X, 1766).
Kotzebue, Otto von. — Russ. Ma-
rine-Oflicier, zuletzt Capitän ; machte drei-
mal die Reise um die Welt, das erste Mal
unter Krusenstern, die beiden anderen
Male als selbstsfandlgerBefehlshaber. Zwei-
ter Sohn des bekannten Schauspieldichters
{l\N) rC. 18 46;,
geb. 1787, Dec. 19 (A. St.), Reval,
gest. 1846, Febr. 15 (A. St.), Reval.*
Entdeckungsreise in die Südsee und nach der
Behringsstrasse, unlernonimen in d. J. 1815
— 18 (begleitet von Eschscholz, Chamissou. A.},
3 Bde. 4", Weimar 1821. Neue Reise um die
Welt in d. J. 1 823— 26 (begleitet von Esch-
flcholz), 2 Bde. 4", Ib. 1830.
* geet. Febr. 5 [ohne Argabe des Kj;iender8] (JV).
Kowalski, Mari an. — Prof. ord. d.
Astronomie an d. Univ. zu Kasan u. Direct.
d. Sternwarte daselbst seit 1854, Adjunct
seit 1851. Studirle von 1841 bis 18 45 auf
d. Univ. zu St. Petersburg (Or),
geb. 1822, Aug. 15, Dobrzyn.*
Beschreib, d. nördl. Ural- u. d. Küstengebirge
Pajlhoi (Resultate einer 1847 im Auftrage d.
geogr. Gesellsch. zu Petersb. unternommenen
Reise), Petersb. 1853 (Russ. u. Deutsch. — Ge-
krönt mit d. Demidofifschen Preise). Recher-
ches sur les mouvements de Neptune, suivles
des tables de cette plannte 1854. Theorie d.
Finternisse (Russ. u. Deutsch), 1855.
* An der Weichsel, Gouvernement Plock, Polen.
Krabbe, Johann. — Ward 1585
fürstlich braunschweig.-wolfenbüttelscher
Geometer (A),
geb. . . . Münden, gest. . . .
Genaue Beob. d. Laufs d. Cometen von 1596
usw., 4«, Magdeb. 1596. Descriptio cometao
A. 1604, 4", Erfurt. 160 4. Astrolabium novum
et ejus usus (deutsch), 4'>, Frankf. 1608. Neue-
ste astronom. Observationes der zwei oberen
Planeten, Saturni et Jovis, wie auch Martis,
Solls, Veneris et Mercurii, . . .
Kraoker, Johann Georg. — Can-
tor(r707 — 2 6) und darauf Rector zu Crails-
heim in Würtemberg (A),
geb. 1 68 1, Aug. 20, Gunzenhausen,
gest. 1760, Aug. 1, Crailsheim.
Propositiones geometricae de lineis rectis et
quae ex bis constant figuris per anajysin spe-
ciosam demonstratae, Viteberg. 17oV. Witte-
rungsbemerkungen von 1 723 nach einem selbst
verfertigten Anemometer . . .
Krafffe (Kraft), Georg Wolf gang. —
Magist. Phil, in Tübingen (1725), dann
Lehrer d. Mathematik am Gymnas. zu St.
Petersburg u. Adjunct d. Acad. d. Wiss.
daselbst, 1730 ordentl. Prof. d. Mathema-
tik u. ordentl. Mitgl. dieser Acad., 1731
Prof. d. theoret. u. experiment. Physik u.
1738 Aufseher d. Gymnasien; kehrte dann
in seine Heimath zurück und übernahm
1744 die Professur d. Mathematik u. Phy-
sik an d. Univ. l. am Collegium illustre in
Tübingen (M) (A),
geb. 1701, Juli 15, Tuttlingen, Würt.,
gest. 175 4, Juni 12, Tübingen.*
Kurze Einleit. zur malhemat. u. natürl. Geo-
graphie usw. (Russisch), 8*>, Petersb. 1738;
neue Autl. mit Anmerkk. von F. U. T. Aepinus,
8", Ib. 1764. Kurze Einleit. z. Kennln. d. Ma-
schinen usw., 8"*, Ib. 1738. Experimentorum
physicorum praecipuorum brevis descriptio,
8", Ib. 1740. Wahrhafte u. umständl. Beschrei-
bung u. Abbild, des im Januar 1740 in St. Pe-
tersburg aufgerichteten merkwürd . Hauses von
1309
Krafft.
1310
Kis usw. (auch russisch u. französisch), 4°,
Ib. 1741. Oratio de quibusdam borealiura cli-
matuin praerogativis in observandis naturae
niiraculis et instituendis observationibus phy-
sicis, 4°, Ib. <745. Diss. de vaporum et hali-
tuum generatione ac elevatione experiraenta
et sententiae, 4«, Ib. <746. Diss. I et II de at-
mosphaera Solisatque hinc expliciü-Iis causis
macularum Solarium, 4°, Ib. 4 747. De obser-
vationibus meteorologicis generatini, 4°, Ib.
1747. Detubuliscapillaribus, 4«, Ib. 1748. De
gravitate terrestri, 4", Ib. 1749. De bydrosta-
tices principiis generalibus, 4", Ib. 1749. De
phialis vitreis, ab injecto siüce dissilientibus,
4**, Ib. 1749. De vera experimentoruai pbysi-
corum constitutione, 4'', Ib. 1749. De iride,
4°, Ib. 1751. Thesesmathematico-physicaede
numero quadrato, trisectione anguli et ina-
gnete, 4*>, Ib. 1 751 . De quadratura circuli, prae-
sertira Merkeiiana, k°, Ib. 1752. De cor-
porum naturalium cohaerentia , 4*', Ib. 1752.
De infinilo mathematico, ejusque natura, 4",
Ib. 1752. De numero pari, rectis parallelis et
principio actionis minimae, 4°, Ib. 1753. De
praecipuis experlmentorum physicorum scri-
ptoribus, 4", Tubing. 1753. Institutiones geo-
metriae sublimioris etc., 4", Ib. 1753. Prae-
lectiones aeademicae publicae in physicam
theorelicam, III Pt., Ib. 1753—54, vermehrt
u. verbessert von J. Kies, 8", Ib. 1765. — De
lineis curvis, quae evolutae ipsae se generant
(Comment. Acad. Petrop. II von 1727). Con-
sideratio curvarum quarundara altioris gene-
ris, quae facile describi possunt (Ib. III, 1 728) .
Solutiones problematura astronomicorura (Ib.
IV, 1729). Solutio problematis cätoptrici geo-
metr!ca(Ib.V, 1731). Observatio solstitii aestivi
I^ctropoli a. 1730 facta (Ib. VI, 1732). De an-
gulis cylindrorum varii generis (Ib. id.). De
lunulis quadrabilibus e variarum curvarum
combinalione ortis (Ib. id.). De caustica cy-
cloidis (Ib. VII, 1734). De numeris perfectis
(Ib. id.). Enucleatio problematis astronomici
a De Li3le propositi (Ib. id.). Obss. arithme-
ticae de Septenario (Ib. id.). De duobus lapi-
dibus figuratis (Ib. id.). De invenienda distan-
tia macularum soiarium a sole (Ib. id.). De
figura terrae (Ib. 1736). De vi venae aqueae
contra planum incurrentisexperimenta (Ib. id.
et XI, 1739). Spccimen algebrae ad archite-
cluram militarem applicatae (Ib. IX, 1737). De
thermometris dissertatio experimentalis (Ib,
id.). Solutiones trium problematum astrono-
micorura (Ib. X, 1738). De retlexione lucis in
transitu per medium diaphanum oriunda ex-
perimenta et explicaliones (Ib. id.). De novo
oscillationum genere (Ib. id.). De ventorum
observationequotidiana per integrum ampliss.
Imperium Russicum instituenda etc. (Ib. id.).
De machinis simplicibus (Ib. id.). Specimen
emendationis theoriae ordinum architectoni-
corum (Ib. id.). De loco imaginis puncti ra-
diantis in speculum curvilineum (Ib. Xli, 1 74 0)
De corporum piano inclinato impositorura de-
scensu (Ib. id. et XIII, 1741). De viribus at-
tractionis magnelicae experimenta (Ib. id.).
Peripheria circuli mechanice dupliciter recti-
ficata (Ib. XIII, 1741), De methodis, horologia
solaria promte delineandi (Ib. id.). De super-
ficie cylindri et coni scalenorum (Ib. id.). De
calore et frigore experimenta (Ib. id.). De
densitate metallorum secum permixtorum (Ib.
i(' ). Obss. raeteorolog. (Ib. IX, XI, XIV). —
De problematibus aliquot conicis per analysin
concinne solvcndis (Nov. Comment. Acad. Pe-
trop. J, 1747). Demonstrationes duorum theo-
rematum geometricorum (Ib. id.). Indagatio
focorum in omnibus curvis possibilibus (Ib. II,
1749). De numeris amicabilibus aliisque ad
hanc doctrinam spectantibus (Ib. id.). De ve-
getatione plantarum experimenta et consecta-
ria (Ib. id.). De divisoribus numerorum inda-
gandis (Ib. III, 1751). Resolutiones problema-
tum ad architecturam civilem spectaniium
(Ib. IV, 1752). De curvis funiculariis et cate-
nariis vel illis, quae corporibus flexibilibus
inducuntur et cum potenths quibusvis sollici-
tantur (Ib.V, 1754). De problematibus quibus-
dam calculi integralis (Ib. id.). Explicatio ex-
perimenti paradoxi de adscensu coni duplicis
spontaneo (Ib. VI, 1756). Obss. meteorolog. et
astron. (Ib. I, III et V, auchMäm. Berl. 1745).
♦ gest. Juli 16 (Ä) {Dk).
Krafi% (Kraft), Wolfgang Ludwig.
— Sohn des Vorigen. Mag. Phil, in Tü-
bingen (1764) und von 1767 Prof. d. Astro-
nomie bei d, Acad. d. Wiss. in St. Peters-
burg (Sc her er, Nord. Bl. IV ;,
geb. 1743, Aug. 25 (A.St.), St. Peters-
burg,
gest. 1814, Nov. 20 (A. St.), St. Peters-
burg. *
De ratione pondßrum sub polo et aequatore,
4", Tubing. 1764. Observatio cometae a. 1769
üfae instituta (NOv. Comm. Acad. Petrcp. XIV,
1770). Eipositio declinationis acus magneli-
cae in variis Imperii Russici regionibus obser-
vatae (Ib. XV, 1771 et XVII, 1773). Elementa
astronomica theoriae Veneris etc. (Ib. XVI,
1772). Tentamen orbitae Veneris excentrici-
tatem et aphelium hujusque motura annuum
definiendi (Ib. Id.). Experimenta acu magne-
tica Petropoli instituta (Ib. XIX, 1775). De vi-
ribus remorum novae speciei eorumque com-
paratione remis ordinariis (Ib. XX, 1776). —
Tentamen theoriae electrophori (Act. Acad.
Petr. I, 1778). Expr. sur le phosphore de Mr.
Cant.on (Ib. id.). Annotationes circa conslru-
ctionem et uSiim acus inclinatoriae etc. (Ib.
II, 1780). Expr. faite publiquement avec une
raaisonette de bois incombustible (Ib. id.). Sur
la congölation du mercure (Ib. III, 1782). Spe-
cimen tabulae usui nautico accoramodatae pro
invenienda vera lunae a steila vel sole distan-
tia etc. (Ib. VI, 1786). — Essai relatif aux re-
cherches de Mr. de la Grange sur Tattraction
des »phöroides elliptiques (Nov. Act. Acad. Pe-
trop. II, 1788). Raccourci des Clemens diop-
triques qui servent de base ä la thöorio des
objectifs achromaliques, applicables aux mi-
croscopes (Ib. III, 1788). E«sai sur les tables
lunaires d'Euler etc. (Ib. V, 1789 et VI, 1790).
Analyse des experiences faites en Russie sur
1311
Krafft
Kramer.
1312
la longuear du pendule ä sccondes (Ib. VII,
1793). Methode a la porfee des navigaleurs
pour reduire en dislance vroie la distance ap-
parente de la lune au süleil ou ä une eloiie fixe
(Ib. id. et XIII, 1802). Essai de perfectionner
une mölhode de troiiver sur mer la latitude
geogr. du vaisseau (Ib. IX, 1795). De tempore
oscillationis pendulorum, dum srcus datae
amplitudinis cujuscunque describunt (Ib. id.).
Application de la roue hydraulique Seg n ö-
rienne ä rexploitationdesminesflb.X, 1797).
Sur les plus grandes poriges des piöces d'ar-
tillerie, en egard ä la rösistance de i'alr (Ib.
XI, 1798). Essai sur les nombres prömiers
(Ib. XII, 1801). Essai sur la möthode de trou-
ver la latitude sur mer par les hauteurs simul-
tanöes des deux astres (Ib. XIII, 1802). Ser'ie-
rura pricipaliura quae sinus angulorura mul-
tiplorum exprimunt demonstratio elementaris
(Ib. XIV, 1805). Über ein hypothet. Gesetz d.
Neigung d. Magnetnadel an verschiedn. Orten
d. Erde (M6m. Acad. St. Petersb. I, 1809).
♦ gest. 1814, Dec. 3 [N. St.] (M. II) ; gest. 1804, März 1
{Ä) ist falsch.
KrafiH; (Kraft), Johann GeorgFried-
rich. — Magi.st. Phil., erst Hauslehrer in
Ungarn, dann 1778 Adjunct zu Neustadt
a. d. Aisch u. zuletzt (n83) Prof. d. Ma-
thematik am Gymnasium zu Bayreuth (AJ
(M) (Bd),
geb. \lh\j März 24, Neustadt a.d. Aisch,
gest. 1795, Juni 8, Bayreuth.
Einige Programme über d. physikal. Cabinet
d. Gymnas. zu Bayreuth u. über Herschel's u
Schröder's astronom. Entdeckungen.
Kraft, Jens (Janus). — Prof. d. Ma-
thematik an d. Ritteracademie zu Soroe auf
Seeland seit 17 46. Mitgl. d. königl. Dan.
Gesellsch. d. Wiss. zu Kopenhagen (W)
(NK),
geb. 1720, Oct. . .,Frcderikshall, Nor-
wegen,
gest. n 63, März 1 8, Soroe.
Explicatio in Newtonis arithmeticam, Havn.
1741. Theoria generalis succineta construendi
aequationes analyticas. Ib. 1742. Kosmolo-
gie, Ib. 1742. Föreläsninger over Mechaniken,
2 Bde., Soroe 1763 u. 64 (Deutsch von J. N.
Tetens). — Betänkninger overNewton's ogCar-
tesii systemata, tilligemed nye Anmärkninger
over Lysel (Skrifl. Kiöbnh. Selsk., Raekke I.
Dl. III, 1747). Anmärkn. over de LIigheder, 1
hvilke flere Vaerdier af den ubekiendte Stör-
reise ere lige störe (Ib. V, 1731). Methode at
bevise, hvorledes man i alle Tilfaelde kan be-
sterarae den ene ubekiendte ved en uendlig
Folge af Terminis, som gives ved den anden i
de algebraiske Liigheder som indeholde to
ubekiendte (Ib. id.). Om en Deel Contradictio-
ner som findes i det saedvanliga Systema over
Materien og de sammansatte Ting (Ib. VI, 1 754).
Krag, Anders. — Dr. Med. (4 585 in
Montpellier), Prof. d. Pädagogik (1587), Ma-
thematik (1589) u. Physik (1390) an d.
Univ. zu Kopenhagen (J) fWJ,
geb. 1558, Ripen, Jütland,
gest. 1600, Juni 8, Kopenhagen.
De definitione et subjecto physices, Havniae
1593. — Phiiosophisches.
Kramer, Johann Herrmann. —
Folgweise WaSserbau-Inspector in Norwe-
gen, Hauptmann in d. dänischen Armee u.
als Oberst-Lieutenant verabschiedet, spä-
ter preuss. Ober-Revisionsralh u. ausser-
ordentl. iMilgl. d. Oberbaudeputation in Ber-
lin (AI. nj (NK) (DSJ,
geb. 1776, Sept. 8, Itzehoe, Holstein,
gest. 1838, Potsdam.
Bidrag til Theorien af reflecterende Speil, 4 810.
Nogetom de trajectoriske Linier, 4 812. For-
sög til en theorie af Knimtappen og en For-
bedring som derved kan anbringes (Danske
Vid. Selsk. Skrift. 4 841). Über d. Gebrauch
einer Normal-Linie bei geodät. Arbeiten ; ein
Beitr. z. Geometrie, Hamm u. Münster 4 8J2.
Krämer, Gustav. — Dr. Phil., nach
RückkehrvoneinerReise in das südl. Europa
(1831 — 36), ordenll. Lehrer am Kölnisch.
Gymn. zu Berlin, dann (1842) Direct. d.
französ. Gyran. daselbst und seit 4 853 Di-
rect. d. Franke'schen Stiftungen in Halle
geb. 1806, Apr. 1, Halberstadt.
Der Fuciner See, ein Beitrag zur Kunde Ita-
liens, Berlin 4 839 (Auszug in Pogg. Ann. Er-
gänzungsbd. I). Strabonis Geographica etc.,
Vol. I, Ib. 4844.
BIramer, Anton Johann von.* —
Nachdem er sich in Elberfeld, Genf und
Paris (College de France) gebildet, 18 28 Re-
petent an E. Laugier's Institut für pract.
Chemie in Paris; eröffnete später (1832)
in Mailand eine Privatschulctür Chemie u.
war von 1844 bis zu seinem Tode Lehrer
an der daselbst von Heinr. Mylius ge-
gründeten Schule für Chemie. Rath im Mu-
nicipium d. Stadt Mailand (OLWJ (G. 1854;,
geb. 1806, Juli 21, Mailand,**
gest. 1853, Sept. 25, Tremezzo am Co-
mer See.
Mit E. Laagier: Tableaux synoptiques ou Ab-
r(^ge des charact^res chimiques des bases sa-
lifiables, Paris 1828 (Deutsch, Nürnb. 1829).
Allein: Ricerche per discopire nel sangue,
ueir urina ed in varie altre secrezioni animali
le combinazioni rainerali administrate per
bocca (4 842 vom Pariser Institut gekrönt). —
Über d. Bereit, d. rothen Cyaneisenkaliums
(Pogg. Ann. XV, 4 829). über einen neuen
durch Einfluss d. Erdmagnetismus wirksam,
elektromagnet. Apparat (Ib. XLIII, 1838).—
Hinterliess; Intorno ad un apparato col quäle
1313
Kramer
Krause.
1314
determinare il potere colorifico di alcuni corpi
(an Hrn. V. Regnault in Paris gesandt).
* Heisst: De Kram er in {OL W).
♦* geb, . . . Weßtphalen, gest. Sept. 26 {G. 1854).
Kramer, Gustav Ephraim. — Dr.
Phil., Lehrer, später Oberlehrer d. Mathe-
matik u. Physik am Gymn. zu Nordhausen
(1842 — 48), dann Privatmann daselbst,
sich ganz dem pract. Telegraphenwesen
widmend (Or) (Diss),
geb. 1817, Febr. 2, Nordhausen.
De quibusdam aequationibus indeterminatis
quarti gradus, 4", Berol. \ 839. Auflösung d. 1 0,
Aufgabe inSteiner'sSystemat. Entwickl. d. Ab-
höngi^k. usw. Bd. KCrelle's Journ. XVIll J 838).
Über Telegraphen-Schreibapparate (Dingler's
polylechn.Journ.CXIX, 1851). Überd. Project
d. galvan. Uhren in Berlin (Ib. CXXI, 1851).
Krammer, Michael. — Jesuit, Leh-
rer d. Theologie, Philosophie u. Poesie in
Prag (CBJ. s),
geb. 172 6, Dec. 26, Kronenburg, Oe-
sterreich,
gest. 1772, Prag.
Theoria de lege virium ad corporum phaeno-
mena applicata, 1765.
Kramp, Christian. — Dr. Med.,
Physicus folgweise in Speicr, Meisenheim
u. Homberg, dann Prof. d. Chemie u. Phy-
sik an d. Centralschule des Roerdepartem.
zu Göln u. zuletzt Prof. d. Mathematik an
d. üniv. zu Strassburg. Corresp. d^Pariser
Acad. (Or) (M.ll) (JF),
geb. 1760, Juli 10, Strassburg,
gest. 1826, Mai 13, Strassburg.
Diss. math. phys. de diversa lucis refrangibi-
litate, i«*, Argent. 1782. Geschichte d. Aero-
statik, 2 Bde. 8°, Strassb. 1784—85, nebst An-
hang, Ib. 1786. Analyse des röfractions astro-
noraiques et terrestres, 4°, Ib. u. Leipz. 1798.
Elements de gäomötrie, Gologn. 1809, Les
^quations des nombres, 1820. Mit Bekkerhin :
Krystallographie d. Mineralreichs, Wien 1793.
— Fractionum Wallisianarum analysis
(Nov. Act. Acad. Mogunt. I, 1799). De aequa-
tionum decrementaliuni primi ordinis solu-
tione generali (Ib. id.). über d. geometr. Ana-
lysis d. Krystalle (Hindenburg's Arch. d. Math.
1 796) . Sur'la double röfraction de la chaux car-
bonatöe (Travaux de la Soc. de Strasb. 1, 1 81 1 ) .
Kratz, s. Kraz.
Kratzensteis , Christian Gott-
lieb. — Dr. Med., erst Prof. in Halle, dann
MitgL d. Acad. zu St. Petersburg (1748—
53) und nun Prof, d. Medicin u. Physik an
d. üniv. zu Kopenhagen, a^uch Mitgl. d. kö-
nigl. Gesellsch. d. Wiss. daselbst, sowie
Mitgl. d. Leopoldin. Academie (M) (NK)
(ANCJ '(Nov. act, acad. Petrop.Xlli),
Poggeadorff, HaDd\y8rterbuch.
geb. 1723, J;m. 30, Wernigerode,
gest. 1795, Juli 6, Kopenhagen.
TlKJ'orie de l'ölevation des vapeurs et des ex-
halaisons, dömontröe mathemaliqucinent (von
d. Acad. zu Bordeaux gekrönt), 4", Bord. 1745
(Deutsch, 8", Halle 1745 u. 1747). Abhaiull.
vom Nutzen d. Elektricität in d. Arzeneiwiss.,
8", Halle 1745 (Unter d. Titel : Physikal. Briefe
vom Nutzend. Elektr. usw., Ib. 1746 u. 1772).
Theoria electricitatis, more geomelrico expli-
€ata, 8", Ib. -1746. Abhandl. vom Einflüsse d.
Monds auf d. Witterung u in d. menschl. Kör-
per, 8", Ih. 1747. Historia reslitutae loquelae
per electrificationem, 4o, Ib. 1753. Vorlesun-
gen über d. Experimentalphysik, 8°, Ib. 1758,
6. Aufl. 1787. Systema physicae experimen-
taHs, 8°, Ib. 1764. Diss. de vi cenlrifuga ad
morbos sanandos applicata, 8°, Ib. 1765. Anio-
litio vis inertiae et vis repulsivoe, vulgo inier
principia motus et quielis corporum, .«cd Talso
relatarum, 8", Ib. 1770. Tentaincn resolvendi
problema ab Acad. scicnt. Pelrop. ad A. 1780
publice propositum,' b", Petrop. 1781. L'art
de naviguer dans lair, S", Copcnh. et Leipz.
1784. Schreiben an F. Nicolai in Berlin über
d. Lehre vom Feuer, S", 1791. -- Mechanicae
coeleslis speciinen, continens novam IuIjos
longiores commodis^i^ne traclandi mclhodum
(Nov. Comra. Acad. l'etrop. I, 1750). De sta-
tera geographica ot nautica (Ib. II, 1751). Re-
migii noviler inventi ad naves onerarias pro-
movendas descriptio (Ib. id). De horologio
perpetuo mobili (Ib. id.). Annot.Uiones circa
conslitulionem horologii marini (Ib. III, 1 753i .
Tubi iconanti diptici sive duplicantis emenda-
tio (Act. Acad. Petrop. III, 1782). — Om ad-
skillige legeraers phosphorcscenlz samt aarsa-
gen til sarame etc. (Skrift. Kiöbh. .Selsk. VI,
1754). Om nogle nye opfindelser, dykkerkun-
sten angaaende (Ib. IX, .1765). Om det nye
opfundene heliometer og forslag til dets for-
bedring (Ib. id.). Om Veneris gang igiennem
Solen aar 1 761 , med en beskrivelse af nye og
beqvuemme maader at betragte samme flb.
id.). Undersögning angaaende de phys. erfa-
ringer, i saer nogle forsög, som synes- at be-
vise at der er vis inertiae (Ib. X, 1770). Om
den afslödende kraft (Ib. id.) Om en merk-
värdig feyl ved de nye Reaumuriske thermo-
meter (Ib. id.). UndersÖgn. om de Belido r-
sker egel, angaaende rammebukkens virkning
(Ib. id.). Undersögl. af en af J. A. Segner op-
funden hydraulisk maskine (Ib. XII, 4 779).
Om en beqvuemere maade ad indrette meteo-
rologiske tabeller (Nye Skrift. etc. I, 1781).
Om jordens temperatur og dennes forandring
(Ib. id.). Om det menneskelige ö^^es achroma-
tiske beschafifenhed (Ib. id.). Beskrivelse af et
bequemet Instrument til at bestemme luftens
rentred (Ib. III, 1788). Sur la naissance et la
formation de voyelles (Journ. de physique
XXI, 1782, Auszug: Act. Acad. Petrop. 1780.
— Darin seine Sprachmaschine).
Krause, s. Grause.
Krause, Johann Goltlieb. — Prof.
d. Beredtsamkeit u. Geschichte an d. Univ.
83
1315
Kranse
Ereil.
1316
zu Leipzig, dann Prof. d. Geschichte an der
zu Wittenberg (J) (A),
geb. ^648, Hünern, Schles.,
gest. n3 6, Aug. 22, Wittenberg.
Schrieb ausser vielem Historischen : Nova lit-
teraria in Supplemente Actorura eruditorum
divulgata, 6 Tom., 8«, Lips. -ITiS— 2H, worin
auch Physikalisches.
Krause, Karl Christian Fried-
rich. — Dr. Phil., folgweise Privatdocent
an d. üniv. zu Jena (1802), Privatmann in
Rudolstadt u. Dresden [\ 8 1 3), Privatdocent
an d. Üniversitt. Berlin u. GÖttingen und
zuletzt Privatmann in München (CL) (N),
geb. M^\, Mai 6, Eisenberg, Sach-
sen-Altenburg,
gest. 1832, Sept. 27, München.
Diss. philosophico-malh. de philosophiae et
matheseos notione et earum intima conjun-
ctione, Jenae 4 802. Grundlage d. Arithmetik,
Ib. 1804. Factoren- u. Primzahlentafeln, Ib.
4 804. Novae theoriae linearum curvarum, on-
ginariae et vere scientificae, specimina quin-
que prima (edirt von H. Schröder), 4°, Mo-
nach. 4 835. — Siehe L. J. Fischer. — Philo-
sophisches.
Krause, Kan. — Dr. Med., Prof. d.
Anatomie u. Mitgl. d. ärztlichen Pröfungs-
behörde in Hannover (Cll),
geb. 1797, Dec. Vö,.. . .
Über d. gekrümmten Flächen d. durchsichtig.
Theile d. Auges {Pogg. Ann. XXXI, 4834). Be-
merkk. überd. feinst. Nervenfasern (Ib. XXXI
u. XXXn, 1834). Über d. Gestalt u. Dimen-
sionen d. Auges (Ib. XXXIX, 1836).
Krayenhoff, Cornelis (Corneille)
Kadülph Theodor von. — Baron. Bis
n95 pract. Arzt in Am.sterdam, dann Mi-
iit^r ; unter LouisNapoleon zuletzt Ge-
neralmajor u. Kriegsniinister; nach Ein-
verleibung Hollands mit Frankreich Gene-
ral-Inspector des Geniowesens bis {813;
später Gouverneur u. Chef d. hcUänd. Wa^
tersiaat; seit 1826 Privatmann (NJ) (G. 26^
fia:\8iOJ fCL),
geb. 1758, Juni 2, Nymwegen,
gest. 18 40, Nov. 24, Nymwegen.
De rappllcation de 1 electdcite ä la physique
et ä la mödicme (mit Paets vaa Troostwijli),
Amslerd. 1789. — RecueiJ des observations
hydrographiques et topographiques failes en
Hollande, 8', Amsterd. \'Si'ä (Auch hollän-
disch). Prc'cis hisiorique des Operations göo-
düaiques et astronomiques faites en Hol.'atide,
40, La Haye 1815. — Ufcsr die von ihm diri-
girten Vermessungen s. auch v. Zach's Monatl.
Corr. VIII u. IX.
Kraz (Kratz), Georg. -— Jesuit^iPröf.
d. Matfiei"*'-"!ik u. d. Hebnlist hon an d. I^niv.
zu Ingolstadt von 1750 bis 1764, dann
Privatmann in München (M) (Aj,
geb. 1713, Schongau, Bayern,
gest. 1766, Aug. 20, München.
De viribus corporum, opusc. I, de genuino
principio aequilibrii corporum solidorum, 8",
Ingoist. 1759. Obs. transitusVenerisperdiscum
solarem d. 6 Jun. 1761 etc., 4", Ib. 1761. xMe-
thodus cujuscunque numeri non perfecte qua-
dranti radicem verae quam proximam brevi
labore determinandi etc., 4", Ib. 1762. De ra-
tione motus medii et distantiae mediae lunae
a terra ad vires, quibus in lunam premitur
(Abhandl. Bayer. Acad. IV, 1767. — Von d.
Acad. gekrönt). Nova virium tfreoria de pres-
sione fluidorum (edirt von J. E. Cronthaler) ,
Ingoist. 1765. Principia hydraulicae, secun-
dum theoriara G. Krazii (edirt von J. Zersch-
baumer) .
Krebs, Ludwig Alexander. —
Mag. Phil., Lehrer am Pädagogium zu Gies-
sen von 1766 an (M) AJ,
geb. 1741, Apr. 4, Fellingshausen, Ober-
amt Giessen,
gest. 177 l, Mai 0, Giessen.
Entwurf einer Arithmetik., Geometrie u. Tri-
gonometrie, 8**, Giessen 1768 (Neu edirt von
X. Ch. Langsdorf, 1784 u. 1790).
Krebs, Heinrich Johan-n von., —
Dänischer Artillorie-Major, Prof. d. Kriegs-
wiss. beim Land- u. Artillerie-Cadetten-
corps zu Kopenhagen (EJ,
' geb. 1741«, Mai 16, Famtofl,*
gest. 1804, Mai 18, .Kopenhagen.
Anfangsgründe d. reinen u. angewandt. Ma-
thematik, ä Bde. 8°, Kopenh. 1777—78. An-
fangsgr. d. höhr. Geometrie, Ib. 1799. Au-
fangggr. d. Mechanik, Kopenh. u. Leipz. 1802
(übersetzt ins Danische von seinem Sohn) . Om
kobber pontoner's indretning(N. Saml. Dansk.
Vid. Selsk. Skrift. V, 1799).
* Amt Tondern, Schleswig.
Kreoke, F ... V/ ... C ... — Dr. Phil. ,
zweiler Director d. raeteorolog. Instituts zu
Utrecht fJUJ,
geb. 1812, - . . Utrecht.
Descript. de Tobservatoire möt^orologique et
magn^tique k Utrecht; Utrecht 1848. Instru-
ment poür d6terminer la distanco et la hau-
teur des nuages etc. (Annuaire m^t^orol. de
France, I, 1851). Confection de grands miroirs
paraboliques (Bull, de Brux. XVIII, 1851).
Äreil, Karl. — Dr. Phil., erst Ad-
junct an d. Sternwarte zu Mailand, dann
Prof. d. Astronomie an d. üniv. zu Prag u.
Direct. d. Sternwarte daselbst, u. seit 1 851
Direct. d. meteorologisch-magnetisch. Cen-
talanstalt zu Wien u. Prof. d. Physik au d.
Univ. daselbst (JUJ (WA),
geb. 1798, Nov. 4, Ried.»
1317
Erejci
Eresa.
1318
Samml. d. nothwendigst. mathemat. Formeln
aus d. Algebra, Trigonometrie, Geometrie,
Astronomie u. Mechanik, 8", Wien 1834. Os-
scrv sulla librazione della luna (Aus d. Effe-
merid. astr.), 8", Milano1836. Osservaz. suU'
intensilä e sulla direzione della forza magne-
tica istitute 1836—38, Ib. 4 839. Magnet, u.
meteoroiog. Beobb. zu Prag von 1839-48.
Versuch, den Einflussd. Mondes auf d. atmo-
sphär Zustand unserer Erde aus einjährigen
Beobb. zu erkennen, 4°, Prag 1841. über d.
Natur u. Bewegung d. Kometen, 8", Ib. 1843
(Aus d. Sehr. d. königl. Böhm. Gesellsch. d.
Wiss ) Astro-meteorolog. Jahrbuch f. Prag,
4 Jahrg., 1842—45. Magnet, u. geogr. Orts-
bestimmungen im österr. Kaiserstaat (mit K.
Fritzsch), 5 Jahrg., 1846—51. tiberd. EinHuss
d Mondes auf d. magnet. Declination (Denk-
schrift, d. Wien. Acad. III, 1852). IJberd. Ein-
fluss d Monds auf d. horizontale Componente
d magnet. Erdkraft (Ib. V, 1853). tberd. Ge-
brauch d. Aequatoreals (Ann. d. Wien. Stern-
warte X, 1830}. Über d. Einfluss d. Alpen
auf d 'Aeusser. d. magnet. Erdkraft (Silzungs-
ber d. Wien. Acad. II, 1849). Beschreib, me-
teoroiog. Autographen-Instrumente (Ib. 111,
1849) Über magnet. Variations-Instrumente
(Ib. IV, 1 850). Über d. Inductions-IncUnatorium
d. Prager Sternwarte u. ein autograph. Ther-
mometer aus Zinkstangen (Ib. V, 1850). Be-
richte über d. Central-Anstalt für Meteorologie
u Erdmagnetismus(Ib.VUIu.IX,1852). Über
e' neues Reisebaromeler (Ib. XIV, 1854). Lber
e neuen Erdbebenmesser[lb.XV,1855). Noch
mehre Aufsätze daselbst, auch in Pogg. Ann.
* Innviertel, Oesterreich ob d. Enns.
Krcjöl, Johann. — Lehrer d. Natur-
geschichte an d. böhm. Ober-Realschule
in Prag, auch Gustos d. mineralog. Samm-
lungen d. böhm. Museums fJP),
geb. 1825, Febr. 28, Klatlau, Böhmen.
Einige naturwiss. Lehrbücher in böhmischer
Sprache, und geognost. Aufsätze in d. böhm.
Musealzeitschrift.
Krejdal, August. — Lehrer an d.
gelehrten Schule zu Slagelse auf Seeland,
darauf Adjunct an d. Kathedralschule zu
Odense auf Fühnen (Ej,
geb. 1790, Mai 30, St. Thomas, West-
indien,
gest. 1829, Apr. 28, Odense.
Naturens System underkastet Analysis, Hft. I,
Kiöbnh. 1813 (Ausführlicher herausgegeben
von N. M. Petersen: Omrids af Pananalysis
eller Verdens Dynamik, Ib. 1833). Kort Om-
rids af den transcendente Dynamik, Ib. 1814.
Systematisk Behandling af Mathematikens Ele-
mentar-Grundsaetninger etc., Odense 1820.
Calculens Metaphysik, Ib. 1827. LärbogiEle-
mentar-Mathematiken, Kiöbnh. 1827.
Krezners, Peter. — Dr. Phil., Pri-
vatmann, neuerdings in Köln früher in
Bonn wohnhaft (DissJ (OrJ,
geb. 1827, Aug. 3, Aachen.
De relatione inter carbones fuscos atqiie ni-
gros, 8*>, Berol. 1851. — Über d. Aschonbe-
standtheile u. Producte d. trockn. DestiU. von
Braun- u. Steinkohle (Pogg. Ann. LXXXIV,
1851). Einfluss d. Fliichenanzieh. bei ehem.
Fällungen (Ib. id.). Natürl. Vorkomm. d. Dop-
pelsalze von Eisenchlorid u. Chloralkalien (Ib.
id.). Über d. Zusammenhaag d. spccif. Ge-
wichts mit d. Löslichk. in Wasser usw. (^b.
LXXXV, 1852). Verhältn. d. Krystallwass. zur
Löslichk. u. Gonstitut. d. Salze u. sein Ver-
halt, bei ehem. Zersetzungen (Ib. LXXXVf,
1852). Verhältn. zw, Wassergehalt u. Gonsti-
tut. d. Salze (Ib. LXXXVIII, 185-3). Über d.
Zeffliessen u. Verwittern d. Saize (Ib. XCl,
1 854). Versuch, die relative Löslichk. d. Salze
aus ihrer Gonstitut. abzuleiten (Ib. XGII, 1854).
Einige phys. Eigenschaft, d. Salpeters. Lithijns
(Ib. id.;. L'berd. Aendr. d. phys. Eigenschaft,
wasserfreier Salze durch Eintritt d. Krystall-
wassers (Ib. XCIM, 1834). Über d. relative
Gewicht, d. Volum u. d. Löslichk. d. Salz-
atorne (Ib. XCIV, 1855). Über d. veränderl.
Grad der zwisch. Salzen u. Wasser auftretend.
Affinität (Ib. id.!. Über d. Löslichk d. neu-
tral, schwefeis. Lithion.s (Ib. XCV, 1855). Über
d. Volumsändr., welche d. Lösungen wasserfr.
Saize in Wass. u. d. Verdünn, wassr. Salzlö-
sungen begleiten (Ib. XCV u. XCVI, 1855).
Über d. Löslichkeitscurven einiger Saizatome
u. d. Siedepuncte gesätt. Lösungen (Ib. XCVll
u. XGVIII, 1856). Über d. Contractionen,
welche d. Misch, vergchiedn. Salzlösungen be-
gleiten (Ib. XCVIII, 1856). Über d. Modificat.
d. mittl. Volume einiger Salzatome u. deren
Lösungen (Ib. id.). Vergleich d. Modificat. d.
mittl. specif. Wärme mit der d. miltl. Volums
(Ib. C, 1857). Über d. Schmelz- u. Siedpunct
einzeln. Triaden (Ib. id.). Über d. Aendr. d.
Modificat. d. mittl. Volums gelöster Salzmas-
sen durch Aendr. d. Temperat. (Ib. id.). Über
conjugirte Triaden (Ib. CI, 1857). Überd.Bre-
chungsvermög. einiger Salzlösungen (Ib. id.
— auch mit A. Beer, ib. id.). Über d. Modi-
ficat. d. mitti. Löslichk. einiger Salzatome u.
d. mittl. Volums dieser Lösungen (Ib. CHI u.
CIV, 1858). Über d. Aendr., welche diese Mo-
dificat. durch Aendr. d. Temp. erleidet (Ib.
GV, 1858).
Kresa, Jacob. — Jesuit, Lehrer d.
Mathematik u. d. Hebräischen folgweise in
Prag, Olmülz, Madrid (1 5 Jahre lang), wie-
der in Prag u. Madrid (10 Jahre lang, wäh-
rend dess auch Beichlvaier Earl's VI.) u.
zuletzt in Brunn (J) (A) (PlzJ,
geb. 1648, Smrschitz, Mähren,
gest. 1715, Julias, Brunn.
Theses raathematicae etc., 1688. Elementos
geometricos de Euclides, los seis primeros li-
bros, los onzeno y dozeno, traducidos y ex-
plicados, Brussellas 1689. Arithmetica curiosa,
Pragae 1 71 5. Analysis speciosa trigonometriae
sphaericae, Ib. 1720 (posthura).
83*
1319
Kreslin
Krönigf.
1320
Kreslin, Georg. — Lebte von \6\S
bis 1 623 in Nürnberg und ward dann Pfar-
rer zu Mistelbach im Bayreuthischen (IVN),
geb, . . . Onolsbach, gest. . . .
Cometentafel, darinnen vermeldet u. angezei-
get, wie d. neue Comet d. verfiossn. J. -letS
. . . gesehen worden, 4«, Nürnb. 1619. — Be-
rechnete Kalender u, gestellte PrognosticQ.
Kretschmann, JohannWilhelm.
— Dr, Med., pract. Arzt, Landphysicus
(1729), Bürgermeister (1731) u. Bergrath
(i 737 — iO) in Hof; anfangs Pharmaceut /Ol;,
geb. <702, Mai 4, Hof,
gest. 1758, Apr. 22, Hof.
Diss. de salibus acidls, 4", Erford. 1723. Exa-
men physico-ehyraicum ocidularum Steben-
sium, 1736 (In Ph. L. v. Weitershausen's Schrift :
Über d. mineral. Gesundbrunnen von Stehen
u. Langenau, Leipz. u. Hof 1787),
Krctschmar, Johann Friedrich.
— Dr. Med., 179-i Stadt- u. Land-Wund-
arzt zu Schitz a, d. Allfell, 1798 pract. Arzt
zu Sandersleben in Anhalt-Dessau, 18 07
Dessau'scher Stabschirurg und seit 1828
pract. Arzt in Aschersleben (M. II J (SA),
geb. . . .
Über Verkohlungsöfen u. Gasbeleuchtung, 8",
Leipz. 1804. Der häusl. u. techn. Werth d.
Verkohlungsöfen usw., B", Ib. 1805. Tabella-
rische Übersicht d. Mineralwässer Deutsch-
lands, 8«, Dessau 1817. Physik d. Lebens,
2 Bde. 8°, Leipz. 1821. — Vervollkommnung
d. sogen. Thermolampe (Gilb. Ann. XHI, 1803)"
Fernere Erfahrungen über d. Thermolampe
(Ib. XXII, 1806)., Einige Beobb. über Feuer-
kugeln (Ib. XXIX, 1808). Beob. von Funken
beim Gomprimiren der Luft (Ib. id.)
Krotschmar, Karl Traugott. —
Pract. Arzt zu Beizig in d. Mark Branden-
burg (CllJ,
geb. 178 6, Apr. i 5, Dobrilugk,
gest. 18 37, Apr. 10, Beizig.*
Commentatio de astrorum in corpus humanum
imperio, 1 821 .
*gest. 1S38, Apr. 10 {y).
Krctschmar, Christian Fried-
rich. — Oberlehrer am Gymn. zu Luckau
an d. Berste, früher Lehrer d. Mathematik
u. Physik am Gymn. zu Neuwied und dann
zu Halberstadt (MAI) (SA),
geb. 1793,März2 2,Diebzigb.KÖthen.*
Majazin für reine u. angewandte Malhenia-
tik, 1. Hft. 4", Neuwied 1823 (Darin von ihm:
1) Di? Simis u. ('osinus der vielfachen Bo.::cn
usw. ; u. 2 ZnrThporied. analyt. Functionen).
♦ --^b. IT',)J, Mürz -iXiÄLll).
B>ies, Fricci.ich Christian. —
Er^f Leliföf u. dan;) i-;oL d M :i«lK':i;;:fik u.
Physik am Gymnas. zu Gotha von 1789
bis zu seinem Tode ßl.ll) (G. 18 49; (N),
geb. 1768, Oct. 1 8, Thorn, Westpreuss.,
gest. 1849,Juni 28, Gotha.*
Lehrbuch d. Naturlehre usw., %"", Gotha 1804,
5. Aufl. 1824. Lehrb. d. Phvsikusw., 8», Jena
1805.3. Aufl. 1 821 . Lehrl). d. rein. Mathematik,
80. Ib. 1810, 7. Aufl. 184 4. Lehrb. d. mathe-
niat. Geographie, 8", Leipz. 1814. Von d. Ur-
sachen d. Erdbeben usw. (gekrönte Preis-
schrift), 8°, Utrecht 1820. Von d. magnet. Er-
scheinungen, 8", Leipz. 1827. Vorlesungen
über d. Naturlehre f. Frauenzimmer, 3 Bde.
8^ Leipz. 1832-36. — Gab heraus mit L. C,
Lichtenberg: G. C. Lichtenberg's Vertheidi-
gung d. Hygrometers u. d. Del u eschen Re-
gentheorie, %"", Götting. 1800 ; mit Demsel-
ben : G. C. Lichtenberg's Vermischte Schriften,
9 Bde. 12«, Ib. 1800—6. Übersetzte: L.Euler's
Briefe über verschiedene Gegenstände aus d.
Naturlehre, mit Anmerkk. u. Zusätzen, 3 Bde.
8°, Leipz. 1792-94; Lehrbegriff d. Schwimm-
kunst von Oronzio de Bernardi, 2 Bde. 8°, Wei-
mar 1797; W. Scoresby's Tagebuch e. Reise
auf d. WallfiscJifang usw., 8°, Hamb. 1825;
u. Anderes. — De nexu inter terrae molus vel
montium ignivomorum eruptiones et statum
atmosphaerae (Nov. Act. Soc. Jablonowsk. IV,
1 832) . Bemerkk. über J. F. W. Otto's Aufsatz :
Das Oel, ein Mittel die Wogen d. Meeres zu
beruhigen (Geogr. Ephemerid. 1799). Über d.
Denkmal d. Copemicus (v. Zach's Mon. Corr.
II, 180 0). Über d. angebl. Verfinsterung d. Mon-
des durch e. Com.eten imj, 1454 (Ib. XXIII,
1811). Über d. Lichtstrahlen beim Blinzeln
(Güb. Ann. XIX, 1805 u. XXII, 1806). Über
Luftspieglung (Ib. XXIII, 1806). ÜberMuncke's
Erklär, d. eiektro-magnot. Erscheinungen (Ib.
LXXI,1822). Über convergente Sonnenstrahlen
(Pogg. Ann. V, 1825). Ueber e. Wetterschlag
auf d. Leuchtthurm von Genua (Ib. XII, 1828).
Über d. Gefrieren d. Wassers (Ib. LH, 1841).
♦ gest. Mai 29 (iV).
Krägellas, Dionysius: — Dr. Med.,
Prof. d. Mathematik am Gymn. zu Bremen
seit 1735 (ÜB),
geb. 170 5, Sept. 24, Bremen,
gest. 1748, März 16, Bremen.
Oratio inaug. habita 1735, de primariis qui-
busdam difficultatibus in maris invenienda
longitudine occurrentibÄs.
Kröaig, August Karl. — Dr. Phil.,
erst Lehrer am Kölnischen Gymnas. zu
Berlin, dann Lehrer an d. königl. Real-
schule daselbst (Diis),
geb. 1 8 22, Sept. 20, Schi!desche,\Vest-
phalen.
Diss. de acidi chromici ^< libus cryslallinis, 8",
Berol. 1845. Neue M;.'U.O;!e z. Vermeid, von
Kpcliciifehlern, vormütolst d Neuner-, Elfer-,
Siebcnunddro-s?i^r'>r- n. Üurdericinerprobe,
Z'\ Berlin 1 '^"ji. Gninl- <ii:o einei Theorie d.
Gas.?, 8", Il> 1856 (AucM Pojg. Ann. XCIX).
1321
Krogr
Krüger.
1322
Redigirte : Die Fortschritte d. Physik, Jahrg. VI
—XII, Ib. 1855—58 (Die beiden ersten mit
W.Beetz). Gab heraus: Journ. f. Physilv u.
phys. Chemie d. Auslandes, 3 Bde. 8°, Berlin
1851.
Krog, Feder*. — Ward 1679 Rector
in Kjöge, 1681 Propst in Samsöe und end-
lich \ 688 Bischof von Drontheim fWJ (NK),
geb. 1654, Apr. 8, Aarhuus,
gest. 1731, Drontheim.
Om Maal-eller Mosko-Strömmens Beskaffen-
hed (Thaarup's Magaz. II). Der Aufsatz gab
Anlass zu d. Beschreibung, die G. F. Franck
von Frankenau davon in d. Ephemerid. Acad.
Nat. Cur. Dec. III lieferte.
* Niels Krog (geb. ... Skioe, gest. ...Drontheim),
muthmaasslich ein Brudersohn des Obigen, schrieb :
De origino motus diurni terrae, 40, Havn. 171!». Nota
in aequationes superiorum generum, 1720. De ne-
cessitate hypothesium in calculo planetarum, 17'2I.
Arnalysis trigonomeiriae sphaericae hydraulicae et py-
rotechniae applicata, 1723 {W) (NK).
Kronecker, Leopold. — Dr. Phil.,
Privatmann, erst in Liegnitz, dann in Ber-
lin (Biss),
geb. 1823, Dec. 7, Liegnitz.
Diss. de unitatibus complexis, Berol. 184 5.
Beweis, dass für jede Primzahl p die Gleichung
1 +x+x^+. . .-♦-xP~* = 0 irreducibel ist (Crel-
le's Journ. XXIX, 1845). Zwei Satze über
Gleichungen mit ganzzahligen Coeflicienten
(Ib. LIII, 1857). Über complexe Einheiten (Ib.
id.). "Überd. algebraisch auflösbar. Gleichun-
gen (Monatsb. d. Berlin. Acad. 1853 u. 1856).
lieber ellipt. Functionen, für welche complexe
Multiplication stattfindet (Ib. 1857). Sur la
rösolution de röqnation du S'"® degrö (Compt.
rend. XLVI, 1858). — Sur les facteurs irredu-
ctibles de Texpression x" — 1 (Liouville, Journ.
XIX, 1854). Sur les fonctions serablables des
racines d'une öquation (Ib. id.).
Kronland, s. Marci.
Krosigk, Bernhard Friedrich,
Baron von. — Erst braunschweig-wolfen-
büttel'scher Ober-Marschall, Geheimer Rath
u. Oberst, nachher preuss. Geheimer Rath
in Berlin ; zog sich 1713 auf seine Herr-
schaft Herxen in Holland zurück (Wd)j
geb Magdeburg,
gest. 1714, . . . Herxen.
Baute sich 1703 in Berlin eine Sternwarte, auf
welcher G. Kirch u. J. W. Wagner eine Zeit
lang beobachteten. Schickte P. Kolb zum Be-
hufe astronnm. Beobb. nach d. Cap d. guten
Hofifnung (Wd) fLß. p. 348; (A; art. Eolb).
Krüger, Oswald. — Jesuit, 1 4 Jahre
lang Prof. d. Mathematik an d. üniv. zu
Wiina (J) (SBJ) (EBJ),
geb. 1598 elwa, . . Preussen,
gest. 1665, Mai i 6, Grodno.*
Theoremata et problempta mathematica c\
Optica, Geometria, Astronomia etc., foi,, Vjl-
nae 1633. Arithmetica, IJ«», Ib. 1635. Catoptro-
caustica, sive specula ustoria, 4*', Ib. 1636.
Parallela Heroscopa seu de directione tormen-
torum, 4», Ib. 1636. Centuria astronomica, 8",
Ib. 1639. Theoremata de oculo, optica, ca-
toplrica et catoptro-caustica, 24°, Ib. 1641.
Oculus, Ib. 1642. Theorocentrica s. mathe-
maticae de punctis et centris considerationes,
16", Ib. 1644. Iris s. de coloribus apparenti-
bus, 24«, Ib. 1647. De vacuo, Ib. 1648.
* gest. Danzig {BEJ).
Krüger, Georg. — Mag. Phil., folg-
weise Schreiber bei Hevel in Danzig,
Hauslehrer in Kurland, Rector in Libau,
Hofastronom des Herzogs Friedrich Ca-
simir in Kurland (168G) und Prediger in
Nieder- u. Oberparthau (RN),
geb. 1642 oder 1643, . . . Lieberose,
Niederlausilz, *
gest. 1707, Mai 23, **
Schrieb den Kurland. Kalender von 1680 —
1707. Prodromus aurorae boreae s. historiae
meteorologicae teutonico-curlnndicae etc. d. i.
Vortrab ieutscher u. kurländischer Gewitter-
historie, durch die wahre natürliche Astrolo-
gie bewehret usw., 4", Riga 1700.
* geb. Ifi45, . . . Lieberose {A).
** gest. 1703 (Ä) ist falsch {RN).
Krüger, Albert*. — Prof. d. Mathe-
matik am Gymnas. zu Bremen seit 1701
fJJ (RH),
geb. 1669, Nov. \ 0 , UeÜzen , Königr.
llarmover.
gest. 1731 , Mai 9, Osloiholz.
De sectione conica. De quadratura circuli. De
calculo differentiali. — Half dorn Prof. Lom
's. Diesen) bei Anfertigung seiner Armillar-
sphären u. Brennspiegel.
* Auch Heinrich Albert.
Krüger, Johann Gottlob. — Dr.
Med., Prof. d. Medicin an d. üniv. zu Halle
(1743 — 51), dann Prof. d. Philosophie u.
Medicin an der zu Hclmstädt. Mitgl. d. Ber-
liner u. d. Leopoldin. Academie (M) (AJ,
geb. 1715, Juni 15, Halle,
gest. 1759, Oct. 6, Braunschweig.
Diss. de nonnullis ad moturn globuli e sclopeto
explosi pertinentibus, 4", Halae 1737. De vi
attractiva corporum, 4°, Ib. 1737. De theoriae
physicae tubulorum capillarium ad corpus hu-
manum applicatione, 4", Ib. 1737. De causa
pelluciditalis, 4", Ib. 174 4. Naturlehre, 3Bde.
8", Ib. 1740 — 49 (mehre Aufl.), lateinisch von
J. D. KruII unter d. Titel : Philosophia natu-
ralis, experimentis confirmata, 8", Ib. 1753.
Abb. von d. Steinkohlen, 8», Ib. 1744, 2. Aufl.
174 6. Gedanken von d. kalten Winter des
J. 1740, 8", Ib. 1741, 1742. Gedanken von d.
Elektricilät usw., 8", Ib. 1744, 2, Aufl. 1745.
Gedanken von d. Algebra, 8", Ib. 1746. Ge-
schichte d. Erde in d. allerällesten Zeit, 8",
1323
KrügÄT
Kühn.
1524
Ib. 4 746 (angehängt ist . Abhandl. vond.E^ek-
tricität, und darin wird die erste öfifentl. Nach-
richt von d. K 1 e i sl'schen Verslärkungsflasche
gegeben). Diss. qua geogenia et cataclysmo-
logia Whis ton ia na dubia redditur, 4", Ib.
4 750. Gedanken von d. Ursache d. Erdbebens
usw. , 8°, Ib. 1756. Diss. de electricitatis M u s-
schenbrockianae in sanandis morbis ef-
ficacia, 4", Heimst. 4 757. De organo musico
oculari, vom Farben-Glavicymbal (Miscell. Be-
rolinens. VII, 4 743). Aufsätze im Hamburg.
Magaz., z. B. : Von einer versteinerten Feuer-
flamme (Bd. V, 4 750). — Medicinisches.
Krüger, Ephraim. — Dr. Med.,
pract. Arzt u. Physicu.s in Danzig, Mitgl. d.
naturforsch. Gesellsch. daselbst fMJ fAJ,
geb. n34, Dec. 26, Danzig,
gest. 4 789, Mal 14, Danzig.
Vom Fall schwerer Körper in reinem Wasser
und in Salzwasser (Schrift, d. naturf. Gesellsch.
in Danzig, 4 778).
Krüger, Johann Friedrich. —
Stiftsbaumeister zu Quedlinburg (NJ,
geb. 4 770, Strausberg b. Berlin,
gest. 4 836, Febr. 6, Quedlinburg.*
Gab mit J, G. J. Ballenstedt heraus : Archiv
der Urwelt, 4 2 Hfte., Quedlinb. 4 84 9—24.
* geb. 1773 etwa . . ., gest. 1836, Febr. 7 ((?. 7).
Krüger, Adalbert. — Dr.PhiL, Ob-
servator an d. Sternwarte zu Bonn (Diss),
geb 4 832, . . . Marienburg, PreuSsen.
De ascensionibus rectis a Flamsteedio qua-
drantis muralis ope observatis, 8°, Bonnae
4 854. Viele Beobachtungen u. Berechnungen,
besonders die kleinen Planeten betreffend, in
d. Astron. Nachr. (von Bd. XXXVI, 4 853 an)
u. in d. Berliner Astron. Jahrb.
Krünitz, Johann Georg. — Dr.
Med., pract. Arzt in Frankfurt a. d. 0. und
Privaldocent an d. Univ. daselbst von 4 749
bis 4759, dann als Literat in Berlin lebend
fMJ {GB.\19bJ,
geb. 4 728, März ^8, Berlin,
gest. 4 796, Dec. 20, Berlin.
Oekonomische Encyclopödie, Bd. I— LXXHI
(bis zum Artikel : Leiche, den er noch voll-
endete) ; von den Gebrüdern Flörkeu. Anderen
bis zum 242 . (Schiuss-) Bd. (Berlin 4 858) fortge-
setzt. ~ Viele Übersetzungen, z. B. Priestley's
Geschichte der Elektricität; Wallerius' chym.
Grundsiitze-d. Ackerbaus ; Lewis' phys.-chem.
Abhandll. ; Egede's Beschreib, von Grönland.
Krai;, N., s. Crug.
Krusenstern, Adam Johann von.
— Erbherr auf Ass in Esthlond. Russischer
Marine-Officier, zuletzt Admiral u. Direct.
d. Seecadeltcncorps in Petersburg, Mitgl.
d.Acad. d. VViss. daselbst. Diente von 4 793
bis 4 799 in d. engl. Kriegs- u. Handels-
flotte. Befehligte 4 803 — 6 d. erste russ.
Expedition, welche eine Reise um die Welt
machte (RNJ (G, 4 8 46;,
geb. 4770, Nov. 8 (A.St.), Haggud,*
gest. 4 8 46, Aug. 4 2 (A.St.), Landgut Ass.
Reise um die Welt in den J. 4 803—6, 3 Bde.
mit Atlas, St. Petersb. 4 810—42. Beiträge zur
Hydrographie d. grösseren Oceäns, Leipzig
4 84t). Atlas de l'ocöan pacifique, S Bde., Pe-
tersb. 4 824—27. Recueii des mömoires hy-
drographiques pour servir d'analyse et d'ex-
plicalion ä i'atlas de l'ocöan pacifique, 2 Vol.,
Ib. 4824—27. Supplement au recueii etc., ib.
4 836. Aufsätze im Bullet, d. Petersb. Acad. ;
in Enffelhardt's Russ. Miscell. (4 828—32) ; Dor-
pater Naturwiss. Abhandll. (lieber d. Wirk. d.
Eisens auf d. Compassnadel, Bd. 1, 4 823) ; Gilb.
Annai. (Nutzen d. Verkohlens d. Wasserton-
nen, Bd. XXIII, 4806); Berghaus' Hertha u.
Annalen ; Petersburger Kalender u. a. 0.
• Seinem väterlichen Erbgut in Südharrien, Esthland.
Krzyzanowski, Adrian. — Prof.
d. Astronomie an d. Univ. zu Warschau
bis zu deren Aufhebung (G. 4 853^,
geb
gest. 4 852, Aug. . ., Warschau.
Diss. de construendis camaris ellipsoidicis ope
projectionibus graphicis, 4", Varsov. 4 824. —
Eine (polnisch geschriebene) Biographie von
Copemicos in d. W^erke: Dawna Polska, 8".
Ib. 4844,
Kudematsoh, Johann. — Zuletzt
k. k. Bergverwaltungs-Adjunct zu Steyer-
dorf im Banat; früher Geolog der k. k. geo-
log. Reichsanstalt in Wien (Or),
geb
gfest. 4 856, Apr. 4 4, (Steyerdorf?).
Geognost. Aufsätze in Haidinger'i naturwiss.
Abhandll., in Dessen Berichten über Mittheil,
von Freunden d. Naturwiss. u. in d. Srtzungsb,
d. Wien. Acad.
Kübel, Matthäus. — Dr. TheoL u.
Jur., Jesuit bis zur Aufliebung d. Ordens,
dann Lehrer am kathol. Gymn. zu Heidel-
berg, später Präses d. kurfürstl. Alumnen,
darauf von 4 783 bis 4 785 Prof. ord. d. Ma-
thematik an d. Univ. zu Heidelberg und seit-
dem Prof. d. geistl. Rechts an derselben (A),
geb. 4 7 42, Nov. 4 5, Herbstheim, Fürstth.
Fulda,
gest. 4 809, Jan. 3, Heidelberg.
Lehrsätze u. Aufgaben ausd. Grössenlehre, 8°,
Heidelb. 4 783. Entwurf e. Vorles. aus d. ge-
meinnützigst. Theile d. pract. Mechanik, Ib.
4783.
Kühn, Heinrich. — Dr. Juris, Prof.
d. Mathematik am Gymn. zu Danzig von
1733 an. Mitstifler d. naturf. Gesellsch.
daselbst im J. 4 743. Auswärtiges (pensio-
1325
Kühn
Eützing^.
1326
nirles) Mitgl. d. Pelersb. Acad. fBAAY)
(M) fA),
geb. 1690, Nov. <9, Königsberg,
gest. n69, Oct. 8, Danzig,*
Medilaliones de origine fontiiim et aquae pu-
tealis etc. (Preisschrift), Bordeaux 1741 (auch
französisch daselbst, und deutsch, Danzig,
Berlin u. Leipz. 1746). Tentamen de aequa-
tionibus cubicis quibuscunque perfecte resol-
vendis, 4°, Gedani 1771 (poslh.). Beschreib,
einer neuen u. vollkoinmnen Art von Waagen
usw. (Abhandl. d. Danzig. Gesellsch. I, 1747).
Neue Maschine zum Wasserwägen (Ib. id.).
Gedanken von d. Subtilitat u. Sichtbarkeit d.
Luft (Ib. id.). Von d. eigentl. Beschaffenh. d.
Sonnenflecke u. wie ihre Entfernung von d.
Sonne zu finden (Ib. id.). Von d. wahren Ur-
sprung d. Cometenschweifs (Ib. id.). Unter-
such, d. natürl. Ursachen d. Ebbe u. Fluth
(Ib. III, 1756). Meditationes de quantitatibus
imaginariis construendis et radicibus iniagi-
nariis exhibendis (Nov. Gomm. Acad. Petrop.
III, 1756).
* gest. 1769, Aug. 6 [RA. IVj.
Kühn, Karl Gottlob. — Dr. Med.,
Prof. (extr. 1793, ord. 1804) d, Medicin,
d. Anatomie u. Chirurgie (i802), d. Phy-
siologie u. Pathologie (18<9) an d. Univ.
zu Leipzig ril/.li; (NJ,
geb. n54, Juli < 3, Spergau bei Mer-
seburg,
gest. iSiO, Juni \9, Leipzig.
Geschichte d. medicin. u. physikal. Elektrici-
tät, 2 Bde. 8**, Leipr. 1783—85. Die neuest.
Entdeckungen in d. medicin. u. physikal. Elek-
tricität, 2 Bde. 8°, ib. 1796 — 97. Repertorium
d. neuest. Erfahrungen engl. Gelehrten aus d.
Fache d. Physik, Medicin usw., 6 Bde. 8", Ib.
1800—1802. — Medicinisches.
Kühn, Otto Bernhard. — Dr.Med.,
seit <825 Privatdocent und seit 1830 Prof.
ord. d. allgem. Chemie an d. Univ. zu Leip-
zig. Sohn des Vorigen (CLJ^
geb. 4 800, Mai 6, Leipzig.*
Versuch einer Anthropochemie, 8*^, Leipz. 1824.
De pinguetudineinprimisbumana, diss. ehem.
pars prior historica, Ib. 1825. Chemie für
Staatsärzte, 8", Ib. 1829. Anleit. z. qualitativ,
ehem. Untersuch., Ib. 1830. Lehrb. d. Stö-
chioraetrie, 8'^, Ib. 1837. System d. unorgan.
Chemie, 8**, Götting. 1848. — Analyse e. neu.
Minerals v. Längbanshytta (Lieb, Ann. XXXIV,
1840). D" d. phosphorsaur. Kupferoxyds von
Hirschberg (Ib. id.). Bemerkk. über d. Uran
(Ib. XLI, 1842). Über einige natürl. phosphor-
saure u. arsensaure Kupfersalze (Ib. LI, 1 844).
Mineralanalysen (Ib. LIX, 1846). Über d. Ae-
quivalent d. Kupfers u. ciaige Salze derselben
(Ib. LXXIII, 1850). Über Benutz, d. l^eucht-
gasesbei ehem. Versuchen (Ib. LXXIV^, 1850).
~ Fernere Aufsiilze im .\rchiv d. Pharmacie.
* geb. 179y, Mai G {S£. IL) ist falsch (Or).
Kühn, Karl Amandas. — Bergralh,
seit 1816 Prof. d. Bergbaukunsl u. Geo-
gnosie an der Bergacademie zu Freiberg
(Die Bergacademie zu f r eiber g, 1850^',
geb
gest. 1848, Miirz 2 9, bei Freiberg.*
Handbuch d. Geognosie ui,\v., 2 Bde. 8", Frei-
berg 1833 u. 86. — Anlheil an d. geögnost.
Karte von Sachsen.
♦ Durch Hineinstvlrzen in einen Schacht.
Kühne, Herrraann Theodor. —
Dr. Phil., Prof. am Gymn. illustre zu Gotha
seit 18 40, vorher seit 1837 am Nicolai-
Gymn. zu Leipzig fOr),
geb. 1817, Apr. 3, Walliphen, Sachs.-
Weimar.
Lehrb. d. bürgerl. Rechenkunst, 8", Leipzig
1845, 2. Aufl. 1836. Lehrb. d. Arithmetik u.
Algebra, 8°, Ib. 1855.
Kühnst, Johann Christoph. —
Dr. Med., pract. Arzt zu Ronneburg im Her-
zogth. Allenburg, dann Physicus in Zeitz.
Mitgl. d. Leopold in. Academie (ANCJ, (Nov.
Act. Acad. NaU Cur. Hi;,
geb. 1702, Aug. 7, Ronneburg.
gest. 17 6-2, Mai 2, Zeitz.
Phiogiston quod metallis inest sulphurificatione
demonstrare (Act. Acad. Nat. Cur. V, 1740).
Sal commune ex ossibus aniraalium (Ib. id.).
Camphora in figuram orbicularem colliquata
(Ib. id.), Nitri aeidum ex acido saus et phlo-
gisto concretum (Ib. VI, 1742). Gamphore iu
figuram orbicularem sublimatio etc. (Ib. VIII,
1748).
Külp, Edmund Jacob. -— Dr. Phil.,
Direct. d. Real- u. bohr. Gewerbschule in
Darmstadt seit 1848, Prof. d. Physik u.
Mathematik an letzterer seit 1833 u. Leh-
rer an d. Realschule seit 1827. Studirte
in Heidelberg u. Brüssel (Sc),
geb. 1801, Apr. 16, Nordheim, Bezirk
Heppenheim.
Diss. math. de curva focali regulari, 4°, Mannh.
1824. Die algebraische Anaiysis (Bearbeitung
von Francoe-or's Lehrkurs), S*', Darmst. 1851.
Lehrbuch d. Experimental-Physik, 4 Bde. 8",
Ib. 1858 u. fif.
Kützing, Friedrich'Traugott. —
Prof. an d. Realschule zu Nordbausen seil
1 83 6 ; ursprünglich Pharmaceut {Or) (CLJ,
geb. 1 807, Dec. 8, Ritleburg, b. Artern,
Thüringen.
Compendium d. Naturgeschichte, S'', Nord-
haus. 1837. Die Chemie u. ihre Anwend, auf
d. Leben, 8^ Ib. 1838. Die kicselschaligen
Bacillarien, 4", Ib. 1844 (K. entdeckte 1834
die Kieselpanzer d. Bacillarien). Fhycoiogia
1327
Kuhlmanu
Kulik.
1328
germanica, 8°, Ib. 4 845 (Darin ehem. Nach-
richten über mehre neue Farbstoffe u. andre
Bestandtheile d. Algen, z. B. : Phykokyan,
Phykoerythrin, Phykohämatin, Gelin, Fucin,
Geiacin). Grundzüge d. phiiosoph. Botanik,
2 Bde. 8*», Leipzig 4 854—52 (darin der che-
misch-physiolog. Theil besonders ausführlich).
Mikroskop. Untersuch, über d. Hefe u. Essig-
multer (Erdmann's Journ. XI, 4 837). Über d.
Pflanzenschleim (Arch. d. Ptjarm. XVII, 4 839).
Kahlmann (elgenli. Kühlmann), Karl
Friedrich. — Prof. d. angewandt. Che-
mie (von 4 823 bis 4 854) u. Director d.
Münze zu Lille, Präsident d. Handelskam-
mer daselbst u. Mitgl. d. Conseil des De-
partem. du Nord, Eigenthümer chemischer
Fabriken zu Loos, La Mandeline, Amiens,
St. Andre u. a. 0. Corresp. d. Acad. d.
Wiss. zu Paris (VD) (Or),
geb. 1803, Mai 22, Colraar, Elsass.
Cours de g^ologie, 4o, Lille (ohne Jahrzahl).
Expörienceschimiquesetagronomiques, 4 847.
Applications des Silicates alcalins et solubles
au durcissement des pierres calcaires poreuses
etc., 8**, Paris 4 855. — Sur la fabrication du
pain (Recueil d. Möm, de la See. d. scienc. de
Lille, 4 834, wo noch einige Abhandll. von
ihm). — ^^ Analyse chimique de la racine de ga-
rance (Ann. chim. phys. XXIV, 4 823). Sur la
productiou de l'outremer artificiel (Ib. XL,
4 829). Acide hydro-cyanique en contact avec
les acides hydro-chlorique et sulfurique (Ib.
id.). Considörations sur l'influence de l'oxi-
g6ne dans la coloration des produits organi-
ques etc. (Ib. LIV, 4 833). Sur la fabrication
du Sucre de betteraves (Ib. id. et LXVII, 4 838) .
De l'eau dans quelques röactions chimiques
(Ib. LXVII, 4 838). Gristaux de Sulfate deplomb
artificiel obtenu% dans la fabrication de l'acide
sulfurique (Ib. Ser. III, Vol. I, 4 844). Exp6-
riences concernant la thöorie des engrais, 2"*^
et 3™" M6m. (Ib. XVIII, 4 846 et XX, 4 847).
Relation entre la nitriOcation et la fertilisation
des terres ; forraations nouv. d'acide nitrique
et d'ammoniaque (Ib. XX, 4 847. — Auch für
sieb, Lille 4 847.) — Sur plusieurs räactions
nouvelles döterminöes par l'öponge de platine
(Compt. rend. VII, 4 838)* Sur l'öthörification
(Ib. VIII, 4 839 etX, 4 840). Sur divers com-
binaisons nitreuses (Ib. XII, 4 844). M6m. sur
les chaux hydrauliques, les ciments et les
pierres artiflcielles etc. (Ib. id., XL et XLI,
4 855). Sur la fertilisation des terres par les
sels ammoniacaux, les nitrates etc. (Ib. XVII,
4843). Des applications du vide aux travaux
industriels (Ib. XVIII, 4 844). Expr. concer-
nant la th(5orie des engrais, 4'' M6m. (Ib. XXIII,
4 846). De l'influence des alcalis dans divers
phönom6nes naturels (Ib. XXIV, 4 847). Expr.
concernant la fabrication du sucre de bette-
raves (Ib. XXX, 4 850). Sur divers phöno-
m^nes d'oxygönation et röduction (Ib. XLI,
4 855). Sur 1 Intervention des Silicates alcalins
dans la production artificielle des chaux hy-
drauliques etc. (Ib. id.). Sur la production
artificielle et par voie humide d'argent chlo-
rure, et sur diverses 6pig6nies etc. (Ib. XLII,
4 856). Etudes thöoriq. et prat. sur la fixation
des Couleurs dans la teinture (Ib. id., XLIII,
4 836 et XLIV, 4 857). M6m. sur les chaux hy-
drauliques et la formation des roches par la
voie humide (Ib. XLV, 4 857 et XLVI, 4 858).
Kuhn, Karl. — Dr. Phil., Prof. d. Ma-
thematik u. Physik am Cadettencorps in
München; ausserordentl. Milgl.d. Acad. d.
Wiss. daselbst seit 185 4 (MA) (Or),
geb. < 8 4 6, Sept. 4 , Cunreulh, b. Forch-
heim, Oberfranken.
Descriptive Geometrie mit Einschluss d. Prin-
cipiend. isoperimetr. Projeclionslehre, Augsb.
1844. Bearbeit. d. Geometrie im Räume, Ste-
reometrie u. Trigonometrie in TJnruh's Lehrb.
d. Geometr. u. Trigonometr., 3. Aufl., Lands-
hut 4850, — über d. fixen u. longitudinalen
Streifen im Spectrum d. Sonnenlichts (Pogg.
Ann. LXXV, 4 848 u. XG, 4 853; auch Bullet,
phys. math. Acad. St. Petersb. XI, 4 853). In
d. Gelehrt. Anzeigen d. königl. bayer. Acad.
von 4 854 u. 4 852: Über Blitzableiter; Über d.
Principien d, Telegraphie im Allgem u. jene
d. elektr. Telegraphie insbesondere; Astron.
Kalender 4 850—52 . — Mitarbeiter an den Fort-
schritten d. Physik, Bd. III, IV u. VL
Kulenkamp, Nicolaus. — Schön-
färber und Seifenfabrikant in Bremen (A)
geb. 4 74 0, Bremen,
gest. 4 793, Nov. 24, Bremen.
Über d. Bau d. Seeland. Krapps usw. (Han-
növr. nützt. Sammlungen, 4 757 — gekrönt
4 756 von d. Soc. d. Wiss. zu Göttingen). Die
Art u. Weise, aus d. Waid eine dem Indigo
nahe kommende Farbe zu bereiten (Ib. 4 758
— gekrönt 4 757 von d. Gott. Soc). Ob sich
keine gelbfärbende Materie finden lasse, die
so beständig wie Krapp u. Waid wöre (Han-
növr. Magaz. 4 773 — gekrönt 4 766 von d. Gott.
Soc). Schrieb auch über Chlorbleiche (Gme-
lin's Gesch. d. Chemie III, 4 853), erfand das
vom Dr. Barth in Grossenhain zuerst darge-
stellte sächsische Grün zum zweiten Male und
führte — wie (A) u. (ÜB) sagen — 4 743 die
Elektricität in Bremen ein (?).
Kolik, Jacob Philipp. — Folgweise
Prof. d. Elementar-Malhematik am Lyceum
zu Olmütz (<844), Prof. d. Physik u. an-
gewandt. Mathematik am Lyceum zu Gralz
(4 8 4 6), Prof. d. Astronomie am Johanneum
'daselbst (4 8 4 7) und endlich seit 4 8 26 Prof.
d, höhr. Mathematik an d. Univ. zu Prag (Or),
geb. 4 793, Mai 1, Lemberg, Galizien.
Handb. mathematischer Tafeln, 8", Gratz 4 834.
Tafeln d. einfachen Factoren aller Zahlen un-
ter einer Million usw., 8°, Ib. 4 825. Der tau-
sendjährige Kalender usw., 4 2», Prag 4 834,
2. Aufl., 4«, Ib. 4834. Lehrb. d. höhr. Ana-
lysis, S», Ib. 4 831; 2. Aufl., 2 Bde. 8°, ib. 4 844.
1329
Kulmufl
Kunckel.
1330
Anfangspründe d. höhr. Mechanik, 8", Leipz.
4 846. Tafeln d. Quadrat- u. Kubik-Zahlen al-
ler natürl. Zahlen bis hunderttausend usw.,
8°, Ib. 4 848. — Einfach. Verfahren bei Zer-
leg, grosser Zahlen in ihre Facloran (Abh. d.
königl. Böhm. Gesellsch. d. Wiss. I, 4 841).
Über d. Bestimm, d. Anzahl d. Trimzahlen un-
terhalb e. gegeb. Zahl (Ib. id.). Über d. Ket-
tenbrückenlinie (Ib. id.). Neuer analyt. Be-
weis vom Parallelogramm d. Kräfte (Ib. id.).
Die Fehler in Jahn'a Tafeln d. Quadrat- u. Ku-
bik/.ahlcn (Ib. II, 1848}. Über d. Tafel primi-
tiver Wurzeln (Crelle's Journ. XLV, 4 853).
Geometrische Aufgaben (Ib. id.).
Knlmus, .1 0 h a n n A d a m. — Dr. Med.,
pract. Arzt u. seit 1725 Lehrer d. Medicin
u. Physik am Gymn. zu Danzig. Mitgl. d.
Leopoldin. u. d. Berlin. Academie (J) (A)
(ÄNC) (Act. Acad. Nat. Cur. l\J,
geb. 1689, März i8, Breslau,
gest. 1745, Mai 29, Danzig.
Elementa philosophiae naturalis etc., Gedani
4 722. Diss. de vaporibus, nebula et nubibus,
4^ Ib. 4 726. Diss. de lapidibus, 4", Ib. 4 727.
Kummer, Ernst Eduard. — Dr.
Phil., von 1 832 bis 1 842 Lehrer am Gymn.
zu Liegnitz, dann Prof. ord. d. Mathematik
an d. Univ. zu Breslau bis 1856 und nun
dasselbe an d. Univ. zu Bcilin. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. daselbst seit 1855 fPrgrm.
Gymn. Liegnitz < 8 43j,
geb. 1810, Jan. 29, Sorau, Nieder-
Lausilz.
De residuis cnbicis disquisitiones nonnullae
analyticae, 4", Vraiisl. 4 842 (auch Crelle's
Journ. XXXII). Disp. de numeris complexis,
qui unitatis radicibus et numeris integris rca-
libusconstant, 4", Ib. 4 844*. — Sur l'integra-
tion generale de l'equation de Riccati par des
integrales döfinies (Crelle's Journ. XII, 4834).
Über d. Convergenz u. Divergenz unendlicher
Reihen (Ib. XIIl] 4835). Ueber unendlich ver-
schiedene Entwicklungen d. Potenzen d. Sinus
u. Cosinus (Ib. XIV, 4 835). Über eine hypergeo-
metr. Reihe (Ib. XV, 4 836 . Eine neue Methode,
die numerisch. Summen langsam convergiren-
der Reihen zu berechn. (Ib. XVI, 4 837). De
aequatione x-'^ + y *^=r z'^ per numeros integros
resolvenda (Ib. XVII, 4 837). De integralibus
definitis et seriebus inflnitis (Ib. id.). Note sur
d^v
Tintögration de I'öquation ;T-:^=ix"*y par des
integrales definies (Ib. XIX, 4 839). Sur quel-
ques transformations g6n6rales des integrales
definies (Ib. XX, 4 840). Über d. Transc^n-
denten, welche aus wiederholten Integratio-
nen rationaler Formeln entstehen (Ib. XXI,
4 840). Eine Aufe;abe, betreffend die Theorie
d. kubischen Reste (Ib. XXIII, 4 842^. Remerkk.
über d. kubische Gleichung, durch welche d.
Hauptaxen d. Flächen 2. Grades bestimmt wer-
den (Ib. XXVI, 4 843). Über d. Divisoren f.o-
P 0 g g 8 n d 0 f i'f , H-MKUvöi-iiThMcli.
wisser Formen d. Zahlen, welche aus d. Theo-
rie d. Kreislheilung entstehen (Ib. XXX, 4 S46; .
Beitrag zur Theorie d. Function
r(i)=/' e-^v*-^lv
(Ib. XXXV. 1847). Über Systeme von Curven,
welche einander überall rechtwinkl. durch-
schneiden ilb. id. . Zur Theorie d. coni[)lL\.
Zahlen (Ib. id.). Über d. Zeriog. der aus Wit-
zeln d. Einheit g.iMldeien complex. Zahlen in
ihre Primfactoion (Ib. id.i. Überd. Vierecke,
deren Seiten u. Diagonalen rational sind Ih.
XXWII, 1848). Bestimm, d. Anzahl nicht
äquivalent. Klassen fiir d. aus A''" Wurzeln d.
Einheit gebildeten complev. Zahlen, und die
idealen Factoren derselben :ib. XI., f.^50;.
Allgem. Beweis d. Fer m a l'scheti Satzes, dass
d. Gleich x^+\' = z>- durch ganze Zahlen un-
lösbar i.st, für alle diejenigen Potenz-Expo--
nenton X usw. flh. id.;. t i)er e. allgem. Ei-
genschaft d. ralionnien iinlwickeiungs-Coeffi-
cienten einer bestimmt Gattung analytischer
Functionen Ib. XU, 1851). ! ber d. PJrgän-
zungssatze zu d. allgem. Reciprociiätsgesetzen
ilb. XI.IV, 4 852]. Über e. besondere Art, ans
complex. Einheiten geliildeter Ausdrücke flb.
L, 1855;. über die den G a u ss'schen Pojio-
den d. Kreislheilung eui-vpreclienden Con-
gruenzwurzeln (Ib. LIII, 4 857). — Theorie d.
idealen Primfactoren d complex. Zahlen, wel-
che aus d. Wurzeln d. Gleichung ttt"=4 ge-
bildetsind usw. fAbh. d. Berlin. Acad. f. 1856).
Sätze über die aus d. Wurzeln d. Gleichung
a>-— 1 gebildeten complex. Zahlen usw. (Mo-
natsb. dies. Acad. 4 857).
* Gewann für die weitere Behandlung desselben The-
mas 1857 den grossen raath. Preis d. Pariser Acad.
Kunckel (Kunkel) von Löwen-
S^ern, Johann. — Hr^t Pharmaceut,
dann 1 659 Kammerdiener, Chymisl u. Auf-
seher der Hof- u. Leib-Apolheke der Her-
zöge F r a n z K a r 1 u. J u 1 i u s H e i n r i ch
von Lanenburg, darauf beim Kurfürsten
Johann Georg II. von Sachsen geheim.
Kammerdiener u. Aufseher d. kurfürstl. La-
boratoriums in Dresden bis 1677, wo er
einige chemische Vorlesungen zu Witten-
berg hielt, und nun von 1679 an in glei-
cher Stellung beim Kurfürsten Friedrich
Wilhelm in Berlin, n.ach dessen Tode
(1688) er vom Könige Karl XI. nach Stock-
holm gerufen, zum Bergralh ernannt und
1693 (unter dem Beisatz von LÖwen-
stjern; geadelt wurde. Mitgl. d. Leopol-
din. Academie (ANC) (J) (Gmelin, Gesch.
d. Chem. IL 153;,
geb. 1638 etwa, . . Hütten b. Rends-
burg, *
gest 1703, Matz ?0, Drcissigliufen.**
Nützliche ObscrvalioTies oder Ann cikungen
von der; fixen u. tlüchtigen Salzen, Aiiru et
84
1331
Kuudmann
Kupffer.
1332
Argento potabili, Spiritus Mundi usw., 8*»,
Hamb. -1676. Chymische Anmerkungen von
den Principiis chymicis, Saübus acidis, Alca-
libus fixis u. volatilibus, 8", Wittenberg 1677.
Oeffentliche Zuschrift von dem Phosphor mi-
rabili usw., 8'^, Leipz. 1678. Ars vilraria ex-
perimentalis oder vollkommne Glasmacher-
kunst usw., 4"\ l'rankf. u. Linz 1679 (französ..
4", Paris 4 752). Collegium physico-chemico
experimentale oder Laboratorium chymicum
(posth., von J.K. Engelleder edirt), 8", Hamb.
u. Leipz. 1716. — K, erfand das Rubin- oder
Goldglas (.stellte os\veniii.stens zuerst im Gros-
sen dar) und entdeckte den Phosphor zum
zweiten Male, worüber sein Freund Kirchmaier
die erste öttentliche Nachricht gab.
* geb. 1030, . . . Husum, gest. 1702 (/) ; yest. 17U;3
[BD).
** Sein Landgut bei Pernau.
Kundmann, Johann Christian. —
Dr. Med., pract, Arzt in Breslau, Mitgl. d.
Lnopoldin. Acadeniie (A) (M) fANC) {Act.
Acad. Nat. Cur. XJ,
geb. «68 4, Oct. 26, Breslau,
gest. 17 51, Mai i i , Breslau. *
Rariora naturae et artis item in re medica,
oder Seltenheiten d. Natur u. iCunst d, Kund-
ma n n'schen Naturalien-Cabinets usw., fol.,
Bresl. u Leipz. 1737. Gab heraus mit J. Ka-
nold und J. G. Braunschweig : Breslauische
Sammlungen d Naturu. Kunst, 38'ihle. (Ver-
suche) u. 4 Suppl., Bresl. 1718-28. -— Ob-
serv. de gemmis figuratis (Act. Acad. Nat. Cur.
II, 1730), De liquore vuiiierario Dippelii (Ib.
id.) De vitris singuiaribus (Ib. III, 1733) De
singulari cinvie et inuudatione, quae a. 1736
magnam parlem Ducatus Silesiae adt1lx.it etc.
(Ib. V, 174 0). Qnomodo vehementiam frigoris
unius hiemis in comparatione cum altera, ex-
periri liceat Ib. VII, 1744), — Medicinisches
u. Numismatisches.
* gest. Mai 12 {Aj.
Knnowsky, Georg Karl Fried-
rich. — Justizralli in Berlin (MK) (Zt),
geb. n86,IVlürz 3, Beathen, Schlesien,
gest. 1846,D^'C.23,Nieder-Schlesien.*
Physische Beobachtungen d. Mondes u d. Pla-
neten (Bode's Jahib. 1S25). Beobb. d. Come-
ten von l^jSä (li». id.). Bemerkk.über die von
Pastorff ent.le'.ktcPh.-itosphared. Planeten (Ib.
1826;. Beobh.d. fi :i cke'schcn Cometen 1 828
fAstr. Nachr. VII 1829). D" d. Ha Uey'schen
Cometen 183j ^ib. XIT, 1835).
* Auf der Eist-nbuhii z^vischeu Kohlfurt und Baubcha
bei Entgleisung; der« Zu?es.
Kunze, K <- r 1 Sebastian Heinrich.
— Erst Schulrector /.u Neuslüd.' in Hol- lein,
dann (seit 1797) Lehrer d. Technologie an
d. gelehrt. Schule zj' Flenslurg .'if. 11) (LS),
geb. '77 V, Febr. "2, Kiel,
gest. ISiiO, Mai 30, Hen^burg.
Schauplatz d. gemeinnülzi^st. Maschinen, nach
J. Leutjoidu anderen bearbeitet 3 PJc. ilan-
bürg 1796—1802. Einige Bemerkk. über d.
Galvanisuius in phys. u. ehem. Hinsicht, Ib.
1804.
Kunzek, Augost. -^ Dr. Phil., Prof.
d. Physik an d. Univ. zu Wien seit 18 47,
vorher Prof. d. Physik an d. Univ. zu Lem-
berg. Corresp. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Wien seit 18 48 (WA),
geb. 1795, Jan. 2 8, Königsberg, öslerr.
Schlesien.
Die Lehre vom Lichte, 8«, Lerab. 1 836, 2. Aufl. ,
Wien 1853. Leichtfassliche Vorlesungen über
Astronomie, 8", Wien 1847, 8. Autl. 1S50. Ex-
perimental-Physik für Gymnasien usw., Ib.
1850, 2. Aufl. 1851. Lehrb. d. Physik usw.,
8°, Ib. 1852. Studien aus d. höhr. Physik, 8«,
Ib. 1856. - Übersicht d. Resultate 20jtihrig.
meteorolog. Beobb. in Lemberg (Sitzungsber.
d. Wien. Acad. VII, 1851). Aufsätze in d". Ver-
handl. d. landwirtbschafti. Gesellsch. zu Lem-
berg und d. allgem. land-u. forstwirthschafll.
Zeitung in Wien.
Kapficr% Karl Heinrich. — Dr.
Phil., anfangs Privatlehrer in Petersburg,
dann Privatdocent in Dorpat, darauf 1821
Lehrer und 1823 Oberlehrer am Gymn.
zu Reval, endlich Prof. am Besborodko'-
schen Lyceum zu Neshin. Bruder des Fol-
genden (RN) (Album academ. d. Univ. Dor-
pat 1852;,
geb. 1789, Dec. 1 (A.St.), Mitau,
gest. 1838,
Diss, inaug. de sumraatione serierum secun-
dum datam legem differentiarum , 4°, Mita-
viarf 1813. Versuche. Methode, durch welche
sich bestimmen Hesse, ob u. in welcher An-
zahl eine gegebene algebr, Gleichung, von wel-
chem Grade sie auch sey, imaginäre Wurzeln
habe usw., 4o, Dorpat 1819,
* In (JSiV) heissen alle Glieder dieser Familie : K u p f e r.
Kupffer, Adolph Theodor. — Dr.
Phil. Nachdem er von 1816 bis 1822 in
Berlin, Göltingen u. Paris studirt, Prof. ord,
d. Chemie u. Physik an d. Univ. zu Kasan
(1824—28), dann ordenll. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu St. Petersburg u. Direct. d. daselbst
18 43 errichteten magnetisch-meteorolog.
Central Anstalt für Uussland (UN))
geb. 1790, Jan. 6 (A.St.), Mitau.
Diss inaug. do calculo crystalionomico, 4",
Gottiiig. 1821. Preishchrin. über genaue Mes-
sung d. Winkel an Krystallen (gekrönt von d.
Berlin. Aidd.), 4», Berlin 1826. Annuaire ma-
L5i)«$lique et meteorologique du Corps des In-
göniJursdesMinesdeRussie, 1837 — 46, 10 vol.
4", St. Pctersb. 1839 -49. Annal. de TObser-
valoiro physiaue central de Russie 1847 — 54,
8 vol. 4°, Ib. 1850 — 56. — Observations me-
t(4orolog. failesäSt. Petersb. 1824-3* .'Mem
Acad. St, Petersb., Scienc matli. etphjs. H,
1333
Karella
Kyan.
1334
iSki). Sur la tempörature moyenne de plu-
sieur points de la Russie (Ib. id.). Recherches
expähinent. sur r^lasticltö de.s metaux (Ib. V,
1853). tlber d. Einfluss d. Wärme aufd. Ela-
sticität d. fest. Körper, besonders d. Metalle
(Ib. VI, 1857. — Gekrönt von d. Götting. Soc.)
— Sur la foFDfiule hygrometrique de Mr. Au-
gust (Bull, scicnt. Acad. Pelersb. VI, 1840).
Sur la valeur du kilogramme etc. en poids
russe (Ib. VII, 1840). Noch einige Notizen da-
selbst. — De 1 influence de la tempörature sur
la force magnötique des barreaux (Rull. phys.
rnath. Acad. St. Petersb. I, 13 43). Sur la tenn-
perature du sol et de l'air aux limites de la
culture des ceröales (Ib. IV, 1845). tber d.
mechanische Aequivalent d. Wurme (Ib. X,
185t). Experimental-Üntersuch. üb. d. Trans-
versal-Schwingungen elastischer Metailstäbe
(Ib. XII, 1854). iJntersuch. über d. Flexion
elast. Metallstäbe (Ib. id.). Noch einige Noti-
zen daselbst. — Überd. Krystallformd. Schwe-
fels (Pogg. Ann. II, 1824). D" d. Kupfervitriols
usw. (Ib. VIII, 1826). Variation d. magnet. In-
tensil. in Kasan u. Einfluss d. Nordlichts auf
d. Magnetnadel (Ib. X, 1827). Über d. Ver-
theil. d. Magnetism. in Magnetstäben (Jb. XII,
1888). Über d. Krystallf. d. Adulars usw. (Ib.
XIII, 1828). Mitll. Luft- u. Bodentemperatur
im östl. Russland (Ib. XV, 1829). Geognost.
Schilderung d. Urals (Ib. XVI, 1829). Coetl.
d. Wärme-Einflusses aufd. Magnetnadel (Ib.
XVII, 1829). Beschreib. -e. neu. Barometers
(Ib. XXVI, 1832). Verbessr. am Reflexions-
goniomeler (Ib. XXVIl, 1833). Über d. Tem-
peratur d. Quellen (Ib. XXXII, 183 4). tJber
Temperatur- Zunahme in den tieferen Erd-
schichten (Ib. id.). Noch verschiedene magnet.
u. meteorolog. Beobb. daselbst. — Sur la re-
lalion remarquable qui existe entre la forme
cristalline, le poids d'un atome et la pesanteur
spöcifique de plusieurs substances (Ann. chim.
phys. XXV, 182 4). Sur la pesanteur spöci-
fique des alliages et leur point de fusion (Ib.
XL, 1829).
Kurella, Ernst Gottfried. — Dr
Med., pract. Arzt in Berlin, Rath d. Ober-
Collegii medici und Ober-Collegii sanitatis
daselbst (GB.MQ&J (Br) (MJ,
geb. «7 25, März 12, Neidenburg, Ost-
preussen,
gest. 1799, Juli 28, Berlin.
Ghymische Versuche u. Erfahrungen, 5 Stück,
8«, Berlin 1756 — 59. — Medicinisches.
Kupr, JohannGottlob von. — Prof.
d. Mineralogie (früher d. Botanik) an d. po-
lytechn. Schule in Stuttgart, auch Vorste-
her derselben (OrJ,
geb. 1798, Jan. 15, Sulzbach a.d. Murr,
Würlemberg.
Gnindzüge d. Ökonom, u. technisch. Minera-
logie, 8", LeipZ. 1835, 8. Aufl. 1851. Beiträge
zur fossilen Flora d. Juraformation, Stuttgart
1846. — Abhandll. in Zeitschriften.
Kurrer, Jacob Wilhelm Heinrich
von. — Nachdem er sich in der Bodemer'-
schen Kaitundruckfabrik zu Grossenhayn in
Sachsen für dieses Fach ausgebildel, 1805
Gründer einer solchen Fabrik in Zwickau,
dann Dirigent der Schöppler- u. Hartmann'-
schen Kattundruckfabrik in Augsburg (1815
— 30), der gleichen Fabrik des Baron von
Puthon zu Sassin in Ungarn (1830 — 32)
und der der Brüder Porges in Prag (1832
— 43); seitdem Privatmann in Prag. Dr.
Phil. (CL),
geb. 1781, Juni 8, Langenbrand.*
Die Kunst, vegetabilische u. andere Stofl'e zu
bleichen, Nurnb. 1831. Die neuesten Erfah-
rungen in dBleic.hkunst, Ib. 1838. Geschichte
d. Zougdruckerei, Ib. 1840, 2. Aufl. 1844. Die
Druck- u. Färbelvunst in ihrem eanzen Um-
fang, 3 Bde. 8", Wien 1848— oO. Lber d. Blei-
chen d. Leinwand u. d. leinenen Stoffe, Braun-
schweij» 1850. Gab heraus mit K. W. Juch:
Neues Journ. für d. Indiennen- u. Baumwol-
lendruckerei, 4 Bde. 8", Nürnb. 1815—17, u.
Magaz. f. Drnck- u. Fürbekunst, 3 Bde. 8°, Ib.
1818—20. Darin, in Dingler's u. in Schweigg.
Journ. Aufsätze von ihm. Mitarbeiter an Ersch
u. Gruber's Encyclopädie u. am Diclionnaire
teohnologique (T. XI, Paris 1827). Mit Dingler
Übersetzer von Bancroft'g Färbebuch, Vitalis'
Grundriss d. Farbekunst.
* Dorf im Schwarzwald, Würtemberg.
Kurz (Curlius), Sebastian. — Hielt
von 1603 bis 1611 in Nürnberg, dann ei-
nige Jahre in Heilbronn und darauf wieder
in Nürnberg eine zur Zeil berühmte Schreib-
u. Rechenschule. Bekam 1640 für seine
Kunst vom Kaiser Ferdinand HI. eine
goldene Kette mit Gedächtnissmünze fWNJ
(Dpp) (J) (AJ,
geb. 1576, Sept. 1, Windsheim,
gest. 1659, Oct. 28, Nürnberg.
Arithmetisches Compendium, 8°, Nürnb. 1600,
4. Aufl. 1632. Arithmetica practica, 2 Bde. 8",
Ib. 1604; 2. Aufl., Leipz. 1619. Ein Tractät-
lein etlicher berühmter algebraischer Kunst-
Quaestionen, 12", 1609. Neues arithmet Com-
pendium, 12°, Nürnb. 1642 [erlebte 13 Aufl.).
— Übersetzte geometr. Schriften von J. Sems,
P. vanDouu. Sybrand Hanszen aus d. Hollän-
dischen.
Kyan, John Howard. — Destilla-
teur in London (An.JR. 18 50.) [AAJ,
geb. 1775 etwa, . . England,
gest. 1850, Jan. 5, New-York.*
Erfand ums J. 1824 das Verfahren, Hölzer
durch Tränken mit Sublimatidsung gegen Fä». :
niss zu schützen, das sogen. Kyanisiren (Erd-
'8 Journ. XVIII, 1833, p. 207).
Etwa G Monate nach seiner Ankunft daselbst.
84*
1335
Xylian
Laboulaye.
1336
Kyllan (Kyllian), Jacob, — Jesuit,
lebte u. lehrte folgvveise in Krakan, Tliorn,
Lomberg (im Collegiuni Nobiliuiu) und Me-
(loresc in Gross-Polen: nach Aufhebung d.
Ordens erst in Danzig. dann als Hauslehrer
zu Kafflienicza bei Conitz in Westpreussen
lebend (Plzj (Mj (RA. lYJ,
geb. 17U, Febr. 14, Prag,
gest. 177 4, Apr. . ., Kamienicza.
Causa eHiciens niotus astroriim ex principiis
pyrotechnicae naturalis convenienter hypo-
tliesi Gopernicanae derivata suadetur a
quodam speculalorenaturae, 8**, Gedani1769.
Prodromus physico-astronomicus pyrotech-
nici systematis verticum, 8^^ Ib. 4 770.
Hyper (Kieper), Albrecht. — Magi-
ster Philosophiae an den ünivv. zu Königs-
berg u. Franeker, ward i646 Lehrer d.
Physik u. Medicin an d. Schule zu Breda,
dann Leibmedicus des Prinzen von Ora-
nien und zuletzt (1648) Prof. d. Medicin
an d. Univ. zu Leiden (J) (A) (SL),
geb. 1610 etwa, . . . Königsberg,
gest. 1653, Sept. tVy, Leiden.
Disp. de igne elementari, 16.34. Disp. de co-
metis, 1636. Disp. de falniine, quod a. 1636
. . . turrim nitrariam aulicam Regiomonti per-
ciissit, 1637. Disp. de principiis physicis, 1637,
— Medicinisches.
Kysaous, Rudolph. — Oberlehrer
an d. Bürger- u. Realschule zu Siegen, frü-
her (1838 — 42) Gehülfe an d. Sternwarte
zu Bonn (Or),
geb. 1817, Juni 4, Coblenz.
Über d. Axendrehung d. Sonne (ursprünglich
Schulprogrm.), 1846. Über d. Anwend. u. ße-
deut. d. Zahlen in d. Geometrie (D"), 1850. —
Astronom. Beobachtungen u. Berechnungen in
Schumacher's A»tron. Nachr. XVI, 1839 bis
XVIII, 1841. — Unterstützte Argelander bei
seinen Zonenbeobachtungen (Beob. Bonner
Sternwarte, Bd. I).
Labana, J u a n B a u t i s t a. — Prof. d .
Mathematik in Madrid. Kosinograph d. Kö-
nige Philipps III. u. Philipps IV. von
Spanien (NN),
geb Lissabon,
gest. 1624, Apr. 2, Madrid.
Rej^imento nautico, Llsboa 1595. Taboas de
lugar do Sol e largura do lestc e oestc com
hum instrumenlo de du.ks läminas reprcvsen-
tando nella duas ak;ulhas izraduadas de graos
com hum amoslrador e aquiha, 1600.
Labarraqae, Antoine Germain.
— Apoljieker in Paris (Q) (Bull Soc. d'En-
couragm. L) (BR. CSWl),
geb. 1777, Mai 29, Oleron, Dep.Basses-
Pyrenees.
gest. 18 30, Dec. 9, Paris.
Lemploi de chlorures de sodium et de chaux,
Paris 1825. Maniere de se servir, du chlorure
doxide de sodium, Ih. 1825. ~ L. erfand die
nach ihm benannte Flüssigkeit im J. 1822.
Labat, Jean Baptist e. — Domini-
caner, machte 1 693 als Missionar eine Reise
nach den Antillen und später (17 23) eine
ins südliche Europa (A) (J),
geb. 1663, Paris,
gest. 1738, Jan. 6, Paris.
M^moires des nouv. voyages aux isles fran-
?aises de l'Amerique etc., 6 Tom. 12°, Paris
1 720. Voyage en Espagne et en Ilalie, 8 Tom ,
12«, Ib. 1730.
Labey, Jean Baptiste. — Prof. d.
Mathematik an der Militärschule zu Paris,
später am Lycee Napoleon u. an d. poly-
techn. Schule (BS) (LBN),
geb. 1750, . . . Normandie^
gest. 1823, . . . Paris.
Traitö de statique, 8«, Paris 1 8 1 2. — Übersetzte
Euler's Introduct. in Analys. infinit, u. dessen
Briefe an eine deutsche Prinzessin. Edirteauch
Lacaille's Legons 616ment. de math.
Laborde, Jean Baptiste. — Jesuit
(Q),
geb. 1730, Juni 9, . . ., gest. . . .
Le clavecin ölectrique, avec une theorie du
mecanisme et des ph6nom6nes de l'ölectricitö,
12», 1761.
Laborde, Jean Benjamin. — Am
Hofe Ludwigs XV. u. Ludwigs XVI. in
grossem Ansehen stehend, zuletzt einer der
General-Pächter der Steuern (^^4^,
geb. 1734, Sept. 5, Paris,
gest. 179 4, Juli 23, Paris.*
Essai sur la musique ancienne et moderne,
4 vol. 4°, Paris 1780. M6m. sur les proportions
musicales, le genre enarmonique des Grecs et
celui des Modernes, avee les observations de
Mr. Vandennonde et les remarques de l'abbö
Eoussier, 4", Ib. 1781. — Geograph. Schriften
und 28 Operetten.
* Guillotinirt.
Laboulaye, Charles Pierre Le-
fäbvre. — Schriftgiesser in Paris. Bis
183 6 Artillerie-Officier. Von 1831 — 33
Schüler d. polytechn. Schule (Or) (VD),
geb. 1810, .. . Paris.*
Trailödeciuemalique, 8", Paris 1849. Mitarbei-
ter am üictionnaire des aits et mauufactures.
1337
La Caille
Lachemayr.
1338
Erhielt auf den Pariser Ausstellungen dreimal
eine goldene Medaille für Vervollkommnungen
seines Gewerbes.
•geb. . . . 1S13 (ÄJPP), wo er Lef 6 b vre- Labou-
laye heisst.
La Caille, Nicolas Louis de. —
Nachdem er von 1739 an gemeinschaftlich
mit Cassini u. Maraldi mit geodät. Mes-
sungen in Frankreich beschäftigt gewesen,
n 4 6 Prof. d. Mathematik am College Ma-
zarin in Paris; machte von 1750 bis 1753
eine aslronom. Reise nach dem Cap d. gu-
ten Hoffnung (wobei er auch dort eine Me-
ridianraessung ausführte) , nach Isle-de-
F'rance u. Bourbon. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
in Paris seit 1741 (B) (Mem. Par. 1762; (Q),
geb. 1713, Mai 15, Rumigny,*
gest. 1762, März 21, Paris.
Le^ons element. de mathömatiques etc., 8",
Paris 1741 (edirt von Mario 1798, von Theve-
neau1807, von Labey 1811). Le<?ons de me-
caniqueetc, 8^ Ib. 1743 (spätere Ausgaben
1757, 1770, 1778 u. 1781). Le(;ons element.
d'astronomie gäomötrique et physique, 8", Ib.
1746 (edirt von Lalande 1780).' Legons Cle-
ment, d'optique, 8«, Ib. 1750, S'"« ädit. 1756
(NeueAusgb. 1808u. 1810). Ephemörides des
mouvements Celestes pour le meridien de Pa-
ris depuis 1745 jusqu'en 1775, 6 vol. 4^», Ib.
1744—63 (fortgesetzt von Lalande für 1775 —
1800, 3 vol. 4", Ib. 1774—92). Astronomiae
fundamenta, novissimis solis et slellarum ob-
servationibus stabilita, 4°, Ib. 1757. Tables
solaires, 1758. Tables de logarithmes etc., 8°,
Ib. 1760; augm. par Lalande, 1781, 1799, 1804.
Coelum australe stelliferum etc., 4", ib. 1763
(edirt von Maraldi). Journ. bist du voyage
fait au cap de Bonne-Esp6rance, 12", Ib. 1763
(edirt von Carlier) . Observations sur 51 5 etoiles
du zodiaque 1763 (edirt von J. S, Bailly). —
Galcul des differences dans la trigonometrie
sphörique (M6m. Par. 1741). Möthode pour
trouver le lieu de l'apogöe du soleil (Ib. 1742).
Sur le calcul des projections en general et en
parlic. sur le calcul des projections propres
aux äclipses d*^ soleil et aux occultations des
6loiies fixes par la lune (Ib. 1744). Sur les ob-
servations et la theorie des comötes qui ont
paru depuis le commencement de ce siöcle
(Ib. 1746). Observations faites au cap de B.-E.
pour servir ä döterminer la parallaxe de la
lune, de Mars et de Venus (Ib. 1748 et 1751).
Elements de la theorie du soleil sur la fin du
XV« siecle etc. (Ib. 1749). Sur les Clements
de la thöorie du soleil (Ib. 1750). Diverses ob-
serv. astronomiques et physiques faites au cap
de Bonne-Esperance etc. (Ib. 1751 et 1754).
Table des ascensions droites et des declinai-
sons apparentes des etoiles australes etc. (Ib.
1752). Sur la precisioü des mesures göodesi-
ques faites 1740 entre Paris et Amiens etc.
(Ib. 1755). Ser les etoiles nt^buleuses du ciel
austrat (Ib. id.). Sur les refractions astrono-
miques etc. (Ib. id.). Sur la theorie du soleil
(Ib. 1757). Sur la vraie longueur du möridien
en France (Ib. 1758). Sur Tobservation des
longiludes en mer par le moyen de la lune
(Ib. 1759). Sur le calcul des 616ments de la
theorie de la com^te qui parait maintenant
(Ib. id.). Sur la parallaxe du soleil etc. (Ib.
1760). Observations et theorie de la com^te
de 1760 Janvier (Ib. id.). Obs. et thöorie de
la comete de 1760 Fövrier (Ib. id.). Sur la pa-
rallaxe de la lune etc. (Ib. 1760). Noch viele
astr. Beobb. daselbst.
• Bei Rossy iu Thi^rache.
Lac^pdde, Bernard Germain
fitiennc de la Ville-sur-Iilon, Comte
de. — Erst Soldat in bayerschen Diensten,
dann, auf Buffon's u. Daubenton's Em-
pfehlung, Inspector d. Naturaliencabinets
im königl. Garten bis zum Ausbruch d. Re-
volution, darauf Prof. d. Naturgeschichte
an diesem Garten, Mitgl. d. Verwaltungs-
raths von Paris, 1791 Deputirter, 1796
Mitglied d. Instituts, 1799 Senator, 1803
Grosskanzler d. Ehrenlegion, 1809 Staats-
minister u . 1814, nach Rückkehr der Bour-
bons, Pair von Frankreich (BSJ fJFJ (Q),
geb. 1756, Dec. 26, Agen,
gest. 18 25, Oct. 6, Epinay b. St. De-
nis.*
Eisai sur l'ölectricitö naturelle et artificielle,
2 vol. 8°, Paris 1781. Physique g^nörale et
particuliere, 2 vol. 12", Ib. 1782 u. 84. Les
ages de la nature, 2 vol. 8«, Ib. 1830. — M6in.
sur le grand plateau de l'intörieur de TAfrique
(Möra. rinst. VI, 1805). Des hauteurs et des po-
sitions correspondantes des principales mon-
tagnes du globe et de Tintluence de ces hau-
teurs et de ces positions sur les habitations des
animaux (Ib. IX, 1807). ~ Viel Zoologisches.
* An den Blattern.
La Chapelle, ... de. — Abbe, kö-
nigl. Censor in Paris, Mitgl. d. Academien
zu Lyon u. Rouen (BC) (Q),
geb. 1710 etwa,
gest. 1792 etwa, . . . Parfs.
Institution de göometrie, 2 vol. 8", Paris 1746.
Trait<^ des sections coniques et autres courbes
ancienneselc, 8vlb. 1750. Trait6de ia con-
struction du scaphandre ou du bateau de
rhomme, 8«, Ib. 1 774 (neue Aufl., 1 2", Ib. 1 804).
Lachemayr, Karl. — Jesuit, Prof.
erst (1749) d. Logik u. Metaphysik, dann
(1751) d. Physik an d. Univ. zu Innspruck,
darauf (1768) Rector d. Ordenscollegiums
zu Freiburg im Breisgau (M) (A),
geb. 1718, Jan. 9, Innspruck,
gest. 1783, Aug. 17, Freihnrg.
De visione, 8", Oenipont. 1751. De auditu, 8°,
Ib. 1752. De gravitato et aequilibrio corpo-
rura, 8". Ib, "
e gl
175
1339
Lacher
Ladame.
1340
Lacher, Ambroslus. — Prof. d.
Mathematik an d. Univ. zu Frankfurt a. d.
Oder fAJ,
geb. . . . Mersburg bei Kostnitz,
gest
Tabulae resolutae de motibns planelarum alio-
ruraque supercoelestium rnobiljiim, jam de
novo extractae, caslicalae et revisae, 4", Fran-
cof. i5U.
Lachmund, Friedrich. — Dr. Med.,
prncl. Arzt in Hildesheim. Mitgl. d. Leo-
poldin. Acaderaie fJJ fAJ,
geb. 1635 etwa, . . . Hihieshcim,
gest. 4 676, fliidesheim.
Oryctographia Hildeshemensis s. admirando-
rum fossilium, quae in tractii Hildeshemensi
reperiuntur, descriptio, iconibusillustrata, 4«,
Hildesh. -1669. — Naturhist. u. Medicinisches.
Lacombe, Jacques. — Advocat in
Paris (QJ,
geb. 1724, ..... Paris,
gest. 1811, Juli I 6, Paris.
Dictionnaire encyclopedique des arts et m6-
tiers, 8 vol. 4° et 6 vol. alias, Paris 1789—91.
Dictionn. encyclop, des amusants des sciences
mathematiques et physiques etc., 4 vol. 4'' et
atlas, Ib. 1792 (umfasst die ähnl. Werke von
Macquer, NoIIet, Ozanam, Ouyot, Decremps und
Pinetti etc.). Dictionn. des jeux mathemati-
ques etc., 1 vol. 4°, Ib. 1799. — Viel Ander-
weitiges.
Lacondamlne, s. Condamine.
Lacoste, Pi e rre Fran g oi s. — Abbe,
Prof. erst d. Moral in Toulouse, dann d.
Naturgeschichte u. Physik an d. Central-
.schule desDep. Puy-de-D6me, darauf Con-
servator d. Mineraliencabinets u. Prof. am
botanischen Garten zu Clermont-Ferrand
(BSJ [QJ,
geb. 1754, Plaisance bei Tou-
louse,
gest. 1826, Apr. 1 8, Clermont-Ferrand.
ObservatJons sur ies volcans d'Auvergne etc.,
Clermont 1803. Lettres minöralogiques et g6o-
logiques sur Ies volcans d'Auvergne, Ib. 1805.
— Viel Anderweitiges.
Lacondraye, Franko is Celeslin
de Loynes, Chevalier de. — FranzÖs.
Marine-Lieutenant, Mitgl. d. National-Ver-
sammlung von 1789, emigrirte sp'ater nach
Kopenhagen, wo er 18 Jahre verweilte,
Vorlesungen für See-OfBciere hielt u. Mitgl.
(1. königl. Gescllsch. d. Wiss. ward ; ging
darauf nach St. Petersburg u. trat in die
russ. Marine ein (NKj (BSJ,
geb. 17 50 etwa,
gest. 1815 (ausgangs), St. Petersburg.
Theorie des vents et des ondes, Copenh. 1796
(Vereinigung d. Theorie des vents, die 1785
von d. Acad. zu Dijon, und d. Theorie des
ondes, die 1786 von d. Kopenhagn. Acad. ge-
krönt ward). Foreläsninger over at udfinde
Langden til Soes etc., Ib. 1802 (Übersetz, d.
Diss. sur la maniere de determiner Ies longi-
tudes en mer, die 1783 von d. Gesellsch. zu
Utrecht gekrönt ward). Dictionn. de la ma-
rine, 2 vol. 4°, Copenh. et St. Petersb. 1818
—14. Om Barometret (DanskeVid. Selsk. Skr.
Nya Saml. V, 1799).
Lacrois, Sylvestre Francois. —
Foigvveise Prof. an d. Marineschule zu Ro-
chefort (1782), an d. Kriegsschule in Paris
(1787), an d. Artillerieschule zu Besancon
(1788), Examinator d. Aspiranten u. Zög-
linge d. Artilleriecorps (179.3), Chef de Bu-
reau d. Commission zur Reorganisation d.
Ößfentl. Unterrichts (1794), Prof. (adjoint)
d. beschreib. Geometrie an d. Normal-
schule, Prof. d. Mathematik an d. Central-
schule der vier Nationen, Prof. d. Analyse
an d. polylechn. Schule (1799), Prof. d.
transcendent. Mathematik bei d. Faculfät d.
Wiss. und seil 1815 auch am College de
France. Mitgl. d. Instituts seit 1799 (DC)
(QJ (QCJ (CR.XYIJ,
geb. 1765, Paris,
gest. 1843, Mai 25, Paris.*
Traitö du calcul ditf^rentiel et du calcul inte-
gral, 3 vol. 4", Paris 1797—1800, 2°^* 6dit.,
Ib. 181 0 — 19. Cours de mathematiques, 10 vol.
8«, davon : Traited'arithmethique, 8«, Ib. 1797,
19"»'=6dit. 1836; Elements dalgebre, 8o, Ib.
1799, il''"' Mit. 1842; Complöment des Cle-
ments d'algöbre, 8«, Ib. 1799, Sn^'-ödit. 1815;
Elements de geomötrie, 8", Ib. 1799, IS^'ödit.
1836 ; CompI6ment d. Clements de gComötrie,
8", Ib. 1796, 6"»«' edit. 1829. Traitö Clement,
de trigonomätrie etc., S°, Ib. 1798, 8"^«^ edit.
1837. Traite eläment. des probabilit6s, 8«, Ib.
1816, 4«"« 6dit. 1833. Introduction ä la g^o-
graphie mathömatique et critique et ä la g6o-
graphie physique, 8°, Ib. 1811. Manuel d'Ar-
pentage, 1 8«», i 825, i"^«* Cdit. 1830. Introduction
k la coonaissance de la sphere, 18°, Ib. 1832.
Trait6 el6ment. du calcul diffCrentiel et du
calcul integral, 1 vol. 8«, Ib. 1797, S»"* Cdit.
1837. — Artikel im Dictionn. des sciences nat.
♦g^-st. Mai 23(0.1843).
Ladame, Henri. — Prof. d. Physik
und Chemie zu Neuenburg (1 829-— 48),
städtischer Erziehungsdirector (1 818 — -56)
und Prof. d. Mathematik daselbst (1856).
Mitgl. mehrer Staatscollegicn fOrJ,
geb. 1807, Sept. 1, Chaux-de-Fondj,
Essai sur la comppsilion et la Constitution de
l'atmosphdre, 8", Neufchatel1846. Viele Ab-
handll. in d. Möraoires de la Soc. de Neufcha-
tel {■£. B. : Sur la formation dans la surface
1341
Ladomus
lagny.
1342
actuelle<iu 4;lobe), in d. Bulletins dieser Ge-
sellsch. (z. B. : Siir ia determination de ia vi-
tesse de Ia lumiere dans les subslances trans-
parents, <847; Sur le röle des siibstances mi-
nörales dans les vegetaux, <847; Sur l'in-
fluence de Ia rotation terresh'e sur Ia direction
des vents, 1847), in d. Biblioth. uiiivers (z. B. :
Obs. sur le passage de Ia neige farineuse ä Ia
nei^e grenue et de celle ci ä Ia glace compacte,
suivies d'applicalion ä Ia thöorie des glaciers,
1843), in d. Verhandll. A Schweiz. Gesellsch.
(z. B. : Sur Ia lempörature moyenne du lac de
Neufchatel, 1856) u. a. 0.
Ladomus, Johann Friedrich. —
Vorsteher einer von ihm gegründeten Lehr-
anstalt zu Stettin, dann seit *807 Prof. d.
Mathematik an d. Ingenieurschule zu Karls-
ruhe; seil ^850 pensionirl (MAIJ (OrJ,
geb. n83, Nov. \, Bretten,
gest
Unafangu. Eintheilung d. Perspective, Königs-
berg 18ü4. Zeichnungslehre nach Pestalozzi's
Grundsötzen, Leipzig 1805. Pestalozzi's An-
schauungslehre d. Zahlenverhällnisse in Be-
ziehung auf Arithmetik als Wissenschaft. Hei-
delb. 1807. ßeitr. z. Methodik d. rein. Mathe-
matik überhaupt u. insbesondere z. Beurlhei-
lung d. Langsdorfschen Theorie d. Raums
usw., Pforzh. 1809. Geometr. Constructions-
lehre, 2 Bde., Freib. u. Constanz 1812 u. 18.
Laot, Jan de. — Direct. d. hoHiind.-
westind. Compagnie fJj (A) [Nie. XXXVIII j,
geb. Ende d. XVI. Jahrh., Antwerpen,
gest. 1649,
Novus orbis s. Americae utriusque descriptio,
libr. XVIII, fol , Lugd. Bat. 1633. Plinü Hi-
storia naturalis, Ib. 1635. De gemmis et lapi-
dibus, 8^, Ib. 1647. Pisonis et Marcgravii Hi-
storia naturalis Brasiliae, Ib. 1648. Vitruvii
PoUionis de Architectura, fol., Ib. 1649.
Lafaye, s. Faye.
Lagalla, Giulio Cesare. — Jesuit,
Dr. Med. u. Arzt zu Rom, auch Prof. d. Phi-
losophie am Gollegio romano daselbst fJJ (A),
geb. 1571, Padullaod.Lan-
ciano, Neapel,
gest. 1624, Febr. 14, Rom*
De phenomenis in orbe lunae, novi telescopii
usu a Galilaeo nunc iterum suscitatis, physica
disputatio. Item de luce et lumine altera disp.,
Venet 1^12 'darin die erste Nachricht vom
bononiäch. Leuchtblei n). Tractatus de come-
tis, occ.'isione cujusdain phueiiomeni Romae
visi supra monteni Pincium, die noüoNovem-
bii, 1613. — Philosophisches.
* gcBt. März 25 {B) {Oett).
Lagaraye, CI a u d e T o u s s a i n l M a-
rof, Comte de. — Reicher Privatmann,
Besitzer d. Herrschaft Lagaraye bei Dinan
geb. 1 675, Oct. 27, Rennes,
gest. 1755, Juli 2, Lagaraye.
Ghymie hydraulique, pour extraire les sels
essentiels des v6g6taux, animaux et min(^raux
avec l'eaii pure, 12", Paris 1746, noiiv. edit.
1775. — Erfinder d. trockn. Chinaextracls
(Sei essentiel de Lagaraye) und der »Teinture
niercurieile«, welche Macquer untersuchte
(Mem. Par. 1755).
Lagerfajelm, Pehr. — Anfangs Mi-
litär, seit 1 807 den» Bergwesen zugewandt ;
später Assessor beim konigl. schwed. Berg-
collegium u. Bevollmächtigter beim Eisen-
comploir in Stockholm. Brukspatron (Gru-
benbesitzer) u. Reichslagsmann. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. daselbst (S),
geb. 1787, . . .
Hydrauiiska försök, anstalida vid Fahlugrufva
(mit Forsell u. Kallstenius), 2 Bde. 8°, Stockh.
1818 u. 22. Försök att bestämma valsadt och
sniidt jerns tathet, jemnhet, smidbarhet och
slyrka, 2 Thie., Ib. 1827. Calcul öfver quan-
titeten af syre och kol, som i masugnen för-
störa hvarandra (Samml. i Bergvetensk. Dl. IV,
Stockh. 1811). Tentamen theoriae resislentiae
fluidorum (Nov. Act. Soc. Upsal.X, 1832). För-
sök rörande de bestämda förhallende ulihvilka
Wismuthmetallen ingärföreningen med svafcl
och syre (Vet. Acad. Handl. 1813). Försök att
bestämma spänstighets mattet hos ätskilliga
ämnen (Ib. 1 827). Ueber d. Cohäsion d. Eisens
(Pogg;. Ann. XVII, 1829). — Tafel d. Atomge-
wichte in Berzelius' Lehrb. d. Chemie Bd. III.
Laghi, Tommaso. — Prof. d. Medi-
cin an d. Univ. zu Bologna seit 1738 (Mz),
geb. 1709, Jan. 2 0, Bologna,
gest. 1764, März 14, Bologna.
De rubentibus lignorum cineribus (Comment.
Bonon. II, 1748 et III, 1755). De animalium
in aere interclusorum interitu (Ib. IV, 1757).
Laghi, Luigi. — Sohn des Vorigen.
Prof. erst d. theoret. Medicin (1765), dann
d. Chemie (extr. 17 69, ord. 1790) an d.
Univ. zu Bologna, 1801 emerilirt (Mz),
geb. 1738, Bologna,
gest. 1816, Jan. 15, Bologna.
A. a. 0. keine Schriften genannt.
Lagny, T h o m a s F a n t e t de. — Von
1697 bis 1714 Prof. d. Hydrographie in
Rocheforl, dann Subdirect. d. Bank u. Un-
ter-Aufseher bei d. königh Bibliothek in
Paris. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst seit
1695 (Mem. Par. 1734; (B) (J) (AJ,
geb. 1660, Nov. 7, Lyon,
gest. 173 4, Apr. i 2 Prsris.
Methodes nouvelles et ahie.i^ces pour l'extra-
clion etlapproximation des racinesotc, 4'», Pa-
ris 1692 et 1697. Nouv. elefiionlsd'arithmetiquo
et d'al^'ebre, 12'\ Ib. 1697. La cubature de Ia
sphere, 1-2'', La Rochelle 1702. Arithm^Mique
1343
Lagrange
Lagrange.
1344
nouvelle (blnaire), 4«, Rochefort <703). Ana-
lyse generale ou M(^thodes nouveües pour rö-
soudre les problömes de tous ies genres et de
tous les degr^s h l'infini, 4", Paris n33. —
Construction nouvelle et geomelrique des car-
te« röduites etc. (Mem. Par. 1703] . Rcponse
aux remarques de Mr. de Chazelles sur son
Möm. hydrographique (Ib. <704). Deux theo-
römes genäraux sur les tangentes et les se-
cantes des angles multiples (Ib. -1705). Me-
thode nouv. pour former et resoudre toutes
les equations, pt. 1 et II (Ib. id. et 4 706). Sur
unc proposition de geomelrie elenientaire (Ib.
4 706). Trait6 de la cubalure de la sphere etc.
(Ib. 174 4). Sur la quadrature du cercle elc.
(Ib. 4 74 9). Methode pour resoudre indefini-
ment et d'une maiiiere complete en nornbres
entiers les problemes indötermines etc. (Ib.
4 720). Traitö des progressions arithmetiques
etc. (Ib. 4 722). Methode generale pour trans-
formcr les nornbres irrationnaux en series de
fractions rationnelles ies plus simples etc. (Ib
4 723). La goniometrie ou science nouvelle de
mL^surer Ies angles rectilignes et spheriques
etc. TroisMöm. (Ib. 4 724, 25 et 27). Surle cal-
cul analytique et indefini des angles des trian-
gles reclilignes et spheriques etc. (Ib. 4 729).
Sur l'usage qu'on peut faire en geometrie des
polygones rectilignes arilhmeliquement rögu-
liers, par rapport ä la mesure des lignes cour-
bes etc. (Ib. id.).
Lagrange, Louis. — Jesuit, lehrte
erst in Marseille, dann in Mailand, wo er
auch von 1763 bis Uli aslronom. Beob-
achtungen anstellte ; kehrte später in seine
Heimalh zurück (SBJ. s) (LB),
geb. HM, Nov. 9, Macon,
gest. 4 783, Aug. 25, Macon.
Astronomische Beobb. in d. Memoires rediges
ä l'observatoire xle Marseille (Avignon 4 756)
und in Cesari's Ephemerid. astronom., z. B. :
Sopra la longitudine del CoUegio di Brera
(4 775) ; Experiences failes ä l'observatoire de
Brera pour connoitre, sl une lunette astrono-
mique, moptee sur un pied de bois ou de m€-
tal, demeure constamment dirigöe au mt^me
point d'un objet, auquel eile l'a öte une fois
etc. — Noch mehre astron. u. auch meteorolog.
Beobb. daselbst, auch in Bode's Jahrb. 4 778.
Lay;raiigo, Joseph Louis. —Schon
n55 Prof. d. Mathematik an d. Artillerie-
schule zu Turin, dann Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. in Berlin u. Dirort. ihrer mnth. Klas«o
(an Euler's Sielle) von 1766 bis 1787,
wo er sicli nach Paris begab und als (pcn-
sionirtcs) Mitgl. d. dortigen Acad. lebte,
später auch Prof. d. Mathematik an d. ficole
normale und tcole polytochnique, sowie
Mitgl. d. Bureau des Longitudes, Senator
usw . ward (B) (Tp. \j (Q) (Ahm. linst. XIIIj,
geb. 4 736, Jan. 25, Turin,*
gest. 18 !3, Apr. 10, Pari?.
Lettre du as Juin 4 754 ä Jules Charles Fagnano,
contenant une «erie pour les difförentieiles et
les integrales d'un ordre quelconque, corre-
spondante ä celle de Newton, pour les puis-
sances, Turin 4 754. Additions ä l'algöbre d'Eu-
1er, 2 vol. 8", Lyon 4 774. Mecanique analy-
tique, 4 vol. 4", Paris 4 788, nouv. edil., 2 vol!
4°, Ib. 4 844 —45 (der zweite von Prony edirt).
Essai d'arithmctique politique, 8«», Ib. 4 796
(edirt von Köderer). Theoriedes fonctionsana-
lytiques contenant les princlpes du caicul dif-
ferentiel etc., 4'. Ib. 4797, 2"'« edit. Ib. 4813.
Traite de la resolulion des equations nume-
riques de tous degrös efc , 4", Ib. 4 798; 2^*
odit. Ib. 4 808; 3"'=edit. (parPoinsot) Ib. 4 826.
Lec'ons sur le caicul des fonctions ; nouv. edil. ,
8*5, Ib. 4 806 (die erste Aufl. erschien zuerst in
d. Seances de l'ecole normale 4 804 und dann
im Journ. de Tecolc polytechn. N^XII, 4 80^).
— Kecherches sur la möthode de maximis et
minirais (Mise. Soc. Taurin. I. 1759). Surl'in-
tt^gration d'une oquation differentielle ä dif-
ferences tinies, qui contient la theorie des
suites r<^currentes (Ib. id.). Recherches sur la
propagation du son ;lb. id.). Nouv. rech, sur
la propagation du son (Ib. II, 4 762». Essai
sur une nouv. mcthode pour d^terminer les
maxima et minima des formules integrales in-
definies (Ib. id.). Application de cette m6-
thode ä la Solution de difTerens problemes de
dynamique (Ib. id.). Sur diflferens problemes
du caicul integral, avec des applications ä
1 hydrodynamique, ä la dynamique, ä l'astro-
nomie physique fib. III, 4 765). Formules de
dioptrique necessaires pour lintelligence du
m(^m. d'Euler sur la construction des nouvel-
les lunettes etc. (Ib. id.), Solution d'un Pro-
bleme d'arithmötique (Ib. IV, 4 766—69). Sur
l'integration de quelques öquations diffören-
tielles oü les indöterminees sonts^arees, mais
dont chaque membre en particulier n'est point
intögrable (Ib. id ). Sur la methode des varia-
tions (Ib. id.). Sur le mouvement d'un Corps
attire vers deux centres fixes, II Mem. (Ib, id.).
Sur la figure des colonnes (Ib. V, 4 770 — 73).
Sur l'utilite de la methode de prendre un mi-
lieu entre les observations (Ib, id.). — Sur la
percussion des fluides (Mem. Acad. Turin I,
pt. I, 4 786). Nouv. möthode de caicul intögral
etc. (Ib. id. pt. II, 4 786). — Sur les courbes
tautochrones (Mem. Berlin 4 765). Sur le pas-
sage de Venus du 3. Juin 4 769 ou sur les pa-
rallaxes (Ib. 4 766). Sur la Solution des pro-
blemes ind(Hermin6es du second degrö (Ib.
4 767). Sur la resolution des Equations nu-
mcriques (Ib. id.). Addition. au memoire prö-
cedent (Ib 4 768). Nouv. methode pour resou-
dre les problemes ind(5termin6s, en nornbres
entiers (Ib. id.). Nouv. mOlh. pour rösoudre
les equations lilteraires, par le moyen des se-
ries (Ib. id.). Sur la fo reo des ressorts pli<^s
(Ib. 4 769). Surle probleme de Kepler (Ib. id.).
Sur reliminalion ;Ib. id.). Nouv. reflexions
sur les tautochrones (Ib. 4 770). D6monstra-
tion d'un thi^'oreme d'arithmetique (Ib, id.).
Rt'flexion sur la rösolution algöbrique des equa-
tions (Ib. id. et 4771). Demonstrat. d'un theo-
reme nouv. concernant les nornbres premiers
1345
Lagrive
Lagus.
1346
(Ib. 1774). Sur une nouv. esp^ce de caicul re-
latif ä la diffi^rentiation et ä rinlögration (Ib.
4 772). Surla forme des racines imaginaires des
öqualions (Ib. id.). Sur les refractions astro-
nomiques (Ib. id.). Sur l'int^^gration des ^qua-
tions aux difftirences partielles du premier or-
dre (Ib. id.). Nouv. Solution du problöine du
mouvement de rolotion dun corps (Ib. 1773).
Sur rattraction des sph(^roides elliptiques (Ih.
id. et 1775). Solutions analyt. de quelques
problömes sur les pyrainidos trianpulaires (Ib.
1773). Recberchcs d'arithrnetique (ib. id. et
1775). Sur les intt'gralesparticuli^resdesC'qua-
tions diffcrentielles (Ib. 1774). Sur ic mouve-
ment des noeuds des orbites des planetes (Ib.
id.). Recherches sur les suiles räcurrentes etc.
(Ib. 1775). Sur »'alteratlon des moyens mou-
vements des plan(?tes (Ib. 1776). Solution de
quelques problenies d'astronomie spbörique
par le moyen des s^ries (Ib. id.). Sur l'usage
des fractions. continues dans le caicul integral
(Ib. id.). Rech, sur la determination du nom-
bre des racines imaginaires dans les öquations
littöraires (Ib. 1777). Sur quelques probleraes
d'analyse de Diophante (Ib. id.). Remarques
gönörales sur les inouvenients de plusieurs
Corps qui s'attirent (Ib. id.). Reflexions sur
r^chapp>ement (Ib. id.). Sur le probleme de
la dötermination des orbites des com^tes,
III Möm. (Ib. 1778 et 1783). Sur la thöorie
des lunettes (Ib. 1778). Sur une mani^re par-
ticuliere d'exprimer le temps dans les sections
coniques (Ib. id.). Sur difförentes questions
d'analyse relative h la thöorie des integrales
partlculieres (Ib. 1779). Sur la construction
des cartes geographiques, II Möm. (Ib. id.).
Theorie de la libratlon de la lune (Ib. 1780),
Sur la theorie des mouveraents des fluides
(Ib. 1781). Theorie des variations seculaires
des Clements des orbites des planetes (Ib. id.
et 1782). Theoriedes variations p6riodiques
du mouvement des planetes (Ib. 1 783 et 1 784) .
Sur les variations söculaires des raouvements
moyens des planetes (Ib. 1783). Sur ia ma-
nifere de reclifier les raöthodes ordinaires d'ap-
proximation pour l'intägration des dquations
du mouvement des planstes (Ib. id.). Sur une
m6thode particuliöre d'approximation et d'in-
lerpolation (Ib. id.), Sur une nouv. propri6l6
du centre de gravit^ (Ib. id.). Mölhode gene-
rale pour integrer les equations aux differences
partielles du premier ordre etc. (Ib. 1785).
Theorie g6ometrique du mouvement des aph6-
lies pour servir d'addition aux Principes de
Newton (Ib. 1786). Sur la maniere de recti-
fier deux endroits des Principes de Newton,
relatifs k la propagation du son et au mouve-
ment 4o9 ondes (Ib. id.). Sur une question
concernant ies annuiies (Ib. 1799—93). Rech
sur plusieurs pomts d'analyse: 1) Sur I'ex-
pression du terrae general des series recur-
rentes ; 2) Sur rattraction' des spheroides el-
liptiques; 3) Sur la met^iodc d'interpclation ;
4) Sur requaHon söculaire de la lune (Ib. id).
Sur une loi generale de l'oplique (Ib. id,). —
Sur la maniere de former des tables des pla-
netes d'apres les observations (Mem. Par. 1 772;.
Sur les equations seculaires du mouvement
Pc}fgenclorff, HandwSrlerliuch.
des noeuds et des iaclinaisons des orbites des
plan'Mes (Ib. 1774). — Rech, sur la libration
de la lune fPiece de prix de l'acad de Paris,
T. IX, annOe 1764. — Hierin braucht L. zu-
erst das Princip d. virtuell. Geschwindigkei-
ten.) Rech, sur les inegalites des satellites de
Jupiter !Ib. annde 1766). Essai dune nouv.
methode pour resoudre le probleme des trois
Corps (Ib. an nee 1772). — Sur l'equation sö-
culairede !a lune (Mem Sav. etrang. VII, 1776).
Rech, sur le derangement d'une coraele qui
passe pr6s dune plannte (Ib. X. 178.'>;. — Sur
la theorie des variations des elements des pla-
netes, et en particulier des variations du grand
a\e de leui's orbites (Mem. de llnstitut. 1808).
Sur la theorie generale des variations des con-
stanles arbitraires dans'lous les problemes de
la mecnnique, II Mem (Ib. 1808 et 1809). —
Essai de Tanalyse numerique, sur la trans-
formation des fonctions (Journ. Ecole poly-
techn. Cahier V, An. IV). Sur le principe des
vitesses virtuelles (Ib. id.). Discours sur l'ob-
jetdfe la theorie des fonctions analytiques (Ib.
Cah. VI, An. VII). Solution de quelques pro-
blemes relatifs aux triangles spheriques etc.
(Ib. id.). Eclaircissement d'une d'fficulte sin-
guliere qui se rencontre dans le caicul de l'at-
traction des spheroides, peu difTerents d'une
sphöre (Ib. Cah. XV, 1809). — Legons d'arith-
rnetique et d'algebro (Seances des ecoles nor-
males, 1794—95). — Sur rori^;ine des co-
metes (Gonnaiss. des temps. 1814k — tber d.
Entwerfung d. Sonnenfinsternisse u. Sternbe-
deckungen (Bode's Jahrb. 1781). Neues Mit-
tel, durch einfache Tafeln d. geocentr. Lange
d. Jupiters u. Salurns zu finden (Ib. id.). Über
d. Berechn. d. Finsternisse, welche der Par-
allaxe unterworfen sind (Ib. 1782). Über d.
Abnahme d. Schiefe d. Ekliptik (Ib. id.). über
d. Einschalten, nebst Tafeln usw. (Ib. 1783i.
Neues Mittel, die Laufbahnen d. Kometen aus
Beobb. zu bestimm. (Ib. id.). Werth d. jährl.
Verändr. d. Elemente d. Planetenbahnen (Ib.
id.). Gleichungen z. Bestimm, d. Elemente
einer Kometen- oder Planetenbahn durch drei
nahe bei einander liegende Beobb. (Ib. 1789).
* Aus einer seit 1672 daselbst ansässigen französiBchen
Familie.
Lagrive, Jean de. — Priester, zeil-
lang Lehrer d. Philosophie am Lazaristen-
CoUegium in Krakau; von 1714 an in Paris
lebend, aus dem Orden tretend und sich
vorzüglich mit topographischen Arbeiten
beschäftigend {BBAJ,
geb. 1687, Nov. 1 7, Donchery b. Sedan,
gest. «757, Apr. 18, Paris.
Manuel de trigonometrie pratique. Paris 1 7.'54 ;
neue Aufl. von Beyaaud, Ib tx^tü.
Lagus, Daniel.*— Mag. Phil. (1635)
u. Dr. Theol. (1653), Prof. d. Physik, Ma-
thematik, Logik, Poesie u. griech. Sprache
am Gymn. zu Danzig von 1640 bis 1658,
dann Prof. d. Theologie an d. Univ. zu
85
1347
La Hire
La Hire.
1348
Greifswalde und zuletzt Privatmanu in Dan-
zig (J) (A) (AG),
geb. 1618, Colberg,
gest. 1678, Mai 30, Ohr bei Danzig.
Dlss. de hypothesibus astronomicis in genere,
4^, Regiorpont. -1635. Destellis, Dantisci 1638.
Thematum uranographicorum Pentas I, 4",
Regiomont. 4 639. Disp. de cometis, Gedani
1644. Triga theorematum astronomicorum,
Ib. 1641. Theoria astrosophica mathematico-
physica, Ib. 4 650. Theoria meteorologica, Ib.
1650. — Theologisches.
La Hire, Philippe de. — Erst Ma-
ler u. Architect, dann, nachdem er von ei-
ner Reise nach Italien zurückgekehrt, 1 678
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris (Pension-
naire Astronome derselben) ; später auch
Prof. d. Mathematik am College royale de
France und an d. Acad. de l'Architecture
daselbst. Von 1679 an mehre Jahre mit
geodät. Vermessungen in Frankreich be-
auftragt (Mem.Par.\l\^) (B) (CFj,
geb. 1640, März 18, Paris,
gest. 1718, Apr. 21, Paris.
Thöorie des coniques, fol., Paris 1672. Nouv.
6l6ments des säctions coniques, 4 2°, Ib 4 679.
Les lieux göometriques, 12°, Tb. 4679. Con-
struction ou effection des äquations, 4 2°, Ib.
4 679. Traitö de gnomonique, Ib. 1682, nouv.
ödit. 1698. Sectiones conicae in novem libros
distributae, fol., Ib. 1685, Tables du soleil et
de la iune, Ib 1687. Ecole des arpenteurs,
12«», Ib. 1689. Tabulae astronomicae Ludovici
Magni jassu et munificentia exaratae, 4°, Ib.
1702. — Sehr viele Abhandll., z. B. : Traitö
des 6picycIoides etc. 'Anc. M6m. Par. T. IX).
Examen de la courbe formte par les rayons
rötlf'^chis dans un quart de cercle (Ib. id.). Ex-
plications des principaux efifets de la glace et
du froid (Ib id.). Explications des difförences
des sons de la corde lendue sur la trompette
marine (Ib. id.). Sur difFärents aecidents de
la vue (Ib. id.). Nouv. exp6riences sur l'ai-
mant (Ib. X) . Exp. sur la röfraction de la glace
(Ib. id.). Expr. tonchant la rögularitö du mou-
vemeiit des ondes, qui se forme dans Teau,
lorsqu'on y jette quelque chose (Ib. id.). Sur
la conformation de l'oeil (Ib. id.). Sur une
nouv. invontion d'horloges ä sable pour les
voyages de mer (Ib. id.). — Explications de
quelques effets singuliers qui arcivent aux ver-
res planes comme sont Ifs glaces de miroir
(Nouv. Mem Par. 1699). Movens n empdcher
que Ihumidit^ '\q l'air ne s'c^ftadie i\w\ oh-
jectifs des gra.ncles lunettes (Ib. id ) Mrli^-Jc
pour contrer les verres de.s lunellcs etc. '.'I.v
id.). Evamende la forcede i'homraepouriiion-
voir des fardeaux etc. fib. id.i. Remarques
sur la construction des horloges \x pendule
(Ib. 1700). P''obl^me propos6 : les trois cötos
'1 un triani;le recliliun^*. etant donu(ls, Iromcr
la superficle (Ib, id.). Mi^thode e6n. &ur le jci
des hoiiibes (Ib. id.). Meth, gön poui trou\er
la diffärence en däclinaison et en ascension
droite de deux astres qui sont peu ^loign^s
Tun de l'autre etc. (Ib. 4 704). Construction et
usage d'un nouv. röticule pour les observa-
tions d*es öclipses du soleil etc. (Ib. id.). Sur
la mesure et la pesanteur de l'eau (Ib. id.).
Construct. d'un nouv. astrolabe universel (Ib,
id,). Examen de la ligne courbe, formte par
un rayon de la luraiöre qui Iraverse l'atmo-
sphere (Ib. 1702). Remarques sur l'eau de
pluie et sur l'origine des fontaines (Ib. 1703).
Sur les inögalites du mouvement des horloges
ä pendule (Ib. id.). Descript. et usage d'un ni-
veau d'une nouv. construct, (Ib. 4 704), Sur
les nombres quarrös, cubiques, quarräs-quar-
r6s etc. (Ib id. et 1705), Construct, des quar-
r6s magiques.(Ib. 1705). Traitö des roulettes
etc, (Ib. 1706), Sur les apparences du corps
de la Iune (Ib. id.), Nouv, construct, des per-
thuis (Ib. 4 707). Des conchoides en gönäral
(Ib. 4 708). Descript. d'un nouv. barometre etc.
(Ib. id.). Sur la dilatation de l'air par l'eau
bouillante (Ib. id.). Explicat, de quelques faits
d'optique et de la maniere dont se fait la Vi-
sion (Ib, 1709). Sur la construction des lieux
g6om6triquesetdesequations(Ib, 1710). Math.
gen. pour la division des arcs de cercle en
autant de parties ögales qu'on voudra (Ib. id.).
Sur le mouvement des planstes et principale-
ment sur celui de la Iune (Ib, id.). Sur quel-
ques Couleurs (Ib. 1711). De la mesure des
degrös de force de la pönombre des corps (Ib.
id.). Sur la construct. des voutes (Ib. 1712).
Sur la göometrie de Descartes (Ib. id.). Sur
la hauteur de l'atmosph^re (Ib, 1743). Sur les
trapäzes (Ib. id ). Sur la chute des corps dans
Tair (Ib. 4 74 4), Methode pour se servir des
grands verres de lunette sans tuyau pendant
la nuit (Ib, 4 715). Sur les pendules ä seconde
(Ib. id.). De la construct, des boussoles etc.
(Ib. 4 74 6). Experiences sur le son (Ib, id.).
Construct. d'un raicromätre universel etc. (Ib.
4717). Construct, d'une horloge qui raarque
le temps vrai avec le moyen (Ib. id.). Remar-
ques sur l'aimanfc (Ib. id.). — Ausserdem viele
astronomische Beobb. (Ib. 4679^-4718), Re-
genbeobachtungen (Ib, 4 679—1718) und me-
teorolog. Beobb. (Ib. 4 745—48),
La Hire, Gabriel Philippe de. —
Aeltester Sohn des Vorigen. Prof. d. Archi-
tectur am College roy. de France in Stelle
seines Vaters. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (B) fJJ,
geb. 1677, Juli 25, Paris,
gest. 1719, Apr. 19, Paris.
Eph6merides pour les ann^es 4 704—3, 4",
Paii.s 4 704. — Nouv. remarques sur l'aimant
et sur les aiguilles aimantees (M^m. Par, 4 705).
Sur la cond.^r,<:ifion et dilatation do l'air (Tb.
id). Sur quelques experiences faites avec plu-
sieurs bpio.netres ot slt la lumi^re que fait
un de ccu\ dont on «'est sen'i en agitant ver-
licalement (Ib. id ). Expr. sur la chaleur que
nous peuveni causer les rayons du soleil rc-
Ilt^chis par la lufie (Ib. id.) Diss. sur le^ ba-
romttrCi et tcermoradtrcs (Ib 1706). Sur la
1349
La Hire
La Lande.
1350
cataracte et le glaucoma (Ib. 1707 et 1708).
Expöriences (de l'effet du vent) sur les ther-
mom6tres (Ib. <7<0 et <74<). Machine pour
faire sur le tour toutes sortes de polygones (Ib.
4 74 9). — Astron. Beobb., zum Theil mit sei-
nem Vater (Ib. 4703—49).
La Hire, J e a n N i c o 1 a s d e. — Bru-
der des Vorigen. Arzt. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. zu Paris (Q),
geb. 1685, .. . Paris,
gest. ni7, . . . Paris.
M6m. sur la coiistruct. d'une pompe qui four-
nit continuellement de l'eau dans le röservoir
(M6m. Par. 4 74 6). — Botanisches.
Laicharting; , Johann Nep.omuk
von. — Prof. d. Naturgeschichte an d.
Univ. zu Innspruck, früher Gubernialcon-
cipist daselbst (M. \l),
geb. 4754, Febr. 4, Innspruck,
gest. 1797, Mai 7, Innspruck.
Beitrag zur Luftschififkunst, nebst Anweisung
Luftmaschinen von Papier zu verfertigen,
Kempten 4 785.
La Lande, Joseph Jerome le
Fran^ois de. — Schon 1751 von d. Pa-
riser Acaderaie zur Besiimraung d. Paral-
laxe d. Mondes nach Berlin gesandt, dann
1752 — 53 Advocat in Bourg und nun in
Paris Mitgl. d. Acad. d. Wiss. (1753), Prof.
d. Astronomie am College de France (17 61)
und Director d. Sternwarte von 17 68 bis
an seinen Tod [Mem.Nnst. 1807; (B) (QJ,
geb. 1732, Juli 11, Bourg-en-Bresse,
gest. 1807, Apr. 4, Paris.
L'art de faire le papier, fol., Paris 4 764. Ex-
position du calcul astronomique, 12°, Ib. 4 762
(Nouv. edit. par J. E. Bertrand, 4", Ib. 4 820).
L'art de faire le parchemin , fol., Ib. 4 762.
L'art du chamoiseur, fol., Ib. 4763. L'art du
cartonnier, fol., Ib. 4 763 (Nouv. 6dit. pbr J.
E. Bertrand, 4", Ib. 1820). L'art du tanneur,
fol., Ib. 4 764. L'art du megissier, fol., Ib. 4 765.
L'art du hongroyeur, fol., Ib. 4 766. L'art de
faire le maroquin, fol., Ib. 4 766. L'art du cor-
royeur. fol., Ib. 4 767. Astronomie, 2 vol. 4",
Ib. 4764; 2"»* edit. 4 vol. 4«, Ib. 4777—84;
3°*' edit, 3 vol. 4*», Ib. 4 794 . Voyage dun Fran-
Cais en Haue, eu 4 763—66, 8 vol. 4 2° et atias
4'' Paris 4 769 ; nouv. edit. 9 vol. 42° et atlas
4°, Ib. 4 786 ou 7 vol. 8°, Geneve 4 790. Dis-
sertation sur la cause de l'elevation des liqueurs
dans les tubes capillaires, 42°, Ib. 4770. Ta-
bles astronomiques etc., Ib. 4774, nouv. edit.
4 792. M^m. sur le passage de Venus observe
le 3 Juin 4 769, pour servir d'explication ä la
carte publ. en 4 764, 4°, Ib. 4772. Reflexions
sur les cometes qui peuvent approcher de la
terre, 12", Ib. 4 773. Trait6 du flux et du re-
fluxde la meretc, 4«, Ib. 4 784 (Auch in T IV
d. Astronomie, 2™" 6dlt.). Ephömerides des
mouvements Celestes depuis 4 775 jusquen
1800, 8 vol. 4°, Ib. 4 77JS— 4 800. Astronomie
des dames, 4 8°, Ib. 4 785, nouv. ödit. 4 795 et
4806. Abrögö de navigation historique, theo-
riqueet pratique etc., 4°, Ib. 4 793. Almanach
g6ogr. et chronolog. etc., 4 8°, Ib. 4 799. Al-
manach de physiciens, 4 8*>, Ib. 4 8-00. Histoire
Celeste frangaise etc., 4 vol. 4°, Ib. 4 804. Ta^
bles de logarithmes pour les norabres et les
Sinus etc., 4 8", Ib. 4 802 (Etendues ä 7 deci-
males par F. C. H. Marie et A. A. L. Beynand,
4 8°, Ib. 4 829). Bibliographie astronomique,
avec l'histoire de rastronomie depuis 4 784
jusqu'en 4 802, 4°, Ib. 4 803. Tables de la lune,
4°, Ib. 4 806. — Sehr viele (über 4 00) Abhandll.,
z. B. : Sur la döterminat. de la parallaxe de la
lune et de la courbure de la terre entreprise
au Cap de Bonne-Espörance et ä Berlin etc.
(M»^ra. Berl. 4 750 — auch Act. erudit. 4 7 52).
Sur la parallaxe de la lune et sur sa distance
ä la terre etc., IVMöm. (Möm.Par. 4 732, 4 753,
4 756 et 4 788). Observ. du passage deMercure
sur le soieil en 4 753 (Ib. 4 754 et 56). Sur Td*
öquations söculaires et sur les moyens moir-
vements du Soieil, de la Lune, de Saturn, d-^
Jupiter et de Mars etc. (Ib. 4 757). Sur les pas-
sages de Venus devant le disque du soieil en
4 764 et 4 769 etc. (Ib. id.). Examen de> er-
reurs que l'on peut commettre dans la mesure
des hauteurs möridiennes ou des hauteurs cor-
respondantes etc. (Ib. id.). Probleme de gno-
monique etc. (Ib. id.). Sur quelques pheno-
mönes , qui resultent de l'attraclion que les
planstes exercent sur la terre etc. (Ib. 4758).
Mera. dans lequel on dötermine le mouvement
des noeuds de chacune de six planstes princi-
pales etc. (Ib. id. et 4 764). Tables astronom.
de Halley pour les planstes et les cometes re-
duites au nouv. style etc. (Ib. 4 759). Sur le
diam^tre apparent du soieil et sur sa grandeur
reelle (Ib. 4 760). Calcul des in^galite^s de Ve-
nus, par l'attraction de la terre (Ib. id.). Sur
les interpolalions ou sur l'usage des differen-
ces secondaires, troisiemes etc. dans les cal-
culs astron. (Ib. 4 764). Obs. sur les nouv. me-
thodes d'aimanter et .sur la döclinaison de l'ai-
mant (Ib. id.). Sur les observations du passage
de Venus en 4 761, V Mem. (Ib. id.). Obs. qui
prouve que le diametre apparent de Venus ne
diminue pas sensiblenient, lors meme qu'il est
vu sur le disque lumineux du Soieil (Ib. 4 762).
Sur Ig cause du mouvement observe dans les
noeuds du 3'"« et 4'"*^ satellite de Jupiter (Ib.
4 762). Sur la mani^re de caiculer roquation
du tcmps (Ib. id.). Nouv. mötbode pour cai-
culer riyoureusement les öclipses de soieil etc.
Ib. 4 763). Sur la difference que laplatisfcc-
ment de Jupiter produit dans la demi-duree
des eclipses des satellites (Ib. id.). Sur la dif-
fdrence que l'on doit considärer entre les tri-
angles rectilignes et des triangles spheriques
Ires-petits (Ib. id.). Obs. des taches et de la
libiation de la lune pour pruu\er le mouve-
ment des noeuds de l'equateur lunaire (Ib.
4 764). Sur les conditions necessaires pour
qu'on puisse observer les immersions et emor-
sions du 2*"* satellite de Jupiter (Ib. 4 765, Sur ,
le changement de l'inclinaison du 8*"* satellite
de Jupiter (Ib. id.). Sur un dcran^ement sin-
85*
1351
La Lande
Laloab^re,
1352
gulier obsorve dans le mouvement de Saturne
(Ib. id.), ObservatioDs sur !a th^orie de Mer-
cure, V Möm. (Ib. <766, 1767, <771 et <786).
Sur les elöments de l'orbite de Salurne (Ib.
4 768). Examen de la plus courte distance des
centres de V6ous et du Soleil, le 3 Juin 1769
(Ib. 1769). Explication du prolongement ob-
scure du disquedeVänüs qu'on appercoitdans
ses passages sur le soleil (Ib. id.j. Sur le dia-
m^tre du soleil, qu'il faut eraployer dans le
calc«! des passages de Vönus (Ib. 4 770). Sur
la parallaxe du soleil, qui resultc du passage
de Venus en 1 769 (Ib. id.). Sur le flux et le re-
flux de la mer etc. (Ib. 4 772). Sur les appa-
rences de l'anneau de Saturne en 1 773 et 1 774
(Ib. 4 773). Mem. sur les conD^tes (Ib. id.).
EdipsedeSuturne par la Lune etc. (Ib. 1775).
Sur les tachcs du Soleil et sur sa rotation,
II Mem. (Ib. 4776 et 1778). Sur la theorie de
Vönus etc. (Ib, 4 779). Sur I'inclinaison du
3"»« satellitp de Jupiter (Ib. id.). Sur la pla-
nnte d'Herschel (Ib. id.). Sur la quantitö de ia
prcc,ei><^ion des equinoxes (Ib. 1781). Sur la
durce de l'annee soiaire (Ib. 1782). Sur le
cbaii^emeut de Vinciinaison qui dolt avoir lieu
dans los orbiles plantHaires (Ib. 1783;. Exa-
men de ia derriiere r6volution de Jupiter etc.
(Ib. 1784]. Sur la quantitö de l'aplatissement
de Ia terra (Ib. 1785). Sur rinclinaison et le
noL'ud de l'orbite de Jupiter (Ib. 1786). Sur
röqualion des satellites de Jupiter etc. (Ib. id.).
Sur le mouvement du S'"« satellite de Saturne
(Ib 1786). Sur les ^quations söcuiaires du So-
leil et de la Lune (Ib. id.). Sur les inögalites
du 3"^" satellite de Jupiter (Ib. 1787). Sur le
moyen mouvement de Saturne (Ib. id.), Sur
rinclinaison de Saturne (Ib. id.). Sur les mou-
vement» de la plannte d'Herschel (Ib. id.). Sur
le diamötre de la lune (Ib. 1788). Sur les sa-
tellites de Salurne (Ib. id.). Sur la periode de
luniiere de l'etoile Algol (Ib. id.). Sur io mou-
vement de Vc^uus et de son aphölie (Ib. 4 789).
Observations de 8000 etoiles boröales etc. (Ib.
id. et 1790). Sur la disparition de l'anneau de
Salurne et» 1789 et 1790 (Ib. 1790 et Mem.
I Insit. I, Aim. VI). Sur l'interieur devl'Afrique
(Ib. id./. N(»av. dtHenninat. de lorbite de Mer-
cure (Ib i:l.). Sur i'iiclipse des ötoiles etc.
(Ib. II, Ann. V!J). Sur le mouvement de Ve-
nus, II Mem. (Ib. V, Ann. Xli). Sur le mouv.
de Mercure 'Ib. id.). Observat. du 18'"^ pas-
sat^e de .Marcure sur le soleil, 9 Nov. 1802 etc.
(Ib. \I, I80o;. Fernere Aufsäize in d. Mäm.
.\cad Üijon, Mem.d. Soc. Savant., Phil. Trans-
acl , MaL'az. encyclopedique, .fourn. de Phy-
sique ijk Arl. über d. -Geres, 1802) etc. — L.
redigirtedieConnaissances des tems von 1759
bis 1773 und von 1794 bis 1807, das Journ.
des Savans von 1760 bis 1792 (darin von ihm
z. B. : Sur le Platin, 1758 et 1760} und den
»Mercure«. Er schrieb zu Montucla's Hist. de
Math6mat. T. III u. IV, gab von Werken La-
caille's, Bouguer's, Fontenelle's , Flamsteod's
neue Aunaiiea hüraij, übersetzte Kamsden'o
Descript. of a Dividing-Engine usw. Schrieb
auch: Dictiunn. des athecs anciennes et mo-
dernes, 8", Paris 18C0 (avec deux suppl. 1803
et 1805;, mehre Elogen u. Anderweitiges.
La Lande , Michel Jean Jerome
le Franko is de. — Neffe des Vorigen.
Direct. d. Sternwarte d. ficole militaire zu
Paris u. Adjunct d. Bureau des Longitudes.
Supplent seines Onkels am College de
France. Mitgl. d. Instituts seit «801 (Q)
(QC) (G.^0) (KL.iSS^J,
geb. nee, Apr. 2<, Courcy bei Cou-
tances,
gest. 1839, Apr. 7, Paris.
Sehr viele astronom. Beobachtungen und Be-
rechnungen in den Connaiss. des temps, na-
mentlich Marstafeln u. Sterncataloge (Ib. 1801).
La Lande, Marie Jeanne Amelie
de. — Geborne Harlay, Gattin des Vo-
rigen seit \19Q (Q) (LB),
geb. 1768, .. . Paris, gest. . . .
Unterstützte ihren Gatten und ihren Onkel bei
astronom. Beobachtungen u. Rechnungen ; be-
rechnete unter anderem die Tafeln zu des Letz-
teren Abregö de navigation etc., Paris 1793.
Laianne, Leon Louis Chretien.
— Gegenwärtig Ingenieur-en-Chef zwei-
ler Klasse beira Brücken- u. Wegebau in
Frankreich; war 1848 Direct. d. National-
Werkstätten in Paris und 1852 Direct. d.
öffentl. Bauten in d. Wallachei, baute 1855
im Auftrage d. franz. Regierung eine Strasse
durch die Dobrudscha und dirigirt seit 1 85e
den Eisenbahnbau in d. wesll. Schweiz.
Schüler d. polytechn.-'Schule (VD),
geb. 18H, Juli 3, Paris.
Essai philosophique sur la technologie, 8",
Paris 1840 (Aus d. Encyclop. nouv.). Tables
nouv. pour abreger divers calculs, 7 PI. 8",
Ib. 4 840. Tables graphiques. Nouv. tables gra-
phiques ä i'usage des chemins de fer, 8", Ib.
1842 et 43. Descript. et usage de l'abaque ou
corapteur universel, 32", Ib. 1845, Instruct.
sur les rägles ä calcal, M", Ib. 1851. — Viele
kleine Aufsätze in d. Ann. des ponts-et-chaus-
söes ; Encyclop. moderne ; l'Instrucfion popu-
laire; Patria; Cent Traites ; etc. — L. erfand
einArithmoplanim^tre (Compi. rend. IX,
X, XI), eine balancearithmötique oder
Rechenmaschine (Ib. IX, 1839) unu eine ba-
lance algöbrique (Ib. XI, 1840), welche
Gleichungen bis zum siebenten Grade auflöst.
Laianne, Marie Ludovic Chre-
tien. — Bruder des Vorigen. Literat in
Paris (VD),
geb. 1815, Apr. 23, Paris.
Recherches sur le feu grögeois et sur rintro-
duction de Ia poudre en Europe, 4"». Paris 1 841
et 1845 (gekrönt yon d. Acad. des Inscript. et
Belles-Lettres). — Viel Literarisches. Redi-
girte 1852 — 66 das Athenaeum fran^ais.
Laloub^re, Lalonere, Lalovera,
s. Loubere.
1353
Lamanon
La Mamiora.
1354
LamaKioii, Robert de Paul, Cheva-
lier de. — Bis 1774 Canonicus, dann ver-
schiedene naturhist. Reisen in Frankreich
machend, zuletzt als Naturforscher der un-
glücklichen Expedition von Lapeyrouse
beigegeben. Corresp. d. Acad. d, VVis^ zu
Paris (B),
geb. <752, ...... Salon, Provence,
gest. 1787, Dec. 10, Insel Mouna.*
Möm. litho-göognosique sur la vallöe de Champ-
saur et la roontagne de Drouvierre daos le
Haut-Dauphinö, 8^, Paris < 784. Mem. sur la
thöorie des vents et notarament sur le Mistral
en Provence. Sur le döplacement des fleuves
(beide Abb. imRecueii du Musee, einer von
ihm mit Court de Gobelin in Paris gegründeten
Gesellschaft). Sur les ossements fossiles (Journ.
phys. XVI, 1780 et XXII, 4 783). Sur un nou-
veau barom^tre (Ib. XIX, 1 782) . Sur les pierres
gipseuses (Ib. id.), Sur les brouiilards de <783
(Ib. XXIV, 4 784) . Sur la combustion du quartz
(Ib. XXVII, 4 785). Observ. de pbysiquc et mi-
neralogie faites (avec Monges le jeune) sur le
Pic-de-Täneriffe (Ib. XXIX, 1786). Sur l'in-
fluence lunaire (Recueil de Tacad. de Mar-
seille, III, 1804). Sur la plaine du Grau (Ann.
d. voyages, III). Physikal. Beobb. in d. Voyage
de La Peyrouse.
* Eine der Schiffer-Inseln, Sudsee, von den Einwoh-
nern erschlagen. — geat. 1789, Apr. 17 {Mim. Tu-
rin. l\).
Lauarohe, J . . . Fr . . . — Jesuit . .
.... (Q),
geb. 1700, Oct. 24, Bretagne,
gest. 1763,
Discours sur la gäomötrie , . .
Lamarok, Jean Baptiste Pierre
Antoine de M-onnet, Chevalier de. —
Erst Officier, dann Director der Herbarien
des Cabinet d'histoire naturelle und seit
1792 Prof. d. Zoologie am Museum d'hi-
stoire naturelle. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
u. d. späteren Instituts zu Paris. In den
letzten 17 Jahren an den Blattern erblin-
det (BS) (Q),
geb. 17 44, Apr. 1, Bazentin, Dep.de
la Somme,
gest. 1829, Dec. 18, Paris.
Recherches sur les causes des principaux faits
physiques, 2 vol. 8°, Paris \ 794. Refutation de
la thöorie pneumatique, ou la nouv. doctrioe
des chimistes modernes etc., 8°, Ib. 4 796. M6-
moires de physique de l'histoire naturelle «5ta-
blis sur des bases de raisonnement ind(^pen-
dantes de toute theorie ; avec l'exposition de
nouvelles considörations sur la cause generale
des dissolutions, 8°, Ib. 1798. Memoires pre-
sentant les bases d'une nouv. theorie physique
et chimique etc., 8°, Ib. 1798. Annuaire m6-
töorologique pour les annees 1799 — 1810, 11
vol. 8°, Ib. 1800—11. Hydrogöologie ou Re-
cherches sur riDfluence quont les eaux sur la
surfaceduglobe terrestreetc. 8", Ib. 1802. —
De l'infhionce de la lune sur Tatmosphere ter-
rest/9.(Journ. phys. XLVI, 1798). Sur la uja-
■cre du feu considörö comme instrament chi-
nique dans les anulyses (Ib. XLVIH, 1790).
Sur la matidre du son (Ib. XLIX, 1790). Sur
ie modo de rödiger et noter les observ. m^-
teorolog. (Ib. LI, 1800). Sur la periodicite pr6-
sum6e des principaies variations de I'atmo-
sphere (Ib. X!I, 1801). Sur la distinction des
tempötes d'üvec les oragesetc. (Ib. LIII, 1801).
— Viel Botanisches u. Zoologisches.
Lamarle, Anatole Henri Em est.
— Belgischer Ingenieur des ponts-el-
chauss^es, Prof. A. Baukunst (construclion)
an d. üniv. zu Gent. Studiendirector an d.
ficole speciale du genie civil. Associe d.
Acad. d. Wiss. zu Brüssel seit 1847 (BAB),
geb. 1806, Sept. 16, Calais.
Essai sur les principes fondaraenlaux de I'ana-
lyse transcendante etc., 1 vol. 8", Paris 1845
(Aus d. Mem. de l'acad. de Liäge). Sur Tem-
ploi de l'infini dans Tenseignement des ma-
th(Smatiques elömentaires (Nouv. Mem. Acad.
Brux. XXVII, 1853). Solution d'un coup sin-
gulier du jeu de dames (Ib. id.). Reclamatlon
de prioritö, suivie dune note sur un moyen
tres-simpie, de constater par expörience le
mouvement de roiation de la terre et de la di-
rection de Taxe autour duquel ce mouvement
a lieu (Bull. Acad. Brux. IX, 1842). Sur un
thöor^me de Cauohy (Ib. XIII, 1846). Sur l'em-
ploi dos d6riv6es en alg^bre (Ib. id.). Sur la
convergence de !a sörie de Taylor (Ib. id.),
Bases du caicul, relatif aux effets que produit
la rotation de ia terre sur le mouvement gy-
ratoire des corps entrainös dans la roiation
diurne (Ib. XIX, 1852). Sur la puissance et
la force : Mötaphysique du caicul difförentiel
et principe des vitesses virtuelles (In : LeCar-
tesianisrae, par Bordas-Demoulin , 8", Paris
1843). Mem. sur la flexion du bois (Ann. d.
travaux publ., Brux. 1844 et 45). Sur le th6o-
reme de Cauchy, relatif au döveloppement des
fonciions en sörie (Liouville's Journ. XI, 1846).
Sur l'emploi d'un syrabole susceptible d'ötre
introduit dans les 616ments du caicul differen-
tiel (Ib. id.). Sur la continuite, consideree dans
ses rapports avec la convergence des söries de
Taylor et de Mac Laurin (Ib. XII, 1847).
La Marmora, Albert Fcrrero,
Corate de. — Früher Officier der franzÖs.
Armee d. Kaiserreichs, später in d. pie-
montes. Armee General-Major (1840) und
General - Lieutenant (18 48). Bruder des
piemontes. Kriegsminislers und Generals,
Marquis Alphons deLaMarmora (geb.
1804, Nov. 17), der im Krimm-Feldzuge
das piemontes. Truppencorps befehligte
(VD) (QCJ,
geb. 1789, . . .
1355
Lambeck
Lambert.
1356
Voyage en Sardaigne, a^vol. S*» etatlas 4«', Pa-
ris < 826, 2""^ 6dit. 4 839 — 40. M6m. göologlque
siir rtle de Sardaigne (M6m. Mus6e d'hist. nat.
XI, 4824). Observ. g6ologiques sur las deux
lies balöares Majorque etMiüorque (Möm. Tu-
rin, XXVIII, 1835).
Lambeck, Heino. — Lehrer d. Re-
chenkunst an d. Jacobsschule zu Hamburg,
51 Jahre lang (J),
geb. 4 586,
gest. 4 664, Mai 4, Hamburg.
Compendiumsciatericorum. Compend. aritb-
melicae.
Lambeokhoffen, Gottfried Xa-
ver. — Jesuit, Missionar, lebte 9 Jahre in
Hindostan, dann 4 2 Jahre in Cochinchina
und ging darauf 4 756 als Bischof von Nan-
king nach China (SSJ),
geb. 4 702, Wien,
gest. nach 1782, . . . China.
Schrieb (in deutscher Sprache) Nova et fusa
descriptio itinerisViennaeUlyssiponem ethinc
Goara cum multis observatjonibus astronomi-
cis et geomelricis etc., Viennae 4 74 0.
Ijambert, (^aude Fran^ois. —
Abbe, Exjesuii, Pfarrer von Saineau, in d.
Diöcese Rouen (Q),
geb. anfangs d. XVIII. Jahrb., Dole.
gest. 4 765, Apr. 4 4, Paris.
Bibliothöque de physique et d'histoire natu-
relle, 6 vol. 4 2", Paris 4 758—69. Viel Ander-
weitiges.
Lambert, Johann Heinrich. —
Sohn eines Schneiders. Folgweise Buch-
halter auf einem Eisenwerke bei Mömpel-
gard, Secrefdr beim Prof. Iselin in Basel
u. Hauslehrer beim Präsidenten A. v. Sa-
us in Chur; nachdem er von 4 756 — 58
mit seinen Zöglingen Reisen nach Göttin-
gon, Utrecht, Paris, Marseille u. Turin ge-
macht, darauf in Augsburg, München, Er-
langen, in der Schweiz u. Leipzig gelebl,
endlich 4 7 65 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. u.
bald darauf Ober-Bauralh in Berlin (Mem.
Berl 4 7 7 8 j (Sein Lehen usw. von I). Hu her,
Basel 4 829;,
geb. 4728, Aug. 26, Mühlhausen, El-
sass,*
gest. 4 777, Sept. 25, Berlin.
Les propri^es remarquables de la route de la
luiiii^re par les airs etc., 8", La Haye 4 758
(Deutsch, niit Zusätzen, von v. Tempelhoff,
Berlin 4 773). Die freie Perspective usw., 8",
Zürich 1759; 2. Aufl., 2 Bde. 8", Ib. 1774.
Pholometria s. de mensura et gradibus lumi-
nis, colorum et uonbrae, 8", Aug. Vind. 4 760.
Insigniores orbitae comelarum proprtetatos,
8", Ib. 4 764. Cosmologische Briefe usw., 8'',
Ib. 4 764 (ümgearbeit als : Systeme du raoode,
publ. parMÄrian, Berl. 4 770, 2"'« 6dit. 4 784).
Beschreib, u. Gebrauch d. logarithm. Rechen-
stäbe usw., 8°, Ib. 4 761, 2. Aufl. 4 772. Bei-
trage z. Gebrauch d. Mathematik u. deren An-
wendung, 4 Bde. 8", Berlin 4 765—72. Be-
schreib, u. Gebrauch einer neuen u. allgem.
ekliptischen Tafel usw., 4«, Ib. 4 765. Anmerkk.
über d. Gewalt d. Schiesspulvers u. d. Wider-
stand d. Luft usw., 8°, Dresd. 4 766. Anmerkk.
über d. B r a n d e r'schen Mikrometer von Glas
u. deren Gebrauch usw., 8°, Augsburg 1769.
Kurzgefasste Regeln zu perspectiv. Zeichnun-
gen usw., 8«, Ib. 4 768, 2. Aufl. 4 770. Zusätze
zu d. logarithm, u. trigonometr. Tabellen usw. ,
8°, Ib. 4 770. Beschreib, einer mit Calau'-
schem Wachse ausgemalten Farbenpyramide
usw., 4«, Ib. 4 772. Pyrometrie oder vom Maass
d. Feuers und d. Wärme, 4°, Ib. 4 779 (posth.).
Deutscher gelehrter Briefwechsel (herausge-
geb. von J.Bernoulli), 5 Bde. 8°, Ib. 1782— 84.
— Sur quelques propriötes remarquables des
quantitös transcendantes etc. (Mem. Berhn
4 761). Expöriences sur le poids du sei et la
gravilö späcifique des saumures (Ib. 1 762) . Sur
la methode du caicui mtegral (Ib. id.). Sur
quelques Instruments acoustiques (Ib. 1763.
— Deutsch von Huth, 8", Berlin 4 796). Sur les
^quations d'un degrö quelconque (Ib. id.). Sur
les diviseurs d'undegrö quelconque, qui peu-
vent Hre trouv^s indöpendamment de la So-
lution des 6quations (ib. id.). Sur quelques
dimensions du monde intellecluel (Ib. id.). Sur
la rösistance des fluides avec la Solution du
Probleme ballistique (Ib. id.). Discours sur la
physique exp^riraentale naturelle (Ib. 4 765).
Analyse de quelques expöriences sur l'aimant
(Ib. 4 766). Sur la courbure du courant magnö-
tique (Ib. id.). Sur la figure de l'ocöan (Ib.
4 767). Solution gön^raie et absolue du pro-
blöme de trois corps etc. (Ib id.). Sur la vi-
tesse du son (Ib. 1 768). Sur la partie photomö-
trique de tout I'art de peindre (Ib. id.) . Obser-
vations trigonometriques (Ib. id.). Essai d'hy-
grometrie etc. (Ib. 4 769 et 4 772 — deutsch,
8", Augsb. 4 774 u. 4 775). Sur la com^le de
4 769 (Ib. 1770). Sur les porte-Iumi^res appli-
quees ä la lampe (Ib. id.). Sur lencre et le
papier (Ib. id.). Observ. analytiques (Ib. id.).
Essai de taxöomätrie ou sur la mesure de l'or-
dre (Ib. id. et 4 773). Sur la mätöorqlogie (Ib.
1771). Sur l'influence de la lune dans le poids
de l'atmospbere (Ib. id.). Sur les lorgnettes
achromatiques d'une seule espece de verre (Ib.
id.). Sur l'orbite apparente des cometes (Ib.
id.). Examen dune espöce de superstition ra-
men6e au caicul des probabilitös (Ib. id.). Sur
le frotlement etc. (Ib. 1772 et 1776). Sur la
fluidite du sable, de la terre et d'aulres corps
mous etc. (Ib. 4 772). Sur la densitö de l'air
(Ib. id.). Construct. d'une 6chelle ballistique
(Ib. 4 773). Expose de quelques observat. phy-
siques (Ib. id.). Sur les irregularit«is du mou-
vement de Saturne et de Jupiter (Ib. id. et
II M6m. Ib. 1779). Essai d'une Ih^orie du sa-
lellite de Venus (Ib. id.). Sur le temp^rament
en musique (Ib. 4 774). Sur la perspective
aörienne (Ib. id.). Sur les flules (Ib. 4 775).
1357
Lambert
Lamblardie.
1358
Sur les moulins, que I'eau meut en bas, daDS
une direction horizontale (Ib. id.). Sur les
moulins et autres raachines, ou I'eau tombe
en dessus de la roue (Ib. id.). Sur les mou-
lins ä vent {Ib. id.). Sur les forces du corps
humain (Ib. 4 776). Sur les observalions du
vent (Ib. 1777). Sur le quarrt de la vitesse
dans la dynaraique (Ib. 4 783). Sur les fluides
considörös relativement ä la hydrodynamique
(Ib. 1784). ~ Vom Gebrauch d. Mittagslinie
beym Land- u. Feldmessen (Denkschr. Münch.
Acad. I, 4 763). Von den Barometerhöhen u.
ihren Veränder. (Ib. id.). — Tentamen de vi
caloris, qua Corpora dilalat, ejusque dimen-
sione (Act. helvet. II, 4 755). Theoria statera-
rum ex principiis mechanices universalis ex-
posita (Ib. III, 4 758). Obss. variae in mathe-
sin puram (Ib. id.). Obss. meteorologicae etc.
(Ib. id.). De variationibus altitudinura baro-
metricarum a luna pendentibus (Ib. IV, 4 760).
Sur le son des corps 6lastiques (Nov. act. hel-
vet. I, 4 787). Sur les machines, qui produi-
sent leur effet au moyen d'une manivelle (Ib.
id.). — De ichnographica campi vel regionis
delineatione independenter ab omni basi per-
ficienda (Nov. act. erudit. 4 768). De univer-
saliori calculi idea etc. (Ib. 4764). In algebram
philosophicam et Biolieri breves annott. (Ib.
4 766). In topicis schediasma (Ib. 4 768). De
numeris eorumque anatomia (Ib. 4 769). So-
lutio problematis ad methodum tangentiura
inversara.pertinentis (Ib. id.). — Über d. Ein-
schalten beim Gebrauch d. Ephemeriden (Bo-
de'8 Jahrb. für 4 776). Über d. Nutation (Ib.
id.). Über d. Abirrung d. Lichts usw. (Ib. id.).
Von d. Parallaxe u. d. Durchmesser d. Mon-
des in verschiedn. Höhen (Ib. id.). Von d.
scheinbar. Gestalt d. Saturnringes (Ib. id.).
Erklär, u. Gebrauch d. Mondkarte (Ib. id.).
Vom Auf- u. Untergänge d. Mondes u. dessen
Bestimm, usw. (Ib. id.). Vom Gebrauch d,
Ephemeriden bei Mond-Uhren (Ib. id.). Vom
Gang d. Pendeluhren (Ib.* id.). Über d. Ge-
brauch d. Mondkarte bei Sternbedeckungen
(Ib. 4777). Von d. geogr. Länge u. Breited.
Oerter (Ib. id ). Von Bestimm, u. Berichtig,
d. MittagsUnie (Ib. id.). Über d. neuen Ver-
suche, das Feld d. Fernröhre zu erweitern fib.
id.). Von d. Cometen 4773 u. 4774 (Ib. id.).
Über d. veränderl. Sichtbarkeit d. Salurnrin-
ges (Ib. id. u. 4 778). Über d. scheinbare Lage
d. Trabanten d. Saturns (Ib. 4 777). Von einer
neuen Art Sonnenuhren (Ib. id.). Vom Tra-
banten d. Venus (Ib. id. u. 4 778). Neue Art,
Sonnenfinsternisse zu entwerfen (Ib. 4 778).
Über d. Anwend. d. AequilibrationsUnie bqi
Mauerquadr mtcn (Ib. id. ).. Einige trigonometr.
Anmerkk. (Ib. id.). Einige Anmerkk. über d.
Uhren (Ib. 4 779). Erklär, d. magnet. Abwei-
chungskarte (Ib. id.). Über d. ßestimra. d.
Laufbahn d. Cometen (Ib. id.). Über Strah-
lenbrechung (Ib. id.). Ueber Zeitgleichung (Ib.
1780). Über d. grösste Abweichung d. unte-
ren Planeten (Ib. id.). Vom Glänze d. Venus
(Ib. id.). Von d. Umwälzung d. Sonne um ihre
Axe (Ib. id.). Aoalyt. Formehi z. Behufeastron.
Rechnungen (Ib. Id.). Noch einige Aufsätze
daselbst. - Theorie d. Parallel-Linien (Loipz.
Magaz. von J. Bemoulli u. C. F. Eindenborg^,
4 786). Überd. Bestimm, d. körperl. Raumes
jeder Segmente solcher Körper, die durch Üm-
dreh. e. konisch. Section um ihre Axe ent-
stehen (Ib. id.). Über d. Mehrheit d. Wurzeln
höhr. Gleichungen (Ib. 4 787). Fernere An-
wend. d. Mayer'schen Mondtafeln (Ib. id.).
Differential- u. Integral-Rechnung endlicher
Grössen (Ib. 4 788). — Über d. vierrädrig. Wa-
gen (Hindenburg'i Archiv, 4 796). Überd. Be-
weg, d. Fässer, in welchen Kugeln gerundet
werden (Ib. 4 798). Grundsätze d. Perspective
(Ib. 4 799). Optische Betrachtungen (Ib. id.).
Versuchen. Berechn. über Blasebälge (Ib. id.).
Malhemat. Ergotzungen über Glücksspiele (Ib.
id.). — Anlheil an: Sammlung astron. Tafeln
unter Aufsicht d. königl. preuss. Acad. d. Wiss.
3 Bde. 8°, Berl. 4 776.
♦ geb. Aug. 29 (M) (Ä) (B) [Oett) {CL).
Lambert, Charles Joseph. — In-
genieur-en-clief zweiler Klasse im Corps
des Mines, in welches er 1824 als Eleve
eintrat. Ein eifriger St. Simonist, ging er
ums Jahr 1832 mit dem Pater Enfanti ii
nach Aegypten und trat als Ingenieur in die
Dienste Mehemed-Ali's, der ihn 4847
zum Bey erhob. Kehrte <85< nach Paris
zurück (VD) (AM) (REPJ,
geb. 1804, Mai 2, Versailles.
Observation du passage du Mercure, falte k
Cairo (Compt. rend. XXVIII, 4 849. — L.latte
die unter seiner Direction stehende polytechn.
Schule in Cairo mit einer Sternwarte versehen).
Lambert!, Andreas von. — Ar-
rendator des Gutes Brinkenhof bei Dorpat,
dann in Dorpat lebend (wo er Sich eine
Sternwarte baute), zuletzt dirigirender Se-
crelär d, militär. gelehrten Cpmite beim
Hauptstabe des Kaisers in Petersburg (RNJ,
geb. 1774, Aug. 4 (N.St.), Brüssel,
gest
Der Dampf- Destillir- Apparat usw., Dorpat
4 844. Die allerneuesten Fortschritte d. Destil-
lirkunst, 4. Hfl. : Älcoholometrie ; 2. Hft. : Py-
rometrie, 8", Ib. 4 824. Beschreib, e. neuen
Alcoholometers (Neu. ökon. Repert. f. Liv-
land. II). Der Druck d. Dorpatschen Atmo-
sphäre (Ib. id.). Astronom. Bemerkk. (Bode's
Jahrb. 4 84 5).
Lamblardie, Jacques £iie. — Bis
zur Republik Ingenieur an d. Küsten d.
Normandie, namentlich in Havre, dann Prof.
Bit d. polytechn. Schule in Paris u. Direct.
d.: Schule für Brücken- u. Wegebau da-
seibst fJourn. ^cole polytechn. T. 11^ (Q) (A),
. gr4). 4 7 47, Loches, Däp. de
FIndre.
i,e:4. 1797, Nov. 2G, Paris.
Möm. sur les cötes de la Haute-Normandie
etc., 4", Havre 4 789.
1359
Lambton
La Metherie.
1360
Lambtonji Wiiliam. — Oflicier in d
briltischen Armee, zuletzt Oberst-Lieute-
nant. Mitgl. d. Roy. Society fBSJ {DCJ,
geb. iliS etwa,
gest. 1823, Jan. 20, Kingin-Ghaut.*
War über 20 Jahre lang mit trigonometr Ver-
messungen in Indien beschäftigt, und maass
dabei einen Meridianbogen, der sich von 8**
9' N bis 4 8** 3' N erstreckte (Asiat. Research.
X, XII et XIII, auch Phil. fr. 4 818 et 4 823).
George Everest dehnte diese Messung später
bis 24** 7' aus. Siehe dessen : An account of
the raeasurement of an arc of the meridian,
4", Lond. 4 830, und: An account of the raea-
surement of two sections of the meridional arc
of India, 2 vol. 4«, Ib. 4 847.
* Sechzig engl. Meilen südlich von Nagooore. gest.
Jan. 26 (BS); Jan. 22 (0^.1823); Jan. 20 {An. S.
1823, wo auch der Ort Hingin-Ghaut heiöst).
Lam^y Gabriel. — Folgweise fileve
(4 817) u. Ingenieur (4822) des Mines,
dann einige Jahre Oberst im russ. Corps
d. Wegebaumeister, darauf, nach Rückkehr
in sein Vaterland, Prof, d. Physik an d.
polytechn. Schule zu Paris (4 832 — 44) u.
seit 4 848 Prof. d. Wahrscheinlichkeits-
rechnung an d. Facultät d. Wiss. daselbst.
Seit 4 836 Ingenieur-en-chef des Mines u.
seit 4 843 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. [QCJ
(AM) (VD),
ieh. 4 795, Juli 22, Tours.
Examen des diß'örentes ro^thodes employ(^es
pour r6soudre les problömes de geora(5triej 8°,
Paris 4 84 8. Cours de physique, 3 vol. 8°, Ib.
4837, 2«"« ödit. 4 840. Lebens sur la thöorie
mathömatique de l'^lasticitö, 8«, Ib. 4 852. Le-
bens sur les fonctions inverses des transcen-
dantes et les surfaces isothermes, 4 vöI. 8»,
Ib. 4857. Mit Baaaine : Traitö 6J6ment. ducal-
cui integral etc., Petersb. 4 625. — Mit Cla-
peyron: Sur röquilibre intörieur des Corps so-
lides homogenes (Mem. sav. Strang. IV, 4 833).
Allein: Sur la propagation de la chajeur dans
les polyfedres fib. id., auch Joum. Ecole po-
lytechn. XXII, 4 833). Sur la dömonstration
d'un noav. ca» du dernier thöoreme de Fer-
luat (Ib. YIII, 1848). — Sar les lois de l'öqui-
libre du floide 6th6r6 (Journ. Ecole poI'/t6chn.
XXin, 4 834). — Sur räquilibre des teriip^ra-
türes dans les corps solides de forme cylin-
drique (Liottvüie, Journ. X, 4 836). Sur les sur-
faces isothermes dans les corps solides homo-
genes en (Squiiihre detempörature (Ib. II, 4 837,
auch M<§m. sav. Strang. V). ün poIygone con-
vexe ötant donnö, de combien de maniöres
peut-oh le partager en triangle au moyeii des
diagonales? (Ib. IIL 4 838). Sur les integrales
dt^finies döduitea de la theorie des surfaces or-
thogonales (Ib. id.), Sur les axes des eurfaces
isothermes du seconddegre considerös comme
des fonctions de la temperature (Ib. IV, 4 839).
Sur requilibre des tempöratures dans un el-
lipsoide ä trois axes inögaux, II Möm. (Ib. id.),
Mem. d'analyse indeterminee, demontrantque
I'öquation x^-j-y'=z' est tmpossible en nora-
bres entiers (Ib. V, 4 840}, Sur les cnordinöes
curvilignes (!b, id.). Sur les surfaces isostati-
ques dans les corps solides honnogönes en öqui-
libred'6lasticite(lb. VI, 4 844). Surle.s surfaces
orthogonales et isothermes (Ib. VIII, 4 843). Sur
la methode de recherche des surfaces isother-
mes (Ib. id.). Sur la resoiution, en nombres
complexes, de l'equation A'^■B''+C*=0 (Ib.
XII, 1 847) . Sur Ja r6soiution, en nombres com-
plexes, de r^qualion A"+B'~' + G"=:0 (Ib. id.).
Sur les variations des coordonnöes curvilignes
(Ib, XVI, 4 854). Sur l'öqdiiibre d'elasticitö des
enveloppes sphöriques (Ib. XIX, 4 854). — Sur
un principe g(5neral de physique (Compt, reod.
XIV, 4 842), Sur la limitö du nombre des di-
visions dans ia recherche du plus grand com-
mun diviseur entre deux nombres entiers (Ib,
XIX, 1844). Sur plusieuis th(?or6mes d'ana-
lyse dömöntres par la theorfe des surfaces or-
thogonales (Ib. XXI, 4 845). D6mon.stralion
generale du thj'joreme deFermat, sur limpos-
sibilite, en nombres entiers, de l'equalion
x»+y«=z" (Ib. XXIV, 4 847). Lei mathöma-
tique de la progression de l'impöt sur les suc-
cessions (Ib. XXVII, 4 848). Sur les cpaisseurs
et les courbures des appareils ä vapeur (Ib.
XXX, 4 850). Sur la theorie de l'elasticite des
corps solides (Ib. XXXV, 4 852). — Formule
pour determiner l'inclinaison d'un'e couche mi-
nörale reconnue par trois drous de sende (Ann.
Mines, IV, 184 9}, Sur une nouv, maniere de
calculer les angles des cristaux (Ib. id.). Sur
la lampe ä g.?.s hydrogöne (Ib. VIII, 4 823). —
Mit Clapeyroa : Sur lasolidification par refroi-
dissementd'un globe liquide (Ann; chim. phys.
XLVII, 4 834). Sur Jes lois de l'equilibre de
rether dans les corps diaphanes (Ib. LV, 4 834).
Sur les vibrations lumineuses des milieux dia-
phanes (Ib.LVII, 4834). —Mit Demselben:
M6m. sur la .stabilite des voütes (Ann. Min. VII,
4 822). Mem. sur les engren^ges (Ib. IX, 4 824).
La Metherie, -Jean Claude de. —
Dr. Med., ohne jedoch zu practiciren. Von
4 80 4 bis zu seinem Tode Prof. d. Natur-
geschichte am College de France in Paris
(SJ (Qh
geb. 4 743, Sept. 4, Clayette^Mäconnais,
gest. 4 8 47, Juli I, Paris.
Essai sur les principes de la philosophie na-
turelle, ß«', Genfeve 4 778, Essai analytique de
Fair pur et les differenles espfeces d'air, 8°, Pa-
ris 4 785, «•^« edit 2 vol. 8°. Ib. 4 788. Theorie
de la terre, 8 voi. 8", Ib, 4 7j95; nouv. edit.
augmentee dune min6ral(^ie, 6 vol. %'*, Ib,
4 797. CoDsiderations sur les ^tres organises,
3 vol. 8°, Ib, 4 804. Sur ia nature des 6tres
existants, 8«', Ib. 4805. Le^jons de geologie,
3 vol. 8», Ib, 4 842; nouv, edit. Ih. 4846. Le-
gons de raineralogie, 2 vol. 8**, Ib, 4 808 ; nouv.
edit. 4 84 2. — Redigirte das Journal de Phy-
sique eic. erst gemeinschaftlich mit Boxier und
Moagec, von 4 785 bis 4 79 4, dann allein bis zu
seinem Tode, wo es von Blainville übernom-
men und bis 4 828 (T. XCVI) fortgesetzt wurde ;
darin von ihm selbst sehr viele Aufsätze, sowie
1361
Lami
Lampredi.
1362
'Jahresberichte über die Fortschritte der Wis-
senschaften.
Lami, s. Lamy.
Lamm, Herrmann. — Exjesuit, Prof.
d. Philosophie an d. (nachmals aufgehobe-
nen) Univ. zu Bamberg (M. UJ,
geb. 1729, Febr. 12, Fritzlar,
gest
Physica electiva etc., 8", Bamberg 4 768.
Lamont, Johann. — Dr. Phil., seit
4 852 Prof. d. Astronomie an d. Univ. zu
München u. seit 18 35 Obscrvator d. Stern-
warte im benachbarten Bogenhausen. Mitgl.
(extr. 1827, ord. 1835) d. Acad. d. Wiss.
daselbst fJUJ (Or),
geb. 18 05, Dec. 13, Bracnicir, Scholll.
Observationes astronoinicae in specula retzia
Monachensi institutae u. Annalen d. Münchn.
Sternwarte, zusatmnen 26 Bde., Münch. 1833
— 57. Jahrb. d. köniül. Sternwarte hei Mün-
chen, 4 Jahreg., Ib. 4 838—41. Über d. Nebel-
tlecke, 4", Ib. 1837. Liber d. magnet. Obser-
vatorium in München, 4", Ib. 4 841. Handb. d.
Erdmagnetismus, S'^, ßeilin 1849. Astronomie
u. Erdmagnetismus, 8o^Stutlg. 1851. Beschrei-
bung d. an d. Münchn. Sternwarte verwende-
ten neuen Instrumente u. Apparate, 4«', Münch.
1851. Beobb. d. meteorolog. Observatoiiums
auf d. hohen Peissenberg, 1792—1850, 8", Ib.
1851. Astron. Kalender f. Bayern, 4 jahrgg..
Ib. 1850—53. Annal. f. Meteorologie u. Erd-
magnetism., 12Hfte., 8", Ib. 1842— 1844. Ma-
gnet. Ortsbeslimm., ausgeführt an verschiedn.
Puncten Bayerns, 2 Bde., 8", Ib. i854 u. 56.
Magnet. Karte von Deutschland u. Bayern, fol..
Ib. 1 854. Untersuch, über d. Richtung u. Starke
d. Erdmagnetismus an verschiedn. Puncten d.
Südwest). Europa's usw., 1 Bd. 4*^, Ib. 1858.
— Value of the mass of Uranus d*educed from
observations of its satellites etc. (Mem. astron.
Soc. X, 1838). Sehr viele astronomische, ma-
gnetische u. meteorolog. Beobachtungen in d.
Gelehrt. Anzeigen d. königl. bayer. Acad. ;
Bullet, de l'acad. de Bruxeiles ; Astron. Nach-
richten ; Pogg. Ann. usw. ; Berichte über Erd-
magnetismus in den »Forlschritten d. Physik«,
dargestellt von d. phys. Gesellsch. in Berha.
Lamourous, J...V... F... — Prof.
d. Naturgeschichte an d. königl. Aeademie
zu Caen, Corr. d, Pariser Acad. (Q),
geb. 4 779, Mai 3, Agen,
gest. 182 5, März 16, Caen.
Resumö d'un cours elementaire de göograpliie
physique, 8°, Paris 1822, 2""= edit. Ib. 1829.
— Botanisches u. Zoologisches.
Lampadius, Wilhelm August. —
Erst Pharmaceut in Gültingen (17 85 — 91),
dann, nachdem er mit dem Grafen Joach.
v. Stern berg eine Reise durch jlussland
Poggcndorff, Handworlerbucb.
gemacht, Prof. (extr. 179 4, ord. 1795) d.
Chemie u. Hüttenkunde an d. Bergacade-
mie zu Freiberg (G. 32^,
geb. 1772, Aug. 8, Hehlen, Herzogth.
Braunschweig,
gest. 1842, Apr. 13, Freiberg.
Kurze Darslell. d. vorzüglichst. Theorien vom
Feuer usw., 8", Gott. 1792. Versuche u. Beobb.
über d. Elektricitat u. Wärme d. Atmosphäre
usw., 8", Leipz. 1793, neue Aufl. 1804. Samm-
lung pract.-chem. Ahhandll. usw., 2 Bde. 8",
Dresd. 1795—97. Erfahrungen über d. Run-
kelrübenzucker usw., 8", Freib. 1800. Handb.
d. allgem. Hüttenkunde usw., 2 Bde. 8", Gott.
1801—10; Supplement dazu, 2 Bde. 8", Ib.
1818 u. 26. Handb. zur ehem. Analyse d. Mi-
neralkörper, 8", Freib. 1801; Nachtrag dazu,
Ib. 1818. Beitr. z. Erweitr. d. Chemie u. de-
ren Anwend. auf Hüttenkunde, 8", Ib. 1804.
Systemat. Darstell, d. einlachen Naturkorper
usw., fol., Ib. 1806. Erläuternde Experimente
über d. Grundlehren d. allgom. u. Mtneral-
Chemieusw., 2 Bde. 8°, Ib. 1809 — 10. Grund-
liss d. techn. Chemie usw., 8", Ib. 1815. Ex-
perimente über d. techn. Chemie usw., 8",
Ih. 1815. Beitr. z. Almosphärologie usw., 8",
Ib. 1816. Neue Erfahrungen im Gebiete d. Che-
mie u. Hüttenkunde, 2 iide. 8", Weimar 1816
— 17. Grundii.ssd. Elektrochemie, 8", Freib.
1817. Handwörlerb. d. Hüttenkunde usw., 8^,
Gott. 1817. Chemische Briefe für Frauenzim-
mer, 8^. Freib. 1818. Neue Erfahrungen im
Gebiete d. Land wirlhschaft usw., 8', Ib. 1822.
Über d. Schwefelalcohol, 8", Ib. 1h26 (Ent-
deckt von ihm 1796 — Gren's Neu. Journ. 111,
1796). Grundriss d. Hüttenkunde, 8«, Gott.
1827. — Viele Aufsätze in d. Zeitschriften von
Crell, Trommsdorflf, Gehlen, Schweigger, Gren,
Gilbert, Kastner, Erdmann u. A. — Einige
Übersetzungen.
Lampe, Philipp Adolph. — Dr.
Med., Physicus in Danzig, später pract. Arzt
in Berlin (GA^'il) (M.W),
geb. 1754, Mai 5, Danzig,
gest. 18 27, Oct. 10, Danzig.
Von der Waid-Asche überhaupt, u. besonders
von d. Dunziger W^aid-Asche oder Caschub-
Asche (Neue Sehr. d. Gesellsch. uaturf. Fr. in
Berlin, I, 1795).
Lampredi, Urb an o (eigenll. Jacopo].
— Abate vom Orden d^r frommen Schule,
folgweise Prof. d. Mathematik am Collegium
Tolomei u. an d. Univ. zu Siena, zuSorreze
in Languedoc, zu Tours und zu Mailand ;
zuletzt in Neapel lebend (Gn. R. LXXXII^,
geb. 1761, Florenz,
gest. 1838, Febr. 2 2, Neapel.
La solu/ione dun problema danalisi sublime
(Alli di Siena Vll, 1794). Ricerche sopra una
liuova speciedi concoidi C()niche(Ib. VII, 1 794).
Iniorno ad un posso diEuclide sulla leorica delle
pwallele (Giorn. arcad. di Houia, XL, 1828).
86
1363
Lamy
Landen.
1364
Lamy (Lami), Fran^oig. — Anfangs
Soldat, dann (1658) Beneciictiner von d.
Congregalion St. Maiir, als solcher Lehrer
d. Philosophie in Soissons und d. Theolo-
gie in St,Germain-des-Prcs, später (1 687)
Prior zu. Rebais bei Meaux und zuletzt Or-
densbruder in d. Abtei St, Denis (Ni. IIIj (Ä),
geb. <636, SchlossMontereau,
Perche,
gest. HM, Apr. \ \ , Abtei St. Denis.
Conjectures physiques sur quelques colonnes
de nuees, qui ont paru depuis quelques annöes
et sur les pius.exlraordinaires cffets du ton-
nere.avec une explication de tout ce qui s'est
dit jusqu'ici des trombes de mer. Addition oü
Ton verra de quelle manifere le tonnerre tombe
nouvellement sur une ^glise de Lagny a ina-
primö sur une nappe d'autel une partie con-
sidörable du canon de la messe, i %°, Paris \ 689
(Pogg. Ann. LXVII, S. 587). ^ Viel Ander-
weitiges.
Lamy, Bernard. — Priester d. Ora-
toriums, lehrte von ^66^ ab Philosophie,
Theologie und alte Sprachen in d. Schulen
seiner Congregation zu Vendome, Mans,
Saumur, Angers, Grenoble u. Rouen (Ni. \l)
(HM) (A),
geb. 1640, Juni . ., Mans,*
gest. <715, Jan. 29, Rouen.
Trait6 de m^chanique, de l'öquilibre des so-
lides et des liqueurs, '12'', Paris < 679, 2«"* 6dit.
4 687. Traitö de la grandeur en g^n^ral etc.
(Auch unter d. Titel : Elömens des raath6nia-
tiques), ^2^ Ib. 1680, 4'"« 6dit. Ib. 1715. Ele-
mens de geom^trie, 8", Ib. 1685, 4™* 6dit. Ib.
1710. Nouv. mani^re de dömontrer les princi-
paux thöor^mes des 6l6mens de möchaniques,
12", Ib. 1687. Traitö de perspective etc., %",
Ib. 1701. — Theologisches.
* Getauft Juni 29.
Lana (Lana Terzi), Francesco de.*
— Jesuit, Lehrer d. Mathematik u. Philo-
sophie in Brescia (Pr) (B) (J),
geb. 1634, Dec. 1.3, Brescia,
gest. 1687, Febr. 26, Rom.
Prodromo, ovvero Saggio di alcune invenzioni
nuove premesso all' arte maestra etc., fol.,
Brescia 1670 (In diesem und dem folgenden
Werke die Idee, eine luftleere Hohlkugel von
Kupfer als Aerostat anzuwonden. — Murhard's
Gesch. d. Physik I, 39). Magisterium noturae
et artis, 3 vol. fol.. Ib. 1684—92 In diesem
Werke, dem noch 6 Folianten folgen sollten,
auch ein Capilel : De motu quem vocant at-
tractionis electricae). Observationes mutatio-
nisdeclinationuin magneticarum in eodem lo-
cum, simul cum i.nventione qua ipsae declina-
tiones exactius in posterum ül).servari possunt
(Act. nov. Acad. Plrlcxoticorum elc. N"X**j.
Nova melhodus construendae pyxidis magne-
tiais elc. (N"XI;. INoch einige Aufisatze daselbst.
Two observations concerning some of the ef-
lects of the burning concave of Lyon etc. (Phil.
Tr. 1671). Reflections made upon an Obser-
vation of Mr. Anton Castagena concerning the
formation of crystals (Ib. 1672).
• Lateinisch: Franciscug Tertias de Lanif.
** I>ie Accaderaia de' FUesotici wurde 1688 Ton L. tu
Brescia gegrüudet.
Lancellotti , Francesco. — Prof.
am medicinisch-chirurg. Collegium in Nea-
pel, Direct. d. chemisch. Laboratoriums d.
üniv. daselbst ("G. 1845;,
geh
gest. «845, Juni .., Neapel.
Instilutione di farmacia galenica. Inslitutione
di chimica, 2 vol. Novella chimica con tutte
le applicazioni, 4 vol. Saggi analitici sulle
acque minerali del territorio di Pozzuoli etc.,
8«, Napoli 1819. Elementi dl chimica, 8", Ib.
1835.
Lanoi, Paolo. — Pract. Arzt zu Ber-
gamo (J),
geb Bergamo,
gest. 1585, . . . Bergamo.
Pharmacopoea coliegii medicorum, Bergami
1571 et 1581.
Lancisi, Giovanni Maria. — Prof.
d. Anatomie an d. Sapienza zu Rom, spä-
ter auch Prof. d. pract. Medicin am Colle-
gio Romano daselbst. Leibarzt u. Kämmerer
d. Päpste Innocenz XI. u. Clemens XI-
Mitgl. d. Leopoldin. Academie (VJ) (TpJ,
geb. 1654, Oct. 26, Rom,
gest. 1720, Jan. 20, Rom.*
De nativis et adventiis aeris romani qualitati-
bus, 4", Romae1711. De noxiis paludum ef-
fluviis eorumque reniediis, fol., Ib. 1716. Dis-
sertatio epiStolaris de natura et praesagio Dio-
scurorum nautis in tempestate apparentium,
Romae 1720. Gab heraus (mit Noten von As-
salti versehen) M. Mercati's Metallolheca, Ib.
1718 u. Appendix dazu, Ib. 1719. — Viel Me-
dicinisches.
* jest. Jan. 21 [Ni. XU) (J) (LL) ; Febr. 20 {ÄXC).
Landen, John. — Agent u. Verwal-
ter (Land-Steward) des Grafen Fitzwil-
liam seit 1762. Mitgl. d. Royal Society
seit 1766 ffiD) (A) (Abstr.X), '
geb. 1719, Jan. 23, Peakirk,*
gest. 1790, Jan. 15, Milton bei Peler-
borough.
Mathematical lucubrations, 4°, London 1755.
The residual analysis, 1757. A discourse of
the residual analysis, 4 758. Mathematical me-
moirs, 2 vol. 4°, Lond. 1780 et 89. — An in-
vesligalion of some theorems which suggest
some reinarkable properties of the circle etc.
(Phil. Tr. 175 4). A ncw melhüd of Computing
the sunjs of certain series (Ib. 1760). A spe-
cimen of a new method of comparing curvi-
1365
Lander —
Landriani.
1366
lineal areas etc. (Ib. i 768) . A disquisition con-
cerning certain fluents etc. (Ib. 4 774). An in-
vestii<ation of a general theorera for finding the
lenglh of any conic hyperbola etc. (Ib. 4 775).
A new theory of the rotatory motion of bodies
etc. (Ib. 4 777). On the rotatory niotiou of a
body of any form whatever etc. (iß. 4 785).
* Bei Peterborough, Northamptonshire.
Lander, Richard. — Erst Buch-
drQckerlehrilng. Begleitete Glapp ertön
auf seiner Reise, drang mit ihm von Benin
aus bis Saccatu vor und kehrte 18 28 nach
England zurück ; machte dann im Auftrage
der engl. Regierung im J. 1830 eine zweite
Reise den unleren Niger (Quorra) hinauf,
von der er ebenfalls glücklich heimkehrte,
und unternahm darauf < 8 3 2 eine dritte ähn-
liche Reise, welche zwar die Kenntniss des
Nigerlaufs und seines Delta's vervollstän-
digte, für ihn aber unglücklich ausfiel. Auf
den beiden letzten Reisen war er begleitet
von seinem Bruder John* fBSJ,
geb. < 804, Febr. 8, Truro, Cornwall,
gest. 1834, Febr. 6, Insel Fernando Po.**
Journ. of an expedition lo explore the course
and termination of the Niger, 3 vol. 8", Lond.
4 832 (Deutsch, Leipz. 4 833).
* geh. 1S07, . . ., gest. 1839, Nov. 16, England.
** In Folge einer von Negern erhaltenen Schusswunde.
Gest. Jan. 27 {CL).
Landerbeck, Nils. — Prof. d. Ma-
thematik an d. Univ. zu üpsala. Mitgl. d.
Soc. d. Wiss. daselbst u. d. Aead. in Stock-
holm (AJ (OrJ,
geb. nSS, Calmar-Län.
gest. <8<0, Mai 24, Upsala. •
De campana urinatoria, üpsal. 4 763. De vi
centripeta etc., 4 767. Diss. sistens trajectoria
projectorum corporum resistente medio in ra-
tione duplicata velocitatum, Ib. 4 772. De situ
planetae Veneris in quo maxime fulget, Ib.
4 787. De incrementis et decrementis dierum,
Ib. 4 797. — Beskrifning pä en förbättrad luft-
pump (Vetensk. Aead. Handl. 4 774). Om el-
liptiska och hyperboliska bägars rectification
(Ib. 4 777). Mechaniskt problem, rörande ca-
tenarier och hvalf (Ib. 4 778). Method at finna
de sä kailade Indices variationis curvaturae
(Ib. 4 784). Ett slags krokUniers construction
och jemförande (Ib. 4 787). Method att inte-
grera en differential eqvation (Ib. 4 796). Me-
thod att finna kroklinier af tangenternas ana-
lytiska expressioner (Ib. id.).
Landgrebe, Georg. — Dr. Phil.,
Privaldocent an d. üniv. zu Marburg von
4 826 bis <837, dann Besitzer einer che-
mischen Fabrik in Cassel (OrJ,
geb. 1802, Juni <0, Cassel.
tJber das Licht, vorzugsweise über d. ehem.
u. physiolog. Wirkungen desselben, 8**, Marb.
4 834. Über d. Metamorphosen im Mineral-
reich, Cassel 4 844. Naturgeschichte d. Vul-
cane u. der damit in Verbind, stehend. Er-
scheinungen, 2 Bde. 80, Gotha 4 855. — tber
d. Wirk. d. Ammoniakgases auf lod (Schweigg.
Journ. LH, 4 828). Neues Knallpulver (Ib. id.).
Chemische Untersuch, einiger Phosphorme-
tallc (Ih. LIIl. 4 828; LV, 4 829 u. LX, 4 830).
D" d. Chiastoliths (Ib. LIX, 4 830).
Landmaun, George Thomas. —
Grossbrilt. Oborstlieutenant, Prof. d. For-
lificalion an d. Militärschule zu Woolwich
geb. 4 780 etwa,
gest. 185 4. Aug. 27, Shackiewell.
Construction of fortification . Principles of for-
titication. Principles of artillery.
Landolt, Hans Heinrich. — Dr.
Phil., erst Assistent im ehem. Laboratorium
zu Zürich u. Bre.slau, dann <836 Privat-
docent an letzterer Univ. und seit 18 58
Prof. extr. an d. Univ. zu Bonn (OrJ^
geb. \S3\, Dec. 5, Zürich.
Untersuch, über d. Arsenathyle (Diss.), 8",
ßresl. 1853 (Fortsetzung davon in Erdmann's
Journ. LXIII, 4 854). Über d. ehem. Vorgange
in d. Flamme d. Leuchtgases (Habilitations-
schrift), 4^ Ib. 4 836. über das Stibmethyl u.
seine Verbindungen (Mittheil. d. naturforsch,
Gesellsch. in Zürich, Bd. II, 4 850—52). Über
d. Bildung von lodäthyl durch Einwirk, von
lod u. Phosphor auf Essigäther (Ib. III, 4 833
—55).
Landriani, M a r s i g 1 i o. — Graf, Hof-
marschall d. Herzogs Albert von Sach-
sen-Teschen in Wien, lebte abwechselnd
dort und in Italien. Correspond. d. Pariser
Aead. f. . .J,
geb. . . . Mailand,
gest. . . . Wien.*
Ricerche fisiche intorno alle saluhritä dell'
aria, 4", Milano4 775 (Deutsch, 8°, Basel 4 778).
Opuscoli fisico-chimici, S*', Ih. 4 784. Descrip-
tion d'une machine propre ä 6lever l'eau, 8*",
Geneve 4 782. Lettre sur le sang dans le vide
pneumatique, S*', 4 783. Dell' utilitä dci con-
duttori ejettrici, 8°, Milano 4 784 (Deutsch,
Wien 4 7^^). — Beschreib, e. Maschine, die
auch in Abwesenheit d. Beobachters d. Ver-
ändr. d. Rieht, d. Windes aufzeichnet (N. Abh.
Böhm. Gesellsch. d. Wiss. H, 4 795). Über d.
magnet. Eigenschaft d. Kobaltkönigs (Mayer'g
Samml. physikal. Aufsätze, Bd. III). Ricerche
e osservazioni sociali fatte per perfezionare il
harometro; mit P. Moscati (Mem. Soc. Ital. I,
4 782). Descriz. di una macchina meteorologica
per mezzo della quäle si determina di ora in
ora la durata e quantitä della piogga (Ib. id.).
Deir azzurro di Berlino e dell' alkali flogisti-
cato (Atti Soc. patriot. di Milano. I). Sur la
conversion de tous les acides en un seul (Journ.
phys. XX, 4 782) . Donner un vernis aux papil-
86»
1367
Lane
Lange.
1368
Ions (Ib. id.). Sur un chroniomötre (Ib. XXII,
4 783). Sur la chaleur latente des corps (Ib.
XXVII, 4 785). Surladöcompositiondelesprit-
de-vin et de l'alcali volatil (Ib. id.). Sur les
nouv. r^gules mötalliques (Ib. XXXVII, 4 790
et XXXVIII, 4 794). Sur la combustion du dia-
mant et sur le moyen de colorer le bois du
sapin en noir (Ann. chim. XI, 1791). Procödö
pour obtenir le cobalt parfaitement purifiö (Ib.
XXII, 1797). — Mem. intorno una sorgenti
(bei Feslau, Wienerisch Baden) dalla quäle
scaturisce una grande quantitä di gaz azote
(Giorn. di fisica, Dec. I, T. IX, 1816). Termo-
metro estremamente sensibile (Ib. Dec. II,
T. I, 1&18). Di due termometri di cui uno in
assenza dell' osservatore indica il massimo, e
Taltro il minimo di calore e del lucimetro (Ib.
id.). Avvertenze principali nella costnizione
de' termometri (Ib. T. II, 1819). Igrometro
che in assenza dell' osservatore indica il mas-
simo ed il minimo d'umiditä (Ib. T. III, 18S0).
Die 5 letzten Aufsätze sind posthum.
* gest. 1827, . . . (JF)^ kann nicht richtig sein, da,
nach dem Giorn. di fisica, Dec. I, T. IX, p. 115,
A. Bellani schon 1816 seine hinterlassenen Werke
herausgab. Er ist übrigens zu unterscheiden von
Giovanni Ba t tista Land riani" (geb. . . ., gest.
. . .) , welcher schrieb : Nova electricitatis theoria,
Mediol. 1755 (A) und von Paolo Laudriani, wel-
cher 1839, Jan. 31 zu Mailand als Prof. d. Perspe-
ctive starb {O. 24).
Lane, Timothy. — Apotheker in
London. Mitgl. d. Roy. Society (ThJ,
geb. 1734, Juni ......
gest. 1807, Juli 5, . . .
Of an electrometer, invented by him (Phil. Tr.
1767), On the solubility of iron in simple wa-
ter, by the Intervention of fixed air (Ib. 1769),
La&gberg, Lorenz Christian. —
Dr. Phil., Prof. d. Physik an d. Univ. zu
Christiania seit 1847 (Or),
geb. 1810, März 1 8, Christiansand,
gest. 1857, März 21, Christiania.
Om Stjernernes Funklen (NytMagaz. f. Natur-
videnskab. I, 1838). Om de isochromatiske
Curver og de polariserede Lysstraaiers Inter-
ferons i combinerte eenaxedc Krystaller efter
Undulationstheoriens Grundsätnineer (Ib. II,
1840). Optisk Notits (ib. III, 1842). ünder-
sögelse af Gigtgaser fra en norsk Masovn ; mit
Th. Scheerer (Ib. IV, 1845). Om Svovlsyrens
specifiske Vaegt ved forskjellige Fortyndings-
grader (Ib. id.). Jagttagelser over den magne-
tiske Intensitet paa forskjellige Steder af Eu-
ropa (Ib. V, 1848). Den ved de forskjellige
Svovlsyrehydraters Forbindelse med Vand
frembragte Volumformindskelsc og dennes
Forhold tii den frigjorte Varme (Ib. id.). Ma-
gnetiske Jagttagelser paa en Reise i Christian-
sands Stift i Sommeren IS'sS (Ib. VI, 1851).
Om Indretningen og ßrugen af Bnnsen's Pho-
tometer (Ib. IX, 1857). — Über d. Bestimm,
d. Temperatur u. Wärmeleitung fester Körner
(Pogg, Ann. LXVI, 1845). Ober d. Einfluss d.
Capillaroltraclion auf Araometermcssungen
(Ib. CVI, 1859, posthum).
Lange, Joseph. — Prof. d. Mathe-
matik u. d. Griechischen an d. Univ. zu
Freiburg im Breisgau {AJ,
geb Kaysersberg, Elsass,
gest. 1630 etwa, Freiburg.
Elementale mathematicum logistae, astrono-
miae et theoricae planetarum, 4°, Frib. 1612,
8«, Ib. 1617. — Philologisches.
Lange, Christian. — Dr. Med., Prof.
d. Physiologie (1644), Anatomie u. Chi-
rurgie (1647) und auch seit 1654 der Pa-
thologie an d. üniv. zu Leipzig (J),
geb. 1619, Mai 9, Luckau b. Alten-
burg,
gest. 1662, März 84, Leipzig.
De thermis Caroli IV imperatoris, Llps. 1653.
Collegium chymicum, 1704 von BlvinnB edirt.
— Medicinisches.
Lange (Langius), Wilhelm. — Erst
Prof. d. höhr. Mathematik an d. üniv. zu
Kopenhagen (1650), dann Informator des
Kronprinzen (1656), darauf Landrichter in
Nord-Jütland (1660) und nun Assessor d.
Höchsten Gerichts in Kopenhagen (1680),
Canonicus in Roeskilde und Bergen (WJ,
geb. 1624, Jan. 15, HelsingÖr,
gest. 1682, Mai 22, *
Exercitationes mathematicae Septem de annua
mutatione et motu apogaei Solis, 4», Havn.
1653. Libr. II de veritatibus geometricis, 4",
Ib. 1656. Epistola ad Maibominm , Ib. 1656.
Epistola de cometis ann. 1664 et 1665 obser-
vatis , ad St. Lubienieium (in dessen Theatro
comelico). Epistola ad Hevelinm de hujus Se-
lenographia (OMoff's Excerpt. epistol. ad He-
velinm) .
•gest. Mai 12 (^).
Lange (Langius), Karl Nicolaus. —
Dr. Phil, et Med., Arzt (1698) u. Physicus
(1 699) in d. vier Waldstätten, später Stadt-
arzt in Lucern. Mitgl. d Leopoldin. u. Corr.
d. Berliner Acad. (AJ,
geb. 1670, Febr. 18, Lucern,*
gest. 1741, Mai 2, Lucern.
Idea historiao naturalis lapidum figuratorum
Helvetiaeetc, 4^ Lucernae 1705. Historia na-
turalis lapidum figuratorum Helvetiae etc., 4^,
Venet. 1708. Appendix dazu, 1735. Tractatus
de origiue lapidum figuratorum etc., 4**, Lu-
cernae 1709. Methodus nova et facilis testa-
cea marina etc. in classes, genera et species
distribuendi etc., 4°, Ib. 1722.
* geb. Febr. 24 (ANC).
Lange, Johann Joachim. — Prof.
d. Philosophie u. Mathematik an d. üniv.
zu Halle seit 1723, Corr. d. Berlin. Acad.
(MJ (A) (Nov. Act. Acad. Nat.CurAW),
1369
Lange
langhansen.
1370
geb. <698 etwa, . . . Halle,
gest. f7 63, Aug. 18, Halle.
Diss. qua genesis lapidum variis observatio-
nibus illustratur, 4°, Halae i756. Diss. exhi-
bens lithographiam Halenseni, 4", Ib. 1758.
Vollsländ. Minerallenkabinet von 6000 Stück
Metallen, Eczen, Drusen, Mineralien usw., 8",
Ib. 4 753. — Grundlegung zu einer chemisch.
Erkenntniss d. Körper, 8", Ib. 1770. Einlei-
tung zur Mineralogia metallurgica, 8°, Ib. 1770
(Beides herausgegeb. von J. J. Madihn). —
Mineralog. Erfahrungen (Mineralog. Belustig.
IV, 1769).
Lange, Friedrich Ernst. — Sohn
eines Dresdner Bürgers (AJ,
geb Dresden,
gest. 4 802, Aug. 27, Dresden.*
Kenntniss der Erde in jeder Rücksicht, 3 Bde.
8", Dresd. 1798 u. 99 (1. Bd. mathemat. Erd-
kunde, i. Bd. Kenntniss d. Natur bei Betracht,
d. Erdkörpers).
• Im Geföngniss, wegen Anfertigung falscher Coupons.
La&e^enbnoher, Jacob. — Silber-
drechsler in Augsburg, der einen grossen
Theil seines Vermögens auf die Verbesse-
rung d. eleklr. Apparate verwandte (M) (A),
geb Augsburg,
gest. 1794, . . . Augsburg.
Beschreibung einer beträchtlich verbesserten
Elektrisirmaschine, 8", Augsb. 1781. Richtige
BegrifiFe vom Blitz und von Blitzableitern, %°,
Ib. 1783. Practische Elektricitätslehre, 8", Ib.
1788.
Langenmantel, HieronymusAm-
brosius. — Patricier in Augsburg, ward
\ 666 Canonlcus an St, Peter u. { 670 auch
am Moritzstift daselbst, zuletzt Senior des
letzteren. Mitgl. d. Leopoldin. Academie
(ANC),
geb. 4 64 4, Nov. 24, Augsburg,
gest. 1718, Nov. 5, Augsburg. *
Lexicon mathematicum, Aug. Vind. 1 670. Nova
iraaginum coelestium prospectiva, ex mundi
centro, in diversis planis, globum coelestem
tangentibus, per tabulas particulares delinea-
tas et caelatas a Ch. Grienbergero, 8", Ib. 1 679.
Calendariolura , s. Computus ecclesiastico-
astronomicus etc., 8", Ib. 1690. — Microsco-
pü Tortoniani fabrica tarn exterior, quam in-
terior melius concepta et explanata (Miscell.
Acad. Nat. Cur. 1688). De ossibus elephantum
(Ib. id.). — Anderweitiges.
♦ gest. Dec. 5 lA).
Langer, Johann. — Mag. Phil., erst
Prof. d. Philosophie an d. Univ. zu Leip-
zig, dann (1521 — 29) Pastor zu Naumburg
und zuletzt Pastor und Superintendent zu
Coburg (A),
geb. 1484, Bolkenhayn,
Schlesien,
gest. 1548, Sept. 15, Coburg.
Calendarium astronomicum fatidicum ab ann.
1500 usque ad ann. 1530 (Wahrscheinlich das
Buch, wofür er 1502 vom Könige Vladislav
von Ungarn u. Böhmen geadelt ward).
Langer, Georg. — Jesuit, erst in
Böhmen, wo er zu Prag Physik lehrte, dann
in Schlesien lebend, Prof. in Breslau (M),
geb. 1716, Jan. 2 4, Glatz.
gest. 1778, Oct. 9, . . . .
Quaestiones theoretico-practicae ex hydrosta-
tica, s. De aequilibrio liquidorum rationibus
et experimentis ex physica experimentali pe-
ripatetica confirmatae, 4", Pragae 1749. Ero-
tema philosophicum de planetarum minorum
et fixarum stellarum in mundum sublunarem
influentiis, Ib. 1749.
Langer, Johann Heinrich Sieg-
mund. — Weimarscher Bergbeamter seit
178 6, früher im gewerkschafll. Dienste zu
Gross-Almerode in Hessen (M) (A),
geb. 1755, Sept. 15, Marienberg, Erz-
gebirge,
gest. 1788, Febr. 25,
Beitrag z. mineralog. Geschichte d. Hochstif-
ter Paderborn u. Hildesheim, 8", Leipz. 1788.
Langerfeld, Caspar. — Erst Con-
rector am Gymn. zu Elbing, dann Prof. d.
Philosophie an d. Univ. zu Königsberg (A)^
geb. 1 532 etwa, . . Königsberg,
gest. 1571, Juli 14, Königsberg.
Almanach oder Kalender auf d. Jahr 1563.
Kurze Erklärung d. Sonnenfinsternisse, die ge-
schehen 1667. Prognosticon astronomicum,
1568. Prognosticum auf d. Revolution d. Jah-
res 1568, dem Rath in Thorn zu Gefallen ge-
stellt.
Langgnth, Christian August. —
Dr. Med., Prof. extr. d. Medicin (1782),
dann seit 178 4 Prof. ord. d. Naturgeschichte
an d. Univ. zu Wittenberg (M.\\)^
geb. 1754, Dec. 26, Wittenberg,
gest. 1814, Febr. 9, Wittenberg.
De chemiae recentioris praestantia, Viteberg.
1779. Magnetische u. raeteorologi.<;che Beobb.
(Gilb. Ann. XIII, 1803). Einrichtung seiner
Aeolsharfe (Ib. XV, 1803). — Medicinisches.
Langhansen, Christian. — Docent
an d. Univ. zu Königsberg, später Pastor
u. Consistorialrath daselbst (Jj (A),
geb. 1660, Sept. 25, Friedland, Ost-
proussen,
gest. 1727, Febr. 19, Königsberg.
DIsp. de demonstratione regulae proportionis
directae in arithmeticis, 4°, Regiomont. 1685.
Do Corona Hieronis, Ib. 1686. Do quinque
1371
Langhansen
Langsdorf.
1372
corporamregulariumsoliditate e dato uno la-
tere inveniendi, Ib. iöS?. Dedoliorum dimen-
sione, Ib. -1687. Variarum quaestionum tria-
des sex, Ib. <688. — Predigten.
Langhansen, Christoph. — Sohn
des Vorigen. Dr. Phil., Prof. (extr. 1717,
ord. n25) d. Theologie au d. Univ. zu
Königsberg, sowie Hofprediger u. Consi-
storialrath daselbst. Gorr. d. Berlin. Acad.
(M) (A),
geb. <69<, Nov. 9, Königsberg,
gest. <770, März H, Königsberg.
De aurora boreali 4 7-1 6 d. M Martii observata.
De obliquitate eclipticae. De figura lelluris ad
sensum sphaerica. De parallaxi. Eclipsis soiis
a. 1720, Aug. 4 mano Regiomonti observata
(Misceil. Berolin. II, 1723). Eclipsis solis to-
tahs a. 1733, Maji <3 Regiomonti observata
(Ib. IV, 4 734),
Lang;lols, Charles. — Dr. Med.,
Pharroacien-en-Chef de l'Hölel des Inva-
lides zu Paris, früher Prof. an d. Höpilaux
railitaires d'instruction zu Strassburg und
Metz (Or),
geb. 1800, Juni 23, Songeons, Dep. de
rOise.
Action du gaz ammoniac sur las charbons ar-
dents etc. (Ann. chira. phys. S6r. III, T. I,
1841). Surun nouv. oxacidedusoufre (Ib. IV,
1842). Examen chimique d'une mauere sucröe
recueillie sur les feuilles du tilleul (Ib. VII,
1843). Action de l'acide carbonique sur la
quinine et la cinchonine (Ib. XLI, 1854). Sur
Taction de l'acide carbonique sur les alcalis
v6g6taux, ralumine, le sesquioxyde de fer etc.
(Ib. XLVIII, 1856). Action de l'acide sulfureux
sur les raonosulfures alcalins (Compt. rend.
XX, 1845). Analyse de quelques minörais de
fer du D6p. de la Moselle (Ib. XXX, 1850).
Langren, Michael Flore nt van.
— Mathernaticus des Königs Philipp IV.
von Spanien, in Brüssel lebend* (A),
geb. . . . Antwerpen, gest. . . .
De vera longitudine terra roarique per obser-
vatiooem macularum lunarium , quando ob-
scurantur vel illuminantur, invenienda, 4",
Antverp. 1644 (Spanisch: La verdadera lon-
gitud por mar y terra, demonstrada y dedi-
cala ä la magestad catholica Phelipe IV. 1644).
Seleuögraphia , s. Lumina aüstriaco-philip-
pica, Brüssel 1645. Planisphaerium lunae, a
se mediantlbus telescopiis observalum etc.
1647—57. Mehre Landkarten von Belgien.
• Schon der Vater, Arnold Florent, der aus Dä-
nemark stammte, führte den Titel : Sph&rograph deg
Königs V. Spanien. Ausserdeöi gab es noch einen Kar-
to^aphen Jacob Florent van Langren {Bull,
acad. Brwr.. XIX).
Langsdorf, Johann Wilhelm. —
Erst Advocat, dann (1776) Kammerrath in
Darmstadt und dabei Administrator der Sa-
line zu Saizhausen in d. Wetferau, darauf
(1792) Direclor dieser Saline urtd zuletzt
(1803) Hofkammerdirector zu Giessen (Sc)
(M. ii; (N),
geb. 17 45, Dec. 5, Nauheim,
gest. 1827, Febr. 5, Giessen.
Kurze u. gründl. Einleitung 2 Kenntniss in
Salzwerkssachen, 8°, Frankf. 1771. Ausführl.
Abhandi. von Anlegung, Verbesserung und
zweckmassiger Verwaltung d . Salzwerke usw. ,
2 Bde. 4°, Giessen 1781. Mit seinem Bruder
Karl Christian: Sammlung pract. Bemerkk. u.
einzelner zerstreut. Abhandlungen für Freunde
d. Salzwerkskunde, 1785.
Langsdorf, Karl €hristian von.
— Bruder des Vorigen. Dr. Phil. Erst Pra-
cticant auf d. Saline zu Salzhausen in d.
VVetterau (1771 — 81), dann auf kurze Zeit
Docent an d. üniv. zu Giessen und nach-
dem Landrichter zu Möhlheim an d. Ruhr,
darauf (1784) Inspect. d. Saline zu Gern-
bronn im Anspachschen und nun (1796 —
1804) Prof. d. Maschinenlehre an d. üniv.
zu Erlangen, von 1804 bis 1806 Prof. d.
Mathematik u. Technologie an d. Üniv. zu
Wilna und seitdem Prof. ord. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Heidelberg; 1827
emerilirt. In Russland geadelt (M. W) (N),
geb. 1767, Mai 18, Nauheim,
gest. 183 4, Juni 10, Heidelberg.
Erläutr. d. Kästner'schen Analysis endlich.
Grössen, 2 Bde. 8», Mannh. 1776—78. ßeitr.
z. Aufnahme d. Salzwerkskunde, 8 Hfle. 8",
Frankf. 1778—79. Über d. Bewegungskräfte
auf Salzwerken, 8°, Mannh. 1781. Mechan. u.
hydrodyn. Untersuch, u. Anwend. auf d. Ma-
schinenwesen bei Salzwerken, 4®, Altenburg
1783. Vollständ. auf Theorie u. Erfahr, ge-
gründete Anleit. z. Salzwerkskunde, 5 Bde.
40, Ib. 1784—96. Drei Ökonom. -physikal.-ma-
themat. Abhandll., 4°, Erfurt 1785. Versuch
e. neuen Theorie hydrodynam. u. pyrometr.
Grundlehren, 8», Marburg 1787. Lehrb. d.
Hydraulik usw., 4°, Altenb. 1794. Fortsetzung
davon, Ib. 1796. Prgrm. doctrinarum hydraul.
praecip. brevis historia, 8*, Erlang. 1 796. Phy-
sika!.-math. Abhandi. über Gegenstände d.
Wärmelehre, 8«, Marb. 1796. Handb. d. Ma-
schinenlehre, 2 Bde. 4°, Altenburg 1797—99.
Entwurf zu Vorlesungen für Kameralisten u.
Technologen, 1. Bd. 8", Ib. 1798. Anfangs-
gründe d. reinen elementar, u. bohr. Mathe-
matik usw., 8", Erlang. 1802. Grundlehren d.
mechan. Wissenschaften usw., 8°, Ib. 1802.
Theorie d. Krummzapfens usw., 8", Ib. 1803.
Grundlehrend. Photometrie usw., 2 Bde. 8«>, m
Ib. 1803—5. über d. UnStatthaftigkeit d. un- §m
endl. Theilbarkeit usw., 8«, Ib. 1804. Der ^^
Strumpfwirkerstuhl u. sein Gebrauch usw. ;
mit J. M. WaMermann, 4", Ib. 1806. Neue u.
richtigere Darstell, d. Principion d. Dififeren-
1373
Längs dorf
Xia Pe3rrou8e.
1374
tialrechn., 8", Hcidelb. -1807. Handb. d. ge-
mein, u. höhr. Mechanik usw., 8", Ib. 4 807.
Erläutr. höchst wichtiger Lehren d. Techno-
logie, 2 Bde. 8", Ib. 4 807. Arithmct. Abhandl.
über Jurist., slaats- u. forstwrssenschafll. Fra-
gen usw., 8", \h. 4 810. Einleit. in d. Stud. d.
Elementargeometrie, Algebra, Trigonomeftle
usw., 8", Mannh. 4 814. Neu^ ü. Weiterungen
d. mechan.Wissenscbaflen M.<5w., 8*", Ib. 184 6.
Leichtfassl Anleit. z. Analysts endi. Grössen
u. der Unendlichkeit usw., 8", Ib. 4 84 7. Neue
fassl. Anleit. z. Salzwerkskunde usw., 4°, Ib.
4 824. Ausführi. System d. Maschinenkunde
usw., 4. Bd. 4°, Heideib. 4 826. — Aufsalze in
d. Act. Mogunt., Vorlesungen d. kurpfälz. Öko-
nom. Gesellsch. , Verhandel. d. Moatsch. te
Harlem, Crell's Annalen, Gren'a Journ. u. a.
Langsdorf, GeorgHeinrich, Frei-
herr von. — Sohn des Vorigen. Dr. Med.,
begleitete <797 als Leibarzt den Prinzen
Christian von Waldeck nach Lissabon,
machte darauf als Naturforscher 4 803 die
Krusenstern'sche Expedition bis nach Si-
birien mit und kehrte vop da zu Lande zu-
rück. Nachdem allgem. Frieden russ. Ge-
iieralconsul in Brasilien, wo er von 4 8 25
— 29 grosse Reisen ins Innere ausführte.
Von 4 831 an zu Freiburg im Breisgau le-
bend (NJ,
geb. 4774, Apr. 4 8, Wöllsfein,Rhein-
hessei>^ *
gest. 4 852, Juni 29, Freiburg, Breis-
gau.**
Bemerkk. auf einer Reise um die Welt in den
J. 4803—7, 2 Bde. 8«, Frankf. 4 84 2. Memoire
sur le Brasil etc., Paris 4 820. — Zoologisches
u. Botanisches.
* geh. 1774, . . . Laisk, Schwaben ; nach Anderen in
Heidelberg.
•* gesl. Juli 3 (G. 18:.2).
Lanis, s. Lana.
Lansberg (eigen tl. Laensbergl)), Phi-
lips vao. — Arzt u. Prediger erst zu Ant-
werpen, dann (29 Jahre lang) zu Ter-Goes
auf Zeeland ; endlich Privatmann in Mid-
delburg (AOB.iS^l),
geh 4 564, Aug. 25, Gent,*
gest. 4 632, Nov. 8, Middelburg.
Geometria triangulorum, Goes 4 591, edit. se-
cunda, 4", Amst. 4 631. Gyclometriae libr. II,
4", Middeib. 4 628. Progymnasinata aslrono-
uomiae restitutae; liber primus de motu so-
lis, 4", Ib. 4 629. Commentationes in motum
terrae diurnum et annuum etc , 4", Ib. 1630.
Uranometriae üb. III, in quibus lunae, soliset
reliquorum planetarum et ineirantium stella-
rum distantiae a terra e* niagnitiuiines hacle-
nus ignotae perspicue dcmonstrantur, 4'^, D).
4 634. Tabnlae motuum coelestiura perpetuae
etc., fol., Ib. 4633. In quadrantem tum aslro-
nomicum cum geometricum introductio, fol.,
Ib. 1635. — Opera omnia, fol., Ib. 4 663. **
* geb. 1561, . . . Goes, Zeeland (/) (5).
** Der 7Ai seinerzeit berühmte A Im an ach de Li^ge,
der 1036 zuerst erschien, ist nicht von ihm, sondern
von MathieuLansbergh, Canonicus an St. ßar-
thcleroy in Lüttich.
Lanth6n6e, Le Ratz de. — Edel-
mann aus dem Lüttichschen (QJ (SB), .
geb. . . ., gest. 4 770 (muthmaasslich).
Elöments de göomötrie, 4 2^, Paris 4 738. Let-
tre h Voltaire sur un 6crit intitulö : Reponse
aux objections faites contre la philosophie de
Newton, 8«, Ib. 1739. Examen et röfutation de
quelques opinions sur les causes de la röfle-
xion et de la röfracUon, 8", Ib. 4 740. Nouv.
essais de physique, 12", Ib. 4750. Essai sur
une möthode de rendre les aröomötres ou pdse-
liqueurs comparables, 42", Ib. 4769.
Lanteires, Jean. — Titular-Prof. d.
schönen Künste zu Lausanne fAJ (M. W),
geb. 4 758, Lausanne,
gest. 4 797, März , .,
Essai sur le tonnere consid<5r6 dans ses effets
moraux sur les hommes, et sur un coup de
foudre remarquable ; suivi des notes commu-
niqu6es a l'auteur par Mr. le Prof. Saussure h
Geneve, 8", Lausanne 4 789. — Belletristisches.
Lantz, Johann. — Jesuit, von 4 60 4
an lange Zeit Prof, d. Mathematik an d. Univ.
zu Ingolstadt (A) (SBJ),
geb Tetlnang am Bodensee,
gest. 4 638, . . . München.*
Institutionum arithmeticarum libr. IV etc., S*»,
Monach. 4 64 6 et 1 61 9. Eleraentorum EucHdis,
libr. IV, 8", Ingoist. 1617. Elementorum geo-
metricorum libr. VI priores, nova interpreta-
tatione ex graeco fönte, 4°, 4 648.
• gest. lu Mainz (BFJ).
La Peyrouse (La Perouse), Jean
Fran^'Ois Galaup de. — Capitän in d.
französ. Kriegsmarine, zeichnete sich schon
seit 4 756 in dem Seekriege gegen England
vortheilhaft aus, und erhielt dann nach dem
Frieden den Oberbefehl der aus zwei Fre-
gatten bestehenden Expedition, die 1785,
Aug. 4 von Brest zu einer wissenschaft-
lichen Weltreise au.siief, den Weg nach
Kamtschatka und von da nach Neuholland
glücklich zurücklegte, aber in dem niedri-
gen Archipel spurlos verschwand.* Sein
letzter Brief datirle vom 7. Febr. 4 788 aus
Botanybay (BJ,
geb. 4 744, .. . Alby, Dep. Tarn,
gest. 4 788,
Relation du Voyage de La Peyrouse, 4 vol. 4"
et atlas, Paris 1797, parMilet'deMureau (nach
den von Kamtschatka aus lieimgesandten Pa-
pieren). — Voyage de La Perouse, rödigö d'a-
1375
La Peyrouse
La Place.
1376
prös ses manuscripts originaux par Mr. de
Lesseps, 8», Ib. 1831.
* Zur Aufsuchung der Verunglückten sandte die fran-
_iös. Regierung 1791 die Kxpedition vond'Entre-
casteaux aus (siehe Diesen), aber ohne Erfolg;
erst 1827 gelang es denn engl. Schiffscapitän Di Hon
den Ort des Scheiterns beider Schiffe, die In^el Ma-
licolo, aufzumitteln, was 1828 von Üumont d'ür-
V i U e bestätigt ward.
La Peyrouse, s. Picot.
Lapi, Giovanni Battista. tqr- Prof.
d. höheren Mathematik an d. Univ. zu Bo-
logna. Mitgl. d. Instituts daselbst (Mz),
geh Rom,
gest. 1834, Nov. 6, Bologna.
A. a. 0. keine Schriften genannt.
Lapie, Pierre. — Oberst im französ.
Generalstab, später Chef des topograph.
Cabinets in Paris (DC) (G. 185i; (QC),
geb. 1777, Aug. 1 1, Mezi^res,
gest. 1851, Jan. 2, Paris.*
Atlas complet pour le »Pr^cis de göographie
de Mr. Malte-Bnm« en 65 cartes, Paris i^M.
Mit seinem Sohne Adolphe**: Atlas universel
de gäographie ancienne et moderne en 50 car-
tes, Ib. 1828. Noch viele andere Landkarten.
* gest. Jan. 5 {QC).
*♦ gest. 1S43, Juli 22, Paris.
La Plaoe, Pierre Simon, Marquis
de. — Erst Lehrer d. Mathematik an d.
Milil'arschule in seiner Vaterstadt, dann in
Paris Examinator beim kÖnig!. Arlillerie-
corps und später Lehrer an d. Normal-
schule. Unter der Consular-Regierung auf
kurze Zeit Minister des Innern (1799), dann
Mitgl. und später (1803) Kanzler d. Erhal-
haltungssenals. Von Napoleon zum Grafen,
von Ludwig XVIIf. zum Pair und (1817)
zum Marquis ernannt. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. (seit 1773) und des späteren Insti-
tuts, auch Milgl. d. Längenbureaus seit sei-
ner Gründung (DC) (Fourier in d. Bevuc
ency dop. T.XLlll, 18 29;,
geb. 1749, März 28, Beaumont-en-Auge,
Dep. Calvados,*
gest. 1827, März 5, Paris.
Theorie du niouvement et de la (ii^ure ellip-
tique des PlanJjtes, 4°, Paris 1784. Thöoriedes
attractions des sph^roides et de !a fijzure des
Planstes, 4", Ib. 1785 (Aus d. Möm.' Paris).
Exposition du systdme du monde, 2 vol. 8°,
Ib. 1796, auch 1 vol. 4", Ib. 1796, 6"'«= ^dit.
h"", Ib. 1835. Trailer de mc^canique Celeste,
vol letll, 4«, Ib. 1799; vol. 111 et IV, Ib.
1804—5; vol. V, ib. 1825 avec Suppl., 2">"-'
6dit. 5 vol. 4°, Ib. 1829, 1830 et 1839. Pröcis
de l'histoire de rastrotjomie, 8", Ib. 1821,
Theorie annlyliqne des probabilites, 4«, Ib.
1812, 3-"*^ ödit. 1820. Essai philosophique sur
les probabilites, 8", Ib. 1814, 6'»" edit. 1840.
— Oeuvres compl^tes 7 vol. 4", Ib. 1843—48.
— Sur le calcui intögral auxdifT(^rences infini-
raent petites et aux differences finies (Miscell.
Soc. Taurin. IV, 1766—69] — Sur la proba-
bilitö des causes par les e ^(['nements (M6m.
Suv. etrang. VI, 1774). Sur les suites recurro-
recunentes et sur leurs usa.^es dans la thöo-
rie des hasards (Ib. id.). Sur l'integralion des
equalions difierentielles aux differences finies
et sur leur usage dans la thcorie des hasards
(Ib. VII, 1776). Sur le principe de la gravita-
tion universeile et sur les inögalit^s seculaires
des planeles qai en döpendent (Ib. id.). Sur
l'inclinaison moyennedesorbites descoinötes ;
sur la figure de la terre, et sur les fonctions
(Ib. id.). — Snr les soluüons particulieres des
äquations difförentielles et sur les inögalites
seculaires des planeles (Mem. Par. 1772). Re-
cherches sur le calcui integral (Ib. id.). Rech,
sur le calcui integral aux difl'erences partielles
(Ib. 1773). Rech, sur plusieurs points du Sy-
steme du monde (Ib. 1775 et 76]. Sur la pr6-
cesslou des öquinoxes (Ib. 1777). Sur les pro-
babilites (ib. 1778). Sur les suites (Ib. 1779).
Sur la determination des orbites des comötes
(Ib. 1780). Sur ia chaleur ; mit Lavoisier (Ib.
id.). Sur l'electficitö qu'ab.sorbent les corps
qui se r^duisent en vapeurs; mit De ms e Ib.
(ib. 1781). Theorie des attractions des sph6-
roides et de la figure des planstes (Ib. 1782).
Sur les approxiraations des formules, qui sont
fonction de tres-grands nombres (Ib. id.). Sur
la figure de la terre (Ib. 1783 et 89). Sur les
inegalitös söculaires des planstes et des satel-
lites (Ib. 1784). Theorie de Jupiter et Saturne
(Ib. 1785 et 86). Sur I'equation söculaire de
la lune (Ib, 1 786) . Sur les variations söculaires
des orbites des planetes (Ib. 1787). Sur la
thöorie de I'anneau de Saturne (Ib. id.). Sur la
choix d'une uniie des mesures ; mit Borda, La-
grange, Monge und Condorcet'Ib. 1 788). Theo-
rie des satellites de Jupiter (Ib. 1788 et 89).
Sur la maniere de faire disparoitre les arcs de
cercle des integrales trouvees par les me-
thodes ordinaires d'approximation (Ib. 1789).
Sur les variations de Tobliquitö de l'ecliptique,
du mouvement des öquinoxes et de la longueur
de l'annee solaiie (Ib. id.). Sur les degres me-
sures des mörldiens et sur les longueurs ob-
servöes du pendule (Ib. id.). Sur les varia-
tions des inciinaisons et des noeuds des orbites
des planetes (Ib. id.). Sur le mouvement d uu
Systeme de corps qui s'attirent mutuellement
suivant une loi quelconque (ib. Id.). Sur la
stabilitö de la figure de la mer (Ib. id.). Sur
le flux et le reflux de la mer (Ib. 1790). — Sur
le mouvement de l'apogöe de la lune et sur
celui de ses noeuds (Bull. soc. philomat. An V
[1797]). Sur les öquations söculaires du mou-
vement de la lune etc. (Ib. An VI [1798]).
Observation sur l'orbite du dernier satellite de
Saturne (Ib. An VIH [1799]). — Elements de
l'orbile de la nouvelle planMe Ouranus (.M(>nj.
Brux. V, 1788). — Sur les njouvemenls des
corps ci^lestes autour de ieurs centres de gra-
vlte (Mem. rin.st. I, An VI). Sur les öquations
seculaires des mouvemeutsde la lune, de son
apogce et de ses noeuds (Ib. 11, An Vll). Sur
1377
La Place
Lardner.
1378
la thöorie de !a lune (Ib. III, An IX). Sur le
mouvement des orbites des satelliles de Sa-
turne et d'Ouranus (Ib. id.). Sur le mouve-
ment de la lurai^re dans les milieux diaphanes
(Ib. X, < 809 — auch Mem. d'Arcueil. I, 1807).
Sur les approximations des formales qui sont
fonclions de tres-grand nombres et sur !eur
application aux probabiiitös (Ib. id.). Sur les
inlöj^rales deflnies et leur application aux pro-
babilitös (Ib. XI, 4 810). — Sur la figure de la
terre (Mem. acad. Scienc. II, 4 817 ei IM, 184 8).
Sur le Hux et lerefluxde !a mer (Ib. 111,184 8).
Sur les dcveloppements de l'anomalie vraie et
du rayon vecteur eiliptique, en series ordon-
nöcs suivant les puissances de rexceiUricilö
(Ib. VI, 4 823). — Sur la dctermination d'un
plan qui reste toujours parallele h lui me ne
dans le mouvement d'un Systeme de corps
agissant d'une maniere quelconque les uns
sur les autres et libre de toute action (^tran-
gere (Journ. Ecole polytecbn. T. il, 4 798). Sur
la möcanique (Ib. id.). Legons de malhöma-
tiquesdonncesäl'öcole normale enl 79.5 (Ib. id.
pt. 11). Sur divers points d'analyse (Ib. VIII,
4 809). — Sur la diminiition de l'obliquite de
Tt^cliptique, qui rösuite des observations an-
ciennes (Coniiaiss. des temps pour 4 84 4). Sur
la döpression du mercure dans un tube de
barometre, due a sa capiliarite (Ib. 4 84 2). Sur
ia longueur du pendule ä secondcs (Ib. 1820).
Sur la rotation de la terre (Ib. 4 824 ) . Sur l'in-
fluence de la grande inegalite de Jupiter et Sa-
turne dans le mouvement des corps du Sy-
steme solaire (Ib. id.). Sur la loi de la pe-
santeur, en supposant le sphöroide terrestre
homogene et de meme densite que la mer (Ib.
id.). Sur la figure de la terre et la loi de la
pesanteur ä sa surface (Ib. id.). Sur la figure
de la terre (Ib. 4 822). Application du caicul
des probabiiites aux Operations geodesiques
de la meridienne de France (Ib. id.). Sur les
in6galites lunairesducs h l'aplatissement de la
terre (Ib. 4823). Sur le perfec^tionnement d.e
la theorie et des tables lunaires (Ib. id.). Sur
l'inegalite lunaire a longue pöriode dependante
de la difference des ricux hemispberes terre-
stres (Ib. id.). Sur la diniinution de la duree
du jour par le refroidisseraent de la terre (Ib.
id.). Sur la densite moyenne de la terre (Ib.
id.). Sur les varialions des Clements du mou-
vement ölüplique et sur les inegalites lunaires
a longues periodes (Ib. 4 82 4). Sur la determi-
nation des orbites des comeles (Ib. id.). Sur
rattraction des spberes et ,sur la repulsion des
fluides ölastiques (Ib. id.). De l'aclion de la
lune sur latmosphere (Ib. 4 826). Sur les va-
riations de l'obliquitö de recliplique et de la
pr(^cession des t3qLiino\es (Ib. 1827). Sur le
döveloppement en series, du radical qui ev-
prime la distance mutuelle de dcux planetes
et sur le developpement du rayon vecteur 61-
liplique (Ib. 4S28). Sur les dcux grandes in-
ögalit^s de .Tupiter et Satunic (Ib. '4829). Sur
divers points de m^canique Celeste (Ib. i(\.).
Sur un moyen de detruire les elTets de la ca-
piliarite dans les baronietres (Ib. id.). Sur le
flux et le reflux lunaire almosphöriqu" (Ib.
4 830) . — Sur Taction reciproque des pendules
Poggeadorff, Hiudwörlerbuob.
et sur la vitesse du son dans les diverses sub-
stances (Ann. chim. phys. III, 4 84 6). Sur la
vitesse du son (Ib. id. et XX, 4 822). Consid6-
rations sur la thöorie des ph6nom6nes capil-
laires (Ib. XII, 4 84 9). Sur lapplication du
caicul des probabilitös aux observations, et
spöcialement aux Operations du nivellement
(Ib. id.). Eclaircissement de la theorie des
fluides elastiques (Ib. XVIII , 4824). Sur la
r6ductlon de la longueur du pendule au niveau
de la mer (Ib. XXX,. 4825). Mehre der Auf-
sätze aus d. Connaiss. d. temps ebendaselbst.
• geb. Mär/. 23 {LB) (Fourier) (TA), März 22 (BS).
La Place, Cyrille Piqrre Theo-
dore. — In die französische Kriegsmarine
18 12 eintretend , folgweise Lieutenant
(1819), Corvetlencapit'än (1828), Conlre-
Admiral (f841) u. Vice-Admiral (1853);
seit 1857 PrUfect des Marine-Arrondisse-
ment von Brest fQCJ (VD),
geb. 1793, Nov. 7, auf dem Meere.
Voyage autour du monde par les mers de l'Inde
et de la Chine, e\ecut6 sur la corvette d'Etat
»la Favorite« pendant les anncies 4 830, 4 834
et 4 832, 5 vol. 8° et atlas, Paris 4 833—39.
Campagne de circumnavigation de la fr(5gate
jjl'Artemise« pendant les annöes 4 837, 4 838,
4839 et 4840, 4 vol 8", Ib. 4845 — 48.
Lapostolle, ... — Apotheker zu
Amiens (Q),
geb. . . ., gest. . . .
Plan d'un cours de chimie expörimentale, 8**,
Amiens 4 777. Traite de la carie du bl6 noir,
8°, Ib. 4 787. Traite des parafoudres et des
paragreles en corde de pailfe, precedö d'une
Meteorologie electrique presentee sous un nouv.
jour et lerminee par l'analyse de la bouteille
de Leyde, 8", Ib. 4 821 ; drei Supplemente dazu,
das letzte Ib. 4 826.
Larber, Giovanni. — Pracl. Arzt
zu Bassano (Tp. \),
geb. 1703, ..... Crespanob. Asolo,*
gest. 4 761, Mai 1 4, Bassano.
Tratlato sopra le molte acque che da' monü
discendono in Brenta dal loro principio sino
a Bassano. Discorsi epistolari sopra i fuochi
di Loria, Venezia 4 765.
* Sieben Meilen von Bassano.
Lardner, Dionysius. — Erst Leb-
ler am Tiiiiity College in Dublin (4 817- —
27), dann Prof. d. Physik u. Astronomie an
d. London University von 1828 bis 1840,
wo er in Folge eines Processes wegen Ent-
führung der Frau des Capt. Heawide die
Professur niederlegen und diesem 8000
L. StrI. Sühngeld zahlen musste. Hielt dann
Vorlesungen in den Vereinigten Staaten,
selbst aufCuba, und kehrte erst 18 45 nach
Europa zurück, wo er als Literat erst in
87
1379
Lardy
Lassaigne.
1380
Paris, dann in London lebte. Reverend,
Dr. Juris u. Mitgl. d. Roy. Society (VDJ,
geb. 1793, Apr. 3, Dublin.
Treatise on algebraical geometry, Lond. 4 823.
On the differential and intes^ral calcukis, Ib.
1827. Populär lectures on ihe steam engine,
Ib. 4 827 (neueste Aufl. unter d. Titel: Steam
engine and its uses, Ib. -1856). Treatise on
heat, Ib. 1844. Handbook on optics, Ib. tSSO.
Railway economy, Ib. 1850. Handbook of na-
tura! philosophy and aslronorny, 6 vol. 8°, Ib.
1852, 2*1 edit. 1855. On animal physics, Ib.
1854. Common things o.vpiained, Ib. 1855.
Handbook of electricity and magnetisme, Ib.
1855. Museum of science and arts, 10 vol. 12°,
Ib. 1853—56. Mit Brewster, Herschel u. vie-
len Anderen: Cabmet Cyclopaedia, 132 vol.
12«, Ib. 1830, 2d edit. 135 vol. 1-2", Ib. 1854,
worin er selbst mit Kater: Hydrostatik, Geo-
metrie u. Arithmetik, sowie mit Walker: Elek-
tricität, Magnetismus u. Meteorologie bearbei-
tete. — On the lunar theory (Äbstr. III, Phil.
Tr. 1831). On certain properties of vapour
(Ib. 1832). On (he theory ofrailways (Ib. 1836).
— Mitarbeiterand. Edinburgh Encyclopacdia,
Cyclopaedia Melropc^Ütana, Edinb. Review,
Bibliotb. des connaissances utiles etc.
Lardy, Charles. — ßergrath, Gene-
ral-Forst-Inspector des Canlon Waadt, in
Lausanne fOrJ,
geb. 1780, Lausanne,
gest. 1858, März 15, Lausanne.
Über d. Schiefergebirge von Wallis (Bengger's
Beitr. z. Geognosiel, 182 4). E.ssoisurla Consti-
tution geognostique du St. Gotthard (Denkschr.
d. Schweiz, naturf. Gesellsch. 1, 1829). Geo-
gnostisches und Mineralogisches über Waadt
(Gemälde d. Schweiz, Canl Waadt). Cherd.
Gyps u. Thonschiefer in Wallis (Leonhard's
Taschenb. 1815). Sur le gypse du val Canaria
(Ann. Min. II, 1817). Sur l'eboulement d'une
portion de la Dent du Midi (Bull. soc. göol. de
France, VII, 1835).
Largeteau, Charles Louis. —
Aslronoräe adjoint des Längerjbureau seit
1832 und freies Mitgl. d. Acad. d.. V/iss.
zu Paris seit 18 47 {G. i 858; fVDJ (Compt.
rend.XLS) (EC),
geb. 1791, Juli 22,Mouilleron-en-Pa-
reds, Vendee,
gest. 1 857, Sept. 1 1 ,Pouzauge, Yendee.
Tabies abregees pour le caicul des öquino.xes,
des solstices et des syzygies (Mera. acad.' Pa-
ris, XXII, 1850). Tabies de pröcession, d'a-
berration et de rautation pour 65 ötoilcs prin-
cipales (Connaiss. d. temps pour 1833). Sur
le caicul de.«^ distances de la lune aux etoiles
(Ib. 1834). Table des plus gtandcs marecs de
l'an 1835flb. 1836). D^del'an 1836 (ib. 1837;.
Rapport Sur la determination de la longneur
de 1 arc de nieridien coinpris entre !cs i«-uitl-
l^les de Dunkerque et Formentera (ib. 184 4'.
Table pour le caicul de s^ zygies öcliptiques
ou quelconques (Ib. 1846). Tabies abregees
pour le caicul des 6quinoxes et de* solstices
(Ib. 1847).
La Rive, s. Rive.
La RocUtb, s. Roche.
Laslas, Georg Siegmund Otto.
— ErstHannÖvr. Ingenieur-Lieutenant (als
solcher von 1770 bis 1787 mit der han-
növr. Landesvermessung beschäftigt), dann
Wegebau -Inspector zu Hameln, später
(1804) Hauptmann u. Dired. d. topograph.
Bureau in Oldenburg, 1810 im Königreich
Westphalen Ingenieur des ponts-et-chaus-
sees, seit 1813 wieder in oldenburgischen
Diensten beim Ingenieurwesen (Or),
geb. 1752, . . . Celle,*
gest. 18 33, . . . Oldenburg.
Beobachtungen über d. Harzgebirge, 2 Bde.
8« nebst petrograph. Karte, Hannov. 1789 ü.
1790, Boschreib. d. Mannigfaltigk. in d. Kry-
stallgestalt d. Sedativspaths (Sehr. d. naturf.
Gesell.'^ch. zu Berlin, IX, 1789 u. X, 1792).
Miaeralog. Reise in dio Pfalz. Quecksilber-
Bergwerke (Bergbaukünde. Bd. 1 u. II).
* geb. 1763, . . . Burgdorf (AT. II).
Lasius, Ernst Friedrich Otto. —
Sohn d. Vorigen. Baurath in Oldenburg (Or)j
geb. 17 97, . . . Hannover.
Hielt 1839 auf d. Naturforscherversamml. zu
Pyrmont einen Vortrag über Torf; übersetzte:
Lesquereux, Untersuchung über d. Torfmoore,
Berlin 1847.
Laskowski, Nicoiaus Julius Wil-
helm. — Stellvertretender Adjunct-Prof.
an d. Univ. zu Moskau. Mifgl. d. Moskauer
mediciniscb. Comptoirs (Or),
geb. 1816, Apr. 24 (N. St.), Marienburg,
Russland.
?i^ cholerae epidemiae nonnullis causis atmo-
sphaericis, M().squae1849. Überd. Zusammen-
setz, d. Atmosphäre während d Cholera-Epi-
demie ; 1) Sauerstoff-, Stickstoff-, Wasser- u.
Kohlensäure-Bestimmung (Russ. imMoskows-
kija Wedomosti, 1847, N°1ä4); 2) Sauerstoff- u.
Slickstoflfbeslimmung (Lieb. 'Ann. LXXV, 1850).
Über d. Belugengift (Russ. im Moskowskij Wra-
tschebny Journ. V). Besliu)m. d. Nahrhaftig-
keit verschiedener Brotarten (Russ. ebenda-
selbst). Über d. Proteuitheorie (Lieb. Ann.
LVIII, 1846;. Mit P. Ujenko: Lber d. flüchti-
gen Säuren im Käse (Ib. LV, 1845).
Lassaigne, Jean Louis. — Erst
Prof. d. industriellen Chemie an d. Han-
delsschule in Paris, dann Prof. d. Chemie an
d. Veterinärschule zu Alfort und seit 1854
Chemiker (Chimlste expert) beim Tribunal
erster Instanz des Seine-Departements fOr^,
geb. 180 0, Sept. 2 2, Paris.*
1381
Lassone
Latini.
1382
Abregt 6l(§mentaire de chimie organique et in-
organique, 2 vol. 8^ Paris 4 829, 4'"« 6dit. 4 846.
Diclionnaire des röactifs chimiques etc., 8",
Ib. 1839. — Sur la natura dft l'acide contenu
dans les tigesde la rbubarbe (Ann. chim. phys.
VIII, 1848). Analyse de plusieurs calculs et
concrötions etc. (Ib. IX, 4 84 8). Analyse des
bippomanes etc. (Ib. X, 4849). Sur le nouv.
acide produit par la distillation de Taclde sor-
bique (Ib. XI, 4 84 9). Analyse de la bile du
coaita-fauve (Ib. id.j. Sur un nouv. alcali, la
delphine (Ib. id.). Examen chimiquo du kör-
nn^s Vögetal (Ib. XII, 4 84 9). Analyse de la Sla-
phisaigre (ib. id.). Examen chim. de l'acide
particulier forme pendant la distillation de l'a-
cide urique etc. (Ib. XIII, 4 820). Sur la de-
composition mutuelle de l'alcool et de l'acide
phosphorique pendant la formation de i'öther
(Ib. id.). Sur la combinaison du soufre avec
lechröme etc. (Ib. XIV, 4 820). De l'applica-
tion du Chromate de plomb sur la soie, la laine
etc. (Ib. XV, 4 820). Examen chim. du s6nc
(Ib. XVI, 4 824). Do de la liqueur odorante de
la moufetle (Ib. id.). Nouv. recherches sur k
compc/sition des eaux de l'allantoide etc. Ib.
XVII, 4 824). Analyse d'uh calcul salivaire de
cheval etc. (Ib. XIX, 4 822). Sur la pröcipita-
tion de Talbumine au p61e positif de la pile
(Ib. XX, 4 822). Sur un nouv. acide produifc
en distillant l'acide citrique (Ib. XXI, 4 82?^.
Sur les combinaisons du nickel avec l'oxig« ne
et les Corps non mötalliques (Ib. id.). Sui ' a-
cide purpurique (Ib. XXH, 4 823) Sur 1 exi-
stence du carbonate de magn6sie dans les cal-
culs vesicaux des animaux herbivores (Ib. id.).
Sur l'existence de l'oxide cystique dans un cal-
cul vösical du chien etc. (Ib. XXIII, 4 823).
Analyse de l'aluminite d'Epernay (Ib. XXIV,
4 823 et XXVIII, 4 825). Sur la possibilite de
reconnaitre la prösence de l'acetate de mor-
phine chez les animaux empoisonnes par celte
substance (Ib. XXV, 4 824). Recherehe de l'a-
cide hydrocyanique dans le corps des ani-
maux etc. (Ib. XXVII, 4 824). Sur un caicui
remarquable par sa grosseur etc. (Ib. XXX,
4 825). Sur unenouv.esp^ce de calcul biliaire
etc. (Ib. XXXI, 4 826). Sur la composition du
liquide qui se trouve dans le canal rachidien
(Ib. XXXIII, 4 826;. Analyse d'une varietö de
ferspatbiquetrouvöeaTinzen etc. (Ib. XXXV,
4 827). Sur un compos6 solide de cyanog^ne
et de soufre (Ib. XXXIX, 4 828). Sur la puri-
fication de l'oxide de manganöse (Ib. XL, 4 829).
Calcul siliceuxtrouv6 dans l'urölred'un agneau
etc. (Ib. XLIV, 4 830). Sur l'urine d'un cheval
attaquö de diaböte (Ib. id.). Examen chimique
de la membrane rötine et des nerfs optiques
(Ib. XLV, 4 830). Sur la teinture de la soie en
jaune dorö par le sulfure de cadmiura etc. (Ib.
id.). Examen physique et chimique du Jait de
vache avant et aprös le part (Ib. XUX, iS32).
Sur l'influence que peut exercer le regime ali-
mentaire dan& le pbönomöne chimique de la
respiration (Ib. LIII, 4 833). Sur la precipita-
tion de la morphine dans une dissolution d'o-
pium par uu courant galvanique (Ib. XV, 4 834).
Sur un composö de bicblorure de mercare et
d'iode (Ib. LXIII, 4 836). Sur ia nature et les
propriötes du composö que forme l'albumine
avec le bicblorure de mercure(Ib. LXIV, 4 837).
MitYvart: Sur les iodures de platine et les
corriposes doubles qu'ils peuvent former elc.
(Ib. LI, 4 832). — Examen d'un calcul urötral
d'un boeuf (Ann. chim. phys.Sör. III, Vol. XIX,
4 847). Sur !e mode de transportdes phospbate
et carbonate de chaux dans les organes des
plantes olc. (Ih. XXV. 4 84 9). — Viele Auf-
satze in d. Compt. rendus, z. B. : Nouv. com-
poses etherös, obtenus de l'acide stöarique
(V, 4 837). .Sur un piocöd») photog6nique don-
nant directement la cople fidMe d'une gravure
etc. (VIII, 4 889 et X, 4 8401. Nouv. mode d'ap-
plication de lapparell de Marsh etc. (XI, 4 84 0).
Sur un nouv. procedö de chlorometrie (XV,
4 842). Procöde simple pour constater la prö-
sence de i'azole dans les quantitös minimes de
matiöre organique (XVI, 4 84 3). Nouv. pro-
c6de Pudiomötrique etc. (XXI, 4 845). Sur la
composition de l'air conGnö dans les öcuries
etc. (XXIII, 1846 et XXIV, 4847). Application
de Toxyde ds zinc dans la peinture a Thuile
(XXVI, 4 848;. Sur l'action qu'exercent les
se!s de fer dans l'acte de la germioalion etc.
(XXXIV, 1852). Sur un raoyen de reconnaitre
des trace.«! de mercure (XLIII, 4 856). — Fer-
neres im Journ. de chimie mödicale, Bulletin
de l'Acad. de mödicino, etc.
♦ geb. ITO'^ etwa (VD
Lassone, JoS(»ph Marie Fran^ois
de. — Cogens d. medicin. Facuität in Pa-
ris. Leiharzt LudvvigsXVI. Mitgl. d.Acad.
d. Wiss. u. d. Medicin zu Paris fMem.Par.
MSSJ (ß) (OJ {BDJ,
geb. 4 74 7, Juli 3, Carpentras,
gest. 4 788, Dec. 8, Paris.
Sur la combinaison de l'acide du se! marin
avec l'antimoine etc. (Mem. Par. 4 757). Sur
le zinc; 5 Abhandll. (Ib. 4 772, 4 775, 4 776 et
4 777). Sur des ph6nomenes nouveaux et sin-
guliers produits par plu.sieurs mixtes salines
(Ib. 4 773). Nouv. observations sur l'analyse
des crystaux du verdet et du sei de saturue
etc. (Ib. id.). Sur les gr^s en göneral et en
particulier sur ceux de Fonlainebleau (Ib. 4 774,
4 775 et 4 777). Sur plusieurs sels ammoniacaux
(Ib. 4775). Exp6riences nouv., qui fönt con-
noitre la nature et les proprietes de plusieurs
espöces d'air etc. (Ib. 4 776). Sur quelques
combinaisons salines de fer (Ib. 4 778). — Mit
Comette, siehe Diesen. — Medicinisches.
liatham, William. — Esquire. Mitgl.
d. Roy. Society seit 1796 fThJ,
geb. . . ., gest. 4 807, Febr. I, . . .
On a Singular instance of atmospherical re-
fraction (Phii. Tr. 4 798, auch Güb. Ann. IV
u. XI).
Latin!, Brünette. — Stadtsecret'är
von Florenz; iloh 1260, als Manfred alle
Guelfen aus dieser Stadt vertrieb, nach Pa-
ris, von wo er erst 4 284 in seine Heimalh
a. frühere Stellung zurückkehrte (AJ (BÜj,
87*
1383
Laugier
Laugier.
1384
geb. 1220, . . . Florenz,*
gest. 1295, . . . Florenz.
Le tresor de l'origine et de la nature de toutes
choses. — Geschrieben zu Paris ums J. 1260
(später ins Italienische übersetzt u. gedruckt:
Iltesoro, fol., Treviso 1474), bemerkenswerth
als einsder ältesten Documente über die Kennt-
niss der Europäer vom Gompass (J. Klaproth,
Sur rinvention de la boussole, p. 44).
*Nach dem AbtZannoni {OQ. 1825, Bd. I, S. 67).
Laugier, MarcAntoine. — Jesuit,
später Abbe, predigte am französischen
Hofe mit Beifall (Ä),
geb. 1713, Juli 25, Manosque, Pro-
vence,
gest. 1769, Apr. ..,
Essai surTarchitecture, 1753, nouv. 6dit. 1755
(Deutsch, Jena 1756 u. 1758, Leipz. 1768).—
Geschichtliches.
Laugier, Fran^ois. — Dr. Med.,
kaiserl. Rath, Prof. d. Chemie u. Botanik
an d. ünivv. Wien u. Modena; legte 1768
seine Aemter nieder und lebte zu Strass-
burg (A) (BS),
geh Nancy oder Metz,
gest. 4793, Dec, M, Reggio.
Institutiones phannaceuticae, 3 vol. 8**, Mo-
dena 1788—91.
Laugier, A n d r ö. — Seit F o u r c r o y's
Tode Prof. d. allgem. Chemie am Museum
d'histoire naturelle zu Paris. Mitdirect. d.
ficole d. Pharmacie u. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. daselbst (BS) (Oett) (Ann.chim.phys.
Ln,\90j (Q),
geb. 1770, Aug. i, Lisieux,
gest. 1832, Apr. 19, Paris.*
Analyse d'une pierre torabee de ratmosphfere
(.4nn. du Museum d'hist. nat. IV, 1804). D^
du disthöne de St.-Gotbard (Ib. V, 1804). D«
de ramphibole du cap de Gattes (Ib. id.). D"
de Töpidote grise du Valais (Ib, id.). D» dune
pierre siiicöo-ferrugineuse de couleur verd^-
tre (Ib. id ). D° de la mine de plomb de Jo-
hann-Georgenstadt etc. (Ib. VI, 1805 et VII,
1806). D" des graramatites blanche et grise
du Mont St.-Gotbard (Ib. VI, 1805). D" du
Chromate de fer des raontagnes Ouraliennes
(Ib. id.). D° de l'actinote de Ziilerthal (Ib. VII,
4 806) . Sur l'existence du chröme dans les pier-
res mötöoriques (Ib. id.) . Examen de la pierre
dile zechthe rouge du Tyroi (Ib. IX, 1807).
D" d'une substance animale de la grotte de
l'Arc, dans l'ile de Capröe (Ib. id.). Analyse
du Paranthine (Ib. X. 1807). D° du Diopside
(Ib. XI, 1808). Do de lapiome (Ib. id.). D«
comparalive de deux sabies ferrugineux etc.
(Ib. XII, 180S;. D*^ de Tacide muqueux forma
par l'acide nitrique 1 ) sur ies gomme«; et 2) sur
le Juore de lait (Ib. XIV, 1 809). Examen chim.
de la prehnite compacte de P.eichenbach (Ib.
XV, 1810). D" de la resine jaune du Xanthor-
rhoea hastilis etc. (Ib. id.). D« des matiöres sa-
lines contenues dans la liqueur que Ton ob-
tient, lorsqu'on fait fondre des möduses etc.
(Ib. XVI, 1810). D" des crayons lithographi-
ques (Ib. XVII, 1811). — Annonce d'un nouv.
principe dans les pierres mötöoriques (M6m.
rinst. Sav. Strang. II, 1811). — Sur la prö-
sence de la strontiane dans l'arragonite (M6m.
du Museum d'hist. nat. I, 1815). Note relative
aux arragonites de Bastenes, de Baudissero et
du pays de Gex (Ib. III, 1817). Sur l'identite
d'origine entre le fer de Sih(5riö et les pierres
mötöoriques (Ib. id.). Sur le suc des carottes
(Ib. IV, 1818). Faits pour servir ä l'hist. chim.
des pierres ra^töoriques (Ib. VI, 1820). Ana-
lyse de deux vari6t6s de cobalt arsöniatö etc.
(Ib. IX. 1 822) . D** de plusieurs terres envoyöes
du Sönögal (Ib. X, 1 823). D° d'un fragment de
masse saline considerable rejetöe par le Ve-
suve en 1822 (Ib. id.). M6m. sur l'analyse de
pierres et de fers m6t6oriques trouv^es en Po-
logne (Ib. XI, 1824). Examen chim. des terres
de Lamana, dans la Guyane frangaise etc. (Ib.
id.). D° de trois minöraux provenant de l'ile
de Ceylan et de la cöte de Coromandel (Ib.
XII, 1 825). D« de l'argile de Combal (Ib. XIII,
1823). D° de la variötö en masse de Tessonite
de Ceylan (Ib. XIV, 1825). D» des indianites
blanche et rose de Coromandel (Ib. id.). D«
d'un carbonate de chaux magnösif^re (Ib. XIX,
1830). — Nouv. maniere de retirer l'osmium
du platine brut (Ann. chim. LXXXIX, 1814).
Sur !e mode de traitement le plus qonvenable
des mines de cobalt et de nickel (Ann. chim.
phys. IX, 1818). Analyse de la pierre m6teo-
rique de Juvenas (Ib. XIX, 1822). D" de deux
m6t(^orites (Ib. XXV, 1824). Decomposition de
l'oxalate de chaux par la potasse (Ib. XXVI,
1824). Analyse de trois nouv. min6raux (Ib.
XXVII, 1824). Examen du platine trouv6 en
Russie (Ib. XXIX, 1825). D'^ du fer oxidö t6-
sinite trouvö ä Freyberg (Ib. XXX, 1825). Sur
la composition chim. de la pierre mötöorique
de Ferrare (Ib. XXXIV, 1827). Analyse de
quelques alliages debismuth (Ib. XXXVI, 1 827).
— Artikel im Dictionnaire technolcgique.
* An der Cholera.
Laugicr, Paul Auguste Ernest.
— Sohn des Vorigen. Erst Eleve (1834),
dann Adjunct an d. Sternwarte zu Paris,
später Mitgl. d. Lbngenbureau u. seit 18 43
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst, auch Exa-
minator an d. ]£cole navale (QC) (VD) (Or),
geb. 1812, Dec. 22, Paris.
Recherches sur la rotation du soleil autour de
son centre de gravite, \ 841 . Construction d'un
cercle möridien portatif pour la d(^termination
des positions göographiques, Paris 1852. —
M(^m. sur les taches du soleil (Compt. rend.
XII, 1841). Dicouverte d'une nouvelle comöte
dans la nuit du 28 Oct. 1842 (Ib. XV, 1842).
M4m. sur Tinfluence du rossorl de Suspension
sur la dur(5e des osciliations du pendule (Ib.
XXI, 1845). M^m. sur quelques com^tes an-
ciennes (Ib. XXII, 1846). Mt^m. sur quelques
anciennes apparitions de la comöte de Halley,
1385
Laanay
Laurent.
1386
inconnues jusqu'alors (Ib. XXUI, 1846). Sur
le mouvement propre des trois ama.s d'ötoiles
du Calalogue de Messier (Ib. XXIV, 1847).
Sur rutilitt^ dun cataloj^ue de nöbuleuses (Ib.
XXVIII, 1849). Noch viele astronom. Beobb.
daselbst u. in d. Connaiss. des temps.
Lannay, .s. Delaunay.
Lauragnais (Lauragais), LouisLeon
Felicite, Comte de, später Duc de Bran-
cas. — Ehrenmitgl. d. Acad. d. VVis.s. zu
Paris, 1 8U Pair von Frankreich (BS) (DC),
geb. na 3, Juli 3, Versailles,*
gest. <824, Oct. 9, Paris.**
Observations sur le Me^in. de Mr. Guettard sur
la porcelaine, Paris 1766. Sur la dissolution
du soufredansl'espritde vin {M(§m.Par. i758).
Sur les mölanges qui donnent reth«r, sur l'ö-
ther lui-na^me, et sur la miscibilit«^ dans l'eau
(Ib. id.). Sur Tether acötique ou 6ther de vi-
naigre (Ib. 1759). — Belletristisches, Politi-
sches, Historisches usw.
* geb. 1735, Juli 3 (5(7). ** gest. Oct. 8 {BS).
Lanrbeck, Peter. — Prof. d. Poesie
{seit 1667), daneben auch d. Mathematik,
Physik, Jurisprudenz und Theologie (seit
\ 687) an d. Univ. zu Abo. Seit \ 6»« Pfar-
rer daselbst und seit 1 696 Bischof zu Wi-
borg (J) (Gz),
geb. <6'28, Baik,*
gest. 1705, Apr. 16, ... .
De circuli quadratura et de vero mundi syste-
mate contra Lipsdorfii Copernicum redivivum.
Arithnnetica generalis.
* Kirchspiel Gammelkihl, Ostgothland.
Lauremberg, Wilhelm*. — Dr.
Med., Prof. d. Mathematik u. Medicin an
d Univ. "11 Rostock (Jjj
geb. 1547 Solingen b. Cöln,
ge.st 1612, Febr. 2, Rostock.
Breviariuni geontietricum et geodaeticum. —
Medicinisches.
* Genannt der Aeltere zur Unterscheidung von seinem
Sohne Wilhelm (geb. . . ., gest. . . .), pract. Arzt
in Kopenhagen, welcher schrieb : Historicadescriptio
aetitis seu lapidis aquilinaris etc., 12", Rostoch. 1627
{A) {NK).
Lanrember^, Peter. — Sohn des
Vorigen. Studirte 1 608 Medicin in Leyden,
ward i 6 i I Prof. d. Philosophie in Montau-
ban, erhielt 1614 den Ruf zur Professur d.
Medicin in Montpellier, ging aber als Prof.
d. Physik u. Mathematik nach Hamburg u.
1624 als Prof. d, Poesie nach Rostock (A),
geb. 1585, Aug. 26, Rostock,
gest. 1639, Mai 13, Rostock.
Disp. astronoinicae, 4", Rostoch. 1607. Astraea
8. de penuino globi coelestis usu et olllciis
Libr. III, 8", Lugd. Bat. 1609. Disp. de anima
coeli et siderum, 4«, Hamburg. 4 614. De na-
tura crepusculorum tractalio, 4", Ib. 1615. Zv-
^;T?jrrfKsphaericae IV, 4°, Ib. 1615. Disp. XII
physicarum aphorismi, 4", Ib. 1616. Collegium
physicum, 4", Ib. 1619 et 1622. Inslitutiones
arithmeticae, 8", Ib. 1621. Disp. malhernatica,
4'', Ib. 1623. Disp. de motu universi, 4**, Ro-
stoch. 1638. — Viel Anderweitiges. — Siehe
Drebbel.
Lauremberg , Johann Wilhelm.
— Bruder des Vorigen. Magister in Rostock
(1610), Dr. Med. in Rheims (16<6), dann
1618 Prof. d. Poesie an d. Univ. zu Rostock
und endlich 1623 Prof. d. Mathematik an
d. Ritteracademie zu Soroe auf Seeland*
(W) (J) (A) (NK),
geb. 1590, Febr. 26, Ro.stock,
gest. 1658, Febr. 28, Soroe.
Logarithmica, 8°, Lugd. Bat, 1628. Lusus et
recreationes ex fundamentis arithmeticis, 8",
Havn.1634. Arithmetica et algebra, 4«, Soroe
1643. Instrumentum proporlionum, quo uni-
versa arithmetica et geometria compendiose
demonstrantur et usui accommodantur, Ro-
stoch. . . .
* Auch »ein Sohn Sebastian (geb. 1626, Apr. 25,
gest. . . .) ward Prof. d. Mathematik, in Soroe (ib62)
und ih Kopenhagen (lfi92), scheint aber nichts Ma-
thematisches geschrieben zu haben.
Lanrent, Auguste. — Erst Inge-
nieur des Mines (1829), dann folgweisö
Preparateur an d. ]&coIe centrale des arts
et manufactures in Paris, Chemiker an d.
Porzellanfabrik zu Sevres, Vorsteher einer
chemischen Schule in Paris, Chemiker ei-
nes Parfumeurs daselbst, Chemiker einer
Po^-zellanfabrik in Luxemburg, Prof. d. Che-
mie an d. Facultät d. Wiss. zu Bordeaux
(1838 — 46) und nun seit 1848 Wardein
an d. Münze zu Paris. Correspondent des
Instituts seit 1845 (Or) (Ch.SAni),
geb. 1807, Nov. 14, La Folie b.Langres
(Haute-Marne),
gest. 1853, Apr. I 5, Paris.
Sur un nouv. moyen de prdpnrer la naphta-
line et sur son analyse (Ann. cbim. phys.
XLIX, 1832); Sur les chlorures de naphta-
line (Ib. LH, 1833). Sur le .schiste bitumineux
et sur la parafflne (Ib.LlV, 1833). Nouv. pro-
ced6 pour analyser les Silicates alcalins (Ib.
LVIII, 1835). Analyse du spodumöne de TA-
ri^ge et de la wichtyne (Ib. LIX, 1835). Sur
de nouv. chlorures ei brömures d'hydrogöne
carbonö (Ib. id.). Sur la nitronaphtalase, la
nitronaphtalese et la naphlalase fib. id.). Sur
le benzoyle et la benzimide (Ib. id.). Sur le
benzoyle et la benzamide ; analyse de l'essence
d'amändes amöres (Ib. LX, 1835). Action de
l'acide nitrique .sur la paranaphtaline ; para-
napbtalöse (Ib. id.). Sur les chlorure, brö-
mure et iodure d'ald(^hydöne (Ib. id.). Ana-
lyses diverses; mit Ch. Eolms (Ib. id.). Sur
l'acide naphtalique et ses combinaisons (Ib.
138'
Laurent.
1388
(Ib. LXI, 1 886) . Theorie des combinaisons or-
ganiques (Ib. id.). Sur Thydrobenzaniide (Ib.
LXII, 4 836). Ph^nomänes que präsente l'eau
vers6e sur des corps chauffes au rouge, et sur
quelques illusions d'optiques (Ib. id.). Sur la
chiorophönise et les acides chlorophenisique
et chloroph6n6sique (Ib. LXIII, H836). Sur
l'acide camphorique (Ib. id.). Sur raction da
chlore sur la liqueur des Hollandois et sur quel-
ques öthers (Ib. id.). Sur l'huile des sohistes
bitumineux, l'eupion , l'acide ampelique et
Tarapöline (Ib. LXIV, iSBl). Action du chlore
sur les hydrochlorates d'öthörine et de methy-
l^ne (Ib. id.). Sur l'acide olöique et l'acide
6laidique (Ib. LXV, 1837). Action de l'acide
sulfurique sur I'hydrure de benzoile (Ib. id.).
Sur les öthers des acides gras (Ib. id.). Sur
les acides pinique et sylvique et sur le cara-
phoryle (Ib. id.). Theorie de la cömentation ;
mit Leplay (Ib. id.). Sur la cementation du fer
(Ib. id.). Sur la densilö des argiles cuites ä
diverses tempöratures (Ib. LXVI, 1837). Re-
cherches diverses de chimie organique (Ib. id.).
Sur les borates de potasse et de soude et sur
le tungstate de tungstöne et de potasse (Ib.
LXVII, 1838). Sur les acides pimarique, py-
romarique, azomarique etc. (Ib. LXXII, 1839).
M6m. sur l'acide chloronaphtalique etc. (Ib.
LXXIV, 1840). Sur de nouv. combinaisons
benzoiliques azotees et sulfuröes (Ann. chim.
phys. S6r. III, T. I, 1841). Sur le phönyle et
sesd6riv6s (Ib. Ili, 1841). Recherches sur l'in-
digo (Ib. id.). Sur la Constitution du cacodyle
(Ib. X, 1844). Sur les combinaisons azotees
(Ib. XVIII, 1846). Sur la composition des al-
calis organiques et de quelques combinaisons
azotöes (Ib. XIX, 1847). Sur l'acide phönique
nitrobichlorö ; mitDelbos (Ib. id.). Recherches
sur les tungstates (Ib. XXI, 1847). Sur la chlo-
rocyanilide et quelques autres anilides (Ib.
XXII, 1848). Sur les acides des pins (Ib. id.).
Action de l'acide nitrique sur la brucine (Ib.
id.). Sur les acides amid6s et le sucre de ge-
latine (Ib. XXIII, 1848). Sur les composes de
la garance, les tannins, les chlorosulfures et
cyanures ammoniacaux, la thiobenzaldine, les
carbonates et quelques autres sels (Ib. XXXVI,
1852). — Sur un nouv. carbure d'hydrogöne,
le chrysöne (Gompt. rend. V, 1837). D», le
pyr^ne (Ib. id.). Sur les nitrites de chrysö-
nase et d'ydrialase (Ib. id. ) . Sur la thöorie des
substitutions (Ib. IX, 1839). Sur divers nitri-
tes et chlarures anthracöniques (Ib. X, 1840).
Reclamation de prioritö ä l'occasion d'un M6m.
de Mr. Dumas sur la loi des substitutions et la
thöorie des types (Ib. id.). Sur les essences
d'estragon et de sabine, sur la cynnhydramide
et le brömure de camphre (Ib' id.). Sur de
nouv. combinaisons chlorur^es, brömuröes et
sulfuröes de naphtaline (Ib. id.). Sur le brö-
mure ae benzine (Ib. id.). Sur une s6rie de
composes qui paraissent avoir pour radical la
cr6osote (Ib. XI, 1840). Sur l'isomorphisme
du chlore avec l'hydrogöne dans les Substitu-
tion ; gegen La Provostaye (Ib. id.). Sur les
acides nitro-brömo-phönisique et ampölique
etc. (Ib. XII, 1841.). Sur de nouv. acides de
la s^rie draconiqrie (Ib. id.). Nouv. recherches
sur les combinaisons de la naphtaline etc. (Ib.
id.). Sur les acides chlorophönisique, chloro-
phönusiqueetchlorindoptique (Ib. XIV, 1842).
Sur le poids atomique du chlore (Ib. id.). Nouv.
combinaisons chlorur^esde la naphtaline etc.
(Ib. id.). Nouv. recherches sur les rapports
qui existent entre la Constitution des corps et
leurs formes cristallines, sur Tisomöromor-
phisme et hömimorphisme (Ib. XV, 1842). Sur
le naphtum (Ib. id.). Sur les acides draconi-
que, nitrodraconique et sur l'anisole (Ib. id.).
Nouv. recherche sur les radicaux dörives (Ib.
XVI, 1843). Sur la s6rie stilbique (Ib. id.).
Sür la composition de quelques acides gras
etc. (Ib. id.). Nouv. mode de formation de
Taniline (Ib. XVll, 1843). Sur les produits de
la distillation du sulfure, de l'azoture et de
sulfazoturc de benzine (Ib. XVIII, 1844).
Nouv. combinaisons de l'indigo (Ib. id.). Nouv.
alcali organique, la lophine (Ib. id.). Sur les
acides amidös et chloramidäs (Ib. id. et XIX,
1844). Nouv. alcali organique, l'amarine (Ib.
XIX, 1844). Nouv. combinaisons azotöes du
benzile (Ib. id.). Action de quelques bascs or-
ganiques sur la lumiöre polarisee 'Ib. id.). Sur
les produits uriliques (Ib. id.). Nouv. Classi-
fication chimique (Ib. id.). Sur Üsomorphisme
et sur les types cristallins (Ib. XX, 1845).
Nouv. acides amides (Ib. id.) Sur des bases
organiques chloräes et br6m6es;Ib. id.). Nouv.
combinaisons naphtaliques (Ib. XXI, 1845).
Sur le mode de combinaison des corps et sur
les acides phtalamique, oenanthique etc. (Ib.
id.). Sur la quinone et sur l'acide opianique
(Ib. id.). Sur le Sucre de gölatine etc. (Ib.XXII,
1846). Sur l'isomöromorphisme (Ib. XXIII,
1846). Sur les Silicates (Ib. id.). Sur les bo-
rates (Ib. XXIV, 1847). Action des alcalischlo-
res sur la lumi^re polarisöe et sur l'öconomie
animale (Ib. id.). Sur les m^tac6tonitrates et
sur un nouv. procede des pröparations des ni-
tryles; mit Chance! (Ib. XXV, 1847). Sur les
combinaisons euxanthiques etc. (Ib. XXVI,
1848). Sur les polycyanures (Ib. id.). Sur les
rapports qui existent entre la forme et la com-
position de quelques corps (Ib. id.). Sur l'iso-
morphisme des Oxydes ROeiHtOs et sur \'h€-
mimorphisme (Ib. XXVII, 1848). Sur les pa-
ratungstates (Ib. XXIX, 1849). Sur le sulfure
d'azote et sur les I6pamides min6rales (Ib. id.).
Sur un homologue du sucre de raisin, le dul-
cose (Ib. XXX et XXXI, 1850j. Sur les huiles
essentielles d'ail et de moutarde (Ib. XXX,
1850). Sur le dulcose et les acides brömoben-
zoiqueetchrysammique(Ib. id.). Sur les com-
binaisons du cyanogfend avec l'hydrogöne sul-
fur6 (Ib. id.). Sur les sels des oxydes Ä,Oa
(Ib. id.). Sur divers combinaisons organiques
(Ib. XXXI, 1850). Sur les combinaisons sul-
furiques et nitriques de la benzine et de la
naphtaline (Ib. id.). Sur les acides ferri- et
ferri-mangani-tungstiques (Ib. id.). Sur les
tannins et les glucosaraides (Ib. XXXV, <85i).
Sur la resine de jalap et sur l'öther succinique
perchlorö (Ib. id.). Sur les combinaisons uri-
ques, chlorosulfatiques et percarboniques (Ib.
id.). Sur les transformations que la cbaleur
fait öprouver 5 l'acide lartrique (Ib. id.). —
1389
Laurent
Laval.
1390
Mit Ch. Gerhardt : Sur les raellonures (Ib. XXI,
<845). Sur !es combinaisons melloniques (Ib.
XXII, 1846). Surdeuxderiv(5sde la morphine
et de la narcotine (Ib. XXVII, 184 8). Sur les
modifications de l'acide tartrique et l'acide pa-
ratartrique par la chaleur (Ib. id.). Sur les
phönides (Ib. XXVIII, 1849)". Sur la compo-
sition de l'acide stöarique (Ib. id.). Sur la 86-
rie dlph(5nique (Ib. XXIX, 1849). Nouv. com-
binaisons de lessence d'amandes amöres (Ib.
XXX, 1850). Ferneres unter Ch. Gerhardt.
Laurent, Pierre Alphonse. — Of-
ficier im französ. Geniecorps, <8 47 als Ca-
pitän in Havre stehend , später nach Paris
berufen u. Bataillonscbef. Schüler d. £cole
poly technique (HEP) (Compt. rend. XXXIXj,
geb. 1813,
gest. 1854, . . . Paris.
Mäm. sur le calcul des variations (Compt. rend.
XVI, 1843). Extension du tbeoreme de Mr. Cau-
chy, relatif ä la convergence du developpement
d'une fonction suivant les puissances ascen-
dantes de la variable (Ib. XVII, 1843). M6m.
sur la forme generale des öquations . . . pro-
pres ä representer les lois des mouvements
infiniment petits d'un Systeme de points ma-
t^rie's etc. (Ib. XVIII, 1344). Rech, sur les
mouvements infiniment petits d'un Systeme
de sph(^roides etc. (Ib. id.). Sur la nature des
forces r(?pulsives enlre les molöcuies (Ib. id.).
M^m. sur la rotation des plans de polarisation
dans les mouvements infiniment petits d'un
Systeme de sphöroides (Ib. id.). Sur les fon-
dements de la theorie math^inatique de la Po-
larisation mobile (Ib. XIX, 1844). Mem. sur
la rotation des plans de polarisation dans les
substances solides, etsurl'influence de la forme
non sphörique des molecules (Ib. id.). M6m.
sur les mouvements infiniment petits d'une
file rectiligne de sphöroides (Ib. id.). Letlres
sur la theorie malhematique de la lumiöre (Ib.
XX, 1845 et XXII, 1846). Observations sur
les ondes liquides et remarques relatives aux
assimilations que Ton a faites de ces ondes aux
ondulations lumineuses (Ib. XX, 1845). Sur
les mouvements atomiques (Ib. XXI, 1845).
Sur les mouvements vibraloires de l'ether (Ib.
id.). Rech, sur la thöorie math. des mouve-
ments ondulatoires (Ib. id.). Sur la propaga-
tion des ondes sonores (Ib. XXII, 1846). M6m.
sur la direct'on sonores (Ib. id). Mem. sur la
direction des oscillations dans les mouvements
vibratoires qui se propagent dans un milieu
6lastique (Ib. id.). Nouv. note sur la propa-
gation des ondes lumineuses (Ib.XXllI, 1846).
Sur les applications de l'analyse math, b. la
physique etc. (Ib. id.). Röllexions sur la marche
qu'ont suivie, en gönöral, les geom^tres qui
ont appliquö l'analyse ä la theorie de la lu-
m.iereetc. (Ib.XXV, 184 7). Examen de la theo-
rie de la lumiere dans le Systeme des ondes
(Ib. XL, 1855). Theorie des imaglnaires, de
r^quilibre des temperatr.res et de i'equilibre
d'elastlcite (Ib. id.). — Die beiden ersten und
die beiden letzten (posthumen) Abhandlungen
stehen ausführlich in d. Mem, d. Sav. Strang.
Lauterbaoh, H i e r o n y m u s . — War
von 1555 bis 1561 Prof. d. Mathematik in
Wien, später Rector in Gorz (AJ (Ott),
geb. 1531, Juiii 16, LÖbau, Lausitz,
gest
Scheint nur lateinische Gedichte verfasst zu
haben.
Laaierbachy Johann Balthasar.
— Prof. d. Mathematik u. Baumeister in
Wolfenbüttel (A),
geb. 1654 etwa, . . . Ulm,
gest. <690, Wolfenbüttel.
DeEuclide geometra, Jenae1685. Architectura
militaris. Abrögö de l'architecturecivile, Am-
sterd, 1699 (Deutsch 1714; beides von seinem
Sohn veröffentlicht).
Lauterbach, Anton Bernhard.*
— Sohn des Vorigen. Lebte in Jena (AJ,
geb. 1688, . . . Wolfenbüttel,
gest. 1713, . . . Jena.
Diss. de quinque ordinum architecton. nota-
bili symmetria, Jenae 1716. Clavis perspecti-
vae verticalis geometrica, Ib. 1717.
* Ein Hieronymus Christoph Lautertjach
schrieb: Cominent. astron. de veterum et recentio-
rlira aspectibus generatim et de conjimctione plane-
tarum Jovie et Martis hoc anno obscrvanda s-pecia-
tim ad ductum tabularura Rudolphinarum, 4", Helm-
stadii 1705.
Lauwerenburg^h, Anthoni. — Apo-
theker in Amsterdam. Mitgl. der Commis-
sie van geneeskundig Toevoorzicht fS c he-
rer's Journ. IV y (KLJj
geb. 1758, Aug. 2 4, Utrecht.
gest. 1820, Juh(21?), Amsterdam.
Chemische Arbeiten, grösstentheiis in Gemein-
schaft mit Deimarm ; siehe Diesen.
Laval, A n 1 0 i n F r a n 9 o i s. — Jesuit,
Prof. d. Hydrographie erst (1697) zu Mar-
seille, dann(1718jzuToulon; machte 1720
eine Reise nach Louisiana fAJ (LB) (BEJ. 11^,
geb. 1664, Lyon.
gest. 17 28, Sept. 5, Toulon.*
Voyage de la Louisiane, fait par ordi*e du Roi
en 1720, dans lequel on traite plusieurs ma-
tieres de physique, astronomie, göographie et
marine, 4", Paris 1728. Viele Aufsätze, beson-
ders asiron. Beobb. enthaltend, in d. Mem.
de Paris von 1701 an, auch in den Mem. de
Trevoux, hierz. B. : Refiexions sur les basses-
ses af parentes de l'horizon sensible de la mer
(1708). Sur une brume de cendre tombäe sur
un vaisseau allant ji Martinique (1719). Re-
cherches des causes physiques du tlux et re-
flux extraordinaire qui arrive dans le port de
Marseille le i^ Juin 1725 (1726). Reflexions
sur les usages des 6clipses du soleii pour la
differences des meridiens.
* gest. 1.758, . . . {BS).
1391
Lavater
Lavoisier.
1392
Lavater, Ludwig. — Von \ 550 bis
4 585 Archidiaconus u. Canonicus in Zü-
rich, dann Antistes des Ministerii u. ober-
ster Stadtpfarrer daseR)st (J) (LSLJ,
geb. t527, März I, Kyburg,
gest. 158 6, Juli 15, Zürich.
Cometarum omnium fere catalo^^us qui ab Au-
gusto Imperatore ad annum -1 556 apparuerunt,
Turici 4 556 (Deutsch von F.J.Wagner, 8",
Zürich 4 681). ~ Theologisches.
Lavater, Heinrich. — Sohn des
Vorigen. Dr. Med., seit 1588 Prof. d. Phy-
sik u. Mathematik, sowie Chorherr d. Stifts
zum grossen Münster in Zürich (J) (LSLJ
(B),
geb. 1560, . . . . . Zürich,
gest. 1623, Jan. 2, Zürich.
Epitome philosophiae naturalis, 8", Turici
1 621 . Contemplatio de coelo astrifero et ultra-
montano, 4", Ib. 1612. Theses de terrae motu,
4", Ib. 4 613. Theses de elementis, 4", Ib. 164 4.
Theses de metallis, 4", Ib. 1616. Theses me-
teorologicae, 4", Ib. 164 8. Theses de cometis,
4", Ib. 4 819. Noch viele dergleichen Theses.
Lavater, Johann Heinrich. —
Sohn des Vorigen. Dr. Med. u. Assessor
d. medicin. FacultSt in Basel (I 647), Sladt-
arzt, erst in Bern (1 653), darauf in Zürich
(4 662), später hier Prof. d. Mathematik u.
Physik, sowie auch Canonicus (J) (LSLJ (BJ,
geb. 1614, Febr. 2 4, Zürich,
gest. 4694, Juni 9, Zürich.
Deoriginefontiurn. Adumbratioaquarumther-
rnaliurn, 4^ Turici 4 667.
Laverndde, Joseph Esprit Tho-
mas de. — Prof. d. Mathematik zu Bagnols,
dann am Lyceüm zu Nimes (HNJ,
geb. 4 7 64, St.Laurent-de-La-
vernede,b. Bagnols,
gest. 4 8 48, Mai 4 4, Nimes.
Recherches des divers caracttöres propres ä
reconnaitre la prösence des racines imagi-
naires dans les equations numöriques (Notice
de Iravaux de I'academie du Card pendant
4 809). — Redigirte mit Gergonne die Annales
de Malhematiques von 4 810 bis 4 829, 4 9 vol.
40. Darin von ihm z. B. : Recherche systema-
tique des formales les plus propres ä calculer
les logarithmes (T. II, 4 841 — 42].
LaverrlSre, Louis de. — Inge-
nieur-en-chcf des mines (-AM),
geb. 17 54, Lyon,
■ gest. 4816, Jan. 4, . . . .
Observations sur le passagc que la Saöne s'est
ouvert ä Picne-Ciso, pns Lyon (Journ. min.
V, 4 796—97). — Bciilcilele Jars auf seinen mi-
neralog Reisen, und überselzle das Werk von
Delius.
Lavlnl, Giuseppe. — Prof. d. ipe-
dicin. u. pharmaceut. Chemie an d. U6iv.
zu Turin. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst
(Mem. Turin, 1848,;,
geb
gest. 4 8 47, Jan. 4, Turin.
Sur le poison du Lauiier-cörise (M^m. Turin,
XX, 4841). Ricerche fisico-cLim. de prodotti
del Prunus Lauro-Cerasus (Ib. XXIV, 4 820).
D° sul CrJthmum maritimum (Ib. XXV, 4 820).
Analyse de la cendre du Vesuve de leruption
de 4 823 (Ib. XXXIII, 4 829). Analyse de leau
de St. Genis (Ib. XXXVI, 4 833). Sur deux nouv.
sels doubles d'argent et de fer (Ib. XXXIV,
4 830 et XXXVI, 4 833). Sur divers produits
des vers-ä-soie (Ib. XXXVII, 4 834). Analisi
chim. della farina di froraenti (Ib. id.). Ana-
lisi chim. di un meteorile caduto 4 840 a Ge-
reseto (Ib. nuov. Ser. III, 4 844).
Lavoisier, Antoine Laurent. —
Sohn eines wohlhabenden Kaufmanns. Seit
4 768 einer der Generalpächler der Steuern,
seit 4 776 Verwalter d. königl. Pulver- u.
Salpeterfabriken, seit 4 788 Verwalter d.
Discontocasse und 4 79 4 einer d. Commis-
sare d. Nationalschalzes. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. seit 4 7 68 (BJ,
geb. 4 743, Aug. 4 6, Paris,*
gest. 4 794, Älai 8, Paris.**
Opus'cules physiques et chimiques, 8**, Paris
4 774, 2'"« 6dit. 4804. Nouv. recherches sur
lexistence d'un fluide ölastique, 8", Ib. 4 775.
Instruction sur retablissementdes nilrieres et
surla fabricationdusalpetreetc, 8^, Ib. 4 777.
Rapport des commissaires charges par le Roi
de Texamen du magneiisme animal, Ib. 1784,
Möthode de nomenclature chimique etc., 80,
Ib. 4787 (siehe Adet). Traite elementaire de
chimie presente dans un ordre nouveau et d'a-
pres les decouvertes modernes, 2 vol. 8", Ib.
1 789, 3" * edit. 4 804 . M6moires de chimie (pu-
blicirt von seiner Frau), 2 vol. 8«, Ib. 1805. —
Analyse du gypse (Mem. sav. etrang. V, 4 768).
Sur la nature de leau et sur les expöriences
par lesquelles on a prölendu prouver la pos-
sibilite de son changementen terre; zwei Ab-
handll. (Möm. Par. 1770). Calculs et observa-
tions sur le projet dun elablissemenl d'une
pompe a feu pour fournir de 1 oau ä la ville de
Paris (Ib. 1 771). Sur l'usage de lesprit de vin
dans l'analyse des eau\ minörales (Ib. 4772).
Sur la deslruction du diamant par le feu ; zwei
Abhandll. (Ib. id.). Essai du graud verre ar-
dent de Mr. Trudaine; mit Trudaine, Macquer^
CadetundBris3on (Ib. 1 774;. Surla calcination
de l'cHain (lans des vaisseaux termcs, et sur
la Ciuise de laugmenlation du poids qu'aoquiert
ce metal pendant cetle Operation (Ib. id.) Sur
la nature du principe qui se combine avec les
nietaux pendant leurs calcination et (jui en
augmcnt le poids (Ib. 4 775). Sur ) exisleuce
de lair dans Tacide nitreux et sur les moyens
de decomposer et recomposer (Ib. 1776). Sur
1393
Lavoisier.
1394
la combiistion du phosphore de Kimckol et sur
la nature de l'acide qui resulte de cette com-
bustion (Ib. 4 777). Analyse de quelques eaux
rapportöes d'Ilalie par Mr. Cassini fils (Ib. id.).
Sur la cendre qu emploient les salptHriers de
t*8ris elc. (Ib. id.). Sur la respiration des ani-
maux et sur les changements qui arrivent ä l'air
en passant par leur poumons (Ib. id.). Sur la
combuslion des chandelles dans l'air atmos-
pherique et dans l'air emineraent respirable
(Ib. id.). Sur la dissolution du mercure dans
l'acide vilriol;que (Ib. id.). Sur la combinaison
de ralun avec des matiures cbarbonneuses et
sur les allerations qui arrivent k l'air dans le-
quel on a fait brüler du phosphore (Ib. id.). Sur
la vitriolisatiori des pyrites martiales (Ib. id.;.
De la cofnbinaison de la matiöre du feu avec
les fluides övaporable.s et de la formation des
fluides elastiques aöriformes (Ib. id.). Expe-
riences sur ie froid de l'annöe 1776; mit B6-
zout und Vandermoade (Ib. id.) . Sur la combus-
lion en gönöral (Ib. id.) . Analyse de Teau du lac
Asphaltite; mit Macqner" und Sage (Ib. 1778).
Eipr. sur une espece de stöatite blanche etc. ;
mit Guettard(Ib. id.). Descript. de deux mines
de charbon de terre situöes au pieds des mon-
tagnes des Vosges etc. ; mit Demselben (Ib.
id.). Considerations g^nörales sur la nature
des acides elc. (Ib. id.). Rapport, sur les expr.
de Sage, sur l'or retirö des cendres de vege-
taux (Ib. id.). Sur quelques fluides qu'on peut
obtenir dans l'etat a^riforme h un degrö de cha-
leur peu superieur ä ia temperature moyenne
de la terre (Ib. 1780). Sur differentes combi-
naisons de lacide phosphorique (Ib. id.). Sur
un procede pai ticulier pour convertir le phos-
phore en acide phosphorique sans combuslion
(Ib. id.). M6m. sur la chaleur; mit Laplace
(Ib. id.) Rapport sur les poisons; mit meh-
ren Anderen (Ib. id.). Rapport sur l'opöration
dud^part; mit mehren Anderen (Ib. id.). Möm.
oü l'on prouve, par la decomposition de l'eau,
que ce fluide n'est point une substance simple,
et qu'il y a plusieurs raoyens d obtenir en
grand l'air inflammable qui y enlre comme
principe consliluant; mit Meusnier (Ib. 1781).
M6m. sur l'ölectricite qu'absorbent les corps
qui se röduisent en vapeurs; mit Laplace (Ib.
id.). Expr. sur l'efTet comparc de difl'erents
cornbustibles (Ib. id.). Reflexions sur la cal-
cination et la combuslion ä l'occasion d'un
ouvrage de Mr. Scheele, intitulö : Traitö chi-
mique de l'air et de feu (Ib. id ). Sur la ma-
ni^re d'öclairer les salles de speclacle (Ib. id.).
Möm. sur la formation de l'acide, nommö air
fixe ou air crayeux, et que l'auteur designe
sous le nom d'acide de charbon (Ib. id.). Mem.
dans lequel on a pour objet de prouver que
l'eau n'est point une substance simple, un el6-
ment proprement dit, mais qu'elle est suscep-
tible de decomposition et de recompositlon
(Ib. id.). Mem. sur un moyen d'augmenler
considärablement l'action du feu et de la cha-
leur, dans les Operations chimiques (Ib. 1782;.
Mem. sur l'efifet que produit sur les pierres
precieuses un degre de feu träs-violent (Ib.
itl.). Mem. sur la combinaison de l'air nilreux
avec les airs respirables elc. (Ib. id.). Consl-
P 0 g g e n (1 o r f f, HaudwtU'terbuch.
d^rations generales sur la dissolution riet- me-
taux dans les acides (Ib. id.). Mem. sur l;i pre-
cipitation des substances metalliques. les unes
par les autres (ib. id.). Möm. sur i'affinitc du
principe oxygcno avec los differentes sub-
stances auxquclles il est susceptible de s'unir
(Ib. id ). Mem. sur l'union du principe oxy-
gene avec ie fer (!b. id.). Mem. sur la noture
des fluides elastiques aeriformcs qui se deua-
gent de quelques matiures animales en ler-
mcnlation (Ib id.). Nouv. reflexions sur lau-
gmentation de poidsqu'acquiereiit, o.n biulanl,
ie soufre et Ie phosphore; et sur la cause u
laquelle on doit i'altribuer (Ib. 178 3;. Refle-
xions sur le phlogislique, pour .sorvir de Jr-
veloDpement ä la theorie de la combuslion et
de la calcination,, pubüee en 1777 (Ib. id.). De
l'action du feu, onime par l'air vital, sur les
substances minerales les plus rc-froctaires (tb.
id.). Mem. sur la combinaison du principe
oxygene avec Tesprit de vin, l'huile et diffe-
rents corps combustibies (Ib. 1784). Rapport
sur les cid-esdeNormandie; mit mehren Aca-
demikern Ib ^ 786) . Reflexions sur la decom-
position de l'eau par les substances vegetalos
et animales (Ib. id.) . Sur les couehes modernes
horizontales qui ont ete deposees par la mer
elc. (Ib. 1789). Sur la rdspiration des anl-
maux ; mit Ä. Seguin (Ib, 1 790). Sur la trans-
plration des animaux; mit Demselben (Ib.
id.) . Für quelques efTets du tonnerre observes
en 1787 ä l'eglise de St. Paul (Ib. id.). — Re-
flexions sur les effels de lether vitriolique et
de rether nitreux dans leconomie animale
(Soc. roy. de Medicine, Ann 1780—81). Sur
les allerations qui arrivent ä l'air dans plu-
sieurs circonstances oü se trouvent les hommes
reunis en societe (Ib. 1782 — 83). Deux rapports
sur la falsification du cidre; mit Thouret und
Fourcroy (Ib. 1 786) . — Sur les terres naturel-
lement salpetrees etc ; zwei Abhandll., mit
Clouet (Mem. sav. etrang. XI, 17«6). Exposi-
tion de la decomposition du nitre par le char-
bon (Ib. id.). Sur les fabrications artificielles
du salpetre (Ib. id ). — Rapport fait ä l'acad.
etc. sur une pierre qu'on pretend 6lre tombee
du ciel pendant un orage ; mit Fougeroux und
Cadet (Kozier, Introduct. h la physique T. 11,
1772). Sur un eff'et singulier de tonnerre (Ib.
id.). Sur latias mineralogique de France Ib.
id.). Sur le pa.ssage de l'eau en glace (Ib id.).
Sur quelques circonstances de la cristallisa-
tion des sels (Rozier, .lourn. phys. I, 17 73).
Analyse de la mine de plomb blanche de Poul-
laouen ; mit Bourdelin, Malonin, Macquer, Ca-
det und Baume (Ib. lli, 1774). Rapport fait ä
l'Acad., sur le fard (Ib. VI, 1775). Sur la cri-
stallisalion d'un alcali fluide par l'electricitö
(Ib. X. -1777). — Sur la CüUjbustion du fer
(Ann. chim. V, 4789). Resultat de quelques
experiencesd'ogriculture ilb. XV, 1792). M6m.
pour determiner le titre ou la qualite du sal-
petre brut (Ib XV, 1792 et XVI, 1793).
* geb. 174.3, Aug. 26 (DF); geb. 1745, Aug. 2(J (TA).
*• Guillotinirt.
Lavoisier, .
Paulze, Gattin de
Mad
ame, gebörne
s Vorige
88
n seit 1771,
Lawson
Lea.
1396
ihrem \3. Lebensjahr. Heirathete 1805 den
Grafen Rumford(SirBenjaminThompson),
h'ess sich aber 1809 von ihm scheidt3n.
Bildete lange Zeit einen geistigen Mittel-
punkt von Paris (Mem. de Guizot, Paris
I859,T.II, p. 397;,
geb. 4758 etwa,
gest. <836, Febr. < 0, Paris.
Überselz'e Kirwan's Essay on phlogiston etc.
ins Französische, und gab 4 806 die Memoires
de chimie ihres ersten Mannes heraus.
Lawson, Henry. — Reicher Privat-
mann, der von iSi\ an zu Bath wohnte
und sich daselbst ein Observatorium für
astronora. u. meteorolog. Beobachtungen
errichtete. Mitgl. d. Astronomical (4 833),
d. Royal (1840) u. d. Meteorolog. Society,
1850 [ASN.XMJ,
geb. 1774, März 23, Greenwich,
gest. 1855, Aug. 22, Bath.
Observations on the placing of therniometers,
-wilh the plan of a stand (Report. British As-
sociat. 4 845. — Dieser »Thormoraeter-stand«
wurde <846 von d. Society of arts mit einem
Preise belohnt). The arrangement of an ob-
servatory for practical astronomy and meteo-
rology, 1846. Brief history oC the new planels,
4 847 — Seine Papiere, welche die Beschrei-
bung verschiedener Erfindungen von ihm ent-
hielten, gingen verloren. — Seine Instrumente
vermachte er der Stadt Nottingham zur Er-
richtung eines Observatoriums.
Las, Gaspar. — Dr. Theol,, Lehrer
an der üniv. zu Paris, auch Mitgl. d. Sor-
bonne daselbst, später, nach Rückkehr in
sein Vaterlard, Lehrer in Saragossa (NM),
geb. H87 etwa, . . . Sarinena, Diöcese
Huesca,
gest. i560, Febr. 23, Saragossa.
Arithmelica speculativa duodecim libris de-
monslrata, fol, Paris 154 5. De proportionibus
arithmelicis, fol., Ib. 4 5! 5,
Laas, William. — Pfarrer zu St. Ibbs,
bei H'ichin in He)lfordshire, früher Prof.
d. Astronomie u. Geomelno an d. Univ. zu
Cambridge, Mitgl. d. Roy Society (An.R.
<83fi,y fC. \\j,
g(b. 1701 el\\;i,
gesL 183 6, Oct. 29. St. Ibbs.
Remaiks --n a supposed errui- in the Clements
of Enclide, S', Lond. ISuS Tal>]es to be used
with the Naulical .\liiianac. publisheJ by the
Board ofLoiigilude, 1821. A method of tinding
the lalimde of a place by intans of two alti-
tudes of the sun and the tiu ? elapsed betwixt
the observations ;Phil. Tr. 1799;. On a me-
thod of e^amiüing the divisions Oi aslionoooi-
cal instruments 'Ib. <809).
Laxmann, Eric. — Von n64 bis
1770 Prediger d. deutschen lutherischen
Gemeinde zu Barnaul, dann Prof. d. Che-
mie u. Oekonomie bei d. Acad. d. Wiss.
zu St. Petersburg, bis 1781, wo er Assessor
d. Bergwerks -Collegiums in Nertschinsk
ward; später beim Mineraliencabinet in St.
Petersburg angestellt, machte er für das-
selbe viele mineralog. Reisen in Sibirien
und wohnte meistens in Irkutzk. Milgl. d.
Acad. d. Wiss. zu St. Petersburg (Nov. Act.
Acad.Petrop.XlUJ,
geb. 1737, JuH 24, Abo,*
gest. 1796, Jan. 1 6 (N. St.), b. Tobolsk.**
Minera argenti cornea chemice e\aminata et
descripta (Nov. Comm Acad. Petr.XIX, 1775).
Sur un tremblement de terre aux environs
d'Irkoutzk (Nov. Act. Acad. Petr. XI, 1798).
Oryctograph. Betrachtungen zwischen Peters-
burg und Moskau (Leipz. Mag. 4781). Kurzer
Bericht von einer beinahe halbjähr, physikal.
Reise durch einige nord. Statthalterschaften d.
russ. Reichs (Pallas, Neue nord. Beitr. III.
1782), Sibirische Briefe, herausgeg. von A. L.
Schlözer, Götting. u. Gotha 1769.
♦ geb. 1730, . . . (M).
** Auf einer Reise, 118 Warst diesseits Tobolsk.
Laxton, William. — Geometer, frü-
her als Ingenieur beim Baue mehrcr engl.
Eisenbahnen beschäftigt (G. 1854/.
geb. 1802, MUrz30,
gest. 1854, Mai 31, London.
Gründer u. Herausgeber des Civil Engineers'
Journal.
Layard, Daniel Peter. — Dr. Med.,
pract. Arzt in London. Mitgl. d. Roy. So-
ciety u. d. Roy. College of Physicians (RGE),
geb. 1720,
gest. 1802, Febr. .., Greenwich.
On the Somersham water in the county of Hun-
tingdon (Phil. Tr. 1766). -- Viel Medicinisches.
Loa, Isaac. — Dr. Jur., ViceprSsident
der Academy of Natural Sciences in Phi-
ladelphia (AD),
geb. 1792, März 4, Wilmington, De-
laware.
Gontributions to geolog^- etc., 8°, New-York
1833. An accountofmineralsatpresenlknown
to exisl in the vicinity of Philadelptiia (Journ.
Acad Nat Scienc I, 18'; 8). A sketch of the
history of mineralogy (Araeric. Med. Joum.
1823). Noticc of the oohtic formation in Ame-
rica, witb descriplions oi ils or^janic remains
(Transact Americ. Phil. Soc VII, 1840). On
the fossil foot-mr>rks in tfie red sandstones of
Pültsville, Pe;ujsylvania :lb. X, 1862). On the
new red sannstone formation of Pennsylvania
(Procecd. Acaa. Nat. Scienc. Vlll, 1856;. On
Impression in sandston? (Silliman's Journ. V,
löäiy. On ttie causes md etfecls of earth-
1397
Lebeaud
Le Blond.
1398
quakes (Ib. IX, ^825). On the northwest pas-
sage (Ib. X, <826). On the study of natural
history (Ib. XI. 1826). Im Ganzen an 60 Ar-
beiten meist zoolog. u. paläontolog. Inhalts.
Lebeaud, ... — Apotheker in Paris,
früher Gesundheitsbeamter in d. französ.
Armee (Q),
geb. . . ., gest. f832, . . . Paris. ^
Manuel complet, thöorique et pralique, du di-
stiilaleur-lirjuoriste, ou Traitö de la disfilla-
tion en gt^nerai etc., 18", Paris 1826, 3'"« ödit.
1830.
* An der Cholera.
Le Blane, Nicolas. — Vor der Re-
volution Chirurg des Herzogs von Orleans,
später Administrator des Seine -Departe-
ments (CR. xxxxii;,
geb. . . ., gest. 1806, . . .
M^moires sur la fabrication du sei ammoniac
et de la soude, Paris 1 798. De la cristallotech-
nie ou Essai sur les phönomenes de la cristal-
lisation et sur les moyens de conduire celte
opöration pour en ohtenir des cristaux com-
plets etc., 8", Ib. 1802 (Auszug im Journ de
physique LV, 1802). Essai sur quelques phC-
nomenes relatifs h la cristallisalion des sels
neutres (Journ. de phys. XXXI, 1787). Surle
Vitriol de cobalt (Ib. id.). Sur l'alun cuhique
(Ib. id.). ObservatioiiS '.f^nerales sur les pb6-
nomönes de la cristallisation (Ib. XXXIII,
1788). 8'.ir la fabrication du sei ammoniac et
de la soude (ib. L, 1800). Sur le nickel (Ann.
de chim. XXXI, 1799). Sur la confection et
l'usage de la soude (Ib. L, 1804). — Ob die
wichtige Erfindung der Fabrication der Soda
ans Kochsalz ihm allein oder ihm und Dize
zuzuschreiben sei, darüber • Compt. rend. XLII
(1856) p. 553, auch De la Metherie (Journ. de
phys. LXIX [1809] p. 421 und Dize ilb. LXX,
4810, p. 291).
Le Blano, V. . . — Sohn des Vorigen.
Zeichner u. Prof. am Conservatoire des arts-
et-metiers. Conservator der Sammlungen
dieser Anstalt (Q),
geb. . . ., gest. 4 846, . . .
Recueil des machines, Instruments et appa-
reils, qui servent ä Töconomie rurale et indu-
strielle, 4 vol. fol., Paris 1832 — 49. Mit Pouü-
let: Portefeuille industrielle du Conservatoire
des arts-et-m6tiers. Mit Walter: Metallurgie
pralique du fer ou Atlas des machines, Instru-
ments et outils actuellement employes ä la
fabrication de la fönte et du fer, 1 vol. 4° et
atlas. Ib. 1835—36.
Le Blaue, ürbain. — Thierarzt bei
d. Polizciprafectur des Seine-Departements
seit 1832, früher Repetent an d. Schule zu
Alfort. Mitgl. d. Acad. d. Medicin zu Paris
seit 4 8Ö2 iVD),
geb. 17 9 6, Nov. 26, Commanderie, hei
Bressuire (Deux-Sevre.s).
Mit Trousseau: Recherches expöri mentales sur
les caracl6res physlques du sang, 8", Paris
1832. ~ Medicinisches.
Le Blaue, Felix. — Ingenieur civil
des mines seit <83G. Repetent d. Chemie
an d. ]£cöle polylechnique. Chef d. ehem.
Laboratoriums an d. ficole centrale de> arts-
el-manufacfures. Mitgl. d. philoinat. Ge-
sellschaft (Or),
geb. 18 13, Nov. 1.5, Florenz.*
Sur la vitritication du verre et sur la production
des Silicates artificiels a composilicn defmie
(Bull. SOG. philomat. 1845). Rech, sur i'höma-
tine (Dumas, Traite de chim. VIII, p. 108).
Rech, sur la composition de l'air confinc (Ann.
chim. phys. Ser. III, T. V, 1842). Sur les pro-
duits dCrivös de l'öther acCtique par 1 action
du chlor etc (Ib. X, 184 4). Sur la con-position
de l'air dans quelques mines (Ib. XV. 1845).
Sur lessence dabsinthe (Ib. XVI, 1846). Sur
la dissolution de To-vigene dans !a litharge en
fusion etc. (Ib. id.) — Sur I'Cther perchlor-
acr^lique (Compt. rend XXI, 1845 . SurTaclion
que l'acide phosphorique anhydre exerce sur
les sels ammoniacäux etc. ; mitDumas undMa-
laguti (Ib. XXV, 1847]. Sur quelques faits
liCUscaux rclatiiVi aus prbpriet«'s chimiqnes du
gaz oxyde de carbone (Ib. XXX, 1J<50). Sur
la prrscnce de la caseine en dissolution dans
U saug de fenime pendant 1 aDaitemenl ; mit
Natalis Guillot (Ib. XXXI, 1850). D" dans le
sang de Ihomnie et des animaux; mit Dem-
selben (Ib. id.). Surladecompositioneleclro-
chimique de l'eau (Ib. XXXVIII, 1854). Sur
la composition chimique des gaz rejetes par
les events volcaniques (le l'Itrlie mörid'onale;
mit Ch. St. Claire-Deville (Ib. XLIV et XLV.
1857). Sur les ^mapalions gozeuses qui ac-
compagnent l'acide borique dans les soffioni
et layoni de la Toscane ; mit Demselben
(Ib. XLV, 1857,.
* Von fran7üsiFchcn \elteru.
Le Blond, Jacob Christoph. —
Mini.'turmaler u. Kupferstecher, der Italien,
Frankreich, Holland urid England durch-
reiste (A),
geb. <670, . . . Frankfurt a.M.,
gest. n4l, . . . London.
Ilarmony nf colouring, Lond. 1737 (Darin be-
hauptet : Roth, Blau u. Gelb könnten alle übri-
gen Farben zusammensetzen . Erfand einen
ücmäldedruck, bes^-hrieben in Xouveau genre
de peinture ou l'Art d'in)primer des portraits
etc., Ib. 1721 (siehe Gauthisr-D'Agoty). 11 co-
lorito, Ib. 1735.
Le Blond , G u i 1 1 o u m e. — Lehrer
d. Mathematik bei d. königl. Pagen und spä-
ter d. königl. Prinzen in Paris (B^ Qj,
geb. 1704, Paris,
gest. 178 <, Mai 2 4, Ycrsailies.
Essai sur la castrametal.io-j , S", Paris 1748.
Elements de tactique, Ib. 175S. Cour; de ma-
88*
1399
Le Blond
le Chätelier.
1400
thematiques, Ib. 1 758. Artillerie raisonnöe etc.,
S"», Ib. -ITöi, nouv. ödit. 4 776 L'arithmötique
et la (veometrie de l'officier, 8", Ib. 174 8, 2'"«
edit. 2 vol. 8°, Ib. 1768. Trailö de l'attaque des
places, Ib. 4 762 et 1780. Elements de fortifi-
cation, 12», Ib. 1739, 8™« ödit. 8", Ib. 1786.
Le Blond, Jean Baptist e. — Arzt,
bereiste Guyana im Auftrage d. französ.
Regierung, hauptsächlich um darin Ghina-
bäume aufzusuchen (Q),
geb. 17 47,Dec. 2,TouIongeon,b.Autun,
gest. 1 8 I ö, Aug. 4, Guzy, Dep. Nievre.
Description abrög^e de la Guyane fran^aise
etc. avec une carte g^ologico-topocraphique,
8", Paris 1814. Essai sur l'art de l'indigotier,
8", Ib. I79r Sur la culture du rocouyer et la
fabricationdu rocou (Ann. chim.XLVII, 1803).
Le Blond , Auguste Savinicn. —
Sohn eines Neffen von Guillaume. Aufseher
d. Kupferstich -Gabinets d. königl. Biblio-
Tnek und Mitgl. d. Lycee des arts in Paris
(B) fOJ,
geb. 17 60, Oct. 19, Paris,
gest. 18H, Febr. 22, Paris.*
Sur la fi?Lation d'une mesure etd'uii poids, 8",
Paris 1791. Gadrans logarithmiques adaptös
aux poids et mesures. S*', Ib. 1799. Bart^me
raetrique, 12'\ Versailles 1802. — L. soll es
gewesen sein, der 1790 den Namen lM6tre
für die nepe Maasseinheit vorgeschlagen hat.
* gest. ISO'i, Juni , ., L'Aigle, Dep. Orne {Ä).
Lebonvier-Dcsmortiers, Urbain
Rene Thomas. — Vorder Revolution,
in die er sich stark verwickelte, Maitre ho-
noraire a la chambre des comtes der Stadt
Nantes (BS) (Q),
geb. 1739, März 1, Nantes,
gest. 1827, März 1 1 , Nantes.
Reeherches sur la döcoloration spontanee du
bleu de Prusse, 8", Paris 1801. Examen des
priücipaux systemes sur la natura du fluide
ölectrique, 8», Ib. 1813. — Politisches.
Lo Canu, Louis Rene. — Apothe-
ker in Paris, Dr.-6s-ScJences (1837), Prof.
titulaire an d. £cole de Pharmacie. Mitgl.
d. Conseil de salubrite und d. Acad. de me-
dicine ; früher Ghef d. ehem. Arbeiten im
College de France (QJ (QC) (VDj,
geb. 1S00, Nov. 18, Paris.
De i'hem.it08ine ou maliere colorantc du sang,
Paris 1830. Eludcs chimiquos sur le sang hu-
main, Ib \ 837. Cours coinplel de pharmacie ;
mit Bussy, 2 vol. 8", Ib. 18 42. Reeherches sur
les corps pras, 8", Ib. 184;t. Documeots scion-
tifiques et administralifs conceruant l'emploi
<les chloruies d'oÄvdes etc.. 8", IL\ 184L. —
De rexistetioo de ra<id'^ .succinique dans Ics
ti^.rcbenlhii.cs (Ann. * liiin ptiys. X\I, 1822).
De la diii lation des corps gras; mit Bussy
(Ib. XXX, 1825 et XXXIV, 1827). Sur l'exi-
stence du persulfate de fer anhydro dans le
residu de la concentration de l'acido sulfuri-
que de commerce etc. (Ib. XXX, 1826). Sur
I'hematosine (Ib. XLV, 1830). Nouv. reeher-
ches sur le sang (Ib. XLVIII, 1831 et LXVII,
1838). Sur la composttion chimique des Corps
i-'ras (Ib. LV, 1834). De l'ölat sous lequel existe
l'uröe dans Turine (Ib. LXXIV, 1840). Re-
eherches SU r l'urine humaine (Compt. rend . IX,
1839). Reeherches d'hömatologic (Ib. XXXV,
1852). — Viele Aufsätze im Journ. de phar-
macie.
Le Cat, G 1 a u d e N i c 0 1 a s. — ^ Wund-
arzt am Hötel-Dieu in Rouen. Mitgl. u. Se-
crelär der (173 6 von ihm a!s anatoraisch-
chirurg. Schule gegründeten) Academie da-
selbst (B) (Q),
geb. 1700, Sept. 6, Blerancourt, Pi-
cardie,
gest. 1768, Aug. 20, Rouen.*
Traitö des sens, Rouen 1740 (oft aufgelegt u.
übersetzt) . Diss. sur l'existence et la nature
du fluide des nerfs et son action pour le mou-
vement musculaire, Berlin 1753 (gekrönt von
d. Berlin. Academie). La theorie de l'ouie,
Paris 1758. — On the tecrymae batavicae or
glass-drops, the tempering of steel and effer-
vescence etc. (Phil. Tr. 1749), — Aufsätze im
Journ. de Verdun, z. B. : Sur un hygrometre
coraparable; Sur un nouv. thermom^tre ; Sur
la cause du flux et reflux de la mer; Sur la
grandeur appareute de la lune ; Sur le pouvoir
des influences de la lune ; etc.
♦gest. Auj. 21 (TÄ).
Lecchi, Giovanni Antonio. —
Jesuit, Prof. d, Mathematik zu Pavia, dann,
zur Leitung verschiedener hydraul. Arbei-
ten nach Wien berufen und von Maria
Theresia zum kaiserl. Mathematicus u.
Hydraulicus ernannt (Tp. N) {BEJ. IV)
(CBJ.s) (B),
geb. 170 2, Nov. !7, Mailand,
gest. 177 6, Aug. 24, Mailand. •
Avvertenzecontraposte alla sloria del probabi-
lissimo, 4^, Einsodleni 1744. Arithmetica uni-
versalis Isaaci Neutonii etc. illustrala et aucta,
3 vol. 8^ Mediol. 1752. Eiementa geomelriao
thecreticae et praoticae, 2 vol. 8", Ib. 1754.
Eiementa trigonoinetriae planae elsphaericae,
Ib. 1756. De sectionibus conicis, Ib. 1758.
Theoria lucis. optica.-), perspectivam, catop-
tricam, dioptricam compleclens. Ib. 1759.
Idrostatica e.saminata ne' suoi principij, 4°,
Ib. 1765. Memorie idrostatiche, 2 vol. 4*, Mo-
dcna 1775. Trattato dei canali navigabili, 4",
Milano 1776.
Le Ch^telier, Louis. — Inginfeur-
en-chef des miaes 2"*' classe seit 4 850,
Eleve seit 1836. Mitgl. d. phiiomat. Ge-
selTschaft (AM) (QC) (Or),
1401
Loche
Ledel.
1402
geb. 1815, Febr. 20, Paris.
Recherches expörimentales sur los inachines
locomotives; mit Gouiix, 4°, Paris <844,^ Che-
minsde fer d'AlIemagne, 8", Ib. i845. Etudes
sur la stabilitö des machines locomotives en
mouvement, 8", Ib. <849. Guide du möcani-
cien conslrucleur et conducteur de machines
locomotives; mit E. Flaohat, 8°, lb.4 85r Sur
la soudage ä la cordti, 8", Ib. < 852. Aufsätze
in d. Annal. des Mines» S6r. III — V, und in d.
Werke : Patria.
Loche, Johann. — Dr. Med., Prof.
d. Medicin an d. Univ. zu Äbo von 4750
bis 176 <, vorher Arzt d. schwed.-ostind.
Corapagnie iü Gothenburg (SLHJ (TFJ (AJ,
geb. 1704, Sept. 22, Barkäkra, Schonen,
gest. 17 64, Jmii i 7, Äbo. *
Om luftens beskaffenhet i Äbo, Stockh. 1761.
Ylterliga försök, att utröna qvicksilfvrets för~
hällande, i anseende tili rymden, i helta och
köld{Vetensk. Acad. Handl.IVSSj. ütdragafvä-
derleks-Journaien, som blifvit hallen i Abo frän
1750 tili 1764 (Ib. 4 763 et 1763]. Undervisning
om sättet att förfärdiga barometrar (Ib. 1763).
Om islossningen, tradens blomningstid, flytt-
foglarnas ankörnst, askdunder, norrsken etc.
(Ib. id.). — Naturiiistörisches.
* gest. JuU 17 {SB).
Le Chevalier, Victor Arsen e. —
Franzeis. Artillerie-OfTicier, 18 48 als Esca-
dronchef verabschiedet. Von 1844 — 45
Prof. d. Physik an d. tcole polytechnique,
deren Schüler er von 1 8 1 3 — 15 war (REPJ
(Q) (QCh
geb. 1795, . . .
Traite 6l6raentaire de physique, 4 vol. 8", Pa-
ris 1833.
Leclerc, Sebastien. — Zeichner,
Kupferstecher u. Ingenieur-Geographe in
Paris, später Prof. d. Perspective an d. kö-
nigl. Maleracademie {BJ (Q) fBBM),
geb. 1637, Sept. 26, Metz,
gest. 1714, Oct. 25, Paris.
Traite de geometrie, 42°, Paris 1669. Systeme
sur la visi'on, 4 2"^, Ib. 4 679 i'edirt 1714 unter
d. Titel : Discours louchant le point de vue,
dans lequel il est prouve que les choses qu'on
Yoit distioctement ne sont vus que d'un oeil).
Nouv. Systeme du monde, conforme k l'ecri-
turo sainte etc., 8", Ib. 4 706. Systeme de la
vhiion fondö sur des nouv. principes, Ib. 4742.
Trait(^ de rarchitecture, 2 vol. 4«, Ib. 4 74 4.
Ledere, Pierre. — Abbe, Subdia-
conus in Ronen, zog später nach Amster-
dam (QJ,
geb. 17 OS, Juli 4, Buchy (Seine-Infe-
rieurc),
gest. 17 80, .... Amsterdam.
L'astronomie, mise ä la portce de tout Ic monde,
2 vol., Amsterd. 4 780.
Lecooq, Henri. — Ingenieur des Mi-
nes (QCJ,
geb. 4 810, Clermont,
gest. 4 8 48, Juli 4 4, Paris*
Analyse des eaux minörales de St. Ciaire, h
Clermont (Ann de Min. Ser. III, T. II, 4 832).
Sur des expöriences relatives ä l'emploi de l'air
chaud dans les forges de serrurerie (Ib. VI,
4834). Sur raffinage de la fönte au charbon
de bois, par la möthode nivernaise (Ib. XIV,
4838).
*.An den beim Strassenkampf als Nationalgardist er-
haltenen Wunden.
Leooq, Henri. — Dr. Pharm., Apo-
theker zu Clerraont-Ferrand. Seit mehr als
20 Jahren Prof. d. Naturgeschichte an d.
tcole preparatoire de mödicine daselbst,
auch Director d. Mineraliencabinets u. d.
botan. Gartens (VDJ,
geb. 1802, Apr. 4 4, Avesnes (Nord).
Elements de chimie appliquöe aux sciences ;
mit Girardin, 2 vol. 8^ 4 826. Vues et coupes
des principales formations du Puy-de-Döme ;
mit J.B.Bouület, 4 vol. 8° etatlas, 4 828. Ele-
ments de g^ographie physique et de mätöoro-
logieetc, 4 vol. 8°, 4836—37. El(?ments de
göologie et dhydrographie, 2 vol. 8'', 4 842.
Des glaciers et des climats, 8^ 4S47. Obser-
vations m6t6orologiques, faites 4 830 et 4 854
ä Clermont, 2 vol. 8", 4 855. ~ Botanisches.
Ledebour, Karl Friedrich von. —
Dr. Phil., erst Deraonslrator d. Botanik u.
Direct. d. botan. Gartens d. Univ. zu Greifs-
wald (1805), dann Prof. d. Naturgeschichte
an d. Univ. Dorpat von 18H bis 1836,
wo er seinen Abschied nahm ; seitdem in
Odessa, Heidelberg u. München privatisi-
rend [CLJ,
geb. 4 785, Juli 8, Stralsund,
gest. 1854, Juli 4, München.
Reise durch das Altaigebirge und die Dsonga-
rische Kirgisensteppe, 2 Bde. u. Atlas, Berlin
4 829—30. — Viel Botanisches.
Ledel, Samuel. — Pract. Arzt erst
zu Görlitz (wo er auch einige Jahre Land-
physicus war), dann zu Grüneberg. Mitgl.
d. Leopold in. Äcademie fOltJ,
geb. 16 44, Aug. 19, Sorau,
gest. 1717, Dec. 23, Grüneberg.*
De lapide silesiaco violacei coloris (Miscell.
Acad. Nat. Cur. 4 689). De linteis lucidis (Ib.
4 699 — 4 700). De polygono marchico coccifero
(Ib. 4 704 — 5). — Medicinisches.
♦ gest. 1714, . . . (Ä) ist falsch (Ott).
Ledel, Siegraund. — - Dr. Jur,, Ad-
vocat der beiden Fürstenthümor .•^thv^eid-
nitz u. Jauer (4 683), später (1700) Land-
syndicus zu Baul3en (OttJ (AJ,
1403
Ledermüller
Leftbvre.
1404
geb. IG54, Aug. \9, Sorau,
gest. 1702, Nov. 10, bei Bautzen.
De mercurio vivo arboribus pruniferis indito
(Miscell. Acad. Nat. Cur. legi). De fluviis au-
riieris silesiacis (Ib. 1694).
LedermüUer, Martin Frobenius.
— Nach mancherlei Schicksalen, 17 49 Sol-
licitator beim Bürgermeisteramt in Nürn-
berg und von 17 56 bis 17 59 Procurator
beim Stadt- u. Ehegericbt daselbst, dann
1760 markgräfl. Brandenburg-Culmbach-
scher Justizralh ii. Assistent beim Nalura-
liencabinet in Bayreuth. Zuletzt von einer
Pension in Nürnberg lebend fWN) (M) (A),
geb. 1719, Aug. 20, Nürnberg,
gest. 1769, Mai 16, Nürnberg.
Physikal. Beschreib, eines besonders leuch-
tend. Steins u. Vergleich, mit den bononiscben
leuchtenden Steinen, Niirnb.1764. Physikal. -
mikroskopische Abhandl. vom Asbest, Ami-
anth, Stein- oder Erdflachs, Ib. -1775. Viele
anderweitige mikroskop. Beobachtungen.
Ledru (genannt Comus), N i c o 1 a s Pb i-
lippe. — Zeitlang Physicien du Duc de
Bourgogne u. Lehrer d. Enfants de France
in d. Mathematik (B),
geb. 1731, Paris,
gest. 1807, Od. 6, Paris.
Hielt in Paris u. London ößfentüche Vorlesun-
gen über Experimentalphysik, und verfertigte
dasinclinatorium zur Nordpol-Expedition des
Gapt. Piiips.
Leemann, Burckhardt. — Erst
Schulmeister in Schafhausen, dann (1560)
Diaconus und später (1592) Pfarrer am
grossen Münster in Zürich, auch Prof. des
Hebräischen am Collegium Garclinum da-
selbst, sowie zuletzt Antistes d. Zürcheri-
schen Kirche (LSL) (MB. 1 850 u. 1854;,
geb. 1531, Febr. 14, Zürich,
gest. 1613, Sep|. 12, Zürich.
Nachrichtliches Bedenken wegen d. neuen Gre-
gorianisch. Kalenders, 1584. Sonnen-Uhren
zu ryssen nach mancherley art, sy seyend
Ugend, AufTrecht, Schreg, wie sy wüllind, mit
allen jren stunden usw., 4", Zürych 4 589.
Instruraentum instrumentorum: Horologium
sciotoricorum etc., 4«^, Basel 1606.
Leeawon (Leoninus), Albert van.
— Dr. Juris in Utrecht (J),
geb Utrecht,
gest. 1614, Mai 3 0, Utrecht.
Commentatio in doctrinam praecessionis ae-
quinoctium et obliqaitatis zodiaci contra ge-
nethliacos. Theoria moluum coelestium se-
cundum doctrinam Copernici.
Leeuwenhoek, Aaton van. — Ei-
nige Jahre Handlungsdiener in Amsterdam,
dann Privatmann in Delft (J) (A) (B) (BD),
geb. 1632, Oct. 2 4, Delft,
gest. 1723, Aug. 26, Delft.
Arcana naturae ope microscopiorum detecla,
4°, Leyden 1708. Epistolae physiologicae su-
per compluribus naturae arcanis, 4", Delphis
1719. Noch mehre ähni. Schriften in hollän-
discher Sprache. — Considerations touching
the compression of air (I^hil. Tr. 1674). On
the figures of salts from vines etc. (Ib. 1685).
Exprm. on cinnabar and gunpowder(Ib. 1693).
Letter concerning the causes of Ibe dififerent
tastes of woters and edge of razors (Ib. 1701).
On the Solution of silver etc. (Ib. 1703). On a
storm ofsalt rain (Ib. 1704). Letter concerning
cochineal (Ib. id.). On the figure of crystals
(Ib. 1 705). Configuration of diamonds ^Ib. 1709).
De parliculis et structura adamantum (Ib. id.).
— Opera orania, 4 vol. 4", Leyden 1724. —
H. Saker, Account of Leeuwenhoek's micro-
scopes (sämmtl. einfache, die er der Roy. So-
ciety vermacht hatte) in d. Phil. Tr. 1740.
Leföbre-LaboQlaye, s. Labou-
laye.
Lefebure, Simon. — Ingenieur-
Major im preuss. Heere. Mitgl. d. Acad. d.
Wiss. in Berlin (BS),
geb. 1720, . . ., gest. 1770, . . .
Nouv. traitö du nivellement, Potsdam 1753.
Essai sur la manifere de faire les cartes, Bres-
lau 1772.
Lef6bare de Foarcy (Lefebvre),
Louis fitienne. — Erst bei der Artille-
rie, dann im Corps desMines dienend, dar-
auf (1831) Examinator bei d. polytechn.
Schule und seit 1838 Prof. in d. Facultäl
d. Wiss. in Paris (VD) (BEPJ,
geb. 1787, . . . Paris.*
Legons d'algebre, 8^ Paris 1826, 5"»® edit.
Ib. 1844. Lev'ons de göomötrie aiialytique, 8**,
Ib. 1827, 5""= 6dit. 1847. Trailö de göometrie
descriptive, 8», Ib. 1832, 5™" edit. avec atlas
184 3. Elements de trigonomötrie etc., 8", Ib.
1830, 6'"« 6dit. 1847.
♦ geb. 1785, . . . (QC),
Lefebvre (Lef^vre, Le F^vre), Nico-
las. — Im protestantischen Gymnas. zu
Sedan erzogen. Demonstrator d. Chemie
am Jardin Royal in Paris; 1664 von Karl II.
nach London berufen, als Apotheker in St.
James (BSJ,
geb Frankreich,
gest. 1674, .. . London.
Chimie thöorique et pratique, 2 vol. 1*<», Pa-
ris 1660. Erlebte viele Auflagen u. Übersetzun-
gen. Dumoustier emendirt« das Werk unter d.
Titel: Gours de chimie, 3 vol. 12^ Paris 1751.
— Vergl. Höfer, Hist. de chira. II, 286.
1405
Leföbvre
Legendre.
1406
Lefebvre (Leföbre, Lef^vre), Jean. —
Ursprung! ioli Weber zu Lisieux in d. Nor-
mandie. Ward 1682 von Picard nach
Paris berufen, um die Connaissance des
temps forlziiselzcn; in demselben Jahre
auch Mitgl. d. Acad. d. VViss. daselbst* (B)
(LDN),
geb. \ 6Ö0, . . . Lisieux,
gest. n06, . . . Paris.
Redigirte u. berechnete die Connaissance des
temps von 1 682 bis 4 701 . Nahm Tbeil an ver-
schiedenen astronom. Arbeiten d. Acaderaie,
z. B. an d. Gradmessung in Frankreich u. an
d. Küstenvermessung d. mitteilend. Meeres.
Gab auch heraus: Ephömeridesp. -1684 et 1685
und Tables astronoraiques.
• Ward 1701 ausgeschlossen, vorgeblich, weil er den
Sitzungen nicht regelmässig beiwohnte, eigentlich
aber, weil er mit P. de Lahire in einen heftigen
Streit gerathen war {La lande, Bibl. aatronojti.
p. 313 et 341).
Lefebvre, Armand Be/rnardin. —
Inspecteur-general des ponts-et-chauss^es
(BS),
geb. 1734,
gest. 1807, Juli 12, . . .
Viele physikal,, chemische u. agronom. Auf-
sätze sagt (BS), ohne sie anzuführen.
Lefebvre d'Hellancourt, An-
loine Marie. — Inspecteur-general des
Mines und seit 1810 Conseiller d'J&lat, Di-
recteur-gen^ral des Mines; seit 1783 im
Dienst (BS) (Q) (Joum. Min. XXXVlIi;,
geb. 1759, Amiens,*
gest. 18 13, Jan. 9, Paris.
Apercu genöral des mines d'houille exploit^es
en France, Paris 1803. Description du Calva-
riberg en Hongrie (Journ. de Min. II, 4 795).
Observations raint^ralogiques faites ä St. Ma-
gnence en Bourgogne (Ib. id.). Sur la richesse
minörale en France (Ib. X, 1801).
• geb. 1760, . . . Abberüle {BC).
Le F6vre {Le F^vre d'Estaples, Faber
Stapulensis} , Jacques. — Geistlicher,
1523 Grossvicar des Bischofs zu Meaux,
dann Lehrer d. Philosophie am College Le-
moine in Paris , später Erzieher des Prin-
zen Kar], Sohn d, Königs Franz I. von
Frankreich, zuletzt zu Nerac bei d. Köni-
gin Margarethe von Navarra lebend (B)
(HL),
geb. 1455, . . . Estaples bei Amiens,*
gest. 1536, .. . Nerac.
Arithmeiica llbris X deraon,strata. Musica ii-
Dfis IV demoostrata. Rhythniomachia. Epi-
tome in libros arilhmelicoF Boethii (Alles zu-
sammen, 2"'^ 6dit füi.. ParisISU). Texlus de
sphaera JoamiisdeSacrobiiscOjCumannoL, fol.,
Ib. <30 7. — Philosophi.sches u. Theoiügisches.
• geb. 1436, .... gest. IMT, . . .{J}.
Lef&vre-Gineau, Louis. — Prof.,
erst d. Mechanik (178 6), dann d. Experi-
mentalphysik, spater (1804) auch Admi-
nistrator am College de France. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. zu Paris (BS),
geb. 1751, März 27, Gineau b. Aullie
(Ardennes)*,
gest. 1829, Febr. 3, Paris.**
Sur la composition et la döcomposition de l'eau
(Journ. de Phys. XXXIII). - Halte wesentli-
chen Antheil an der Festsetzung der neu-fran-
zösischen Maasse u. Gewichte, machte 1793
mineralog. Reisen in die Departements und
gab 1781 eine neue Auflage von l'Höpitars
Analyse des infiniment petits mit Anmerkun-
gen heraus.
• geb. Man 7 (Q) (BBÄ).
** gest. Jan. 24 (Q) ist falsch {BBA).
Lefort, Pierre Alexandre Fran-
cis que. — Ingenicur-eßr-chef 1. Klasse
des ponts-et-chauss4es sei» 18 57 (APC),
geb. 1809, März 13, Paris.*
Sur lesjravaux de fixation des dunes, Paris
18.32. Etudes relatives ä la construclion des
ponts biais, Ib. 1 839. — Mit Biot, siehe Diesen.
• geb. 1807, . . .{FD} {QC) ist unrichtig.
Legallois, Julien Jean Cesar. —
Pract. Arzt in Paris, zuletzt am Bicetre da-
selbst. Mitgl. d. galvan. Gesellschaft (B) (Q),
geb. 1770, Febr. 1, Cberueix, b. Doi,
Bretagne,
g$!&t. <8U, Febr. .., Paris.
Le sang, est il identique dans tous ie.T vais-
seaux qu'il parcourt?, Paris 1802. — Medici-
nisches.
Legendre, Adrien Marie. — ProJf.
d. Mathematik erst an d, Mililärschule, dann
an d. Normalschule in Paris, 1808 Ehren-
rath d. Universität, später Mitgl. d. Cora-
mission d. öffentl. Unterrichts, 1816 Exa-
minator in d. polytechn. Schule. Milgl. d.
Acad. d. Wiss. seit 1783. Verlor 18 24 seine
Pension von 3 000 frs., weil er bei Besetzung
einer acad. Stelle nicht für den ministe-
riellen Candidaten gestimmt hatte (BS) (Q),
geb. 1752, Sept. 18, Paris,*
gest. 1833, Jan. 10, Paris.
Exposö des opörations faites en France en 1 787
pour la conjonction des observatoires de Pa-
ris et Greenwich etc. ; mit CassLni und Mcchain,
4", Paris 1792. Elements de g^omölrie, 8°, Ib.
1794. 12«»''6dit. 48^3. Memoire sur les trans-
cendantes ölliptique«; efr , 4», Ib. 1794. Me-
moire analyt.-fpie pour la d<*terminatlon d'un
arc du mciidier (in dem ahnlich betitelten
Werk von Delajjibre), 4", Ib. 1798. Essai sur
la th(5orie des nombres, Ib. 1798, S*"" 6dit.
1808, zwei Supplemente dazu 1816 u. 1825,
Ä"* 6dit. unter d. Titel : 'f höorie des nombres,
1407 Legentil de la Galaisifere
La Guay de Premontval. 1408
ä vol. 4°, Ib. 1830. Nouv. thöorie des paral-
leles, 8'^ Ib. 1803. Nouv. methodes pour la
determination des orbites des cometes etc.
(Darin zuerst die Methode der kleinsten Qua-
drate angewandt), 4", Ib. 1805, zwei Supple-
mente dazu, 1 805—20. Exercices de calcul in-
tegral etc., 3 vol. 4°, Ib. 1811—19. Traite des
fonctions (^lliptiques et des integrales eule-
riennes etc., 3 vol. 4°, Ib. 1827-^32. — Sur
l'attraction des sphoroides homogenes (Mem.
Sav. elrang. X, 1785), Sur la figure des pla-
netes (Möm. Par. 1784 et 1789). Kecherches
d'analyse indelerminee (Ib. 1784). Sur la ma-
niere de distinguer les maxima des minima
dans !e calcul des variations (Ib. 1786). Sur
lesintdgrations pararcselliptiques, zwei Mem.
(Ib. id.), Sur l'int^gration de quelques equa-
tions aux differonces partielles (Ib. 1787). Sur
les Operations trigonometriques, dont les re-
sultats d(?pendent de la figure de la terre (Ib.
id.). Sur les int<^grales doubles (Ib. 1788).
Suite du calcul des triangles qui servent ä d6-
terminer la difference de longitude entre l'ob-
servatoiro de Paris et ceiui de Greenwich {Ib.
id.). Sur les integrales particuli^res des ^qua-
tions difförenlielles (Ib. 1790). Nouv. formule
pour reduire en distances vraies les distances
apparentes de la lune au soleil ou ä une 6toilo
(M6m. rinstit, 1805). Analyse des triangles
trac6s sur la surface d'un spheroide (Ib. 1806).
Recherches sur diverses sortes d'in6galit6s de-
finies (Ib. 1809). Methode des moindres car-
r^s, pour trouver le milieu le plus probable
entre les resultats de difTörentes observations
(Ib. 1810). Sur l'attraction des 6llipsoides ho-
mogenes (Ib. id.). Sur quelques objets d'ana-
lyse ind6termin6e et particuliörement sur le
theoreme de Fermat (M6m. l'Acad, VI, 1823).
* geh. Toulouge (SS).
Legeniil de la Galaisidre, Guü-
laumeHyazintheJosephJeanBap-
tiste. — Seit 1750 Assistent von J. Cas-
sini auf der Pariser Sternwarte, dann seit
1753 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. daselbst, in
deren Auftrage er 1760 eine Reise nach
Indien antrat, um die Venusdurchgänge zu
beobachten, von welcher er erst 1771 zu-
rückkehrte (B) (LB)y
geb. 1725, Sept. 1 1, Coutances, Nor-
mandie,*
gest. 1792, Oct. 22, Paris.
Voyage dans les mers de l'Inde, fait par ordre
du Roi ä l'occasion du passage de Vönus sur
le disque du soleil, le 6 Juin 1 761 et le 3 Juin
^769, 2 vol. 4°, Paris 1779—81. — Sur une
6toile n6buleuse nouvellement decouverte etc.
(M6m. sav. 6trang. II, 1755). Sur le diamötre
apparent du soleil etc. (M6m. Paris. 1752 et
1 755) . Table des oppositions de Jupiter et Sa-
turne avec le Soleil etc. (Ib. 1754). Sur la
grandenr du dömi-diamätre de Tombrc de la
terre dans les ecüpses <le Luno etc. (Ib. 1755).
Sur le Saros. des Chaldeens (Ib. 175G). Obs.
surdei]\arcs-en-cielsinguliers (Ib. 1757-58).
Sur l'obliquitö de 1 ecliptiquo etc. (Ib. id.). Re-
cherches sur la Position des principau.\ points
de la theorle des planötes superieures ; drei
Abhandl. (Ih. id.). Sur Tt^toile changeante/
du cou de Cigne; Remarques sur les ^toiles
nebuleuses (Ib. 1759). Premier Mom. sur l'Inde
etc. (Ib. 1772). Rech, sur les variations de
l'aimant (Ib. id.). Sur la carte su6doise de Tin-
ciinaison de l'aimant (Ib. id.). Sur les mar(^es
ä Madagascar (Ib. 1773). Second Mcm. sur
1 Inde etc. (Ib. id.). Sur les röfractions hori-
zontales au bord de la mer dans la zone tor-
ride (Ib. 1774). Obs. failes ä Pondichery sur
les refractions etc. (Ib. id ). Sur la tempcra-
ture des caves de l'observatoire (Ib. id.). Sur
ladisparition de Tanneau de Saturne (Ib. 1775).
Sur l'inclinaisön de l'aiguille aimantee faites
dans les mers de l'Inde et«. (Ib. 1777). Sur
les raontagnes et sur les couches ou lits de
pierres qu'on trouve dans la terre (Ib. 1781).
Observations de physique faites en 1781 dans
un voyage sur les c6tes de hasse Norraandie
(Ib. 1783j. Sur l'origine du zodiaque et sur
l'explication des douze signes (Ib. id. et 1 785).
Sur l'obliquite de Tecliptique et sur sa dimi-
nution (Ib. 1783). Sur la grandeur apparente
des Corps opaques vus sur un fond lumineux
ou autrement (Ib. 1784). Sur le froid observe
ä l'observatoire etc. en 1783 (Ib. id.). Sur les
vents qui rögnent ä Paris etc. (Ib. id ). Sur
l'astronomie des Indiens et sur l'anciennete de
cettc astronomie (Ib. id.). Sur les luneltes bi-
nocles etc. (Ib. 1787). Sur la precession des
6quinoxes et sur I'obliquitö de l'öcliptique, ti-
r6es des observations d'Hippajque (Ib. id.).
Sur le zodiaque de Notre-Dame de Paris (Ib.
1785 et 1788). Sur Tancieunetö de la sphöre
en gönöral et de quelques constellations en
particulier (Ib. 1789).
* geb. Sept. 12 {LBK).
Legris, Jean. — Ingenieur-Geome-
tre (Q),
geb. 1786, Juni 4, Celle-sous-Chante-
merle.*
La möcanique des gens du monde etc., 8**,
Paris 1824. La nouvelle raöcanique agricole
etc., 8"*, Ib. 1825. La nouv. m^canique mili-
taire etc., 8", Ib. 1825. La nouv. mecanique
raanufacturiere etc., 8", Ib. 1826. Nouvelles
machines ä vapeur, ä gaz acide carbonique et
ä air comprimö etc., 8°, Ib. 1827. La nouv.
möcanique du feu moteur des machines etc.,
8°, Ib. 1 827 . Machines ä vapeur, a gaz et ä air
comprimö etc., 8". Ib. 1829.
* Bei S^zannc, Marne-Dep.
Le Guay de Premontval, Andre
Pierre. — Hielt lange Zeit raathemat. u.
physikal. Privatvoriesungen in Paris, ver-
liess 17 44 sein Vaterland, lebte dann in
Genf, Basel, Holland u. Berlin, wo er 1752
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. ward (M) (Mem.
Berlin 17 65 (Q),
geb. 1716, Febr. 1 6, Charenton b. Paris,
gest. 1764, Sept. 2, Berlin.
1409
Lehmann
Lehmann.
1410
Discours sur la nature des quantit^s que les
mathematiquesont pourobjet, IS'*, Paris 1742.
Discours sur l'ulilite des mathömatiques, 4 2'',
Ib. 1742. Discours sur la qualile du nombre,
12«, Ib. 1743. Sur la loi de continuitö (M6m.
BerliQ 1754). — Philosophisches.
Lehmann, Johann Chrislian. —
Dr. Med., Prof. d. Medicin (1707) u. d.
Physik (17 1 0) an d. Univ. zu Leipzig. Mitgl.
d. Leopoldin. u. Berliner Acad. (Ott) (ANC)
(Act. Acad. Nat. Cur. \IJ (J),
geb. 167 5, Juni 16, Bautzen,
gest. 17.39, Jan. 19, Leipzig.
De traosmutationibus corporum extraordina-
riis, 4«, Lips. 1696. Desiphonibus, 4", Ib. 1710.
Beschreib, d. Bergbohrers, Ib. 1714. Voll-
komm. Beschreib, einiger neuen Pochwerke,
4", Ib. 1716. Zweimalige Aufweisung einer
Heitz- u. Siedemaschine, 4", Dresd. 1719. Von
Zusamraen-Ordinirung d. Gradirhäuser usw.,
4», Ib. 1719. De nullitate divisibilitatis mate-
riae in infinitum, 4", Lips. 1728. De forma auri
metalli pretiosissimi, 4", Ib. 1733.
Lehmann, Johann Gottlob. —
Dr. Med., preuss. Bergrath in Berlin (wo
er auch Vorlesungen hielt) bis 1761, dann
Prof. d. Chemie u. Direct. d. kaiseri. Mu-
seums in St. Petersburg; machte von 17 65
an im Auftrage Katharina's II. naturhi-
storische Reisen im russ. Reiche (M),
§eb
gest. 1767, Jan. 22, St. Petersburg.*
Abhandl. von Phosphoris, deren verschiede-
ner Bereitung, Nutzen usw., 4°, Dresden u.
Leipzig 1 749. Einleit. in einige Theile d. Berg-
wissenschaft, 8«», Berlin 1751. De aere sub
terra latente causa movente vulcanorum, 4",
Ib. 1752. Abhandl. von den Metallmüttern u.
von Erzeugung d. Metalle usw., 8*», Ib. 1752.
Versuche. Geschichte von Flötzgebürgen usw.,
8", Ib. 1756. Physikal. Gedanken von Erdbe-
ben usw., 8", Ib. 1757. Kurzer Entwurf einer
Mineralogie usw., 8°, Ib. 1759, 3. Aufl. 1769.
Gadmiologia oder Geschichte des Farbenko-
bolds usw., 2 Bde. 40, Königsb. u. Leipz. 1761
— 66. Probierkunst, 8", Berhn1761. Speci-
men orographiae generalis etc., 4", Petrop.
1 762. — Sur un passaüe difficile de Pline, bist,
nat. LXXXVIII, chap. 47 etc. (M6m. Berlin,
174 5). Hist. de Chrysoprase de Kosemitz (Ib.
1755). Sur les fleurs de Taster montanus etc.
(Ib. 1756). Recherches chym. sur une terre
de soufre qu'on trouve pr6s de Tarnowitz (Ib.
1757). Rech. bist, et chym. sur le copal etc.
(Ib. 1 758). Examen chymique d'une mine d'ar-
gent lamelleuse etc. (Ib. id.). — Hist. et exa-
men lapidis nephritici (Nov. Comm. Acad. Pe-
trop. X, 1764). De Entrochis et Asteriis colum-
naribus trochleatis vulgo von Schraubenstei-
nen etc. (Ib. id.). De vitro fossiii natural! s.
de achato islandico (Ib. XII, 1766—67). De
cupro et orichalco magnetico (Ib. id.). Speci-
men oryctographiae Stara-Russiensis et Lacus
Poggendorfff Handwörietltuch.
Ilmen (Ib. id.). — Von einer blauen, sehr ei-
senreichen Erde unweit Moscau (Abhandl. d.
freien ökon. Gesellsch. in Petersb. I, 1767),
Vom Torf u. von Torfkohlen (Ib. II, 1778).
Vom Ziegelstreichen (Ib. III, 1774). Vom Koh-
lenbrennen (Ib. IV, 1775). Vom Alaun- u. Vi-
triolsieden (Ib. id.). — Untersuch, d. faulniss-
widrig. Pulvers von HerissantiVerhandl. Maat-
schapp. le Harlem, XI, 1769). Von magnet.
Theilen im Sande (Ib. id.).
* Als ihm über Feuer eine mit Arsenik gefüllte Be-
törte sprangt; gest. Febr. 20 (^).
Lehmann, Jobann Georg. — Zu-
letzt Sachs. Major u. Direct. d. Plankamraer
in Dresden; früher (1798) Lehrer an d.
Ritteracademie daselbst und im Kriege von
180 6 — 7 Hauptmann beim Quartiermei-
sterstabe (CL) (M.W),
geb. 1765, Mai 1 \, Johannismühlebei
Banilh,
gest. 18 11, Dec. 6, Dresden.*
Darstell, einer neuen Theorie zur Bezeichnung
d. schiefen Flachen im Grundriss usw., Leip-
zig 1799. Die Lehre vom Situationszeichnen
oder Anweisung zum i ichtigen Erkennen und
genauen Abbilden d. ErdolDerfliiche in tojjo-
graph. Karten u. Situationsplänen, 2 Bde. 8°,
Dresd. 1812—16; 5. Aufl. (von H. A. Beckor
u. G. A. Fischer), Ib. 1843.
* gest. Sept. 6 {M. II}.
Lehmann, Ernst Johann Trau-
gott. — Folgweise Bergamtsassessor in
Voigtsberg (1803), Bergmeister (1809),
Bergamtsassessor in Freiberg (1 8 1 8), Ober-
bergamtssecretur u. Oberhüttenamtsactuar
daselbst (1819), sowie Lehrer (sp'äter Prof.)
d, bergmünn. Geschäftsstyls (seit 1823) und
der Bergrechte (seit 182 4) an d. dortigen
Bergacademie (Ott) (G. \%i^) (Die Bei- g-
acad. Freiberg, 1850J,
geb. 1777, März 10, Baruth,*
gest. 18 47, Dec. 6, Freiberg.
Versuch einer systemat. Encyclopädied. Berg-
werkswissenschaften, 8°, Freib. 1804. Agri-
cola's mineralog. Schriften , übersetzt u. er-
läutert, 4 Bde. 8", Ib. 1806—12. Antheil an
Ersch u. Gruber's Encyclopädie.
*geb. 17Si,März lü {M.ll).
Lehmann, Jacob Wilhelm Hein-
rich. — Dr. Phil., folgweise Inspect. am
Joachimstharschen Gymn. in Berlin (1823
— 2 4), Oberlehrer (Conrector) am Gymn.
in Greifswald (1824 — 28), Prediger zu
Derwitz u. Krielow, Regierungsbezirk Pots-
dam (1832 — 43), Assistent für astronom.
Rechnungen erst bei Prof. K. G. J. Jacob i
(1843—47), dann bei Prof. Encke (1847^
— 48), seitdem Privatmann in Berlin, iii
Potsdam und in Spandau ''OrJ,
R9
1411
Lehmann
Lehmns.
1412
geb. 1800, Jan. 3, Potsdam.
Disq. nonnullae mechanicae de origine cauda-
rum cometarum, 8", Golting.' 1822. Anfangs-
gründe d. höhr. Mechanik, nach d. aiitiken.
rein geometr. Methode bearbeitet, 8", Berlin
4 831. Ober d. Halley'schen Kometen , 8^
Potsd. 4 833. Über d. totale Sonnenfinsterniss
vom 8. Juli 4842, 8", Brandenb. 4 842. tber
d. sehr grossen u. totalen Sonnenverfinslerun-
gen auf d. Erde überhaupt, 4", Berlin 4 842. —
Beitrag zur Berechn. d. Störungen d. Hal-
ley'schen Kometen (Astron. Nachr. XII, 4 835).
Methode zur Berechn. d. Störungen d. Kome-
ten, wobei d. Elemente auf d. Schwerpunct
d. Sonnensystems bezogen werden usw. (Ib.
XVI, 4839). Genauere Bestimm, d. Bahn d.
Hebe usw. (Ib. XXVII, 1848). Berechn. u. Be-
obacht. d. totalen Sonnenfinsterniss vom 28.
Juli4 834 (Ib. XXXIII, 4 852). Revision d. Preis-
schrift Hansen's über d. Pendelschwingungen
mit Rücksicht auf d. Gestalt u. Bewegung d.
Erde; acht Abhandll. (Ib. XXXIX, XXXX u.
XXXXI, 1855). Construct. d. Tafeln zur di-
rect. Auflösung d. Keppler'schen Problems
usw.; acht Abhandll. (Ib. XXXIX, 4 855 bis
XLVII, 4 858). Beitrag z. Berechn. d. Zahl n
(Grrmert'sArch XXI, 4 853). Über d. Bestimm
d. Maximums u. Minimums durch Interpola-
tion (Ib. XXV, 4 855). Theorie d. Cycloide als
Tautochrone(CrelIe'3Journ.VI, 4 830). — Ver-
such, das Wachsthum junger Menschen auf
mathemat. Gesetze zurückzuführen (Schuma-
cher's Jahrb. 4 844 u. 4 843). Über d. Stabili-
täts-Problera in d. Astronomie (Nürnberger's
Populär, astron. Handb., Kemptien 4 846).
Lehmann, Karl Gotthelf. — Dr.
Med., folgw^eise Privatdocent (1837), Prof.
extr. d. Medicin (1842), Nominalprof. d.
physiolog Chemie (4 847) u. Prof. ord. in
d. medicin. Facultät d. Univ. zu Leipzig,
dann seit 1856 Prof. ord. d. allgem. Che-
mie an d. Univ. zu Jena (Or) {GJPJ,
geb. 184 2, März 7, Leipzig.
Vollständ. Tanchenb. d. theoret. Chemie usw.,
46*», Leipz. 4840, 6. Aufl. 4854. Lehrbuch d.
phys.olog. Chemie, 3 Bde. 8", Ib. 4 842—45;
3. Aufl. 4 853. Lehrb. d. allgem. Chemie, 6. Aufl.
Ib. 4 854. Handb. d. physiolog. Chemie, 8",
Ib. 4 854. Zoochemie; mit Huppert, Heidelb.
4 858. — Vorkomm, von Harnbenzoesaure im
diabet. Harn (Erdmann'sJourn. VI, 1S34). Über
d. Harnzucker u. dess. Verbind, mit Koch-
salz; mit Erdmann (Ib. XI!I, 4 838). über d.
menschl. Harn im gesund, u. krank. Zustand
(Ib. XXV u. XXVn, 4 842). Mikroskopisch-
chem. Analyse d. Eiters; mit Messersclimidt
(Ib. XXVI. 1842). Über d. Verdauunc (Ib.
XXVII, 4842 u. XLVII. 1S49). Gehalt d. Bluts
an kohlens. Alkalien (Ib. XL, 4 847). Verglei-
chende Analysen d. Bluts usw. (Ib. Llil, 181:1).
KrystalUsirbare Bestandthl. d. Bluls (Ib. LVl.
4 852 u. LVIIT, 1853). KrvstaDisirb. Protein-
substanz d Bluts (Ib. LIX' 1853 . Beitr^g^ z.
Kenntniss d Verhaltens d. Kohicnsäare-E\-
halatioaea usw. (Abbandl. bei Begrund. d. kü-
nigl. Sachs. Gesellsch.d.Wiss. zu Leipz. 4 846).
Noch mehre Aufsatze in d. Abhandl. dieser
Gesellschaft.
Lehmann, Franz Xaver. — Leh-
rer d. Mathematik u. Naturwissenschaften
am Lyceum zu Constanz (Or),
geb. 4 823, Oct. 6, Oberharmersbach,
Schwarzwald.
Enlwicklungsmethoden d. Binomialtheorems,
8«, Constanz 4 852. Die Sternbilder d. Thier-
kreises (Lyceumsprgrra.), Ib. 4 852 . Die v. S e y-
fried'sche Sammlung öninger Versteinerun-
gen (Prgrm.), Ib. 4855. Die v. Seyfried'sche
Conchylien-Samml. u. d. Windungsgesetze ei-
niger Planorben (Prgrm.), Ib. 1856. Über ei-
nen alten Globus- coelestis (Heiss' Unterhal-
tungen 4 857).
Lebmann , Julius Alexander. —
Dr. Phil., Chemiker u. Vorstand d. natur-
wissenschaftl. Abtheilung d. landwirth-
schaftl. Versuchs-Station d. königl. sachs.
Markgrafenlhums Oberlausitz zu Weidlitz
bei Bautzen (Or),
geb. 4 825, Juli 4, Dresden.
Allgem. Betrachtungen über d. Pilze u. chera.
Beiträge z. näheren Kenntn. derselben (Prgrm.
d. Vitzlhum'schen Geschlechtsgymn. zu Dres-
den, 4 854). Über d. Kaflfee als Getränk in che-
misch-physiologischer Beziehung (Lieb. Ann.
LXXXVII, 4853). über e. Gasapparat zu or-
gan. Analvsen u. zum Glühen von Röhren (Ib.
CII, 4 857)'. iJberd.chem. Constitution d.WoM-
ramminerals (Erdmann's Journ. LXI, 4 854)
Untersuch, d. mineral. Bestandthl. d. Kafifee-
u. Thee-Aufgusj^es (Liebig's ehem. Briefe). Ent-
deckung : das Mehl des ausgewachsenen Rog-
gens mittelst Kochsalz verbackbar zu machen
(Ib. 4. Aufl. Bd. II, S. 493). Untersuchung d.
Rapsschalen auf ihren Futterwerth (Amtsblatt
f. d. landwlrthschaftl. Vereine d. Königr. Sach-
sen, 1858, N" 2). Über d. Einwirk, verschie-
dener Düngungsraelhoden auf d. Gesundheits-
verhältnisse u. d. Stärkegehalt d. Kartoffeln
(Ib. N° 4 2). Über d. mineral. Nährstoffe d.
jungen thier. Organismus (Landwirthschafll.
Versuchsstat'onen usw. 4 858).
Lehmns, Christian Balthasar. —
Mag. Phil., Rector d. Gymn. zu Soest und
(178*) ues zu Rothenburg a. d. Tauber,
dann Pfarrer erst zu Weltringen und dar-
auf (1807) zu Adelshofen bei Rothenburg.
Vater des Folgenden fM.U),
geb. n49, Rothenburg,
gest. 4 84 4, Nov. 4,
Grundbegriffe d. Naturlehre, 8", Soest 1784.
Diss. cosmologica, usum globi coelestis artifi-
cialis ex aslronomiae sphaericae principiis de-
ductum exhibcns, 8"^, Ib. 1783. Grundlinicii
d. Geometrie, 8^, Rothcub. 178S. Aphori-i.
Anleit. z Gebrauch küusll. Himmelskugelu,
8". Ib. 1790. ~ Schulschriften.
1413
Lehmus
Ldibnitz«
1414
LelmilS, Daniel Christian Lu-
dolph. — Dr. Phil., seil 182 6 Lehrer \f.
seit 1827 Prof. d. Mathematik an d. Artil-
lerie-u. Ingenieurschule zu Berlin; früher
(seit < 8 1 4) Lehrer d. Mathematik am Haupt-
bergwerks-Eleven-Inslitut daselbst, auch
bis 1837 Privatvorlesungen haltend (GB.
1845;,
geb. 1780, Juli 3 Soest.
Aufgaben aus d. Körperlehre usw., 8°, Halle
u. Berlin 18H. Lehrb. d. angewandt. Mathe-
matik, 3 Bde. 8", Berl. <818-22. Theorie d.
Krummzapfens, 8°, Ib. 184 8. Erste u. ein-
fachste Grundbegriffe d. bohr. Analysis, 8",
Ib. 1819. Lehrb. d. Geometrie, 2 Bde. 8», Ib.
1819—20, 2. Aufl. 1826, 3. Aufl. 4840. Samml.
von Beispielen, Aufgaben u. Lehrsätzen aus
d. Arithmetik, Algebra usw., 8", Ib. 1820.
Lehrb. d. Körperberecbnung, d. Geostalik u.
Hydrostatik, d. Geomechanik usw., 8°, Ib.
1822. Lehrb. d. Zahlen-Arithmetik usw., 8°,
Ib. 1822. Cbungsaufgaben z. Lehre vomGröss-
ten u. Kleinsten usw., 8", Ib. 1824. Grund-
lehrend, höhr. Mathematik, 8°, Ib. 1834. An-
wend. d. höhr. Calcüls auf geometr. u. me-
chan., besonders ballist. Aufgaben, 8'', Leipz.
4 836. Aufgelöste Aufgaben ausd. niedr., höhr.
u. angewandt. Mathematik usw., 8", Ib. 4 838.
.\lgebr. Aufgaben aus d. ganz. Gebiet d. rein,
Mathematik usw. ; Ergänz, zu Meier Hirsch's
Samml., 8", Berl. 1846. -— 4 4 Aufsätze in Crel-
le's Journ.
Lelbiiitz(Leibniz*), Gottfried Wil-
helm, Freiherr von. — Dr. Juris (1666),
erst Rath beim höchsten Gericht des Kur-
fürsten von Mainz (1672), dann Rath des
Jlerzogs von Braunschweig-Lüneburg und
darauf Bibhothekar u. Rath f1676), spater
Geheim. Justizrath u. Ilistoriograph (1696)
des Herzogs von Hannover. Kurz vor sei-
nem Tode vom Kaiser zum Freiherrn und
Reichshofrath ernannt. Präsident der auf
seine Veranlassung 1700 in Berlin gegrün-
deten Acad. d. Wiss. Auswärt. Mitgl. d.
Pariser Acad. seit 1669 u. Mitgl. d. Roy.
Soc. seil 167 3 (Mem. Paris 1716; (B{o(jr.
von G u hr au er, i Bde. 8°,Bresl. \hi2 nebst
Nachtrag 1846;,
geb. 1646, Juni 21 (A.Sl.), Leipzig,**
gest. 1716, Nov. U (N.St.), Hannover.
Arscombinatoria, 4°, Lips. 4 668, Fr.ancof.4 690.
Nova hypothesis physica, qua phaenomeno-
rum naturae plerorumque causae ab unico
quodam universali motu in globo nostro snp-
posito repetuntur ; seu Theoria motus aL>Uacti
et eoncreti, 4 2", Mo2unt. 167 4 Darin .«chon
die Idee von unendlich kleinen Grö.sser.]. Pro-
logaea, sive de prima facie telluris et antiquis-
simae historiae vesti.u,iis in ipsis naturae mo-
numeiitis (edirt von Ch. L. Sclunidt), 4", Golt.
1748. — Meditatiode separaliopcsalis etaquao
duicis, novoque soparationum chymicarum
genere (Act. erud. Lips. I, 4 6S2). De vera ra-
tione circuli ad quadratum circumscriptum in
rumcris ralionaühus expressa (Ib. id ). üni-
cum opticae, caloptricae et dicplricee princi-
pium (Ib. id.). Meditatio juridico-mathema-
tica de interusurio simpüci (Ib. 46S3). De di-
mensioiiibus figura.-um inveniendis (Ib. 4 6S4).
Demonstrationes novae de resistentia solido-
rum (Ib. id.). Nova methodus pro maximis et
minimis, itemque tangentibus, quae nee fra-
ctas, nee irrationales quantilates moratur: et
singulare pro Ulis calculi genus (Ib. id. — Hieria
zuerst die Princiiiien der DifTerentialrechnung
entwickelt, und die Zeichen d, dd für die Dif-
ferentiale gebraucht;. Additio ad schedum de
dimensionibus curvilineorum (Ib. id.). De-
monstratio geometrica regulae apud staticos
receptae de momentis gravium in planis in-
clinatis (Ib. 168';). Brevis demonstratio erro-
ris Cartesii et aliorum circa legem naturae,
secundum quam volunt a Deo eandem semper
quanUtatem motus conservarl, qua et in re
mechanica abutuntur (Ib. 4686. — Darin zu-
erst sein Kräftemaass). Meditatio de natura
anguli contactus et osculi horumque usu in
mathesi (Ib. id.). De geometria recondita et
analysi indivisibilium atque infinitorum (Ib.
id. — Darin zuerst die Principien der Inte-
gralrechnung entwickelt und das Integralzei-
chen/gebraucht). De lineis opiicis et alia
(Ib. 4 689). Schediasma de resistentia medii
et motu projectorum gravium in medio resi-
stente (Ib. id. et 4694). Tentamen de motuum
coelestiüm caiisis (Ib. 4 689). De linea iso-
chrona, in qua grave sine occeleratione de-
scendit et Controversio cum Abbate Catelanam
(Ib. id.). DecausagravitatisetDefensiosenten-
tiae suae de veris natura« legibus contra Ab-
batem Catelanum (Ib. 4 690). Ad ea, quae Joan.
Bemoullius de sorle alearum publicavit re-
^por..>io (Ib. Id.). Quadratura ari'hmetica com-
niur.i.i sectionum conicarum, quae centruta
babent indeque ducta trigonometiia (anonica
atabul.irnm nece •siiatelibcrala olc. (Jb. 4631).
So'iitio pjoL'tu.a.iS catenarii (Ib. id.). De le-
eibus naturae et vpni aestii.iatlone virium nio-
♦rir.'ini contra Papinuin Ib id.). Ad F. H.
Lichtschoidii Consideratioiics circa altltn Jines
et velocitates pft'd.tlo! um i.i diversis circulis
;ib. id.; Solutio problematis florentini, seu
Cohslructi- tsstnlidis quadrabili.^ hemisphae-
ricae (Ib. 4 692 et 93). De natura lineörum an-
guloque contactus et osculi pervolutionibus
etc. (Ib. 1692) De linea ex lineis intiuilis for-
mata easque oranes tangente, ac de novo in ea
re analysis infinUorum usu (Ib. id.). Supple-
mentum geometr'ae practicae, sese ad prolDlc-
mala transcendentia extendens, ope novae me-
thodi generalissimae per seiies intinitas (Ib.
4 693 . De probJemate Bernouiliano (Ib.
id.). Supplementum geometriae diniensoriae,
seu GeneraÜÄsima omnium tetragoni«morum
effeftio per motum etc. (Ib. id.). Nova calculi
d-ffereüliaiis applicatio et usus ad multiplicem
lineart:m ccnsiructionem ex data tangentium
condi'.ione :Ib. 4 69^). Constructio propriapro-
blematisde curva isochrona paracentrica (Ib.
89*
1415
Leiden frost
Leliivre.
1416
id.). Deadmirandis naturae legibus circa cor-
porum vires et mutuas actiones detegendis et
ad suas causas revocandis (Ib. 1695). Nota-
tiuncula ad constructiones lineae, in qua sa-
coma aequilibrium cum pondere moto faciens
incedere debet, et quaedam de quadraturis
(Ib. id.). Responsio ad nonnulias difflcultates
a B. Nieuwentiit circa methodum differenlia-
lem motas (Ib. id.). De novo usu centri gra-
vitati.s ad dimensiones etc. (Ib. id.). Solutio
problematum a Bemonllio geometris publice
propositorum (Ib. '1697j. Responsio ad Nicol.
Fatii Diullerii imputationes etc. (Ib. 1700).
Specimen novum analyseos pro scientia infi-
niU circa summas et quadraturas (Ib 1702).
Continuatio analyseos quadraturarum ratio-
naliurn (Ib. 1703). De linea super linea ejus-
que tribus speciebus, motu radente, motu pro-
volulionis et motu composito ex ambobus (Ib.
1706). Epistola pro hypothesi physica motus
planetarii etc. (Ib. id.). Epistola ad Ch. Wol-
fium circa scientiam infiniti (Ib. Suppim. T. V).
— Brevis descriptio machinae arithmeticae
(Miscell. Berolin. I, 1710). Symbolismus me-
morabilis calculi algebraici et infinitesimalis,
in comparalione polentiarum etdifferentiarum
elc. (Ib. id.). Constructio problematis ducendi
rectas quae tangunt lineas centrorum gravita-
lis (Ib. id.). Tentamen de natura et remediis
resistentiarum in machinis, quae a corporum
super incessu oriuntur (Ib. id.). Ännotatio de
lace, quam quidam auroram borealem vocant
(Ib. id.). De arte norimbergensi specula vitrea
conficiendi sine foliis (Ib. id.). De elevatione
vaporum et de corporibus quae ob cavilatem
inclusam in aere natare possunt (Ib. id.). Hi-
storia inventionis phosphori (Ib. id.). Oedipus
chymicus aenigmatis graeci et germanici (Ib.
id.). Additio, ostendens explanationem super-
flcieiconoidaliscujuscunqueetc.(Ib. III, 1727).
— Explication de rarithm^tique binairo etc.
(.M6m. Par. 1703). Sur la cause de la Varia-
tion du baromötre (Ib. 1711, bist.). — Actio-
logia barometri occasione epistolae B. Eamaz-
ziniot G. Ch.8chelhamineri(Ephem. Acad. Nat.
Cur. 1712). — Principles of exactness in the
portable watches of bis invention (Phil. Tr.
1675; auch im Journ. des Savaiis, 1675). —
Fernere Aufsätze im Journ. desSavans; Mem.
deTrövoux; Nouveiles de la Rc^puhlique de
Lettres ; Recueil de Litt. d'Amslerdam ; Hi-
stoire des Ouvrages des Savans etc. - Seine
mathemat. Schriften (Briefwechsel) herausge-
qcb. von K. J. Gerhardt, 3 Bde. 8', Berl. 1S49
u 50, Halle 1855 u. 56. Siehe auch Gerhardt's
eigene Schriften. — Au.«serdem Philosophi-
sches, Historisches, Diplomatisches usw.
* Nach Perti, wog-egpii sich aber Guhrauer a. a. O.
erklärt. Der Vater, Prof. d. Hechte in l.,eip7,ig, schrieb
«ich Lei bni; tz.
** Monatsberichte d. Berlin. .\ca(l. IS td. — geb. Juni 2'J
(.\.St.) oder Joli :« (N.St.) nach Mem. Par. 171C u.
Anderen ist unruhti;,'.
LeidenfVosi, Johann Gott loh. —
Dr. Med., seit 17i3 Prof. ord. d. Medfcin
an fl. Univ. zu Duisburg, vorher preuss,
Feldarzf iin ersten schlosisch, Kriege (Mj,
geh. ni5, Nov. 24, Ortenberg, Graf-
schaft Stollberg,
gest. n94, Dec, 2, Duisburg,
Exercitatio academica exhibens nonnulias ob-
servationes circa aquae simplicis naturam, 4°,
Duisburg. 1753. De aquae communis nonnul-
lis qualitatibus Tractatus, 8", Ib. 1756 (Darin
der bekannte »Leidenfrost'sche Versuch« be-
schrieben).— Opuscula physico-chemica et
medica etc., 4 vol. 8**, Lemgoviae 1797 — 98
(posthum).
Leigh, Charles*. — Dr. Med., pract.
Ar*zt erst in Lancashire, später in London.
Mitgl. d. Roy. Soc. seit <685 (BS) (Abr),
geb. 1650 etwa, . . . Lancashire,
gest. 1710 etwa,
Exercitationes quinque de aquis mineralibus,
thermis calidis etc., Lond. 1697. The natural
history of Lancashire, Cheshire and the Peak
in Derbyshire, Oxford 1700. Experimentsand
observations about the Natron of Esypt and
the nitrian Water (Phil. Tr. 1684). — Medi-
cinisches.
* Ein anderer Charles Leigh schrieb : A water le-
vel to be fixed to Davis' Quadrant etc. und Impro-
vement to D a v i s' Quadrant, consisting of a mercu-
rial level etc., beides in d. Phil. Tr. 173S.
Lejonmark (Leyonmarck) , Gustaf
Adolph. — Trat 1754 in das schwed.
BergcoUegium und war folgweise Secrelär
(1767), Assessor (1772), Bergrath (1778)
und zuletzt seit 18 05 Vicepräsident des-
selben. Mitgl. d. Acad. d. Wi.ss. zu Stock-
holm seit 1773 (SJ (Vetensk. Acad. Handl.
1815;,
geb. 173 4, Sept. 6, Satesgärden Finsta
i Roslagen,
gest. 1815, Mai 4, Stockholm.
Om cubiska och biquadratlska equationers ja-
kade och nekade, samt imaginaria eller sä kal-
lade orimliga rötter ; nebst fünf Fortsetzungen
(Vetensk. Acad. Handl. 1785 et 1786). Zwei
Zusätze dazu (Ib. 1789). Ett satt att söka ma-
ximura och minimum (Ib. 1794). Ett satt att
finna quadratiska och cubiska factorer i equa-
tioner af femle graden (Ib. 1795 . Jemförelse
emellam den coniska och cylindriska link-
orgen (Ib, 1 796) . Om pendlars svangningslider
(Ib. 1802). Om vissa exponential-equationers
reduction tili algebraisk form (Ib. 1 808 et 1 810).
Upplösning af exppnential-equationer X^^k
(Ib. 1810).
Leiste, Christian. — Rectord. gros-
sen Schule zu Wolfenbiillel (MAI),
geb. 17 38, Aug. 17, Lotschau,*
gest. 1815, Febr. 21,
Neue Einrichtung der Luftpumpe, 8", Wolfen-
bültel1772. '
* Im Magdeburgischen.
Lelievre, Claude Hugucs. — Von
1785, wo er Ingenieur des Mines ward.
1417
Lemaoat
Lömery.
1418
stieg er <8<3 bis zum Viceprasidenten des 1
Conseil g^neral des Mines und blieb es bis
<832, woerindenRubesland trat, Mitgl. d.
Instituts (seit dessen Gründung im J. nOoi
und d. späteren Acad. d. Wiss. (AM. VTT,
geb. «752, Juni 28, Paris,
gest. IS35, Oct. 18, Neuilly.*
Sur la chrysolite des volcans (Journ. phys.
XXX, 1787). Rapport sur les divers moyens
d'extraire le sei de soude du sei marin (Ib.
XLV, 1794). Sur la smaragdite, la löpidolite
et le feldspath vert (Ib. XLVIII, 1799). Sur le
feldspath vert de Sibörie et Texistence de la
potasse dans cetle pierre (Journ. Min. IX, 1 799).
Sur l^pidolite (Ib. id.). De.script. et anaiyse
du cuivre ars6nicat6 en lames (Ib. X, 1801).
Sur la dccouverte de l'ömeraude en France
(Ib. id.). Sur un jjiinerai de plomb suroxi-
gönö etc. (Ib. XI, 1802). Sur la pechstein de
Planitz (Ib. XVI, 1803). Sur la yenite, nouv.
.substance minöraie (Ib. XXI, 1 807, auch Möin.
rinslit.). Sur un gisement de corindon (Ib
XXXI, 1812, auch M6m. rinst. 1813). Gise-
ment de herzolite (Ib.XXXVI, 1814). Sur l'u-
ranite et sur sa dccouverte en France (Möm.
rinst. 1804). Sur un manganese carbonatö fer-
rifere (Ib. 1807)|. MilHaüy: Rapport sur un
ouvrage rnanuscrit de Mr. Andr6 (P. Chryso-
logue de Gy) : Theorie de la surface acluelle
de la terre (Ib. id.). — Nach ihm ein Mineral
Liev rit benannt.
* gest. Oct. 19 {BS); Oct. 9 {QC).
Lemaont, Emmanuel. — Dr. Med.,
Deraonslrator, später Prof. in d. medicin.
FacuUät zu Paris (VDJ,
geb. \B\t etwa, . . . Paris.
Cahiers de pbysique, de chimie et d'histoire
naturelle, 4", Paris 1841.
L^mery, Nicolas. — Erst Pharma-
ceut in Reuen, seit \ 672 Apotheker in Pa-
ris und zugleich Privatlehrer d«r Chemie.
Verliess alsCalvinist 1683 sein Vaterland,
begab sich nach England, kehrte aber 1 68 4
zurück und ging 1686 zum Katholicismus
über. Seit 1 6.99 Mitgl. (Chimisle pension-
naire) d. Acad. d. Wiss. in Paris (Mein. Par.
17 15; (Ni.lY) (B) (Q) (J) (Aj,
geb. 1645, Nov. 17, Reuen,'
gest. ni5, Juni 19, Paris.
Cours d3 chimie etc.. 8^ Paris 1675, 10'»^'* 6dit.
1713 (jinch später noch mehrmals aufgelegt,
zuletzt von Th. Baron d'H^nonville) , 4°, Ib.
1756). Traite uniscrsel des drogues simples
etc., Ib. 1798, 2""^ Cdit. 4", Ib 1714 (auch 4^
Ib. 1759). Traitöde lantimoine, 12", Ib. 1707.
Nouv. Recueil de secrels et curiosiles les plus
rares, 2 vol. 8», Amsterd. 1709. — Expiica-
tion physique et chimique des fcux souler-
rains, des tremblemens de terre, des oura-
cans, des Eclairs et du tonnerre (M6m. Par.
1700). Du camphre (Ib. 1705). Du miel et son
anaiyse chimique (Ib. 1706). De l'urine de
vache etc. (Ib. 1707). Sur le sublimö corrosif
(Ib. 1709). — Edirte auch : Pharmacop6e uni-
verselle etc. par MoisQ Oharas, 4°, Paris 1697
et 1706.
*geb. 1645, Nov. 19 (LBN)', 1644, Nov. 17 {Mdm.
Par. 1715).
L^mery, Louis. — Sohn des Vori-
gen. Dr. Med., seit il\0 Arzt am Hotel-
Dieu in Paris und .seit 1722 kÖnigl. Leib-
arzt; seit 1731 Demonstrator d. Chemie
am Jardin du Roi und seit 1712 Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. (Mem. Par. 17 43; (BJ (Q) (A),
geb. 1677, Jan. 25, Paris,*
gest. 1743, Juni 9, Paris.
Trait6 des aliments etc., 1^ Paris 1702, 2"^«
6dit. 1705. Diss. sur la nature des OS etc., 12°,
Ib. 1704. — Diversos experiences etc. sur le
fer et sur l'aimant %&m. Par. 1706). Que les
plantes contiennent röellement du fer etc. (Ib.
14. ). Expr. nouv. sur ies huiles etc. (Ib. 1707).
Sur une vög^tation chimique du fer etc. (Ib.
id.). Sur la composition des differentes especes
de Vitriols naturels (Ib. id.). Sur la prätendue
production artificielle du fer, publiö par Be-
cher etc. (Ib. 1708). Sur la matiöre du feu ou
de la lumiere(Ib. 1709). Sur lespröcipitations
chimiques etc. (Ib. 1711). Sur les couleurs
difförentes des pröcipitös du mercure (Ib. 1712
et 1714). Examen de la maniere dont le fer
opere sur les liqueurs de notre corps etc. (Ib.
1713). Explication möcanique de quelques dif-
ferences assez curieuses qui rösuUent de la
dissolution de differents sels dans l'eau com-
mune (Ib. 1716). Sur le nitre; 2 Abhandl. (Ib.
1717). Sur la volatilisation vraie ou apparenle
des sels fixes (Ib. id.). Sur le döfaut et le peu
d'utiiitö des analyses ordinaires des plantes et
des animaux; 3 Abhandl. (Ib. 1719 et 1 720).
Sur une pröparation d'antimoine, appeliee
commun6ment Poudre des Ghartreux ou Ker-
mesmin6ral(Ib. 1721). Sur la dissolution suc-
cessive de plusieurs sels dans l'eau commune
etc., 3 Abhandl. (Ib. 1724 et 1727). Sur le bo-
rax; 2 Abhandl. (Ib. 1728 et 1729). Sur le
sublime corrosif etc. (Ib. 1734). Sur lalun,
sur les Vitriols etc. (Ib. 1735 et 1736).
* geb. 1697, Jan. 25 {B) wohl Druckfehler.
L^mery, . . . genannt der Jüngere. —
Ebenfalls Sohn von Nicolas, ebenfalls Leh-
rer d. Chemie u. Associe d. Acad. d. Wiss.
zu Paris (B) (Q) (A),
geb. . . . Paris, gest. 1721, . . . Paris.
De l'action des sels sur dififörentes mati^res
inflammables (Mem. Par. 1713). Sur la diver-
sitö des matieres qui sont propres ä faire un
pyrophore avec l'alun (Ib. 1714). Sur un nouv.
pyrophore (Ib. 1715).
L^mery, Louis Robert Jo.seph
Cornelier. — Assistent von La lande
auf d. Pariser Sternwarte (B) (LBJ (QJ,
1419
Lemnius
Le Moxmier.
1420
geb. n28, Nov. 5, Versailles,
gest. 1802, MS rz 1, Paris.
Tabicsde ia lune (Conn. d. temps4 779). Rech-
nete seit 1787 für d. Cönnaissance und hatte
Thoil am Vol. VII der Eph(?inerides des inou-
venients Celestes.
Lemnias, Levinus. — An 40 Jahre
Iniig Arzt zu Zierikzee in Zeeland, dann
C.'uionicus am Coüegiiirn von St, Levinus
daselbst (Pq),
geb. < 505, Mai 20, Zierikzee,
gesf. <568, Juli 1, Zierikzee.
De astrolotiia Liber unus, in quo obiler indi-
catur quid illa veri, quid (icti falsique habeat
et qualotius arti «it habenda fides: in quo de-
nique multaererum physicarumabditaeamoe-
nissimaeque caiisae expiicantur, 8", Antverp.
1554, Jenae 15S7, Lngd. Bat. 1638. De occul-
tis naturae miroculis, 12", Antverp. 1559.
Lemoine-D'Essoies, Edme Marie
Joseph. — Vor der Uevolulion Advocal
u. Lehrer d. jungen Adels, nachher Prof.
d. Malhemalik u. Physik, sowie Mitgl. d.
Jury d'iiislructiüii publique in Paris; Grün-
der einer Schule, genannt: Institution po-
lytechnique (B),
geb. 17o1, Essoies, beiChÄ-
lons, Chanupagne,
gest. 1816, Aug. 17, Paris.*
Traite elementaire de mathöraatiques pures
etc., ä vol. 8°, Paris 1778, 4'"«edit. 1797. Traite
du izlohe etc., 12". Ib. 1780. Principes de geo-
graphie etc , 12^ Ib. 1784.
♦ geb. 175:^, . . ., gest. 1816, Au-. 16 (Q).
Le Monnier, Pierre. — Prof. d.
Philosophie am College d'Harcourt in Paris.
Milgl. d. Acad. d. Wiss. daselb.st seit 1757
(B) fOJ,
geb. IG7 6, Juni 28, St. Sever, b. Cou-
tances,
gest. 1757, Nov. 27, Paris.
Cursus philosophicus, 6 vol. 12«, Paris 1750.
Premieres ob.servation? faites par Ordre du
Roi, pour reconnailre Ia dislance terresire en-
tre Paris et Amiens, S", Ib. 1757. Premiers
Traites eifiment. de matheinatiques, dictös ä
l'universile de Paris, par feuM..., 8°, Ib.
1758 ;Nach A.A.Barbier sind die beiden letz-
ten Werke von seinem Sohn Pierre Charles).
Surlespropri6t(^sderaimant(Mem.Par. I733j.
* geb. 1075, ... St. Sever bei Vire {B) (LB).
Le Mo&mier, Pierre Charles. —
Sohn des Vorigen. Prof. d. Physik am Col-
lege de France, Astronoru d. Ä.'ariiio. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. daselbst seit 17 3 6. Theil-
nehmer an d. lapplän«!. Gradmessung {BJ,
geb. 1715, Nov. 23, Paris,*
?^est. 17 99, Apr. 2, Heril b. Buieux. **
Histoire Celeste ou Recueil d'observ. astrono-
miques, 4", Paris 1741. Thöorie des com^tes
etc., 8**, Ib. 1743. Institulions astronomiques,
Ib. 1746. Observations de Ia lune, du soleil
et des ötoiles fixes etc., 4 vol. fol,, Ib. 1751 —
75. Nouv. zodiaque reduit ä 1 755, 8«, Ib. 1 755,
nouv. edit. 1773. Observations du passage de
Vönuselc, 4°, Ib. 1761. Astronomie naulique
lunaire etc., 8°, Ib. 1771. Exposition des
moyens les plus faciles de rösoudre plusieurs
questions dans l'art de Ia navigation etc., 12",
Ib. 1772. Essai sur les maröes etc., 8», Ib.
1774. Description et usage des principaux In-
struments d'astronomie, fo!.. Ib. 1774. Les
lois du macnetisme, comparöes aux expe-
riences dans les difförenles parties du globe
terrestre etc., 2 vol. 8", Ib. 1776—79. M6-
moires concernant diverses questions d'astro-
nomie et de physique etc., 4 vol. 4^ Ib. 1781
— 84. De Ia correction introduite pour accour-
cir Ia ligne seche du lock de dix-huit pieds,
8**, Ib. 1790. Sur Ia theorie des vents, sp^cia-
lement sur le vent d'öquinoxe (in Halley's astr.
Tafeln, edirt von Chappe d'Anteroche, 8°, Ib.
1754), Discours sur l'hist. de l'astronomie et
Methode pour les eclipses (in Fontaine des
Crutes Traite cornplet sur l'aberration etc., 8",
Ib. 1744). — Sehr viele Abhandll. in d. M6m.
de l'acad. de Paris, z. B. : Sur Ia plus grande
äquation du centre du soleil (1737). Sur le
mouvement de Saturne etc. (1 746). Sur le dia-
metrc apparent du soleil (1748). Variations
apparents dans 1 inclinaison observ6e de l'or-
bite du cinquiöme satellite de Saturne etc.
(1757). Sur le mouvement apparent du soleil
etc. (1762). Sur les formules que Mr. Eoler a
donnees ä l'occasion des parallaxes (1764).
Sur rutilitö des äclipses du soleil qui ont ^te
observees totales et annulaires etc. (1765).
Projet d'observations astron sur les röfractions
horizontales (1 766). Sur le mouvement d'Arctu-
rus en ascensiön droite etc. (1769). Maniere
de däterminer l'erreur des tables de Venus
etc. (Ib.). Recherches sur les variations de
Taimant (1770—71, 1772, 1773 et1774). Con-
struct. de Ia boussole etc. (1778). Sur le tra-
vail des astronomes sur nos r^fractions hori-
zontales (1780 et 1781). Sur Ia disparition de
r^toile de Ia conslellation du Taureau etc.
(178*). Catalogue des öloiles nöbuleuses de
TEcrevisse (1789),
• geb. Nov. 20 (DF) {Th) (Br) (A).
** gest. Apr. 2 [DF) ; Apr. 2ü (Qji Mai 31 {LB).
Le Monaier, Louis Guillaumc.
— Bruder des Vorigen. Arzt, Leibarzt L u d-
wig's XVI., General-Stabsarzt. Professor d.
Botanik am Jardin du Roi. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. und d. späteren Instituts (Mem.
l'Inst. inj (BJ,
geb. 17 17, Paris,
gest. n99, Sept. 7, Montreuil.*
Examen des eaux min^rales du Mcnt-d'Or
(Mcm 1744) Rechercho sur Ia communica-
tion de rciectricile (Ib. 1746). Examen de
quelques fontaines minörales de France etc.
1421
Lempe
Lentheric.
1422
(Ib. 1747). Observalions sur rölectricitö de
l'air (Ib. id.). Vielleicht noch einige der Ab-
handlungen , die daselbst unter La Monnier
ohne Vornamen stehen. Übersetzte Cotes' Le-
ctures, u. gab verbessert heraus: Pharmaco-
p6e royale de Mr. Oharas, 2 vol. 4", Par. 1753.
* gest. Sept. 3 {A) (Q) {Br).
Lempe, Johann Friedrich. — Prof.
d. Mathematik u. Physik an d. Bergacade-
raie zu Freiberg seit n 8 5, vorher seit 1783
Unlerlehrer an derselben (A),
geb. 1757, März 7, Weida, Kreis Neu-
stadt,
gest. 1801, Febr. 1 6, Freiberg.
Briefe über verschiedene Gegenstände d. Ma-
thematik, Leipz. 1780. Erläuterungen d. Käst-
ner'schen Anfangsgründe d. Arithmetik usw.,
3 Bde. 8°, Altenb. 1781. Gründl. Anleitung z.
Markscheidekunst, S», Leipz. 1782. Polygono-
metrie usw., 2 Thle., Ib. 1783. Lehrbegriff d.
Maschinenlehre usw., 2 Bde., Ib. 1795 — 97
(unvollendet). — Neue Methode, das Haupt-
streichen eines Ganges zu finden (Leipz. Ma-
gaz. 1 782) . Auflös. einer Aufgabe aus d. Mark-
scheidekunst (Ib. 1783). Allgem. Anleil. zum
Messen d. Wassers in Kunstgräben usw. (Berg-
mann. Journ. 1790). Ob ein Kunstrad als ober-
schlächtig und zugleich als Kropfrad zu be-
nutzen? (Ib. 1791). Allgem. Grundlehren über
d. Anlage ü. Structur von Maschinen usw. (Ib.
1792). Beitrag zur Aräoraetrie (Gren's Journ.
VII, 1793). — Gab heraus: Magazin f. Berg-
baukunde, Bd. I— XllI, Dresden 1785 — 95
Übersetzte 1796 DuBaat's Principes d'bydrau-
lique u. emendirte 1785 A.Beyer's Markschei-
dekunst.
Lencker, Hansen. — Goldschmied
u. Opticus in Nürnberg (WA) (A),
geb Nürnberg,
gest. 158 5, Nov. 28, Nürnberg.
Perspectiva literaria d. i. klörlicheFürreissung
usw., fol., Nürnb. 1567. Perspectiva, hierin-
nen aufs kürzte beschrieben, . . . wie allerlei
Ding in die Perspectiv gebracht werden mag,
foL, Ib. 1571.
Lenglet da Fresnoy, Nicole. —
Abbe, Literat, von 1705 an eine Zeit lang
erster Secretar des Kurfürsten von Köln,
Clemens von Bayern, in Lille; später im
Haag, Wien u. anderen Orten lebend und
dann nach Frankreich zurückkehrend ; we-
gen seiner theolog. Schriften mehrmals in
Verhaft (A) (DF) (Qy(B),
geb. 1674, Oct. 5, Beauvais,
gest. 1755, Jan. 15 (16), Paris.*
Bibliotheque des philosophes chimiques de
Ouill. Simon, autrmentee avoc de« ooles, 3 vol.
12°, Paris 1740. Histoiredela philosopliie her-
m^tique accompaiinöed'un'ill^alogue raisonnö
des öcrivains de cette science, 3 vol. 12°, Ib.
1742. Cüurs de chimie par Nie. Lo Fevre,
augmentee d^un grand nombres d'opörations,
5 vol. 12", Ib. 1751. Metallurgie d'Alonzo Bar-
ba, traduite de I'espagnol, Ib. 1751. — Histo-
risches, Theologisches usw.
* Indem er, eingeschlafen am Kamin, ins Feuer gefal-
len war.
Lenoir, fi 1 1 e n n e. — Mechanicus (In-
genieur du Roi pour les instruments ä l'u-
sage des sciences et (\(^s arts) in Paris und
Mitgl. d. Bureau des Longitudes daselbst
(ME. 1797.1V; (BS),
geb. 1744, März 1, Mer bei Biofs,
gest. 1832, Paris.
Führte nach Borda's Angabe im J. 1 797 den von
diesem verbesserten (Mayer'schen) Retlexions-
kreis ads. Verfeitigte die Instrumente für die
französ. Gradmessung im J. 1792.
Lenoir, Paul ßlienne Marie. —
Sohn des Vorigen. Auch Mechanicus (In-
genieur du Roi elc.) in Paris. Mitgl. d. vor-
maligen rinstilut de l'figypte (Q),
geb. 1776, Juli 15, Paris,
gest. 18 27, Juli 18, Paris.
Möm. sur les niveaux cercles, 8", Paris 1826.
Sur les boussoles lnvent6es par Lenoir, 8", Ib.
1826. Sur les Instruments de marine et sur
les phares ä miroirs poraboliques inventes par
Uli, 8", Ib. 1826 Sur les planchettes et instru-
ments accessoires inventes ou perfectionnös
par Lenoir, 8«, Ib. 1826. Sur lusage des ba-
rom^tres disposös et siruplifics etc., 8"," Ib.
1827. Sur les instruments d'astronomie et de
g6od6sie inventes etc., 8", Ib. 1827.
Le Normand , Louis S e b a s t i e n.
— Prof. d. Chemie u. Physik an d, Cen-
tralschule in Paris, später Prof. d. Tech-
nologie (Q),
geb. 1757, Mai 25, Montpellier,
gest
Essai sur l'art de la distillation etc., 2 vol. 8",
Paris 1811. L'art du dislillateur des eaux-de-
vie etc., 2 vol. 8", Ib. 1817. Manuel de l'art
du dögraisseuretc, 12^ Ib. 1819 et 1826, Ma-
nuel du chandelier etc., 8", Ib. 1827. Manuel
de rhorlogeretc, 1S°, ib.1831. Gründete 1820
mit G. V. du Moleon die Annal. de l'Industrie
nationale et ätrangere, worm von ihm, wie in
d. Annal. des Arts etManufactures, imDiction-
naire technologique etc. viele Aufsatze. — Re-
clamation relative ä l'invention des parachutes
(Ann. chim. XXXVI, 1800).
Lentherie, P... — Prof. d. Mathe-
matik an d. Facultät d. Wiss. zu Montpel-
lier (QC),
geb. . . ., gest. 4 849, .. .
Traite öiömentaire d'arithmötique pratique,
Montpellier 1828. Trigonometrie et göom^tiie
analytique, Ib. 1841. Sur T'^cl'pse totale de
soleil, vue h Montpellier 8 Juillet 1 842, Ib. ! 842.
— Göomötrie des courbes (Gergonne, Journ.
XVII, 1826-27). Solut.d'un probleme de g6o-
1423
Lentilius
Lenz.
1424
mötrie (Ib. XX, 1829 — 30). Qösolution de
quelques cas de l'öquation ä deux termes (Ib.
XXI, 1831).
Lentilins (Linsenbahrdt) , Bosinus.
— Dr. Med., pract. Arzt folgweise zu Crails-
heim (Franken) j NÖrdlingen und Stullgart,
dann Leibarzt d. Markgrafen von Baden-
Durlach u. d. Herzogs von Würtemberg,
Avelchen letzteren er auf Reisen durch die
Niederlande, Frankreich u. Spanien beglei-
tete. Mitgl. d. Leopold. Academie (J) (ANC),
geb. 1657, Jan. 3, Waidenburg, Graf-
schaft Hohenlohe,
gest. 1733, Febr. 12, Stuttgart.
De iride lunari (Miscell. Acad. Nat.'Gur. 1672).
De nive caerulea (Ib. id.). Schediasmala de
vilris anaclasticis (Ib. 1 684) . De processu phos-
phori hennetici (Ib. 16S5). De differentia in-
ter fermentationem et effervescentiam (Ib.
1687). De terrae motu a. 1690 d. 24 Nov. Sue-
viam et confinia quatiente etc. (Ib. 1690). De
tuba stentoro-phonica (Ib. 1697). De carbone
fossili s. Lithantrace, alimento focorum Ang-
licorum (Act. Acad. Nat. Cur. I, 1727). De
turfls etc. (Ib. id.). Noch einige Aufsätze da-
selbst. — Medicinisches. L. gab zuerst Arse-
nik innerlich als Antifebrilum.
Lentin, August Gottfried Lud-
wig. — Dr. Phil., von 1795 bis 1801 Pri-
vatdocent an d. üniv. zu Götlingen, dann
Salzschreiber {zweiter Betriebsbeamter) zu
Rüthenfelde und seit 1817 Salzinspector zu
Sülbeck u. Salzderhelden im KÖnigr. Han-
nover (Or),
geb. 176 4, Jan. 4, Dannenberg.
gest. 1823, Jan. 18, Sülbeck b. Eimbeck,
Über d. Verhalten d. Metalle, wenn sie in de-
phiogistisirter Luft dem Feuer ausgesetzt wer-
den, 8°, Gott. 1795 (auch Gren's N. Journ. II).
Taschenbuch für Freunde der Gebirgskunde,
1. Stück, Ib. 1798. Briefe über d. Insel An-
glesea usw., 8°, Leipz. 1800 (Resultat eines
Aufenthalts in England). — Übersetzte seines
Vaters* xMemorabilia circa aerem, vitae ge-
nus, Sanitätern et morbos Clausthaliensiu-m,
An. 1774— 77, Hannov. 1800. Übersetzte auch
aus d. Englischen Schriften von Keir u. Miss
Fulhame. — Versuchte die Abröstung und
Schmelzung der Erze am Rammelsberge in ei-
nem grossen Ofen zu bewirken.
* Leibmedicus in Hannover, gest. 1S(J4, Dec. 26.
Lenz, Johann Georg. — Dr. Phil.,
seit etwa 1770 Docent, dann 179 4 Prof.
e.xtr. und 1810 Prof. ord. honor. an d. üniv.
zu Jena; zugleich seit 178 5 BergsecrelUr
und seit 1803 Bergrath daselbst, auch seit
1779 Inspector d. herzogl. Mineralienca-
binets (N) (M. \\) (GJP),
geb. 17 48, Apr. 2, Schleusingen,
gest. 1832, Febr. 28, Jena.
Tabellen über d. Versteinerungen , 4", Jena
1780. Tabellen über d. gesamnite Steinreich,
4°, Ib. 1781. Abhandl. vom Basalt, Ib. 1789.
Grundriss d. Mineralogie usw., 8°, Ib. 1793.
Versuch e. voilständ. Einleit. z. Kenntn. d.
Mineralien, 2 Bde. 8", Leipz. 1794. Mineralog.
Handb. usw., 8°, Jena 1 796. System d. äusseren
Kennzeichen d. Mineralien in sechs Sprachen,
S'^, Bamberg 1801. Tabellen über d. gesammte
Mineralreich, fol., Jena 1806. Erkennlniss-
lehre d. anorgan. Natuikörper usw., 4 Bde.
8", GJessen 1813. Voilständ. Handbuch d Mi-
neralogie, 6 Bde. 8°, Ib. 1819. — Mit I. F. H.
Schwabe: Annalea (Schriften) der Societät für
d. gesammte Mineralogie (welche See. er 1 796
gegründet hat), 4 Bde. 8°, Jena 1802 — 11; Neue
Schriften derselben, 2 Bde. 8», Ib. 1823—25.
Lonz , Heinrich Friedrich Emil.
— Dr. Phil. ; nachdem er die Kotzebue'-
sche Expedition 18 23 — 26 als Physiker
begleitet halle, 18 28 Adjunct und 183 4
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu St. Petersburg,
daneben Prof. d. Physik an d. Universität, am
pädagog. Hauptinstitut und an d. Michai-
low'schen Artillerieschule daselbst (CLJ,
geb. 1804, Febr. 12, Dorpat.
Physikal. Beobachtungen, angestellt auf einer
Reise um die Welt unter dem Coramando des
Capt. Katzebue in den J. 1823—26 (Mem. acad.
St.. Pötersb. Ser. VI, Vol. I, 1S31). Über d.
veränderl. Höhe d. casp. Meers bis 1830 (Ib.
II, 1833). Über d. Gesetze, nach welchen ein
bewegter Magnet auf eine Spirale wirkt, wenn
usw. (Ib. id.). Über d. Leitungslahigk. d. Me-
talle für Eiektr. bei verschiedner Temperatur
(Ib. id.). Experiences de forte compression
sur divers corps ; mit Parrot (Ib. id.). Über
d. opt. Verhalt, d. weissen Naphtha von Baku
(Ib. III, 1838). Beobb. d. raagnet. Inchnat. u.
Intensit. auf einer Reise um d. Welt von Capt.
Lütke (Ib. id.). Über d. Gesetze d. Eleklrici-
tütsleit. in Drähten von verschiedn. Länge u.
Dicke (Ib. id.). — Barometrische Höhenmes-
sungen im Kaukasus ; mit C. Meyer (Bullet,
scientif. de l'acad. de St. Petersb. I, 1836).
Über d. sogenannte Stationen-Nivellement mit-
telst d. Barometers (Ib. id). über einige Puncto
aus d. Lehre d. Galvanismus (Ib. id.). Über
d. Verhalten d. Kupfervitriollösung in d. gal-
van. Kette (ib. II, 1837). Über einige Versu-
che im Gebiete d. Galvanismus (Ib. III, 1838).
Über d. Gesetze d. Electromagnele ; mit M. H.
Jacobi (Ib. IV, 1838 u. V, 1839). Über eine Er-
scheinung, beobachtet an einer grossen W ol-
laston'schen Batterie (Ib. V, 1839). Überd.
Anziehung d. Electromagnele; mit M . H. Ja-
cobi (Ib. id.) . Über d. Eigenschaft d. magnelo-
elektrischen Ströme (Ib. VI, 1840). Beilrag
zur Theorie d. magnetischen Maschinen (Ib.
IX, 1842). Beschreib, eines sich selbst regi-
strirenden Fluthmessers usw. (Bull, physico-
math. de l'acad. de St. Petersb. I, 1843). Über
d. Gesetze d. Wärme-Entwicklung durch d.
galvan. Strom (Ib id. u. II, 1844). Über d.
Gesetze d. Electromagnete; mit M. H. Jacobi
1425
Lenz
Leonelli.
1426
(Ib. II, 1844). Überd. Stärke d. Ströme in ei-
nem Systeme neben einander ve^bu^dener
galvanischer Ketten (Ib. III, 4 845). Über d.
galvanische Polarisation u. elektromotorische
Kraft in Hydroketten ; mit Saweljev (Ib. V,
1847). Über d. Temperatur d. Wellmeers (Ib.
id.). Über d. Einfluss d. Geschwindigkeit d.
Drehens auf den durch magnelo-elektr. Ma-
schinen erzeugten Inductionsstrom (Ib. VII,
1849; XII, 1854 u. XVI, 1858). Beitrag z. Be-
stimm, d. in St. Petersburg verdunsteten Was-
sermenge (Ib. IX, 1851). Über d. Leitung d.
galvan. Stroms durch Flüssigkeiten, wenn d.
Querschnitt derselben verschieden ist von dem
der in sie getauchten Elektroden (Ib. X, 1 852) .
Überd. Gebrauch d.Fahrenhei t'scben Aräo-
meters zur Bestimm, d. Salzgehalts vom Meer-
wasser (Ib. XV, 1857). — Über d. Bewegungen
d. Balkens einer Drehwaage, wenn ihm an-
dere Körper von verschiedn. Temp. genähert
werden(Pogg. Ann. XXV, 1832). Leber d. Be-
stimm, d. Richtung d. durch elektrodynami-
sche Vertheilung erregt, galvan. Ströme (Ib.
XXXT, 1834). Über d. Gesetze, nach welchen
der Magnet auf eine Spirale einwirkt, wenn er
ihr plötzlich genähert oder von ihr entfernt
wird usw. (Ib. XXXIV, 1835).
Lenz, Robert. — Bruder des Vori-
gen. Adjunct (für Sanscril) d. Acad. d,
Wiss. zu St. Petersburg seit <836 (CL),
geb. 1808, Jan. 23 (A.St.), Dorpal,
gest. 1836, Juli 30 (A.St.), St. Peters-
burg.
Einige Notizen über Mineralsubstanzen, z. B.
Erdöl, sonst nur Sanscrit.
Leo, s. Low.
Leonardo da Capua (Lionardo di
Capua). — Pract. Arzt in Neapel (BUNJ,
geb. 1618 etwa, . ., Bagnoli, Princi-
pat. ult.
gest. 1695, Juni 17, Neapel.*
Lezioni intorno alla tiaturadelle moffete, Napoli
1 683 (siehe Gmelin's Gesch. d. Chemie II, 113).
— Stiftete in Neapel eine naturforschende Ge-
sellschaft, Accademia d'Investiganti genannt.
* Im Text hat {BUN') das ang-egebene Datum mit dem
Zusatz : im Alter von 77 Jahren ; unter seitiem Bild-
niss steht dag'egen : gestorben 1683, im f55. Jahre.
Leonardo (Lionardo) da Vinci. —
Der weltberühmte Maler u. Bildhauer: lebte
von 1482 bis 1499 im Dienst des Herzogs
Lodovico Maria Sforza in Mailand,
dann in Florenz u. Rom, und endlich seit
1516, vom König Franz F. dahin berufen,
in Frankreich bis an seinen Tod (B) (Oettj,
geb. 1452, .... Flecken Vinci, bei
Florenz,
gest. 1519, Mai 2, Schloss Cloux, bei
Amboise.
Keins seiner Werke Ist direct auf uns gekom-
men, aber aus vereinzelten handschriftlichen
Poggen dorff, Handworterbnch.
Noten u. Kapiteln sind später zusammenge-
setzt u. gedruckt worden : Trattato della pit-
tura (zuerst 1651 von Du Fresne, und neuer-
lich Rom 1817, 4°) und Trattato del moto e
misura del acqua, 4", Bologna 1828. Seine in
der Pariser Bibliothek aulbewahrten Hand-
schriften enthalten indess nach Libri (Hist. des
Sciences math. en Italic etc. T. II, p. 40— 54j
noch einen grossen Schatz von Aufsätzen ma-
thematischen, mechanischen, physikalischen
u. anderweitigen Inhalts, die nicht allgemein
bekannt geworden sind. Nach Libri z. B.
brauchte Leonardo schon die Vorzeichen + u,
— , entdeckte die Capillaritätu. die Diflfraction,
kannte die Camera obscura (jedoch ohne Linse)
und gründete darauf eine Theorie des Sehens,
beobachtete den Widerstand, die Verdichtung
u. das Gewicht der Luft, die Staubfiguren auf
schwingenden Flächen , die stehenden Was-
serwellen, die Reibung u. deren Eflfect, erfand
ein Dynamometer u. viele zusammengesetzte
Maschinen, usw.
Leonardo Pisano, s. Fibonacci.
Leone, Giovanni. — Jesuit, Rector
des Nobelcolleglums von San Francesco Sa-
verio in Neapel, zuletzt Provinzial (BEJ.IS),
geb. 1658 etwa, . . . Neapel,
gest. 1750, Neapel.
Institutiones geometricae et arithmeticae, Nea-
pel 1711. Geometria practica.
Leonelli, Z e c c h i n i. — Sludirte 1792
Architectur in Rom, lehrte 1800 Mathema-
tik u. ArchKeclur in Bordeaux, lebte spä-
ter in Mailand, Venedig, Strassburg, Karls-
ruhe (in badenschen Diensten), Wien, Triest
und zuletzt in Corfu, wo er Direct. d. phy-
sikal. Cabinels geworden (Tq. Vi),
geb. 1776, Cremona,
gest. 18 47, Oct. 12, Corfu.
Supplement logarithmique, contenant: la d6-
composition des grandeurs num6riques quel-
conques en facteurs finis, et la theorie des lo-
garithmes additioneis et deductifs, 8«, Bor-
deaux 1802. Demonstration des ph^nomenes
electriques ou Thäorie de Telectricite prouv6e
par l'experience, 8", Strasb. 1813. Sandte
1833 an die Pariser Academie verschiedene
Aufsätze, z. B. : Sur la chute des graves ; Sur
la trajectoire des projectiles terrestres; La
cause de la cessation des oscillations du pen-
dule; La force vive ; — dann später: Modifi-
cations ä la raöthode d'extraction des racines
numeriques (Gorapt. rend. IV, 1837 et VII,
1838). Invention elTablesde logarithmes ad-
ditionnels et deductifs (Ib. XIII, 1841). Note
sur la comete de mars (Ib. XVII, 184 3), die
aber sämmtlich nicht scheinen gedruckt wor-
den zu sein. — Ihm gehört die Idee der Lo-
garithmen-Tafeln, die man gewöhnlich die
Gauss'schen nennt, wie Gauss seihet in v.
Zacb'fl Monatl. Corr. XXVI, p. 499 bezeugt.
90
1427
Leonhard
Leoyitins.
1428
Leonhard, Karl Cäsar von. — Prof.
d. Mineralogie u. Geognosie an d. Univ. zu
Heidelberg seit <8<8, früher Assessor bei
d. Landkassen- u. Steuerdireclion in Ha-
nau (1800), Karamerrath «. Generalver-
walter d. Octroidomänen d. Grossherzogth.
Frankfurt, und von < 8 1 6 bis 1 8 < 8 in Mün-
chen als Mitgl. d. dortigen Academie le-
bend (St) (CL),
geb. n79, Sept. 12, Rumpenheim bei
Hanau.
Handb. einer allgem. topograph. Mineralogie,
3 Bde. 8», Dresd. 1805— iO. Systeraat.-tabel-
lar. Übersicht u. Characteristikd. Mineralkör-
per; mit K. F. Merz u. I.H.Kopp, fol., Frankf.
a. M. 1806. Allgem. Repertorium d. Minera-
logie, 3 Quiquenn. (1806 — 21), 8°, Ib. 1811 —
1821. Formverhällnisse u. Gruppirungen d.
Gebirge; mit P. E. Jassoy, 8", Ib. 1812. Mi-
neralog. Studien ; mit Selb, 1 Bd. 8°, Nürnb.
1812. Propädeutik d. Mineralogie, mit 1. H.
Kopp und K. L. Gärtner, fol., Frankf. a. M. 1 81 7.
Bedeutung u Stand d. Mineralogie, 4", Ib. 1 8 1 7.
Naturgeschichte d.Vulcane, 8", Heidelb. 1818.
Handb. d. Oryktognosie, 8", Ib. 1822, 2. Aufl.
1826. Nephelin im Dolerit am Katzenbuckel;
mitL. Gmelin, 8», Ib. 1822. Characteristik d.
Felsarten, 3 AbtU. 8°, Frankf. a. M. 1823-24.
Naturgeschichte des Mineralreichs usw., 8",
Heidelb. 1825. Agenda geognostica etc., 12",
Ib. 1829, 2. Aufl. 1838. Grundzüge d. Geo-
gnosie u. Geologie, 8", Ib. 1831, 3. Aufl. 1839.
Die Basallgebilde, 2 Bde. 8", Stuttgart 1832.
Lehrb. d. Geognosie u. Geologie, 8", Ib. 1835,
2. Aufl. 1849. Geologie oder Naturgeschichte
d. Steinreicbs, 8°, Stuttg. 1847. — Gab her-
aus : Taschenbuch für d. gesammte Mineralo-
gie, 23 Jahrgg. 12", Frankf. 1807—29 ; mit H.
G. Bronn. Jahrb. (Neues, seit 1833) für Mine-
ralogie, Geognosie, Geologie u. Petrefacten-
kunde, 29 Jahrgg. 8", bis 1858, Heidelb. 1830
—32, Stuttg. 1833—58, Darin verschiedene
geolog. Aufsätze von ihm. Übersetzte mine-
ralog. Werke von Haüy, Bou6, A. v. Hum-
boldt, usw.
Leonhard, Gustav von. — Sohn
des Vorigen. Dr. Phil., Prof. extr. an d.
üniv. zu Heidelberg (CL),
geb. 1816, Nov. 22, München.
Handwörterb. d. topograph. Mineralogie, 8",
Heidelb 1843. Beiträge z. Geologie d. Gegend
um Heidelberg, 8*^, Ib. 1844. Geognost. Skizze
d. Grossherzogth. Baden, Stuttg. 1846. Die
quarzführend. Porphyre. Ib. 1851. Beiträge
z. mineralog. u geognost. Kennln. d. Gross-
herzogth. Baden, 3 Hfte. s\ Ib. 4 853—54. Die
Mineralien Badens nach ihrem Vorkommen,
8", Ib. 1855. Grunözügo d. Mineralogie, Geo-
gnosie usw. nach Ansted, Dana, Morchison
usw.. 8". Ib. i8ä1— 52. Geognost. Übersichts-
karte von Spanien.
Leonhardi, Johann Gollfrieil. —
Dr. Med., folgwei.se Privaldocent (17 70) u.
Prof. exlr. (1781) d. Medicin an d. Univ.
zu Leipzig, dann (1782) Prof. ord. d. Me-
dicin an d. üniv. zu Wittenberg bis 1791,
wo er als kurfürstl. Leibarzt u. Beisitzer d.
SanilUtscollegiums nach Dresden berufen
ward und sich in seiner Professur bis 1814
vicariiren liess (WS) (KD) (N) /"GG. 1823;,
geb. 1746, Juni 18, Leipzig,
gest. 1823, Jan. M, Dresden.
De chemicorum instrumentis mechanicis, erro-
rum et dissensus fontibus, 4", Viteb. 1 783. Vin-
diciae suae de pyrophoro aluminari theoriae,
4«>, Ib. 1789. Chymische Untersuchung d. äch-
ten Braunschweig. Grüns (Sehr. d. Leipz. ökon.
Soc. VI). Pharmacopoea Saxonica 1820. —
Übersetzte Hacquer's chera, Wörterbuch und
andere chemische Werke aus dem Französi-
schen. — Medicinisches.
Leonhardi, Gottfried Wilhelo).
— Sohn des Vorigen. Sachs. Major und
Lehrer d. Mathematik an d. Artillerie-Aca-
demie zu Dresden (M. l\) (L),
geb. 1779, März 24, Leipzig.*
Vorlesungen überd. Anfangsgründe d. Mathe-
matik, 4 Bde. 8", Dresd. 1811—13. Anweis,
z. vortheilhaft. Construct. d. Kröpfe u. Müh-
lengerinne bei unterschlächt. Wasserrädern
usw., Ib. 1825.
* geb. Mai 24 (iV).
Leopold, Johann Friedrich. —
Dr. Med., nachdem er längere Zeit Frank-
reich, England und Italien bereist hatte,
pract. Arzt in Lübeck; machte 1706 — 7
auch noch eine Reise nach Skandinavien
(J) (Ä),
geb. 1676, Febr. 2, Lübeck,
gest. 1711, Mai 4, Lübeck.
Relatio epistolica de itinere suo suecico ann.
1707 facto, ad I. Woodward, 8°, Lond. 1720.
— Naturhistorisches.
Leoiaud, Vincent. — Jesuit, Lehrer
d. Mathematik am Collegium zu Dole, dann
an dem zu Lyon ; zuletzt im Collegium zu
Embrun lebend (J) (B) (SBJ),
geb. 1595, La Val Louise, bei
Embrun,
gest. 1672, Juni 13, Embrun.
Geometricae practicae elementa, 16°, Dolae
1631. Magnetologia, s. nova de magneticisphi-
losophia, 4°, Lugd. 1648. Elymon quadratu-
rae circuli hactenus editarum celeberrimae et
examen circuli quadraturae Gregor, a St. Vin-
centio, 4°, Ib. 1654. Institutionumarilhmetica-
rum libr. IV, 4", Ib. 1660. Cyclomalhia, s. de
multiplici circuli contemplatione libr. IIF, 4«»,
Ib. 1663.
Leovitias \Leowitz), Cyprian. —
Mallioinaliciis des Pfalzgrafen Otto Hein-
rich (J) (Wd),
1429
Lapaute
Lerebours.
1430
geb. <524, . . . Leonicia (?) b. Hradisch,
Böhmen,
gest. 1574, . . . Lauingen, Pfalz.
Tabuiae directionum et profectionum claris-
simi viri ac praestantissimi Joannis Regiomon-
tani etc., 4*>, Aug. Vindelic. 1552. Eclipsium
oranium ab anoo 4564 usque ad annum 4 606
accurata descriptio et pictura etc., fol., Ib.
1554, 1556. Epbemeridum novum atque in-
signeopus ab ann. 1556 ad ann. 1606. Im An-
hange unter anderm : Loca stellarum fixarum
ab ann. 1349 usque ad ann. 3029 (Prophezeite
dessungeachtet den Untergang der Welt auf
d. J. 1584), Ib. 1557. De conjunctionibus
raagnis insigniorum superiorum planetarum,
solis defectionibus et cometis etc., 4", Lauin-
gae 1564.
Lepante, Jean Andre. — Uhrma-
cher in Paris. Mitgl. der »Commission du
Systeme horaire« (BJ (Q) (LB. p. 366. 677;,
geb. n09, Montmedy, Lu-
xemburg,
gest. n89, Apr. H, St. Cloud.
Traitö d'horlogerie etc., 4°, Paris 1755. Sup-
plement dazu, 4°, Ib. 1760 (Darin : Tables des
longueurs des pendules etc., berechnet von
seiner Frau). Description de plusieursouvrages
d'horlogerie, 12", Ib. 1764.
Lepaute, geborne Nicole-Reine fitable
de la Briere. — Frau des Vorigen seit H 48,
Aug. 27 (^L5.p.676; (Q),
geb. 1723, Jan. 5, Paris,
gest. <788, Dec. 6, Paris.
Carte du passage de l'ombre de la lune au tra-
vers de l'Eiurope dans l'eclipse annuiaire de
soleil qui doit arriver l*" Avr. 1764, Paris
1762. — Sie machte nicht nur alle zu dieser
Karte nöthigen Rechnungen, sondern >\'ar auch
eine fleissige Mitarbeiterin an d. Connaiss. des
temps und an Lalande's Ephömerides des mou-
vements Celestes, T. VII, contenant les dix an-
riees 1775—84, Paris 1774.
Lepante, JeanBaptiste. — Bruder
von Jean Andre. Auch Uhrmacher (Horlo-
ger du Roi) in Paris (B) (A),
geb
gest. 4 802, März . ., Paris.*
Description dun nouvel öchappement ä repos,
ayantdes leviersegauxetnaturels, Paris 1753.
— Verfertigte alle von Lalande gebrauchten
Pendeluhren.
* In hohem Alter.
Lepaute d'Agelet, s. A g e 1 e t.
Lepeohin, Iwan. — Dr. Med., erst
(«7 68) Adjunct, dann (1771) ordentl. Mitgl.
(für Naturgeschichte) d. Acad. d. Wiss. zu
St. Petersburg (Nov, Act. Acad. Petrop. XV;
B) (A) (NGB),
geb. 1737, Sept. 8 (A. St.), St. Petersburg,
gest. 1802, Apr. 6 (A. St.), St. Petersburg.
Tagebuch einer Reise durch verschiedene Pro-
vinzen d. russ. Reichs in den J. 1763—71,
3 Bde. 4«, Altenburg 1774—82 (Aus d. Russi-
schen übersetzt von Ch. H. Hase).
Le Play, Pierre Guillaume Fre-
deric. — Prof. d. Docimasie an d. ]&co*e
des Mines in Paris. Trat 18 27 in d. Corps
des Mines ein und ist seit 18 40 Ingänieur-
en-chef. Machte viele metallurg. Reisen ins
Ausland (St.F) (AM) (VD),
geb. 1806, Apr. H, Honfleur, Dep.
Calvados.
Observations sur l'histoire naturelle et la ri-
chesse rain6rale de lEspagne, Paris 1834.
Description des proc6d6s metallurgiques em-
ploy^s dans le Pays de Galles pour la fabrica-
tion de cuivre etc.. Ib. 1848. Les ouvriers
europäens, S**, Ib. 1855. Mitarbeiter am Werke
von Anatole Dömidoff: Voyage dans la Rus-
sie m^ridionale. — Analy.se d'une tourma-
line du Mont-Rose (Ann. Min. S6r. III, Vol. I,
1832). Viele metaliurg. Berichte daselbst. —
Sur la tbeorie dun traitement des minörais de
fer dans les hauts fourneaux etc. (Ann. chim.
phys. LXII, 1836). M6m. sur la theorie de la
cömentation ; mit A. Laurent (Ib. LXV, 1837).
Recherches g^olog. faites dans l'Ourai (Compt.
rend. XIX, 1844).
Lereh (Lerche), Johann Jacob. —
Dr. Med., trat 1731 in russ. Dienste und
folgte 1732 — 36 als Feldarzt der russ. Ar-
mee in die persischen Provinzen, machte
dann 1745 — 48 eine zweite Reise nach
Persien und ging 1770 im türkischen Kriege
bis nach Bender (M) (AJ,
geb. 1703, Dec. 27, Potsdam,
gest. 1780, März 23, St. Petersburg.
Diss. de oryctographia halensi, 4", Halae 1 730.
Tagebuch einer Reise nach Astrachan und in
die auf d. Westseite d. Caspischen Meeres be-
legenen Länder 1733 — 35 (Büsching'a Magazin
III, 1769). Nachricht von einer zweiten Reise
nach Persien, 1745—47 (Ib. X, 1776). Meteo-
rolog. Beobb. in Astrachan 4745 — 46 (Mäm.
Berlin, 1746).
Lerch, Georg August. — Dr. Phil.,
folgweise Landbaumeister (1822] u. Pro-
vinzialbaumeister (1832) in d. Prov. Star-
kenburg, dann (1836) Hof- u. Militärbau-
meister in Darmstadt und 1837 Oberbau-
rath daselbst (Sc),
geb. 1792, Aug. 11, Darmstadt.
Über d. Heizung mit erwärmter Luft usw., 8",
Darmstadt 1834.
Lerebonrs, NoelJean. — Opticus
der Marine, des Längenbureaus und der
Sternwarte in Paris (LBN),
geb. 1761, Dec. 25, Mortain, Normand.,
gest. 18 40, Febr. 1 2, Paris.*
90*
1431
lerebours
Le Roy.
1432
Description d'un microscope achromatique
simplifie, 8", Paris 1839. —- Über seinen Re-
fraotor siehe Astron. Nachr. IV, 229.
* gest. Ffbr. 13 (67/).
Lerebours, Nicolas Marie Pay-
mal. — Sohn des Vorigen. Setzte das Ge-
schäft seines Vaters fori, bis 1853 mit Se-
c rot an, dann allein (VD),
§0^. 179 4, . . . Paris.
Traite de photugraphie, 8«, Paris 1842, 4"«
cdit. 1844. Traite de galvanoplaslique, 8", Ib.
1843. Gallerie microscopique, 8°, Ib. 1843.
Instructions pratiques sur les microscopes, 8",
Ib. 1846. Despapiers photographiques, 8°, Ib.
1848. Etc. — Comparaison de la loupe Stan-
hope et du doublet de Wol las ton (Coreipt.
rend. XII, 1841). Du foyer chimique et du
foyer apparent dans les objectifs du daguer-
reotype (Ib. XXIII, 1846). Sur les ray.ons de-
structeurs et les rayons continuateurs (Ib.
XXV, 1847). MitSecretan: Objectifqui offre
une parfaite coincidence du foyer chimique et
du foyer apparent etc. (Ib. XXXVIII, 1854).
Lermina*, Claude. — Administra-
tor d. polytechn. Schule in Paris (QJ,
geb. 1749 etwa,
gest. 1806, Jan. 22, Paris.
Sur des cristallisations du verre (Journ. phys.
XXXIV, 1789). Description d'une piorre ap-
pellee Siberite (Journ. Ecole polytechn. II,
1799). Descr. d'un sei sulfure de soude (Ib.
IV, 1802). Sur la cristallisation du lazulite
(Ann. chim. L, 1804).
*Lerminiain (Q).
L6riget de la Faye, s. Faye.
Le Roy, Julien. — Mechanicus und
Uhrmacher (llorioger du Roi) in Paris (B) (QJ,
geb. 168 6, Tours,
gest.. 1750, Sept. 20, Paris.
Seine Erfindungen in d. Uhrmacherkunst sind
beschrieben in: Nouv. manieie <le construire
les grosses hol loges(Mercure, 1 733, Juin).M6m.
sur un moyen de faire marquer et sonner le
temps vrai aux horloges puijllques (Ib. 1734,
Sept.). üsage dun nouv. cadran universel h
boussole et propre a tracer les mtiridiennes,
Paris 1734. Regle arlificielle du temps, par
H. Sully, nouv. edit., augment. de quelques
menjoires sur l'horlogerie, 12", Ib. 1737. —
Ferner in d. Etrennes chionomötriques seines
Sohnes Pierre.
Le Roy, Pierre. — Aeltester Sohn
des Vorigen. Uhrmacher in Paris (BJ (Q),
geb. 1717, Paris,
gest. 1785, Aug. 25, Vilry bei Paris.
Möm. pour les horlogers de Paris, 4°, Paris
nso. Etrennes chronomCtrique.s pour l'annöe
1760, 12°. Ib. 1760 (mit einer Biographie sei-
nes Vaters). £.\pose succinci des travaux de
Harrison et LeEoy dans la recherche des lon-
i^itudes en mer etc., 4°, Paris 1768 (In Cassi-
ni's Voyage. Gekrönt von d. Pariser Acad ).
Pröcis des recherches faites en France depuis
1739 pour la determination des longitudes en
mer par la mesure arlificielle du temps, 4^*,
Ib. 1773. Suite du Precis sur les montres ma-
rines en France etc., 4", 1774. Mem. sur uiie
nouv. Situation de la fusce dans les montres
simples etc. (Mem. Par. 1763). — Erfand ein
Echappement ä detenle (Recueil d. machin.
approuv. par l'acad. T. VII).
Le Roy, Julien David. — Bruder
des Vorigen. Mitgl. u. Historiograph d. Acad.
roy. d'Architecture, auch Mitgl. d. Acad.
des Inscriplions (BJ (QJ,
geb. 1724, Mai 6, Paris,
gest. 1803, Jan. 28, Paris.
La marine des anciens peuples etc., S°, Paris
1777. Les navires des anciens etc., 8«, Ib.
1 783. Lettre ä Mr. Franklin sur la marine etc.,
8°, Ib. 1790. Nouv. voilure proposöe pour les
vaisseauxdetoutesgrandeursetc, 8**, Ib. 1800.
Pröcis d'une Diss. sur les mesures des anciens
etc., 8", Ib. 1801 . Recherches sur les mesures
des anciens, 8«, Ib. 1801. — Noch viel Ar-
chäologisches.
Le Roy, Charles. — Bruder des
Vorigen. Apotheker u. Prof. d. Medicin in
Montpellier, spater Arzt in Paris (BJ [QJ,
geb. 17^6, Febr. 12, Paris,
gest. 1779, Dec. 12, Paris.*
Quaestiones chimicae, *4«>, IMonspel. 1759. De
aquarum naturalium natura et usu proposi-
tiones, 8°, Ib. 1762. Mölanges de physique,
de chimie et de mödicine (darin : M6m, sur
Tölövation et la Suspension de l'eau en air et
sur la rosöe; M^m. sur le mecanisme par le-
quel l'oeil s'accommode aux differenles di-
stances des objets etc.), 8", Paris 1771.
* geb. Jan. 12, gest. Dec. 20 {EM).
Le Roy, Jean Bap liste. — Bruder
des Vorigen. Milgl. d. Instituts in d. Section
für Mechanik (BS) (Tilloch, Phil. Magaz.
vii; [QJ,
geb Paris,
gest. 1800, Jan. 20, Paris.
M6m. sur l'electricite resineuse, oii Ton mon-
tre qu'elle est röellement distinctive de r<5lectri-
citö vitree etc. (Mem. Sav. Ctrang. III, 1760).
Observatlons sur une lumiere produite par
l'eau de la mer (Ib. id.). M6m. sur l'^lectricilö,
oü Ton raontre, qu'il y a deuxespccesd'electri-
citös etc. (Möm. Par. 1753). Sur la diff^rence
desdistances auxquelles partent les etincelles
ölectriques etc. (Ib. 1766). M6m, sur les ver-
ges ou barres m^talliques, destinees ä garan-
tir les ödiflces des cffets de la foudre etc. (Ib.
1770). Röflexicns sur les aröometres etc. (Ib.
id.). Sur le globe de feu, observö au mois de
Juillet dernier dans une grande parlie de la
France (Ib. 1771). Sur une machine ä electri-
ser d'une espäce nouvelle (Ib. 1772). Sur la
forme des barres ou condücteurs melalliques,
1433
Leroy
Leschevin de Pröcour.
destinös ä pröserver les ödifices des effets de
la foudre etc. (Ib. 1773). Mit Buache und Tea-
sier: Second Mem. sur l'orage ä giele du <3
Juiilet <7S8 (Ib. 1788. — Das erste M(?m. ist
von Tessier allein).
Leroy, C . . . F. . . A. . . — Prof. de Geo-
metrie descriplive an d. ficole polytechn.
(35 Jahre lan§) und \S\0 auch an d. :ficole
normale (Cosmos, IV, 436^,
geb. . . ., gest. 1854, . . .
Analyse appiiquöe ä la göomötrie des trois di-
inensions etc., 8°, Paris 4 829, 3"'* ödit. -1843.
Traitö de göomelrie descriptive, suivie de la
mötfaode des plans cotäs et de la theorie des
engrenages cylindriques et coniques etc., 2 vol.
4*», Ib. 1842. Trait6 de st6r6otoniie etc., \ vol.
4** et atlas fol.. Ib. \ 844. Aufsätze in Gergonne's
Annal. und im Journ. de i'^cole polytechn.
Le Sage, George Louis. — Prof.
d. Philosophie in Genf. Vater des Folgen-
den (GS)- (HFP) (Q),
geb. < 67 6; Jan. 5,Conches, Bour-
gogne,
gest. n59, Febr. 5, Genf.
De l'univers et de la disposition de ses partie?,
S**, Genöve 1729. De la lumiere, des couleurs
et de la vision, 8°, Ib. 1729. Des corps terre-
slres et des mötöores, 8«, Ib. 1730. Cours ab-
reg6 de physique etc., 8^ Ib. 1732. Elements
de mathömatiques, 8°, Ib. 1733. — Philoso-
phisches.
Le Sage, George Louis. — Privat-
mann in Genf, der Unterricht in d. Mathe-
matik gab. Gorrespond. d. Acad. u. d. spä-
teren Instituts in Paris fPrevost, Vie de
Le Sage, 1805;,
geb. 1724, Juni 13, Genf,
gest. 1803, Nov. 9, Genf.
Essai de chimie möcanique, 4^ 1758 (Gekrönt
von d. Acad. in Ronen). Observation sur la
proposition livr. XXI d'EucIide (Mem. Par.
1 756) . Loi qui comprend toutes les attractions
et röpulsions (Journ. des savants 1764). Sur
la maniere d'estimer la pesanteur ä deux di-
stances diff. de la terre (Journ. des beaux arts
1772 et 1773, auch Journ. phys. 1773). Sur
l'intensit^ de la pesanteur dans linti^rieur de
la terre (Journ. phys. VII, 1776). Lucrece
newtonien (Mäm. Berlin. 1782). Sur la loi de
continuit^ (Opuscoli scelli, 1784). —Traitö de
physique, rädige d'apres les notes de Mr. Le
Sage par P. Pr^vost, Geneve 1818.
Lesbros, Joseph Aime. — Franzö-
sischer öenie-Officier; 1812Capitän, 1844
Oberst und zweiter Commandant d. poly-
techn. Schule, deren Schüler er 1808 — 10
gewesen. Seit 1851 verabschiedet (VDJ
(OrJ,
geb. 17 90, Juli 3, Vynes (Hautes-Alpes).
Hydraulique expörimentale, 1 vol. 4", Faris
1850 (Erhielt den Monthyon'schen Preis). Mit
Giroud: Tables de sinus, 8^, 1829. Mit Pon-
celet: Expäriences hydrauliques sur les lois
de l'ecoulemenl de l'eau ä travers les orifices
rectangulaires verticaux a grandes dimensions,
entreprises ä Metz etc., 1 vol. 4", Paris 1832.
Lescan, JacquesFran^ois. — Von
1763 an Seefahrer, dann Repetent an d.
ifccole roy. d'hydrographie zu Brest (1772
— 80), darauf Prof. des gardes de la ma-
rine daselbst, bis 1791, wo er eine ähn-
liche Stellung an d. hydrograph. Schule zu
Bordeaux bekam. Späterhin auf einige Zeil
Examinator an d. polytechn. Schule (BS),
geb. 17 49, Mai 4, Lannion (C6les-du-
Nord),
gest. 1829, Jan. 6,
M6m. contenant deux möthodes pour d6ter-
miner la latitude ä la mer, lorsqu'on a observö
une ou deux hauteurs du soleil aux approches
du möridienetc, 8^ Brest 1788 (Gedruckt auf
Kosten d. Acad. roy. de la Marine daselbst,
deren Mitglied L. war), Trigonomötries recti-
ligne et sphörique, suivies du calcul des dif-
färences etc., 8", Paris 1819. Trait^ 6l6men-
taire de navigation historique et pratique, 8**,
Ib. 1820, Supplem. 1823 et 1824. Cours de
pilotage etc., 8°, Ib. 1827.
Leschenault de laToiir, Louis
Theodor. — Verweilte von 18 00, wo er
mit Capt. Bau du in abreiste, bis 1814 in
Neu-Holland und den Sundischen Inseln,
dann 1820 — 22 in Ostindien, und darauf
einige Jahre in Brasilien u. Guyana (BS),
geb. 1773, Nov. 13, Chälons-sur-Saone.
gest. 1826. März 1 4, Paris.
Observations sur quelques-uns des min^raux,
soit de l'ile de Ceylan, soit de la cote de Co-
romandel, 4", Paris 1823. Sur un lac d'acide
sulfurique qui se trouve au fond d'un volcan
du Mont-Indienne, cöte Orientale de Java (Ann.
du Mus6um, T. XVIII). — Viel Botanisches.
Leschevin de Pr^cour, Philippe
Xavier. — Erst Contröleur des Poudres
et Saipetres in Colmar (1794), dann Com-
missaire dieses Vervvaltungszweiges folg-
weise in Vincennes, Luxemburg, Tr^ves
und zuletzt in Dijon fB) (Q),
geb. 1771, Nov. 16, Versailles,
gest. 1814, Juni 6, Dijon.
Instruction pour les nouv. poids et mesures,
8", Paris 1798. Sur les roches glanduleuses du
pays de Deu\-Ponts (Journ. Min. XIII, 1802).
Sur l'emploi de la stöalile dans l'art du gra-
veur (Ib. XV, 1804). Sur le chrom oxide natif
du D(ip. Saone-et-Loire (Ib. XXVII, 1810).
Sur la presence du zinc et du plomb dans
quelques mines de fer en grain de la Bour-
gogne etc. (Ib. XXXI, 1812). Sur la conslitu-
1435
Le Seur
Lesser.
1436
tioD göolog. d'une portion du D6p. de la Cöte-
d'Or (Ib. XXXIII, 4 813). — Machte das Regi-
ster zu d. Journ. des mines 1813, und über-'
setzte einige Werke von Trommsdorff.
Le Seur (Le Sueur), Thomas. — Mi-
norit, Prof. d. Theologie am CoHegio der
Propagpnda u. d. Mathematik an d. Sapienza
in RoiÄ, abwechsehid mit J a c q u i e r (DBA)
(B) (Q) (Journ. de phys.lK, 1777;,
geb. 1703, Oct. 1, Relhel(Ardennen),
gest. 1770, Sept. 26, Rom.
M6m. sur lecalcul integral, 8", Rome1758. —
Alles Übrige mit Jacqnier; siehe Diesen.
LoskOy Nathanael Gottfried. —
Folgweise Baccalaureus d. Medicin (1774),
Prof. extr. d. Naturgeschichte (1775) u.
Prof. ord. d. Oekonomie an d. Univ. zu
Leipzig (1778), dann (1786) kurz vor sei-
nem Tode Prof. d. Kameralwissenschaften
an d. üniv. zu Marburg (Ott) (A) (WS),
geb. 1751, Oct. 22, Muskau, Lausitz,*
gest. 178 6, Nov. 25, Marburg.
Gab heraus mitFunck und Hindenburg: Leip-
ziger Magazin zur Naturkunde, Mathematik u.
Oekonomie, 5 Jahrgg. 8", Leipz. 1781 — 85;
dann allein: Leipz. Mag. f. Naturkunde u.
Oekonomie, 1 Bd. 8o, Leipz. 1786. Viele Über-
setzungen, z.B. : Sage's Mineralogie; Abhaudll.
aus d. Phil. Transact. ; Schrift, d. Instituts von
Bologna usw. — Naturgeschichtliches u. Oe-
konoraisches.
♦ geb. 1752, Oct. 22, gest. 17SG, Nov. 26 (Leipz. Mag.
f. Naturk. u. Oekon. 17S6) ; geb. 1757, Oct. 22 (3f).
Leski, Joseph. — Prof. d. Astrono-
mie u. Direct. d. Sternwarte an d. Univ.
zu Krakau seit 1811, früher Lehrer d. Ma-
thematik an d. Cadettenschule (1790 — 9i)
und auch (1803) am Lyceum zu War-
schau (N),
geb. 1765, Apr. 2, Male Lany,*
gest. 1825, Juli 15, Warschau.
Theoret. u. pract. Unterricht in militür. Ver-
messungen (Polnisch, aus d. Englischen von
Hogrewe) , Warschau 1790). Darstellung d.
sämmtl, Theile d. Mathematik usw., Krakau
1801. Astronom. Beobb. u. Nachr. in Bode's
Jahrb. f. 1809, 1819 bis 1828.
• Dorf bei Zaruowit/ im Krakau^ächc n.
Leslie, John. — Nach verschiedenen
Stellungen als Hofmeister u. Reisebegleiter
(namentlich von ThomasWedgewood),
wobei er einen grossen Theil von Europa
und selbst Nordamerika besuchte, Prof. erst
(1805) d. Mathematik und dann (1819) d.
Physik an d. üniv. zu Edinburgh. Mitgl.
d. Roy. Society daselbst u. in London (Ja-
me6un's Editib. Phil. Journ. XXIII^,
geb. 1766, Apr. 16, Dorf Largo, Fife-
shire, Schottl.,
gest. 1832, Nov. 3, Coates bei Largo.*
Experimental inquiry into the nature and pro-
perties of heat, 8", Lond. 1804. Elements of
geometry, geometrical analysis etc., 8», Ib.
1809. A Short account of experiments and In-
struments depending on the relation of air to
heat and moisture, 8", Edinb. 1813. Elements
of natural philosophy, 8°, Ib. 1823. — On the
resolution of indeterminate problems (Edinb.
Soc. Transact. II, 1790). On certain impres-
sions of cold transmitted from the higher at-
mosphere, with an Instrument (Aethrioskop)
adapted to measure them (Ib. VII, 1814). De-
script. of an hygrometer and photomeler (Ni-
cholson's Journ. 1800). On the absorbent po-
wer of different earths (Ib. id.). Experiments
on light and heat (Ib. id.}.
♦ gest. Nov. 8 (An. R. 1832) (ff. 1832).
Lesne, Philippe. — Neflfe des Astro-
nomen La lande (LBJy
geb. 1774, Oct. 26, Ma^on,
ge.«t. 1793, Dec.23, Paris.
Beobachtete u. reducirte, schon vom 15. Le-
bensjahre an, 6 — 7000 Sterne für lalande.
Lespinasse, Augustin. — Graf, Ar-
tillerie-General in d. französ. Armee. Mitgl.
d. Erhaltungssenats, später Pair (BS) (QJ,
geb. 1737, Preuilly, Berry,
gest. 1816, Dec. 28, Paris,
Traitö sur la th^orie et la pratique de la tri-
gonom^trie et sur Celles du nivellement, Pa-
ris 1768, nouv. 6dit. 1804.
Lesser, Friedrich Christian. —
Pastor an verschiedenen Kirchen in Nord-
hausen seit 1716, vorher Hauslehrer in Ber-
lin. Mitgl. d. Leopoldin. Acad. (MJ (ANCJ,
geb. 1692, Mai 29, Nordhausen,
gest. 1754, Sept. 17, Nordhausen.
Kurzer Entwurf einer Lithotheologie usw., 8",
Nordhaus. 1 732. Anmerkk. über d. Baumanns-
höhle, 4^ Ib. 1734. Lithotheologie d. i. Na-
türliche Historie u. geistl, Betrachtung d. Steine
usw., 4'', Hamb. 1736. Versuch einer Helio-
theologie usw., 8", Nordh. 1753. (Schrieb auch
eine Insectotheologie u. eine Testaceotheolo-
gie). Kleine Schriften theils zur Geschichte d.
Natur, theils zur Pbysicotheologie gehörig,
Leipz. u. Nordh. 1764. Nachricht von sicht-
bar erschienenen Theilen d. Ausdünst. d. Kam-
phers (Hamb. Magaz. VII u. IX). — Naturhi-
storisches u. Erbauungsschriften.
Lesser, Otto Leberecht. — Stu-
dirte in Marburg u. Berlin, und war 1854
u. 1855 Assistent an d. Sternwarte zu Ber-
lin, wo er noch gegenwärtig privatisirl (OrJ,
geb. 1830, Oct. 1 6, Brotterode, Hessen,
Beobachtungen u. Berechnungen in d. Astron.
Nachrichten u. d. Berliner astron. Jahrbuch.
1437
Le Saenr
Lentmann.
1438
Arbeitet gegenwärtig an Tafeln d. absoluten
Störungen für d. kleinen Planeten.
Le Suenr, s. Le Seur.
Lettonmayr, S . . . — Observator an
d. Sternwarte zu Kremsmünsler seit < 809,
früher Mechanicus (JU),
geb. n87, Febr. <, Kremsmünster.
Beobb. von Sonnenfinsternissen u. Sternbe-
deckungen in d. Astron. Nachr. XXV — XXXV.
Leuohs, Johann Karl. — Techno-
loge u. Literat in Nürnberg. Sohn des dor-
tigen Kaufmanns Johann Michael Leuchs*,
der 1794 die Handelszeitung gründele (All-
gem. Deutsch. Telegraph von CA. Sonne-
waldu. L. Ga//, Stuttg. <858,N''25;,
geb. 1797, Oct. .., Nürnberg.
Über 90 technische, merkantile, staatswirth-
schaflliche u. Ökonom. Werke, deren Liste
(bis <844 wenigstens) Engelmann's Bibiiolheca
mechanico-technologica (Leipz. 4844) giebt.
Über seine Erfindungen siehe Allgem. Deutsch.
Telegraph a. a. 0.
* geb. 1763, Juli 2, Bechofen bei Ansbach, gest. 1836,
Dec. 19, Nürnberg (iV).
Leuehs, Ehrhard Friedrich. —
Bruder des Vorigen. Technologe in Nürn-
berg (N),
geb. <800, Aug. 20, Nürnberg,
gest. 18 37, Oct. 16, Nürnberg.
Das Gebläse mit heisser Luft usw., 8", Nürnb.
4 832. Vollständ. Anleit. z. Fabricat. d. Na-
trons usw., 8", Ib. 4834. Der Pottaschentabri-
kantusw., 8°, Ib. 4 834. Wirkung d. Metalle
auf Pflanzen (Pogg. Ann. XIV, 4 828). Wirk,
d. Arseniks auf Pllanzen (Ib. XX, 4 830) . Wirk,
d. Speichels auf Stärke (Ib. XXII, 4 834). —
Mitarbeiter an seines Bruders »Handbuch für
Fabrikanten«.
Lenohtetiberg;, Maximilian Jo-
seph EugenAugust Napoleon, Fürst
von Eichslädt, Herzog von. — Zweiter
Sohn des vormal. Königs von Italien, Eu-
gen (Beauharnais) ; seit 1839 Schwieger-
sohn des Kaisers Nico laus von Russland.
Ehrenmitgl. d. Acad. d. Wiss. zu St. Pe-
tersburg (CL),
geb. 1817, Oct. 2, München,
gest. 1852, Nov. 1 (N.St.), St. Peters-
burg.
Ein Paar neue Experimente d. Galvanoplastik
(Bull, .süient. acad. Petersb. VIII, 4 844). Über
neue galvan. Batterien (Bull phys. math. acad.
Petersb. IV, 4 84-5). Verfahren, bei Vergoldun-
gen u Versilberungen auf galvan. Wege die
Quantität Gold u. Silber kennen zu lernen,
welche man angewendet (Ib. V, 4 847). Über
d. Bild. u. d. Bestandtheile eines schwarzen
Niederschlags an d. Anode bei d. Zersetz, d.
Kupfervitriols durch d. galvan. Strom (Ib. id ,
VI, 4 848 u. VII, 4 849). Beitrtige zur galvan.
Vergoldung (Ib. VI, 4 848). Über d. fabrikmäs-
sige galvan. V^ergoldung im Grossen usw. (Ib.
VllI, 4 850).
Lenoipp (Leukippos). — Griechischer
Philosoph, nach Einigen aus Abdera, nach
Anderen aus Elea, nach noch Anderen aus
Milet, um 500 vor Christus lebend. Grün-
der der Atomenlehre.
Lenpold, Jacob. — Mechanicus in
Leipzig seit 1699, daneben von 1701 bis
1713 Oekonom im dortigen Lazareth, seit
1725 Sachs. Rath u. Bergcommissär. Cor-
resp. d. Berlin. Acad. (J) (A) fULJ,
geb. 1674,JuH 25, Planitzb. Zwickau,
gest. 1727, Jan. 12, Leipzig.
Antlia pneumatica illustrata d. i. Deutliche
Beschreib, d. sogenannten Lufift-Pumpe, 4*',
Leipz. 4 707. Erste Fortsetzung dazu, 4", Ib.
4 74 2. Zweite d", 4", Ib. 4 74 5. Anamorphosis
mechanica nova oder Beschreib, dreier neuer
Maschinen, mit welchen ... mancherlei Bil-
der u. Figuren können gezeichnet werden, 4°,
Ib. 4 74 3. Beschreib, e. neuen Wasser- u. Ho-
rizontalwaage, 8", Ib. 4 74 8. Theatrum ma-
chinarum generale, 9 Vol. fol., Ib. 1723 — 27
u. 39 (der letzte Bd. posth). Supplementbd.
u. Register von J. E. Scheflfler, Ib. 4744. Kur-
zer Entwurf von Verbessr. d. Maschinenwe-
sens auf Bergwerken, Ib. 4 725. Prodromus
bibliothecae metallicae usw., 8®, Ib. 4 726.
(Vermehrt von F. E. Brückmajin, 8°, Wolfen-
büttel 4730.)
Leureohon, Jean. — .Jesuit, Prof.
d. Theologie, Philosophie u. Mathematik im
Kloster zu Bar-le-Duc in Lothringen fJJ
(BS) (BEJ. Vi),
geb. 1591 etwa, . ., Bar-le-Duc,
gest. 1670, Jan. 17, Pont-ä-Mousson.
Pratiques de quelques horloges et du cylin-
dre, 8", Pont-ä-Mousson 4 64 6. Discours sur
les observations de la com^te de 4 64 8, 8", Pa-
ris et Rheims4 64 9. Ratio facillima describendi
quamplurima et omnis generis horologia bre-
vissimo tempore, 8", Mussiponti 4 64 8. Selectae
propositiones in tota sparsim mathematica
pulcherrime proposiiae, 4", Ib. 4 622. La rö-
cröation mathömatique ou Entretien fac(^tieux
sur plusieurs plaisants problömes, en faitd'a-
rithmötique etc., 8", Ib. 4 624 (unter d. Pseu-
donym. Namen vanEtten. — Siehe Mydorge).
Hilaria gallica ex variis geometriae, mechani-
cae etc. problematibus contexta, 8", Ib. 4 624
(wohl dasselbe Werk).
Leutmann, Johann Georg. — Slu-
dirle Theologie u. Mythematik in Willen-
berg, wurde 169 4 Prediger im benachbar-
ten Dabrun und i725 Prof. d. Mechanik
u. Optik bei d. Acad. d. Wiss. in St. Pe-
tersburg (J) (ULJ,
t439
Levallois
Le Verrier.
1440
geb. < 66*7, Nov. 30, WiUeuberg,
gest. 1736, Frühjahr, St. Petersburg.
Anmerkungen zum Glasschleifen, 8°, Wittenb.
47<9; neue Aufl., Halle 4738. Instrumenta
raeteorognosiae inservientia d. i. Werkzeuge,
die Beschaffenheit d. Luft zu erkennen, 8«,
Wittenb. 4 725 (Darin auch: Baroscopia pho.s-
phorescentia). Geometria repelita oder kurz-
gefasste geometr. Grundlehren, S", Ib. '1725.
Vollständ. Nachricht von Uliren u. deren Ver-
fertigung, 2 Bde. 8«, Halle 1732. Vulcanus fa-
mulans oder sonderbare Feuernutzung, wel-
che durch gute Einrichtung der Stubenöfen
usw. erlangt werden kann, S"", Wittenb. 4735.
— De bilancibus et novis inventis staticis
(Comm. Acad. Petrop. II, 1729). Explicatio
inventi hydrostatici de pondere argenti cupro
mixti investigando etc. (Ib. III, 1732). De sul-
cis cochlealis ad datam distantiam tubis sclo-
pelrorum recte iuducendis (Ib. id.). De ther-
mometris et eorum emendatione (Ib. id.) . An-
notationes et experimenta quaedam rariora et
curiosa ad rem sclopetariam pertinentia (Ib.
IV, 1735). Gonfirmatio dilatationis atque con-
traclionis metallorura atque vitrorura raomen-
taneae per experiraenta et instrumenta novi-
ter invenla (Ib. id.). Anamorphoseos poiye-
dricae constructionis methodus vera atque
certa etc. (Ib. id.). Ad gravitatis liquorum dif-
ferenliam cognoscendam (Ib. V, 1738).
Lavallois , J . . . B . . . J u 1 e s. — Seit
1852 General -Inspector im Corps des
Mlnes, in welches er 1818 als Eleve ein-
trat (AM) fREPJ,
geb. 1799, März 5, . . .
Mem. sur la preparation möcanique et sur le
traitement metallurgique du rainerai de plomb
argentif^re de Vialas et de Villefort(Ann.Min.
Ser. I, T. IV, 18« 9). Constitution geolog. des
environs de St. Löger (Ib. VIII, 1823). ܰ des
environs de Salies (Ib. VI, 1821). Forme cri-
stalline de l'acide sulfurique (Ib. Ser. III, T. I,
1832). Sur la temperalure souterraine de la
mine de la sei gemme de Dieuze (Ib. III, 1 833) .
Considörations sur la puissance möcanique et
la puissance calorifique de la vapeur etc. (Ib.
IV, 1843). Sur le gisement du sei gemme dans
le departem. du Jura (Ib. VI, 1844). Sur l'ex-
ploitation du sei gemme par dissolution (Ib. id.).
Constitut. göolog. du D6p. de la Meurthe (Ib.
XIX, 1851).
L6v^qae (Levesque), Pierre. —
Nachdem er zu Morlagne, Breteuil u. Nantes
malhemat. Unterricht ertheilt, 1772 Prof.
d. Hydrographie an d. Navigationsschule in
Nantes, 1786 Examinator d. Marine, spä-
ter (etwa 1797) Examinator an d. poly-
techn. Schule in Paris und 1801 Mitgl. d.
Instituts (BJ (Q) (Mem. Acad. I, 1 8 1 6;,
geb. 17 46, Sept. 3, Nantes,
gest. 1814, Oct. 16, Ha vre.
Table generale de la hauteur et de la longi-
tude du nonagösime etc., 2 vol. 8°, Avignon
1776. Le guide de navigateur etc., 8", Nantes
1779. Examen maritime ou Traite de la m6-
canique appliquöe ä la construclion et k la
mnnoeuvredes vaisseaux (Übersetz, d. Werks
von Juan y Santacilia) , 2 vol. 4" Ib. 1782, neue
vermehrte Ausgabe unter d. Titel : De la con-
struclion et de la manoeuvre des vaisseaux
etc., 2 vol. 4", Paris 1792. Rapport sur lesob-
servatt. astronom. et nautiques de Don J. J.
Ferrer (Mem. l'Inst. IV). M6m. ä l'occasion
dun ouvrage de Maingon contenant des expli-
cations theoriques et pratiques sur une carte
trigonometriqae, servant ä röduire la distance
apparente de la lune au soleil ou ä une öloile
en distance vraie etc. (Ib. id.). Rapport sur
un nouv. Systeme de mäts d'assemblage pour
les vaisseaux (Ib. id.). Mem. sur l'usage qu'on
peut faire des cartes horaires de Margeitts (Con-
naiss. d. temps 1802). — Hinterliess band-
schriftl. einen Traite theorique et pratique de
la construction et de l'usage de tous les In-
struments nautiques, einen Abröge historique
de l'origine et des progres de la navigation, u.
Anderes.
Le Verrier, Urbain Jean Joseph.
— Anfangs Ingenieur bei der Tabacks-Re-
gie, dann Lehrer am College Stanislas in
Paris, Repetent an d. polytechn. Schule,
18 46 Prof. d. mecanique Celeste bei d. Fa-
culte des sciences und 1854 Director der
Sternwarte; auch Senator (seit 1852) u.
Mitgl. d. Conseil superieur de l'instruction
publique. Mitgl. d. Instituts seit 1846 und
Astronome adjoint beim Bureau des longi-
tudes (Or) (VDJ,
geb. 1811, März 11, Saint-L6, Dep.
La Manche.
Sur les combinaisons du phosphore avec l'hy-'
drogene (Ann. chim. phys. LX, 1835). Sur
les combinaisons du phosphore avec l'oxyg^ne
(Ib. LXV, 1837). — Theorie du mouvement
deMercure, 8", Paris 1845. Rech, sur lesmou-
vements de la planete Herschel dite Uranus,
8", Ib. 1 846. — Sur les inclinaisons respectives
des orbites de Jupiter, Saturne et Uranus ; sur
les mouvements des intersections de ces or-
bites (Liouville, Journ. V, 1840). Sur les va-
riations seculaires des Clements öUiptiques des
sept planstes principales (Ib. id.}. Sur I'orbite
de Mercure et sur ses perturbations ; dtitermi-
nation de la grandeur de V6nus et du diamc-
tre de Soleil (Ib. VIII, 1843). — Sur la deter-
mination des inögalites seculaires des planstes
(Gonnaiss. d. temps pour 1844). Sur plusieurs
points de la thöorie des perturbations des pla-
nstes (Ib. id.). Sur les mouvements dUranus
(Ib. 1849; für sich, Paris 1846). — Sur la d6-
termlnation des coefficients qui servent de base
au calcul des in(^galit6s des planstes (Compt.
rend. X, 1840). Sur le developpement de la
fonction perturbatrice R etc. (Ib. XI, 1840).
Sur la determinalion simultanöe de toutes les
inegalit^s seculaires des planefes, ctendue etc.
(Ib. id.). Sur I'influence des inclinaisons des
1441
Levieil
Levy.
1442
orbites dans les perturbations des planstes
etc. (Ib. XIII, 1841). Nouv. delerminat. de
l'orbite du Mercure et de ses perturbations
(Ib. XVI, 1843). M6m. sur la grande in6galit6
du moyen mouvement de Pallas (Ib. id.). Sur
la forme qui conviendrait de donner aux 6ph6-
mörides des planstes etc. (Ib. XVII, 1843).
Sur la construction des tables astronomiques
(Ib. id.). Sur la comete observöe de Mr. Faye
1848, Nov. 22 et sur son identitö avec la co-
mete de LexeU (Ib. XVIH, 1844). Sur les per-
turbations de plusieurs comfetes (Ib. XIX,
1844). Calcul de la valeur des perturbations
que la comete döcouverte par De Vico, 1844,
Aug. 22, peut öprouver par l'action de la Terre
etc. (Ib. id.). Thöorie de la comäte p6riodique
de 1770 (Ib. id.). Calcul relatif au procbain
passage de Mercure sur le Soleil (Ib. XX, 1845).
Sur la rectification des orbites des comötes au
raoyen de Tensernble des observations faites
pendant leur apparition (Ib. id.). Döterminat.
nouv. des perturbatiooa de Mercure et des
(Clements de son orbite'etc. (Ib. id ). Sur la
comöte pöriodique de 1843 (Ib. id.). Sur le
dernier passage de Mercure sur le disqiie du
Soleil (Ib. id. et XXI, 1845). Premier M6m.
sur la th6orie d Uranus (Ib. XXL 1845). Re-
cherches sur les raouvements d'üranus (Ib.
XXII, 1846). Sur la planete (Neptune) qui
produit les anomalies observöes dans le mou-
vement d' Uranus; dötermination de ^ masse,
de son orbite et de sa position actuelle (Ib.
XXIII, 1846; zwei Aufsätze). Coraparaison
des observations (die Beobb. von Galle) de la
nouvelle plannte, avec la thöorie d6duite des
perturbations d'Uranus (Ib. id. — Daselbst
auch Arago's Rechtfertigung der Entdeckung
Le Verrier's). Sur la plannte Neptune (Ib.
XXVIl, 1848). Nouv. recherches surles mou-
vements des planMes (Ib. XXIX, 1 849 et XXX,
1850). Sur une perturbation considerable du
mouvement du soleil (Ib. id.). Determination
des difförences des ^tolles fondamentales en
ascension droite, d'aprös les observations de
Bradleyetc. (Ib. XXXIV et XXXV, 1832). Sur
la construction des tables astronomiques et
surles observations desoleil (Ib. XXXVI, 1853).
Gonsiderations sur Tensemble du systfimo des
petites planstes situees entre Mars et Jupiter
(Ib. XXXVII, 1 853) . Sur les excenti icitös et les
inclinaisons des orbites des petites planetes (Ib .
id.). M^m, sur la pröcession des equinoxes,
sur la masse de la lune et sur la masse de la
plannte Mars (Ib. XXXIX, 1834). Sur la deter-
mination des longitudes terrestres (Ib. XLIII,
1856 ; zwei Aufsätze). — Annales de l'obser-
vatoire imperiale, 3 vol. 4^, Paris 1855—57).
Levieil, Pierre. — Glasmaler in Pa-
ris (BJ,
geb. 1708, Paris,
gest. 1772, Febr. 23, Paris.
Essai sur la peinture en mosaique, 12°, Paris
1768. Traitö historique et pratique de la pein-
ture sur verre, wovon die 3. Abtheilung ent-
hält: Lartdu vitrier (veröffentlicht in d. Des-
criptions des Arts et Maliers, T. XI; .
Poggendnrff, Handw5rlerbuch.
Level, Alexandre Ire n e e F r a n-
gois. — Wardein bei d. Münze zu Paris
(OrJ,
geb. 1808, Oct. 12, Paris.
Sur les ph^nomönes qui accompagnent la prä-
cipitalion d'un m6tal ä l'ötat raötallique par
un autre en pr^^nce d'un troisieme ra6tal
etc. (Ann.chim. p6ys. LXV, 1837). Sur l'action
du protoxide de fer sur le deutoxide de cui-
vre ä i'etat d'hydrates (Ib. id.). Sur le sulfure
de phosphore (Ib. LXVII, 1838). Nouv. pis-
setle (Ib. LXVIII, 1838). Sur le minium (Ib.
LXXV, 1 840) . Proc6d6 de dosage et de recon-
naissance des melanges de proto- et de per-
chiorure d'antimoine (Ib. S6r. III, T. I, 1841;.
Sur un nouv. moyen de doser le cuivre (Ib.
IV, 1842). Methode de Separation quantitative
de retain d'avec l'antimoine (Ib. XIII, 1845).
Etudes de quelques-uns des ph6nom6nes qui
se produisent dans la coupellation des alliages
d'argent etd'or (Ib. XV, 1845). Sur un moyen
d'eviter les inconvenients qui resultent de la
präsence du mercure dans Tessai d'argent par
le procedä de la voie humide (Ib. XVI, 1846).
Sur le dosage de l'arsenic etc. ä laide d une
nouv. mäthode (Ib. id.). Sur larseniate d'am-
moniaqueetde magnäsie bibasiquo (Ib. XVII,
1 846) . Sur l'or ; gegen Banal (Ib. XVIII, 1 846) .
Analyse de quelques composös d'or at d'argent
(Ib. XXVII, 1849). Sur l'or sulfurö et döter-
mination du poids atomique de l'or ä laide
d'une nouv. methode (Ib. XXX, 1850). Sur
les alliages considörös sous le rapport de leur
composition chimique (Ib. XXXVI, 1852 et
XXXIX, 1853). Sur la conversion du prot-
oxide de plomb en minium b la teraperature
ordinaire (Ib XLII, 1854). Sur une modifica-
tion de la möthode d'essai d'argent par la voie
humide (Ib. XLIV, 1855). Nouv. modes d'es-
sai du plomb et de l'antimoine sulfures (II
XL VI, 1 856). De l'essai du minörai d'ätain (Ib
Xl/X, 1857).
Levy, Marc. — Prof. d. Malhematik
folgweise an den Collegien zu Bedarieux,
Lunel und Nevers. Errichlete 1815 eine
Schule zu Rouen und später eine Erzie-
hungs-Anslalt in Paris. Milgl. u. zeitlang
Secretär d. Academie in Kouen (LBNJ,
geb. 1791, Nov. 16, Rouen,
gest. 1853, Febr. 11, Paris.
Precis sur l'histoire de l'invention des ma-
chines ä vapeur, 1822. M6m. sur lespolygones
6toil6s, 1824. Observations mt^leorolügiques,
1833—38. Sur le magnetisme animal, 1842.
Observations sur la magnötologie, 1844. Dro-
mographie planetaire, 1852.
Levy, Armand. — Zum Prof. d. Ma-
thematik am College auf d. Insel Bourbon
bestimmt, aber durch Sturm nach England
verschlagen, lebte er daselbst einige Jahre
als Privatlehrer d. Mathematik u. besolde-
ter Gehülfe von Heuland, dann Lectcr
91
1443
Löwen
Lexell.
1444
and. Univ. zuLütlich (1828— 30) und dar-
auf Mailre de Conference an d. t.co\e nor-
male u, Prof. d. Mineralosie am College roy.
de Charlemagne in Paris. Jude (ABJ,
ßeb. n94, . . . Paris,
gest. <84l, . . . Paris.
Mona, siir difförentes propri6t6s des surfaces
du 2 "« ordre (Quetolet, Corr. math. IV, 4 828).
bur quelques proprii^tös des syst^mes de forces
(Ib. VI, 1830). Nouv. maniöre de deterrainer
la pesanteur sp6cifique des corps (Ib. id.). —
Sui- la döterraination decerlaines faces secon-
daires dans ies cristaux par un moyen qui
n'evipo ni mesures nl calcul (Ann. chim. phys.
XXI, 4822). — Description of the Turnerite,
a new mineral (Ann. of Phil. V, 4 823). On the
crystalline form of Humboldtile (Il>. id.). On
Cleavelandite (Ib. VI, 4 823). Observ. on G.
Bose'i paper on Feldspar etc. (Ib. VII, 4 824).
On Forsterito (Ib. id.). On a ne>\ mineral cal-
led Bucklandite (Ib. id.). On Babinptonit, a
new mineral (Ib. id.). On a new mineral, cal-
led Brochantite (Ib. VIII, 4 824). Dcscript. of
Broo'.ite (Ib. IX, 4 825). On two new mine-
rals, Herschelito and Phillipsite (Ib. X, 4 823).
Descript. of two new minerals, Künigine and
Beudantite (Ib. XI, 4 826). On the tung.'^tate
oflead (Ib. XII, 4 826). On Epistilbite and Heu-
landite (Phil. Mag, I. 4 827). On some new si-
beriao minerals (Ib. id.). On the crystalline
forms of the Haytorite (Ib. id ). On the Wag-
ncrite (Ib. id.). On a new mineral species,
Mohsite (Ib. id.). On Murcbisonite, a new mi-
neral (Ib. id.). — Sur la Haydönite et la Beau-
montite (rinstitut, 4 839). Sar diverses espöces
ininörales qui se trouvent ä Moresnet, pr6s
d'Aix-la-Chapelle (Compt. rend. X, 1840). —
Nach ihm nannte Brewster ein neues Mineral
Levyn.
Lewen, s. LÖven.
Lewinstein, Gustav. — Dr. Phil.,
Privatdocenl an d. Univ. zu Heidelberg fOrJ,
geb. 1829, Sept. 21, Berlin.
Diss. Über d. Zusammensetzung d. glasigen
Feldspates, 8", Berlin 4 856, Mit M. Cantor,
F. Eisenlohr u. A. Keknlö Herausgeber d. Kri-
tisch. Z<»itschr. f. Chemie, Physik u. Mathe-
matik, 8°, Erlangen 4 858 u. ff.
Lewis, Willi. im*. — Dr. Med., Phy-
sicus zu Kingston in Surrey, Mitgl. d. Roy.
Society seit 4 745 {HGEj fA),
geb. . . ., gest. 1784, Jan. 49, . . .*
A course of practical chemistry, 8«, London
4 746. Pharmacopoea edinburj^en.sis , 8", Ib.
1748. Ihe new dispensatory, confaining the
theory a:i(l practise of plinrmücy, 8", Ib. 4 7 53.
C. Neumann*! Chemi.str\ , translated from the
german, with notes, 4°, Ib. 4 759. Commer-
cium philosophico-technicum or the philoso-
phical commerce of the arts, desiyned as an
attempt to improve the ari,s, trade a'id rnanu-
facture. 4 Pt. 4", Ib. 4 763—66 (Deutsch von
Krüniti, 2 ßüe 8°, Berlin 4 764). — Expori- ^
mental examination of a -^hite raetallic sub-
sta nee, Said to be found in the goldmines of
the spanish West-Indies, and there known by
the appellations of Piatina, Piatina di
Pinto, Juan Bianca (Phil. Tr. 4754). Ex-
perimental examination of Piatina (Ib. 4 757).
• Ein rweiter engl. Chemiker WiiliamLewis starb
1814 und ein dritter gleiches Namens 1823, Febr. 7;
letzterer war geb. 1750 etwa, in Jamalca {BS).
♦♦gest. Jan. 21 (TA).
Le^iry, Bernhard Karl. — Erst Pre-
parateur bei Boussingault, dann (4847)
Prof. d. Chemie zu Bogota in Columbien ;
neuerdings bei der Münze in Paris ange-
stellt fOrJ,
geb. 1818, Juli 5, Kopenhagen.
Sur la composition de la parafline (Ann. chim.
et phys. S6r. III, T. V, 4 842). Recherches sur
la composition de l'air atmosph(5rique(Ib. VIII,
4 843). Examen de la r^sine de Maynas (Ib. X*
4 844). Observ. simultan^es faites h Paris et ä
Andilly, pour'rechercher la proporliond'acide
carbonique contenue dans l'air atmosphörique;
mit Bonssinganlt (Ib. id.). Sur Ies diverses
esp^ces de cires (Ib. XIII, 4 845). Sur quelques
combinaisons nouv. du perchlorure d'ötain
(Ib. XVI, 4 846). Sur la composition des gaz
que l'eau de la mer tient en dissolution etc.
(Ib. XVII, 4 846).
Lesell, Anders Johann. — Erst
Docent d. Mathematik an d. üniv. zu Abo,
dann 1768 Prof. d. Mathematik in St. Pe-
tersburg u. 177 4 ordentl. Mitgl. d. Aead. d.
Wiss. daselbst, auch Mitgl. d. Stockholmer
Acad. (Nov.Act.Acad.Petr.UJ (S) (TF) (A),
geb. 1740, Dec. 24, Ibo,
gest. 1784, Nov.30(A.Sl.),Pt.Seter8-
burg.
Recherches sur la vraie orbite de la com^te
de l'an 4 769 etc. , Petersb. 4 770. Disq. de in ve-
stiganda vera quantitate parallaxeos solis ex
traositu Veneris ante discum Solis a. 4 769 etc.,
40, Ib. 4 772. Röflexions sur le temps pöriodique
des comötes en gön^ral et principalement sur
celui observöe en 4 770, 4", Ib. 4 778. — üträk-
ning öfver solens parallaxis i anledning af ob-
servationer pä Veneris gang genom solen är
4 769; zwei Abhandl. (Vetensk. Acad. Handl.
f. 4 774 ) . Rattelser vid uträkningen öfver nägra
svenska orters longituder (Ib. 4 774). Upplös-
ning pü et aslronomiskt problem (Ib. 4 775).
Upplösning af det sa kallade omvända centri-
petal-kraflernas problem (Ib. 4 778). En märk-
vürdig lärosats om planernas vinklar uti tri-
angulära pyramider (Ib. id.). Integration afen
ditirerential-formel (Ib. 4 784). — Two theo-
rems, by which the Solution of polygons will
be as easy as that of triangles by common tri-
j;nnometry Phil. Tr. 4 775). Disq. de tempore
periodico comelaea. 4 770 observatl (Ib. 4 779).
— Methodus integrandi, nonnullis aequatio-
iium differcnlialium exemplis illustrata (Nov.
Comment. Petrop. XIV, 4 770). De integra-
tione aequat. diff. a^d-'y+b. a^^'d^-^ydx
1445
Leyboum
Leyser.
1446
+c . a" - M«^ - ^yd\*+. . . + rydx"(') =Xdx° (Ib.
id.). Solutio problematis algebraici de inve-
stigatione numerorum continue proportiona-
lium, quorum datur summa a et summa qua-
dratorum 6 (Ib. XV, <774). Expositio methodi
ex observationibus eclipsium solis longitudi-
nes determinandi (Ib. id.). De latitudine Ve-
neris geocentrica tempore transitus a. ^769
(Ib. XVI, 4 772). Demonstratio theorematis
anaiytici a Lagrange inventi : M6m. de Berlin
1768 (Ib. id.). De criteriis integrabilitatis for-
mularum difTerentialium (Ib. XV et XVI). So-
lutio problematis anaiytici (Ib. XVII, 4 773).
Observationes variae circa series ex sinibus
vel cosinibus arcuum arithmetice progredien-
tium formatas (Ib. XVIII, <774). Methodus
facilis et expedita computandi observationes
circa eclipses solis factas (Ib. id.). De difife-
rentia inter parallelum lunae verum et appa-
rentem (ib. XIX, 1 775). Theoremata nonnulla
generalia de transiatione corporum rigidorura
(Ib. XX, -1776). Observatt. circa methodum
inveniendi longitudinem loci ex observata di-
slantia lunae a Stella fixa (Act. Acad. Petrop.
1, 1 778) . Tentamen astronomicum de tempori-
bus periodicis cometarum et .speciatim de tem-
pore rcvolutionis cometae a. 4 770 observati
(Ib. id.). Solutio problematis astronomici de
inveniendo loco heliocentrico cometae etc.
(Ib. id.). De raethodis, quae adhiberi possunt
ad integrandas aequationes differentiales li-
neares, quas dififerentialia plurium variabilium
ingrediuntur (Ib. id. et III, 17S2). ülteriores
disquisitiones de tempore periodico cometae
a. 4 770 observati (Ib. II, 4 780). De reductione
formularum integralium ad rectificationem el-
lipseos et hyperbolae ;ib. id.). De perturba-
tione in motu tellurifc ab actione veneris ori-
unda (Ib. III, 4 782). De problemate, quoquae-
ritur elevatio poli ex observata altitudine solis
et observato quoque tempore quo diameter so-
lis ßlum aliquod, sivevörti£alitersive horizon-
taliter dispositum, pertransit (Ib. id.). De ele-
mentis orbitae cometae a. 4 773 observati etc.
(Ib. id.). De aestimando tempore, quo diame-
ter solis per circulum quendam sive vertica-
lem seu horizonti parallelum transire videtur
(Ib. id.) . Des epicycloides spheriques (Ib. id.).
Solutio problematis geometr. a De Castilhon
propositi (Ib. IV, 4 783). Recherches sur la
nouv. plannte däcouverte par Herschel (Ib.
id. et Nov. Act. Petr. I). Solutiones quorun-
dam probl. astr. ad doctrinam de motu pla-
netarura et cometarum in sectionibus conicis
pertinentium (Act. Petr. IV, 4 783). Sur les
6l6ments de la comöte de 4 780 (Ib. id.). Exa-
men criticum observationum a Ch. MesEier
circa cometam a. 4 770 institutarum (Ib. V,
4 784). Solution d'une question astronomique
(Ib. id.). Solutio problematis geometrici ex
doctrina sphaericorum (Ib. id.). Solutio pro-
blematis mechanici (Ib. id.). Meditationes de
formula, qua motus laminarum elasticarum in
annulos circulares incurvatarum exprimitur
(Ib. id.). De occuUationibus quiliusdam sin-
gularibus sive stellarum fixarum a planetis seu
etiam planetarum a se inviceni (Ib. VI, 4 786).
De proprietatibus circulorura in superficie
sphaerica descriptorum (Ib. id.). De motu
corporis ad duo centra virlum fixa atlracti
(Ib. id.). Disq. de theoremate quodam singu-
lari Lambert! etc. (Nov. Act. Acad. Petr. I,
4 787). — Noch viele astron. Beobb. u. Be-
rechnungen, namentl. Längeubestimmungen,
in d. Comment. u. Act. Petr.
Leybonrn, William. — Buchdrucker
in London, über dessen Leben weiter nichts
bekannt ist (BD),
geb. . . ., gest. . . .
Schrieb : Cursus matbematicus und Panarith-
niologia or Trader's sure Guide (7'^ edit. posth.
4 744); letzteres diente Barrdme als Vorbild. —
Siehe S. Foster.
Leybonrn, Thomas. — Prof. d. Ma-
thematik am Royal Military College zu Great
Marlow. Mitgl. d, Roy. Astronomical So-
ciety (ASM. xii;,
geb. 4 769, Bishop-Middleham,*
gest. 4 840, März . ., Great Marlow.
The mathematical and philosophical Reposi-
tory and Review, 3 vol., 4 797. A Synopsis of
data for construction of triancles, 4 802. Geo-
metrical propositions demonstrated, from the
Latin of Dr. Stewart, 4 802. Mathematical Re-
pository, 4 802 — 35 (mit Lnterbrechungen).
Questlons proposed in : Ladys Diarv, 3 vol.,
4847.
* County Durham.
Leyde, Eduard. — Erst Pharmaceut,
dann (i834) Collaborator und seit 1835
Oberlehrer am Gymn. zum grauen Kloster
in Berlin ^Gi^. 1845; fZtJ,
geb. 4 799, Nov. 4 6, Königsberg, Preuss.,
gest. 4 853,Oct. 30, Berlin.»
Anleit. zum Unterricht in d*- chemisch. Ana-
lyse. 80, Berlin 4 836, 2. Aufl. 4 842. Über d.
Constitution organ. Verbindungen, Ib. 4 845.
* gest. Oct. 23 (G. 1854) unrichtig.
Leydolt, Franz. — Dr. Med., Prof.
d. Mineralogie, Geognosie u. botanik am
polylechn. Institut zu Wien, früher Assi-
stent d. Botanik daselbst. Seit 4 853 cor-
respond. u. seit 4 855 wirkl. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. in Wien (OrJ (WA. 1858;,
geb. 4 84 0, Juli 4 5, Wien.
Beitr. z. Kenntn. d. Krystallform u. d. Bil-
dungsart d. Eises (Berichte d. Wien. Acad.
Vil, 4 8o4j. Cber d. Krystallbild. im gewöhnl.
Glase u. in d. verschiedn. Glasflüssen (Ib. VIII,
4 852). Neue Methode, die Structur u. Zusam-
mensetz, d. Krystalie zu untersuchen, beson-
ders bei Varietäten d. Bergkrystalis (Ib. XV,
4 835). tber d. Structur u. Zu.^amniensetz. d.
prismat. Kalkhaloids Ui>w. (Ib. XIX, 4 836).
Leyonmark, s. Lejonmark.
Leyser, Georg Moritz Ludwig. —
Mechanicu.s in Leipzig u. Inspeclor d. phy-
sikal. Cabinets d. Universität (JUJ (Or;,
9{*
1447
Leyflser
Liagre.
1448
geb. \8iS, Jan. 27, Schmiedeberg, Her-
zoglli. Sachsen.*
Verfertigte viele galvan. u. magnet. Instru-
mente, z. B. W. Weber'« Elektrodynamometer.
♦ geb. Wittenberg (JU) igt falsch.
Leysser, Friedrich Wilhelm von.
— Preuss. Kriegs- und Domainenrath in
Halle. Präsident d. naturforsch. Gesellsch.
daselbst fM. II J,
geb. il3\, März 7, Magdeburg,
gest. \%\5, Od. 10, Halle.
Beiträge z. Befördr. d. Naturkunde, 4. Bd. 8°,
Halle 177*. Mineralog. Tabellen, nach Kir-
wan'8 Mineralogie entworfen, fol.. Ib. 1787.
Verzelchn. d. von ihm gesammelt. Mineralien,
8", Ib. 1806. Über d. Versteinerungen (Sehr.
Hall, naturf. Gesellsch. I).
Lezay-Marnozla} GlaudeFran-
g-oisAdrien, Marquis de. — Deputirter
d. General -Staaten von 1789. Mitgl. d.
Acadd. zu Besan^on, Lyon, Nancy usw. {QJ,
geb. 17 35, Aug. 24, Metz,
gest. 1800, Nov. 9, Paris.
Essai sur la minöralogie du baillage d'Orgelet
en Franche-Comtö, Besangon et Paris 1778.
L'Hospital, s. l'Hospital.
L'Hoste, s. Hoste.
Lhotsky, Georg. — .lesuit, zuletzt
Rector zu Telcz in Böhmen fPlz),
geb. 1709, Zbirow, Böhmen,
gest. 1758, Sept. 7, Telcz.
Conlroversia phiiosophica de systemate philo-
sophiae mechanicae i. e. Mechanismo cosmico
et individuali, S«», Pragae 1748.
Lhnilier, Simon Antoine Jean. —
Erst Hauslehrer beim Fürsten Czartorisky
in Warschau, dann, nach mehrjährigem
Aufenthalt in Tübingen bei Pfleiderer,
Prof. |3. Mathematik an d. Acad. zu Genf,
von 1795 bis 1823, wo er in den Ruhe-
stand trat. Correspond. d. Acadd. zu Berlin
u. Petersburg, Mitgl. d. Roy.Soc. zu Lon-
don (MB. \ 852; (JVolf, Schweiz. Biogr. \),
geb. 1750, Apr. 24, Genf,
gest. 18 40, März 28, ... .
De relatione mutua capacitatis et terminorum
fjgurarum geometrice considerata, 4", Varso-
viae'l78i. Pclygor.omölrie, ou de la mesure
des ß?;ures rectiilgnes et Abregö d'isoperimö-
trie elemcntaire, 4", Gencve 1789. Principio-
rum caiculi differentialis et integralis exposilio
elenientaris eto. (I78ö von d. Berlin. Acad.
gek:-önt), 4«, Tubing. 1795. Anleitung zur Ele-
mentar-Algebra, i Bde. S", Ib. 1799—1801
(französisch, Genöve1804). Thöorömes de po-
lyedromfitrie (1800 dem Institut überreicht),
Paris 1805. Elements d'analyse göomc'trique
ctd'analyse aliic-hrique appiiqiiös ä la recher-
che des lieuv gtonietriques, 4", Paris 1809. —
Sur le rainiraura de cire des alvöoles des abeilles
et en particulier sur un minimum-minimorum
relatif ä cette mati^re (Mem. Berlin, 1781).
Thöoröme sur les solides plans superficiels (Ib.
1786 et 87). 5ur la döcomposition en facteurs
de la somme et de la difförence de deux puis-
sances ä exposants quelconques de la base des
logarithmes hyperboliques etc. (Ib. 1788 et 89).
Solution algebrique du problöme :. A un cercle
donnö inscrire un polygone dont les cötös pas-
sent par des points donnös (ib. 1796), Sur les
probabilites ; mit P. Pr^vost (Ib. id.). Surl'ap-
plication du calcul des probabilitös ä la va-
leur des tömoignages; mit Demselben (Ib.
1797). — Sur les pyramides isoperim^tres
(Nov. Act. Petr. IH, 1788). Th6or6me sur les
centres de gravitö (Ib. IV, 1789), — Mani^re
6l6ment. d'obtenir les suitespar lesquelless'ex-
priment jes quantites exponentielles et les
fonctions trigonomötriques des arcs circulaires
(Phil. Tr. 1796). — Examen du Memoire sur
les poids et mesures etc. (Journ. encyclopöd.,
Juillet 1795). — Analogie entre les triangles
rectangles, rectilignesetsphöriques (Gergonne,
Annal. mathömat. 1, 1810—11). Recherche du
plan de la plus grande projection orthogonale
d'un Systeme de surfaces donnees de grandeurs
vSur des plans donnöes de positions dans l'es-
pace (Ib. II, 1811 — 12). Determination du cen-
tre des rooyennes distances du triangle sphä-
rique (Ib. id.). Lieux aux sections coniques
(Ib. id.). Eclaircissements sur le troisiäme et
le sixiäme cas de la trigonom^trie sphärique
(Ib. III, 1812 — 13). Dömonstrations diverses
du thöoräme d'Euler sur les poly^dres etc. (Ib.
id.). Sur la possibilite et la constiiiction des
polyMres reguliers (Ib. id.). Solution d'un pro-
bl^me de probabilitö (Ib. id.). — Expressions
de la capacite d'un polyödre dans ses äl6ments
exterieurs (Bibl. univers. 1828).
Lhwyd (Lhuyd, Llwyd, lat. Luidius),
Edward. — Zuletzt Aufseher des Ash-
mole'schen Museums in Oxford (J) (A),
geb. 1660, . . ., gest. 1709, . . .
Lithophylacii britannici ichnographia, s. La-
pidum aliorumque fossilium britannicorum,
singulari ßgura insignium, quotquot hactenus
ve! ipse invenit, vel ab amicis accepit, distri-
butio classiea etc., 8o, Lond. 1689. Edit. alt.
curante G. Huddesford, Oxon. 1760. — Natur-
hist. Aufsätze in d. Phil. Tr.
Lia^e, Jean BaptisteJoseph. —
Folgweise Zögling der Militärschule in Brüs-
sel ( 18 34), Unter-Lieutenant im belg. Genie
(1836), Gehülfe an d. Sternwarte («841),
Repetentand. Militärschule (1841), Lieute-
nant (18 41), Capitiin (1845), Studien-In-
spector d. Militärschule in Brüssel (18 46) u.
Prof. an derselben (1850). Ehrenmitgl. d.
Acad. d. Wiss. daselbst seit 1853 (BAB),
geb. 1813, Febr. 17, Tournay.
Calcul des probabilites et thöorie des erreurs
etc , 1 vol. 8'\ örux. 1853. — Mem. sur les
correction.«! de la lunelte meridienne (Nouv.
1449
Libaviiu
Libri-Caracci dalla 8ommaja.
1450
M6m. Acad. Brux. XVIII, <845). M6m. sur la
dötermination de l'heure, de la latitude et de
l'azimut etc. (Ib. XXIII, 4 850). — Sur les os-
cillations du niveau ä bulle d'air (Bull. acad.
Brux. XI, 4 844). Sur une mölhode propre ä
faire trouver la collimation dune lunette m6-
ridienne (Ib. XV, ^ 848). Sur les foyers des sec-
tions coniques (Ib. XVI, <850). Sur la valeur
la plus probable d'une cötö göod^sique com-
mun ä deux trianKulations (Ib. XIX, 1852).
Sur la loi de repartition des hauteurs baromö-
Iriques, par rapport k la hauteur moyenne
(Ib. id.). Sur l'erreur probable d'un passage
observ6 ä la lunette nieridienne etc. (Ib. XX,
1853). Sur la mesure des distances observöes
au moyen de la stadia (Ib. id.). Sur I'organi-
sation des caisses de veuves etc. (Ib. id.). —
Des cora^tes, 8", 'Brux. <843 (Theil d. Trc^sor
historique). Elöments de g^ometrie et de to-
pographie(Theiid.Encyclop. populaire), 3 vol.
16°, Ib. 1850, 2'"«'edit. 1852. Artikel in d. En-
cyclop. du XIX'"'' siöcle, 8", Paris 4 850-52.
Libavins (Libau), Andreas. — Dr.
Med. Von 1588 bis 4 591 Prof. d. Ge-
sclrichle und Poesie an d. Univ. zu Jena ,
dann Gymnasiarch u. Physicus zu Rothen-
burg a. d. Tauber und von i 607 an Direct.
d. Gymn. zu Coburg fj) (A) (GJPJ,
geh Halle,
gest. 1616, Juli 25, Coburg.
Ueruni chymicarum epistolica forma ad phi-
losophos et medicos scriptarum libr, III, 8",
Francof. 1595 — 99. Singulariarium libr. IV,
quorum I et III de metallis, lapidibus et fossi-
libus, 80, Ib. 1 599 — 1 601 . Alchemia e dispersis
passim optimorum auctorura etc. collecta, ad-
hibitisqv'c» ratione et experientia quanta po-
tuit esse melhodo accurate explicata et in in-
tegrum corpus redacta, fol., Ib. 1595 (das er-
ste ei'^^'^ntl. Lehrbuch d. Chemie), neue Aufl.,
Ib. 1-.0. Praxis alchyniiae, hoc est, de arti-
ficiosä praeparatione praecipuorum medica-
inent'-nm chymicorum libr. II, 8'\ Ib. 1605
et 16üV [darin der von ihm entdeckte u. nach
ihm benannte Spiritus fumans Libavii
(Ztnnchlorid) beschrieben]. Defensio etdecla-
ratio alchymiae transmutatoriae etc., 8", Ur-
sell. 1604. Defensio altera etc., Francof. 1615.
Svnlagma selectorum alchymiae arcanorum,
2 Vol. fol., Ib. 1611 et 1613, Appendix 1615.
— Noch viele ehem. Schriften (in deren eini-
gen er sich Basilius de Vama nannte) ; alles
gesammelt in : Opera omnia medico-chymica,
3 vol. fol., Ib. 1615.
Libes, Antoine.
Folgweise Prof.
d. Physik am College zu B^ziers, am Col-
lege roy. zu Toulouse (hier auch Prof. d.
Chemie) und an d. i)cole normale, sowie
zuletzt am Lycee Charlemagne in Paris [BSJ,
geb. 1752, Juli 2, Beziers,*
gest. 1832, Oct. "25, Paris.
Physicae conjecluralis elementa, 12°, Tolosae
1788, Le^ODsde physique-chimique, 8°, 1796.
Theorie de l'^lectricltö, appuyöe sur des faits,
confirm^e par le calcul, 4", Paris 1800. Trait6
ölöment. de physique, 3 vol. 8°, Ib. 1802, 2'"«
6dit. 1813. Nouv. dictionnaire de physique,
3 vol. 8", Ib. 1808. Histoire philosophique des
progres de la physique, 4 vol. 8", Ib. 1810 —
13. — Sur plusicurs phenomfenes de la nature
expliquös d'une mani^re nouvelie (Journ. phys.
XXXVI, 1790). Sur les aurores boröales (Ib.
XXXVIII, 1791). Sur la pluie (Ib. XL, 1792).
Thöorie de relectricitci (Ib. XLIX, 1 799) . Theo-
rie de l'attraction molöculaire (Ib. LIV, 1802).
Sur r^lectricitö (Ib. LIX, 1804).
* geb. 1750 etwa, Toulouse (BC); 1760 etwa, Tou-
louse (Q).
Liboschitz, Joseph. — Kaiserl. russ.
Leibarzt in Petersburg (M. II j,
geb Wilna,
gest. 1824, .. . Wien.*
Merkwürdiges Verhalten eines l^pldöts zum
Lichte (Gilb. Ann. LXIV, 1820). Groösular vom
Wilui-Fluss in Kamtschatka (Ib. LXXII, 1 822V.
Über d. Nikolaew'schen Goldwäschwerke (Ib.
LXXIV, 1823).
* Auf einer Reise dahin.
Libri-Carucci dalla Somma^a*,
Guglielmo Brutus Icilius Timo-
leon. — Graf, Prof. d. Mathematik an d.
Univ. Pisa bis 1830, wo er als politischer
Flüchtling sein Vaterland veilie.ss und nach
Paris ging; dort 1833 naturalisirt, wurde
er bald Prof. d. Analyse an d. Sorbonne,
General-Inspeclor d. Universität u, d. öf-
fentl. BibHotheken, sowie Mitgl. d. Acad. d.
Wi.^s., liess aber 1848 alle diese Stellun-
gei) im Stich und floh nach England, da er
des Diebstahls von Büchern u. Handschrif-
ten (über 600000 frcs. an Werth) "aus d.
Öflfentl. Bibliotheken angeklagt ward, was
ihm 1850 in Abwesenheit die Verurthei-
lung zu zehnjähriger Zuchthausstrafe zu-
zog (Q) (QC),
geb. 1803, Jan. 2, Florenz.
M6m. sur la thöorie des nombres, 4", Florence
1820 (italienisch). Memoiresdemathömatiques
et de physiques, 1™* cah., Pise 1827 (Darin
3 Abhandll. : Sur quelques forraules gönerales
d'analyse; Sur la thöorie de lachaleur; Sur
les fonclions discontinues). D°2"'*'cah., 4",
Ib. 1829. Histoire des sciences mathömatiques
en Italie etc , 4 vol 8", Paris 1837— 41. M6m.
sur divers points d'analyse (Mem. Turin XXVII,
1823). Sur la resolution genörale des öquat.
indöterminees du l"" dögre ä deux inconnues
ä l'aide des fonctions circulaires (Gergonne,
Annal. XVI, 1825—26). Sur .la thöorie des
nombres (Möm. Sav. etrang. IV, 1833 et V,
1838). Sur l'integration des öquat. lineaires
aux difförences du 2'"^ ordre et des ordres su-
pörieurs (Meui. acad. Paris. XIV, 1838). —
Sur les valeurs de la fonction 0"'' (Crelle'ij
1451
Liceti
Iiichtenberger.
1452
Journ. VI, 1830). Sur quelques formules gö-
nörales d'analyse (Ib. VII, 1831). Sur la theo-
rie de la chaleur (Ib. id.). Sur les fonctions
discontmues (Ib. id.). Sur la thöorie des nom-
bres (Ib. IX, 1832). Sur la rösolution des
6quat. ind^terminä'iS ä l'aide des s6ries (Ib.
id.). Sur la n\<?olution des 6quat. algöbriqueö
dont les ractnes ont cntre elles un rapport
donnö, et su" l'inlögration des 6quat. diffö-
rent. lindalres dont les integrales particuliöres
peuvent s'exprinaer tes unes par les autres
(Ib. X, 18S3). Sur les fonctions discontinues
(Ib. id.). Sur rint6gration des 6quations li-
nöaires aux difförences de tous les ordres (Ib.
XII, 1834). Sur les intögrales d.lfinies aux dif-
förences finies (Ib. id.). — De l'influence que
Tölectricitö exerce sur l'ömanation des odeurs
(Ann. chim. phys. XXXVII, 1828). Sur la d6-
termination de Töchelle du thermomötre de
rAcodemio del Cimento (Ib. XLV, 1830). Sur
la thöorie mathömatiquedes tempöratures ter-
restres (Ib. LH, 1833). — Sur la dötermina-
tion approchöe des racines des <5quat. algö-
briques (Compt. rend. IV, 1837). Sur la th6o-
rie g6n(^rale des 6quat. dififerentielles linöaires
ä deux variables (Ib. VIII, 1839). Sur l'emploi«
des fonctions discontinues dans l'analyse,
pour la recherche des formules gönerales (Ib.
XV, 1 842). Sur la rösolution d'une classe d'6-
quations nuna^riques (Ib. XVII, 1848). Noch
viele Benoerkungen, Discussionen usw. da-
selbst. Aufsatze im Journ. des Savans, z. B. :
Vie de Galilei (1840- 41); Vie doFermat (1835
et 1841— 45).
* Gewohnlich nur L i b r i.
Licet! , Fortunio. — Dr. Phil, et
Med., Prof. erst (1600) d. Logik und dann
(< 609) d. aristotelischen Physik an d. üniv.
zu Pisa, darauf Prof. (extr. 1 609, ord. 1 622)
d. Philosophie an d. Üniv. zu Padua, bis
1637, v^'o er in gleicher Stellung nach Bo-
logna ging, von da aber 1645 als Prof.
d. Medicin nach Padua zurückkehrte (Ni.
XX\llJ (FJ (T,\mj (BJ (J) (AJ,
geb. 1577, Od. 3, Rapailo, im Genue-
sischen,
gest. 1657, Mai 17, Padua.
De noWs astris et comelis, 4°, Veneliis 1622.
Controversiae de cometarum altributis etc.,
4°, Ib. 1625. Pyronarcha, s. de fulminum na-
tura etc., 4«, Patavii 1634. Litheophosphorus
s. de lapide Bononiensi, lucem in se conceptam
ab ambiente claro mox in tenebris mire con-
servanie über, 4", Utini 1640. De luminis na-
tura et efficieiilia, libri tres, 4", Ib. 1640. De
terra, unico centro motus singularum coeli
particularum, Disputationes, 4", Ib. 1640. De
centro et circumferentia, 4°, Ib. 1640. De re-
gulari motu, minimaque parollaxi cometarum
coelestium, 4», Ib. 1640. Do lunae subobscura
luce prope conjunctiones et in dellquiis ob-
servationes, 4", Ib. 1640. De lucidis in sub-
limi, 4°, Patav. 1641. Hydrologia peripate-
tica, de maris tranquillitale, deque fluminum
ortu et montibus, 4«, Ib. 1640. — Philosophi-
sches u. Medicinisches.
Lichtenberg, Ludwig Christian.
— Geheimer Legationsrath, Secretär und
Archivar des Herzogs von Gotha. Bruder
des Folgenden (M. UJ (Sc),
geb. 1738, ...... Ober-Ramslädt
bei Darmstadt,
gest. 1812, März 29, Gotha.
Verhaltungsmaasfiregeln bei nahen Donner-
wettern usw., S", Gotha 1774, 3. Aufl. 1778.
Gab heraus : Magazin für das Neueste aus d.
Physik u. Naturgeschichte, 8^ Bd. I— III, Ib.
1 786 ; fortgesetzt von J. H. Voigt, Bd. IV— XII,
Ib. 1786—99. Übersetzte: Dolomieu's Voyage
aux lies de Lipari etc., 8«, Ib. 1783.
Lichtenberg, Georg Christoph.
— Nachdem er in GÖttingen studirt und
einige Jahre in England gelebt, Prof. (extr.
1770, ord. 1775) d. Physik an d. üniv. zu
Soc. d.Wiss. daselbst fP) fComm. Gott. XIV;,
Göttingen, Mitgl. (extr. 1774, ord. 1776) d.
geb. 1744, Juli 1, Ober-Ramstädt
bei Darmstadt, *
gest. 1799, Febr. 24, Göttingen.
Betrachtungen über einige Methoden, eine ge-
wisse Schwierigkeit in d. Berechn. d. Wahr-
scheinlichkeit beim Spiele zu heben, 4^, Göt-
tingen 1770. — Observationes astronom. per
a. 1772 et 1773 ad situm Hannoverae, Osna-
brugi et Stadiae deterrainandum inslitutae
(Nov. Commentar. Gotting. VII, 1776). Super
nova methodo motum ac naturam fluidi ele-
ctrici investigandi, II Aufsätze (Ib. VIII, 1777
et Commentat. Gotting. I, 1778. — Darin die
»Lichtenberg'schen Figuren« beschrie-
ben).— Beob. d. Magnetnadel am Harz (Berg-
bauki nde, II) . Über Felletier's Anwendung d.
Elektricifät zur Erkennung mineral. Körper
(Crelle's Ann. 1 786). Gab heraus : Tob. Mayeri
Opera inedila, Vol. I, Gott. 1774; Endeben's
Naturlehre, 3. bis 8. Ausg., Ib. 1784--94, und
mit J. G. A. Forster: Gotting. Magazin d. Wiss.
u. Litt., 3 Jahrgg., Ib. 1780—88 (worin ver-
schiedn. Aufsätze von ihm). Antheil am Göt-
tinger Taschenkalender von 1778 an. — Ver-
theidigung d. Hygrometers u. d. Deluc' sehen
Theorie vom Regen (posthum), herausgegeb.
von L. eil. Lichtenberg und F. Ch. Kries, 8",
Gott. 1800. — Vermischte Schriften, heraus-
gegeb. von F. Ch. Kries, 9 Bde. 8° (die vier
letzten physikal. u. mathemat. Inhalts), Ib.
1800—1805; neue Aufl., 6 Bde. 8°, Gotha 1844
— 46. — Seine Vorlesungen, siehe Gamauf. —
Viel Satirisches.
♦ geb. 1742, Juli 1 {Sch.N.f. 1799).
Lichtenberg;er, Johann — Astro-
log. Ein Ahn des Folgenden und auch der
beiden vorhergehenden Lichtenberg,
deren Grossvater die zwei letzten Buch-
staben an seinem Familiennamen strich
(J) (A) (JÜJ,
1453
Lic&tenberger
Liebherr.
1454
geb. H58, . . . Braunschweig,
gest. 1510,
Practica u. PrognostiCBtion, so er vor etlicher
Zeit gemacht vonn der grossen Conjunction
Saturni u. Jovis im Jahr < 484, fol., Mainz U92.
Desgleichen ellipsis usw., mit Weisssagungen
u. einem Gesichte Bruder Clansens; mit einer
Erklärung des Dr. M. Luther» und mit Holz-
schnitten, 4«, Wittenb <527.
Llchtenberger, G . . . — Ober-Buch-
halter auf d. Eisenhüttenwerk Neuenkir-
chen bei Saarbrück. Besitzer einer Stern-
warte (JU),
geb. 1796, Mai 2, Wetzlar.
Über das Sternschwanken (Jahn's Unterhalt.
<853). Über eine Witterungsregel (Ib. id.).
Über d. grössten Glanz d. Venus (Ib. 1854).
Anderweit, astronom. Beobb. (Ib. 4 852 — 55).
Meteorolog. Beobb. für d. preuss. Stationen.
Liohtenstein, Georg Rudolph. —
Dr. Med., von 1774 bis 1804 Prof. extr.
d. Medicin an d. üniv. zu Helmätädt, dann
Garnisonsarzt in Braunschweig (M. II) (A),
geb. 1745, Braunschweig,
gest. 1807, Mai 28, Braunschweig.
Disp. de dispositione salium imprimis simpli-
cium atque mixtorum, 4°, Heimst. 1769. Ab-
handl. vom Milchzucker u. d. verschiedn \r-
ten desselb., 8°, Braunschw. 1772. Entdeckte
Geheimnisse oder Erklärung al er Kunstwör-
ter u. Redensarten bei Borgwerken u. Hütten-
arbeiten, 2 Thie. 8«, Ib. 1778. Über d. anzie-
hende u. zurückstossende Kraft d. Salze (Crell's
Neueste Entdeck. III, 1781). Vom Benzoesalz
(Ib. IV, 1782). Von d. in d. Pottasche befindl.
Mittelsalz(Ib. VI, 1782). Auflösbarkeit d. Holz-
kohlen (CreU's Ann. 1786). Bereitung d. Al-
kohols von Kornbrandtewein (Ib. id.j. Wirk,
d. dampfenden Salpelergeistes auf Braunslein
(Ib. 1787]. Gefahrlose u. schnelle Bereitungs-
art d. süssen Salpeternaphtha (Ib. 1795). Vom
sogenannt, rothen Gummi aus Botanybay (Ib.
id.). — Medicinisches.
Liohtner^ Johann Christoph. —
Prof. d. Philosophie an d. üniv. zu Leip-
zig (J),
geb. 1626, Aug. 4, Nimesen, Böhmen,
gest. 1687, Juni 9, Leipzig.
Disput, de luce et lumine. De natura lucls,
1653. Theoria luminis, 1654.
Lichtscheid, Ferdinand Helf-
reich. — Dr. Theol., Consistorialrath,
Propst u. Prediger an d. Petrikirche in Ber-
lin seit 1703, auch Milgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst; früher (1689 — 96) Prediger in
Zeitz (J) (A),
geb. 1661, Nov. 2, Würmlingb.Wien,*
gest. 1707',Febr.23, Berlin.
Nova accessio ad hygrometron ex corda con-
fici solitum (Act. Erudit. 1688). Consideratio-
nes circa altitudines et velocitates pendulorum
in diversis circulis (Ib. 1691). — Erbauungs-
schriften.
• geb. Nov. 12 (/).
Lidonne, Nicolas Joseph. — Vor
der Revolution Prof. d. Mathematik, wäh-
rend derselben Rath im Justizministerium,
nachher beim Athen^e des Arls in Paris
angestellt (BS),
geb. 1757, Juli 9, Perigueux,
gest. 1830, Febr. . ., Paris.
Table de tous les diviseurs des nombres, cal-
cules depuis un jusqu'ä cent deux mille, sui-
vies d'une dissertation sur une question de
st6r6om6trle, extraite de quelques auteurs du
si^cle dcrnier, 8*', Paris 1808.
Lidtgren, Anders. — Observator
an d. Sternwarte zu Lund, Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Stockholm (OrJ,
geb. 1739, Skara,
gest. 1815, Febr. 6, Lund.
Zwölf Aufsätze, enthaltend astronom. Beob-
achtungen (Vetensk. Acad. Handl. 1786—90,
92 u. 1804).
Lieberkühn, Johann Nathanael.
— Dr. Med., seit 1740 pract. Arztu. Mitgl.
d. medicin. Obercollegiums in Berlin, auch
Mitgl. d. Acad. daselbst (seil 1735) und d.
Leopoldin. Acad. fMem. Berlin {166 J,
geb. 1711, Sept. 5, Berlin,*
gest. 1756, Dec. 7, Berlin.**
Descript. d'un microscope anatomique (M6m.
Berl. 1745. — Darin das 1738 von ihm erfun-
dene Sonnenmikroskop beschrieben). — Ver-
fertigte mit eigner Hand mathematische, opti-
sche u. mechanische Instrumente. — Medici-
nisches.
*geb. Sept. 4 (ÄNCT).
** gest. 1758, Dec. 7 {M) (^) (^X) ; 1756, Dec. 17 {Th).
Liebherr ; Joseph. — Uhrmacher
und Mechanicus anfangs in Immenstadt,
Ober-Donaukreis in Bayern, dann in Mün-
chen, wo er erst in Verbindung mit Rei-
chenbach u. ützschneider (1802 —
13), dann allein und nun von 1814 bis
1823 gemeinschaftlich mit ützschnei-
der u. V^'^erner vorzügliche optische u.
mechan. Arbeiten lieferte; widmete sich
darauf in Kempten der Schriflgiesserei, bis
er 1 828 Prof. d. Mechanik an d. polytechn.
Schule in München ward fNJ,
geb. 1767, Dec. 31, Immenstadt,
gest. 1840, Oct. 8, München.
Hat, seiner Angabe nach, 1 794 zu Imraenstadt
die Kreislheilmaschine erfunden, die gewöhn-
lich die Reichenbach'sche heisst; siehe
darüber die Streitschriften in Gilb. Ann. LXV,
S 329 ; LXVll, S. 1 09 ; LXVIII, S. 83 u. LXIX,
S. 3i0. — Fernere bemerkenswerthe Arbei-
1455
Liebig.
1456
ten von ihm sind : ein ührrädersclwieidzöug,
eine Kniehebelpresse, ein Cohäsionsmesser,
einPantograph, ein ührenregulator, eineMünz-
Adjustirmaschine, ein repelirendes üniversal-
Instrument, verbesserte Theodolithen, Borda'-
sche Kreise usw.
Liebig, Justus, Freiherr von. —
Dr. Phil, u. Med., anfangs Pharmaceut, dann,
nach gemachten Studien in Bonn u. Erlan-
gen, Prof. (extr. <824, ord. 1826) d. Che-
mie an d. Univ. zu Giessen bis 1852 und
seitdem Prof. ord. d. Chemie an d. Univ.
zu München u. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. da-
selbst. Bai onisirt seit 18 45. Ausw'arliges
Mitgl. d. Berliner Acad. seit 1855 (ScrJ,
geb. 1803, Mai 13, Darmstadt.
Anleitung z. Analyse organ. Körper, 8", Braun-
schweig 1837, 2. Aufl. 1853. Über d. Studium
d. Naturwiss. u. über d. Zustand d. Chemie
in Preussen, 8°, Ib. <840. Die Chemie in ih-
rer Anwend. auf Agricultur u. Physiologie, 8°,
Ib. '1840, 6. Aufl. 4846. Die organ. Chemie in
ihren Beziehungen zu Dr. Gruber u. Dr. Spren-
gel, 8°, Heidelb. 1844. Die Thierchemie oder
d. organ. Chemie in ihrer Anwend. auf Phy-
siologie u. Pathologie, 8°, Braunschw. 1842,
3. Aufl. 4 847. Handb. d. organ. Chemie mit
Rücksicht auf Pharmacie (aus d. von ihm be-
sorgten letzten Ausgabe von Geiger's Handb.),
8«, Heidelb. 4 848. Bemerkk. über d. Verhalt-
niss d. Thier-Chemie zur Thier-Physiologie,
8°, Ib. 4 844. Chemische Briefe, gr. 4 2«, Ib.
4844, 4. Aufl., 2 Bde. 42<*, Ib. 4859. Chemi-
sche Untersuch, über d. Fleisch u. seine Zu-
bereitung zum Nahrungsmittel, 8°, Ib. 4 847.
untersuch, über einige Ursachen d. Säftebe-
wegung im thierisch. Organismus, 8°, Braun-
schweig 4 848. Zur Beurtheil. d. Selbstver-
brenn, d. menschl. Körpers, 8", Heidelb. 4 850.
Chem. Untersuch, d. Schwefelquellen Aachens,
8", Aachen u. Leipz. 4854. Über e. neue Me-
thode z. Bestimm, von Kochsalz u. Harnstoff
im Harn, 8«, Heidelb. 4 853. Die Grundsötze
d. Agricultur-Chemio mit Rücksicht auf d. in
England angestellten Untersuchungen , 8^,
Braunschw. +855. Hr. Dr. E. WoUf in Hohen-
heim u. die Agricultur-Ghemie, 8", Ib. 1855.
Zur Theorie u. Praxis in d. Landwirthschaft,
8", Ib. 4 856 (Die meisten dieser Werke in mehr
als eine europäische Sprache übersetzt). —
Mit J. C. Poggendorff u. F. Wöhler : Handwör-
terb. d. reinen u angewandt. Chemie, 6 Bde.
8**, Braunschw. 4 837-56, 2. Aufl. mit vielen
andr. Chemikern, redigirt von H. v. Fehling,
Ib. 4 856 u. ff. Mit H.Kopp: Jahresbericht über
d Fortschritte d. Chemie, Physik, Mineralo-
gie u. Geologie, seit 4 849 jährlich 4 Bd. 8»,
Giessen. — Gab heraus mit Geiger u. Andr. :
Annal. d. Pharmacie, 32Bde. 8«, Heidelb. 4832
— 39 ; Forlsetzung davon, mit F. Wöhler: An-
nal. d. Chemie u. Pharmacie XXXIII— LXXVI.
Bd., Heidelb. u. Leipz. 4 840—50; mit F. Wöh-
ler u. H.Kopp, von da bis jetzt jährl. 4 Bde. 8'^.
Mem. sur l'argent et le mercure fulminans
(Ann. chim. phys^ XXIV, 4 823;. Analyse du ful-
minate d'argent (Ib. XXV, 4 824). Sur la d6com-
position du fulminate d'argent per l'acide hy-
drosulfurique (Ib. XXXII, 4 826). Sur quelques
cyanates (Ib. XXXII!, 4 826). — Über d. unge-
färbten Indigo (Geiger's Mag. XVIII, 4 827). Über
d. Darstell, von ätzend. Kali (Ib. XXXV, 4 834).
— Doppelchloride u. öhnl. Verbindd. (Pogg.
Ann. XI, 4 827). Untersuch, d. Kohlenstick-
stoffsäure (Ib. XIII, 4 828). Reduct. d. Schwe-
felarseniks (Ib. id.). Muthmaassl. neues Chrom-
o.xyd (Ib. id). Darstell, d. Salpetersäure aus
d. Kohlenstickstoffsäure (Ib. XIV, 4 828). Be-
stimm, d. Bromatoms (Ib. id.). Neue Bereit
d. Cyansäure (Ib. XV, 4 829). Producte d. Zer-
setz, mehrer Salze u. organ. Substanzen durch
Chlor (Ib. id.). Über E. Davy's Platinnieder-
schlag usw. (Ib. XVII, 4 829). Über d. Säure
im Harn d. grasfressend. Vierfüssler (Ib. id.).
Darstell, von arsenikfreiem Kobalt u. Nickel
(Ib. XVIII, 4 830). Zerlegungsmelhode organ.
Substanzen ; Zerlegung d. Aepfelsäure (Ib. id.).
Zerleg, d. Honigsteinsäure ; mit Wöhler (Ib.
id.). Darstell, d. Magnesiums (Ib. XIX, 4830).
Zerleg, d. Kamphers u. d. Kamphersäure (Ib.
XX, 4 830). Untersuch, d. Cyansäure; mit
Wöhler (Ib. id.). Analyse mehrer organ. Sub-
stanzen, nebst Beschreib, d. dazu gebraucht.
Apparate (Ib. XXI, 1834). Dorstell. d. metall.
Titans (Ib. id.). Darstell, d. Chroms (Ib. id.).
Wassergehalt d. schwefelsauren Brucins u.
Strychnins (Ib. id.). Über d. Zusammensetz,
d. Weinschwefelsäure; mit Wöhler (Ib. XXII,
4 834). Trenn, d. Eisenoxyds von andr. Oxy-
den durch kohlensaure Erden (Ib. XXIII, 4 834).
Zersetzungsproducle d. Alcohols durch Chlor
(Ib. id. u. XXIV, 4 832). Zerleg, d. Coffeins
(Ib. XXIV, 4 832). Radical d. Benzoesäure;
mit Wöhler (Ib. XXVI, 4 832). Zerleg, d. Ace-
tals, Holzgeistes u. Essigäthers (Ib. XXVII,
4 833). D° d. Narcotins (Ib. id.). D" der Nel-
kensäure (Ib. id.). Apparat zum Trocknen ve-
getabil. Substanzen behufs d. Analyse (Ib.-
XXVII, 4 833). Darstell, u. Zusammensetz. d.
Aepfelsäure (Ib. XXVHI, 4 833). Bereitung e.
schönen Zinnobers (Ib. id.). Zerleg, d. Wein-
phosphorsäure (Ib. id.). D° d. Chinasäure u.
ihrer Salze (Ib. XXI, 4 834 u. XXIX, 4 833).
D° d. Piperins (Ib. XXIX, 4 833). D" d. Mekon-
u. Metamekonsäure (Ib. XXXI, 4834). D*» d.
Asparaoiids u. Asparagins (Ib. id.). Gonstitut.
d. Aethers u. seiner Verbindd. (Ib. id.). Zer-
leg, d. Hippursäure (Ib. XXXII, 4 834). Ver-
halt, d. Kohlenoxyds zum Kalium (Ib. XXXIII,
1834). Untersuch, mehrer Slickstoffverbindd.
fib. XXXIV, 4 835). Analyse d. Gerbstoffs (Ib.
XXXVI, 4 835). Producte d. Oxydation d. Al-
cohols (Ib. id.). Über d. Substitutionslheorie
von Dumas u. d. Constitut. d. Aethers (Ib. XL,
4 837). Zusammensetz. d. Mandelsäure (Ib.
XLI, 1837). Über Bild. d. Bittermandelöls;
mit Wöhler (Ib. id.)! Über Marcet|8 Xanthic-
oxyd ; mit Demselben (Ib. id.). Über d. Na-
tur d. Harnsäure; mit Demselben (Ib. id.j.
Über d. Säure d. Sauerkohls (Ib. XLII, 1837j.
Erscheinungen u. Ursachen d. Gährung, Fäul-
niss u. Verwesung (Ib. XLVIII, 4 839). — Über
Chlorkohlenstoff, schweren Salzäther u. Chlo-
rai (Lieb. Ann. I, 4 882). Zusammensetz. d.
1457
Liebig.
1458
Coffeins ; mit Pfajff (Ib. id.). Über d. Theorie
d. bleichend. Chlorakalien (Ib id.). Bemerkk.
2U Thenard's Abhandl. über d. Wasserstoff-
schwefel (Ib. II, 4 832). Darstell, d. Inulins
(Ib, id.). Über Isomerie (Ib. id.). Über Bild,
d. Blasensteine (Ib. III, 4 83«). Über Göbel's
Untersuch, d. Verhalt, d. Ameisensäure zum
Quecksilberoxyd (Ib. id.). Zersetzung organ.
Körper durch Salpetersäure (Ib. V, 4 833).
Über d. Zusammensetz, d. Citronensäure (Ib.
id.). Apparat z. Bestimm, d. Krystallwassers
von Salzen usw. (Ib. id.) Über d. Stickstoff-
gehalt d. organ. Basen (Ib. VI, 4 833.). Über
d. Zusammensetzung d. Milchsäure; mit Mit-
scherlich (Ib. VII, 4 833). Über Mitsclierlich's
Benzol (Ib. IX, 4 834). Über d. Bildung d.
Oxamids aus Oxaläther durch Ammoniak (Ib.
id.). Bemerkk. zu Dumas' Abhandl. über Nel-
kenöl (Ib. id.). Über OenantbsäureUther, Ho-
nigsteinsäure, Schleirnsäure.Xanthogensäure;
mitPelouze (Ib. id.). Über Mellon, Melam, Me-
lamin usw. (Ib. X, 4834). Analyse d. Harn-
säure (Ib. id.). Bemerkk. zu Eeichenbach's
Abhandl. über Mesit (Ib. id.). D° z. Abhandl.
von Pelletier u. Conerbe über d. Kockelskör-
ner (Ib. id.). Über d. Zusammensetz. d. Mer-
captans (Ib. XI, 1834). über Phosphorstick-
stoff (Ib. id.). Scheid, d. Bittererde von Kali
u. Natron (Ib. id.). Zusammensetz. d. Malein-
u. Paramaleinsäure (Ib. id.). D" d. Hippur-
söure (Ib. id.). Thatsachen z. Geschichte d.
Aethers (Ib. XII!, 4 835). Über d. Oxydalions-
producte d. Alcohols u. die Essigsäurebildung
(Ib. XIV, 4 835). Dcrstell. d. Aluminiums (Ib.
XVII, 4 836). D«' d. Nicotins (Ib. XVIII, 4 836).
Analyse d. Homburger Mineralwassers (Ib. id.
u. XLII, •i842). Über benzoösaur. Benzoyl-
wasserstoff (Ib. XVIII, 4 836). Darstell, von
arsen- u. eisenfreiem Antimon (Ib. XIX, 4 836 ;
XXII, 4 837 u. L, 4 844). Über Stearin, Consti-
tution d. Zuckers, Mannit u. benzoesaur. Ben-
zoyl Wasserstoff; mit Pelouze (Ib. XIX, 4836).
Über d. Theorie d. Essigbildungsprocesses (Ib.
XXI, 4 837). Wer ist Entdecker d. Aldehyds?
(Ib. XXII, 4 837). Vorschlag e. neu, Arzenei-
mittels; mit Wohler (Ib. id.). Über d. Aether-
theorie u. Zeise's Untersuch, d. entzündl. Pla-
tinchlorürs (Ib. XXIII, 4 837). Über Marsb's
Apparat (Ib. id.). Über Laurents Theorie d.
organ. Verbindd. (Ib. XXV, 4 838). Über »o-
biquet's Geschichte d. Arbeiten über d, bittr.
Mandeln (Ib. id.). Über d. Zustand d. Chemie
in Oesterreich (Ib. id. u. XXVII, 4 838). Be-
merkk. zu Begnault's Untersuch, über d. or-
gan. Basen (Ib. XXVI, 4 838). Über d. Consti-
tut. d. organ. Säuren (Ib. id.). Constitut. d.
knallsaur. Salze (Ib. XXVII, 4 838). Zusam-
mensetz, d. organ. Basen (Ib. XXIX, 4 839).
Zu Fritzsche'a Arbeit iiber d. Purpursäure;
mit Wöhler (Ib. id.). Über Amalgamir. von
Zinkplatten (Ib. id.). Theorie d. Aetherbild.
(Ib. XXX, 4 839). Leichte Darstell, von Sal-
petersäure (Ib. id.). Vortheilhafte Darstell, v.
Essigäther (Ib. id.). Theorie d. Essigbildung
(Ib. id.). Darstell, u. Bild, von Mellonkalium
(Ib. id.). Zusammensetz. d. Salicins usw. (Ib.
id.). Analyse d. Mineralwass. von Soden (Ib,
id. u. XXXI, 4 889). Wirk. d. Salze auf d. Or-
Pofgendorff, HandwiSrterbucb.
ganismus(Ib. XXX, 1839). Zusammensetz. d.
Phloridzins usw. (Ib. id.). Bemerkk. zu Ber-
zelius' Abhandl. über einige Fragen d. Ta^es
in ,d. organ. Chemie (Ib. XXXI, 1839). Ana-
lyse d. Schwalheimer Mineralwass. (Ib. id.).
Bemerkk. zu H. Eosb'b Abhandl. über d. Mi-
neralkermes (Ib. id.). D** zu Berzelius' Abh.
über d. Subslitutionstheorie (Ib. id.). D" zu
Fremy's Umwand!, von Zucker in Milchsäure
(Ib. id.). D° zu Magern»* Abh. über d. Aethion-
säure (Ib. XXXII, 1839). D" zu Kalaguti's
Abh. über d. Zersetz, d. Aelherarten durch
Chlor (Ib. id.). Über d. ZusBraraensetz. d.
Talg-, Oel- u. Margarinsäure (Ib. XXXllI,
1840). Über Leinöl u. Leinölfirniss (Ib. id.).
Bemerkk. zu Bumas' u. Pelouze's Notizen über
Substitution (Ib. id.). D° zu Hess' Aufsatz über
Zuckersäure (Ib. id.). ZuDumaa'Substitulions-
iheorie (Ib. id.). Über d. Zustand d. Chemie
in Preussen (Ib. XXXIV, 1840). Über Wech-
selwirthschaft u. Dunger (Ib. id. u. XLVI,
1843). Verhalt, u. Zusammenselz. einer Ueihe
fetter Körper (ib XXXiV, 1840). Zu Fritz-
sche's Auf.sau über Anilin (Ib. XXXVI, 1840;.
Verhallen der Fette gegen Metalloxyde (Ib.
XXXVü, 4844). Über Bild. d. Blutlaugeosalzes
(Ib. XXXVIII, 1844). Darstell, von Harnstoff
(Ib. id.). Zu Dumas' u. Stass' Abhandl. über
d. Atomgewicht d. Kohlenstoffs (Ib. id.). Atom-
gewicht d. KohlenstotTs ; mit Eedtenbacher (Ib.
id.). Verhalt, d. Alloxans beim Sieden mit
W^asser (Ib. id.). Darstell, u. Zusammensetz.
d. Anthranilsäure (Ib. XXXIX, 4844). Über d.
stickstoffhaltigen Nahrungsmittel d. Pflanzen-
reichs (Ib. id.). Der Lebensprocess im Thiere
u. d. Atmosphäre (Ib. XLI, 4 842). Über Er-
nährung, Blut- u. Fettbild, im Thierkörper
(Ib. id., XLV u. XLVIII, 4 843). Darstell, u.
Anwend. d. Cyankaliums (Ib. id. u. XLIV,
4842). Antwort auf Dumas' Rechtfertig, wegen
e. Plagiats (Ib. XLII, 1842). Mitscherlich u.
die Gährungstheorie (Ib. id.). Hlubeck u. die
organ. Chemie (Ib. id.). Analyse d. Geiinauer
Mineralwass. (Ib. id.). Zu Saussure's Versu-
chen über Ernähr, d. Pflanzen (Ib. id.). Zu
Schleiden's vermeintl. Verwandl. d. Holzfaser
in Amylon (Ib. id.). Über d. Constitut. d. or-
gan. Säuren u. ihrer Salze (Ib. XLIV, 1842).
üeber d. Opiansäure; mit WöMer (Ib. id.).
Über d. Galle (Ib. XLVII, 1843). Analyse d.
Mineralwass. v. Salzhausen (Ib. XLVIII, 1843).
Über d. Indigo (Ib. id.). Über d. Mannitgehalt
d. Agaric. piperatus ; mit Wöhler (Ib. XLIX,
4 844). Über d. Constitut. d. Harns d. Men-
schen u. d. fleischfress. Thiere (Ib. L, 1844).
Scheid, d. Kobalts von Nickel (Ib. id., LXV,
1848 u. LXXXVIl, 1853). Berzelius u. d. Pro-
babilitätstheorien (Ib. XLVIII, 1843). Zu Ber-
zelius' Notiz über d. knallsaur, Salze (Ib. id.).
Über Mellon u. Mellonverbindd. (Ib.ld.). Über
d. Entsteh, d. Albumins in d. Pflanzen (Ib.
LI, 4 844). Darstell, d. Schwefelcyankaliums
(Ib. id.). Über thierische Wärme (Ib. LIII,
184 5). Über d. Zersetz, d. Schwefelcyanam-
moniums u. d. Constitut. d. Schwefelblausäure
(Ib. id.). Über d. Identität d. Leucols u. Chi-
nolin (Ib. id.). Überd. Stickstotfgehaltd. baye-
risch. Biers (Ib. LIV, 1845). Über cyansaur.
92
1459
Liebknecht.
1460
Aethyl u. Methyloxyd; mit Wöhler (Ib. id.).
Über e. neues Zersetzungsprodiict d. Harn-
stoffs ; mit Demselben (Ib. id.). Über d.
Fettbild, im thier. Organism. (Ib id.). Ger-
hardt u. d. organ. Chemie (Ib. LVli, '8461.
Über VVeingährung (Ib. id.). Über d. Abwe-
senheit d. kohlensaur. Alkalien im Blut (Ib.
id.). Baldriansäure u. e. neuer Körper aus
Käsestoff (Ib. id.). Über d. Proteinbioxyd (Ib
id.). Überd. Schwefelgehalt d. stickstoffhalt
Bestandtheils d. Erbsen (Ib. id.). Beieucht.
d. Untersuch, von Laurent u, Gerhardt über
d. Mellonverbindd. (Ib. id.). Über d. ehem.
Process d. Respiration (Ib. id.). Zusammen-
setz. u. medicifi. Wirk. d. Chinoidins (Ib. id.).
Über d. ehem. Untersuch, d. Soolmutlerlauge
zu Unna (Ib. LIX, 1846;. Über d. Einwirk. d.
Cyansäure auf Alcohol u Aldehyd ; mit Woh-
ler (Ib. id.). Einfache Darslell. von Schwefel-
cyanammonium (Ib. LXl, 1 847). Über d. Über-
gang d. phosphorsaur. Kalks in d. Pflanzen
(Ib. id.). Darstell, von Mellonkalium (Ib. id.).
Thialdin u. Selenaldin, zwei künstl. organ.
Basen; mit Wöhler (Ib. id.). Zu PolstorflTs
Versuch über d, Ernährungsprocess d. Pflan-
zen Ib. LXII, 1S47). Übe^r d. Bestandtheile
d. Flüssigkeiten d. Fleisches (Ib. id.) Analyse
d. Bitlerwassers von Friedrichshall (Ib. LXIIl,
1847). D'' d. Mineralwassers von Liebenstoin
(Ib. id.) Einfluss d. Zeit auf d. Bild. ehem.
Verbindd. (Ib. LXV, 1848). Mittel zur Ent-
säuerung alter Rheinweine (Ib. id.). Überd.
Garbothialdin ; mitEedtenbacher (Ib. id>. Dar-
stell, d Bernsteinsäure aus äpfelsaur. Kalk
(Ib. LXX, 1849). Über d. Oxydation organ.
Verbindd. (Ib id.). Über d. Gährung d. äpfel-
saur. Kalks (Ib. id.). ßrantwein aus d. Saft d.
Vogelbeeren (Ib. LXXI, 1S't9), .Über d. Trenn,
einiger Säuren d. Reihe (CHJ^O* (Ib. ib.). Lber
d. Fibrin d. Muskelfaser ilb. LXXIII, -1850).
Bestimmung d, Blausäuregehalts d. raedicin.
Blausäure usw. (Ib. LXXVII, 1851). Neu. Ver-
fahr, z. Bestimm, d. Sauerstoffgehalts d. at-
mosphär. Luft (Ib. id.). Untersuch, d. Aache-
ner Schwefelquellen ;lb LXXIX, 1851). Über
d. Form d. absorbirt. Sauerstoffs im Blut (Ib.
id.). Über d. Einfluss d. Chemie auf d. Laud-
wirthschaft (Ib. id.). Überd. Beziehungen d.
verbrennl. Bestandtheile d. Nahrung z. Le-
bensprocess (Ib. id,;. Reagens auf Harnstoff
;lb. LXXX, 185i;. Löslichk. d. Chlorsilbers
in salpetersaur. Quecksilberoxyd (Ib. LXXXI,
ISoS). Über einige Harnstoffverbindd. usw.
fib. LXXXV, 1853). Über d. Thierschit (Ib.
LXXXVI, 1853). Über Kynurensäure(Ib.id.).
Darstell von Ferrocyan wasserstoffsäure (Ib.
LXXXVIf, 1853). Pyrogallussäure im Holz-
essig (Ib. id ). Über d. Wirk. d. Braunsteins
als Entfärbungsmitlei d. Glases (Ib. XC, 1854).
Eine neue Fleischbrühe für Kranke (Ib, XCI,
1854). Mittel z. Verbessr. u. Entsäuer. d. Rog-
genbrods (Ib. id., Über Kieselsäurehydrat u.
kieselsaur. Ammoniak (Ib. XCIV, 1855). Ein-
fache Darstell, von Eisen-, Mangan- u. Zinn-
oxydul (Ib. XCV, 1855;. ÜberMohr's volumetr
Bestimm, d. Blausäure durch Kupfersalze (Ib.
id.) Überd. Fulrainui säure, eine neue Cyan-
säure (Ib. id.). Auffind. d. lods in Minernl-
quellen (Ib. XCVIII, 4 856). Analyse d. Kis-
singer Mineralwass. (Ib. id.). D" d. Neuhau-
ser (Ib. id.). D*» d. Bitterwass. von Mergent-
heim (Ib. id ). Über Versilbr. u. Vergold. von
Glas (Ib. id., auch Abhandl, d, naturwiss.-
techn, Gommiss d. Münch. Acad I, 1857).
Darstell, von lodkalium (Ib. C, 1856). Dar-
slell. von Pyrogallussäure (Ib. CI, 1857). Über
Darstell, d. W^asserglases auf nass. Wege (Ib.
CII, 1857). Gasbrenner aus Speckstein (Ib.
id.). Über einige Eigenschaften d. Ackerkrume
(Ib. CV, 185S). Über d Verhalt, d. Chilisal-
peters, Kochsalzes u. schwefelsaur. Ammo-
niaks zur Ackerkrume (Ib. CVI, 1858). Über
d. Kitzinger Bitterwass. (Ib. CVII, 1858). Über
Oxalan(Ib. CVIII, 1858). Über Kroatin u. Kyn-
urensäure im Hundeharn (Ib. id.).
♦ geb. Wii 8 {irA) ; Mai 12 {CL).
Liebknecht, Jobann Georg, —
Mag. Phil und (1719) Dr. Theol. Von »707
bis 17 37 Prof. d. Mathematik und von 172«
bis zu seinem Tode auch Prof. d. Theolo-
gie an d. Univ. zu Giessen. Mitgl. d. Leo-
poldin. Academie seit 1715 und. d. Berli-
ner Academie seit 1716 (AJ (J),
geb. 1679, Apr. 23, Wasungen, Hessen,
gest. 17i9, Sept. 17, Giessen.*
De Speculis causticis, 4°, Jenae1703. De Has-
sia muthematica, 4o, Giess. 1704. Selecla the-
mata mathematica, 4**, Ib. 1709. Detempesta-
tutn adparenter et vere extraordinarium ac
specidliai frigoris, quod hyeme superiori sen-
siniu.v, intensissimi causis, 4", Ib. 1710. De
culluetpraestantiamatheseosetc, 4", Ib. 1710.
Disq. de düuvio maximo etc., 8", Ib 1714.
Di.ss. pyrometriam s. ignis mensurand: et in-
tendcndi novum et generale specimen --iistens,
4", Ib. 1714. De noctiluca mercuriali s. deluce
quam argentum vivum in tenebris fundit, 4°,
Ib. 1716 'Siehe Heusinger). Disp. cosmogra-
phica de harmonia corporum mundi totelium
nova ratione in numeris perfectis generatim
definila, 4**, Ib. 1718. Prog. solem monstrans
olim prodigiosum nobis vero propitium, 4",
Ib. 1720. Diss. de regimine lunae noclurno,
4", Ib. 1720. Desideria mathematica nov-an-
liqua ad integrum matheseos constitutionem,
historiam et cultum sistens, 4^, Ib. 178». De-
sideria math. nov-antiqua ad geodaesiam etc..
4*', Ib. 1721. Desideria math. nov-ant. ad
mensuras speciatini geograph. et geodaelicas
etc., 4°, Ib. 1721. Pharus s. de prodigiis ignis
coelestibus, ut vulgo vocantur, ex omni oevo
collectis diss, bist. math. etc., k°, Ib. 1721.
Sidus boreale Stella noviter detecta stipatum
etc., 4", Ib. 1723. überior stellae Ludovicia-
nae noviter dclectae consideratio etc., 4", Ib.
1738 Grundsätze d. gesammten mathemat.
Wissenschaften u. Lebren, 1 . Tbl. 8», Ib. 1 724,
i. Aurt. 1734. Hassiae subterraneae specimen
etc., 4", Ib 17:^9, Francof. 1759. — Mira me-
tamorphosis ligni in mineram ferri etc. (Act.
erudit. 1710). Luculae borealis d. 26 Nov,
1710 Gissae observatae designalio (Ib. 1711).
De nova approximatione quadrati nd circulum
1461
Lieblein
Limmer.
1462
inscriptum per series in infinitum instiluta
juxta Nowtonii principia (Ephern. Acad. Nat.
Cur. MM). Syrmatum et coruscationum bo-
reaUum in Horizonte Gisseno observalarum
descript. (Ib. 4 7<9). — Viel Theologisches.
♦ gest. 1749, Sept. 12 {ANC).
Liebleln, Franz Caspar. — Dr.
Med., Prof. d. Botanik, Chemie u. Minera-
logie an der ehemaligen Univ. zu Fulda,
auch Hofapotheker daselbst fA) (M. \\),
geb. 1744, Sept. 15, Carlstadt a.M.,
gest. 1810, Apr. 28, Fulda.
Animadversiones chemico - pharmaceuticae,
8°, Fuldae (Deutsch in Elwert's Magazin) . Zer-
gliederung aller Mineralwässerim Fulda'schen,
Frankf. 1784. Über d. Bereit, d. Glaubersalzes
aus Eisenvitriol u. Kochsalz (CreU'sAnn. 1790}.
Liesganig;, Joseph. — Jesuit, folg-
weise Repetent der Mathematik zu Gratz
(1742), Prof. d. Rhetorik zu Linz (1744),
deutscher Prediger zu Comorn (17 49), Prof.
d. Mathematik zu Kaschau (1751), dann
(1752—56) Prof. d. Mathematik im Col-
legio Viennensi bei den untern Jesuiten
und Socius Praefecti specuiae astronomi-
cae, er)dlich Praefectus specuiae aslrono-
micae von 1756 bis zur Aufhebung d. Je-
suitenordens 1773; darauf kaiserl. Guber-
nialralh in Ostgalizien u. Aufseher d. Strasr-
sen- u. Brückenbaus in d. polnisch.-Österr.
Provinzen (M) (A),
geb. 1719, Febr. 12(13), Gratz,*
gest. 1799, März 4, Lemberg.
Tabulae memoriales arithmeticae, geometriae,
trigonometriae et arithmeticae civilis et mili-
taris, 4°, Viennae175 4. Dimensiograduumme-
ridiani viennensis et hungarici, 4", Ib. 1770. A
Short account of the measurement of three de-
grees of latitude under the meridian of Vienna
(Phil. Tr. 4 768). über diese Gradmessung und
seine Vermessung in Galizien siehe auch v.
Zach'sMonatl. Corr. IV, VI— IX u. XXIII. —
Beiträge zu Stepling's Commerc. litt.
* geb. Febr. 13 (TT. St) {ON) {SSJ).
Lientaad, Jacques. — Privatlehrer
d. Mathematik in Paris, später Astronome-
Adjoint d. Acad. d. Wiss. daselbst (B) (LBj,
. geb. 1660 etwa, . . . Arles,
gest. 1733, Paris.
Redigirte die Connaissance des temps von 1702
bis 1729, und gab von -1704 bis 17U Epheme-
riden heraus.
Ligowski, Johann Otto Wilhelm.
— Dr. Phil., Lehrer d. Mathematik an d.
vereinigt. Artillerie- u. Ingenieur-Schule
zu Berlin; früher Ob erfeuerw erkor (OrJ,
geb. 1821, Aug. 10, Borken, West-
phalen.
tber d. Inhaltsberechn. d. Körper nach einer
einzigen Formel, Berlin 1847. tber d. Forri
u. Stärke gewölbter Bogen mit Hülfe d. hy-
perbolisch. Functionen, Ib 1854. Beitr z. In-
haltsberechn. d. Körper (Grunert's Archiv,
XXXII, < 859).
Lilienthal , Johann .Samuel. —
Folgweise Conducteur bei d. Swine, Ober-
ßagger-Inspector zu Labiau, Ober-Deich-
Inspeclor in Königsberg und zuletzt Ober-
Baudireclor daselbst (M) {AJ,
geb. 1724, Oct. 25, Königsberg,
gest. 1800, *
Verschiedene mathemat. Abhandlungen ano-
nym, z. B. : Beschreib, einer neuen Methode,
den Inhalt aller Figuren zu erforschen, 8", Kö-
nigsb. 175y.
* Erschose eich.
Lilio (Gigiio,
— Arzt in Rom,
trieb (BJ (MB),
geb Giro, Caiabrien,*
gest. 157 6,
Hat den Hauptantheil an der Verbesserung des
Kalenders, da sein Vorschlag vom Papst Gre-
gor XIII durch die Bulle vom 1. März 1582
genehmigt und von seinem Bruder Antonio
(ebenfalls Arzt) ausgeführt wurde (siehe Ide-
ler, Handb. d. Chronologie, 11, 301).
*geb. . . . Verona (Jr<i).
Lilius), Luigi ^Aloysius).
der nebenher Astronomie
Lilly, William.
Erst Buchhalter
bei einem Kaufmann in London, dessen
Wittwe er später heirathete. Legte sich seit
1632 auf die Astrologie, die ihm grossen
RufundbedeutendeEinkünfte brachte, aber
auch mancherlei Verfolgungen zuzog (J),
geb. 1602, Mai 1, Diseword , Leice-
stershire,
gest. 1681, Juni 9, bei Hersham.
Gab jährlich, von 1644 bis zu seinem Tode,
unter dei.i Titel : Merlinus anglicus, astrologi-
sche Weissagungen heraus. Schrieb auch:
Treatise on the three suns seen the preceding
Winter, 1648.
Limbonrg, Jean Philippe d'e, —
Pract. Arzt zu Theux u. Spa im Lüttich-
schen fBLB),
geb. 1726, Theux,
gest. 1811, Febr. 1 , Spa.
Traite des eaux minörales de Spa, Li6ge1756.
Diss. sur les affinites chimiques, Ib. 1761 (Ge-
krönt von d. Acad. zu Ronen). Mem. sur l'in-
fluence des astres et en particulier de la hine
sur les vögötaux (Mem. Soc, Lausanne, T. II).
Limmer, Conrad Philipp. — Dr.
Med., Prof. d. Mathematik, Physik u. Me-
dicin in Zerbst, später auch Stadtphysicus
u. Oberbürgermeister daselbst (Dk),
92*
1463
Limnaeiu
Lindbargflon.
1464
geb. 1658, Febr. 48, Nienburg a. d.
Saale,
gest. 1730, Jan. i , Zerbst.
Mehr als 60 Disputationen, zwischen 4 686 u.
<7 09 in Z.erbst gehalten, z. B. : De natura et
essentia corporum ; De vacuo ejusque metu ;
De corpore raro et denso ; De rarefsrtionis et
condensationis aeris effectib. in thei niooaetris ;
De ( orpore fluido, firmo, friabih et molli ; De
corpore perspicuo et opaco ; De echo ; De orlu
mundi; De cometis ; De luna variisque ejus
effectibus ; De tonitru ; De lumine ; De magnete
ejusque effectibus; Kto.
Limnaeus, s. Lymnaeus.
LImprioht, Heinrich. — Dr. Phil.,
seit 18 49 Assistent am chemischen Labo-
ratorium in Göttingen, seit 1854 Prof. extr.
d. Chemie an d. Univ. daselbst (OrJ,
geb. 1827, Apr. 21, Eutin.
Grundriss d. organ. Chemie, 8", Braunschw.
1855. — Über d. Verbindd. aus Cyansäure u.
Aether(Lieb. Ann. LXXIV, 4 850). Verbindd. d.
Quecksiiberoxyds mit Allantoin (Ib. LXXVIII,
4 853). Über d. Bildung d. Stickstoffbenzoyls
ausHippursäure; milL. v. Ualar (Ib. id.). Über
d. sog. Benzoeoxyd u. einige andere gepaarte
Verbindungen; mitlast (Ib. XC, 4854). Ver-
bindd. d. Acetone mit zweifach-schweflig.saur.
Alkalien (Ib. XCIII, 4 855). Über d. Caprylal-
dehyd (Ib. id.). Beitr. z. Kenntn. d. Propion-
säure u. Butteressigsäure ; mit L. v. TJslar (Ib.
XCIV, 4855), Vermischte ehem. Mittheilungen
'Ib. XCVII u. XCIX, 4 856). Über Salicylver-
bindungen (Ib. XGVIII u. XCIX, 4856). Über
Lmwandl. von Aldehyden in Alkohole (Ib. CI,
4 857). Über Leucin u. Alanin (Ib. id.). Dar-
stell, d. Oenanthylens aus d. Oenanthol (Ib.
CHI, 4 857). Untersuchungen aus seiner Ab-
theilung d. akadem. Laboratoriums in Göttin-
gen (Ib.CIIu. CHI, 4 857;CVIu. CVIII, 4 858).
Bemerkk. zu Kekule's Abhandl. : Über d. sog.
gepaarten Verbindungen u. d. Theorie d. mehr-
atomigen Radicale (Ib. CV,4 858). Überd.Cya-
nurälher (Ib. id.). Über d. Analyse stickstoff-
halt, organ. Verbindd. (Ib. CVllI, 4 858). Über
emige Producte d. trockn. Destillat, d. butter-
saur,~ Kalks (Ib. id.). Über d. Sulfobenzoe-
säure; mit L. v. TJslar (Ib. CVI, 4 858).
Ltnarl, s. Santi-Linari.
Linbninn, Johann Georg Domi-
nicus von. — Erst Pflegamts-Schreiber
zu Neumark u. Viehtach, dann seit 17 50
Münz- u. Bergrath in München. Direct. d.
Philosoph. Klasse d. Acad. d. Wiss. da-
selbst, deren Gründung im J. 1759 er und
G. V. Lori hauptsächlich bewirkten; 1757
vom Kaiser Franz geadelt fMJ (A),
geb. nsi, Jan. 10, Viehtach, Amt
Straubing,
gest. 1787, Juni 14, München.
Beschreibung eines von ihm erfundenen Mew-
Instruments (Abhandl. Bayer. Acad. I, 4 76S).
Versuch einer Verbessr. d. Landkarten von
Bayern (Ib. II, 4764).
Linck (Lincke), Johann Heinrich.
— Apotheker in Leipzig. Mitgl. d. Leopol-
din. Academie (J) {Act. Acad. Nat. Cur \l),
geb. 167 4, Dec. 17, Leipzig,*
gest. 17 34, Oct. 29, Leipzig.
Epistola ad J. Woodward de crocodilo petri-
ficato, 4", Lips. 4 74 8. De stellis marinis etc.,
fol., Ib 4 733. Cnramentatio de cobalto (Phil.
Tr. 4 726).
* geb. 1674, Dec. 6 {ANC).
Linok] Johann Heinrich. — Sohn
d. Vorigen. Apotheker in Leipzig. Mitgl.
d. Leopoldin. Academie (AJ (M, llj,
geb. 1735, Jan. 5, Leipzig,
gest. 1807, Mai S3, bei Mücheln.*
Über d. Wirkungen u. Eigenschaften verschie-
dener Arzeneimittel, 8", Leipzig 4 772. Index
Musaei Linckiani oder sy.stemat. Verzeichn.
d. vornehmst. Stücke d. Linckischen Natura-
lien-Sammlung, 3 Thie. 8», Ib. 4783—87.
* Auf seinem Rittergut Zöbicker.
Llnck, Johann \\' i 1 h e 1 m. — Sohn
d. Vorigen. Dr. Med. u. pract. Arzt in Leip-
zig (AJ (M. II J,
geb. 1760, Dec, 25, Leipzig,
gest. 1805, Dec. 25, Leipzig.
De nonnullis cheraicis instrumentis, 4", Lips.
4 783. De raja torpedine, 4"', Ib. 4 788. Grund-
sätze d. Pharmacie, nebst Geschichte u. Lite-
ratur derselben, 8°, Wien 4 800.
Lind, James. — Dr. Med., erst Schiffs-
arzt, dann Arzt am Haslar Hospital u. Mitgl.
d. Royal College of Physicians in Edinburgh,
später Arzt in Windsor. Mitgl. d. Roy. Soc.
(Th) (RGE) (WB),
geb. 1736, Mai 17,
gest. 179 4, Juli 18, Gosport.*
An account of the late transit of the Venus, •
observed near Edinburgh (Phil. Tr, 4 769).
Eclipse of the moon (Ib. id.). Description of
a portable wind gage (Ib. 4 775). — Medicini-
sches.
* gest. 1795, Juli 14 (Br), wo er auch John heisst.
Llndbergson, August. — Provin-
zial-Arzl in Calmar und Brigadearzt in d.
schwedischen Armee (SLH) fOrJ,
geb. 1790, Stockholm,
gest. 1824, Oct. 24, Fdelhof Ärup.*
Analysis corticis angusturae, Lund. 4 84 8. ün-
dersökning af en urinsten (Vetensk. Acad.
Handl. 4 820). Vegetabiliskt-chemiska försök
(Ib. id.). Qualitativ undcr.sökning af opium
(Ib. 4 822, auch Schweigg. Journ. XLIl).
♦ lu Schonen, dem Grafen Trolle- Wachtmeister jehöriy.
1465
Lindblotn
Lindes.
1466
Lindblom, Niis. — Prof. d. Mathe-
matik beim srhwedisch. Artilleriecorps in
Stockholm. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. da-
selbst fSRJ (Or),
geb. t72ö, Aug. 26, Ost-Golhland,
gest. noa, Apr. 5, Stockholm.
Diss. de variatione curvaturae, Upsalae 4 757.
En locus geometricus (Vetensk. Acad. Handl.
4 766). Försök, att nyttja vattnprofvare Uli ut-
rönande af salpeter-halten i krul (Ib. 1773).
Liadbom, Gustav Aron*. — Erst
Auscultant im schwedisch. Bergcollegium
(4 776), dann Bergmeister in Wermeland
(4785) und zuletzt Bergrath (4 8 4 4). Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Stockholm (OrJ,
geb. 4758, Febr. 28, Dalarne,
gest. 4844, Apr. 24,
Beskrifning p^ en ny hJistvind vid Persberget
(Vetensk. Acad. Handl. 1 796). Om coniska häst-
vindar, att nytlja tili uppfordring vid grufvor
(Ib. 4 798). — Stiftete'einen Preis bei der Stock-
holmer Academie, der jährlich vertbeilt wird.
* Sp&ter vonLindbom.
Liadenau, Bernhard August von.
— Dr. Jur., erst Assessor im Kammercol-
legium zu Altenburg, dann Direct. d. Stern-
warte auf dem Seeberge (interimistischer
4 804, wirklicher 4808 — 47), im Kriege
von 4 84 3 Oberst-Lieutenant u. General-
adjutant d. Grossherzogs von Weimar, spä-
ter 4 8 4 7 Vicekammerpräsident, 4 8 4 8 Vi-
celandschaftsdirector in Altenburg, 4 820
Geh. Rath u. Minister in Sachsen-Gotha,
4 825 Gesammtminister von Hildburghau-
sen, Meiningen und Coburg, 4 826 Land-
schaflsdirect. in Altenburg bis 4 8 48, da-
neben 4 827 königl. sachs. Minister am
Bundestage, 4 829 Direct. d. Commerzicn-
deputation u. Chef d. Kunst- u. wissen-
schaftl. Sammlungen in Dresden, 4 830
königl. Sachs. Cabinetsminister, 4 83 4 Mi-
nister d. Innern bis 4 834, dann Präsident
d. Staatsministeriums bis 4 8 43, wo er sich
ins Privatleben zurückzog {CLJ (G. 4 854^,
geb. 4 780, Juni 4 4 , Altenburg,
gest. 4 854, Mai 24, Aitenburg.
Tables baromötriques pour faciliter le calcul
des nivellements et des mesures des hauteurs
par le barometre, 8*', Gotha 1 809. Tabuiao Ve
neris novae et correctae etc., 4^, Ib. is<0
Tabulae Martis novae et correctae etc., 4",
Eisenbergae 1844. Investigatio nova orbitae
a Mercurio circa Solem descriptae etc., 4'-,
Gothae 4 84 3. Versuch einer neuen Be.stimm.
d. Nutations- u. Ahoi rations-Conslanten usw ,
4". Berlin 4 842. — Beohb. bei d. thüringischen
Vermos.s. (v. Zach's Monall. Corr. X, 4 804).
ijberd. Zuveriassigk.d. I^ängenbestimm. durch
Mondsculminationen u. Mondsabstände (Ib.
XII, 4 805). Über Löngenbestimm. durch Monds-
höhen (Ib. id.). Beiträge zur Geschichte merk-
würdiger Winde (ib. XIII, 4 806). Versuch,
eine Zeit-, Breiten- u. Längenbestimmung mit-
telst d. Sextanten binnen 4 5' zu erhalt. (Ib. id.).
Versuch, den Gang e. Uhr aus gleichen, aber
nicht correspondirend. Sonnenhoben zu be-
stimmen (Ib. XIV, 4 806). Über d. Gebrauch d.
Gradmessungen z. Bestimm, d Gestalt d. Erde
(Ib id.). Ueberd Bestimm d Radius e. Kugel,
deren Oberflache der e. Ellipsoids von gegebe-
nen Dimensionen am nächsten kommt (Ib. XVI,
4 807). Über d. Sonnendurchmesser (Ib. XIX,
4 809; XXI u. XXII, 4 84 0). Geschichtl. Dar-
stell, d. Fortschritte d. Sternkunde im 4, De-
cennio dieses Jahrhunderts (Ib. XXIII, 4 814,
— auch für sich, Gotha 4 814). Verzeichn. d.
berechnet. Cometenbahnen von 1796 bis 1810
(Ib. XXVI, 1812). Über d. grösst. nördl. u.
südl. heliocentr. Abstände d Planeten von d.
Ekliptik (Ib. XXVIII, 1813). — Redigirte die
Monatl. Corr. von Bd. XV-XXVIII, und gab
heraus mit J. G. F. Bohnenberger : Zeitschrift
f. Astronomie u. verwandte Wissenschaften,
6 Bde. 8", Stuttg. 1816 — 18. Darin von ihm:
Geschichtl. Einleitung (I, 1816). Beitr. z. ge-
nauen Maa.ss-Kennlniss (Ib. id.), Beitr. z. Ge-
schichte d. Greenwicher Sternwarte usw. (II,
1816). Über d. vermuthete Differenz d. mittl.
Strahlenbrechung im Sommer u. Winter (HI,
1817). Hülfstafei z. Reduct. d. Sonnenlängen
für wahren Mittag auf die der mittleren (Ib.
id.). — Beob. d. Doppel-sterns 61 Cygni (Astr.
Nachr. XXI, 184 4). Negativer Beitrag zur Er-
klär, kometarisch. Schweif- u. Nebelbildun-
gen (Ib. XXX, 4 850). Über d. Unveränder-
lichk. d. Erdmasse (Ib. XXXI, 4 851). Über
Feuermeteore (Ib. XXXIII, 1852). Beitröge z.
Climatologie (Ib. XXXV, 1853). Beitrag z. Ge-
schichte d. Neptuos-Entdeckiing (Ib. Ergun-
zungshefl 1849).
Lindemp, Hans Christian. —
4 797 Oberlehrer d. Mathematik u. Physik
an d. Metropolitanschule, 4 800 Inspector
d. mathemat.-physikal. Klasse im pädagog.
Seminar zu Kopenhagen (NK),
geb. 4 763, . . . Bognserup, Seeland,
gest. 4 809, . . . (Kopenhagen?).
Forste Grunde af den rene Mathematik, 2 Dl.,
Kiöbnh. 1799—4 803. De forste 6 Boger af Eu-
clidis Elementer, Ib. 1803. Kort üdtog af Me-
kanik og Hydrostatik etc., Ih48C8. Gab Geuse'
Begyndelsgrunde af Arithmetik etc. heraus,
und übersetzte Büsch's Mechanik.
Lindes, August Wilhelm. — Dr.
Phil., Prof.; von 4 827 bis 4 853 Lehrer d.
Chemie an d. königl. Realschule zu Berlin,
daneben Inhaber eines pharmaceutischen
Instituts. Früher Pharmaceut u. Assistent
von Hermbstädt (Or),
geb. 4 800, Febr. 22, bei Hannover.
Gab heraus : Berliner Jahrbuch d. Pharniacie,
13 Bde. 12*', Berlin 1S33 — 40. Polytechnisches
1467
Lindhagen
Lingnet.
1468
Archiv ; mit C. T. H. HendeLssolm, 3 Bde. 8",
Ib. 1837 — 39. Berliner Polytechn. Monats-
schrift, 4 Bde. 8°, Ib. 1837— 39. — Vollständ.
Wörterb. z. 6. Au.sg d. Pharmacopoea ßorus-
sica, 8», 2. Autl., Ib. <846. Gründl. Anweis.
z. richtig. Beurtheil. u. chena. Prüf, aller in
d. Farberei u. Zeugdruckerei erforderl. Mate-
rialien usw., 8", Ib. 1849. Gründl. Anleit. z.
pract. Ausführ. d. wichtigst, agronom.-chem.
Untersuchungen, 8", Ib. 1849. Pract. Anleit.
zu d. wichtigst, gerichtlich-chem. usw. Un-
tersuchungen, S°, Ib. 1849. Beiträge zur se-
richtl. Chemie, 8«, Ib. 1853. Handb. d. Che-
mie, 8«, Ib. 1854. Fract. Anleit. z. Prüf. u.
Werthbestimm. d. usw. Düngemittel, 8", Ib.
1855, Über d. Auffind. d. .Arseniks bei ge-
richtli« h -cheni. Untersuch. (Prgrm. d. Real-
schule 1846;.
Lindhagen, Daniel Georg. — Dr.
Phil., Docent d. Astronomie an d. Univ. zu
üpsala; von 1849 bis 1856 Adjunct an d.
Sternwarte zu Pulkowa {OrJ,
geb. 18 19, Juli 27, Ost-Gothland.
De numero constante aberrationis et parallaxi
annua stellae polaris et ascen.sionibus rectis
hujus stellae etc. (.Mem. acad. Petersb. Ser. VI.
Scienc. phys. IV, 1850). Bericht über die im
Sommer 1850 ausgeführte (astron.) Expedi-
tion nach dem norweg. Finnmarken (Bullet,
acad. Petersb IX, 1851). Bericht über d. Er-
gebnisse der im Sommer 1851 in Angelegen-
heiten d. Gradmessung unternommenen Reise
nach Lappland (Ib. X, 1852). Astron. Beobb.
u. Berechn. in d. Astr. Nachr.
Lindmann, Christian Frederik.
— Dr. Phil., Lector am Gymnas. zu Streng-
näs fOr),
geb. 1816, Sept. 17, Ost-Gothland.
Sämling af geometriska problemer utgifven, 8",
Strengnäs 1853. De functione quadam trans-
cendenle (Act. Soc. Upsal. Ser. III, Vol. I, 1 858).
Om nägra definita integraler (Vetensk. Acad.
Handl. 1850). Om en definit integral Öfversigt
af K. Vetensk. .Acad. Förhandl. 1853). Om
lunctioners ma\ima och minima flb. id.). Om
ellipsen (Ib. id.). Om jordens afplattning och
massa (Ib. id.). Fiirslag tili tidens bestäm-
mande ;Ib. 1S54). Om trigonometr. Tabeller
(Ib. id.). Numeriska equationer af tredje gra-
den (Ib. id.).
Lindner, Cornelius. — Mag. Phil.,
seit 1730 Prof. d. Mathematik am Gymnas.
zu Regen.sburg fAJ,
geb. 1694, MaH2, Regensburg,
gest. 17 40, .Tuli 9, Regensburg.
Anweis zu den Welt- u. Himmelskugeln, 8",
Nürnb. 1726. — Gab heraus: Der Cabinets-
Courier, eine naturwissenschaftl. Zeilschrift.
Lindqnist, Johann Henrik. —
Mag. Phil., erst Docent (1771), dann Prof.
(exlr. 1779, ord. 1781) d. Mathematik an
d. Univ. zu Abo rAJ (Sj (TFj,
geb. <743, Sept. 19 (N.St.), Nystad,
Finnland,
gest. 1798, März 14, Abo.
De motu projectilium in aere, Abo 1770. Me-
thodus integrandi aequationes quosdam diflfe-
rentiales tertii ordinis, Ib 1774. De inflexio-
nibus laminarum elaslicarum, Ib. 1777. De
invenienda elevatione poü ope filorum verti-
calium, Ib. 1781. De limilibus aequationum,
Ib. 1781. Specimina quaedam methodi tan-
gentlum inversae. Ib. 1782. Diss. astron. me-
thodum sistens inveniendi tempus verum ex
observatis aequalibus diversarum stellarum
altitudinibus, Ib. 1784. Diss. observationes
quasdam circa reduclionem angulorum ad ho-
rizontum continens, Ib. 1786. De observatio-
nibus baromelricis ope thermometri corrigen-
dis. Ib. 1788. Diss. sistens theoriam linearum
parallelarum, Ib. 1789. De melhodo inveniendi
latitudinem loci ex observatis duabus solis vel
stellae ejusdem altitudinibus, Ib. 1786. — Me-
thodus ex observatis stellarum a luna occulta-
tionibus inveniendi differentias meridianorum
et loca lunae vera (Nov. Act. Soc. Upsal. VI,
1 799). Problem, att ifrän en gifven punctdraga
en rat linia, normal tili en gifven parabola
apolloniana (Vetensk. Acad. Handl. 1776). Nytt
satt, att tili en gifven anomalia media finna en
planets anomalia vera (Ib. 1778). Noch fünf
Aufsätze daselbst mit astron. Beobb.
♦ gest. März 24 {Br).
Linemann, Albert. — Seit 1630
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Königs-
berg, vorher drei Jahre in Holland lebend
(Arn) fJJ (A),
geb. f 603, März M, Fischhausen,
Preussen,
gest. 1653, Oct. 8, Königsberg. *
De scintiltatione stellarum, Regiomont. 1630.
De refractionibus uranicis, Ib. 1634. De na-
tura cometarum. Ib. 1636. De iride De me-
teoris ignitis. De igne elementar!. Memoria
soecularis s. Collectio observationum astrono-
micarum. Ib. 164 4. Deliciae calendario-geo-
graphicae, darin die edelsten Geheimnisse der
Physik, Astronomie, Astrologie, Geographie
usw., Ib 1634 (posthum). Anleit. zur nieder-
länd. FortiGcation usw., k°, Tüb. 1654 (posth.).
* gest. 1G54, . . . (A).
Lingois, ... — Abbe, Prof. d. Philo-
sophie und Principal des College du-Ples-
sis in Paris (LBN),
geb. 17 40 etwa, . . . Elbeuf,
gest. 18 14, Paris.
Legons des mafhematiques pour servird'intro-
ductionäl'etudedela physique, 8", Paris 1779.
Ling;uet, Simon Nicolas Henri.
Von 17 64 an Parlaraenls-Advocaf, der sieb
viel mit Politik befasste, dadurch 1779 —
178 2 in die ßastille kam, dann einige Zeit
in Wien lebte und beim Kaiser Joseph
1469
Lmk
Linschoten.
1470
eine günstige Aufnahme fand, dieselbe aber
versclierzte, nach Paris zurückkehrte und
im Strudel der Revolution unterging (A)(B),
geb. 17 3 6, Jnli \ K, Rheims,
gest. 17 9 i, Juni 27, Paris.*
Röflexion sur la lumiero ou Conjectures sur la
pari qu'elle a au niouvement des corps Ce-
lestes, 8», Paris et Lond. 1787. — Mem. nia-
nuscril pour le depaileni. de la xMarfne, sur
les moyens d'ötablir des signaux par ia lu-
raiere, 17 84 (Aus dieser Schrift soll Cl. Chappe
seine Idee zum opt. Telegraphen entlehnt ha-
ben, siehe Boeckmaxm, Versuch über d. Tele-
graphie [Carlsrube 1794] u. N. GeMer's Wör-
terbuch, IX, 102). — Viel Politisches, Litera-
risches, Juristisches usw.
• Guillotinirt, Am 27. Juni verurtheilt (5).
Link, Heinrich Friedrich. — Dr.
Med., erst Privatdocent in Göllingen, dann
von 1792 an Prof. d. Naturgeschichte, Bo-
tanik u. Chemie an d. Univ. zu Rostock;
machte darauf mit dem Grafen v. Hoff-
mannsegg eine naturwiss. Reise nach
Portugal, ward 1811 Prof. ord. d. Chemie
u. Botanik an d. Univ. zu Breslau u. 1815
Prof. d. Botanik, sowie Director d. botan.
Gartens an d. Univ. zu Berlin. Mitgl. d.
Acad. d. Wiss. daselbst seit 1815 (P),
' geb. 17 67, Febr. 2, Hildesheim,*
gest. 1851, Jan. 1, Berlin.
Comm. de analysi urinae etorigine caJculi, 4°,
Gotting. 1788. Versuch einer Anleit. z. geolog.
Kenntniss d. Mineralien, 8", Ib. 1790. Geolog.
u. minerolog. Bemerkk. auf e. Reise durch d.
südwestl. Europa, besonders Portugal, 8**, Ro-
stock u. Leipz. 1801. Bemerkk. auf e. Reise
durch Frankreich, Spanien u. vorzügl. durch
Portugal, 3 Bde. 8", Kiel 1801—4. Die Grund-
wahrheiten d. neueren Chemie, nach Four-
croy etc . 8", Leipz. u. Rostock 1806, 2. Aufl.
1815. Über d. Natur d. Lichts, 4*', Petersburg
1808 (Von d. dortigen Acad. gekrönt). Ideen
zu einer philosoph. Naturkunde, 8**, Breslau
1814. Die Urwelt u. das AlterthUm, erläutert
durch d. Naturkunde, 2 Bde. 8«, Berlin 1820
— 22. Handb. d. physikal. Erdbeschreibung,
2 Bde. 8",. Ib. 1826. Propyläen d. Naturkunde,
2 Bde. 8«, Ib. 1836-39. Über d. Bildung d.
festen Körper, 8«, Ib. 1841. Das AUerthum u.
der Übergang zur neueren Zeit, 8", Ib. 1842.
— Über d. Ursprung d. Stein- u. Braunkohlen
(Abhandl. d. Berlin. Acad. 1838). — Versuche
mit d. Weissgiildenerze d Oberharzes (Crell'i
Annal. 1790). Über d. sogenannte Glas auf d.
Basalten (Ib. id.). Über d. Phlogiston (Ib. id.).
Über d. chemische Verwandtschaft (Ib. 1791).
Über säuerliche, vilriolische u. einige Doppel-
salze (Ib. 1796). Etwas über d. Verdoppelung
d. Bilder in durchsichtig. Steinen (Ib. 1797).
— Notizen in Scherer's Journ. III. IV, VI. —
Chemisch-mineralo^. Notizen (Gehlen'8 Journ.
V, 1805). Über Berthollet's Theorie d. ehem.
Verwandtschaft (GeWen's N. Journ. III, 1807).
— Überd. Adhäsion d. tropfbaren Körper mit
einander (Gilb. Ann XXIV, 1806 u. XXVI,
1807). Über Festigkeit u. Flüssigkeit (Ib. XXV,
1807). Über Anziehung u Verwandtschaft Ib.
XXX, 1808). Theorie d. Festigkeit u. Flüssig-
keit (Ib. XLVII, f8H) — Über d. Schwefel-
säure u ihre Wirkung auf vegetabil Körper
(Schweigg. Journ. XI. 1814). Überd. Altha-
schleini fib. XIII, 1 S15,. Über d, ehem. Wiik.
beim Zusammenreiben d. Körper (Ib. XIV,
1815). Vergleich, d. Eiweisses mit d. Kleber
(Ib id.). Leber foshile Pflanzenabdrücke (Ib.
XXXV, 1822). — Über d. Festigkeit d. Körper
(Pogg. Ann. Vllf, 1826j. Darstell, von Pois-
son's Capillartheorie (Ib. XXV, 1832 u. XXVII,
1 833j. Versuche über d. Capillarität (Ib XXIX,
1833 u. XXXI, 1834). Über d. erste Entste-
hung d. Krystalle (Ib. XLVI, 1839). Erschei-
nungen beim Gefrieren d. Wassers unter d.
Mikroskop (LXIV, 1845). — Über d. Gegend
um Karlsbad usw. (Karsten's Archiv, Reihe I,
Bd. XV, 1827). Über d. Berg San Salvadore
bei Lugano (Ib. Reihe II, Bd. I, 1S29/. Die
Butte de Valmargues (Ib. X, 1837). — Viel
Botanisches.
• geb. 17C9, Febr. 2 {MK) {Univ.-Documente).
Lilin6 (Linnaeus*), Carl von. — Dr.
Med. Nach längerem Aufenthalt in Holland
als Garten-Inspector eines Hrn. Cliffort
zu Hartecarap, 17 38 Arzt u. Prof. d. Mi-
neralogie d. AdmiralilSt in Stockholm, dann
17 41 Prof. d. Medicin und Botanik an d.
Univ. zu Upsala bis 1776, wo er in d. Ru-
hestand trat; 17 57 geadelt. Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Stockholm seil deren Grün-
dung 1739. Auswärtiges Mitgl. d. Pariser
Acad. (SJ (SLUj (Nov. Act. Soc. Up.sal. \J
(Mem. Par. 1778; (B),
geb. 1707, Mai 24 (N. St.), Räshull,
SmÄland,
gest. 1778, Jan. 10 Upsala.
Systema naturae s. Regna tria naturae syste-
matice proposita etc., fol.. Lugd. Bat. 17a5,
2. Ausg. 8", Holmiae 1746. Amoenitates aca-
deraicaes. Dissertationes variae physicae, me-
dicae, botanicae etc., 7 yol. 8'', Holm, et Lip.s.
1749 — 69. Kinnekuile, aftagen i profil och be-
skrifven (Vetensk Acad. Handl. 1747). —Viele
u. wichtige Arbeiten in d. Botanik, nament-
lich das Sexualsystem. — Soll das Centesimal-
Therraometer zuerst construirt iiaben ; siehe
Pogg. Ann. LXIII, 122.
• Vor seiner .Adelung.
Linschoten, Johann Hugo van. —
Reisender, der 1583 den Erzbischof Fon-
seca von Lissabon nach Goa begleitete und
sich bis 1589 daselbst aufhielt [JJ,
geb. 1563 etwa, . . . Harlem,
gest. 1601 , ...... Enckhuys,en.*
Navigatio ac itinerarium in orientalem sive
Lusilanorum Indiam, fol., Hagae1591; auch
französisch, Ib. 1599 (Darin die ersten Nach-
1471
Lintz
Liouvill0.
1472
richten über die Koralienfelsen des indischen
Meeres) .
♦ gest. 1633, , . . (Q).
Lintz, Hubert. — Jesuit, Lehrer d.
Mathematik u. Philosophie . ^ . (J) (SBJ),
geb. 159t, Cöln,
gest. U34, Dec. 24, Seligensladta.M.
Canon sinuuna accomodatus ad decempedam,
4«, Herbipol. 1625.
Linas, Franciscus*. — Jesuit, über
20 Jahre Lehrer d, Mathematik u. des He-
bräischen am englischen Collegium in Lüt-
tich (J) (SBJ) (BEJ),
geb. 1595, London,
gest. 1675, Dec. 15, Lültich.
De pseudo-quadratura circuli D. Thoma© Viti,
Lond. 1660 (Auch englisch: Refutation of the
attempt to Square the circle, 8°, Ib. 1660). De
corporum inseparabiiitate, 8<», Ib. 1662. Expli-
patio pyramidis horoh)gialis erectae in horto
Regis AngHae Londini, Leodii 1673 (Auch eng-
lisch : An explication of the diall set up in the
King's garden at London a. 1669, 4", Li^e
1673). De experimento argenti vivi tubo vitreo
inclusi et cadentis semper ad certam quan-
dam altitudinem, Lond. 16. . — (Dagegen Bo-
bert Boyle: Defensio de elatere et gravitate
aeris adversus objectiones F. Lini, -wodurch
£rsterer auf die Entdeckung des sogen. Ma-
riotte'schen Gesetzes geführt wurde). — A
letteraniraadvertingonMr. I. Newton's Theory
of üght and coiours (Phil. Tr. 167 4). Optical
assertions concerning the rainbow (Ib. 1675).
Second letter on Newton's Theory (Ib. 1676,
wo auch in 3 Aufsätzen Newton's Antwort).
* Eigentlich: Francis Line oder Hall {BEJ).
Lionardo, s. Leonardo.
Liouville, Joseph. — Prof. d. Ma-
thematik an d. ficole polytechnique seit
4 833 und am College de France in Paris
seit 1839. MitgL d. Instituts seit 1839 u.
Mathematiker des Längenbureaus daselbst
seit 18 41 (Or) (VD),
geb. 1809, März 24, St. Omer, Dep.
Pas-du-Calais.*
Sur l'intögration de l'equation
(mx»-i-nx+p)-r^+(qx4-r)-p+sy = 0
^ , '^ dx» ^ dx '
(Journ. *Ecole polytechn. Cah. XXI, 1832).
Sur le calcul des dlErerenlielles ä indices quel-
conques (Ib. id.). Sur quelques queslions de
mäcanique et de geomötrie, et sur un nouv.
genre de calcul pour rösoudre ces questions
(Ib. id.). Sur la propagation de la chaleur dans
les poly^dres etc. (Ib. XXII, 1 833). Sur la d6-
termination des integrales dont la valeur est
alg^brique; 2 Abhandll. (Ib. id.). Sur l'equa-
tion de Riccati (Ib. id.). Sur les transcendan-
tes eiliptiques de premi^re et seconde espöce
(Ib. XXIII, 1834). Sur le changement de la
variable ind^pendante, dans le calcul des dif-
förentielles ä indices quelconques (Ib. XXIV,
1835). Sur l'intögralion de l'equation -jr=-rrs
(Ib. XXV, 1837). Sur Integration des equat.
differentielles ä indices fractionnaires (Ib. id.).
— Sur le developpement des fonctions ou par-
ties de fonctions en series de sinus et cosinus
(In dem von ihm herausgeg. Journ. de mathe-
matiques pures et appliquees, 4**, Paris, I,
1836). Sur une question d'analyse aux diffö-
rences partielles (Ib. id.). Sur une maniere de
genöraliser la formule de Fourier (Ib. id.) . Sur
le calcul des inegalites periodiques des pla-
nstes (Ib. id.). Demonstration d'un theoröme
du ä Mr. Sturm, relatif ä une classe de fonclions
transcendentes (Ib. \d.) . Demonstr. d'un theo-
rSme de Cauchy relatif aux racines imaginaires
des equations; mit Sturm (Ib. id.). Sur un
nouv. usage des fonctions elliptiques dans les
problemes de möcanique Celeste (Ib. id.) . Sur
le developpement des fonctions ou parties des
fonctions en series dont les divers termes sont
assuietlis ä satisfaire ä une ro^me equat. diff.
du S'"" ordre, contenant un paramStre varia-
ble ; 3 Mem., und ein ähnl. Mem. mit Sturm
(Ib. id. et II, 1837). Solution d'un probieme
d'analyse (Ib. II, 1837), Sur !a sommation
d'une särie (Ib. id.). Sur ie developpement de
(1 — Jxz+z*)"'^ (Ib. id.). Sur un passage de
laMöcanique cöleste relatif ä Ja theorie
de la ßgure des planstes (Ib. id.). Solution
nouv. d'un probieme d'analyserelatif auxph^-
nomSnes thermo-mecaniques (Ib. id.). Sur la
formule de Taylor (Ib. id.). Sur la Classifica-
tion des transcendantes et sur Timpossibilite
d'exprimer les racines de certaines equat. en
fonction finie explicüe des coefficients (Ib.
id. et III, 1838). Nouv. recherches sur la de-
terminalion des integrales dont la valeur est
algebrique (Ib. 111,1838). Sur l'integrat. d'une
classe d'equat. diff. (Ib. id.). Sur la theorie
des equat. difiF. (Ib. id.). Sur la theorie des
equat. transcendantes (Ib. id.). Sur la theorie
de la Variation des cönstahtes arbitraires (Ib.
id.). Sur un Mem. de Mr. Libri relatif ä la
theorie de la chaleur (Ib. id.). Sur l'integrat.
d'une equat. aux dififerences partielles qui se
presente dans la theorie du son (Ib. id.). Sur
ia theorie des equat. diff. lineaires et sur le
developpement des fonctions en s6ries (ib. id.).
Sur l'integrat. des 6quat. lineaires aux diffe-
rentielles partiell, (Ib. IV, 1839). Sur un Mem.
de Mr. Ivory (Ib. id.). Sur quelques integrales
definies (Ib. id.). Sur l'evaluation approchee
du produit 1 . 2 . 8 . . . x (Ib. id.) . Sur l'integrat.
d'une classe d'equat. diff. du 2""* ordre en
quantites finies explicites (Ib. id.). Sur les va-
riations seculaires des angles que forment entre
elles les droites resultantes des interseclions
des orbites de Jupiter, Saturne et Uranus (Ib.
id.). Sur la moyenne arithmetique et la mo-
yenne g6ometrique de plusieurs quantites po-
sitives (Ib. id.). Sur le principe fondamental
de la theorie des equat. algöbriques (Ib. id.
etV, 1840). Sur les transcendantes elliptiques
de 1" et de 2»"« espöce etc. (Ib. V, 1840). Sur
rirrationalite du nombre e (Ib. id.). Sur la li-
1473
Liouville.
1474
mite de (^-f-m""*) , m etant uu eatier posi-
tifqui croit inciöfiniment (Ib. id.). Sur quel-
ques lorinules poiir !e changeineut de !a va-
riable indöpendar.te (Ib. id.). Sur la conver-
gence d'une classe generale de serie.s flb.id.';.
Sur!'6quationZ°"-Y2" = X" (Ib. jd ) Remar-
ques nouv. sur r(^quat. deEiccati Ib. VI, 184^).
Sur i'integrale I cosifu — xsin u)du (Ib. id.).
Sur une formule de Jacobi (Ib. id.; Sur quel-
ques propositions generales de 'Jr<^oaielne et
sur la Ihöone de rciirinnation dans lo.s oquat.
alg(ibr, (Ib. id.). Sur une classe (rcquai. dif-
förentielles (Ib id.). Sur un cas particuiier du
probiänie des Irois corps (ib, V!l. 1842). Sur
r^quation ^-i+f('>^.'^+P(y'(^-)*^-0 :1b. id.).
Surlestractionsqui seprescntentsousla forme
indeiermiuee ^ (Ib. id.). Sur un probleine
de geomelrie relaüf ä la (hi^orie des inaxima
et minima (Ib. id.;. Sur l'ellipse de piws pe-
tite surface qui po.sse par trois points A, B. G.
et sur l'ellipsoide de plus petite volume qui
passe par quatre points A, ß. C, 1) U». id ,.
D6raonstrat. dun theoreine de Mr. Biet sur ie^
r^fractions astronom. pres de 1 hohzoii i!b.
id.). Sur l'öquat. --'^, + ^(=0 (Ih.VIlI, 134 4).
^ dx- dy- * ' '
Sur h) loi de la pe.santeur k la .surface eilip-
soidale d'cquilibre dune masse liquide hoi):o-
gene douee d'un mouvement de rotation (Ib.
id.). Sur un Mem. de N". Fuss (Ib. id;. Rap-
port sur un Mem. de Mr. Hermite, relatif ä la
divison des fonclions abeliennes üu ultra-el-
liptiques 'Ib, id.j. Sur la division du porimc-
tre de la lemniscate etc. (Ib. id.). Surunih6o-
räme d*AI)e] (Ib id.). Döveloppeniciils sur un
lheorö:!ie do geonieStio Jb. IX, 4 84 4;. Sur
une j)ro|);-!eio des sei lions couiques Ib. id ;.
De la li;:ne i,eodesique sur uu eliipsoide quel-
conqueflb.id.). Sui ies r>*yünsdecourburedos
courbures goomelriques (Ib. id.). .^ur les deux
formes x''+y='-!-z"-i-t* et x'^+S) " + 3z" + Ct=*
(Ib. X, 4845). Sur diverses questions d'ana-
lyse et de physique üiatln-inaliq it (Ib id.i.
Rapport sur un Mem. de Mr. Serret, .»-ur la re-
presentalion lieonietrique des loncti<»ns ellip-
tiques et ultra-elHplique.^ (Ib. id.). Sur une
proprielö g6n(^rale dune classe des fonctions
(Ib. id.). Demonstrat geor.Mütrique relative ä
Töquat. des lignes geodcsiques sur les :^u^face^
du 2"*^ degre (Ib. XI, 1846). Sur un Ü.eoremc
de Mr. Joachirasthal (Ib id.). Lellics sur di-
verses questions d analyse et de pliysiquc ma-
thematique (Ib. id.). Sur une tiMusformat.
d'une certaine t^qual. ditf. (Ib. id.), Sur la
decomposition des tradlons rationelles (Ib.
id.). Sur lintegrale/ e~-^\'>dx (Ib. id.). Sur
une classe (rcqualio.'js du preuuer degrö (Ib.
id.). Sur quelques cas parlicul ei s oü los Oquat.
du mouvement d'un point materiel peuvenl
s'iiitegrer (Ib. XI et XI!, 1ö'4 7). Sar les t-qual.
algebr. ä plusieur.s iiiconnucs (Ib. XII. 4 847).
Sur la loi de reciproci'e dans la theorie des
rosidus quadratiques (Ib. id.}. Sir un Mtnii.
Püggeudorl t, Haii(luö;lerl»ucJi.
de Mr. Chasles (Lb. id.). Sur une lettre de Mr.
W. Thomson (Ib. id.). Sur un thöoröme de
Gauss, concernant le produit de deux rayons
de courbnre prinoipaux en cbaque point d'une
surlace (Ib. id.). Sur l'equat. aux difTerences
partioll qui concerne l'equiljbre de la cbaleur
dans un corps heterogene (Ib. Xlli, 184 8). Sur
une classe d equations diff., ä i'occasion d'un
:Vlem. de Jacobi sur quelques s(3rlss ellipt. (Ib.
XIV, 1849; . Sur l'integrat. dos equat. diff. du
mouvenieiit d un nombrequeJcouque de points
liiritoriels (IL id ). Theoreme sur l'equation
dx« + dy = + dz-=>l[d«=+d/r?"-hd)'2i (ih. XV,
1S.")0). Sur un theoreme de Mr Chasles (Ib.
XVI, 1831). Sur la thOorie generale des sur-
ta'-e,«^ (Ib. id.;. Sur des classes tres-elendues
de ({uaulilcs dont l<; valeur n'est ni aigebrique
ni liicme reductible ä des irrationellos alg^-
briqnes (Ib. id.). Sur les fignres cllipsoidales
ü trois aves in^gau.v qui peuvenl convenir a
!';-q;;ilibre d uno rcjsse liquide homogene,
<:auoe dtai niouvemeu.t de rolalion (Ib, id.).
',h;> ^rcme sur le rapport anharmonique (Ib.
XVH, IKj«). Sur les fonctions gamma de
Leg:oi:flre Ib. id.). Sur la theorie des formules
düforenlielles Ib. id.). Sur requati.ju aux dif-
fereaces |.i;rtie!ies *^'i^± A=^o (Ib.XVIII,
öwdv
d(x.
2a-
1853). Sur re(|uat. ditT.
dx
■-xy = 0 (Ib.
XIX, 1854;. Expression simple du rayoa de
courbnre liöodesique d'une ligne tracöe sur
«n eliipsoide (Ib. id.). Sur une formule pour
!cs diflorenlielles ä indices quelconques etc.
(II). XX, 1855). Valeur d'une inl<i'graie definio
qui se rattache aux integrales trinömes (Ib.
id.)
Sur requat diff. ^:
dx
f(x, y). Sur un theo-
reme relatif ä Tintögrale eulerienne de se-
conde espece ;ib. id.). Sur l'equat. rit;r{t + -l)
s=2^-2';'.r,.r(it; (Ib. id). Formuies aänerales
relatives ä la queslion de la stabilite de l'equi-
libre d'une masse liquide homogene dou6e d'un
mouveiüent de rolation autour d'un axe (Ib.
id.). Sur les fonctions ellipliques (Ib. id). Sur
ies questions de minimum (ib. Nouv. Ser. I,
1 856). Demonstrat. des valeurs d une classe re-
niarquable d integrales definier muKiples (Ib.
id.). Extension d'un theoreme du c.djui intö-
gial (Ib. id.). Sur un cas paiüculier du pro-
bieme des Irois corps (Ib. id.). Expression
remarquablede la qnantite (jui, dans Je inou-
vemenl d'un r.ysteme de pciuls materieis a
liaisons quelconques, est un mit.imum en vertu
du principe de la nioindre acti- :^ (Ib. id.) Sur
la theorie generale des cquat. diff. (ib.id ). Sur
les sommes de diviseurs des nombres (Ib. id.).
Surlequalion 1. 2.3.. .(p— 1)-t-1 ssp*" (Ib. id.).
Sur l'integra
J (a + bt-
i/7^dt
(Ib. idj
Deu)o:>stration d'une formule de Mr. W. Thom-
son (Ib. id.). Sui 1 exprcssion ff (n) qui marque
lOiubien la suite 1 , 2, 3 ... n contient de nom-
i)res Premiers ä n (Ib II, 1857). Sur quelques
icnctions numcriques; 4 Aufsätze (ib. id.).
93
1475
Lipen
Lislet-Oeoffroy.
1476
Sur un thöoröme de Dirichlet (Ib. id.). Sur le
produit rn{m + 1Kra + 2). . .(m + n — 4) (Ib. id).
Sur la fonction E(x) qui marque le nombre en-
tier conlenu dans x (Ib. id.). Sur la döcora-
position d'un nombre en un produit de deux
somnaes de carrös (Ib. id.). Gönöralisation
d'un theoreme de l'arithmötique indienne (Ib.
id.). Sur une relation entre deux fonctions nu-
meriques (Ib. id.). Sur un point de !a th6orie
des öquations binöraes (Ib. id.). Sur quelques
s6ries et produils infinis (Ib. id.). — Gab her-
aus die Werke von E. GaJois, und nr)it Zu-
sätzen : Monge's Application de l'analyse ä la
göomötrie u. Navier's Le^ons d'analy.'se.
Lipen (Lipenius), Martin. — Folg-
weise Conrector d. Gymn. zu Halle 1659,
Rector des zu Stettin 1672 und Conrector
des zu Lübeck 1676 (J) (A),
geb. 1630, Nov. \ \, GÖritz, Mark Bran-
denburg,
gest. \ 692, Nov. 6, Lübeck.
Disp. de montibus, 1657. Bibliotheca realis,
6 vol. fol., Francof. 1675—85. Consideratio
lapidum physica, 4°, Stett. 1684. — ■ Viel Theo-
logisches.
Lippersheim (Lipperseim, Lippers-
hey, Laprey), Hans. — Brillenmacher zu
Middelburg auf Zeeland (G.Moll, Geschied-
kundig Onderzoek naar de eerste Uitßnders
der Vemkykers etc., Amsterd. 1831, auch
Journ. ofthe Uoy. Inst. Vol. I, p. 3 1 9 et 483;,
geb Wesel,
gest. 1619, . . . Middelburg.
Mu88 als Erfinder des Fernrohrs angesehen
werden, denn wenn ihm auch in der Idee dazu
Jacob Metius (Adriaanszoon) zuvorgekommen
sein sollte, so hat er doch zuerst ein solches
dargestellt, und, zur Erlans;ung eines Patents,
am 2. Oct. 1608 den General-Staaten von Hol-'
land übersandt. Auf Verlangen dieser lieferte
er auch iiuDecember 1608 einBinocular-Fern-
rohr. In beiden Instrumenten waren die Lin-
sen nicht von Glas, sondern von Bergkrystall.
Lipsohitz, Rudolph Otto Sigis-
inund. — Dr. Phil., Privatdocent an d.
Univ. zu Bonn fDi$i),
geb. 1832, Mai 14, Königsberg.
Determinatio Status magnetici viribus indu-
centibus commoti in ellip.soide, Berolini 1853.
Einige Sätze aus d. Theorie d. quadrat. For-
men (Crelle's .Journ. LIII, 1857j. Zur Theorie
d quadrat. Formen (Ib. LIV, 1857). Unter-
suchung einer aus vier Elementen gebildeten
Reihe (Ib. »d '.
LipSics, Michael. — Jesuit, Lehrer
in d.' Ordcn«collegien zu Gralz, Clausen-
burg, Tyrnau Ka.schau, Ofen, Agn:m und
Kaab; zuleizt Kegen^ de.« Convicls in Raab
fSSJ).
geb. 1703, Sept. 19, 0 war (Altenburg),
Ungarn,
gest. 1766, Aug. 23, Raab.
Algebra seu Analysis speciosa, Cassoviae 1 739.
Statica de varietate et proprietatibus motus
naturalis et arteficialis cum methodo erigendi
machinas iisque utendi, Ib. 1740. Hungaria
coelestis, astronomiam et chronologiam ia
compendio exhibens, Ib. 1741.
Lipstorp, Daniel. — Magister in Ro-
stock 1651, Hofmathematicus und prinz-
licher Hofmeister in Weimar 1653, dann
Prof. d. Jurisprudenz an d. Univ. zu Upsala
von 1662 — 72, darauf Advocatus Curiae
Hollandicae zu Haag bis 1 675 und seitdem
in Lübeck lebend fJJ,
geb. 1631, Mai 10, Lübeck,
gest. 1684, Sept. 1, Lübeck.
Enneas positionum celebriorum ex physicis,
astronomicis, geographicis, philologicis han-
starum atque derivatarum, 4", Rostoch. 1651.
Disp. de coelo et ejus partibus, 4*», Ib. 1651.
Specimina philosophiae cartesianae, 4°, Lugd.
Bat. 1653. Copernicus redivivus s. de vero
mundi syslemate, 4°, Ib. 1653. De radicum
extractionibus, Francof. 1683. — Juristisches.
Lirelli, Salvador e. — Director d.
Sternwarte zu Turin, königl. Geograph (BS),
geb. 1751, Juni 16, Agnona am Monte
Rosa,
gest. 1811, Febril,
Carta astropomica di due emisferi col polo al
centro, 1790 Verschiedene Landkarten.
Lisoovius (Liskövius), Karl Fried-
rich Salomo. — Dr. Med., pract. Arzt
in Leipzig (N) (G. Vi;,
geb. 1780, Nov. 8, Leipzig,
gest. 18i4, MUrz31, Leipzig.
Theorie d. Stimme. Leipz. 1814. Über Pfei-
fen mit häiitigen Wänden (Pogg. Ann. LVII,
1842). Eintluss d. verschiedn. Weite d. La-
bialpfeifen auf ihre Tonhöhe (Ib. LVIII, 1843).
Eintluss d. Flaschenform auf d. Tonhöhe der
darin tönenden Luft mit Bezieh, auf d. Men-
schenstimrae (Ib. id. u. LX, 1843). Zur Theo-
rie d. tönenden Luftsäulen (Ib. LX, 1843). —
Physiolouisches u. Philologisches.
Lislet-Geoffroy , Jean Baptiste.
— Mulatte, Sohn des Franzosen Geoffroy
(aus Paris) und der Negerin Niama, Enke-
lin von Tor.ca Niama, König von Galam a«f
Guinea, die in ihrem neunten Jahr, etwa
1730, als Sclavinn von dort nach Isle de
France gebracht und später, nachdem sie
die Freiheit erhalten, von G. geheiralhet
ward. Unter der .^ranzös, Herrschaft von
U\c de France erst Lootse, dann (1780)
1477
Lissajons
Litta.
1478
Zeichner beim Geniecorps, später Genie-
capitän, unter d. engl. Regierung Ingenieur-
Geograph. Correspondent d. Pariser Acad.
von n8 6 — 93 (bis zur Auflösung der Aca-
demie) und darauf von 1821 an. War nie
in Europa (Compt. rend. III j,
geb. <t55,Aug. 2 3,Isle-de-France,
gest. 1836, Febr. 8, Bourbon (Mauritius).
Lieferte, nach eignen Aufnahmen, eine Karte
von Isle de France u. Bourbon (1797 vom Ma-
rine-Ministerium in Paris veröffentlicht, ^802
in 2. Aufl.), eine Karte von den Sechellen u.
eine von Madagascar (letztere von d. engl. Re-
gierung herausgegeben). Gab über d. specifi-
sche Gewicht und d. Festigkeit verschiedner
Hölzer von Isle-de-France eine Tafel, die in
Feron's Voyage de döcouvertes aux Terres au-
strales veröffentlicht ist. Stellte vieljähri^e me-
leorolog. Beobachtungen an.
Lissi^ous, Jules Antoine. — Prof.
d. Physik an) College St. Louis in Paris (Or),
geb. 1822, März 4, Versailles.
Sur la Position des noeuds dans les lames qui
vibrent transversalement (Ann. chim. phys.
S6r. III, T. XXX, 1850). Mem. sur l'etude
optique des mouvements vibratoires (Ib. LI,
4 857). Sur un cas particulier de störöoscopie
fourni par l'ötude optique des mouvements
vibratoires (Compt. rend, XLIII, 1856). Sur
les vibrations transversales des lames 61asti-
ques (Ib. XLVI, 1858).
List, Karl Georg Ernst.— Dr. Phil.,
erst Assistent im Laboratorium von Woh-
le r in Göttingen und dem von Fresenius
in Wiesbaden, dann Lehrer an d. Gewerb-
schule zu Göttingen und der zu Bremen ;
seit 1855 Lehrer d. Physik u. Chemie an d.
Provincial-Gewerbschule zu Hagen (Or)^
geb. 1824, Juli 11, Göttingen.
Leitfaden für d. ersten Unterricht in d. Che-
mie, 2 Thle. gr. 12", Heidelb. 1833 u. 55. Be-
sorgte L. Gmelin's Handh. d. anorgan. Che-
mie, 5. Aufl., Bd. T~III, Heidelb. 1852—53;
Register zum ganzen Werk, Bd I— V, Ib. 1853 ;
Fortsetzung dieses Handbuchs, Bd. VI, mit
J. Schlossberger, Ib. 1854—58. — Über d. sog.
Terpentinöihydrat (Lieb. Ann. LXVII, 1848).
Über d. Asclepion Jb. LXIX, 1849). Analyse
d. Misy vom Rammeisberge (Ib. LXXI V, 1 860) .
D" d. Picroliths von Peichenstein ilb. id.). In-
directe Methode, Talkerde u. Alkalien neben
einander zu bestimmen (Ib. LXXXI, 1852).
Chera.-geolog. Untersuch, d. Taunusschiefers
(Ib. id., auch für sich, Heidelb. 1852). Überd.
sog. Benzoeoxyd ; mitLimpricht(Ib. XC, 1854).
Lister, Martin. — Dr. Med., nach
einer Reise in Frankreich (1668), pract.
Arzt erst in York (1 670 — 8 4), dann in Lon-
don. Leibarzt d. Königin Anna seit 1 690.
Mitgl. d. Roy. Society (BD) (Ahr. l),
geb. 1638, .... Radcliff, Bucking-
hamshire,
eest. 1712, Febr. 2, London.
De foi/'bus medicalibus Angliae, 8", Eboraci
1684. 'Jistc^ias.syjpopsisconchyliorum.a vol.,
1 685. — On the acLd liquor of pismires or ants
etc. (Fbil. Tr. 1670). Some observations tou-
ching colours in order to increase of dyes and
the fixation of colours (Ib. < 671 ). On the electri-
cal power of stones in relation to a vegetable
rosin (Ib. 1675). On the nature of earthquakes
etc. (Ib. 1684). On the thunder and lightning,
proceedingfromthepyrites (Ib. id.). Discourse
concerning the rising and fallingof the quick-
silver in the barometer (Ib id.). On the salt-
springsi)f Worcester-, Stafford- and Cbesshire
etc. (Ib. id.). An ingenious proposal for a new
sort of maps of countries, with tables of sands
and clays, such chiefly as are found in the
north parts of England, drawn up aboutIO
years since and delivered to the Roy. Soc.
12 March 1683 (Ib. id. — Erste geolog. Karte).
Some experiments about freezing and the dif-
ference betwixt common fresh water ice and
that of sea water (Ib. 1685). The manner of
making steel and its temper etc. (Ib. <693).
Noch viele naturhist. u. medicin. Aufsätze da-
selbst.
Listing;, Johann Benedict. — Dr.
Phil., erst (1834) Gehülfe von Sartorius
von Waltershausen bei dessen Unter-
suchungen am Aetna, dann (1837) Lehrer
d. Maschinenkunde an d. höhr. Gew^erb-
schule in Hannover und nun Prof. (extr.
1839, ord. 1849) d. Physik an d. Univ. zu
Göttingen (K),
geb. 1808, Juli 25, Frankfurt a. M.
De superficiebus secundi ordinis, Pt. I, 4",
Gotting. -»834. Kleine hygrometr. Tafeln für
d. Beobachtung d. Psychrometers, Ib. 1844
Beitrag zur physiolog. Optik, Ib. 1845 (Aus d.
Götting. Studien). Vorstudien zur Topologie,
Ib. 1847 (Eben daraus). Mathemat. Discnssion
des Ganges d. Lichtstrahlen im Auge (Im Hand-
wörterbuch d. Physiologie, Bd. IV). Über d.
quantitative Bestimm, d. Zuckers im diabeti-
schen Harn (Lieb. Ann. XCVI, 1855).
Litta, Alfonso Agostino. — Mar-
chese, Malleser Ritter u. österr. Kammer-
herr (VCG)i
geb. . .^ Mailand,
gest. 1781, Oct. 3, '.
Mem. idrostatica concemeiite l'esperimento
pubblico fatto nell 1774 di spurgar la fossa in-
teriore di naviglio di Milane etc., Milanoi775
Diss. sopra ii quesilo : con quäl proporzione
di parti possa consiruirsi una macchina non
molto composta per elevare acqua da Stagni
a mediccre altezza, 4", Mantova 1782 ;Von d.
Acad. zu Mantua gekrönt). Riflessioni sulla
capacitä de' conduttori elettrici, espcsta in
una lettera 2! A. Volta tOpusc. scelti di Mi-
93*
1479
Littrow
Littrow.
1480
lano, T. I, 477S). Livello di una nnova inven-
zione flb. 11. 1779;. Sopra una rnacchina idrau-
lica (Ib. IV, 4 781).
Littro^xr, Joseph Johann, Edler
yQ,^_ — Erst M ^03) Hofmeister beim Gra-
fen Renard in Schlesien, dann(^807)
Prof d. Astronomie nn d. Univ. zu Krakau,
darauf (I 8 1 0) dasselbe an d. üniv. zu Kasan
bis 1816, wo er Codirector d. Sternwarte
za Ofen ward; seit 1819 Piof. d. Astro-
nomie zu Wien u. Director d. Sternwarte
daselbst. Geadelt 1837 fONJ (N) (G.'%&),
geb. nSl, März 13, ßischof-Teinitz,
Böhmen,
gest. (8 40, Nov. 30, Wien.
Theoret. u. pract. Astronomie, 3 Bde. 8°,
Wien 1821—27. Analyt. Geometrie, 8«, Ib.
1823. Über Höhenmessungen durch d. Baro-
meter. 4°, Ib. 4823. Elemente d. Algebra u.
Geometrie, 8^ Ib. 1827. Kalendariographie,
Ib. 1828. Anleit. z. Berechn. d. Leibrenten u.
Wittwenpensiorien, Ib. 1829. Vorlesungen üb.
Astronomie, 2 Bde. 8°, Ib. 1830. Gnomomik
usw., 8«, Ib 1831, 2. Aufl. 1839. Kalender
für alle Stande, 8^ Wien 1833 u. (T. Über d.
pefürchteten Kometen von 1882 und Kometen
überhaupt, %", Ib. 1832. Die Wahrscheiniich-
keitsrechn. in ihrer Anwendung usw., 8°, Ib.
1832. Chorographieusw., 8", Ib. 1833. Ueber
Kometen, 8", Ib. 1835. Die Doppelslerne, 8°,
Ib. 1835. Geschichte d. Entdeck, d. alliiem.
Gravitation durch Newton, 8°, Ib. 1 835. Slern-
gruppen u. Nebelmassen d. Himmels, 8", Ib.
1835. Hülfstafeln für d. Wiener Universitäts-
Sternwarte. 8«», Ib. 1837. Die Wunder d. Him-
mels, 8^ Stuttg. 1834, 4. Aufl. 1853. Atlas d.
gestirnt. Himmels, 4", Ib. 1839, 2. Aufl. 1854.
Vermischte Schriften, 3 Bde. 8°, Ib. 18^6 (Von
seinem Sohn edirt; darin auch seine Biogra-
phie}. Annal. d. k. k. Sternwarte in Wien,
22 Thle. fol., Wien 1821 — 43. — Über d. er-
weiterten Gebrauch d. MulÜpIicationskreise
(Abb. d. königl. Böhm. Gesellsch. VII, 1820).
Ueber d. Sonnendurchmesser i'Monatl. Corr.
XIX, 1809). Geogr. Lage von Krakau ilb. id.
u. XX). Polhöhe von Kaiman (Bohnenb. u. Lin-
denau's Zeitschr. I, 1816). Über d. Verbessr.
d. mitll. Strahlenbrech. durch d. Thermome-
ter (Ib. II, 181G). Überd. schiefwinklige Pa-
rallelepipedum (Ib. III, 1817). Polhöhe von
Ofen (Ib id.). Über e. neue Methode, die Pol-
höhe zu bestimmen (Ib. id.). Beobb. d. Sonne
(Ib. id.). Über einen Beichenbach'schen Kreis
(Ib. id.). Beilr. z. Verbessr. d. Sonnentafol-i
(Ib. id ). Geogr. Ortsbesliinnum^en in Ungarn
(Ib. id. u. V, 1818). Überd. Verwandl. helio-
eentr. Pianetonörter in geoconfiische 'Ib. I\ ,
1817). Über d. Einduss d. Fehler d. Soniicn-
tafeln auf die der IMaueten u. KoiMo'on (Ib.
id.). Überd. Declinaüon d. vorzügliriislen Fix-
sterne (Ib. id.). Über d. Carlini'sche Uefraction
(Ib. id.). Neue Metiiode, Sternbedeckungen
für verschiedene Orte vorher zu bestimmen
(!b. id.). Überd. Beobachtungen am Millaas-
rohr (Ib. V, 1818). Über d. Bewegung d. Erde
um ihren Schwerpunct (Ib. id.). Bequeme
Methode, die Argumente d, Aberration u. Nu-
tatlon für entfernte Jahre zu finden (Ib. id.).
Über d. DifTcrenzen iL Rectascension d vor-
nehmst. Fixsterne (Ib. id ). Beitrag zu d. ver-
schiedn. Methoden d. Zeitbestimmung (Ib. id.).
Über d. Rectascension d. vornehmst. Fixsterne
ilb. VI, 1818). Über d. Sonnenfinsterniss vom
7 Sept 1820 flb. id ). — Über d. Verbessr.
d. Praces.sion usw. (Bode's Jahrb. 1812). Zur
Rechn. für d. geoccntr. Oerterd. Planeten (Ib.
1813). Formel fürd. Millelpunctsgleich. einer
Planetenbahn (li). id.). Formel, aus geocentr.
Beobb. die Elemente einer Planetenbahn zu be-
stimmen usw. (Ib. 1815). Lber d. Mittelpuncts-
gleichung, Epicykel, Methoden ausSlernhöhen
Zeit u. Polhöhe zu finden (Ib. 1817). Über
Zeitbestimm, durch irdische Gegenstände (Ib.
1819). Über d. Verbessr. d. Mittagsrohrs (Ib.
1 820). Berechn. d, Finsternisse u. d. Refraction
(Ib. 182f). Über d verschiedn. Methoden, die
Bahn eines Kometen oder Planeten aus geo-
centr. Beobb. zu bestimmen (Ib. 1824). Neue
u. genaue Methode, aus d. beobachteten Höhe
d. Polarsterns ausser d. Meridian die Polhöhe
zu finden (Ib. 182 4,. -^ Über Brauchbarkeit
der Rakelensignale zu Längenbestimmungen
(Schnmacher's .'\stron. Nachr. I, 1823.. Meri-
diandifTerenzen durch Pulversignale (Ib. id.).
Über Höhenandr. d. Gestirne für jeden Stun-
denwinkel (Ib. id.). Noch verschiedene Noti-
zen u. Beobb. dasell-st. — Auflösung e. geo-
metr. Problems (Crelle's Journ. I, 1826i. —
On the measurement of altitudes by l»arome-
ter (Mern. astron. Soc. I, 1822). On the difl'e-
rences of declination of certain stars, accord-
ing to ditferent astronomers (Ib. id.). On the
correction of the transit Instrument (Ib. id.).
On parallaxes (Ib II, 1826). On double ob-
ject-glasses (Ib. III, 1829. Aus d. Deutschen).
On Barlow's new telescopes (ib. IV, 1831). On
the theory of telescopic eye-glasses (Ib. id.).
Littrow, Karl Ludwig, Edler von.
— Sohn des Vorigen. Dr. Phil. Von 1831
an Assistent seines Vaters und seit 18 42
Director d. Sternwarte, sowie Prof. d. Aslro-
nomie an d. Univ. zu Wien. Milgl. (corr.
18 48, wirkl. 18 53) d. Acad. d. Wiss. da-
selbst (WAj (CL),
geb. 1811, Juli 18, Kasan.
Beitr. z. einer .Monographie d. Hallcyschen
Comelen, 8", Wien 1834. P. Hell's Reise nach
Wardoe u. seine Beobachlung d. Venusdurch-
gangs von 1769, Ib. 1835. Das Toposkop auf
d. St. Slephanslhurm zu Wien, Ib. 1S37. Po-
puläre Geometrie usw., 8", Stuttg. 1839. Ka-
icnd(-r für alle Stande, mit .\ufsiilzen vermisch-
ten Inhalts. Wien. j;ihrlich von 1842 ab. Er-
läuterungen zu J. J. V. Littrow's Vorlesungen
überAstroi omie, 8", Ib. 1S42. Verzeichn. geo-
graph Orl^^bestimmuncen, 8°, Leipzig 184'«
(Aus Bd. X d. Neu. Gehler. Wörlerb.). Gab
heraus: Aniial.d. Wiener Sternwarte, mit sei-
nem Vater. Bd. XV-XX (V. ien 1835—40!,
1481
Ljungberg Lobaf.schevskji.
1482
allein Bd. XXI. Jahr1S4<, mit F. Schaub
Bd. XXII--XXXVI, Ib. 4 843—51 (darin Auf-
sätze von ihm). — Ober d. Mercm'dnrchcang
im J. 183*; mit J, G. Böhm (Batiirigartner's
Zeitschr. f Phys. 1, iSS'i). Bericht über d iui
J. <847— 5< au.sfreführte österr.-russ. Vorhin- f
dungs-TrianguIallon (Sitzungsborirhte d. Wir.
ner Acad. IX, 1852). (jber d äiluem. Nlvciiu
d. Meeres (Ib. XI, 1853). Die Culrnini-.tions-
puncte d. östl. Alpen (Ib. id.). Bahnoahen
zwischen d. pcriod. Gestirnen d. Sonnensy-
stems 'Ib. XII, 18.54). Bemerkk. zu Gnmert's
Aufsatz: Proximitaten d. Bahnen d. Planeten
u. Cometen (Ib. XIII, 1854] tjber d. Zusam-
menhang von Flecken und Proluberanzen d.
Sonne [Ib. XVII, 1855) Über lichte Faden im
dunklen Felde bei Meridian-Instrumenten (Ib.
XX, 1S56). Drei Quellen liberd. Cometen von
1556 (Ib. id.). — Viele Notizen, Beobachtun-
gen u. Berechnungen in d. Astron. Nachr.,
z. B. : Über d. Gebrauch d. Dipleidoskops von
Dent, Bd XXII, '1845; Über d. Duplicilät d.
Biela'schen Cometen in Bezug auf Hevel's ahn!.
Wahrnc'hmun^jen, Bd. XXIV, 1846. i;ber d.
Mehrheit d. Korne d. Cometen I, 1830, Bd
XXXI, 1851; Über d. Reduclion gemessener
Zenithdistanzen auf d. Mittel d. Beobachtungs-
zeiten, Bd. XXXIV, 1852; Über eine Hüifs-
vorrichtung für Coraetensucher, Ib. — Noti-
zen in d. Comptes rendus, z. B. : Methode pro-
pre ä dölerminer la position des ^tolles filan-
tes, T. VI, 1838.
Prof.
Zdjungberg, JönsMatthias
d. Philosophie u. Mathematik an d. Univ. zu
Kiel, spater Mitgl. d. Oekoiioniie- u. Kam-
mercoUegiums in Kopenhag:en (NKJ (S),
geb. 17 48, Christiaiistad,
SchwedcM,
gest. ISIS, Juni 17, Kopenhagen.
Jagttagelse af Mercurs Gang forbi Solen den
9<J« No\\ I8ö2 (Dansk. Vid. Selsk. Skr. Raekke
lil DI. III, 1803). Andere astronom. Beobb.
(V. Zach's Monatl. Corr. VIII, 1803).
Lloyd, George. — Esquire, Mitgl.
d. Roy. Society (Th),
geb. . . ., gest. 178 3, Dec. 5, . . .
.Tourn. of thequantity of rain thatfell at Holme,
near Manchester, from 1765 to 1769, and at
Barrowby, nearLeeds, from 1772to 1777 (Phil.
Tr. 1778). Quantity of rain thatfell at Barrowby
from 1778 — 81 (Ib. 1782).
Lloyd, John. — Esquire, Mitgl. d,
Roy.. Society (Th),
geb. 4750, Jan. 25 (N.St.), . . .
gest
An account of Eiden Hole in Derbyshire (Phil.
Tr.,1 771 ) . Account of an earthquake at Hafo-
dunos, near Denbigh (Ib. 1781). Account of
an earthquake in Wales (Ib. 1783). Account
of the late discovery of native gold in Ireland
(Ib. 1796).
Lloyd, Robert Evans. — Lehrer d.
Astronomie in Greenwich (G. \ 6j,
geb. 1755 etwa,
gest. 1838, Jan. 15, Greenwich.
A. a. 0. keine Schriften angeführt.
Lloyd, B a r t h 0 1 0 m e w. — Dr. Theo!.,
:vopst d. Trinily-Coüege in Dublin, früher
Prof. d. Malhemalik :m d. Univ. daselbst.
Mitgl. u. Präsident d. Iri.sh Academy (G. \ 6j,
go-^t. 18 37, Nov. 2i, Dublin.
Treatise on stalics and mechanics.
Lloyd, Humphrey. — Geistlicher,
Fellow d. Trinity- College in Dublin, früher
Prof. d. Physik an d- üniv. daselbst. Mitgl.
d. Roy. Soc. (Or),
geb. 1800, Apr. 16 Dublin.
A treatise on iight and visioo, 8°, Lond. 1831.
Loctures on th^^ wave theory of lieht, Dublin
1841. Report on the progre.ss and present State
of physical optics (Report, of the 4*'' meeting
of the' British Assoc. Lond. 1835). — On the
phenomena presented by light in its passage
alving the axes of biaxial crystals (l'r. Irish
Acad. XVII, 1837. — Experimentelle Bestäti-
gung der von E. Hamilton theoretisch entdeck-
ten konischen Refraction). An'altempt to fa-
cilitale the observations of terreslrial magne-
tism Ib. id.). A new case of interfe?"ence of
rays of light (Ib. id.). On the mutua! action of
permanent magnets (Ib. XIX, pt. \, 1841 et
pt. II, 1843). On the determination of the in-
lensity of the earths masnetic force in abso-
lute measure (Ib. XXL 1848). On the meteo-
rology of Ireland (Ib. XXII, 1849). Results of
observations made at the magnetical obser-
vatory of Dublin in the years 1840—43 (Ib.
id.). On the mean results ofobservations (Ib. id.).
Lloyd oder Llisi^yd, s L h w y d.
Lobatsohevskji ( Lobatschewsky ),
Nicolai Ivan o witsch. — Erst Adjunct
(181 4 — 1 6) und dann bis zu seinem Tode
Prof. d. Mathematik an d. Univ. zu Kasan ;
trug bisweilen auch Physik u. Astronomie
vor; 19 Jahre lang Rector d. üniv. Sohn
eines Bauern, in Kasan gebildet und da-
selbst schon 1811 Magister d. mathemat.
Wissenschaften (A. Erman's Arch. XVII j,
geb. 1793, Nischnei-
Novgorod,
gest. 1856, Febr. \ 2 (A. St), Kasan.
Über d. Principien d. Geometrie, Kasan 1829
— 80. Geometr. Untersuchungen z. Theorie
d. Parallellinien, 8°, Berlin 1840. Pangeom^-
trie on Pr^cis de g^om^trie fondöe sur une
thöorie gönörale et rigoureuse des paralleles,
Kasan 1855. — G6om6trie imaginaire (Crelle's
Journ. XVII, 1837). Probabili"t6 des resultats
moyens d'observations repetees ilb. XXIV,
1842). — In russ. Sprache eine Schrift über
d. Sonnenfinsterniss vom 8. Juni 1842 und
mehre Aufsätze in d. Kasaner Memoiren.
1483
Lobatto
Lochner von Hummelstein.
1484
Lobatto, Rehiiel. — Seit <842 Prof.
d. hÖhr. Mathematik an d. Ingenieur-Aca-
demie zu Delft, früher, von 1827 an, Ad-
visor d. niederländ. Maasse u. Gewichte.
Mitgl. d. königl. niederländ. Instituts u. d.
späteren Acad. d. Wiss. zu Amsterdam (Or),
geb. 1797, Juni 6, Amsterdam.
Wiskundige Mengelingen, 1823. Recherches
sur la sommation de quelques söries trigono-
möthques, 4**, 1827. Verklaring eenernieuwe
en vereenvoudigde handelswijze voor het trek-
ken van den cubuswortel etc., 8°, s'Graven-
hage 1842. Leerboek der regtlijnige en sphe-
rische driehoeksmeting, 8*», Ib. 1843. Recher-
ches sur la distinclion des racines reelles et
imaginaires dans las equations numöriques,
pr(?c6d6es d'une nouv. deraonstration du thöo-
r^me de Mr. Sturm, 4°, Amsterd! et la Haye
1843. Lessen over de hoogere Algebra etc.,
Amsterd. 1845. Over de inhoudsberekening
en de bepaling van bet zwaartepunct eener
uitgestrekte klasse van ligcharaen naar eene
enkele formule, 8°, Ib. 1848. Lessen over de
difFerential- enintegral-rekening, 2 Dl. 8°, Ib.
1852. — Over de rectificatie der eliips en hy-
perbolis (Verb. Nederlandsche Inst. Reek 11,
Dl. IV, 1833). Sur la thöorie des caractöri-
stiques (Ib. Dl. VI, 1837). Sur l'intögration
des equations lineaires aux difförentielles et
aux difförences finies (Ib. id.). Sur l'integra-
tion des 6quations Jinöaires aux differentielles
partielles ä trois variables (Ib. id.). Sur les
fonctions elJiptiquesdepremidre et de seconde
esp^ce (Ib. Dl. XII, 1846). Over dezamenslel-
ling en het evenwigt van een stelsel krachten
werkende op een vast ligchaam (Ib. Reek III,
Dl. I, 1849). Sur l'intögration des öqualions
linöaires du 1«" ordre aux differentielles par-
tielles ä quatre variables (Verhandl. d. Neder-
land. Acad. v. Wetesch. 1, 1854). Sur l'integra-
dz
tion de la fonction
— (Crelle's Journ.
a+bcosz
IX, 1832). Sur I'int^ration de la differentielle
dx
TTT-. i—^-i — j> (*b. X, 1833). Sur les
differentielles partielles de la fonction -s s
x*+y*
(Ib. XI, 1834). Sur le developpement des co-
efficients difförentiels d'une fonction au moyen
de ses differences finies et reciproquement (Ib.
XVI, 1837). Sur le calcul des moments d'in-
ertie d'un ellipsoide homogene par rapport ä
ses trois axes (Ib. id.). Sur l'integration des
d"y d*y
equations j-i--xy = 0 et T-i+abxy=0 (Ib.
XVII, 1837). — Sur r^valuation de la surface
totale de l'ellipsoide ^ trois axes inegaux (Liou-
ville's Journ. V, 1840). Sur une propri6t6 re-
lative aux racines d'une classe particuli^re
d'öquations du 3"»« degre (Ib. IX, 1844). Sur
quelques nouv. caracteres propres ä recon-
naitre limaginarite de deux racines d'une
equat. numärique etc. (Ib. id.). Sur les Equa-
tions d'äquilibre d'un Systeme de forces diri-
gees d'une mani^re quelconque dans l'espace
(Ib. XI, 1846). Sur la determination des axes
princlpaux d'un corps (Ib. XII, 1847).
Lobkowitz, s. Caramuel.
Lobsinger, Hans. — Mechanicus in
Nürnberg [DppJ,
' geb Nürnberg,
gest. 1570 etwa,
Angeblich Erfinder der W^indbücbse.
Locarini, Andrea Camillo. ^>
Conte de' Capitani di Locarno; stand 1644
im Dienste Kaiser Ferdinands III. (Fr),
geb Brescia.
gest. 1688, . . . Brescia.
Novi instrumenti fabrica et u.sus pro directione
fodinarum et cuniculorum (Act. nov. Acad.
Philolexoticorum *).
* Gestiftet von L a n a.
Looatelli, Lodovico. — Pract. Arzt
zu Mailand u. Genua fJJ (BJ,
geb Bergamo.
gest. 1637, . . . Genua.*
Theatrum arcanorum chymicorura s. De arte
chimico-medica tractatus exquisitissimus, 8^,
Francof. 1636. — Von ihm stammt der Bal-
samus Locatelli her.
* An der Peat, im besten Alter (B) ; gest. 1657, . . . {J).
Lochmann, Wolf gang. -- Dr. Ju-
ris u. Assessor beim SchÖppensluhl in Stet-
tin (JJ (A),
geb. 1594, Sept. 16, . . .
gest. 1643,
Instrumentum instrumentorum mathemati-
cum d. i. Newgeordnete Instrumente usw.,
Stettin 1622. Gab heraus mit Zusätzen: W.
Gilbert, De magnete, magneticisque corpori-
bus et de magno magnete tellure, 4", Sedini
1628 et 1633.
Lochner, Zacharias. — Schreib- u.
Rechenlehrer in Nürnberg (WN) (DppJ (AJ,
geb Ingolstadt,
gest. 1608, Jan. 22, Nürnberg.
Probirbüchlein auf alle Metalle, 4°, Nürnberg
1564, Augsb. 1565. Tractätlein, darinnen etli-
che schöne Exerapel aus der Geometrie zu dem
Feldmessen und anderen sehr nützlich und
dienstlich usw., 6 Thle., Ib. 1683.
Lochner von Hammelstein, Mi-
chael Friedrich. — Dr. Med., nach vie-
len Reisen im Ausland, 168 5 pract, Arzt
u. Mitgl. d. medicin. Collegiums in Nürn-
berg. Präsident d. Leopoldin. Academie,
kaiserl. Leibarzt, Pfalzgraf u. Edler d. heil,
röm. Reichs fWNJ (Ephem. Acad. Nat Cur.
17 22; fAJ ANCJ,
geb. 1662, Febr. 28, Fürth,
gest. 1720, Oct. 15, Nürnberg.
Lapis myrmecias falsus, cantharidibus gravi-
dus (Miscell. Acad. Nat. Cur. 1687). De lapide
1485
Locke
Löscher.
1486
quadra slnensi (Epbem. d*> 174 9).
diciniscbes u. Botanisches.
Viel Me-
Locke, John. — Der berühmte Phi-
losoph. Fellow d. Corpus Chrisli in Oxford
1651 — 83; zuletzt in Essex auf d. Land-
gut Oates seines Freundes Sir Francis
Masham lebend, nachdem er sich (zum
Theil als Gesandtschaflssecretär u. Hofmei-
ster bei englischen Lords) abwechselnd in
Deutschland, Holland u. Frankreich aufge-
hallen und dazwischen auch in seinem Va-
terland verschiedene öffentl. Aemler be-
kleidet hatte. Mitgl. d. Roy. Society (BD)
(Abr.Y),
geb. 1632, Aug. 29, Wrington b. Bri-
stol,*
gest. 1704, Oct. 28, Oates.**
A register of tbe weather for the year 1 692
kept at Oates (Phil. Tr. 1 705) . Auch in Boyle's
History of air finden sich meteorolog. Beobb.
von ihm. — Philosophisches.
* Nach Anderen nur an diesem Tage zu Wrington ge-
tauft und unweit davon, xu Pensford, geboren.
♦♦ gest. Nov. 7 (m. I) {A).
Locke, John. — Dr. Med., seit 1835
Prof. d. Chemie u. Pharmacia am Medical
College von Ohio in Cincinnali (Or) (N.
Sil lim. Journ. XXllJ,
geb. 1792, Febr. 29, Lempster, New-
Hampshire,
gest. 1856, Juli 10, Cincinnali.
Report of the geology of the State of Ohio, from
actual survey, 1839. — On inanufacture of
maple sugar (Sillim. Journ. II, 1820). Micro-
scopic co'mpass (Ib. XXIII, 1833). On electro-
magnetic multiplier (Ib. XXVI, 1834). Notice
of a galvanometer (Ib. id.). Improvements of
his galvanometer (Ib. id.). On a large thermo-
scopic galvanometer (Ib. XXXIII, 1838). On
magneto-electrioity and electro-raagnetic ma-
chines (Ib. XXXIV, 1838). Magnetic dip in the
United States (Ib. XLI, 1841). On the geology
of the United States, west of the Allegany Moun-
tains (Ib. id.). On the dip at Baltimore (Ib.
XLII,1842). On the manipulations of the dip-
ping compass (Ib. id.). On the lead region of
the West (Ib. XLIII, 1842). Connection be-
tween geology and niagnetism (Ib. XLVII,
1844). On Single and double vision (New Sil-
lim. Journ. VII, 1849). Astronomical clock
with telegraphic realster (Ib. id.). On the
electro-chronograph |lb. VIII, 1849). On phan-
tascope (Ib. IX, 1850). Obss on terrestriai
magnetism, fol., Washingt 1852.
Lockhart, James. — Reicher Pri-
vatmann, der von 18 19 bis 1835 in Har-
lem und darauf an verschiedenen Orten
von England lebte. Mifgl. d. astronom. Soc.
(ASM XXll),
geb. 1763, Juli 26, London,
gest. 1852, Jan. 6, Clitsome House b.
Washford, Somerset.
A method of approximating towards the roots
of cubic equations belonging to the irreducible
case, 1813. Nieuwe en algemeene leerwyze,
diquadraten op te lossen, waarby de syslemas
van Descartes en Euler tot biquadralen met
dorzolven tweede termen worden voorlgezet,
Hariem 1833. Nieuwe oplossing van cubick
vergelyken door juiste uitdrukkingen ook by
nadering zonder beproeving af gissing. Ib. 1 825.
Resolutions of equations, Cowley Rectory, Ox-
ford 1837. Resolutions of two equations, Ib.
1839. Extension of the celebrated theorem of
Sturm etc.. Ib. 1839. Resolution of equations
by means of inferior and superior limits, Lond.
1842. The nature of the roots of numerical
equations, Ib. 18o0.
Lohe, Johann Conrad. — Seit 1752
Prediger in Nürnberg und seit 1764 Prof.
d. Physik u. Mathematik, sowie auch bald
darauf der Logik u. Metaphysik, am Aegi-
dien-Gymnas. daselbst (WNJ (MJ,
geb. 1723, Nov. 11, Nürnberg,
gest. 1768, Dec. 31, Nürnberg.
Diss. de numero, 4®, Altdorfii 1 754. Diss. de im-
penetrabilitate, 4", Ib. 1755. Von d. Wirkung,
d. Gebrauch u. d. Erhaltung d. parabolisch.
Lampe, 8", Nürnb. 1762. De eo, quod pericu-
losum est in nova de aquarum decrementis
hypothesi, fol., Ib. 1764. Einlad. zu zweierlei
verschied n. Vorlesungen über d. Philosophie
u. Aerometrie, 4«, Ib. 1765. Die Ehre Gottes
aus d. Betrachtung d. Himmels u. d. Erde;
eine Wochenschrift, 6 Bde. 8*», 1766—69.
Löscher, Martin Gotth elf. — Prof.
d. Medicin u. Physik an d. üniv. zu Wit-
tenberg (J),
geb. . . ., gest. 1735, .. . Wittenberg.
De antlia pneumatica, 4", Viteb. 1714. De la-
pidum concretione et accretione. Ib. 1715.
Physica experimentalis. Ib. 1717. Observatt.
physicae selectiores. Ib. id. De phaenomeno
septemtrionali luminoso, Ib. 1 72 1 . De sale am-
moniaco ejusque usu chimico et curioso, Ib.
1726. De novo phosphoro aelhereo.
Löscher, Karl Immanuel. — Gräfl.
Thun'scher ßergmeister zu Clösferle in Böh-
men, später in Freiberg lebend (M. U) (Or)j
geb. 1750, Juli 27, Wiederau, Sachs.,
gest. 1814, März 21,
Kurzer Unterricht von Spöhnkolben usw., 8'',
Leipz. 1 783. Mistorisch-bergmänn. Briefe über
verschiedn. Gegenstände de? Freiherg'schen
Bergbaus. S'^, Ib. 1786. Angabo e. Schwamm-
Maschine, wodurch in e. ü(;ringen Zeiträume
aus beträchtl. Tiefe e. ansehnl. Menge Wasser
gebracht werden kann, 8", Ib. 17 88. Erfind, e.
Feuerspritze ohue Röhrenwerk, Kolben usw.,
Ib. 1792. Übergangsordnung bei d. Krj-staili-
sal. d. Fossilien, l", Ib. 1796. Erfind, eines
1487
Löser
Xiöwe.
1488
aörostatischen Kunstiiezeuges usw., Ib. i191 .
Beschreib, d. KrystaUisation sowohl nach ih-
ren Gruntigestaüen usw. als auch nach deren
VerUnderurmen usv/., 4**, Ib. 180<. Erfind, e.
bergmänn. Instruments, wodurch beim Über-
fahren d. Gänge usw. nicht allein ihr wahres
Streichen, sondern auch ihr recht- u. wider-
sinnicres Fallen genau bestinamt ^verden kann,
4», Ib. < 805. Der innere Bergbau, nach d. Na-
tur modellirt u. beschrieben, 4", Ib. 1805.
Richtige Bestimm, d. doppelten Krummzapfen,
8", Ib. 1807. DerBergmaschinenmoister. usw.,
4", Dresd. u. Le?pz. 4 807.
Löser, Hans von. — Kurfürst!, sächs.
Coiiferenz-Minister u. Erbmarschall (A),
i^eb. . . ., gest. 1763, . . . Relnhardz.
unterhielt auf seinem Rittergut Reinhardz (zwei
Meilen von Wittenberg) die geschicktesten Me-
chaniker, besonders den berühmten Eudoipli,
welche nach und nach die schätzbare Samm-
lung mechanischer, optischer u. anderer In-
strumente verfertigten, die später ^1748) fiir
den kurfürstl. matbemat. Salon in Dresden
angekauft ward. — Erfand ein Melallthermo-
meter, beschriaben von J. D. Titius in der
Schrift: Thermometri raetallici ab inventione
Gomitis Loeser, descriptio, 4", Viteb. 4 765.
Löven (auch Lewen, a Leonibus), Elias
von. — Pract. Arzt zu Pitschen, Herzoglh.
Brieg in Schlesien. Heiralhele i630 dla <
Maria Cunitz fjj (Kästner , Gesch. d.
Math. IV, 437; (WdJ,
geb Schlesien,
gest. 4 661, Apr. 27, Pitschen.
Revidirte die Urania propitia seiner Frau (s.
M, Cunitz). Schrieb: Horoiogium zodiacale,
d. h. Immerwährender magischer u. Piaue-
ten-Stunden-Zeiger, Breslau 1626. *
Lövenörn, Poül. — Oliicier in der
diin. Marine, in die er i766 als Cadel! ein-
trat, zuletzt seit <8i2 Gonlre-Admiral.
n8 4 Director d. auf seinen Vorschlag ge-
gründeten Seekarten -Archivs und 179 6
Oberlootse zu Kopenhagen. Mitgl. d. diin.
Gesellsch. d. Wiss. seit 1784 (NKJ (Ej
(Oett) (v.Zach, Monatl. Corr. lllj,
geb. 1751, Aug. H, Kopenhagen,
gest. 1826, Miirz 10,
Beretening om en Uejse foretaget öfter Belaling
4 782—83 for at undersöge de i Danm?irk k,v-
färdigeLängdeuhre, Kiöbnh. 4 786. ßcskrivclse
over de islamische Kyst og de dervarende
havne, 4 Hfte., Ib. 1788- 1822. Relation d'un
voyage fait en 17S6 pour la docouvene- de !n
c6te Orientale de Gn.enland, 8", Pans isg^j
— Forklaring over Gompassets foiauierlige
Virkning paa for.skjeilige Sieder i et Skih etc.
(Danske Seisk. Skrilt. Raekke II, Dl. lll, 1 78«) .
Beskfivelse af et Inslcumcnt til at maale Al-
standen fra en Standpuncl til en anden Gjcn-
stand (ib. Dl. V, 4 799]. Obs. paa tve.ide .^ot-
reiser over Gompassets Misviisning etc. (Ib.
id.). Nogetom Fyrene paa Kysterne, samt om
de forskjellige Vindes Virkning paa en i Lüften
fritstaaende Lue (Ib. Raekke HI, Dl. I, 4 800),
Nogle Tanker over Magneten, til at kunne for-
klare saavel Magnetnaalens Variation som In-
clination etc. (Ib. DI. }l, 1803). Beskr. over
et nyt sparsommeligt Fyr med Syderal-Lampe
etc. (Ib. Raekke IV, Dl. II, 182€). — Tabell
öfver missvisningen dagliga förandringar uti
Holmens-hamn pä Island (Vet. Acad. Handi.
<788). — Aufsätze in dän. Zeitschriften, in
Bodö'8 Jahrb. (1823) u. v. 2ach'a Monatl. Corr.
(lu. 11).
Lcei«?, Johann Georg. — Dr. PQil.
et Med. Seit 1595 Prof. d. Physik an d.
Univ. zu Basel (AB),
geb. 1565, Febr. 14, Basel,
ge.^t. 1610, Nov. 2 3, Basel.*
Viele Dissertationen, z. B. : De principiis cor-
poris naturalis. 1395; De respiratione, 4 597;
De mundo, 1600 ; De meteoris, 4600 ; De ter-
rae motu, 1604, Deputredine, 1608: Etc.
* An der Pest.
Liö^src, Alexander, — Direct. d. k. k.
Porzeüanf.ibrik m Wien seit 1856, früher
General- Lind- und Hauptmünzprobirer.
Gorr. Mitgl. d.Acad. d. Wiss. daselbst seit
18 48 (WA),
L^eb. 1S08, Dec. 24, Sl. Petersburg.
Analyse d, Basalts von Wickenslein u. d. Lava
vom Aetna (Pogg. Ann. XXXVIII, 4 836). D»
d. sSrahüg. Zinkblende von Przibram Ib. id.).
Über d. Diaspor v. Scbemnitz (Berzelhis, Jah-
re.sbericht, XXV, 1845). l'ber d. Mckeiglanz
V. Schladniing (Ib. id.). Lber Erze u. Hülten-
prodncte von Agordo (Derichte üb. d. Mittheil.
d. Freunde d. Xuturv.iss. I, 4 846). über d.
Vorkommen von Janiesonit u. Berthierit ia
Ober-Ungarn (Ib. id ). IJber die von ihm ent-
deckten oplisclu-n Ringe (ib. II, 4 847. auch
Pogg. Ann. LXX). Über Nickelarsenikglanz
von Schladmiiig u Prackendorf (Naturwiss.
Abh. d. Freunde d. Nalurwiss. I, 184 7). Über
d. D()p})!erit von Aussee (Zeitschr. d. Oesterr.
Ingen. -Vereins 1850). Ghem. Untersuch, e.
i^elatinös. iMasse aus d. Hoholen zu St. Leon-
hard (Berichte d. Wien. Acad. III, 4 849). Ver-
suche z. Gewiiiii. d. Tellurs im Grossen aus
d. Siebenbiirger Golderzen Ib. X, 1853).
Löwe , J u ' i u s Friedrich F e ?• d i-
nan.l Franz. — Dr. Phil., Vorsteher u.
Inhaber des von ihm zu Frankfurt a. M.
1852 gegründeten chemisrh-analytischen
Laboratoriums (OrJ,
geb. 18'2;i, Aug. 8 M.H.idieim.
Über 'i. Ausströmen d. Reibungselektricität aus
gebogenen Drählon (Pogg. Ann. LX.XIX. 4 <S50) .
L'ehör d. Hagvibiklung lib. LXXX, 18S0). Über
d. Reinigung d. Schwelcl.Naure von d Salpe-
tersaure, salpetrigen Saure, Untersalpeter-
saure usw. (.'alwesbericht d. physik. Vereins
1489
Iioewel
Logan.
1490
zu Frankfurt a. M. 4 852— 53). Chem. Unter-
such, d. Mineralquellen Cronthals (Ib. 4 853
— 54u. 4854-55). Verhalt, d. raetall. Queck-
silb. z. Auflös. von Ferridcyankalium (Ib. 1855
— 56). Verhalt, d. Ferridcyankaliums zu un-
terschwefels. Natron (Ib. id.). Apparat zur
quaUtat. Nachweis, kleiner Mengen von Koh-
lensäure (Ib. id.). Die Woulfsche Flasche in
ihrer neuest. Verändr. (Ib. id.). Darstell, von
rein, kohlens. Kali (Ib. id.). Verhalt, d. ba-
sisch Salpeters. Wismuthoxyds z. Lösung von
Salpeters. Ammoniak (Ib. 1856—57). Quantit.
Trenn, d. Wismuthoxyds von Bleioxyd (Ib. id.).
D** von Kupfer-, Blei- u. Kadmiumoxyd (Ib.
id.). Qualität. Trenn, d Quecksilber-,* Blei-,
Wismuth-, Kupfer- u. Kadmiumoxyds (Ib. id.).
Apparat z. quantitat. Bestimm, d. Ammoniaks
usw. (Ib. id.). Über d. qualitat, Prüfung auf
lod usw. (Ib. id.). Quantitat. Bestimm, d. Sil-
bers, Bleies usw. als Schwefelmetalle (Ib. 4 857
— 58). D" d. schwefeis. Bleioxyds von schwe-
feis. Baryt (Ib. id.). D" d. Eiseuoxyds vom
Kupferoxyd (Ib. id.). Über d. Bild, von sal-
petrigs. Ammoniak (Ib. id.). — Methode, ar-
senhaltige Schwefelsäure vom Arsenik zu be-
freien (Lieb. Ann. XCVI, 4 855). — Eisenbe-
stimmung nach Fuchs (Erdmann's Journ. LXI,
4 854 u. LXXJI, 4 857). Gewinn, u. Reinig, d.
Hippursäure (Ib. LXV, 1855). Verbinde!, d.
Wismuthoxyds mit Ghromsäure (Ib. LXVII,
4 856) . Quantitat. Trenn, d. Wismuthoxyds von
Kadmiumoxyd durch chroms. Kali (Ib. id.).
Über d. Versilb. d. Glases (Dingler's Journ.
CXL, 4 856). Ferneres in E. Böttger's poly-
techn. Notizenblatt u. d. Wiener med. Wochen-
schrift.
Loewel, Henri. — Von 4 815 bis
4 819 Director d. chemisch. Productenfa-
brik zu Choisy-le-Roy, seitdem Colorist zu
Münster, Elsass (OrJ,
geb. 1795, Sept. 29, Münster, Elsass,
gest. 4 856, Sept. 5, Colmar.
Sur quelques sels de chröme (Ann. chim.
phys. S6r. III, T. XIV, 4845). Sur les chlo-
rures de chröme (Ib. XV, 4 845). Sur la sur-
saturation des dissolutions salines (Ib. XXIX,
4 850; XXXIII, 4 854; XXXVII. 4 853; XLIII,
1855;XLiV, 4 855; XLIX, 4 857). Sur l'action
que le zinc et le fer exercent sur les dissolu-
tions des sels de sesquioxyde de chröme (Ib.
XL, 4 854). Sur la solubilile du carbonate de
soude (Ib. XLIV, 4 855) . Sur le chlorhydrate et
le Sulfate de chröme (Compt. rend. XX, 1845).
Xftöwig, Karl Jacob. — Dr. Phil, et
Med., erst Privatdocent in Heidelberg (1830
— 33), dann Prof. d. Chemie an d. Univ.
u. oberen Industrieschule in Zürich (1833
— 53) und seitdem Prof. ord. d. Chemie
an d. Univ. zu Breslau fOr),
geb. 1803, März 17, Kreuznach, Rhein-
preussen.
Das Brom u. seine chemischen Verhältnisse,
80, Heidelb. 4 829. Lehrb. d. Chemie, 8°, Ib.
P 0 g g e a d 0 r ff , Handwörterbuch.
4 832. Chem. Untersuch, d. Mineralwass. zu
Seewen, Cant. Schwyz, 8", Zürich 4 834. Die
Mineralquellen von Baden im Aargau, 8", Ib.
4 837. Untersuch, d. Schwefelquelle zu Schinz-
nach, 80, Aarau4 844. Chemie d. organisch.
Verbindungen, 2 Bde. 8«, Zürich 4839 — 40,
2. Aufl., Braunschw. 4 847. Repertorium für
organ. Chemie, 3 Jahrgg. 8«, Zürich 4 844— 43.
Theoret. Betrachtt. über d. sauren u. basisch.
Eigenschaften d. nicht-metallisch. Körper, 4'',
Zürich 4834. Über Bild. u. Zusammenselz. d.
organ. Verbindd., 4", Ib. 4843. Grundriss d.
organ. Chemie, 8", Braunschw. 4 852. — Über
d. Brom, seine Darslell. u. Verbindd. (Pogg.
Ann. XIV, 4 828 u. XVI, 4 829). Über d. Bro-
mal (Ib. XXVII, 1833). Untersuch, d. flüch-
tig. Oels d. Spiraea ülmaria (Ib. XXXVI, 4 835)
Zersetzungsproducte d. Aethers durch Brom
(Ib. id.). Zusämmensetz. d. flüchtig. Oels d.
Rinde von Prunus Padus (Ib. id.). Merkwürd.
Bild. d. Krokonsäure usw. (Ib. XXXVII, 4 836),
Über Schwefelwasserstoff- u, Selenwasser-
stoff-Aether (Ib. id.). Zur Theorie d. Amide
(Ib. XL, -1837). Beitr. z. organ. Chemie (Ib.
XLII, 4 837). ümwandl. d. Traubensäure in
Weinsäure (Ib. id.). Über d. Untersuch, d.
Holzgeistes (Ib. XLIII, 4 838). Isolirung des
Aethyls (Ib.XLV. 4 838). ÜberSuIfäthylschwe-
felsäure (Ib. XLVII, 4 839). Über d. Zusam-
menhang zwischen Atomvolum und Atomge-
wicht d. flüssisen Verbindungen (Ib. LXIV,
4 845; LXVI, 4 845 u. LXVIII, 4 846). Über
Schwefelcvan-Aethyl u. Zusammensetzung d.
Schwefelbiausaure (Ib. LXVII, 4846). — ^Mit
S. Weidmann: Über Anemonin, Pefersilienöl
u. Spiräasäure (Ib. XLVI, 4 839). Wirkung d.
Chloralherins auf Chlorkalium u. auf Schwe-
felkalium (Ib. id. u. XLIX, 4 840). Zersetzungs-
producte d. Einwirk. d. Salpetersäure auf Mer-
captan (Ib. XLIX, 4840). Wirk, von Kalium
u. Natrium auf einige Aethyloxydsalze (Ib. L,
4 840). Zersetz, d. Acetons durch Kalihyarat
u. Kalium (Ib. id.). — Über d. Stibälhyl, neues
organ. Radical; mit E. Schweizer (Mittheil. d.
nalurforsch. Gesellsch. in Zürich, II, 4 850 —
52). Über Zinnäthyle (Ib. id.). — Über d. Meth-
plumbäthyl (Erdmann's Journ. LX, 4 853. Über
einige Stibälhyl-Verbindd. (Ib. id.). Zur Ge-
schichte d. organ. Metallverbindd. (Ib. id. u.
LXV, 4 855).
Löwig, Raimund. — Sohn des Vo-
rigen. Dr. Phil, in Breslau fDiss),
geb. 1833, Febr. 19, Heidelberg.
Über das Stibäthylium und seine Verbindun-
gen (Diss.), 8«, Breslau 4 854.
Logan, James. — Präsident d. Raths
von Pennsylvanien, dann Gouverneur die-
ser (damals englischen) Colonie, endlich
Privatmann (AAB),
geb. 1674, Lurgan, Irland,
gest. 4751, Oct. 31, Stanton, b. Ger-
mantown, Pennsylv.
Canonum pro inveniendis refractionum, tum
simplicium, tum in lentibus duplicium focis,
demonstrationes geometricaeetc, Leyd. 4 739.
94
1491
Lohmeier
Lomet.
1492
Demoristrationes de radioruni lucis in super-
ficies sphacricas reinolius ab axe incidcntiuni
a prirnario foco aberrationibus, Ib. 1741. —
An account ot Mr. T. Godfrey'a (.siehe Diesen)
iniprovement of Davis' qiiadrant 'Phil. Tr.
•1734). Concerning the crooked and angular
appearance oTthe .streaks or darts of lightning
in thunder-storms (Ib. i73G). Somc thoughts
on the sun and luoon, when neartho horizon,
appcaring larger then when near the zenith
(Ib. id.).
Lohmeier, Philipp. — Dr. Phil.,
von < 67 i bis f 679 Prof. d. Physik u. Me-
taphysik an d. Univ. zu Riiitehi, dann Prof.
u. Inspector bei d. Ritteracademie zu Lü-
neburg (J) (A),
geb Magdeburg.
gest. 1680, Sept. 24,
Oratio de astrologiae judicariac- vanitate etc.,
k", Rint \ 674. De aquis supra coelestibus, 4'',
Ib. 46'
De fulmino, 4", Ib. 1676, De artifi-
cio navigandi peraerem, 4", Ib. 1676, deutsch,
Arolsen 1784, mit Lana's Schrift, Tübingen
1784 ; beide latein., Hag. Comit. 1785. De at-
Miosphaera terrae, 4*', Ib. 1676. Exercitatio-
Dum physicarurn de paradoxis gravitatis et le-
vitatis prima, 4°, Ib. 1678.
Lohrmann, Wilhelm Gottbelf. —
Kaineral-Vermessungs-Inspector zu Dres-
den, dann seil 18 27 Ober-Inspect. d. ma-
thomat. Salons daselbst (N) (Grunert's
Arch.XXSW) (G.^^i),
geb. 17 96, Jan. 31, Dresden,
gest. 1840, Febr. 20, Dresden.
Das Piäneten-System d. Sonne, zum beque-
men überblick usw., 8", mit 3 Karten, Dresden
1822. Topographie d. sichtbaren Mondober--
flächc, 1. Abtheil, mit 6 Kuplertaf., 4", Dresd.
u. Leipz. 1S24. Meteorolog, Reobb. im Köiiigr.
Sachsen, 3 Hfte. , Dresd^ 1831—33. Slern-
schnuppeij-Beobachtungen (Gilb. Ann. LXXV,
1823/. — Hinterliess handschriftlich viele Be-
obachtungen u. Originalzeichnungen zur Voll-
endung seiner Mondtopographie.
Lo«Looz, Robert de. — Oberst erst
in schwedischen, dann in französischen
Diensten (liLai(Q) (A),
gebi 1730, ,' . . . . Pays de Lii^ge.
gest. 178 6, Apr. 16, Paris.
Recherches sur les influences solaires et lu-
naires pour prouver le magnetisme universel,
2 vol. 8^ London et Paris 1788. — Militar-
Schriften .
Lolowieff, Michael. — Prof. d. Che-
mie an d. Univ. zu St. Petersburg; in den
letzten Jahren i^merillrt (G. IS 5 6^,
geb.- 17 80 etwa,
gest. 18üü, Jan. 28, St. Pelersburg.
A. u. 0. ke.ne Schriften genannt.
Lom, Johann Heinrich von.' —
Von 17 29 bis 17 35 Lehrer d. Mathematik
am Gymnas. zu Bremen, dann Prof. d. Phi-
losophie an d. Univ. zu Harderwyk (GH) (A),
geb. 17 04, Dec. 20, Nimwegen,
gest. 17 63, Apr. . ,, Harderwyk.
De necessitate matheseos in physica, Bremen
1729. Euclidis elementorum Llbri VI priorum
planorum ac XI et XIII solidorum, cum e\-
planatione etdemonstrationibus Ch. Claviietc,
8°, Amstelod. 1738. Observatio singularis cu-
jusdam phaenomeni in coelo conspicui d. 8
Mart. 1733 instituta (Nov. Act. Erud. 4 783). —
Siehe Krüger, Albert.
Lombard, Carl. — Erst Lehrer d.
Theologie in Bologna und Mantua, dann,
nachdem er in Zürich Protestant geworden
und in Leydei) studirt hatte, 1653 Prof.
extr. d. Philosophie u. bald darauf ord. d.
Physik an d. Univ. zu Marburg (St) (A),
geb Rimini,
gest. 1669, Jan. 26, Marburg.
Viele Dissertationen, z. B. : De mundo, 4",
Marp. 1657; De materiae proprietatibus, 4°,
Ib. 1 657 ; De vacuo, 4«, Ib. 1 658 ; De divisione
motus, 4*^, Ib. 1659; De tempore in genere,
annis climactericis in specie, aevo et aeterni-
tate, 4", Ib. 1 660 ; De qualitatibus occultis etc. ,
4°, Ib. 1663; De continuo, 4°, Ib. 1666; Etc.
Lombard, Jean Louis. — Erst Ad-
vocat, darauf Prof. d. Mathematik an d. Mi-
litärschule zu Metz, dann an der zu Au-
xonne (BC),
geb. 1723, Aug. 23, Strassburg,
gest. 1794, Apr. 1, Auxonne.*
Tables du tir des canons et des obusiers, 8",
Auxonne 1 787. Traite du mouvement des pro-
jectiles apf)lique au tir des bouches ä feu. 8^,
An V. — übersetzte aus d. Deutschen Eo-
bins' Neue Grundsätze der Artillerie, mit An-
merkk. von L. Euler.
*gcst. Apr. 12 {A).
Lombardi, Antonio. — Bibliothekar
d. herzogl. Bibliothek in Modena. Secrelär
d. Socielältaliana (1801 — 7), spater Mitgl.
derselben (Gn. IL CX\),
geb. 17 68, Sept. 22, Modena,
gest
Mem. sopra una macchina per facilitare il mo-
vimento dello scopo delle aste nelle livella-
zioni (Mem. Soc. Italien. IX, 1802). Sulla mi-
glior forma da darsi ai ripari, che si construis-
cono ne' fiumi (Ib. X, 1803). Riflessioni sui
principij d'idraulica (Ib. XVI, 1813). — Sto-
ria della Letteratura Italiana nel seculo XVIII,
2 Tom. 8", Modena 1827—28.
Lomet, Antoine Fran^ois, Baron
des Foucaux. — Ingenieur des ponts-
et-chaussees. Unter Napoleon die Feld-
1493
Lommer
Longomontanus.
1494
Züge in Deutschland u. Spanien mitma-
chend, später eine Zeit lang Prof. d. Me-
chanik u. Topographie an d. polytechn.
Schule in Paris, sowie Prof. d. Physik u.
Chemie an d. Centralschule des Dep. Lot-
et-Garonne (BS) (BC) (Q),
geb. n59, Nov. 6, Chätean-Thierry
(Aisne),
gest. <82 6, Nov. <0, Paris.
M^m. sur les eaux Tnin(5rales et sur les Eta-
blissements thermaux des Pyr^n^es, Paris
<795. Thöorie et pratique da nivellement ei
son application au caicul des terrasses, Ib.
.... M6m. sur l'emploi des machines aero-
statiques aux röconnaissances miiitaires et ä
la construction des cartes göographiques, Ib.
4 808 (auch Journ. Ecole polytechn. cab. XI).
Sur la fabrication des crayons de pate de san-
guine (Journ. phys. XLIX, 1799). — Erfand
1799 einen eigenthümlichen Sextanten. Führte
die Lithographie in Frankreich ein.
Lommer, Christian Hieronymus.
— Kursächs. Bergmeister zu Johann-Geor-
genstadt, dann zu Annaberg u. Scheiben-
berg mit Oberwiesenthal (M) (A) (NGB),
geb. . . ., gest. 1787, ausgangs.*
Abhandl. vom Hornerz, als einer neuen Gat-
tung Silbererz, 8", Leipz. 1776, Bergmann.
Beitr. zu der 1781 von der Götting. See. ge-
stellten Preisfrage : Wie waren die Borgwerke
d. Alten beschaffen usw., 4«*, Freib. 1783. Von
d. Hervorbringung d. Türkisse aus d. gegra-
benen u. versteinert. Thierzähnen, so zu Lissa
in Böhmen gefunden werden (Abh. Privatge-
sellsch. Böhmen, 1776, Bd. II).
* Anfangs 1?S8 (X).
Lomonossow, M i c h a e I W a s s i 1 j e-
witsch. — Sohn eines russischen Kron-
bauern. Nachdem er in Kiew, Petersburg,
Marburg u. Freiberg studirt, 1741 Adjunct
d. Petersburger Academie u. Direct. ihres
mineralog. Cabinets, dann 1746 Prof. d.
Chemie bei derselben und 1760 Direct. d.
Gymnasien u. d. Universität in Petersburg
(CD (A) (B),
geb. 17 H, Denissowskaja,*
gest. 1765, Apr. 4, St. Petersburg.
Oratio de meteoris vi electrica ortis, Petrop.
1754. De origine lucis, Ib. 1757 (Götting. Gel.
Anz. 1759). De tincturis metallorum (Comm.
Acad. Petr. XIV, 1751). De actione nienstruo-
rum chymicorum in genere (Nov. Comm. Acad.
Petr. I, 1750). Tentamen theoriae de vi aeris
elastica (Ib. id.). Meditationes de caloris et
frigoris causa (Ib. id.). De motu aeris in fodi-
nis observato (Ib. ,11, 1751). Anemometrum
sumraara celeritatem cujusvis venti et simul
variationes directionum illius indicans (Ib. id.) .
Tankar om isbergens Ursprung uti de nordiska
hafven (Svensk. Vetensk. Acad. Handl. 1763).
— Dichtungen in russischer Sprache.
* Dorf bei Cholmogory, Gouv. Archangel.
Long, Roger. — Master ofPembroke
College in Cambridge (1733) u. Prof. d.
Astronomie daselbst (1749; auch Rector
(Pfarrer) zu Bradwell in Essex (BD)y
geb. 1680 etwa, . . Norfolk,
gest. 1770, Dec. 16, Pombroke.
Treatise on aslronomy, in fife books, 3 vol. 4°,
Cambridge 1742, 1764 et 1784. — Erbaute uras
J. 1765 zu Cambridge eine durch ihre Bewe-
guncj den Lauf d Gestirne verdeutlichende,
hohle Himmelskugpl, die 18 Fuss im Durch-
messer hielt und 30 Personen fasste.
Longanesi, Stefano. — Prof. d.
Physik an d. Univ. zu Bologna, vorher Prof.
d. Philosophie u. Mathematik zu Bagnoca-
vallo (Tp. l\),
geb. 1778, Nov. 2 8, Bagnocavallo,
gest. 1811, Sept. 1, Bologna.
A. a. Ort keine Schriften genannt.
Longobardi, Niccolo. — Jesuit,
ging als Missionar nach China (SBJ),
geb. 1565 etwa, . . Caltagerone , Si-
cilien,
gest. 1655, Dec. 11, Peking.
Tractatus de causis terraemotus Pekinensis,
anno 1624.
Longolius, Johann Daniel. — Mag.
Phil. u. Dr. Med., pract. Arzt erst in Halle
(wo er auch ums J. 1707 philosoph. u. ma-
themat. Vorlesungen hielt), dann seit 1710
in Bautzen (A) (Ott),
geb. 1677, Aug. 10, Rückersdorf bei
Meissen,
gest. 17 40, Mai 1, Bautzen.
Philosophiae malhematicae de natura rerum
in genere, Ps. I, 4'*, Halae1709. Entlarvte Ma-
thematik oder zulangl. Entwurf einer ganz
neuen Grundmathematik, 8°, Bai::tzen 1735.
Obs. circa motum corporum gravium et ma-
chinarum (Brcslauer Samml. Suppl. II). Von
Unrichtigkeit u. Unvollkommenheit d. Mathe-
matik (Oberlausitz. Beiträge I). Vom Himmel
u. d. Himmelsluft (Ib. id.). — Medicinisches.
Longomontanus (eigentl. Longberg
oder Lumborg), Christian (Christen^ —
Lange Zeit Gehülfe von Tycho Brahe,
dann Rector zu Viborg in Jütland (1603
— 5) und darauf Prof. d. Mathematik an
d. Üniv. zu Kopenhagen (NK) (J),
geb. 1564, Oct. 4, Longberg, b. Lem-
vig, Jütland,*
gest. 1647, Oct. 8, Kopenhagen.
Systematis mathematici Ps. I etc., 8°, Hafn.
1611. Cyclom.etria e lunulis reciproce dem^^n-
94*
1495
Lonicerus
Lorenz.
1496
strata etc , 4", Ib. 1612 (unter dem Namen
ChriBtian Severin**), auch Ilarab. 1627 u. Pa-
risiis 4 663. Disp. de eclipsibus, 4«, Ib. 1616.
Astroiioniia Danica etc., 4**, Amst. 1622 ; neue
Aufl. 1640 u. 1663. Disp. quatuor astrologi-
cae, 4", Hafn. 1622. De chronolabio historico
seu de tempore, 4"^, Ib. 1 627. Geometriae quae-
sita XIJI de cyclomelria rationali et vera, 4**,
Ib. 1631. Inventioquadraluraecirculi, 4<5, Ib.
1634. Coronis problematica ex mysteriis trium
numeronim, 4°, Ib. 1637. Problema contra
Paulum Guldinum de circuli mensura , 4",
Ib. 1638. Introductio in theatrum astronomi-
cum, 4", Ib. 1639. Rotundi in piano, seu cir-
culi absoluta mensura, 4^ Amst. 1644. Con-
troversio cum Pellio de vera circuli quadra-
tura, 4", Ib. 1645. Admiranda operatio trium
numerorum 6, 7, 8 ad circulum vere multis-
que modis in se suisque quadratis mensuran-
dam, 4", Hafn. 1 645. Caput tertium libri primi
de alDSoiata mensura rotundi piani, una cum
elenchü cyciometriae J. Scaligeri etc., 4«, Ib.
4646.
*gpb. 1502, Oct. 4 (TT).
*• S e V c r i n war seines Vaters Name.
Lonicerus (Lonitzer), Janus oder
Johann. — Nachdem er 1522 in Frank-
furt a. d. 0. und 1523 in Strassburg he-
bräisch gelehrt, Prof. an d. üniv. zu Mar-
burg erst (1527) des Griechischen, dann
(1536) auch d. Hebräischen und endlich
(1554) d. Theologie (JJ (A),
geb. 1499 Ariern, Grafschaft
Mansfeld,
gest. 1569, Juli 20, Marburg.
Compendium de meteoris e\ Aristotele, Piinio
et Pontano etc. Libr. IV, 8", Francof. 1548. —
Viel Theologisches.
Lonicerus (Lonitzer), Adam. — Sohn
des Vorigen. Erst (1553) Prof. d. Mathe-
matik in Nürnberg, dann, nachdem er 1 554
in Mainz Dr. Med. geworden, Sladtphysi-
cus in Frankfurt a. M. (JJ (A) (Sir),
geb. 1528, Oct. 10, Marbi.rg,
gest. 1586, Mai 29, Franlvfurt a. M.
Botanicon s. Historia plantarum, animalium,
metaMorum, succorum etc., 4°, Francof. 1540.
Natur&iis historiac opus novum, plantarum,
animalium, metallorum etc., 2 vol. fol., Ib.
1551—55. Brevis et utilis ariihmefices intro-
ductio etc., 8", Ib. 1570. — \Ip iicmisches. —
Na( h ihm benannte Liim6 die Loniccra.
*g.»?t. Mai 19 iStr).
Loomis, Elias. — Prof. d. Mathema-
tik u. Ph>sik ev^i am Wcslern-Reserve-
CoUef^e i.m Staat Ohio (1836—44), dann
an d. City-Üniversily in Nc-v-York (Or),
geb. 1811, Aug. 7, in Connecticut.
Eler^icnls o( Al.!:^tibra, 1 2"^, New- York 1 84 6, Ele-
ments of L,0'.trietry and conic 'cctionp. Trigo-
nometry an.'i Übles, 8". EienH>n's oi analyti-
cal geometry and of the differential and inte-
gral calculus, 8", New-York 1850. An inlro-
duction to practical astronomy, with a col-
lection of astronomical tables, 8°, Ib. 1855.
Recent progress of Astronomy, especlally in
the Ünited-States , 12^ Ib. 1850, new edit.
1836. A treatise on arithmetic, theoretical and
practical, 12", Ib. 1856. — On HaUey's Comet
(SülimaiL'a Journ. XXX, 1836). On the Varia-
tion of the magnetic needle in differenl parts
of the United-States (Ib. id.; XXXIV, 1838;
XXXVIII et XXXIX, 184 0 ; XL. 1841 etXLIII,
1842). Meteorol. register at V^'estern Reserve
College (Ib. XXXVI, XLI, 1 841 etXLlX, 1 845).
Hygrometric observations at Hudson, Ohio (Ib.
XLI, 1841 etXLIX, 1845). Register of clouds
(Ib. id.). List of tornadoes in the Ünited-Sta-
tes since 1823 (Ib. XLIII, 1842). Direction of
rotation of small whirlwinds (Ib. id.). On vi-
brating dams (Ib. XLV, 1843). Examinatioa
of Gauss' theory of terrestrial magnetism (Ib.
XLV[I, 1844). — On the cause of double cha-
racter of Biela's comet (New Sillim. Journ . II,
1846). Magnetism of the Ünited-States (Ib. IV,
1847). Historical notice of the discovery of
the planet Neptun (Ib. V, 1848). On the electri-
city of a plate of zinc buried in the earth (Ib.
IX, 1850). On height of lightning rods (Ib. X,
1850). Electrical phenomena ofcertain houses
in New-York (Ib. id. et XXVI, 1858, auch
Pogg. Ann. C, 1857). On Kirkwood's law of
the rotation of the primary planets (Ib. XI,
1851). On the satellites of Uranus (Ib. XIV,
1852). On the resistance experienced by bo-
dies falling through the air (Ib. XVIII, 1854).
Loos, Philipp Werner. — Land-
gräfl. Hessen-Darmstädlischer Rath in Er-
furt und Mitgl. d. Acad. gemeinnütz. Wis-
senschaften daselbst, später in Strassburg
u. Paris privatisirend* (Q),
geb. 1754, Nov. 5, Buxweiler, Elsass,
gest. 1819, Oct. 7, **
Gab heraus : Archives des döcouvertes et in-
ventions, failes dans ies sciences, les arts et
les manufactures etc., 24 vol. 8°, Paris 1809
—33 (nur die ersten 11 Bde. sind indcss von
ihm). — Übersetzte Fourcroy's u. Anderer che-
misch. Werke aus d. Französischen ; so auch :
Über d. Verkalchung d. Bleies usw. (Nov. Act.
MogunK T. I).
' Vorschi eil- n von: Loos, Ondsimc Henri de(geb.-
1725, Oct. 1. Sodan, gest. 17S5, Jan. . ., Paris), ei-
iKin in Paris louenden Alchyinisten, der nur Hand-
rhri'tlicjies hiuterliess (Q).
**i:l). t7(i4, Nov. 5 (3/. in (EGF)'^ gest. Buxweiler
\M. II).
Lopez ) Don Tadeo. — Spanischer
Ingenieur (BC),
gel). 1753 etwa, . . . Madrid,
ge.-^t. 1800,
Conrs de m.ilhömaliqiics (wohl in span. Spra-
che), Madrid 17ro.
Loren»^ Johann Friedrich. - — Erst
Ueo'.or <j Schule zu Burg, d.inn Oberlehrer
1497
Lorenzini
— Lori.
1498
u. Prof. d. Mathematik an d. Kloslerbergi-
schen Schule bei Magdeburg von 1780 bis
1 806, wo er in d. Ruhestand trat fA) (M. \l),
geb. n38, Halle,
gest. 1807, Juni 4 6, Magdeburg.
Ettclidis sechs erste Bücher usw. aus d. G riech.,
8", Halle 1773. Euclid's Elemente, 15 Bücher,
aus d. Griech., 8», Ib. 178i. Die Elemente d.
Mathematik usw., 2Thle. 8", Leipz. 4 785—86,
2. Aufl. 4 793—95. Abriss d. techn. Mathema-
tik, 8», Ib. 4 786. Grundriss d. rein. u. ange-
wandt. Mathematik usw., 2 Thle. 8", Heimst.
4 794—92, 3. Aufl. 4 807, 5. Aufl. von Gerling
4820. Grundlehrend, allgem. Grössenberech-
nung, 8», Ib. 4 792, 5. Aufl. 4 824. LehrbegrifT
d. Mathematik, 2 Abth. 8°, Magdeb. 4 803 — 6.
laorenzini , Lorenzo*. — Schüler
Viviani's, bekleidete eine Stellung am
Hofe d. Grossherz. Cosraus Ilf. von Tos-
cana, fiel aber in Ungnade und hatte eine
20jährige Gefangenschaft in d. Festung Vol-
terra zu erdulden (J) (BS),
geb. 4 652, Florenz,
gest. 4 721, Apr. 24, Florenz.
Exercitatio geometrica, in qua agitur de di-
roensione omnium conicarum sectionum etc.,
Florent. 4 724 (verfasst in d. Gefangenschaft).
Exercitationes V georaetricae. Solutiones va-
riorum problematum.
* Sein Brudex- Stefano, pract. Arzt, schrieb: Osser-
vazioni intorno alle torpedine, Firenze 1678.
Larey, Johann Balthasar. — Dr.
Med., Arzt des Senkenbergischen Bürger-
krankenhauses in Frankfurt a. M. seit 18 45.
Vorsteher des physikal. Vereins daselbst
(Str) fJUJ,
geb. 179 9, Juni 2f, Frankfurt a. M.
Bestimm, d.geograph. Lage von Frankfurt a. M.
(Jahresbericht d. physikal. Vereins daselbst,
4850—51). Astron. Beobb. in d. Astr. Nachr.
Lorgna, Antonio Maria. — Briga-
dier u. Gouverneur d. Mililärschule in Ve-
rona [BJ (Mem. Soc. Ital. VIII /,
geb. 1730, Verona,
gest. 1796, Juni 28, Verona.
Disq. de montiiim altitudine, 4 762. De.'lagra-
duazione de' termometri, e della rettificazione
de' bari^metri sempüri, Verona 4 765. De qui-
busdam maxiruis et minimis, Ib. 4 766. Opus-
cula tria ad res mathematicas pertiuenlia, (b.
4 767. Fabbrica ed usi principali della Sfjuadra
di proporzione, Ib. 1768. Discorso inlorno al
riparare daüe inondozioni deli' Adi-c la citta
di Verona, Ib. 1768. Diss. intornf. al quesito
delle pressioni deli' acqua in meto pe' vasi
(gekrönt von d. Acad. zu Mantua;^ Ih. 4 769
Opuscula malhematica et physica, ib. 4 770.
Del modo di miöiiorare l'aria di Mr.ntova (ge-
krönt von d. Acad. zu Mantua), i!>. 4 771 Ri-
cerche iatorp.» ;il!a disfribuzione deile velocitJ»
nello sp/iof-i de fiumi, Ib. 1774. Specimen de
seriebus convergentibus, Ib. 4 775. De casu
irreducibilietseriebus infinitis, Ib. 4 776. Mem.
intorno all' acque correnti, Ib. 4 777. Discorso
intorno al ripararsi dalle corrosioni del Po,
Parma 4 778. Parere intorno al regolamento
del torrente Fersina, Trento 1778. Osser?.
fisiche sulp acqua marziale di Recoaro , Vi-
cenza 4 780. Saggi di stalica e meccanica, Ve-
rona 4 782. Discorso sopra la cera punica, Ib.
1785. Deir origine de' vortici de' fiumi. Ib.
4 786. Principj di geografia astronomico-geo-
metrica. Ib. 1789. De sectionum conicarum
organica descriptione, Bononiae4 794. üefun-
ctionibus arbitrariis caiculi integralis, Petrop.
1794. — Tenlativo fisico-meccanico su la re-
sist'enza de' muri (Atti di Siena, II, 4763). Ta-
voletta balistica (Ib. IV, 4 774). Nuova investi-
gazione della somma generale delle serie (Mem.
Soc. Ital. I, 4 782). Richerche Intorno al cal-
colo integrale dell'equaziont diflferenziali finite
(Ib. id.). Della irreducibilitä della formulaCar-
danica (Ib. id.). Indagini nel calcolo integrale
(Ib. II, 4 784). Delle progressioni recipioche
delle potenze alTette (Ib. id.). Nuova teoria
intorno al movimento de' navigli a remi (Ib.
id.). Ricerche intorno all' origine del natro
(Ib. III, 4 786). Sopra l'integrazione della for-
mula Qdx + Py'dx±dy=0 (ib. id.). Nuove
sperienze intorno alla dolzificazione deli' acqua
del mare (Ib. id. et V, 4 790). Delle variazioni
analitiche finite (Ib. iV, 4 788). Teorema fisi-
co-matematica intorno al moto de' liquidi us-
centi da' fori delle conserve (Ib. id.). Misura
deir impulsione permanente de' liquidi contro
le superficie piane (Ib. id.). Intorno alle mappe
ed alla sfera di riduzione per l'arte navigato-
ria (Ib. V, 4 790). Del misurare l'acqua che
esce dalle cateratte con moto libero (Ib. id.).
Del misurare l'acqua che esce dalle cateratte
con moto perturbato (Ib. id.). Cateratta idro-
metrica proposta (Ib. id.). Legge inseparabiie
dal principio del Castelli intorno al moto e alla
misura deli' acque correnti (Ib. VI, 4 792). Del
dipignere a olio combinato (Ib. id.). Dell'
azione d'un corpo retlo da un piano immobile,
esercitata ne' punti d'appoggio che lo sosten-
tano (Ib. VII, 4 79 4). Calcoio dolle variazioni
finite nella trigonometria piana e sferica (Ib.
id.). — Möthode pour sommer ies söries reci-
proques de sinus, cosinus etc. (Mäm. Turin,
III, 1788). Theorie d'une nouv. espece de cal-
cul, fini et intinitesimal (Ib. id.). Sur la pro-
duction du salp^tre (Mem. Sav. 6tr. T. XI,
4 786). — Observationes circa aequationum
ditr. ydy+Mydx + Ndx = 0 (Nov. Comm. Acad.
Petr. XVII, 177 3). De curvarura in concame-
rationibus impulsu nova theoria (Act. Acad.
l'elrop. IV, 4 783). — L. gründete 4 782 die
noch bestehende Societä Italiana.
Lori, Johann Georg von. — Dr.
Juris. Münz- u. Bergrath in München, spä-
ter Archivar u. Geheim. Ratb der auswär-
tigen Geschäfle fBdJ,
geb. 171' 3, Juni 5 6, am Gründe!,*
gest. 1787, Äiärz23, Neuburg a.d. Do-
1499
Lorimer
Lottner.
1500
Er und Linbrunn bewirkten die Stiftung der
Academie der Wissenschaften zu München,
deren Secretär er auch einige Jahre war. —
Historisches.
* Dorf der Abtei Steing^aden^ Bayern.
♦* geb. 1722, , . ., gest. 1786, März 27 (>/) [A).
Lorimer, John. — Dr. Med., Feld-
arzl bei d. briltischen Armee im amerikan.
Kriege; Examinator d. Chirurgen im Dienst
d. ostind. Compagnie. Mitgl. d. Roy. Soc.
zu Edinburgh (A) (RGEJ,
geb. n32, .....
gest. n95, Juli 13, London.
A concise essay on iiiugnetism, with an ac-
count of the declinatioii and incünalion pf the
raagnetic needle and an attempt to ascertain
the ceuno of the Variation thereof, 4**, Lond.
4 795. Descript. of a new dipping needle (Phil.
Tr. 1775). Letter containing some remarks on
the cliraate, vegetable productions of Westflo-
rida (Trans. Americ. Society, Vol. I, 4 785).
Lorlot, Antoine Joseph. — Me-
chanicus u. technischer Chemiker in Paris.
Königl. Pensionär (AJ (B),
geb. ni6, .... Moulin de Bannans,*
gest. 4782, Dec. 9, Paris.
M(^m. sur une döcouverte dans l'art de b^tir,
dans lequel Ion rend publique, par l'ordre de
Sa Majest^, la mäthode de composer un ci-
ment ou mortier etc., 8", Paris 1774 (der von
ihm erfundene, seiner Zeit berühmte, wasser-
dichte Mörtel, Mortier-Loriot genannt).
Instruction sur la nouv. methode de pröparer
le mortier, 8°, Ib. 1775. Machine propre ä
tirer parti du flux et du reflux de la mer pour
6lever des fardeaux (M6m. Par. 1761). Ma-
chine ä laver et ä trier en m^me temps le mi-
n6ral (Ib. id.). Machine pour boiser la glace
etc. (Ib. 1763). Descript. d'un mouton ä bat-
tre les pilotis (Ib. id.).
* Bei Pontarlier.
Loriti, s. Glareanus.
Lory, Michael. — Benedicliner-
Mönch im Kloster Tegernsee; von 1759
bis 1789 Prof. d. theoret. Philosophie, Ma-
thematik usw. an d. Univ. zu Salzburg,
darauf wieder Mönch erst in Tegernsee,
dann in Salzburg (VS) (AJ,
geb. n28, Sept. 28, München,
gest. 1808, Mai 21, Salzburg.
Specimen mathematicum , 4", Salisb. 1762.
Gnomomik, worin eine besondere, die aller-
leichteste, geschwinderste und sicher.ste Me-
thode, alle Galtungen von Sonnenuhren, sogar
declinirende, bis auf einzelne Minuten zu ver-
zeichnen, aus d. trigonometrisch-sphärischen
u. einer besonderen neu entdeckten Theorie
vorgetragen wird, 4", Ib. 1781. Sphär. Trigo-
nometrie, 8°, AugvSb. 1783.
Loss, Peter. — Von 1606 an Prof.
folgweise d. Philosophie, griech. Sprache,
Rhetorik u. Physik, sowie auch Bibliothe-
kar am Gymnas. zu Danzig (A) (AG),
geb. 1588, Juli 25, Danzig,
gest. 1639, Sept. 27, Danzig.
De nomine physices, Gedani 1687. De princi-
piis rerum naturalium. Ib. 1627. De affectio-
nibus corporum naturalium, motu, loco et
tempore, Ib. 1627. De fossilibus et metallis,
Ib. 1630. De lapidibus et gemmis. Ib. 1631.
De succis et lerris mineralilDus, Ib. 1638. De
putredine. Ib. 1636. De fulmine in genere cum
auctario, Ib. 1636.
LoUeri, Angelo Luigi. — Erst Re-
petent (1787) und dann (1800) Prof. d.
Mathematik an d. Univ. zu Pavia, bis 1830,
wo er in den Ruhestand trat (BJ. XCVIi;
(Maj, ii; (Tp. vin;,
geb. 1760, Nov. 24, Bollateb. Mailand,
gest. 1840, Jaii. 23, Mailand.
Principj fondamentali del calcolo differenziale-
integrale, appoggiato alla dottrina dei limiti,
1788. Sülle curve parallele, 1792. Dottrina
degli interessi, delle anticipazioni e delle pen-
sioni annuali, 1799. Traltato delle serie e delle
equazioni, 1809; seconda ediz. 1822. Süll'
iscrizione continua de' cerchi ne' poligoni, e
delle sfere ne' poliedri (Giorn. difisica, 1823).
Lottln, Victor Charles. — Fregat-
tencapitän in d. franzÖs. Marine. Corre-
spondent d. Pariser Acad. War, mit Bra-
vais, Martins u. A., Theilnehmer an d.
wissenschafll. Expedition nach dem Norden
Europa's (QC) (CR.XLmW),
geb. 1795, Oct. 26, Paris,
gest. 1858, Febr. 18, ....
Mitarbeiter an ; Voyage de la commission
scientifique du Nord' etc. pendant 1838— 40,
— Sur les aurores boröales (Annal. maritim!
T. LX, 1839). — Mit Bravais: Sur les varia-
tions diurnes de la döclination magnötique ho-
rizontale ä Bosekop (Compt. rend. XVIII, 1844)
und: Sur les variations de l'intensitö magnöt.
horizont. ä Boscfkop (Ib. XXIV, 1847); siehe
ferner Bravais.
Lottner, Karl Leopold Eduard.
— Dr. Phil., Oberlehrer d. Mathematik u.
Physik an d. Realschule zu Lippstadt (Prgrm.
dieser Schule 1855; fOrJ,
geb. 1826, Oct. 14, Berlin.
Über eine Functionalgleichung (Crelle's Journ.
XLVI, 1853). Auflösung d. biquadrat. Glei-
chungen (Ib. XLVir, 1854). Zurückführung d.
Lag rang eschen Problems d. Rotation auf die
elliptisch. Transcendenten (Ib. L, 1855). Über
d. Foucault'sche Gyroskop (Ib. LIV, 1857).
Über d . F 0 u c a u 1 t'chen Pendelversuch (Prgm.
d. Realschule 1 855) . Versuch einer mathemat.
Theorie d. elektr. Residuums in d. Leidner
Flasche (Ib.). Über d. zweckmassigste Com-
bination galvan. Ketten (Sohlömiloh u. Wits-
1501
Lonb^re
louyet.
1502
•Chol, Journ. f. Math. u. Phys. II, <857). Über
d. astron. Refraction (Ib. id.).
LoubÄro (Laloub^re, Lalouere, Lovera,
Lalovera), Antoinedela. — Jesuit, Leh-
rer d. Humaniora, Rhetorik, Theologie u.
Mathematik* (J) (SBJJ (BEJ),
geb. 4 600, ..... Ribux, Languedoc,
gest. 1664, Sept. 2, Toulouse.
Elementa tetragonismica seu demonstratio
quadraturae circuli et hyperbolae ex datis ip-
sorum centris gravitatis, 8", Tolosae 4 651.
Propositiones geometricae sex, 4°, Ib. 4 658.
Propositio 36* excerpta ex quarto libro de cy-
cloide nondum edito, 4", Ib. 4 659. Veterum
geometria promota in septem de cycloide li-
bris, 4«, Ib. 1660.
* Wohl in Toulouse (?)
Loabdre, Simondela. — Neffe des
Vorigen. Ward 1681 von Ludwig XIV.
als Gesandter nach Siam geschickt, später-
hin auch zu diplomatischen Sendungen nach
Portugal und Spanien verwendet. Zeitlang
Mitgl. d. Acad. Irancaise u. der Acad. des
inscriptions in Paris (Ni. XXVI j,
geb. 4 642, März . ., Toulouse,
gest. 4729, März 26, Schloss Loub^re,
Diöcese Rieux,
Trait6 de la resolution des equations et de
rextraction de leurs racines, 4", Paris 1729.
Relation du royaume de Siam, 2 vol. 12°, Ib.
1694 et 1713.
Louis, Antoine. — Prof. d. Chirur-
gie an d. ficole de Chirurgie in Paris. Mitgl.
u. bestand. Secretär d. Acad, d. Chirurgie
daselbst. Im siebenjährigen Kriege Ober-
wundarzt des französ. Heers (Q),
geb. 1723, Febr. 13, Metz,
gest. 1792, Mai 2 0, Paris.*
Observations sur reiectricitö et sur ses effets
sur röconomie animale, 12°, Paris 1747. —
Viel Medicinisches.
* gest. Mai 19 {EGF).
Lous, Christian Karl. — Naviga-
tions-Director u. Prof. d. Mathematik an d.
See-Academie in Kopenhagen seit 1763.
Mitgl. d. königl. Dan. Gesellsch. d. Wiss.
seit 1775 (W) (NK),
geb. 1724, . . . Kopenhagen,
gest. 180-^, . . . Kopenhagen.
Sententiae Veterum de systemate mundi, 4",
Havn. 1744. De re naulica Veterum, 4", Ib.
1745. De hypothesi attractionis e principiis
cosmologicis deducta, 4°, Ib. 1746. Forsög til
et nyt Misviisnmgs Instrument, 4°, Ib. 1767.
Tentamina experimentorum ad compassum
perficiendum spectantium, 4°, Ib. 1773. Styr-
mands Handbog etc., 4°, Ib. 1783, 2. Aufl. Ib.
1808. Beskrivning over et nyt opfunden Sü-
Inclinations-Gompas (Danske Selsk. Skr. XII,
1779). Om Misviisningens her i Kiöbenhavn
befundne Forandring i de sidste forlöbne 50
Aar etc. (Ib. Nya Saml. III, 1788). Om icho-
nantidiptiske Ktkkerter (Ib. V, 1799). — Ver-
schiedene Übersetzungen.
Louville, Jacques Eugene d'Al-
lonville, Chevalier de. — Zulesl Oberst
in d. französ. Armee, in welche er 1 700 ein-
trat, nachdem er bereits 1 0 Jahre in d. Ma-
rine gedient hatte. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
in Paris seit 1714 (B) (Mem. Par. 1732^,
geb. 1671, Juh 14, Allonvilleb. Char-
train,
gest. 1732, Sept. 10, Carr^b. Orleans.
Application du microm^tre ä la lunette du quart
de cercle astronomique etc. (M6m. Par. 1714).
Descript. d'unnouv. instrument astronomique
pour observer facilement et exactement les
ascensions droites des astres (Ib. 1719), Con-
struct. et theorie des tables du soleil (Ib. 1 720).
Eclaircissementsur un difficultö proposöe aux
malhematiciens (Ib. 1 722) . Obs. exacte du dia-
metre du soleil en p6rigee (Ib. 1724). D° en
apogee (Ib. id.). Methode exacte pour döter-
miner par le calcul la grandeur d'une eclipse
de soleil dans un temps donn6 (Ib. id.). Sur
la theorie des mouvements vari6s etc. avec la
maniere d'eslimer la force des corps en mou-
vement (Ib. 1729).
Louyet, Paulin Laurent Charles
PJvalery. — Prof. d. Chemie am Indu-
strie-Museum u. an d. Veterinärschule zu
Brüssel (ABA%^\) f6M850; (Or),
geb. 1818, Jan. 28, Mons,
gest. 18 50, Mai 3, Ixeiles b. Brüssel.
Sur l'empoisonnement par Tacide cyanhydri-
que (Bull. Acad. Brux. VII, 1840). Sur quelques
causes d'erreurs qui peuvent provenir de Tein-
ploi de l'appareil de Marsh (Ib. id ). Sur le
fluor etsescombinaisons (Ib. id.). Sur la que-
stion des poisons mötalliques (Ib. id.). Nouv.
procede pour reconnaitre immediatement de
peliles quantitös de composcs arscnicaux (Ib.
id.). Sur l'absorption des poisons par les v6-
gölaux (Ib. VJII, 1841; XI, 1844 et XTI, 1845).
Sur les taches metolliques formöes dans cei-
tains verres sous l'influence d'une flamme re-
ductive (Ib. VIII, 1841). Procedö particulier
de dorage des metaux par voie humide et cou-
rant voUaique (Ib. id.). Developpement d'un
v6getal dans le sein d'une dissolution arsöni-
euse (Ib. id. et IX, 1842). Sur le courant 6lec-
trique dans une püe voltaique (Ib. IX, 1842).
Sur la pülasse ä raicüol et le carbonate de po-
tasse (Ib. XI, 1844). Sur le zincage voltaique
(Ib. XIV, 1H47). Falsification des cöreales (Ib.
id.). Sur le procädt^ Bickes (Ib. XV, 1848).
De rebullilion des liquides (Ib. id.). Sur le
procede dextraclion du nickel (Ib. id.). Du
|.^az hydrogtinc (Ib.id.). Sur la preparation de
i'oxyde du cobalt pur etc. (Ib. XVI, 1849).
Expr. comparatives sur la force et la constance
du cüui-ant produit par difl". piles voltaiques
1503
Lovel
Lowitz.
1504
etc. (Ib. id.). Sur r^tat ökctr. de l'air(Ib.id.).
Sur la polarisat. des äleclrodes du voUametre
(Ib. id.). — Analyses d'alllages employes dans
les arts (Bull, du Mus6e de i'Industr. de ßrux.
1846). Sur le zincage voltaique du fer (Ib.
1843 et 44). Cause de la non-oxidation des
rails sur les chemins de fer parcourus dans Is
möme sens (Ib. 1844). Nouv. recherches sur
Tisolementdufluor (Compt. rend. XXIII, 1846
et XXIV, 1847; Ann. China, phys. XXV, 1849).
Lovel, Robert. — Arzt in Coventry
(AOJ,
geb Warwickshire,
gest. 1690, Nov. , ., Covenlry.
Panzoologico-mineralogia or a complet history
of animals and minerals, with their place, na-
tures, causes, properties and uses, Oxford 1661.
Lovering, Joseph. — Prof. d, Ma-
Ihemalik u. Physik an d. Harward-Univer-
sity zu Cambridge bei Boston seit 1838.
Älitgl. d. American Academy of Arts and
Sciences zu Boston u. Secretär d, Americ.
Associat. for the advancemenl of Science
geb. 1813, Dec. 25, Charleslown, bei
Boston.
Observations of the elennents of terrestrial ma-
gnelism ; zwei Abhandll. (Mem. Americ. Acad.
N. Ser. II, 1846). On the cause of the diflfe-
rence in the strength of magnets and electro-
magnets (Proceed. Americ. Acad. Vol. II, 1848
— 52). On thelawofcontinuity (Ib.id.). On the
aneroid barometer (Ib. id.). On the electrical
theories (Ib. id.). Tornadoes (Ib. id.). Halos
and Coionae (Ib. id.). Modificalion of Soleirs
polarizing apparatus (Ib. Ill, 1852—57). New
experiments in Physics (Ib. id.). Shape of lu-
minous spots in solar eclipses (Ib. id.). On the
gyroscope (Ib. id.). On the question, whether
the Missisipi River flows up or down (Ib. id.).
On Hedgecock's quadrant (Ib. id.). — On the
electro-dynamic forces (Proceed. Americ. As-
sociat. Advancm. Scienc. [die L. von Bd. VII
—XII herausgab], 8*>, Cambr. II, 1849). On
an optical deception ^Ib. id.). On a Singular
case of internal fringes (Ib. VII, 1853). On the
boomerang (Ib. XU, 1858). — On meteors
(Süliman's Journ. XXXV, 1839). On the Ame-
rican prime meridian (Ib. New Ser. IX, 1850).
— MitPeirce: Report on Lighthouse (Journ.
Franklin Instit. 1849). — On the internal equi-
librium and motion of bodies (Mathemat. Mis-
cellahy, S", Cambridge 1842— 43). On Encke'e
comet (Ib. id.). On the divisibility of matter
(Ibi id.). — Berichte über Melloni's Arbeiten,
über Ihierische Elektricitäl, Astronomie, Elek-
tricilöt u. Magnetismus im American Almanac,
Jahrg. 1850—58. — Recension von Kämtz's
Meteorologie u. Müller's Physik im North. Ame-
ric. Review (1850u. 5t), von Mrs. Somerville's
phys. Geogr., HumboJdt's Cosmos usw. in Chri-
stian's Examiner (IS49 — 53). Gab heraus:
Farrar's Electricily and Magnelism, 8", Cam-
bridge 1842.
Louritz, G e 0 r g M 0 r i t z. — Erst Mit-
arbeiter an d. Homann'schen Landkarten-
Offiein zu Nürnberg (unter Prof. Job. Mich.
Franz), dann daneben Prof. d. Mathema-
tik u. Physik am Aegidien-Gymnas. daselbst
(nach J. G. Doppelmayr's Tode) von
1751 bis 1754, darauf Prof. d. pract. Ma-
thematik an d. Univ. Göttingen bis 1763,
wo er sein Amt niederlegte und daselbst
privalisirle, bis er 1767 als Prof. u. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. nach Petersburg berufen
ward fPJ (MJ,
geb. Mi'i, Febr. 17, Fürth bei Nürn-
berg,*
• gest, 177 4, Aug. 24 (N. St.), Ilowla a.
d. Wolga.**
Descript. complette ou Second avertissement
sur les grands globes terrestres et Celestes,
auxquels la Soci(?te cosmographique 6tablie ä
Nuremberg fait travailler actuellement, 4<>,
Nuremb. 1749. Troisieme avertissem., i", Ib.
1752. Auflös. einer astron. Aufgabe, Ib. 1751.
Beschreib, e. Quadranten usw., 4°, Ib. 1751.
Nachricht an d. Liebhaber d. Natur, wegen e.
anzustellenden Versammlung, darinnen d. Ei-
genschaften u. Wirkungen unserer Luft durch
Versuche erläutert u. bewiesen werden sol-
len, 4", Ib. 1754. Samml. d. Versuche, wo-
durch sich d. Eigenschaften d. Luft begreif-
lich machen lassen, 4^*, Ib. 1755. Die richtige
Verwandl. d. scheinbaren Zeiten e. Pendel-
uhr in die wahren Sonnenzeiten usw., 4°,
Höxter 1755. Integration einer oft vorkom-
menden Differentialformel (Gott, gelehrt. Anz.
1757). Obs. circa transilum Veneris per discum
Solis 4 Jun. 1769 in oppido Gurief factae (Nov.
Comm. Petrop. XIV, 1770). Obss. astron. in urbe
Saratow babitae (Ib. XX, 1776). — Über sein
Schiefer-Hygrometer (Gott. Mag. Bd. VI, 1783).
♦ geb. Febr. 14 (inV).
** Von den Rotten Pugatschew's erst gespiesst und
dann gehenkt.
LoixritZy Johann Tobias. — Sohn
des Vorigen. Director d. kaiserl. Hofapo-
theke in Petersburg, in die er 1776 als
Lehrling und, nachdem er von 1780 — 83
in Göttingen studirt hatte, 1783 als Gehülfe
eintrat. Seit 1787 Correspond., 1790 Ad-
junct u. 1793 wirk. Mitgl. d. Acad. d. Wiss.
daselbst (M. IV. Xi; [Mem. Acad. Petersb. l)
(Sc her er, Nord. Ann. lllj (Jena. Litt.-Zeit.
\%Q'6,lntelligenz-Bl.W \0),
geb. 17 57, Apr. 25, Göttingen,
gest. 1804, Dec. 7 od. 8 (N. St.), St. Pe-
tersburg.*
Anzeiji;c eines neuen Mittels, Wasser auf See-
reisen vor dem Verderben zu bewahren und
faules Wasser wieder trinkbar zu machen, 8*^,
Petersb. 1790 fAusd. AMj. d. ökon. Gesellsch.
Bd. II). Bemerkk. überd. Reinigung d. Korn-
brantweins durch Kohlen, 4°, Erfurt 17^4. —
1505
Lowry
lubbe.
1506
Metbodus facillimd, crematum frumenti sine
rcciificalione ab iograto suo odore et sapore
liborandi (Nov. Act. Petrop. V, 1789). Invenla
nova de vi dephlogisticante carhonum ejusque
insigni usu in variis opoiationibus chemicis
{Ib. id. et VI, 4790). Mf^tjria alba in epider-
niide betulae albae recens detecta et exami-
nata (Ib. VI, i 790). Melhodus nova aceluni con-
ceotrandi ejusque acidumad formam solidam
crystallinann absqueomni mixtioneperducendi
(Ib. VII, <793 et VIII, 1794). Descript. dun
metöcre remarquable observö ä St. Petersb.
(Ib. VlII, 4794). Obss. circa salis communis
crystallisationem ope frigoris efliciendam etc.
(Ib. id.). Sur la terra nitreuse des environs
de Biysk (Ib. IX, 4795). Tentamina de nitri
crudi percarbonesdcpuratione(Ib id.). Expe-
rimenta nova crystallisationem alcalium cau-
slicorum spectanlia (Ib. id.). Terra strontiana
in spatho ponderoso etc. delecta (Ib. X, 4 797).
Expo.sitio methodi novae aquam putridam vel
corruptam depurandi (Ib. id.). Exposilio me-
thodi novae naphtham vitriolicam ad subtili-
tatis et puritatis gradum hodierno majorem
perducendi (Ib. XI, 4 798). Exp^riences sur
l'eau de mer puis6e dans la mer du nord (Ib.
id.). Sur la crystallisation du sei muriatique
ä base de manganese (Ib. id.). Sur la crystal-
lisation de l'esprit alcali volatile caustique de
sei amraoniac (Ib. id.). Sur la congölation ar-
tificielle du mercure (Ib. id.). Analyse chim.
de deux nouv. espece de pierres etc. (Ib. id.).
Expositio novarum circa salium crystallisatio-
nem observationum etc. (Ib. id.). Obs. sur une
inflamraation spontanöe d'une composilion
mätallique (Ib. XII, 4 801). Siücis topacii Si-
birici examen chemicum (Ib. id.). — Über d.
Bereit, d. Weinsteinsäure (Creirs .Ann. 4 7 86).
Essigäther ohne Beihtilfe eines fr&mden Kör-
pers zu bereiten (Ib. 4 787), Über d. Natur d.
Honigs u. Darstell, d. Zuckers daraus (Ib. 4 792;.
Noch mehre Aufsätze daselbst u. in Crell's
Beitr.
• geb. 1755, . . ., gest. 1S04, Dec. 4 (A) unrichtig.
Loixrry, John. — Prof. d. Mathematik
am Roy. College zu Sandhurst (An. R. 1850;,
gei). 1769 etwa,
gest. <850, Jan. 3, Pimlico.
A. a. 0. keine Schriften angeführt.
Lowthorp, John. — Magist. Arlium.
Mitgl. d. Roy. Society (Th),
geb. . . ., gest. 4724, Sept. 2, . . .
An experiment on the refraction of air (Phil.
Tr. 4 699).
Loys de Ch^seaus, Jean Phi-
lippe de. — Reicher Privatmann, zu Che-
seaux bei Lausanne wohnhaft, wo er eine
Sternwarte besass. Correspond. d. Acad.
d. Wiss. zu Paris u. Mitgl. d. Roy. Soc. in
London. Enkel von C rousaz /"if; (BN) (A),
geb. <7<8, Lausanne,
^ gest. 175«, Nov. 30, Paris.
P 0 g g 0 11 d o r ff, Jlaiidwörteibuch,
Essais de physique, S«, Paris 4 743 (enthält drei
Abhandlungen, über die Dynamik, die Kraft
des Schiesspulvers und die Bewegung d Luft
bei Fortpflanzung des Schalls). Trait6 de la
com^te qui a paru en d6cembre l''43 jusqu'ä
mars 4 744, Ib. 4 744. Elömens de cosmogra-
phie et astronomie, 8", Ib. 4747. M6m. post-
humes sur divers sujets d'astronomie et de ma-
thömatiquesetc , Lausanne 4 754. — Entdeckte
4 746, Aug. 4 3 einen Gometen.
Loys, Charles de. — Herr von Che-
seaux und Lavoui (A),
geb. 4 730 etwa, . . Lausanne,
gest. 1789, Aug. 29, Lausanne.*
Abrögä chronologique pour servir ä l'bistoire
de la physique jusqu'ä nos jours (geht aber nur
von 1589 bis 4 686), 4 vol. 8°, Paris et Strasb.
4 786—89. Sur la construction dun liy^ron)^-
tre (.M^m. de la Soc. oecon. de Berne 4 76ü).
* Strassburg- {Yoig fs Mag./. Phys. VI, Hft. 2).
Loysel, Jean Baptist. — Folgweise
Deputirlep zum National-Convent. Regis-
seur de renregistrement et du domaine na-
tionale, Pr'äfect. des Dep. de la Meuse-In-
ferieure zu Maeslricht usw. Ingenieur des
ponts-et-chau9s^es. Correspond. 4« Natio-
nal-Instiluts zu Paris {QJ,
geb. . . ., gest. . . .
Essai de Tart de la verrerie, 4 vol. 8", Paris
4 800. Observations sur les salines des D6p.
de la Meurthe et du Bas-Rhin (Journ. Min. III,
4795—96). Sur le blanchiment de la päte du
papier (Ann. chim. XXXIX, 4 801).
Lozeran du Fech (Fese oder Fesch),
Louis Antoine. — Jesuit, Prof. d. Mathe-
matik an d. Univ. zu Perpignan (BEJ) (BS),
geb. . . ., gest. 17 55, .. .
Diss. sur la cause et la nature du tonnerre et
des eclairs etc., 8°, Bordeaux 4 726, Diss. sur
la nature de l'air, 8", Ib. 4 733. Diss. sur la
molesse, la duret6 et la fluiditö des corps, 8°,
Ib. 4 738 (alle drei Diss. gekrönt von d. Acad.
zu Bordeaux u. auch in deren Schriften abge-
druckt). Discours sur la propagation du feu
(Pieces de Prix de Tacad. de Paris, Vol. IV,
4 738—40. Die beiden anderen Laureaten wa-
ren L. Etiler u. der Marquis De Crecqui). Ob-
servation d'un Phänomene Celeste (M6m. Trt^-
voux, 4 730). Diss. sur la lumiere septealrio-
nale (Ib. 4 732).
Lubbe, Samuel Ferdinand. — Dr.
Phil., Privatdocent an d. Univ. zu Berlin
von 1818 an, früher, von 18 4 3 an, Leh-
rer d. Mathematik am Friedrich- Wilhelms-
Gymn. daselbst fNJ (G.iHiGJ,
geb. 178 6, Königsberg, Preuss.,
gest. 18 46, Oct. 14, Berlin.
Diss. de solutionibus particularibus, Berolin.
lehrb. d. höheren Calcüis, 8°, Ib. 4 825. Lehr-
begriff d. höheren Körperlehre, 8", Ib. 4828.
95
1507
Lubbock
Lucas.
1508
Anfangsgründe d. Arithmetik, 8°, Ib. 4 846.
D« d. Geometrie, 8», Ib. 1826.
Lubbook, Sir John WiUiajn. —
Sohn eines Londoner Kaufmanns, der ihm
18 40 den ßaronet-Tilel hinteiliesg. Von
1837 — i"! einer der Vicekanzler d. Lon-
doner Universität. Mitgl. d. Roy. Society
seit ^829 (VDJ,
geb. 1803, MUrz 2fi (London?).
MathQmatical tracts, So, Lond. 4 834 (enthalt:
1] On the theory of the inoon and the pertur-
balions of Ibe plarjets; i) On the determina-
tion of the distance of o comet from the earth
and the elements of its orbits ; 3) Account of
the i Tratte sur le flux et reflux de la mer, of
Dan. Bemoulli, and a Treotise on the attraction
of ellipsoids). Remarks on the Classification
of the difterent brant hes of human knowledge,
8", Ib. 1S38. On the determination of the co-
efiicients A and J9.in the development of
{i -.4 cos K) -i and (1 -^1 cos n, - f , 8", Ib. 4 849.
— On the pcndulum (Phil, Tr. -1830) Resear-
ches in physical aslronoiny (Ib, <830, 183<
[3 Abhandll] u. 183? [4 Al.handiljj. On the
meteorolog. observations of the Roy. Soc. 1 827
—29 (Ib. 1S80). On the tides Ip the port of
London (Ib. 1830, 1833 et 1836). On the iide«
(Ib. 1832-1 834 et 1887). On the theory of the
moon vib. 1834,2 Abhandli.). On the determi-
nation of tho ternns in the ^isturbing ftinclioii
of the 4^^' Order as regards the eccentricities
and inclinations give riso to secular ij»equftli-
ties (Ib. 1885). Discuss. of the tide observa-
tions made at Liverpool (Ib. 4835 et 1836).
On an inequality in the heightof the barome-
ter, of which the argumont is the declinaiion
of the moon (Ib. -1841). — On the deternüna-
tion of the orbit of a comet 'Mem. astron. Soc.
IV, 1831). On the orbit of Halley's comet (Ib.
id.). On the planetary perturbalions (Ib. V,
1833;. Onmathematicalnolalion(Ib. VI, 1833).
— On some elementary application of Abel's
theorem (Phü. Ma?,'az. VI, 1835). On the double
achromatic object glass (Ib. VII, 1835). On u
property of the parabola (Ib. IX, 1836). On
the fluctuations of the height of high-water due
to the changes in the atmospheric pressure
(Ib. XI, 1838). On the wave surface in the
theory of double refraction (Ib. XI, XII. 1 838 ;
XV, 1839). On the Variation of the arbitrary
constants in mechanical problems :\b. XI et
XIL 1838). On the divergenco of tlie numeri-
cal cocßicients in the lunar theory Hj. XII,
1838). On a property of conic secliun.s flb.
XIll, 1838). On the peneral Solution of alge-
braic equations Ib XV, 1839,. On ihe pres-
sure of sleam (Ib. XVI, 1840;. On the heat ot
vapours and of aslrononj refraction ,'Ib. XVI
et XVII, 1840; XXXI, 1847). On the Varia-
tion of the setni-a.xis ni.jjor of the moou's or-
bit 11). XVII. 1840 . On ;i theoref»i of Ferrnat
(II). XVIII, 1841;. On an irreguianly in the
hei,.'ht of the baromcter (Ib. id.;. On tlio ;ne-
tco'r of 184(3, Sept. 25 (Ib XXX, 1847!. On the
pei tinbations of planets movin:; in ecceiilnc
and inclined oibits ^Ib. XXXl, 1847;. On the
development of the disturbing function R (Ib.
id.), On shooting Stars (Ib. XXXII, 1848 et
XXXV, 4849). On somemethods ofdeveloping
any functions of sines and cosines (Ib. XXXill,
1848). On a graphical method of Clearing a
lunar distance (Ib. Ser. IV, Vol. VIII, 1854).
On the heat of vapours (Ib. IX, 1855). — Auf-
sätze in d. Transact, Geolog. Soc. nnd ira Com-
panion of the British Almanac (letztere zum
Theil auch für sich gedruckt), z. B. : On the
compulation of exilipses and occultations, 8",
Lond. 1835. Elementary treatiseop the tides,
8°, Ib. 1839.
Lubienltzky (Lubieniecky, Lubieni-
cius), Stanislaus*. — Polnischer Edel-
mann und eine Hauptstütze der Seele der
Socinlaner fJJ (Wd),
geb. I 623, Aug. 23, Racow b. Cracau,
gest. 4 675, Mai 18, Hamburg.»*
Theatrum cotneticum, duabus constans par-
tibus, quarutn prior cöntinet epislolas, de co-
melis a. 1664 et 1665 scriptas et eorum ob-
servationes a pluribus habilas eic. ; posterior
exhibet historiam universalium omninm co-
motaf'um a tempore diluvii ad a. 1665. Come-
tae enumerantur 44 5 et eorum motus ßguris
28 eKhibenturotc, 2 vol. fol., Amstelod. 1667,
Lugd. Bat. ''^^^.
* K-> g:ab nocb zwei Personen genau dceeelben Namena
(geet. die eine 1033, die andere 1040), die aber nicht
hieher gehören,
♦* 1675. Mai 1*J JJU Altena von »einen Feinden rergif-
t^t {HL),
Luc, 6. Deluc.
Luoae, Christian Nathauael Jo-
hann. -— Nachdem er zu Halle Theologie
studirt, Lehrer d. Anatomie, Botanik, Physik
u. Chemie am Plidagogium daselbst (n37
—-42), dann Feldprediger beim Scbelchow*.
sehen Regiment zu Jagerndorf in Ober-
schlesien (Ä),
geb, <7i5, Alarz 18, Magdeburg,
gest. 17 45, Febr. 1 4, Langenpayla,
Grafsoh.Glatz.
Erklarunizd. Worte Pauli, 2 Corinther III, 18,
aus katoptrischen Gründen, 1743. Erfindung
einer Art Papier, das wie Zunder Feuer fängt
(Hamburg. Berichte 1743 u. 44). Physische
Untersuchung vom Roste d. .Metalle (Hamb.
Zeit. 1743).
Lnoae, J... C... F... — Apotheker
in Berlin (A),
geb... . ., gest. 1806, Jan. 8, Berlin.
Pharmaceutisch-chem. Abhandlung über d.
Brechsvemstein (Berlin. Jahrb. d. Pharm. 1 798).
Cheni. Untersuchung d. Cassumuniar-Wurzel
(Ib. id.).
Lucas, Charles. — Apothekern. Arzt
in Dublin, auch. Parlamentsmitglied (A),
geb. . . ., gest. 1771, Nov. 5, Dublin.
Essay on waters, in three parts, Lond. 4756.
On extrjcting the acid of sulphur (Med. Essayji
1509
Lucas
Ludlam.
1510
and Observaüons by a Soc. in Edinb. Vol. V).
Descript. of the cave of Kilkorncy in Ireland
Phii. Tr. 1740).
LnOASyChristian Fried rieh Em st.
— Apotheker 'm Erfurt (NJ,
geb. 17 54, März <8, Mansfeld.
gest. 1825, Apr. i7, Erfurt.
Einige phirmac-cbem. Aufsätze in Tromms-
dorflfsJourn. (Bd. XIX) u.^eu. Journ. Ißd.U).
Lucas, JeanAndr^He«ri. — Auf-
seher (Garde de Galerie) am Museum d'Hi-
stoire naturelle in Paris. Agent d. Instituts
(Q) (BS).
geb. nSO, Paris,
gest. <825, Febr. 6» Paris.
Tableau möthodique des especes minörales,
2 vol. 8«, Paris <806 et 1842. — Antheil am
Dictionnaire classique d'b'sloire naturelle von
Bory de St. Vincent (worin auch seine Bio-
graphie).
LuochesS, PaoHno. — Prof. d. Che-
mie am Lyceo zu Lucca (Maj.YJ,
geb. . . ., gest. 4 841, . . . Lucca.
A. a. 0. keine Schriften genannt.
Lachet , Jean Pierre Louis de la
Roche du Maine, Marquis de. — Ca-
vallerie-0f?icier in d. franzos. Armee, dann
kurfürstl. hessischer Geheimer Rath, Biblio-
thekar u. Thealer- Intendant, spater in der
Suite des Prinzen Heinrich von Preus-
sen, aber 1788 nach Frankreich zurück-
kehrend (Q),
geb. 1740, Jan. 13, Saintes,
gest. 1792, . ... . . Paris.
Essai sur la nninöralogie et metallurgle, Mae-
stricht 17 79.
Lnchterhandt, August Rudolph.
— Dr. Phil. , Lehrer d. Mathematik am
Friedrich-Wilhelms-Gymnas. zu Berlin seit
18 43, früher Lehrer am Gymnas. zu Kö-
nigsberg in d. Neumark fOr),
geb. 1810, Febr. 19, Marienwerder.
De transforraatione expressionis
dy
)/{±(y-f-!y-5;(y-y);y~tf)}
in fornoam simpliciorem
dx
M>/{(4-xx)(1-k»xx)}
adhibita substitutione x=- — -r , ., \ (Crel-
4+b -»-b y*
le's Journ XVII, 18.<i7), Beweis einiger Lehr-
sätze (Ib. XVIII, 18.381. tJber d. Bedingung,
dass fiinfPuncteaufderOberflächo einer Kugel
liegen (Ib. XXIII, 1842}. t'ber e Lehrsatz aus
d. Wahrscheinlichkeitsrechn. (Grunert's Arch.
II, 1842). Beitr. .'. Lösungd. Eu ler-Pfa ft^-
sChen Theorems über geometr. Progressionen
(Ib. III, 1 843]. Lber d. independente Torlschrei-
tangsgesetzd. numer. CoetT. in d. Entwickl. d.
bohr. Difr. d. Function y= ^a* — t^*x- (Ib. IV,
1844). l'ber zwei Eigenschaft, d. Kegelilache
2. Grades (Ib id ). l'ber e. Bezieh, zwisch. d.
Flächeninhalten zweier Dreiecke usw. flb. IX,
1847). Über einkre Relationen zwisch. d. In-
halten ZV. eier Tetraeder (Ib. X, iJ^iT).
Lacreüllfl^ Titus Carus. — Römi-
scher Dichter u. Philosoph (ß) (CL.,
geb. 99 var Chr.,
ge«t. 56 etwa vor Chr., . . .*
We^en seines Lehrgedichts : De rerum natura
(beste Aufgabe von K. Lachmann, 2 Bde. 8",
Berlin 1850) in d. Geschichte d. Physik mehr-
fach genannt.
* Ifahm sich das Leben.
Ludena (Ludenna), Antonio. — Je-
suit. Nach Vertreibung des .Ordens aus
Spanien, Prof. d. Mathematik an d. Univ.
zu Camerino im Kirchenstaat, später am
Hofe von Parma lebend (CBJ. s; (BEJ. IVj,
(NM),
geb. 17 40, Dec. 23, Mmnsafes, Va-
lencia,
gest. 1820, März 1, Cremona.
De Vera et necessaria motus accelerati theo-
ria, 8°, Camcrini 1781. Geometriae et alge-
broe elementa, Pt. II. 4", Ib. 1791. Della vera
e necessaria misura delle forze vive e morte,
4**, Venezia 1793. Diss. sopra il flus.so e ri-
flusso del mare, 4'^', Ib. 1793. Vera idraulica
teoria da nessuno finora dimostrata etc., 8",
Tom. I, Cremona 1817.
Ludeil^g, Georg Martin. — Hector
zu Schlolheim, Fürslenlh. Schwarzburg f'^l/y',
geb. 1721, . . ., gest. 1800, Jan. 8,...
D« influxu lucis in vegetationem plontarum
(Act. Soc. Jablonov V, 1780).
Ludlam, William.--- Pfarrer (Rector)
zu Cockfield in SuflTolk, dann Vicar von Nor-
ton bei Leicester (RGE) (LBi,
geb. 1 7 f 8 etwa,
gest. 1788, März 1 6, . . . , Leicester-
shire.*
Astronomical observations made in St. Johns
College, Cambridge, 1767 and 1768, with an
account of several astronomical instrumenls,
4", Cambridge 1769. Directions for the use of
Hadley's quadrant, with remarks on the con-
slruction ofthat Instrument, 8°, Lond. 1771.
An essay of Sir Isaac Newton'« second law of
motion, Ib. 1780. On Bird's method of divi-
ding astronomical instruments, A", Ib. 1786.
— A bahince of new construelion (Phil. Tr.
1765). Obs. made at Leicester on the transit
of Venus over the Sun 1 769, June 3 db. 1 769).
Astronom obss. made at Leicester (Ib. 1770,
1775 et 17781. The principal properties of the
engine for tnrning ovals in wood or mefal,
95 *
1511
Lndolff
Ludwig.
1512
and of the instiutnent fot drawing ovals on
paper, demonstrated {Ib. -1780).
• jeb. 1787, . . . {LB).
Lndolff (Leulholff), Johann Hiob
(Jacob). — Dr. Juris, Prof. d. Malhemalik
an d. Univ. zu Erfqrt seit <683, zugleich
Stadtvogt (1683), Ober-Marklherr (<686),
Rathsroeister (<689) und endlich {<710)
Bürgermeister daselbst (J),
geb. 4 649, Febr. 27, Erfurt,
gest. nn, Febr. 5, Erfurt.
Cometa, qui 4 680 horribiliter apparuit, cum
integro 8U0 cursu repraesentat, 4 681. Tetro-
goniomelrta tabularia, qua per tabulas qua-
dratorumaradicequadrata \ usquead 100000,
simplici additionis et diminutionis beneficio,
numeri flgnrati quilibet tum plani pojygonii
tum soiidi et cossici inveniri etc., 4*>, Francof.
et Lips. 1690. ünvorgreifl. Meinung, wie am
gründlichsten, sichersten und beständigsten
eine continuirliche Zeitrechnung oder der Ca-
lender einzurichten usw., fol., Erfurt.
Ludolff, Hieronymus. — Sohn d.
Vorigen. Prof. d. Philosophie (1706), Ma-
thematik (HH), Medicin (Hl 5), Chemie
(nn), Anatomie, Chirurgie und Botanik
(1727) an d. Univ. zu Erfurt, auch kur-
fürstl. Ualh u. Leibmedicus daselbst (J),
geb. 1679, Apr. 30, Erfurt,
gest. 1728, Febr. 27, Erfurt.
De fluxu et refluxu maris, Jenae 1702.
Ludolff, H i e r 0 n y m US von. — Bru-
der des Vorigen. Dr. Med. Prof., erst (17 41)
extr. d. Philosophie, dann (17 45) daneben
ord. d. Chemie an d. üniv. zu Erfurt, auch
pract. Arzt u. Stadtphysicus daselbst. An
zehn Jahre in Mainz als Leibmedicus des
dortigen Kurfürsten lebend. Geadelt 1752
geb. 1708, Dec. 11, Erfurt,
gest. 1764, Nov. 7, Erfurt.
Di.ss. de acidi vitrioli praestantia, 4", Erford.
173Ü. Prtim. desalo non igne, 4°, lb.1741. Die
in der Medicin siegende Chemie usw., 7 Hfte.
40, Ib. 17 46—49 (darin viele ehem. Arbeiten
von ihm). Zugabe dazu, 4°, Ib. 1750). De so-
lutiono mercurii per alcali, 4», Ib. 1747. De
olei aniniali.»^ Dippelii faciliori praeparatione
etc., 4", Ib. 1750. Vollständige u, liründl. Ein-
leitung in die Chymie usw., S", Ib. 1752. —
Viel VIediciniscbes.
Ludolff, Michael Mathias. — Dr.
Med.. Hofmedicus u. Prof. d. Botanik beim
Collegio aiedico-chirurgico in Berlin (M) (A),
geb. 170o,
gest. 17 5G. Juli 30, Berlin.
Elemcnfa pLairaacolouiae nniversae oder An-
fanfjsgründe d. tan/en Arzenevwissenschaft,
8", Berl. 1734. De visu per spontaneum cnta-
ractaedescensum reslitutoetc. (Miscell. Berol.).
Ludolff, Christian Friedrich. —
Dr. Med., pract. Arzt in Berlin, Mitgl. d.
Acad, d. Wiss. daselbst (Mem.Berl. 1764;,
geb. 1707, März 6, Berlin,
gest. 1763, Oct. 22, Berlin.
De evaporalione mercurii vivi in vacuo (Mise.
Berol. VI, 1740). De concordanlium thermo-
metrorum construclione etc {Ib. id.). Sur l'ö-
lectricitö des barometres (M6m. Berlin 1745*).
Manidre de construire une echellc de baromfe-
tre qui indique directement la vöritable pres-
sion de Tairetc. {Ib. 1749).
* In der Überschrift dieeer Abhandlung nennt er sich
bloss Lu dolf f le jeune, Tielleicht ia Beziehung auf
den Vorhergebenden.
Ludowieg, Johann Karl Herr-
mann. — Seit 18 35 Oberlehrer d. Ma-
thematik u. Physik am Gymnas. zu Stade;
früher Hauptmann in d. hannovr. Artille-
rie und Lehrer d. Mathematik an d. dama-
ligen Artillerieschule in Hannover (Or)y
geb. 1795, Febr. 11, Uslar, Königreich
Hannov+'r.
Lehrb. d. Arithmetik u. Algebra, 8", H .nn.v.
1825, 3. Aufl. 1852. lehrb. d. ebenen Guo-
merrie u. Trigonometrie, Ib. 1831, 2. Aufl.
1839. Lehrb. d. Stereometrie u. sphär. Tri-
gonometrie, Ib. 1840. Grundrissd. lein. Ma-
thematik, 2 Ablh., Ib. 1844 u. 1847 Erster
Ciirsus d. rein. Mathematik, Ib. 1837, 2.Autl.
1849. Die elementare Stereomelrie, Stade
1856. J. L. Hogrewe's pract. Anweis, zur pla-
nimetr. Vermessung d. Feldmarken, 2. Aufl.,
Hannov. 1835.
Ludwig (Ludovici), Daniel. — Dr.
Med., pract. Arzt an verschiedenen Orten,
zuletzt Leibmedicus u. Präses d. Collegiuni
medicum in Gotha (J) (Ä),
geb. 1625, Oct. 5, Weimar,
gest. 1680, Sept. 11, Gotha.
Sal tartari volr-tile a Wedelio exhibitum (Mise
Acad. Nat. Cur. 1671). De argento aureo satis
slabilicolorea rorisraagmatetincto (Ib. 1672).
De auro specialiori de causa fere friabili sive
annulo aureo in podagrico post crebriorera
applicationem spiritus fuliginis friabili reddito
(Ib. id.). De sale culinario anomalum quasi
ammoniacale (Ib. 1675 et 76}. De experimen-
tis cum caice viva factis (Ib. id.). Inquisilio
in majorem spiritus tartari proventum {Ib. id.).
De martis limaturae cum aqua incalescentia
problematica quaedam (Ib. 1678 et 79).
Ludwig, Christian Gottlieb. —
Dr. Med., Prof. d. Medicin (extr. 1740,
ord. 1747) an d. üniv. zu Leipzig. Beglei-
tete vorher J. E. Hebe n streit auf seiner
Reise nach Afrika (A) (M),
geb. 1709, Apr. 30, Brieg, Schlesien,
gest. 177 3, Mai 7, Leipzig.
1513
Ludwig
Ludwig.
1514
Terrae musei regii Dresdensis etc. ; accedunt
tcrrarum sisiUataruni figurae, foi., Lips. <749.
Coramentai ii de rebus in scientia naturali et
« medicina, 82 Tom. 8«, Ib. 4 752 — 90 (nach 1773
herausgegeben von Eeichel, Leske, Franz und
Külin). — Viel Medicinisches u. Botanisches.
Ludwig, Christian. — Sohn des
Vorigen. Dr. Med. Privatdocent d. Physik
an d. üniv. zu Leipzig (A) (M),
geb. n49, Mai 17, Leipzig,
gest. n84, Febr. 3, Leipzig.*
Diss. de aethere varie moto, causa diversita-
tis luminum, 4", Lips. 4 773. Über die in den
nächst verflossenen Monaten allgemein sich
verbreitete dicke Luft (Leipz Magaz. f. Natur-
kunde usw. 4 783). — Besc!iaftiste sich auch
mit Elektricität (s. Art. GeMer's Worlerb.) u.
übersetzte Priestley's Experiments aad cb-
serv. on diff. kinds of air.
* gest. Jan. 3 {WS) {Lichtenb. Mag. II, 3).
• Ludwig, Christian Friedrich. —
Bruder des Vorigen. Prof. exlr. d.Medicin
(i782) lind darauf (1787) Prof. ord. d. Na-
turgescl.ichte an d. Univ. zu Leipzig (WS)
(N)(MA\),
geb. 1757, Mai 19, Leipzig,
gest. 1823, Juli 8, Leipzig.
Handbuch d. Mineralogie nach Werner, 2 Bde.
8'', Leipz. 4 803 — 4. — Viel Medicinisches u.
Nalurhistorisches.
Ludwig, Rudolph AugustBirm in-
hold Sebastian. — Erst hess. Berg-
eleve (1833), dann (1837—51) kurfürstl.
Fabrikinspector zu Schwarzenfels, darauf
hess. Salinen- u. Bade-Inspector zu Nau-
heim bis 1856 und seitdem technischer
Beiralh d. Bank für Handel u. Industrie in
Darrastadt (Or),
geb. 1812, Oct. 24, Hetzlos* b. Ham-
melburg.
Geognost. Beobachtungen in d. Gegend zw.
Giessen, Fulda, Frankfurt a. M. u. Haramel-
burg, nebst 2 Kart., 8^ Darmst. 4 852. Geolog.
Specialkarten d.Grossherzogtb. Hessen, 3Sect,
(die dritte mit G. Theobald), Ib. 4 855—58. Ver-
such e. geograph. Darstell, von Hessen In d.
Tertiärzeit, mit Karte, Ib. 4 835. Das Wachsen
d. Steine oder d. Kräfte, welche d. Bildung u.
Entwickl. d. Gebirgsarten vermitteln, Ib. 4 833.
Das kohlensaure Gas in d. Sprudeln von Nau-
heim u. Kissingen, mit 2 Kupfertaf., 8«, Frankf.
a. M. 4 856. Das Buch d. Geologie, 2 Bde. S",
Leipz. 4 859 (in d. 2. Aufl. d. populär. Lehr-
bücher ausd. Gebiet d. Natursviss./. Geogno-
sie u. Geologie d. Wetterau, 8'\ Hanau 4 858.
— Die vulcanoidLsche Masse der Breitfirst, der
Wasserscheide zwischen Fulda- u. Mainslrora
bei Sparhof (Jahresbericht d. vvetterau. Ge-
sellscb. 1845—46). Die vulcan. Gestenie d.
Hopfenberiie.s bei Schwarzenfels (Ib. 4 846—47).
tjber d. Wirk, d Pflanzen bei Entsteh, d. Kalk-
tuCFs bei Ahlersbach (Ib. 4847—50). Über d,
jüngeren Ablagerungen d. Obergraf>ch. Hanau
(Ib. 4 850—54). Die Kupferschiefer- u. Zech-
steinformation am Rande d. Vogelsber-^.s u.
Spessarts (Ib. 4 851—53). Über d Z"<- -vmen-
hang d. Tertiärforroation in Nieder- ■.. Ober-
hessen, d. Wetterau u. am Rhein (Ib. id.). Ver-
zeich, d. in d. Wetterau aufi^efund. Tertiär-
versteinerungen (Ib. 4 853—55). — Über d.
rhein. Schiefergebirge zw. Butzbach u. Hom-
burg (Jahrb. d. Vereins f. Naturk. v\ Nassau,
1853). — Über d. warmen Soolquellen Nau-
heims (Jahresber. d. oberhess. Gesellsch. f.
Natur- u. Heiik. in Giessen, 4 853). Über d.
Art d. Vorkommens organ. Reste in d. Ter-
tiarablagerungen d. Wetterau (Ib. 4 854). —
Über d. Mitwirk. d. Pflanzen bei Bild. d. koh-
lensaur. Kalklager; mit O. Theobald (Pogg.
Ann. LXXXVII, 4 852). — Die Sleinkohlenfor-
mation von Offenburg im Grossherzogth. Ba-
den (Jahrb. d. geolog. Reichsanstalt in Wien,
VIII, 4 857). — - Fossile Pflanzen aus d. jüngst,
wellerauer Braunkohle (W. Doncker u. H. v.
Meyer's Paläontographica, V, 4 857—58). D«»
aus d. mitll. Etage d. wetlerau-rhein. Tertiär-
format. (Ib. id.). D" aus d. BasalttufTv. Hom-
berg [Ib. VI, 4 859). D° aus d. liefst. Etage d.
wett. -rhein. Terliärformat., mit 56Tafeln (Ib.
id.). — L. gründete 4853 mit Obersteuerrath
Ewald, Major Becker, E. DieflFenbach und H.
Tasche den Miitelrheinischen geolog. Verein
zu Darmstadt, in dessen Notizbläliern noch
Verschiedene geolog. Beobachtungen von ihm.
— Übersetzte M. A. Daubrie's Beobachtun-
gen über Gesteinsmetamorphose, 8", Darm-
stadt 4858.
* Landgut seines Vaters.
Ludwig, Karl — Dr. Med. Bis 1849
Prof. extr. d. Medicin an d. Univ. zu Mar-
burg, dann Prof. ord. d. Anatomie u. Phy-
siologie an d. Univ. zu Zürich u. seit 1855
Prof. d. Physiologie u. Zoologie am Jose-
phinum zu Wien (Or),
geb. 1816, Dec. 29, Witzfenhausen.
Über d. endosmotischen Aequivalente u. d.
endosmotische Theorie (Henle und Pfeiffer'«
Zeitschr. f. rationelle Med. VII, auch Pogg.
Ann. LXXVIII, 4 849). Diffusion zwischen un-
gleich erwärmten Orten gleich zusammenge-
setzter Flüssigkeiten (Sitzungsberichte d. Wien.
Acad. XX, 4 856). — Physiologisches.
Ludwig, JohannFriedrichHerr-
mann. — Dr. Phil. Ursprünglich Pbar-
maceut, von 1844 — 47 Assistent am che-
misch-pharmaceut. Institut von Wacken-
roder in Jena, von 1847 — 1855 Lehrer
d. Chemie am landwiHhschaftl. iHSlitut des
Prof. Schulze daselbst, zugleich von 1852
— 1854 Docent und seitdem Prof. extr. an
dortiger Universität; seit 18 54 auch, nach
Wacken roder 's Tod, Direclor des von
diesem gegründeten Instituts (Or) (GJP),
1515
Luders
Lüdicke.
1516
gel]». < 8 < 9, Aug. \ 2, Greussen, Schwarz-
burg-Sondershausen.
Grundzüge d. analyt. Chemie unorgan. Sub-
stanzen usw., S*», Jena i 854 . De siliciae aequi-
valento et formula chemica comment., 8**, Ib.
4852. Geschichte d. Apotheker usw., aus d.
Französ. von A. PhiUipe, 8°, Ib. 4 854, 4. Aufl.
(vermehrt mit e. Zusammenstell, d. Förderer
d. Pharmacie usw.), Ib. 1857. — Mit Wacken-
roder: Über Milchsäurebildung (Arch. d.Phar-
mac. XLVI, 1846). Über d. milchsaur. Kalk
(Ib. XLVII, 1846). Über eine neue Säure d.
Schwefels (Ib. id.). Über d. Nickelarsenik-
glanz von Oelsnitz (Ib. id.). Bestimm, d. Sauer-
stotrgehalts d. Pentathionsüure (Ib. XLVIII,
1846). Über d. Darslell. d. absolut. Alcohols
(Ib. LH, 1847). Überd. Buttersäurebildung bei
trawandl. d. Milchzuckers in Milchsaure durch
Milch (Ib. LI, 1847). Über d. Boraxweinstein
(Ib. LVIII, 1849). — Allein: Chem. Unter-
such, e. Volksheilmittels (Ib. XLIX, 1847).
Über d. Beslandlheile d. Lactuariums (Ib. L,
1847). Arsengehalt d. Eisenocher d. Dribur-
ger u. LiebensteinerStahlqiielle (Ib. LI, 1847).
Einwirk, von Salzbasen auf wässr. Pentathion-
süure (Ib. id.). Über d. Asche d. Sassaparille
(Ib. LH, 1847): Über d. frisch. Seidensaft (Ib.
LIV, 1848). Chlorbariumhaltig. phosphorsaur.
Baryt (Ib. LVI, -1848). Über d. phosphorsaure
Thonerde (Ib. LIX, 1849). Quantit. Bestimm,
d. Kohlensäure in d. kohlensaur. Kali, Natron,
Baryt u. Kalk (Ib. LXIV, 1850). Über d. Was-
sergehalt d. drittel-phosph. Kalks (Ib. LXIX,
1852). Über Spiritus Bohemi usw. (Ib. LXXX,
1854). Über Hahnemann's Causticum (Ib. id.).
Über Mayer's Brustsyrup, Leroi's Kräuterthee
u. Bullrich's Salz (Ib. LXXXI, 1855). über
Selbstentmischungen d. organ. Körper (Ib. id.).
Über d. Vorkomm. d. Talkerde in d. Mergeln
usw. (Ib. id.). Pharmacognost. Beiträge (Ib.
LXXXII, 1855). Spaltung von Digitalin und
Amygdalin durch Säure in Zucker usw. (Ib.
id.u. LXXXV, 1856J. Über Dichtigk. d. Leicht-
u. Schwermetalle u. ihrer Oxyde (Ib. LXXXII,
1855). Analyse e. metall. Legirung zu Hohl-
spiegeln (Ib. id.). D*> antiker u. moderner Glä-
ser (Ib. LXXXIII, 1855). Über d. Löslichkeit
d. Kieselsäure in Wasser, wäss. Säuren usw.
(Ib. LXXXIV, 1855). Über Zincum ferro-cya-
natum (Ib. LXXXV, 1856). Zur Geschichte d.
Penlathionsäure (Ib. LXXXV, 1856). Über
thierische Concretionen (Ib. id.). Über Aepfel,
Vogelbeeren u. Extract. ferri pomatum (Ib. id.).
Die Lüneburger Infusorienerde (Ib. LXXXVI,
1856). Die Aequivalente d Elemente (Ib. id).
Mitlheil. aus d. Laborator. d. pharmaceut. In-
stituts (Ib. LXXXVII, 1856U. LXXXIX, 1857 .
Über Sal|)eter in d. Ackererde u. Runkelrübe
:ib. LXXXVIII, 1856). Verhalt, fein geriebe-
bener Feldspäthe usw. gegen Wasser (Ib XCI,
1857). Mannit in d. Blatt, d. span. Flieders
(Ib. id.). Analyse d Tennstädler Schwofel-
quelle (Ib. XCIII, 1858). Überd. Stassfurthit
(Ib. XCVI, 1858). Über d. Farbstoff d. Wur-
zel von LUhospermura ar\ ense ; mit A. Kron-
mayer (Ib. id). Über Arsen u. dessen Ver-
biüdd. :Ib. XCVII, 1859). Über flucht, fette
Substanzen bei De^^tillaL von Leichentheilen
mit Salzsäure (Ib. id.). Über Boracit (Ib. id.).
Viele Auszüge, Berichte, Kritiken usw. eben-
daselbst. — Mit F. Führer* Über d. physiolog,
Ersatz d. Milz n. d. Ouelle d. Harnstoffs (Arch,
f. physiolog. Heilkunde, \IV;.
Lüders , L u d w i g. — Sachs. -gotba'-
scher Bath u. KanimersecreCäi in Allwj-
bürg; vorher Secrelär beim Departecoeat
d. Flössen u. d. Cbausseebaus, dann Kam-
nierarchivar (M. llj,
geb. 1776, März 5, Hannover,
gest. ntt,
Geschichte d. Mathematik bei den allen Völ-
kern oder Pythagoras u. Hypalia, 2. Aufl.,
Leipz u. Altenb. 1811 (die erste Aufl. bloss
unter dem zweiten Titel).
Lüdersdorf, Friedrich Wilhelm.
— Dr. Phil., lange Privatmann, in neuerer
Zeit Landes-Oekonomie-Rath, General-Se-
cretär d. Landes-Oekonomie-Colleginms u.
Mitgl. d. technischen Deputation für Ge-
werbe in Berlin fGB. «845;,
geb. 1801, Apr. 29, Bärwalde.
Das Wesen d. Destillirkunst, 8", Berlin 1827.
Das Auflösen u. Wiederherstellen d. Federhar-
zes, 8", Ib. f332. Beschreib, d. Pistorius'-
schen Dampfbrennapparats, 8", Ib. 1836. Die
Fabrication d. Runkelrübenzuckers, 8«, Ib.
4 836. Anleit. zum Brantweinbrennen, 8", Ib.
1841. — Wirk. d. Volta'schen Säule auf Alco-
hol (Schweigg. Journ. XXXIII, 1821). — Über
Klärmittel (Erdmann's erste? Journ. X, 1831).
Methode d. Aufblasens d. Coutschuckflaschen
(Ib. XVI, 1833). Über Anstrichfarben (Erd-
mann's zweites Journ. VI, 1835). Beitrag zur
Kenntn. d. auswählenden Absorptionsvermö-
gen d. Kohle (Ib. XV, 1838). Über einige
Schmelzfarben aus Chromoxyd u. chromsaur.
Salzen flb. XIX, 184 0). Ausmittelung d. Stär-
kegehalts d. Kartoffeln (Ib. XX, 1 840 u. XXII.
1841). Überd. Säuregehalt verschiedn. Weine
(Ib. XXIV. 1841). — Die Umwandl. d. Stärke
in einen eisenthüml. Syruj» durch Malz ohne
Schwefelsäure (Verhandl. d. Vereins z. Be-
fördr. d. Geworbfl. in Preuss. 1833). Eine si-
chere Bereit, d. Goldpnrpurs (Ib. id.) — Über
d. Natur d. Hefe (Pogg. Ann. LXVII, 1846).
Lüdicke, August Friedrich. —
Mag. Phil. Von 177 6—79 Secrelär d. Öko-
nom. Sucielät in Leipzig, dann Prof. d. Ma-
thematik an d. Landesschule zu Meissen
bis zu seiner Emeritirung im J. 1 8 1 8 fWS)
(M. IV; (GG. \ 823; (Leipz. Litt. Zeit. 18 23,
N" 146,1.
geb. 17 48, Oct. 6, Oschatz,
gest. 18 22, Dec. 12, Wilsdruf.
Comment. de attractionis magnetum natura-
lium quantilate, 4", Viteb. 1779. Versuch e.
neuen Theorie d. Parallellinien, Z'\ Meissen
1819. — über Baader*» hydrostat. Cylinder-
1517
Lütke —
Inndahl.
1518
gebläse (Gilb. Ann. I, 4 799). Beschreib, einer
neuen Waage (Ib. id.). Beschreib, e. Mikro-
meters z. Mess. d, Durchmesser schwacher
Saiten (Ib. id.). Beiträge z. Hygrotnelrie (Ib.
lu. II, 4 799; V, 4 800). Beschreib, e. Schwung-
rades, die Verwand!. jA. Regenbogenfarben in
Weiss darzustellen (Ib. V, 4 800). Beschreib,
e. wenig kostbaren galvan. Batterie (Ib. IX,
4 804). Versuche mit e. magn«t4sch. Batterie
(Ib. id. u. XI, 4802). Vergleich, d. Leslie*-
schen Hygrometers mit d. Haar- u. Lowitz-
schen Hygrometer (Ib. X, 4 §02). Weisses Licht
von schwarzen Pigmenten (Ib. XX, 4 805). Ver-
suche über d. Mischung prismatischer Farben
(Ib. XXXIV, 4 84 0). Über d. prismatische weisse
Licht (Ib. XXXVI, 4 810). Beschreib, e. Chro-
maskops (Ib. id.). Beschreib, e. Geblases z.
Lölhrohf mit Hülfe des Wasserdrucks (ib.
XXXVIIlu. XXIX, 4 84 4). Beschreib, e. ver-
änderten Camera lucida (Ib. XLH, 4 84 2). Ver-
suche mitd. trockn. elektr. Süule (Ib. L, 4 815).
Versuche mit d. Chromaskop usw. (Ib. LH,
4 84 6). Über d. Vierecke (Ib. LVI , 184 7 u.
LXIV, 4 820). Zur Theorie d. Parailellinien
(Ib. LXIV, 4 820 u. LXXII, 4 822). Einfluss d.
Magnetism. auf d. Krystallisation d. Salze (Ib.
LXVIII, 4821).
Lfltke, Friedrich Benjamin von.
— Admiral in d. russ. Marine, General-
Adjutant d. Kaisers aller Reussen, Mitgl. d.
Reichsraths. Ehrenmitgl. d. Acad. d. Wiss.
zu St. Petersburg (OrJ,
geb. 1797, Sept. 17 (A.St.), St. Peters-
burg.
Viermalige Reise nach dem nördlichen Polar-
meer in d. J. 4 821—24 (Russisch), 1 vol. 4»,
St. Petersb. 4 828 (Deutsch von A. Erman).
Voyage autour du monde sur la corvette le
Seniavine, dans les annöesl82G — 29; Partie
historique, 3 vol. S'-' etatlas. Ib. 4 835. D° par-
tie nauliqoe, 4 vol. 4° avec atlas, Ib 4 835.
Observations du pendule invariable faites pen-
dant le voyage autour du monde sur la cor-
vette le Seniavine, 4 vol. 4'', Ib. 1833. Obss.
magn^liques faites pendant le meme voyage,
calculöes par Mr. I'Acadömicien Lenz (Bullet,
scient. acgid. Petersb. I, 4 836). Obss. du ba-
rom^tre, du sympiezomötre et du thermomö-
tre pendant le m^me voyage, calcul^es par
Mr. Hällström (Ib. III, 4 838). Notice sur les
marees periodiques dans le Grand Ocöan bo-
r6al et dans la Mer Giaciale (Bull, raath. acad.
Petersb. H, 4 844).
Lnidius, s. Lbwyd.
Lnlni (Luino), Francesco. — Jesuit,
Prof. d. Mathematik an d. Brera in Mailand,
in Pavia, Como und zuletzt in Mantua (BJ
(LB),
geb. 4 740, März 21, Mailand,
gest. 4 79 2, Nov. 7, Mailand.*
Sülle progressioni e sulle serie, 4"^, Milano 4 767.
Sulla interpolazione delle serie e suo uso all'
astronomia, .8"*, Ib. 4767. Esercitazioue ma-
tematica sull altezza del polo di Milano, 4**,
Ib. 4 769. Oggetlo e principi del melodo flus-
sionario, 42", Ib. 4770. Corso degli elementi
di algebra, di geometria e delle sezioni coai^
che, 8 vol. 8°, Ib. 4 772.
* geb. Lugarjo, gest. Mailand {BEJ. IV).
Luisoins, s. Stipriaan.
Lull, Ramon (Lullius, Raymundus). —
Erst am Hole von Aragonien sein Vermö-
gen vergeudend, dann, nachdem er in St.
Jago de Compostella, Montpellier u. Paris
sludirt hatte, Dr. Theol. u. Minorit. Legte
sich nun auf die Alchemie, und machte als
Adept u. Missionar vielfache Reisen durch
Europa u. nach dem Orient, wo er wahr-
scheinlich seinen Tod fand (EC) (ZC. XVIIi;
(J) (A),
geb. 1235 od. 123 0, . . . Palma, Ma-
jorca,
gest. 4 315, März 29, Tunis.*
Seine Schriften, deren Zahl, wohl übertrieben,
auf 500 angeschlagen wird und unter welchen
sich viele ihm untergeschobene befinden mö-
gen, sind alle erst im 4 6. u. 4 7. Jahrhundert
gedruckt. Von den lür acht gehaltenen zählt
Schmiedet (Geschichte d. Alchemie, S. 4 78)
25 auf. Sie sind meistens alchemistischer Na-
tur, und enthalten nur wenige ihm eigene che-
mische Beobachtungen. Siehe Höfer, Hist. de
la chimie !. p. 397 u. Kopp, Gesch. d. Che-
mie, I, S. 67.
* Vom Volke gesteinigt, nach Schmied er (a. a. O.),
dabei abor uicht gCtödtet und noch 1332 am Leben.
Lulofs, Jol.ann. — Von 4 742 an
Prof. d. Mathe, latik u. Astronomie, von
17 44 auch d. t'liiiosophie an d. Univ. zu
Leyden; seit4'^ö2 auch General-Inspector
d. Flüsse. Mil^'l. d. Harleni. Gesellsch. d.
Wiss. seit 17 52 (SL) (A),
geb. 1711, Aug. 6, Zülphen,
gest. 1768, Nov. 4, Leyden.*
Introductio ad Cognitionen! atque usum utrius-
que globus, institutionibus domeslicis accom-
modatus, 4 2', Leyd. 4 743. Inieidinge tot eeno
natuur- en wiskundige beschouwing des aard-
kloots, tot dienst der Landgenoten geschreven,
40, Ib. 4 750 (Deutsch von A. G. Kästner, 4",
Götting. u. Leipz. 4 755,;. Schediasma de figura
nivis a. 4 736 niense Febr. Zutphaniae deci-
duae (Miscell. Berolin. VI, 4740). Wiskundige
en werktuigkundige Beschouwinge der wind-
molens (Verhandl". Maatsch. Harlem, II, 4 755).
Verhandelinge van het snellheid van dei» wind
(Ib. IX, 4 766). Mehre aslronom. ßeobb eben-
daselbst. — Gab Musschenbroek's Introduct.
in Philosoph, nat. heraus u. übersetzte Meh-
rcs ins Holländische.
* gest. 1711, Nov. 4 U), offenbar Druckfehler.
Lundahl, G... — Dr. Phil., Director
d. Slerijwafle in Helsingfors seil 1841, län-
gere Zeit Gehiilfe an der zu Bonn (Orj,
1519
Lnpin
Luthei:'.
1520
geb. <8n,Febr. .., . . ., gest. < 844, .. .
De numeris mutatlonis et aberrationis con-
stantibus alque de parallaxi annua steüae po-
laris qualis deducuntur ex declinatiooibus
stellae polaris Dorpati a. 1622 — 38 observatis,
4», Helsingf. <842.
Lnpin, Friedrich, Freiherr von. —
Folgweise Sladlgerichtsassessor (179 4) u.
Kanzeleidirector {«80J) der vormaligen
Reichsstadt Memmingen, dann bayerischer
Bergcoramissar (i804), Oberbergcommis-
sar (1809) u. Oberbergrath;^ zuletzt Pri-
vatmann. Correspond. d. Münchn. Acad.
(CL),
geb. 1771, Nov. H, Meramingen,
gest. 18 46, Nov. 28, Landgut Illerfeld
bei Memmingen.
Geognostisch- mineralogische Beobachtungen
(Denkschr. d. Münchn. Acad. II, 1809—10).
— Humoristisches.
Lnsktna, Stephan. — Jesuit, erst
Lehrer am Collegium Nobilium zu Wilna,
dann Prof. d. Mathematik u. Physik am Col-
legium zu Warschau u. Vorsteher d- ma-
ihemjit. Museums daselbst. Nach Aufhe-
bung des Ordens 1 8 Jahre lang Herausge-
ber d. Warschauer Zeitung (BEJAH j,
geb. 1725, Dec. 2, PaiatinatWitepsk,»
gest
L'observation astronom, du passage de Venus
par le disque de Soleil, e Juin 1761, Varsov.
1761. De solis eclipsi a. ive*, Ib. 1764 (M^ra.
Trevoux 1765).
• geb. Dec. 31, Magsovien {CBJ.9).
IiUSSer, C . . . F . . . — Dr. Med., pracl.
Arzt zu AUorf, Canton üri (OrJ,
geb. 1790, .. . Altorf.
Beobb. überd. Föhnwind (Naturwiss. Anzeig,
d. allgem. Schweiz. Gesellsch. N" 10, i.820,
auch (Güb, Ann. LXVI). Über d. tJberf^angs-
Gebilde im unleren Ueuss-Thal (Leonhard's
Taschenh. 18«8). Geognost. Forsch, u. Dar-
stell. d. AlpendurchschniUs vom St. Goithard
bis Art am Zuger See (Denkschr. d. allgem.
Schweiz. Gesellsch. I, 1829 u. Neue Denkschr.
u^w. VI, 1842).
Luther, Paul. — Sohn des Reforma-
tors. Dr. Med., Prof. d. Medicin an d. Univ.
zu Jena (1538), Leibmedicus d. Herzogs
von Gotha (1559), dann Oberlerbmedicus
d, Kurfürsten August in Dresden und zu-
letzt in Leipzig lebend fAJ (GJP),
geb. 1533, Jan. 28, Wittenberg,
gest. 1593, März 8, Leipzig.
»Hatte es in der Alchymie sehr weit gebracht
und einige ch ymische Medicamente erfunden«
(A). Führte das Magisleiium perlarum, Magi-
slerium corallorum, Cngueutura ex nitro und
Aureum potabile in die söchs. Apotheken ein
(GJP).
Luther, Karl Friedrich. — Ab-
kömmling des Reformators. Dr. Med., folg-
weise Prof. d. Medicin an d. üoiv. zu Kiel
(1702) u. Prof. d. Medicin u. Malhema^ik
am Gymn. zu Stettin (1705), darauf Leib-
medicus des Königs S tan isla us von Po-
len, mit welchem er sich erst in Schwe-
den, dann im Elsass aufhielt; nun wieder
Prof. ord. d. Medicin in Kiel (1726), sowie
(1728) Justizraih, Leibmedicus u. Präses
des CoUeg. Chirurgorum daselbst (J) (Aj,
geb. 1663, Febr. 8 (A.St), Bre.slau,
gest. 1744, Dec. .., Kiel.
Disp. de actione aeris in machinulam baro-
metricam scu lubum torricelllanum, 4°, Ki-
lon. 1701. Prgm. de mensura temporis, an-
nique Juliani quantitate excessiva, leclionibus
de calendario praemissum, 4°, Steltini 1709.
— Viel Medicinisches.
Luther, Johann. — Dr. Med., Phy-
sicus in Riga (RNJ,
geb. 1716, Riga,
gest. 1764, Aug. 17 (A. St.), Riga.
Meteorologische Bemerkungen (Gelehrte Bei-
träge zud. Rigaischen Anzeigen 1763 u. 1764).
Luther, Karl Friedrich. — Kur-
fürst!. Sachs. Arlilleriehauplmann; Lehrer
(1781) u, Oberfeuerwerkermeister (1785)
bei der Artillerieschule in Dresden '(KD)
(HD) (MM),
geb. 4730, Schneeberg,
gest. 1796, Oct. . ., Dresden.
Anfangsgründe d. Artilleriewissenschaflen, 8"»,
Dresden 1789.
Luther, Eduard. — Dr. Pbil., seit
1 8 47 Privatdocent und seit 1 859 Prof. ord.
d. Astronomie, sowie Director d. Stern-
warte an d. Univ. zu Königsberg (Or),
geb. 1816, Febr. 24, Hamburg.
De criteriis. quibus cognoscatur an aequatio
quinti gradus irreduclibilis algebraice resolvi
possit, 4°, Regiomont. 1847 (auch Crelle's
Journ XXXIV). tber d. Facloren d. aljie-
braisch lösbaren irreductibJen Gleichungen
vom 6. Grade u. ihrerResolventen (Ib. XXXVII,
1848). — Astronom. Aufsütze in d. Beobb. d.
Königsberger Sternwarte u. Beobb. in d. Astro-
nom. Nachr.
Luther, Karl Theodor Robert. —
Dr. Phil., erst freiwilliger Mitarbeiter an d.
Sternwarten zu Breslau (1841 — 43) und
Berlin (1843 — 48), dann besoldeter an
letzterer (1^48 — 5l) und seitdem Director
d. städtischen Sternwarte zu Bilk bei Düs-
seldorf (OrJ (JU. 18 52;
1521
Luthmer
Lyell.
1522
geb. f822, Apr. \6, Schweidnilz.*
Entdeckte die Planeten T h et i s (1 852, Apr. 17);
Proserpitia (4 853, Mai 5), Bellona (ISSA,
März 1), (.eucothea {isr.ft, Apr. 19), Fides
(4 855, Oct. 5), Agiaja (<S57, Sept. <5) und
Kalypso il85S, Apr. 4), letzteren tijleichzei-
tig mit Ür. Schönfeld ia Bonn. — Neue Be-
rechnung der Barker'schen Hiilfstafel für
Conieten-Rechuung (In Encke's neuer Aus-
gabe d. Olbers'schen Gomoten-Baiinberech-
nungsmethode, Weimar 4 8*7). Vollstünd. Be-
rechn. d. Bahnen, d. Störungen u. d. ferneren
Laufs d. Planelen Hebe u. Parthenope seit ih-
rer FJntdeckung bis IS.'iG (Theils in Encke's
astron. Jahrb. seit 1849, theils in d. Astro.n.
Nachrr. soit Bd. XXI). Astron. Beobachtun-
gen ebendaselbst. Zeichnung d. acad. Stern-
karte, hora 0.
* geb. 1SÜ2, Apr. 16 {JU: 1854) olFenbar Druckfehler.
Luihmer, Daniel Johann Jacob.
— Pastor Primarius an St. Georg und an
St. Jacob in Hannover (NJ,
geb. 177 4, Oct. 2.3, Lüneburji,
gest. 1839, Febr. 23, Hannover.
Astronom. Bemerkungen in Bode's Jahrbuch
1841—27 u. 1829. Barometerbeobachtungen
in d, Astr. Nachrr. XVI.
LuyandOj Jose. — Spanischer Ma-
rine-Officier (JHiQ Fregattencapitän), der
sp'Jler verschiedene höhere Slaals'ämter be-
kleidete (von 1815 bis 1820 Generalcon-
sul u. Geschäftsträger in Marocco war) und
sich zuletzt seiner Gesundheit wegen nach
Rom begab (NM),
geb. 1773, Juli 22, Guadalajara, Neu-
Spanien,
gest. 18 34, Febr. 5, Rom.
Tablas lineales para resolver los problemas
del pilotage astronomico con exactitud y faci-
lidad, fol., Madrid 1803. Metodo para hallar
la latitud (Almanaque näutico, 1807).
Laynes, Paul d'Albert de. — Car-
dinal, Erzbischof von Sens, Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. und d. französ. Acad. zu Paris
(Mem.Par.MS8J (Q) (A),
geb. 1703, Febr. 5, Versailles,*
gest. 1788, Jan. 21 (22), Paris.
Observations sur le mouvementdu vif-argent
dans les barom^tres dont les tubes sont de
dififörens diamötres et charges par des mötho-
des diflförentes (M6m. Par. 1768). Astronom.
Beobb. ebendaselbst 1761, 64, 67, 72 u. 73.
• geb. Jan. 5 (J9).
Lqz, Columban. — Benedicliner u.
Gapitular d. Klosters Elchingen bei Ulm fif;,
geb. 1713, . . . Weissenborn,
gest. 1778,
Der Feldmesser, Sonnenuhrmacher u. Abwä-
ger d Höhen u. Wasserfälle, ohne T.ehrmei-
P 0 gg e n d 0 r f r, H-aiidwitrlerbucb.
steru. ohne Instrumente, 8", LMm1761, 5. Aufl.
1772. — Geistliches.
Luz, J 0 h a n n -F r i e d r i c b *. — Ober-
kaplan in Gunzenhau.'Sen bei Ansbach seil
1775; zuletzt bayer. Kirchenralh u. Pre-
diger zu Unter- Schwaningen im Hezal-
k reise (M. \l),
geb. 174 4, Aug. '2, Obernbreil, Frankei],
gest. 18 27, Juli 20,
Vollsliindigo u. auf Erfahrung gegriind. Ai\-
weis., Thermometer zu verfertigen, 8°, Nürnh.
1781, 2. Aufl. 1823. Unterricht vom Blitz u.
von Blitz- u. Welterableitern, 8", Ib. 1783.
Vollständ Handhuch oder Beschreib, von al-
len Barometern, nebst einem Anhang, seinen
Thermometer betreffend, 8*', Nürnb. u Leipz.
1784.
"Johann Friedrieh Salomon (iV).
Lyohnell, Lars Peter. — Dr. Med.,
Arzt am allgem. Garnisonsbospitalzu Stock-
holm, .laon Docent d. Chemie an d. Univ.
zu Upsala, zuletzt zum Lehrer in d. Fe-
stung Carlsberg designirt (Cll) (Or),
geb. 1802, Dec. 9, Stockholm,
gest. 1833,
De salibus nonnullis duplicibus ex acido tar-
tarico, oxydo stibii et oxydis magis electro-
positivis, üpsal. 1822. — Dndersökning af nä-
gra serpentiner (Vetensk. Acad. Handl. 1826),
D" af speckslen (ib. 1834). D" af agalmatho-
lith (Ib. id.).
Lydtaty Thomas. — Geistlicher,
Pfarrer (Rector) zu Okerlon bei Banbury,
Oxfordshire ; vorher Chronolog u. Cosmo-
graph des Prinzen Heinrich, Sohns von
Jacob I. fM. XV; (J) (AJ,
geb. 1572, März 27, Okerton,
gest. 1646, Apr. 13, Okerton.*
Praelectio astronomica de natura coeli et con-
ditionibus elementorum, 4", Lond. 1605. Tra-
ctatus de vanis annorum formis, 4*^, Ib. 1605.
Defensio hujus tractatus contra J. Scaligeri
obtrectationem, 8°, Ib. 1607. Emendatio tera-
porum etc. contra Scaligerum et alios, 8°, Ib.
1609. Solis et lunae periodus, seu annus ma-
gnus, 8", Ib. 1620. De anni solaris mensura,
8°, Ib. 1621. De origine fontiura. Etc.
* gest. Apr. 3 {BD).
Lyell, Sir Charles. — Sohn des Bo-
tanikers Charles L. (gest. 18 49). Einige
Jahre Jurist in Oxford, dann Privatmann in
London, ums J. 1832 auch geolog. Vorle-
sungen am Kings College daselbst haltend.
Machte seitdem häutig geolog. Reisen nach
Deutschland, Frankreich, Italien, Schwe-
den, den Vereinigten Staaten usw. Seit
18 40 Sir (Knight bachelor) und seit 18 55
Dr. Jur. Mitgl. d. Roy. Soc. u. d Geolog.
Society zu London fCLJ (VDj,
96
1523
Lymnaeas
Lyonf.
1524
geb. 1797, Nov. U, Kinnordy, Forfar-
shire, Schottl.
Principles of geology, 3 vol. 8", Lond. < SSO-
SS, 9*^ edit. 4 vol. 8o, Ib. 1858. Elements of
geology, 8", Ib. 4838, A»'' edit. Ib. -iSSS. Tra-
vels in North-America, with geological obser-
vations etc., 2 vol. 8", Ib. 1845. A second Vi-
sit to the United States etc., 2 vol. 8», Ib. 1849.
— On the proofs of a gradual rising of the land
in certain parts of Sweden (Phil. Tr. 1835).
On lavas of mount Etna formed on steep elo-
pes and on craters of elevation (Ib. 1858). —
Viele Aufsätze im Quarterly Journ. of the geo-
log. Soc. of Lond. Vol. I (1845) u. ff.
. LymnaeilS (Limnaeus, eigentl. Wirn),
Georg. — Mag. Phil., seit 1588 Prof. d.
Mathematik an d. üniv. zu Jena, spater
auch Bibliothekar daselbst (AJ (SpgJ (GJPJ,
geb. 1554, Oct. 23, Jena,
gest. 16H, Sept. 15, Jena.
A. a. 0. keine Schriften genannt.
Lyon, John. — War 45 Jahre lang
Prediger an d. Marienkirche (Minister of
St. Mary the Virgin) in Dover (GM. 1817;.
geb. . . ., gest. 1817, Juni 30, Dover.
Experiroent» and observations in electricity,
4*»/ Lond. 1780. Fartber proofs that glass is
permeable by the electric effluvia, 4", Ib. 1 781 .
Remarks on the leading proofs offered in fa-
vour of the Franklinian System of electri-
city, 8°, Ib. 1791. Account of several new and
interesting phenomena discovered in exami-
ning the bodies of a man and four horses kil-
led by lightning near Dover, 8", Ib 1796. —
Of a subsidence of theground near Folkstonc,
on the coast of Kent (Phil. Tr 1786).
Lyonet, Pieler. — Sachwalter des
Justizhofes im Haag, Dolmetsch, Palentmei-
ster u. Secretär bei den Generalslaaten zur
Entzifferung der geheimen Correspondenz.
Mitgl. d. Harlemer Geselfsch. (B) (AJ,
geb. 1707, Juli 21, Maestricht,»
gest. 1789, Jan. 10, Haag.**
Trailä anatomique de la chenille, qui ronge le
bois de sauie, augmentöd'une explication ab-
regöe des planches et d'une descriptlon de
l'instrument et des outils, dont l'auteur s'est
servi pour anatomiser ä la loupe et au micro-
scope et pour döterminer li| force de ses ver-
res suivant les r^gles de Toptlque möchani-
quement. 4", La Haye 1762 (Unvollständiger
f760). Beschrijvingvan een microskoopstel etc.
(Verband!. MaatschappyteHaarlem, III, 1757).
* Getauft 170(), Juli 25 {A£. 1S39).
*♦ gest. Jan. 7 {A}.
LyonSi Israel. — Jude, Sohn eines
Goldschmieds. Ums J. 1762 Lehrer d. Bo-
tanik in Oxford, später Rechner beim Board
of Longitude in London und von diesem
1773 dem Capt. Phipps zu seiner Nord-
pol-Expedition als Astronom beigegeben ;
dann wieder in London ansässig (BDJ,
geb. 1739, . . . . Cambridge,
gest. 1775, Mai 1, London.*
On fluxions, 1 738. Naulical almanac, 8", Lond.
1767. Mit Parkinson und Williams; Tables for
correcting the apparent distance of the moon
and a star from the etfects of refraction and
parallax, fol., Cambridge 17 72. Calculations
in spherical trigonometry abridged (Phil. Tr.
1775). — Eine Flora von Cambridge.
* An den Blattern.
Ergänzungen und Berichtigungen
zu
den in dem ersten Bande (A — L) enthaltenen Artikeln.
(Neue Artikel bleiben dem Nachtrnge vorbehalte:.
Abano, P i e t r o d i. — (BG, aus Fa c-
ciolatif Fasti Gymnasü Patavini , < 7 5 7 ,
geb. 1246 gest. n20, . . .*
gest. 1320 etwa, . . . (ö. M. Mazzuchelli\ JVb-
tizie intorno alla vita di P. d'Abano^ 12°, Venesia
1740).
Abatia, Bernard. — (BG),
geb. 4 530, Toulouse,
gest. 1590 etwa, . . . Paris.
Abbon de Fleury- — (BG),
gest. <004, Aug. n, . . .
Abel, Cl arke. — (BG, aus GM. \ 837;,
geb. 1780 etwa, ...
Abildgaard, SÖren. — (Nagler's
Künstler-Lex. I, 8^,
gest. nof, Juli 2, Kopenhagen.
Abildgaard, Peler Christian. —
(EG),
gest. 1801, Jan. 2f, Kopenhagen.*
* gest. 1808 [BM) u. 1810 (C«) sind falsche Angaben.
Abnlwefa. — (BG),
geb. 9 39, . . . Burdjan,
gest. 988, . . . Bagdad.
Acharya, Bhascara. — MUSS ua-
ter B h a s c a r a stehen, da diess der eigent-
liche Name ist. Acharya ist nur ein Eh-
rentitel, ähnlich wie »Effendi« und andere,
und etwa unserem »Doclor« vergleichbar.
Ackermann, Jacob Fidelis. —
(Allgm. Litt.-Zt. \ 81 6, Dec. p. 79 \),
gest. ^815, Od. 25, Heidelberg.
Aorel, Olof. — (Vorn Prof, Berlin
in Lund) (BM),
geb. i7n, Nov. 26, Roslagen.
Adams, Joseph. — (BG),
geb. 1756,
gest. \S\1, Juni 20, London.*
* gest. 1818, Juni 20 {BDN).
Adet, Pierre August. — (BG),
gest. <832, . . .
Adfligerins. — Näheren Aufschluss
über diese fingirte Person giebt W. Wen-
ckebacli in Mulder's Natuur- en schei-
kundig Archief, III (i835), p. 267.
Aenetius, Theophilus. — Magister
1598, Proreclor in Thorn 1607, Adjunct
d. Philosoph. Fac. in Jena 1615 u. Prof. d.
Physik daselbst seit 1617 (GJP),
De mineralibus s. corporibus subterraneis,
Jenae 1620.
Agardb, John Mortimer. — Seit
18 48 Prof. d. Astronomie an d. Univ. zu
Lund (Vom Prof. Berlin in Lund),
gest. 18 62, Sept. 5, Lund.
De residuis cubicis, Lundae1834. De residuis
ex divisione numeri per numerum invenien-
dis, Ib. 1839. De meJhodis, quae ad longitu-
dinem terrestrem per distantias lunares inda-
gandam sunt adfiibitae, Ib. 1839. — Afhandl.
om de i högre arithraetiken förekommande
indices (Vetensk. Acad. Handl. 1838). — Da-
gegen sind die beiden Schriften : Sur ane m6-
thode el6nnent. de rösoudre les öquat. numö-
riques etc., Carlstad 1847, und : Essai sur la
mötaphysique du calcul diflf., Stockh. 4 848,
von seinem Oheim, dem bekannten Botaniker
Karl Adolph Agardh (siehe Nachtrag).
Ag;ne8i, Maria Gaetana. — (BG
citirt Paolo Frisi, Elogia di M. G. A.,
Milano 1799*;,
geb. 1718, Mai 16, Mailand,
gest. 1799, Aug. 4, Mailand.
* Die»e aber, deren Vorrede vora 12. Mai 1799 datirt,
bat: gest. 1799, Jan. 9.
96*
1527
Agricola
Ängström.
1528
Agricola, Joseph. —
Schrieb auch : Theorema Fonteneliianutn
s. Multiplex numeri novenarii diss. arithmet.
expositiis, 8", Heidelb. 1772. Systema terrae
molae, 8**, Ih. 1775.
Albertus Magnus. — Siehe auch ;
Sein Leben und seine Wissenschaft, von J.
Sighari, Regensb. 18 57.
Aldrovandi, ülysse. — (C. A. Ru-
dolf hi, Becentioris aevi numismatica vi-
rorum de rebus medicis et physicis merito-
rum memoriam servantia etc., Berol. 1 82 3j,
geb. 1527, ...
* Laut Angabe auf einer Denktnünz»'.
Alfragan (Alfergany), genannt der
Rechner (Hacib). — (BGj,
gest. 820 (2H5 Hegira), . . .
Alfonse, Louis, s. Alphonse.
Algarotti, Francesco. — (BG),
gest. nei, März 3, Pisa,*
* fest. Mai 3 (EL).
Allioni, Carlo. — (Reßexions sur tous
les ouvrages publies et inedits du Dr. Ch.
A.par Michel Buniva, 8^ Turin 1804;,
geb. n28, Sept. 23, Turin,
gest. 1804, Juli 3i, Turin.*
* 1728 statt 1725 und Juli 31 statt Juli 28 scheinen
Druckfehler zu sein.
Almroth , Nils Wilhelm. — (Vom
Prof. Berlin in Lund),
gest. 1852, Oct. 31, Stockhohn.
Alstedy JohannHeinrich. — ('Seine
Biographie vom Dr. Hüben er in Regensb.
Flora 1839, S. 474;,
geb. . . . ßailersbach, Amt Herborn.
Alströmer, das — war i^'reiherr (Sj.
Altmtttter, Georg. •— Seit 1816
Prof. d. Technologie am polytechn. Insti-
tut in Wien (G. 18 58;,
gest. 18 58, Jan. 2, Wien.
Alyon, Pierre Philippe. — War
auch Director d. Pharmacie im Hospifa!
Val-de-Grace u. darauf in dem d. Kaiser-
garde (DH),
geb. 17 58, . . . Auvergne, gest. . . .
Amici, Giovanni Battista. —
Siehe: Dcscrizione dun nuovo micrometro
(Mera. Soc. Ital. XVII, pt. H, 1816,i. Mein de
microscopj catadiottrici (Ib. XVIM, i 820). O.ss.
suila cir'^ulazione de! succhio nt-Iia Chara (Ib.
id.). Mein, sopra un canniu-chiale iconantidi-
ptrico (Ib. XIX, pt. I, ISil). Mcm. sulla co-
struzione dl un cannoccbiale acromatico senza
leuti eseguitc) - on un sol inczzo refringenle
(Ib. id.).
Amiot, J 0 s 0 p h M a r i e, — (BEJ. lll),
geb. 1718, Tebr. 18, Touion,
gest. 179 4. Peking.
Aznpdre, Andre Marie. —
Schrieb auch : Theorie de la terra (Revue de
deux Monde?, S^r. H, T. III, 1833).
Amsler, Jacob. —
Erfand auch d. Polarplanimeter; siehe Oppi-
kofer.
Anderson, John. — (Stuart, I,
p. 2 23;,
geb. 1726, Roseneath, Dum-
tartonshire,
gest. 1796, Jan. 13, .« . . (KEC).
Anderson, Alexander. — fAn. B.
f. i8ii;,
gest. IjßH, Aug 7, St. Vinoent.
Andrada e Sylva, B o n i f a c i o Jo-
se.— (BGJ,
geb. 17 6 5, Juni 13, Villa de Santos,
gest. 1838, Apr. 6, Niclheroy bei Bio
Janeiro.
Angelus (Engel), Johann. — ^KBM),
geb. Aicha, nicht Aichen.
Anger, Karl Theodor. — Dr. Phil.,
Gehülfe von Bessel (182 6), Astronom d.
naturf. Gesellsch. in Danzig, sowie Leh-
rer an d. NavigatioMs- u. Provinzial-Ge-
werbschule daselb.l (1831), Director d.
letzteren von 183 4 bis 18 55. Seit 1836
zugleich Prof. am Gymn. (Gymn. gedanen-
sis Sacra saecularia tertia , GedanI 1858;
(PSK 1859; [^Biographie in seinen Popu-
lären Vorlesunijen über Astronomie, edirtvon
G. Zaddach, Üanzig 1862; (Gr. XXXI),
gest. 18 58, März 25, Danzig.
0
Angström, Anders Jonas. — Seit
1858 Prof. d. Physik an d. Univ. zu üp-
sala fOrJ.
Schrieb noch : Möm. sur la propagation de
la chaleur dans les corps (Act. Soc. Upsal.
Ser. 111,. Vol. III, 1860,. — Optiska Studier
(Vetensiv. Aca.i Handl. -1853, ilcutsch in Pogg.
Ann. XCIV, 1855). — Om lufttemperaturen i
Enontekis (üfversigt af Vet. Acad. Förhandl.
1 860). Ny melriod att bestämina kroppars led-
ningsfönnaga (Ib. <8C1, deutsch in Pogg. Ann.
CXiv, 1861). Om de Frau n ho ferska Linier
is.olsp.jcl(\iiu(lb.id.,Pogg. Ann.CXVII. 1862,.
Om i opparns och ieriuUs ledninp>för:n;t^a för
vatnie vid olika tomperalur Ib. 1862, Pogg.
Ann CXVIII, 1863,.
1529
Anitschkow
Azais.
1530
Anitschkow, Dimitri Sergie-
witsch. — Seit <77l Prof. an d. Univ.
zu Müscau (ACJ,
geb. n40 etwa, . . . Russland.
d'Antelmy, Pierre Thomas. —
geb. . . . Trigance, nicht Frigance.
ApoUy Ernst Friedrich. — (Zeit-
schrift Europa, <859, N" 47, Nov. {9),
gest. 1 859, Oct. 30, Oppelsdorf, seinem
Gute bei Görlitz.*
' gest. Oct. 31 {ZOG. X).
Aplanus, Peter. — (BGJ,
gest. t55t, Apr. 21, Leissnig.*
• l8t falsch,
d'ArchlaCjfitienne Jules Adolphe.
— Von 1821 bis 1830 Otficier in d. fran-
zös. Cavallerie, seitdem Privatmann. Mitgl.
d. Acad. d. Wiss. zu Paris seit 18 57 (BCJ
(An.C. 1860; {YD),
geb. 18 02, Sept. 24, Rheims.
Histoire des progr^s de la Geologie de 1834 —
1859, 8 vol. 8«, Paris 1847 — 1860.
d'Arciay * de Montamy , Didier
Frangois. — Herr von Montamy im Dep.
Calvados. Erster Maitre d'Hölel d. Herzogs
von Orleans (LBN),
geb. 1703, Montamy,
gest. i765, Febr. 8, Paris.
* {LBK) schreibt d'A r c 1 a i s.
Arduino, Ludovico. — (OLW),
geb. 1759, Padua,
gest. 1833, Febr. 3, Padua.
Aretius (Marti), Benedict. — Von
1648 bis 1549 Prof. d. Logik an d. üniv.
zu Marburg, dann Director d. Gymn. in
Bern u. seit 1663 Prof. d. alten Sprachen
u. d. Theologie daselbst (BG) (Wolf. \),
geb. 1505,... Bätterkinden, Gant. Bern.
Auch viel Theologisches.
Arndt, Peter Friedrich. — (Ur-
kundL Geschichte d. Stralsund. Gymn. von
Zober, 4°, Strals. 1860,/,
geb. 1817, Aug. 24, Gummin b. Trep-
tow an d. Rega.
Arneth, Arthur. — Dr. Phil. usw.
(ZOG. X, 18 59;,
gest. 1858, Dec. 16. Heidelberg.
d'Arras, Jean. — (BEJ.W),
geb. 1608. . . . bei Canjbray.
d' Arrest, Heinrich Louis. — Erst
Gehülfe an d. Slernwarle zu Berlin, dann
18 48 Observator an der zu Leipzig, dar-
auf 1852 Prof. extr. an d. Univ. daselbst
u. seit 1857 Prof. d. Astronomie an d.
üniv. zu Kopenhagen, sowie Director d.
Sternwarte daselbst. Seit 1858 auch Mitgl.
d. K. Dan. Gesellsch. d. Wiss. (Or),
geb. 1822, Juli 13, Berlin.*
Entdeckte seitdem (1862, Oct. IV] den Plane-
ten N" 74 (Freia).
* Nach Mittheilung vom Prof. H a nkel ist diese Ori-
ginal-Angabe nicht richtig, sondern die aus (JU) ent-
lehnte: 1S23, Aug. 13. Das Prgm. des College fran-
pais in Berlin voa 1842 hat: 1823, Juli 13.
d'Arrighetti, N i c c o 1 o. — (BEJ, Vi),
gest. 17 67, .. . Siena.
Schrieb auch:- Lucis Iheoria etc., 4", Senis
1752. De motus mercurii causa in barome-
tris, 4°, Ib. 4 753.
Arrowsmith, Aaron. — (BG),
gest. 18i53, Apr. 11, London.*
* gest. Apr. 23 {KEC).
Arzet, Andreas. — (BEJ.IW),
geb. 1584 etwa, . . . Constaiiz,
gest. 1676, Febr. 22, Constanz.
Asolepl, Giuseppe Maria. —
(BEJ. v;,
geb. 1706, Apr. 21, Macerata.
Astler, Charles Bernard (statt Be-
noit). — (RD),
gest. 1837, . . .
Schrieb auch : Notice sur les paragr^les 5.
pointes; projet de paragröles ä flammes et
expöriences conaparalives du pouvoir 6lec-
trique des flanames et des pointes, S», Tou-
louse i8«9.
Aubry, Charles Louis. — (BG)^
gest. \%M, . . . Paris.
Schrieb auch : M6moires sur diff<5rentes qu^s-
tion de la science des conslructions publiques
et öcoDomiques, 4**, Paris 1791 (Gekrönt von
d. Acad. in Toulouse).
Anraoher von Anrach , Joseph.
— fOLW),
gest. 1831, Dec. 30, Wien.
Autenrieth , Johann Heinrich
Ferdinand von, nicht Joh. Herrmann
Ferdinand von /^Auf d. Titel seiner Werke
stehen immer die ersteren Namenj.
Aazout, Adrien. — Kehrte von sei-
ner Reise in Italien nach Paris zurück (LBN),
geb. in d. ersten Hälfte d. XVH. Jahrb.,
Rouen,
gest. 1691, Jan. 12, Paris.
1531
Azais
Barral.
1532
Azais, Pierre Hyacinthe. — ("5^;,
gest. < 845, Jan. 22, Paris.
Babington, Wi lli am. — fACJ (KEC),
geb. 1756, Juni.., Portglenone b. Co-
leraine, Irland,
Baohet de M^zirlac, Claude
Gaspard. — (BG),
geb. I58i,0ct. 9, ßourg-en-Bresse,
gest. 1638, Febr. 25, *
* gest. Febr. 26 {Mr).
.Baohmann, Joseph. — Lebte noch
1858 als Prof. an d. Bergacad. zu Przi-
brain in Böhmen. Die Nacliricht von sei-
nem Tode ist entweder reine Erfindung
von Wiener Zeitungen oder durch Namen-
verwecbslung veranlasst (Vom Prof. L ö-
wig in Breslau u. vom Prof . Koristka in
Prag)
Baoo, Francis. ^- (BG),
geb. 1560, Jan. 22.*
* Ist falsch.
Baeok, Diederich. — (BEJ.Vi),
gest. 1676, März 19, . . .
Baermann, Georg Friedrich. —
(BG),
geb. . . . Wittenberg,
gest. 1769, Febr. 10 *
* Ist falsch.
BaUly, JeanSylvain. — (BG),
gest. 1793, Nov. 10.*
* Wohl falsch.
Bailly, Joseph. — (BG),
gest. f832, Dec. 1.5, .. .
Baus, Benito. — (NM),
gest. 1797, Juli 12, Madrid.
Schrieb auch: Instituciones de geometrica
practica otc.
Baldini, B e r n a r d i n o . -- (BG),
geb. 1515, .. . Borge d'Intra.
Baldini, Giovanni Francesco. —
(BG),
gest. 17 63, .. .
Baliani, Giovanni Batlista. —
Hatte zuerst die Idee, dass das Aufsteigen des
Wassers in Pumpen durch den Luftdruck be-
dingt werde [Lhr. IV, 270).
Ballenstedt (nicht Bailenstaedt), Jo-
hann Georg Justus. — Von 1779 bis
1783 Hauslehrer in Blankenburg, von 178 4
bis 1796 unter Abt Jerusalem im Klo-
ster Riddagshausen lebend, von 1796 bis
18 06 Pfarrer zu Scheppau u. Rothen-Cam-
pe , 18 06 Pfarrer zu Dobbeln u. Wobeck u.
endlich seit 1815 Pfarrer zu Pabstdorf bei
Quedlinburg ( Arntsbriiderl Mittheill. braun-
schweig. Geistlichen, Jahrg. IX, 1 84 1,tN'* %),
geb. 1756, Aug. 1 1, Schöningen,
gest. 18 40, Dec. 19, Pabstdorf.
Schrieb noch : Die neue oder die jetzige Welt,
2 Bde. 8", Hannov. 1821.
Bammaoari, Niccolo. —
Schrieb auch: Epistoia exhibens tentamen de
aere, slve de natura mundi corporei, 8",
Neap. 1746.
Banorof t, E d w a r d B a r t h 0 1 0 m e w.*
— (An.B.f. 182i;,
geb. . . ., gest. 1821, Sept. 8.
Schrieb auch: Natural history of Guiane in
South Annerica, 1769.
* Hier heisst er nicht N a t h a n i e l.
Banks, Sir Joseph. — (KEC),
geb. 17 43, Jan. 4, London,
gest. 1820, Juni 19, Spring Grove.*
* geb. 1743, Febr. 13, gest. 1820, Mai 19 (ÖP); geb.
1740, Febr. 13 in {BG) i«t falsch.
Barbaro, Ermolao. —
geb. 1464, Mai 21 (^jB; ist falsch ; 1454,
Mai 2 1 (Mr) (BN) (BG),
gest. 149.3, ... (Mr)\ 1 493, Juni U /'ä;
(BN) ; 1 495, Juni 1 4 (BG) ist falsch.
Barberet, Denis. —
gest. 1770 ausgangs (BG); gest. 1780,
. . . (MGB).
Barentin, Friedrich Wilhe'lm. —
Schrieb noch : Über d. Ausströmen brennba-
rer Gase (Pogg. Ann. GVII, 1859).
Barlocoi, Saverlo. — (MBJ).
Schrieb auch : Saggio di elettro-magnetigmo
etc., Roma 1826. Sulha influenza della luce
solare nella produzione dei fenoraeni elettrici
e magnetici, Ib. ^829. — Congetture sulla
origine dei fuochi vulcanici (Atti di Padova).
Barlo'S^ (Barlowe), William. — (BG)
geb. 1625, Mai 25.
Barlow, Peter. — Von 1806 bis
18 47 Prof. d. Mathematik an d. Mililar-
Academie zu Woolwich, dann pensionirt
(The lllustr. Lond. News, 22. März 1862J,
gest. 18 62, März I, Woolwich.
Barral, Pierre. — Seit 1801 pen-
sionirt (BD),
i,cst. 182 6, Aug. I 1, Dep. Is^re.
Barral, Andre Horace Fran^ois
de. — Vicomte, 1792 Marechal-de-camp
1533
Barrettus
Beetz.
1534
unter Kellermann, wanderte später aus.
Unter Napoleon PrUfect d. Cher-Depar-
lements von 1805 bis <8I3, wo er sich
nach Voiron bei Grenoble zurückzog (BGJy
geb. 17 43, Aug. t7, Grenoble,
gest. 1829, Aug. 15, Voiron.
Schrieb auch : M6m. sur la chaine des Alpes
depuis le Cd de Teode jusqu'au St. Gotthard.
Barrettus, Lucius, s.Curtz, A Ibert.
Barrow, Isaac. — (BG),
gest. 1677, März i.*
* I«t falsch.
Bartenstein, Lorenz Adam. —
Schrieb auch : Discussio recentissimae ma-
chinac quadraturae circuli, 4«, Coburg. <772.
Barzelotti, Giacomo. — Dr. Med.,
von 1794 bis 1800 pract. Arzt in d. Pro-
vinz, dann Prof. d. Chirurgie an d. Univ.
zu Siena von 1800 bis 1 8 1 9,. u. seitdem
Prof. d. pract. Medicin an d. Univ. zu Pisa
(MBJ).
Schrieb auch: Su i lagoni del Sanese e del
Volterrano (Antologia Romana -1796). — Süll'
arte tinloria etc. (Giorn. dell' Accad. Italiona
1805). I.ettera relativa alla prelesa scoperta
del Prof PacchianisuUa natura dell' acido mu-
riatico (Ib. id.) . — Notizie sugli studi chimico-
metallurgici di Vanuccio-Biringucci (Giorn. de!
Letlerati, 1808), — Viel Modicinisches.
Bassantia*, James. — (BG),
geb. 150 4 etwa, . . . Schottland.
* Auch Bassintoun, wahrscheinlicli von Bassen-
dean in Berwickshire (KEC).
Baudin, G... 0...*«~ (BG),
geb. 1784, Juli 21, Sedan.
* Charles nach (£(?).
Bauer, Fulgentius. —
gest. 17 65, März 3, nicht 1832, März 3.
Bauer , Andreas Friedrich. —
(Börsenblatt f. d. deutsch. Buchh. 23. Apr.
1860, aus d. AUgm. Ztg.),
geb. 1783, Aug. 18, Stuttgart,
gest. i860, Febr. 26 — 27, Oberzell.
Führte mit .seinen Söhnen nach dem Tode von
F. König die Maschinenbau-Werkstatt u. auch
eine Maschinenpapierfabrik ununterbrochen
im Kloster Schwarzach fort.
Baum6, Antoine. — (BC),
gest. 1804, Oct. 13, Paris.
Baumgartner, Andreas von. —
geb. 1793, Nov. 28 (WA. 1851—57;,
Nov. 23 fFF^. 1858— 6i;; Nov. 2 I
(OLW).
Bayer, Johann. — (Kästner, Gesch.
d,MathA\\95),
geb. 157 2, Rhain, Bayern,
gest. 1625, M'arz 7, Augsburg.
Bayle, Fran^ois. —
gest. 1700, . . . (Biblioth. Banktiana
lU,\b2);gesi.in00,Sepi.2i(BG);
gest. 1709, Sept. 2 4 (Mr),
Beccaria, Giovanni Battista,
nicht Giacomo Battista.
Beoher, David. — (OLtV),
gest. 1795, . . .
Beck, Lewis C... — (AC),
geb. 1800, Schenectady, Staat
New-York,
gest. 1853,Apr. 21, Albany.
Becker, Karl Ferdinand. — Erst
Lehrer am Josephinum in Hildesheim, dann,
nachdem er in Göttingen Medicin studirt,
pract. Arzt in Höxter (1803 — 10), darauf
Ünter-Director d. Pulver- u. Salpeterfabri-
cation im Dep. d. Leine u. d. Harzes, in
GÖtlingen wohnhaft (1810 — 13), nun im
Kriege von 1814 Arzt am Lazareth in Sach-
senhausen (bei Frankfurt a. M.) u. dirigi-
render Arzt im Hospital zu Heusenstamm
(Fürslenlh. Isenburg) , später pract. Arzt
zu Offenbach u. seit 18 23 Vorsteher einer
von ihm errichteten Erziehungsanstalt da-
selbst (CLJ (Or),
geb. 1775, Apr. 14, Liser a. d. Mosel,
gest. 1849, Sepl. 4, OfTenbach.*
Schrieb auch : Commentatio de effectibus ca-
loris et frigoris in corpus humanura vivom,
Gotting. i802 (Daselbst gekrönte Preisscbrift),
deutsch, Ib. 180 4. — Wichtige Schriften über
deutsche Sprache u. Medicinisches.
♦ gest. Sept. 5 (Ci).
Beddoes, Thomas. — (AC),
gest. 1808, Nov. 24, Clifton.
Beer, August. —
Schrieb noch : Tract. mathemat. phaenome-
norum in liquidis actioni gravitatis detractis
observatorum, 4", Bonnae 1857 (deutsch in
Pogg. Ann. C, 1857). Über d. Brechungsindi-
ces einiger wössr. Salzlösungen ; mit P. Kre-
mers (Ib. CI, 1857). Über d. Transformation
d. nüssigen Gylinders (Ib. CII, 1857).
Beetz, Wilhelm. — Seit 1859 Prof.
ord. d. Physik an d. Univ. zu Erlangen (Or).
Schrieb noch : Über d. elektro magna*. Wirk.
Volta'scherStröme verscliiedn. (juellen (Pcgg.
Ann. CII, 1857). Bemerkk. überd. elektromo-
tor. Gesetz iTb. CIV, -1858). Üb-er d. Kniste-
hen u. Verschwinden d, Magnetismus in Elek-
tromagneten (Ib. CV, 185S). Ülivjr d. innern
Vorgänge, welche d. Magnetisirung bedingen
(Ib. CXI, 1880). Vorlesungslhermometer (Ib.
1535
Beguelin
Bergman.
1536
id.). Überd. Elektricitätslelt. durch Kohl« u.
MelaÜoxyde (Ib. id.). Über d. Farbe d. Was-
sers (Ib.CXV, 1862). Über d. elektr. Leitver-
mögen d. Flüssigkeiten (Ib CXVIl, 1862).
Beguelin, Nicolas de. — (BG),
gest. n89, Jan. 3, Berlin.*
* Ist falsch.
Behrens, Georg Henning. — Nacb-
dem er in Erfurt u. Jena Medicin sludirt,
in Nordhausen (1683), Leipzig (1685) u.
Dresden (U86) gelebt u. als .sacbs. Feld-
arzt denTiirkenkrieg mitgemacht, Dr. Med.
in Erfurt (1688) u. darauf pract. Arzt u.
Physicus in Nordhansen (Vom Oberlehrer
Heyse in Ascherslehen} ,
geb. <€62, Juni 5, Goslar,
gest. \l\t, Jan. 7, Nordhausen.
Beireis (Beireiss), Gottfried Chri-
stoph. — (Carl V. Heister, Nachrichten
Über G. Ch. B., 8^ Berlin t860;,
geb. nSO, Febr. 28», Mühihausen,
gest. 1809, Sept. 18, Helmslädl.
* Gefolgert, weil er März 2 getauft worden.
Belgrado, Giacöpo. — (BEJ.Wl),
geb. 1704, März 16, Udine,
gest. 1780, März 26, Udine.
B6iidor, Bernard Forrest de. —
(BG),
geb. 1693, . . . Catalonien.
Belknap, Je rem y. — Dr. Theol.,
von 17 67 bis 1787 Prediger zu Dover (New
Hampshire), dann Prediger in Boston (AC),
geb. 1744, Juni 4, Boston,
gest. 1798, Juni 20, Boston.*
* gest. Juni 28 {BG).
Bellani, Angelo. — (Giorn. Istit.
Lomb. IX, 1856;,
geb. 1776, Oct. 31, Monza.
gest. 1852, Aug. 28, Mailand.
Bellenghl, Albertino. — (MBI),
geb. 1758, Sept. . ., Forlimpopoli.
Sülle linte che si eslraggono dalla corteccia
ai tutti quanti gli alberi noslrali . Fabriano
1810. Processo sulle tinte che si estraggono
dai legni ed altre piante indigene, Ancona
1811. — Theologisches.
Belli, Giuseppe*. — Erst Ingenieur,
dann (18 2 0) Assistent für Physik u. Mathe-
matik an d. Univ. zu Pavia, darauf Prof. d.
Physik am Lyceum Porta nuova in Mailand
(1821), an d. Univ. zu Padua (1840) u.
endlich seit 1842 an der zu Pavia (WA.
186i;,
uest. 1860, Juni I. Pavia.**
Schrieb noch : Pensieri sulla consisleoza e
süila density della crossa solida della terra e
SU aicuni fenomeni, che vi hanno relazion«
(Mem. Jstit. Lomb. 111, 1S50). — Sul dissi-
parsi piü facrlmente neu' aria commune !a
elettricitä negativa che non la positive (Bibi,
ilal. LXXXI, 1836 ; LXXXV et LXXXVI, 1837).
Sulia elettricitä negativa della cascata di ac-
qua (Ib LXXXIII, 1886). Di un nuovo appa-
recchio per le sperienze suU' origine della
elettricitk voltiana (Ib. C, ISii). — Tentativo
per determinare la quanlilä dt luce delf aneilo
juminoso che si vide intorno al disco lunare
durante Tcscuritä dell' eciisse totale di 8 lu-
glio 1842 (Giern Istit. Lomb. IV. 184S). Sulla
Umperatura dell' acqua saisa bollente (Ib. VIII,
184 4). Di alcune recenti sperienze del Sign.
Boutigny sui fenomeni presentati dai liquidi
sopra i solidi roventi (Ib. IX, 1844 et X, 1845).
Considerazioni sulle tronibe di terra e di roare
(ib. XV et XVI. 1847;. — Sulla luce azzurra
del grotta di Capri {Ib. Nuov. Ser. I, 1847).
— Sulla possibilitä di conlrarie correnti elet-
triche contemporanee in uno medesimo filo
condultore (II Nuov. Cimento, II, 1855 e VI,
1857j. Sulle induzioni elettrostatiche (Ib. V,
1857 e VII, 1858). Proposta di un metodo per
difendere i cronometri impiegati nella navi-
gazione da alcune irregularitä in cssi prodotte
dal magnetismo (Ib. VIH, 1859). — Sp. 141,
Z. 5 Y. o. lies: Altuazione statt attrazione.
*Giovauni Giuseppe (WA. 1861, S. 174).
♦* gest. Juni 5 (Allgm. Zt. 2S. Juni 1860).
Bemmelen, Abraham van. — (BG,
aus /a. 1822;,
geb. 17 55, . . ., gest. 1822, Aug. 16.
Benkö, Samuel von. — (OLW),
gest. 18 25, Apr. 25.
Benoit, Philippe Martial (statt
Martin) Na reis se (VD).
Schrieb auch: Cours complet de topogra-
phie et de göod^sie, 2 vol. 8°, Paris 1822—25.
B6rard, Joseph Baltbazard. —
(BG),
Schrieb noch : Mölanges physico-math^ma-
tiques, 8°, Paris 1801. Opuscules math6ma-
tique.s, 8", Ib. 1810. ThCorie de l'^quilibre
des voütes, 4^ NimesISIO. Application du
calcul difförentiel h la discussion et ä la con-
slruction des (^quations des lignes courbes et
surfaces courbes du second degr6, avec plu-
sieurs probl^mes et Ihöorömes nouveaux, 4o,
Turin 1 81 4 et 1 81 9. MCthodes nouv. pour d6-
terminer ies racines des equations num^riques
et Ies intögrales df^finies, simples ou doubics,
4", NimesISiS. Traitä des mesures gf^nörales
et des localilCs, 2 vol. 8°, Metz et Paris 1833.
Berger, Johann Erich von — (E),
gest. 1833, Febr. 23, nicht 183^,
Febr. 23.
Bergman, Torbern Olof. — 1767,
nach dem RücktriU (nicht nach dem Tode)
1537
Bering
Bevilacqaa.
t538
von J. G. Wallerius (gest. «785) Prot,
d. Chemie usw.,
geb. n35, März 9 (P. J. Hjelm, Tal
öfver Berg man, 8", Slockh. 178 6,
deutsch in seiner Weltbeschreibung
u. Crelts Ann. n87, I, 74; ist
wohl allen Styls.
Bering (Behring, Beering), Veit. —
(AC) (BG),
geb. i 680, . . . Horsens.
Berlin, Nils Johannes. — Jetzt
(1862) Prof. d.medicin. Chemie and. Univ.
zu Lund (OrJ.
Schrieb noch: Diss. ehem. analysin Gado-
linitarura Ytterbyensium exhibens, üpsala
1834. Anra&rkningar vld chrom oxiden och
nägra dess salter. Ib. 1831. Försla grunderna
af den qualitativa chemisKa analysen, Lund
4 847 3. Aufl. 186J. Elementar-Lörobok i oor-
gan.'cheraie, Ib. 1857, 2. Aufl. 4860. Korl
Lärobok i chemi, Ib. 1860. — Bidrag tili kSn-
nedom om ytterjorden (Vetensk. Acad. Handl.
1835). ündersökn. af nägra för sjöskum hit-
tils ansedda mineralier (Ib. 1 84 1 ) . Om de oxal-
syrade chromoxidens dubbelsalter (Ib. 1844).
Analyse afett hepatisktvatten frän Sandefjord
i Norge (Ib. 1845). D" af Ramlösa helsovatten
(Ib. 1847). — Analysafytterjordshaltiga mine-
ralier (Öfversigt af Vet. Acad. Förhandl. 1845).
Om det Trommer'ska profvets använ-
dande (Skand. Naturf. 7'»'' mötets förhandl.).
Om de i den blandade ytterjorden befintliga
oxlder (Ib. 8^« möt. Förhandl.). — Om nägra
nordiska metall-legeringars sammansättning
(Nord. Oldskr. Sällsk. Ann. 185S). — Ober d.
Aphrodit (Erdmann's Journ. XXV, 1842). Über
d. Kauharz u. eine neue Säure darin (Ib.
XXXI, 1844). Über d. Molybdän (Ib. XLIX,
1850). Einige Bemerkk. über Zirkonerde (Ib.
LVIII, 1853). über d. Verhalt, d. Harnsäure
zur alkal. Kupferlösung (Ib. LXXl, 1857). —
Über d. Wassergehalt einiger weinsaur. Salze
(Arch. d. Pharm. LH, 1847). — Sp. 153 ist
zwei Mal Thorerde statt Thonerde zu lesen.
Bernard, Edward. — (BG, aus Th.
Smith: Vita Ed. Bernardi),
gest. 4 697, Jan. 22 ist neuen Styls u.
identisch mit 1696 (nicht (1697),
Jan. 12 alt-engl. Styls (NLXXX-),
Bernhardt, Johann Jacob. — Dr.
Phil. u. Med. (Erfurt 1799). Prof. (extr.
1805, ord. 18 09) in d. phil. Facultat d.
Univ. Erfurt, DirectoV d. bolan. Gartens,
1819 preuss. Medicinalrath fCllJ,
geb. 177 4, Sept. 7, Erfurt.»
•geb. Sept. 1 {G. 1850).
Berthier, Pierre. — (Cosmos, XIX ,
. P. 27 Oj,
gest. 1861, Aug. 29, Nemours.*
♦ geet. Aug. 24 (CA. LUI, p. 393).
Poggendorff, Handwörterbuch.
Berthold, Arnold Adolph. — Dr.
Med. (Göltingen 1823), Privatdocent 1825,
Prof. (extr. 1835, ord. 18 36) u. 18;n Mitgl.
d. Göttini,'. Soc. (Götting. Nachr. 1861,
S. 37 u. 3 20;,
gest. 1861, Febr. 3, Göttingen.
Berthollet, Claude Louis. —
gest 1822, Dec. 6 (BGj ; Der. 9 (He-
vue encyclop. XXX J.
Bertholon de Saint -Lazare,
Pierre. — (BG),
geb. 17 42, Lyon,
gest. 18 00, Apr. 21, Lyon.
Bertin, Pierre August. —
Schrieb noch : Memoire I»8ur la polarisatiou
rolatoire magnötique (Th^se de Docloral), Pa-
ris 1 847. Mein. II d° (Ann. chim. phys. XXIll,
1848). M6m. III d" (Compt. rend. XXVIll,
1849). — Sur la recomposilion de l'eau par le
courant avec des electrodes en plaline (Ann.
chim. phys. LI, 1857). D" avec des electro-
des quelconques (Compt. rend. XLV, 1857).
Sur la rotation 6lectro-magn6tique des li-
quides (Ann. chim. phys. LV, 1859). Sur la
Polarisation chroraatiquedans un crystal uni-
axe perpendiculaire, combin6 avec un ou deux
micas d'un quart d'onde (Ib. LVIIJ859). Sur
la rotation 61ectro-magn6tique des liquides
dans les aimants creux (Ib. LVill, 1860). —
Ri^sumö des obss. m6t6orolog. faites ^ Stras-
bourg par Herrenschneider (Mem. Soc. de
Strasb. V, Livr. I, 1858). Recherches sur la
formalion de l'eau par des couranls eiectri-
ques (Ib. id.). Opuscules de physique, con-
tenant la description de six appareils nou-
veaux et une note sur la theorie des aimants
(Ib, Livr. II, 1861). Opuscules de mel^oro-
logie (Ib. id.). — Sur la surface chromalique
et sur une nouv. thöorie des franges des lames
cristallisöes (Compt. rend. LH, 1861). — Sur
une manifere de produire la rotation eleclro-
raagnölique des liquides sans bobine et sans
aimant (CosmosXIV, 1859). - Sur un nouv.
densimetre hydrostatique (L'Institut 1859).
Bertrand, Joseph Louis Fraii-
^ois. — Prof. suppl. 0. nialhemat. Physik
am College de France u. d. Mathematik am
Lycee Napoleon usw (VD) (An. C. 18 60;,
geb. 1822, März 1 1, Paris.
Besson, Jacques. — (BD),
geb. anfangs d. XVL Jahrb., Grenoble,
gest. zwischen 1569 u. 157 8, Orlean.s.
Beurard, Jean Baplisle. — (BG),
geb. 1745 Nancy,
gest. 18 25 etwa,
Bevilacqaa, Barlolommeo. —
(OLW),
geb. 17 40, Jan. 27, Asolo,
gest. 1815, Jan. 27, ... .
97
1539
B^zont
Bonny Castle.
1540
B6zoiit, nicht Bezout.
Bhasoara, s. Acharya.
Bigot de Morognes , Sebastien
Fran^ois. — r^^^iV;,
geb. n03,. . . . Havre.
Bineau, Jean Marti al. — (VBJ,
gest. 1855, Sept. 8, . .'.
BiotjJeanBaptisle. — {CR.l\,it%),
gest. 1862, Febr. 3, Paris.
Bird, Gold in g. — Seit .4 83 6 Lehrer
am Guy's Hospital (AC),
geb. 4 815, .. . Norfolk.
Bittner, Adam. — (OLW) (JP),
geb. 1777, Oct. 19, Dörrnthal, Kreis
Saaz, Böhmen.
Bizio, Bartolommeo. — (Or) (Cos-
mo^XXI, 445;,
geb. . . * Costozza b. Vicenza, nicht
Venedig,
gest. 1862, Sept. 27, Venedig.
Qjöm, Hans Outzen. — f^". suppl,;,
gest. 1843, Mai 15, Frydenlund.
Blaeu, WillemJanszoon. — (BG}i
gest. 1638, Oct. 21, . . .
Blainville-Moitoret (nicht Moite-
ret), Antoine de. — Architecl, Feld-
messer u. königl. Aichmeisler in Rouen
(MGB. n;,
geb. 1650 etwa, . . Pichange b. Dijon,
gest. 1710, Jan. 4, Rouen.
Schrieb ferner : Traitödu jaage universal etc.,
8», Lyon et Paris 1697, Rouen 1698, dann un-
ter d. Titel : Nouv. 6l6ments d» g6om6lrie etc.,
12°, Rouen 1714, Paris 1786. Abr6g6 de la
sphöre etc., IS*», Paris et Rouen 1700, 1701
et 1714. L'arithmötique universelle etc., 12°,
Rouen 1707, 1721 et 1724. Nouv. 6l6ments
de göomötrie pratique concernant l'arpentage
etc., 12°, Paris et Rouen 1726.
Blainvllle, Henri Marie Ducro-
tay de. — fßfr;,
geb. 1777, Sept. 12, . . . .*
♦ Wohl falsch.
Blank, Johann Conrad. — (OLW),
geb. . . . Gutenberg, Vorarlberg.
Blesson, Johann Ludwig Urban.
— (Voss. Zt.),
gest. 1861, Jan. 19 — 20, Berlin.
Bley, Ludwig Franz. — Ist auchMe-
dicinalrath u. Oberdir. d. Apotheker- Ver-
eins im nördl. Deutschland (A. Ph. XCIX j,
Herausgeber d. Archivs d. Pharmacie erst
mit Waokenroder (siehe Diesen), dann nach
dessen Tode (1854) allein. — Die Aufsätze über
Tbonerde- Niederschläge durch Alkalien u.
über Bleistickstoff sind nicht von ihm, son-
dern von seinem Neffen, Dr. Heinrich Bley
(worüber Näheres im Nachtrage).
Blomstrand, C h r i s t i a n VV i l h e I m.
— Jetzt (1862) Prof. d. Chemie u. Mine-
ralogie an d. Univ. zu Lund (Or).
Schrieb noch: Ora Chloreus förhällande tili
Molybden, Lund 1856. — Nägra egendomliga
molybdenföreningar (Öfversigt af Vetensk.
Acad. Handl. 1857). — Om harken af Rham-
nus cathart. (Skand. Naturf. S«*" mötes För-
handl). — Über unorganische Haloidverbin-
dungen, die sich wie Radicale verhalten (Erd-
mann'B Journ. LXXVIl, 1 859) . Zur Geschichte
d.VVoiframchloride(Ib.LXXXlI,1861). Brom-
verbindungen d, Molybdäns (Ib. id.).
Booconi, Silvio.
(BG),
geb. . . . Savona bei Genua.
Bon de St. Hilaire, Fran^ois
Xavier. — (B) (BIS) (BG),
geb. 1678, Oct. 15, Montpellier,
gest. 1761, Jan. 18, Narbonne.
Bonde, Gustaf. — (SJy
geb. 1682, Apr. 17, Stockholm,
gest. 1764, Dec. 10,
Schrieb auch: Statera universalis h. e. Diss.,
qua legem isodynamicam in natura observa-
tam ad phaenomena cuncta, etiam optica,
aeqoe ac moralia, comprimis jus uaturae,
aliaque in Universum extendi, breviter osten-
ditur, Tubing. 1703. Clavicula hermeticae
scientiae ab hyperboreo quodam etc , Marp.
1746 (französisch von Archenholz, Amsterd.
1751). — Anderweitiges.
Bonnard, Augustin Henri de*.
— Schüler d. £cole polytechnique u. d.
tcole des Mines, trat früh in d. Corps des
Mines, ward 1810 Ingenieur-en-chef, 1824
Inspecteur divisonnaire u. zuletzt Inspec-
teur g^n6ral; trat 1851 in d. Ruhesland.
Freies Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Paris seit
1837 u. Präsident d. Soc. geologique seit
1833 (VDJ (CR. XLIV, 207;,
gest. 1857, Jan. 5, Paris.
Schrieb noch : M6m. sur les proc6d6s em-
ploy6s en Angleterre pour la fabrication du
fer par le moyen de la houille, Paris 1805.
Essai göognostique sur l'Erzgebirge, Ib. 1810.
AperQu göognostique des terrains, 8**, Ib. 1849
(Aus: Dict. bist. nat.).
♦Eobcrt Alexandrede (£ö) ist falsch.
Bonnet, Jean. — (BN) (BG),
geb. 1643, . . . Clermont, Auvergne.
Bonnyoastle, Charles. — Sohn
von John B. Seit 1827 Prof. d. Mathe-
matik an d. üniv. zu Charlolleville (ACJ,
geb. . . . Woolwich, England.
1541
Bopp
BredHUkn.
1542
Bopp, Alexander Andreas Ste>
phan. — (Voss. Zt. 30. Mai <8 60;,
gest. < 8 60, Mai 24, Ottweiler b. Trier.»
* Am Schlagfluss beim Baden.
Bordoni, Antonio Maria. — Von
1807 bis i8l6 Prof. d. Mathematik an d.
Mililärschule zu Pavia, dann Supplent u.
18!7 Prof. d. rein. Mathemalik an d. üniv.
daselbst bis 1841, wo er die Professur d.
Geodäsie u. Hydrometrie übernahm ; da-
neben von <84 4 an provisor. Director d.
math. FacullSt bis zu seiner Emeritirung
im ,1. 1852, wo er d. Direction d. mathe-
mat. Studien erhielt (WA. t8 60;,
geb. n89, Juli 20, Pavia,
gest. <860, März 26, Pavia.
Schrieb noch : 11 traltato dei coiitorni delle
ombre ordin.arie, -18^6. Trattato di geodesia
elementare, M«lano1825, ediz.II, Pavia 1843.
Nota di stereotoraia, sopra i cunei dei ponli
in Ishieco, Milane 4 826. Lezioni di caicolo
sublime, Ib. 1831. Sulla economia dei lavori,
Ib. 1831. Annotazioni agli elementi di mec-
canica e d'idraulica dei Venturoli, Ib. 4 833.
Delle divise dei campi e delle campagne, Ib.
1834. Sopra gli esami scolastici. Ib. 4 837.
Suir acqua uscente da una bocca, 8°, Pavia
1 846. — Sülle probabililä (Giorn. Istit. Lomb.
IV, 1852). Sul centro di piü forze (Ib. id.).
Sülle superficie (Ib. V, 1853). Nota di geo-
metria analitica (Ib. VI, 1854). — Sul paral-
lelisoio (Atti Istit. Lomb. I, 1858).
Borrij Giuseppe Francesco. —
(La vita di G. F. B., scritta dei Ercole
Ferrario, Milano ISSSyi,
geb. 1625, ...
Boscovich, Raggiero Giuseppe.
— (OLW),
gest. 1787, Febr. 15, Mailand.
Böse, Christian. — Heisst richtig
Böse (Vom Oberlehrer Heyse in Aschers-
leben).
Bossi, Luigi. — (OLW),
geb. 1758, Febr. 28, Mailand.
Bpteo (Buteo, Borrel), Jean. — (BG),
geb. fJ'9f;^ . . Charpey (Drome),
gest. 157 2, .. . Canar (Dröme).
Bott^e de Toulmont*, nicht Bot-
tee de Foulmont,
gest. 1815, Oct. 8, . . . (BN).
*Toulmon in {BG).
Boudet, Jean Pierre, d. Aellere.
- (BG),
geb. 17 48, Oct. 2 6, Rheims,
gest. 1829, Paris.
BoniUet, Jean Baptiste. — (AIP,
nciA
geb. 1799, Apr. 24, Cluny.
Boaterwek, Friedrich. — (BG),
gest. 1828, Sept. 9 (stall Aug. 9).»
* Iit falsch.
Bowman, JohnEddowes. — (Ann.
of Nat. Bist. X, 409;,
geb. 1785, Oct. 30, . . .
Braoonnot, Henri. — Seit 1807
Director d. botan. Gartens in Nancy u.
Mitgl. d. Acad. de Stanislas daselbst (Sa
vie etc. par J. Nie kies, Nancy 1856, aus
d. Mem. de l'acad. de Stanislas),
geb. 1780 (nicht 1781), Mai 29, Com-
mercy,
gest. 1855, Jan. 13, Nancy (Nickles,
N.Sillim.Journ. XIX;.*
Der Entdecker der Pyrogallus- u. Equiset-
säure, des Xyloidins, Leucins, Populins, der
Verwandlung des Holzes in Zucker usw., ver-
machte der Stadt Nancy 280000 frs.
*gc6t. Jan. 23 {VD).
Bramah, Joseph. — (Stuart, II,
40 1; (KEC),
geb. 1749, Apr. 13, Stainborough.
Branoa, Giovanni. — (BG),
geb. 1571,.. . Pesaro, gest. 1640,...
Le macchine artefiziosi etc. sind nach (BG)
nicht von diesem Branca, sondern von einem
andern, dessen Vornamen u. übrigen Lebens-
umstände unbekannt. Diesem Giovanni wird
zugeschrieben : Manuale d'architettura, wel-
ches noch 1772 von Leonardo de' Yegni neu
edirt worden.
Brandes, Karl Wilhelm Herr>
mann, nicht Theodor. — (Diss).
Brard, Cyprien Prosper. — (BG),
gest. 1 838, Nov. 28, Lardin (Dordogne).
Schrieb noch: Manuel du minöralogiste et du
göologue voyageur, 8^, Paris 4 803, edil. II et
m unter d. Titel -. Nouv. Elements de min6-
ralogie ou Manuel du minöralogiste voyageur,
8", '.tbV't^^Ü-et 4 838. Traitö des pierres pr6-
cieüse's, de? porphyres, desgranits, marbres,
albätresetc, 2 vol. 8°, Ib. 4808.
Bravais, Auguste. — (An. C. 1 8 60;,
geb. 1811, Aug. 28, . . .
Bredman, Johann. — Von 1811 bis
1841 Prof. d. Astronomie an d. Üniv. zu
üpsala u, Director d. Sternwarte daselbst
(Vom Prof. Berlin in Lxmd),
gest. 1859, Febr. 3, Upsala.*
* gest. Febr. 5 [G. 1S59); Febr. 3, nicht 5 [Vom Prof.
Angström in Upsala).
97*
1543
Breislak
Brngnatelli.
1544
Breislak, Scipione . . . — (Cll),
geb. 17 68, . . ., gest. . . . Turin.*
* Ist falsch.
Br^montier, Nicolas Thomas. —
(UtNJ,
geb. 1738, Juli 30, Gemeinde Bre-
monlier in Bray.
gest. 1809, Aug. i6, Paris.
Breschet, Gilbert. ~ (BGJ fQCJ,
gest. 1845. Mai <0, Paris.
Bressieu, Maurice. — Zog sich zu-
letzt nach dem Dauphine zurück [RDJ,
gest. 1617, Juni 1 5, St. Jean-de-Chepie.
Breyne, Johann Philipp. — (Rey-
ger, Flora Gedanensis II, p. \),
geb. 1680, Aug. 5, Danzig,
gest. 1764, Dec. M, Danzig.
Brindley, James. — (aC) [KECJ,
geb. 1716, Thornselt.*
gest. 1772, Sept. 27, Turnhurst.**
* Bei Chapel-en-le-Frith, Derbyshire.
*♦ gest. Sept. 22 {BG).
Brisbane, Sir Thomas Macdou-
gall. — Dr. Jur. (Oxford). Seit 17 80 im
brillischen Heere, diente 179 3 in Flandern,
1794 u. ff. in Westindien, 1804 u. ff. in
Ostindien, 1812 in Spanien, 1814 in Ca-
nada u. 1 81 5 in d. Niederlanden, war von
1821 bis 1 82G Gouverneur von New South
Wales,' ward 1836 Baronet u. 1841 Ge-
neral (Proceed. Geogr. Soc. l\) (Abstr.Xl),
geb. 1773, Juli 23, Brisbane House,
Ayrshire,
gesl 1860, Jan. 27, ebendaselbst.*
Gründete auf .seine Kosten 1822 eine Stern-
warte zu Paramalta (New South Wales), bei
der er K. L. Ch. Eümker (siehe Diesen) als
Astronom anstellte, u. nach seiner Rückkehr
eine zweite zu Makerstoun, mit der er 1841
auch ein magnet. Observatorium verband. —
The Brisbane Catalogue of Stars, Lond. 1835.*
♦ geb. Juli 22, geet. Jan. 2S (<?. 1860) (^.^A". XXIj.
Broager, Peder Dorph. — Seit
1851 Oberlehrer an d. Kathedral-Schule
zu Roeskilde (E. suppl.;,
geb. 1806, Jan. 26, Vindinge, Seeland.
Brocchi, Giovanni Baltista. —
iOIAV),
gest. 182 6, Sept. 26, Chartum.
Broch, 0 1 e i a c 0 b. — Dr. Phil. (Chri-
stiariia 1847). Nachdem er von 1840 bis
18 4 2 Deutschland u. Frankreich auf Staats-
kosten bereist, Lehrer d. Mathematik an d.
Kriegsschule zu Christiania (1843 — 52) u.
daneben bis 1847 Vorsteher einer daselbst
von ihm u. H. Nissen errichteten latein.
u. Realschule. Seit 18 48 Leclor u. später
Prof. d. rein. Mathematik an d. Univ., u.
zugleich seit 18 52 Lehrer d. höheren Ma-
tiiematik u. Mechanik an d. militär. Hoch-
schule, auch seil 1850 Mitgl. d. Admini-
stration d. allgem. Wittwenkasse, seit 1 8 52
Mitdirect. d. Hypothekenbank u. seit 1855
erster Direct. d. norweg. Eisenbahnen.
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. in Stockholm (NfLJ.
Bromeis, JohannConrad. — (Voss,
Zt. 8. Jan. 1862;,
gest. 1862, Jan. 3, Michelstadt, Oden-
wald.
Bromeis, Gottlieb Theodor. —
Seit 18 62 Director der Gewerbschule in
Crefeld (Or),
Brongniart, Adolphe Theodore.
(An. C. 18 60;,
geb. 1801, Jan. 4, Paris.
Bronn, Heinrich Georg. — (Voss.
Zt. 9. Juli 1862;,
gest. 18 62, Juli 5, Heidelberg.
Brooke, Henry James. — (Abstr.
ix; rGs.xiv;,
gest. 18 57, Juni 26, London.
Brosses, Charles de. — (BG),
geb. 1709, Juni 17, Dijon,
gest. 1777, März 17, ... .
Brougham, Lord Henry. — (BG)
(VD) (KEC),
geb. 1779, Sept. 19, Edinburgh.»
* geb. nicht Edinburgh, sondern Wsstmoreland, auf
dem kleinen Gute seines Vater« (Marqnardton
in BluntschlVs Deutsch. SiaaUwörterbuch).
Broughton, Robert*. — (BG),
geb. 17 63, Glouceslersbire,
gest. 1822, März 12, Florenz.
* William Robert (ßff).
Browne, Edward. — (AC),
geb. 16i4, . . . Norwich.
Brückner, Isaak. — Soll in derThat
Brückner heissen /"FomDr. W. Stricker
in Frankfurt a. M.j,
Brngnatelli, LuigiValentino (statt
Gasparo). — (A. Cossa, Cenni sulla vita
et sugli scritti di L. V. B., 8", Pavia 1 857;,
geb. 1761, Febr. 14, Pavia.*
In genannter Sctirift auch ein vollständiges
Verzeichniss aller seiner Arbeiten.
* gest. ISIS, Aug. 24, . . . {BN) {OLW).
1645
Bruhni
Cagniard de la Tour.
1546
Bmlinfly Carl Christian. — Siiit
18 60 Prof. exlr. d. Astronomie an d. üniv.
zu Leipzig u. Director d. daselbst unter
seiner Leitung erbauten neuen Sternwarte
fOr),
Geschichte u. Beschreibung d. Leipziger
Sternwarte usw.. 4°, Leipz. i86f. — Ent-
deckte am *. u. i. Dec. 1862 zwei Cometon.
Branacol, Vincenzo. — fOLW),
geb. t768, März 3, Pisa.
Bmnel, Sir Marc Isamberl (Lsam-
bard). — flBNJ (AC),.
geb. 4 769, Apr. 23, Hacqueville bei
Rouen,'
gest. 4 849, Dec. 4S, London.*
♦ ge«t. 1844, Not. 12 {BG) i»t falwh.
Bmsch, Caspar. — (Scheuehzer),
gest. 4 557, Nov. 4 5, . . .
Buaohe, Philippe. — (BG) (BN),
geb. 4 77 3, Jan. ^4, Paris.*
* gest. Jan. 27 (J?) (Q).
Bnoh, Johann Jacob Casimir. —
War Dr. Med., nicht Arzt; wohlhabender
Privatmann, früher Apotheker (Vom Dr.
W. Stricker in Frankfurt a. M.J.
Buchanan, Robertson. — (Stuart,
II, 527;,
geb. 4 7 69, . . . . Glasgow,
gest. 4 8 16, Juli . ., Creech St Michael
bei Taunton.
Buchner, Johann Andreas. —
Ober-Apotheker am aligem. Krankenhause
in München (4 809), Prof. (extr. 4 84 8, ord.
4 822) in d. medicin. Section d. üniv. zu
Landshul; 4 8 26 Prof. ord. d.Pharmacie an
d.üniv. zu München u. 4 830 auch Vorstand
d. pharraaceut. Instituts derselben. Mitgl.
(Adjunct 4 848, Exlr. 4 827, Ord. 4 844)
d. Acad. d. Wiss. daselbst (G. 4 852A
Backland, William. — /'^fcs^r. VIIi;
(GS. xmj,
geb. 178 4, März 4 2, Axrainster.
Bugge, Matthias. — Seit 4 80 0 er-
ster Observator an d. Sternwarte zu Ko-
penhagen u. Calculator an dem damit ver-
bundenen Längen-Comptoir (E. suppij,
gest. 4 820, März ......
Bnil y Aznar, Jose. — (NM),
geb. 47 4 2, Oct. 4 7, Montalban,
gest. 1794, Juli 40, Ferrara.
Bansen, Robert Wilhelm. — Seit
4 862 auswärt. Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Berlin, Correspond. schon 4 846 (Mouatsb.
d. Berlin. Acad.),
Gasometr. Methoden, 8°, Braunschw. 1857
(englisch von H. E. Boscoe, 8", Lond. 4 857;
französisch von Th. Schneider, 8", !»aris 4S57,
Edil. II, Ib. 4 858). — Photometr. Inleisu-
chungen ; mit H. E. Boscoe, 4. Ablh. (Pogg.
Arm. CI, 4 867). D" 5. Abth. (Ib. CVIH, 18591.
D"6. Abth. (Ib. CXVII,4 86«). Chem. Theorie
d. Schiesspulvers ; rait L. Schischkoff (Ib. ClI,
4 8.'i7). Chem Analysen durch Spectralbeob-
achtungen; mit Q. Kirchhoff (Ib. CX, <860).
D° «. Abhandl. (Ih. CXIII, 4864. — Darin d.
Entdeck, d. Caesiums u Rubidiums.) —
Über Darstell, reiner Cerverbindd. (Lieb. Ann.
CV, 485«). Ceroxyde (Ib. id.). Unterscheid.
u. Trenn, d. Arsens vom Antimon u. Zinn (Ib.
CVI, 4858). Löthrohrversuche (Ib. CXI. 4859).
Bnonlncontro (Bonincontro) , Lo-
re nzo. — (BG) (B) (BN),
geb. 4 444, Febr. 23, San-Miniato.
BnonTicino (Bonvicino, Bonvoisin),
Benedetto. — (Vom Prof. A. Sellain
Turin),
geb. 4739, Centallo,
gest. 4 84 2, Jan. 25, Turin.
Barnes, Sir Alexander. — (BG),
gest. 4 842, Sept. 2, . . .*
* Ist falsch.
Bnrnet, Thomas. — (BG),
gest. 47 4 5, Sept. 7, . . .
Bnttmann, Philipp Karl. — (GB.
\^it>) (N) (SA),
geb. 4 764, Dec. 5 (nicht Od. 5).*
♦ geb. Dec. 7 {CL).
Cadet, Jean Marcel (statt Marc). —
Zu Anfange d. Revolution: »Dclegue ge-
neral et Inspecteur des Mines en Corse«,
später : »Directeur des Confributions du
Bas-Rhin (BBM) (BG),
gest. 4 835, Sept. . ., Strnssburg.
Schrieb auch : Traitö de la lenteur que met-
tent les substances aöriformes, liquides et so-
lides ä suivre las mouvements de la teire, et
des eCTets'de cetle lenteur sur la salubrite, les
döbordements, les alluvions . . .
Cag^niard de la Tour, Charles.
— Baron (seit 4 8 18); früher lugenieur-
Geographe, später Attache d. Staat.^raths
u. d. Ministeriums des Innern. Seit 4 854
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Paris (VD)
(CR. XLIX, 4 023;,
geb. 1777, März 31, Paris,
gest. 4 8 59, Juli 5, Paris.*
♦gest. Juli 9 (ff. 1860).
1547
Cagnoli
Cesalpino.
1548
Cag;noH, Antonio, nicht Andrea, —
(OLWJ,
gest. 18<6, Aug. 14, Verona.
Calandrelll, Giuseppe. — (BGJ,
g«st. <8 27, Dec. 27, Rom.
Oalandrlni, GiuseppcLudovico.
— (Vom Prof. Wolf in Zürich) .
geb. 17 03, Ge.nf,
ge.st. 1758, Dec. 28, Genf.*
*• gest. Dec. 3f> {BO).
Calcagnini, Celio. — (BG),
gest. <54i, Aug. 27, Ferrara.
Calmelet, Michel Pran^ois. —
(BG),
gest. 18 t 7, Jan. 32, Pisa.
CaWör, Henning. — (Vom Oberleh-
rer Heyse in Ascherslehen),
geb. 1686, nicht 1636.
Schrieb noch: Prgm. de historia recentiori
Hercyniae superioris mechanica, Clausthal.
1726.
Canali, Luigi. — (BG),
gest. 1841, Dec. 8, . . .
Canoval, Stanislao. - (BG),
geb. 17 40, März 27, Florenz.
Carafifa, Giovanni. — (Tp. \),
geb. 1715, nicht 1615.
Carena, Giacinto. — (Vom Prof.
A. Sella in Turin) y
geb. 1778, Apr. 25, Carraagnola, Pie-
mont,
gest. 1859, März 8, Turin.
Carl, Johann Samuel?— (BG),
gest. 1727, Juni 13, . . .*
• Ist falsrh.
Carl, Anton Joseph. — (BM),
geb. . . . Edenhof b. Benedictbeuren,
gest. 1799 (nicht 1791), März 21.
Carlini, Francesco. — (Familien-
Anzeige),
gest. 1862, Aug. 29, Badeort Crodo.
Carlisle, Sir Anthony. — (Ann. of
Nat. Hist. VII [18 41], p. 440;,
geb. 1769, Febr. 8, . . .*
• Wohl falsch.
Carminaii, ßassiano. — Prof. in
Pavia von 1777 bis 1810, dann emerilirl
(Tp. l\),
gest. . . . Mailand (nicht Pavia).
Carov6, Friedrich Wilhelm. —
(N) (G. 1852;,
gest. 1852, März 18, Heidelberg.
Cartwrlght, E d m o n d. — (KEC),
geb. 17 43, Apr. 24, Marnham (nicht
Marsham), Notlinghamshire,
gest. 1823, Oct. 30,
Carvalho da Costa, Antonio. —
(BG),
gest. 1715, Dec. 15,...
Casanova, Giovanni Giacomode
Seingalt. — (QLW),
geb. 1725, Apr. 2, Venedig.
Catalan, Eugene Charles. — /"Orj,
geb. 1814, Mai 30, Brügge, Belgien.
Catnllo, Tommaso Antonio (statt
Tommaso). — Prof. d. Naturgeschichte u.
Chemie erst am Liceo zu Belluno (1811),
dann am Liceo zu Verona (1815), darauf
am Liceo zu Vicenza (1822) u. bald her-
nach Prof. d. Naturgeschichte an d. Üniv.
zu Padua (MB1),
geb. 1782, Juli 9, Belluno.
Siehe auch : Prospetto degli scritti piiblicati
daT. A. C, fol., Padova 1857.
Cauchy, Augustin Louis. — (VD)
(Tq. ni; (BG),
geb. 1789, Aug. 21, Paris,
gest. 1857, Mai 23, Sceaux.*
* Xach {CJR. XLIV, 1857) {Co»mo9 X, 561).
Cans, Salomon de. — (CB,Vf,{^h),
gest. 1626, . . . Paris.
Cavalieri, Bonaventura. — War
Jesuat oder Hieronymit, nicht Jesuit.
Cazalet, Jean Andre. — (BG),
gest. 1821, Oct. . ., Bordeaux.
Cerqnero, Don Jose Sp'iicb^;?. —
(NM), ■'" •:-:
Schrieb noch: Tabla para facililar el cäl-
culo de la ecuacion de alluras correspondien-
tes (Almanaque näutico, 1823). Reflexiones
sobre el mötodo de hailar la latitud en el mar
par medio de dos altiiras del sol, observadas
fuera del raeridiano (Ib. 1X26), Förmulas nue-
vas para calcular ia aberracion de los plane-
tas en longitud y latitud (Ib. 1828). Mem. so-
bre el uso de las alluras circunmeridianas del
sol y estrellos para la determinacion de la la-
titud (Ib. 1821 et 1829). Förmulas nuevas de
aberracion de los cometas en longitud y lati-
tud (Ib. 1830). Sobre el cälculo de los eclip-
ses elc. (Ib. 1830 et 1831). Tabla de la ecua-
cion de segundas diferencias.(lb. 1831).
Cesalpino, Andrea, s. Caesaipin.
1549
Chabaud la Tour
Golden.
1550
Chabaad la Tour, Anioiue de.
geb. i7 27, Febr. 23, Nimes.
Chabert, JosephBernard. — (BG),
gest. 1805, Dec. \, . . .
Chabrol de Murol, Michel. —
(BG),
gest. 4 805, . . .
Chacomao, Jean. —
Entdeckte zu den angeführten fünf Planeten
seitdem noch einen sechsten, N" 59 (Olym-
pia] am 20. Sept. 4860 zu Paris.
Chal:s, Jose (Joseph). — Vice-Director
»dei cuerpo de ingenieros cosmögrafos de
Eslado« etc. (NM),
gest. 1 8 H , . . . Frankreich.
Cbangeius, Pierre Jacques, statt
Pierre Nicolas, in (BG).
Chappe, Ignace Urbain Jean. —
(DBM),
gest. <829, Jan. 26, Paris.
Charpentler, Johann. — (Qr. II,
209 aus Bull. Soc. Geol. France, Ser. II,
T. XIII ;,
gest. 1855, Sept. 2, Bex.
Chasles, Michel. — Seit 1846 Prof.
d. höheren Geometrie an d. Facultät d.
Wiss. zu Paris (VD),
geb. 4793, Nov. 13 (An. CkUO)*
* geb. Nov. 15 (VD).
Chaalnes, Mari« Joseph Louis
elc. — (BG),
geb. 1741, . . ., gest. 1793, . . .
Chaussier , Fran^ois. — (MC^B),
geb. 1746, Juli 2, Dijon,
gest. 1828, Juni 19, Paris.*
• gest. Juni 9 (Bff).
ChauTelot, Sylvestre. — (BG),
gest. 1832 etwa, ...
Cbenot, Claude Bernard Adrien
(statt Adrien). — Schüler d. ]&cole des Mines,
war erst beim General-Secretariat der »Di-
rection des ponts-et-chauss<^es« angestellt,
verliess aber bald den Dienst, um mit D e
Forget Gruben in d. Auvergne anzule-
gen; trat 1826 als Hüttenmann in die Dien-
ste d. Herzogs von R'agusa zu Chätillon ;
errichtete zuletzt in Clichy-la-Garenne bei
Paris eine chemische Fabrik (BG),
geb. 1803, Sept. . ., Bar-sur-Aube.
Chevalier, Jacques Louis Vin-
cent. — (BGJ,
gest. 1840, .. , (Paris?).
ChevalUer, Jean Gabriel Au-
guste. — (BG),
gest. 18 48, Febr. . ., Paris.
Chevrenl, Michel Eugene. — (Or)
(DC) (Q) (QC) (VD) (BG),
geb. 17 8 6, Aug. 31 (nicht 21), Angers.*
♦ fcb. S(.pt. 1 {An. C. 1860).
Chlldren, John George. — Abstr.
VI, 2 45;,
geb. 1777, Mai 18, Ferox Hall, Tun-
bridge.
Chmel, Adam Matthias. — (OLIV),
gest. 1832, März 12, Linz.
Chomprö, Nicolas Maurice. —
(BG),
gest. 1826, Juli 24, . . .
Choqnel, . . . heisst Choquet.
Chonlant , Ludwig. — (Leipz, Zt.
23. Juli 186i;,
gest. 1861, Juli 18, Dresden.
Clooollnl, Lodovigo. — (Atti dell*
Accad. nuov. de' Lincei, X),
gest. 1854, Apr. 24, . . .
CisadlGresy, TommasoAsinari.
— (DB),
geb. . . . Asli.
Clapeyron, Benott Pierre £mile.
— (An. C. 18 60; (VD),
geb. 1799, Jan. 26, Paris.
Clavins (eigentlich Schlüssel), Chri-
stoph. — (ZC. XXVIU, 307;,
geb. 1538, .. . Bamberg.*
* Dass er von einem Stier getödtet worden , soll nicht
wahr sein.
Cllnchamp, Fran^ois £tienne
Victor de. — War Maler in Toulon (BG).
Coohet, Jean. — (BG),
geb Faverges, Savoyen,
gest. 1771, Juli 8, Paris.
Coehorn (Coehoorn), Menno van.
— (BWA),
geb. 1641, Lettinga State
onderBritsum,
gest. 1704, M§rz 17, *
• gest. 1704, Mai 17 {BG) wohl falsch.
Golden, Cad wallade r. — (List of
the Members of the Americ. Soc),
gest. 1776, Sept. 28, . . .*
* Auf seinem LandsiU auf Long Island {KEC)*
1551
Colding
Cotta.
1552
Coldincf, Ludwig August. — Seit
1 8 47 Inspector d. Wasserwerke in Kopen-
hagen, seit 1854 auch Stadt-Ingenieur u.
seit 1856 Mitgl. d. königi. Geseiisch. d.
Wiss. dase[bst (E. suppi ),
geb. 'l s'l 5, Juli i 3, Arnakke b. Holbeck,
Seeland.
Schrieb noch : Videnskabelige Betragtnlnger
over Siägtskabet imellem det aandelige Livs
Virksomhed og de almindeiige Nalurkräfter
(Oversigt over de K. Danske Vidensk. SeKsk.
Forhandl. ^856}. Fremstüling af en approxi-
meret Mindste-Qvadrat-Methode (Ib. <857).
Undersögelser over de uundgaaelige Observa-
tionsfeils sandsymlige Störreise og Natur (Ib.
1858).
Colebrooke, Henry Thomas. —
(KEC) (AC),
gest. <837, März 18, London.
CoUa, Antonio.— (ÄSN. XYIII, 9 3;,
gest. 1857, März 8, Parma.*
* gest. Mir« 22 (ff. 1857).
CoUalto, Antonio. — (OLW),
geb. 1765, Apr. 22, Venedig,
gest. 1820, Juli 15, Padua.
CoUegno, s. Provana di Col-
legno.
Collini, Gosimo Alessandro. —
(BG),
gest. 1806, Oct. 14, . . .*
* Wohl falsch.
Combos, Charles Pierre Mathieu.
— (An. C. 1860;,
geb. 1802, Dec. 26, Gabors (Dep.Lol).
Comiers, Claude. — (RD),
geb. anfangs XVÜ. Jahrb., Embrun,
gest. 1693, Oct. . ., Quinze-Vingts.
Comparetti, Andrea. — (D. Pal-
mar oli, Saggio di vita leU. di A. C, 12%
Venezia 1802^,
geb. 17 45, Sept. 30, Vicinale, Friaul,
gest. 1802, Jan. 22, Padua.
Conflgliaohi, Pietro. — Seil 180 4
nach Volta's Emeritirung (nicht nach des-
sen Tode) Prof. in Pavia (OLW),
geb. 1779, Mailand,
gest. 18 44, Juni 27, Mailand.
Die Abhandlung: Sopra i'identitä del fluido
elellrico col cosi' delto fluido galvanico ecc.
(Pavia 1814) ist nicht von ihm, sondern von
A. Volta (siehe Diesen).
Congreve, Sir William. — (KEC),
geb. 1772, Mai 20, Middlesex,*
gest. 1828, Mai 14^ Toulouse.
An elementary treali«© of naval ordnance,
London 1812.
* göb. Woolwich {AC).
Cont6, Nicolas Jacques. — (BG),
gest. 1803, Dec. 6, . . .
Conti, Antonio Schiuella. —
(BG),
gest. 1748, Nov. 25, . . .♦
* Nach iE) u. {BN) an diesem Tage nur vom Schlage
getroffen.
Copernicus, Nicolaus. — Stndirte
nicht zu Wien unter Peuerbach u. Re-
giomontan, wie irrthümlich angegeben,
sondern nur deren Werke.
Coquebert de Montbret, An-
toine Fran^ois Ernest. — (BG),
geb. 1780, Jan. 31, . . .
Cordier, Pierre Louis An toine.
— Seit 1822 Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
Paris (CR. LH, 62 Ij,
gest. 1861, März 30, Paris.
Coriolis, Gustave Gaspard. —
(BG),
geb. 1792, . . . Paris,
Cormontaillgne, heisst: Louis de.
- (BG).
Cornette, Claude Melchior —
(BG),
gest. 1794, Mai 11, . . .
Correa de Serra, Jose. — Geist-
licher, 1777 bestand. Secretär d. Acad. d.
Wiss. in Lissabon. Angeklagt von d. In-
quisition, floh er 17 86 nach Paris, u. kehrte '
erst nach d. Tode von Pedro IIL zurück,
ging aber bald wieder ins Ausland, folg-
weise nach Gibraltar, London u. Paris, wo
er bis 1813 lebte. Begab sich darauf nach
d. Vereinigten Staaten, wo er 1816 por-
tugies. Gesandter ward. Kehrte 18 20 nach
Portugal zurück u. ward dort Finanzmini-
ster (AC),
geb. 1750, . . . Serpa, Alemtejo,
gest. 1823, . . . Badeort Rainha.*
Auch Botanisches u. Historisches.
* gest. 1823, Sept. 11, Badeort Caldaa {Mem. du Mu-
seum^ T. XI).
Cossigny (Cousigny), Jean Fran-
90is Gharpentier de. — (BG),
geb. 1693 etwa, . . . Bretagne.
Cotta, Bernhard. — Geadelt seil
Jan. 1859 (Or). ||S
1553
Crivelli
Daubree.
1554
Crivelli, Giovanni. —
geb. 1691 statt 1621 (in d. Anmerk.).
Crosse, Andrew. — (Memorials
scientific and literary of A. Crosse, the
electrician, 8", Lond. 18 57;,
geb. 1784, Juni 17, BroomfielJ,
gest. 18 55, Juli 6, Broomfield.
Crousaz, Jean Pierre. — (BG),
gest. 17 48 März 22, . . .
Cumming, James. — [Abstr. X\),
gest. 1861, .. .
Curaudeau*, Fran^ois Rene. —
Hatte in Paris, neben seiner Apolheke, eine
grosse Gerberei, eine Alaun- u. eine Sei-
fenfabrik (LBNJ,
geb. 17 65, Nov. 14, Seez, Normandie,
gest. 1813, Jan. 25, Paris.
♦ 8o schreibt {LliN').
Cijzek, Johann Baptist (statt Jo-
hann). — fOLW),
geb. 1806, Mai 25, b. Brandeis, Böhm.
Daguerre, Louis Jacques Mande.
geb. 1787,Nov. 15,Co^meilles-en-Pa-
^isis (Seine-et-Oise),
gest. 1851, Juli 17,Bry-sur-Marne.*
* geb. 1787, Nov. 18, gpst. V8ü1, Juli 10 (Qr, II, 21 ü
— wo übrigens M au d e statt Mande steht — aus :
Notice sur Daguerre par Paul Charpentier^
8», Paris 1855).
Dalby, Isaac. — fACJ (KEC),
geb. 17 44, Gloucestershire,
gest. 182 4, Oct. 14, Farnham, Surrey.
Dambourney , L . . . A . . . , heisst
Louis Alexandre (auf dem Titel seiner
Werke).
Dana, James Freeman. — Dr.Med.
Erst pracl. Arzt zu Cambridge (Massachu-
setts) u. assist. Prof. d. Chemie an d. Univ.
daselbst; danr Prof. d. Chemie, Mineralo-
gie u. Botanik an d. Medical School in Dart-
mouth (New Hampshire) von 1 8 1 9 bis 1 825
u. seitdem Prof. d. Chemie am New York
College of Physicians and Surgeons. Schü-
ler von Accum in London (ACJ.
Dana, James Dwight. — Dr. Jur.,
folgweise Lehrer d. Mathematik am Insti-
tut d. Midshipmen d. Flotte d. Vereinigten
Staaten, Assistent d. Prof. Silliman u.
nun Mineraloge u. Geologe bei der »Cuited
Poggeudorf r, Haudwöi teibuch.
States Exploring Expedition« (Aug. 1838
— 1843). Mit Ausarbeitung seiner Beob-
achtungen bis 18 55 beschäftigt; dann statt
Prof. Silliman sen. (seines Schwieger-
vaters) Prof. d. Naturgeschichte u. Geolo-
gie am Yale College in New Haven (ACJ.
Daqnin, Joseph. — (BGJ,
geb. 1757, . . . Chambery.
Daroet, Jean. — (BGJ,
geb. 1727, . . . Douazit.
Da-Rio, Nicolo. ~ (DH),
geb. 1755, Aug. 15, Padua,
gest. 1845, Febr. 13, Padua.
Darwin, E r a s m u s. — (BGJ,
gest. 1802, Aug. 18, . . .*
* geb. 7.U Elton (nicht Eisten), gest. 1802, Apr. 18
{KJSC).
Dase, Johann Martin Zachartas.
— (ZOG. XUJ (Illustr. Zt. I86I;,
gest. 18 61, Sept. H, Hamburg.
Dasypodius (Rauhfuss), Conrad.
— (HFP. viir;,
gQSt. 1600, Apr. 22 oder 26, . . .
Schrieb noch : Euclidis catoptrica, graece et
lat., 4", Arg. 4 557. In sphaericae doctrinae
authores varii, 8**, Ib. '4 572. Doctrina de co-
metis et cometaruQi effectibus, 4", Ib. 1578.
Isaaci, Monachi, Scholia in Euclidis elemen-
lürum sex priores libro.s, 8*^, Ib. 1579. Etc.
Daubenton, Louis Jean Marie.
— (BG),
gest. 1800, Jan. 1, . . .
Dauber, Herrmann. — In Göttin-
gen unter WÖhler u. Weber gebildet,
von 1851 bis 1857 Assistent beim Mine-
raliencoraptoir des Dr. Krantz in Bonn,
dann in Gandersheim privatisirend u. seit
1859 (an Grailich's Stelle) Assistent am
k. k. Mineraliencabinet in Wien (Wien. Zt.
15. März 186i;,
gest. 1861, März 12, Wien.
Schrieb noch : Untersuchungen an Mineralien
d. Dr. Krantz (Pogg. Ann. CHI, 4 858). Beitr.
z Deutung d. Spreusleins von ßrevig (Ib. CVI,
<859). Ermiltl. kr>stallograph. Constanten u.
d. Grades ihrer Zuverlässigkeit (Ib. CVI, CVH
u. CVIH, 1859 u. Sitzungsberichte d. Wiener
Acad. XXXVIII, 1859 u. XXXIX, 1860).
Daubr6e, Gabriel Auguste (nicht
Paul). — Seit 1839 Prof. d. Mineralogie
u. Geologie an d. Facultät d. Wiss. zu
Strassburg. InLjc'nieur-en-rhef do> Miues
seil 18 55 VDj.
')8
1555
Davis!
Deschwanden.
1556
Davisi, ürbano. — (BG),
geb. <630 etwa, . . . Rom,
gest. 4 700 etwa, .
Davrenae, Charles Joseph. — 1827
Prof. d. Chemie u. Mineralogie an d. In-
dustrieschule zu Lütlich u. seit 1834 Prof.
d. Chemie, Physik u. Naturgeschichte am
College daselbst (BGJ.
Davy, Edmund. — Prof. d. Chemie
erst an d. Royal Cork Institution (1813 —
26), dann, nach W. Higgins' Tode, an d.
Royal Dublin Society fJourn. Roy. Dublin
Soc. Vol. I, p. 4<9 et iH),
gest. 1857, Nov. 5, Dublin.
Dedekindy Julius Wilhelm Ri-
chard. — Von 1854 bis 1858 Privatdo-
cent in Göltingen, dann Prof. d. Mathema-
tik am Polytechnicum zu Züfich bis 1862
u. seitdem in gleicher Stellung am Caroli-
num in Braunschweig fOrJ.
Schrieb noch : Abriss e. Theorie d. höhe-
ren Gongruenzen in Bezug auf e. reellen Prim-
zahlen-Modus (Crelle's Journ. LIV, 4 857). Be-
weis für d. Irredactibilität d. Kreistheilungs-
gleichungen (Ib. id.). Zusatz zu e. Aufsatz von
DiricWet (Ib. LVIII, 1861).
DegauUe, Jean Baptiste. — (BGJ,
gest. 1810, Apr. 13, Honfleur.
Degen, Jacob. — (OLW'),
gest. 1848, Aug. 28, (Wien?).
Deidier, ... — Abbe, Jesuit, folg-
weise Prof. d. Philosophie am Seminar zu
Aix, Hauslehrer beim Marquis d'Havre u.
Prof. d. Artillerie an d. Militärschuie zu La
F^re; zuletzt pensionirt in Paris lebend
(BGJ,
geb. 1696, . . . Marseille,
gest. 17 46, . . . Paris. *
Lettre d'ua Matfaematicien ä an khh6, oü Yoa
prouve que la mati^re n'est pas divisible ä
i'infini, IS«*, Paris 1737. De la science des
g^mdtres, 4<*, Ib. 1799. La mesare des sur-
faces etc., 4», Ib. 17<0. Du calcul diff. et in-
I6gr., 4", Ib. 4740. Du parfait ingönieur fran-
gais, 4*, Ib. 4 742. Elements g^n^aux des
parties des math^matiques n^cessaires ä I'ar-
tiUerie et«u gönie, 2 vol. 4®, Ib. 4 746.
Deimann (Deiman), Jobann Ru-
dolph. — Dr. Med. (Halle). Seit 1770
pract. Arzt in Amsterdam (BWJ,
geb. 1743, Aug. 28, Hage, Ostfriesl.,
gest. 1808, Jan. 1 6, Amsterdam.
Geneeskundige proeven en bescbouwingen
over de gunstige werking der electriciteit in
verschiüende ongeiteldheden , Amst. 1779.
Verhandl. over het nut van d^n groei der boo-
men en planten, tot zuivering der lucht; mit
A. Paets van Troostwijk, 8", Ib. 4 780. Be-
scbrijving van eene electriseer-machine en
van proefnemingen met dezelve; mit Dem-
selben, 40, Ib. 1790. Over den steen- en
metaalregen, 8", Ib. 4 804. — Antheil an der
Pharmacopoea Batava. — Sp. 538 moss es
beissen : Yrolik statt Uralik.
Delafosse, Gabriel. — Seit 4 813
Prof. d. Mineralogie an d. Facult. d. Wiss.
u. an d. :ficole normale in Paris (VDJ (Ann.
C. I86O;,
geb. 1796, Apr. 24, St. Quentin (Dep.
Aisne).
Schrieb noch: Sur le plösiomorphisme des
esp6cesmin6raIes(Compt.,rend. XXXII, 4 851).
Sur la thöorie atoraique de Mr. Gaudin (Ib. id.).
Delarbre, Antoine. — (BGJ,
geb. 1722, .. . Clermont.
Deiaunay, Charles Eugene. —
(An. C. I86O;,
geb^l 8 1 6, Apr. 9, Lnsigny (Dep. Aube).
Delisle, siebe auch i\om^ de IT sie.
DeUmann , J 0 h a 1) n Friedrich
Georg (statt Friedrich). — Dr. Phil. hon.
(Breslau 1858). Von 1831 bis 1839 Leh-
rer d. Mathematik o. Naturwiss. am Pro-
gymn. zu Moers, dann Lehrer a. seit 1 847
Oberlehrer am G^^nm. zu Kreuznach (OrJ,
geb. 1805, Mai 20, Kettwig a. d. Ruhr.
Schrieb ferner: Der kleine Physiker, Moers
4 839. — Über e. neues Elektrometer (Prgm.
Kreuzn. Gymn. 4 842). Allgem. Grössenbe-
stimm. d. homoödr. Formen d. regulär. Kry-
stailsystems (Ib. 4854). — Über d. Kubik- u.
OberQäcben-Inhalt d. homoödr. Formen d.
regulären Krystallsystems , 2 Aufsätze (Ver-
handll. d. naturhistor. Vereins f. Rheinpreuss.
4 845—47). Über d. Entsteh, d. Zeolithe im
Melaphyr d. Nahethals (Ib. id.). Über e. Ba-
rytfels bei Kreuznach (Ib. id.). — Abschnitt:
Meteofoiogie in d. »Fortschritten d, Physik«
Bd. IX u. X, Berlin 4 857—58:
Denzier, Hans Heinrich. — Seit
1858 Chef d. topograph. Aufnahme d. Can-
tons Bern (OrJ.
D^parpleiuc, Anleine. — (BGJ,
geb. 1703, Oct. 18, Cessoux.
Derand, F ran 9 eis, heisst richtig:
Derrand (BGJ.
Derosne, Charles. — (BGJ,
geb. 1780, . . . Paris.
Desoh^^anden , J... Wolfgang
von. — (Vom Prof. Wölfin Zürich J,
geb< 1819 (nicht 1 809), Jali 2 1 , Stanz.
1557
Desfontaines
Bubois.
1558
Desfontalnes, R^n^Louiche. —
(Datum unter seinem Büdniss in Bd. VI von
J. St.-HHaire's Plantes de la France) ^
geb. n62, Febr. U, . . .♦
* geb. 1732, Febr. 14 (Q) offenbar Druckfehler.
Desnoyers, Jules Pierre Fran-
^.oisStanislas, statt Jules. — Seit 1834
Bibliothekar am Museum d'Histoire Natu-
relle in Paris (BG) (VDJ,
geb. <800, Oct. 8, Nogenl-Ie-Retrou.
Desormes (nicht Desormes) , G h a r 1 e s
Bern ard. — Nahm viel Theil an derPoIitik.
Zog sich 4 845 von d. Industrie zurück (VDJ,
geb. n77, Juni 3, Dijon,
gest. <862, Aug. 30, Verberie (Oise).
Despretz, Gesar Mansuete., —
geb. 1791, Mai 4,. . . .{Les Mondes,
parMoigno,iHe3,^''6QJ*
gest. 1 8 63, März 1 5, Paris (An. C. 1 8 60;,
♦ geb. nicht 1791, Mai 4, sondern 1789, Mai 13 (2i&?
Mondes). (Cosmos, XXII. 380.) DasDatum im Text:
1792, Mai 10 ist indess eigene Angabe des Verstor-
benen.
Deusing;, An ton. — Dr. Med. (Ley-
den 1637), Prof. zu Harderwijk (1639 —
42), dann zu Groningen (BWJj
geb. 1612, Oct. 16, Meurs.
gest. 1666, Jan, 30, Groningen.
Deyeux, Nicol|as. — (BGJ (BMJ,
geb. 1753 etvi^a, . . Paris,
gest. 1837, Apr. 27, Passy.
Didion, Isidore. — (Von Hrn. Gran-
de au in Paris),
geb. 1798, März 22, Thionville.
Diesbach, Jotf'ann. — (OLW) (BJE.
'S) (BG) (Kais er' s Bücherlex,),
geb. 1729, Apr. 10, Prag,
gest. 1792, Dec. 2, Wien.
Dillon, Peter (statt F. ..). — Capitän
eines englischen Kauffahrers* (BG),
geb. 178 5 etwa, . . (Irischer Abkunft),
gest. 18 47, Febr. 9, . .
* Also nicht Capitän in der französischen Flotte.
Dirichlet (eigentl. Lejeune-Dirichlet),
PelerGustav. — (Götting. Nachr, 1859;
(Monatsberichte d. Berlin. Acad. 1859;,
gest. 1859, Mai 5, Göttingen.
Schrieb noch : Sur un thöorfeme relatif aux'sö-
ries (Crelle's Journ LIII, 4 857). — Posthuma:
Untersuchungen über e. Problem d. Hydrody-
namik (Götting. Nachr. 1859 — mit Zusätzen
von J. W. E. Dedekind in Crelle's Journ. LVIII,
4864). Über d. biquadrat. Character d. Zahl
zwei (Crelle's Journ. LVII, 4 860).
Dlrluen, Enno Heeren. —
Schrieb noch: Lauf d. Pallas vom Aug. 4 849
bis Juni 4820 (Bode's Jahrb 4824). Bahn d.
Cometen vom Juli 4 84 9 (Ib. 4 822). Über d.
Bestimm, d. geogr. Breite mittelst d. Polar-
sterns (Ib. 4 823).
Dlvinl, Eustachio. — ("ßC;,
geb. 1620 etwa, . . . San Severino,
MarcAncona.
Dolomlea, Deodat Guy Silvain
Tancr^de Gratet de. — (BD),
gest. 1801, Nov. 28, Chateauneuf.
Dominis, Marco Antonio de. —
(^Siehe auch : The life and contemporaneous
church history of A. de Dominis etc. by
H, Newland, 8% Oxford u. Lond. 1859/
Donati, V i t a 1 i a n o . — (Linnaeus ad
Gisekiumj in Stöv er: Vita Linnaei, II, 3 0 o;,
gest. 1763, Juli 11, . . .
Donkin, Bryan. — Ferneres über
seine Verdienste in (ASN. XVI, 85;.
Dorisy, Jean. — (BG),
gest. 1652, März 12, Paris.*
♦ gest. 1657, . . (BEJ),
Dom, Ignaz. — (BEJ. v;,
geb. 1731, Febr. 2, ützwingen,
gest
Drapamaud, Jacques Philippe
Raymond. — fSeine Biogr. von J. Poi-
tevin sen.),
gest. 1 8 04, Febr. 2 (An XII, Pluviose 1 2).
Driessen, Petrus. — Dr. Med. (Gro-
ningen 1775). Lector (1778) u. Prof. (extr.
1 787, ord. 1791) and. üniv. daselbst (^Äir;,
geb. 1753, Aug. 30, Groningen.
Driessen, Jan Constantijn. —
NefiFe von Petrus. Dr. Phil. u. Med. [Gro-
ningen 1814 u. 1818] (BW),
geb. 1790, Juni 30, Deventer.
Schrieb noch : Gemakkelijk en onkostbaar
middel om spoedig vuur te maken (Maand-
schrift tot Nut van't Algemeen, Gron. 48CS).
Proefnemingen over het nieuwe donderzilver
(Algem. Konst- en Letterb. 4 808). Scheikun-
dig onderzoek van eene zoort van Soda, welke
uit den fucus buccinalis in de nabijheid van
de Kaap de Goede Hoop wordt bereid (Ver-
handl. Kongl. Inst. VI, 4 823).
Dubois, Jean Baptiste. — (BG),
geb. 1753, Mai 22, Jancigny (nicht
Jaucigiiy),
gest. 1808, 4l^,r. \, MouUhs.
98
1559
Dubois de Montpereux
Ekelnnd,
1560
Dabois de Montpereus, Fre-
deric. — Lebte von 1819 bis etwa 1829
als Hauslehrer In Litthauen, dann als Hof-
meister eines Polen einige Jahre in Berlin,
kehrte 183 6 in die Heimath zurück u. war
seit <8 43 Prof. d. Archäologie in Neuen-
burg r^FoZ/. iv;,
gest. <850, Mal 7, Neuenburg,*
* gest. 1849, Mai 7 (BG) also falsch.
Dubuc, Guillaume. — (DH),
gest. 1837, Oct. 18, Rouen.
Dürnbacher, Johann Nepomuk.
- (BEj, vi;,
geb. 1730, Oct. 28, Prag,
gest
Duflen, Jean Ferapied. — (BG)
(BM),
geb. 1737, .. . Tence.
Dalong^, Pierre Louis. — (CR. VH,
\\1%) (Joum. de chimie med. 1845, Fevr.y,
gest. 183 8, Juli 18, . . .
Dumas, Jean Baptiste. — (An. C.
1860;,
gel). 1800, Juli 15, Alais.
Schrieb auch : Essai sur le volume de Tatome
des Corps ; mit A. Le Royer (Journ. de phys.
XGII, 4811).
Dumoilt, Andre Hubert. — Über
seine Verdienste als Geolog siehe (GS. XIV,
p. Lxn;.
Dumont de Courset, Georges
Louis Marie de. — (Hedouin, Mem.
Soc. d'Agricult. de la Seine 1828, Vol. Ij,
gest. 1824, Juni 15, . . .
Duns Soot, John. — - (KECJ,
geb. 1265, . . .*
* geb. 1274, . . . (BG).
Dupasquier, Gaspard Alphonse
(statt Alphonse). — fTVecw analytique des
travaux de l'Acad. de Rouen, 1848; (BGJ,
gest. 1848, Apr. 18, . . . (BG).*
* Wohl falsch.
Duperrey, Louisisidore. — (An.
C. 1860;,
geb. 1786, Od. 21, . . .
Dupin, Frangois Pierre Charles,
statt Charles (VD).
DupuiS) Charles Francois. — (BG),
geb. 1742, Oct. 16, Trie-le-Ch&teau.
Dupuis-Delcourt, J u 1 e s (statt Jean)
Francois. — Secrelär d. Sociele aeros-
tatique de France, in Paris lebend, seit
1820 mit Einführung u. Verbesserung d.
Gasbeleuchtung beschäftigt (VD)^
geb. . . . Berru (statt Berre).
Essai sur la navigation, Paris 1829. De 1 art
aerostatique appliquö^ux iransport, Ib. 1847.
Electro-subtracteur (ein Hagelableiter) , Ib.
1850. Manuel completd'aörostatique, Ib. 1850.
— Dramatisches.
Dupuy, Louis. — (BG),
gest. 1795, Apr. 12, . . .
Dureau de la Malle, Adolphe
Jules Cesar Auguste. —
geb. 1777, März 2, Paris (BG) (VD),
gest. 1857, Mai 17, ?ar\s (Familienan-
, zeige).*
* gest. Mai iS (VI».
Durocher, J... M... Elisabeth
(statt J . . .). — Corresp. d. Pariser Acad. Von
1835 bis 1 837 Schüler d. poly techn. Schule
(CR. LI, 903;,
gest. 1860, Dec. 3, Rennes.
Dutens, Louis. —
Schrieb auch : Des pierres precieuses et des
pierres fines, avec les moyens de les connaf-
tre et de les övaluer. — Viel Archäologisches.
Duironne* de la Couture, Jac-
ques Francois. — (BG),
geb. 1749, . . . Paris.
* Dutrone schreibt {BO).
Duval, Robert. —
Schrieb noch : De transfiguratione metallo-
rum, 4«, Paiisiis 4 559.
Duval-Leroy, Nicolas Claude.
- (BG),
geb. 1730 etwa, . . . Bayeux.
Egell, Ambrosius. — (G. Schöpf,
Hist.-statist. Beschreib, d. Hochstifts Würz-
bürg, 8°, Hildburghausen 1802^,
gest. 1801, März 13, Würzburg.
Ehrensvärd, August in. -— (Vom
Prof. Berlin in Lund),
gest. 1764, Oct. 4, Saaris, Finnland.
Elohhorn, Carl Herrmann Ale-
xander. — Seit 18 62 Lehrer d. Chemie
am landwirthschafll. Institut in Berlin (Or,.
Eisinga Ueltes), Eise, — (BW),
geh. 17 44, Febr. 21, Dronrijp.
Ekelund, Adam (nicht Adolph) Wil-
helm. — (Vom Prof. Berlin in Lund).
1561
d'Elhuyar
Evaiif.
1562
d'EUinyar (d'Elhuytrt), Don F « u s t o.
— Generaldirector d. mexican. Bergwerke
von 1790 bis zum Ausbruch d. Revolu-
tion, wo er nach Spanien zurückkebrle'u.
daselbst Staatsminfster n. Generaldirector
d. Bergwerke ward. Früher Prof. d. Berg-
scbule zu Vengara in Biscaya (BG),
geb. n55, Oct. H, Logrono.
gest. 1833, Febr 6,
Elias, P . . . — Jetzt Apellatfonsrath tn
Amsterdam (Or)»
Over het v«rmogeD der magoeto-eiektri-
sche Machtoe (Verslagen etc. d. K. Acad. v.
Wetenschappen Xf, 4884).
J^lle d0 BeaumoAty Je a n B a p t i s t e
Armand Louis Läonce. — (An, C.
4860;.
geb. 4798, Sept. 23, . . .
QUootty Andrew. — Machte von
1789 an, im Auftrage d. Regierung, viele
Vermessungen in d. Vereinigten Staaten,
namentlich 4 790 zur Anlage der Stadt
Washington (mit seinem Bruder Jona-
than, gest. 4826 zu Batavia, Staat New
York). War von 4 792 an »Surveyor ge-
neral«r d. Vereinigten Staaten, als welcher
er Fort Brie u. mehre Städte am Brie an-
legte u. die SüdgrSnze gegen d. spanisch.
Besitzungen hin festsetzte. Später Secretär
des »State land Office« u. seit 4 84 2 Prof.
d. Mathematik an d. Miiitär-Acad. zu West-
point im Staat New York (AC),
geb. 4754, Jan. 24, Bucks Counly,
Pennsylvanien.
gest.. 4 820, Aug. 28, Westpoinl.
Stand in engster Beziehung zu Washii^on,
Franklin, Bittenhonse u. A.
suis, Robert Leslie. — (Von Hrn.
W, Walton in Cambridge, auf testamen-
4ar. Anordnung des Verstorbenen^,
gest. 4 859, Mai 4 2, Anstey Hall, Trum-
pington b. Cambridge.
Emmerllng, Ludwig August. —
(G. 34;,
geb. . . . Elleben bei Arnstadt.
Emmet, John Patterson. — Von
1822 bis 4 824 in Charleston lebend, dann
Prof. d. Chemie u. Naturgeschichte an d.
Univ. zu Virginien (AC)y
geb. 1797, Apr. 8, Dublin, Irland,
gest. 4 8 42, Aug. 4 3, New York.
Enfleld, William. — Von 4 770 bis
4 7 83 Prof. d. schönen Wiss. an d. Acad.
zu Warrington, dann Pastor in Norwich
(AC) (KEC),
gest. 4 797, Nov. 3, Norwich.
Enil^el, Johann, s. Angelus.
Engel, ^^maeX. — (BG) (Wolf.W),
gest. 4 784, März «6, . . .
Epp, Franz Xaver. — (BEJ, V;,
geb. 4789, Dec. 23, . . .
Ertel, Traugott Lebrecht. — (G.
4 858;,
gest. 4 858, Febr. 8, München.
Esmaroh (Esmark), Jens. — (NFL),
geb. 4 763, Jan. 34, Houlberg,
Esmarch, Lau ritz. — (E. suppl.;,
gest. 4 8 42, Nov. 4, Kopenhagen.
Esmark, Hans Morton Thrane.
— Capellan zu Eidanger u. Brevig (4 826
—49), dann Pfarrer zu Ramnäs. Seit 4 844
Mitgl. d. Gesellsch. d. Wlss. zu Drontheim
(NFL),
geb. 4 804, Aug. 24, Kongsberg.
Beskrivelse over et nytt Mineral, RadyoHt
(Mag. f. Natarvid. VIII, 4 828). Om nogle nye
Arter af Trilobiten (Ib. XI, 4 832—88). Tho-
riten, opdaget og beskreven (Ib. XII, 4 836).
— Entdeckte ausserdem den Aegyrin, Pra-
seolit, Erdmannit, usw.
Espinosa, Josä de. — (NM),
geb. 4 763, März 25, Sevilla.
Espy, James Pollard*. — Erst Ad-
vocat zu Xenia, Staat Ohio, dann Prof. d.
»Classical Department« am Franklin Institut
von 4847 bis etwa 4 84 4 u. darauf beim
Kriegsdepartement in Washington ange-
stellt (The Human Will etc. by J. P. Espy,
8%Cincinn. 4 864; (SilLN.Journ.XXlX),
geb. 4 7 86, Mai 9, Washington,
gest. 4860, Jan. 24, Cincinnatf. **
* Po 11 ar d nannte er sich nach seiner Frau,
♦•gest. Jan. 25 (.4^. 186t).
Ealer, Leon ha rd. —
3p. 697, Z. 24 V. 0. Acta (nicht Nov. Act.) Pe-
tropol.
Evans, Oliver. — (AC),
geb. 4 755, Newport, Dela-
ware,
gest. 184 9, Apr. 24, Philadelphia.
Nach (AC) gebührt ihm u. nicht Vivian u. Tre-
vethick die Erfindung d. Hochdruckmaschine,
von der er schon 1787 u. 4 794 Zeichnungen
u. Specificationen nach England sandte. —
Erbaute auch schon 4 803 — 4 eine Baggerma-
schine (Dredging raacbine), die den Schuyl-
kill-Fliiss befuhr, getrieben durch ein am Stern
1563
Eximeno
Fizean.
1564
befindliches Schaufelrad, das durch e. Dampf-
maschine bewegt ward. — Erfand auch zur
Verbesserung d. Mühl werke den »Elevatoro,
den »Conveyor«, den »Drill«, den »Hopperboy«
u. den »Descender«.
Esimeno, Antonio. — (NM),
geb. «729, Sept. 26, ValendSa.
Fabrlcins, Johann Christian. —
(NK) (Autobiogr. in G.L.Lahde: Porträt-
ier med Biograp hier af Damke etc, Z"^"- Hft.,
Kjöbnh. 1805;,
geb. n45, Jan. 7, Tendern.*
♦ geb. 1748, Jan. 7 (KSR), also falsch.
Fas, Johannes Arent. — (BWj.
Schrieb noch : Verhandl. over twee kometen,
uit de berekeningen van Ealley etc., 8° Leyd.
4 787. Beschouwing eener sterrekundige for-
mule, 8°, Ib. 4 787.
Fai\Jas de Saint-Fond, B a r t h e-
lemi. — (RDJ,
geb. n4<, Mai <9, Montelimar.
Faye, Herve Auguste fitienne
Albans. — rF/>;,
geb. 48 i 4, Oct. 5, St. BenoiUdu Sault
(Indre).*
Schrieb noch : Sur les ^clipses centrales de
l'annäe prochaine (Compt. rend. XLV, 4 857).
Sur la parallaxe du soleil et sur les ^clipses
de l'annöe couranle (Ib. XLVI, 4 858). Sur les
comötes et sur l'hypothöse d'un milieu rösis-
tant (Ib. XLVII, 4 858 et L, 4 860). Sur la
figure des comötes et sur Taccölöration de
leurs mouvements (Ib. XLVII, 4 858 et L, 4 860).
Sur la seconde queue de la com6le de Soxxati
(Ib. XLVIII, 4 859). Sur les thöories relatives
ä la figure des comötes (Ib. id.). Sur le dö-
doubleraent de la com6te de Biela (Ib. id.).
Sur i'atmosphfere du soleil (Ib. XLIX, 4 859).
Sur les experiences de Mr. Fizeau consideröes
au point de vue du mouvement de transla-
lion du Systeme solaire (Ib. id.). Sur Thypo-
thöse de la force röpulsive dans ses rapports
avec la thöoriedes satellites (Ib. L, 4 860). Sur
une expörience faite avec ia machine de Buhm-
korff pour mettre en övidence la force röpul-
sive des surfaces incandescentes (Ib. L et LI,
4 860). Sur les franges d'interförence qui se
sont montr^es en Algörie durant l'öclipse so-
laire (Ib. LI, 4 860). L'irradialion peut-elle
röcojicilier l'hypothese des nuages solaires
avec les faits observes pendant les 6clipses
totales (Ib. LH, 4 864). Sur l'acc^leration de
la quatrieme comete pöriodique et sur la force
röpulsive (Ib. id.). Sur les phares et sur l'öclai-
rage ölectriques des places publiques (Ib. id.).
♦ ^b. Oct. 1 {Ann. C. 1860).
Feddersen, Bernhard Wilhelm.
— Dr. Phil. (Kiel 4 857), seit einigen Jah-
ren in Leipzig privatisirend (OrJ,
Schrieb noch: Über elektr. Wellenbewe-
gung (Fogg. Ann. CVIII, 4 859). Über oscilla-
torische elektr. Entladung (Ib. CXII, 4 864).
Über d. elektr. Flaschen-Entladung (Ib. CXIII
u. CXVI, 4 862). Über e. eigenthüml. Strom-
theilung bei Entladung d. Leidener Batterie
(Ib. GXV, 4 868).
Ferrara, Francesco. — Von 1803
bis 4 809 Prof. d. Mathematik u. Physik an
d. Univ. zu Catania, dann Prof. d. Natur-
geschichte an d. zu Palermo (MBl).
Schriften: Storia generale dell' Etna, 8®,
Catania 4 793. Sopra il lago dei Palici in Sici-
lia, 8", Palermo 4 805. Sopra l'ambraSiciliana,
8°, Ib. 4 805. Campi Flegrei della Sicilia etc.,
40, Messina 4 84 0. Storia naturale della Sici-
lia, che comprende la mineralogia, 4®, Cata-
nia 4 843. Descrizione dell' Etna etc., 8", Pa-
lermo 4 84 8. Storia dei tremuoti di Sicilia nel
4 823, 8«, Ib. 4 823. — Historisches.
Fiok, Franz Ludwig. — (ZOG, X,
4 859;,
gest. 1858, Dec. 3<, Marburg.
Fiedler, Johann Alexander. —
Dr. PbiL (Breslau 4 835), seit 4 835 Prof.
u. Oberlehrer d. Mathematik u. Physik am
Gymn. zu Leobschütz in Schlesien (Or),
geb. 4 808, Jan. 4, Adersbach, Böhmen.
Ausser der Diss. noch: Lehrbuch d. allgem.
Arithmetik, 8°, Bresl. 4 843. Zur Geschichte
d. Erfind, d. Fernröhre (Prgm. d. Gymn. 4 843).
Das Pendel (Ib. 4 848). Über einige merkwürd.
Eigenschaften d. Sehnen-Vierecks (Ib. 4 849).
Über d. Bestimm, d. Geschwindigk. d. Lichts
(Ib. 4 855). Thermometer- u. Barometerbeobb.
in Leobschütz von 4 805—54, zusammenge-
stellt.
Flguier, Louis Guillaume.* — Nef-
fe, nicht Sohn von Pierre Oscar (VD).
* Guillaume Louis schreibt (F2>).
Fischer, Georg Andreas. — ^Siehe
auch biogr. Notizen über ihn in Lohr-
man n's Mondtopographie , \ . Abth. 4 824,
s. 3;.
Fischer (genannt von Waldheim),
Gotthelf. — (Bull. Soc. d. Naiuralistes
de Moscou, XX VI, 1853;,
gest. 4 853, Oct. 6 ist A. St.
Fizeaa, Armand Hippolyte Louis
(statt H. L.). — Seit 4 860 Mitgl. d. Acad.
d. Wiss. zu Paris (CB. L et LIi; (VDJ,
geb. 4 8 49, Sept. 23, Paris.
Schrieb noch i Sur les hypolh^ses relatives ä
l'öther lumineux et sur une exp^rience qui
parait dämontrer que le mouvement des corps
change la vitesse avec laquelle la lumi^re se
propage dans leur intörieure (Ann. chim. phys.
S6r. III, Vol. LVII, 4 859). Sur une möthode
propre ä rechercher si l'azimut de polarisa-
1565
Flinders
Pridvalski.
1566
Uon du rayon röfractö est influencö par le
mouvement da Corps röfringent (Ib. LVIII,
4860). Recherches sur plusieurs ph^oom^nes
relatifs ä la polarisation de la lumi^re (Ib.
LXIII, 4 861). Recherches sur les modiflca-
tions que subit la vitesse de la lumi^re dans
le verre et plusieurs autres corps solides sous
l'iDfluence de la chaleur (Ib. LXVI, 4 862). —
Sur la lumifere 6mise par le sodium brülant
dans l'air (Gompt. rend. LIV, 1862).
Flinders, M a 1 1 h e w. — Y^C; (KEC),
geb. 1760, .. . Donington, Lincolnsh.
Floerke, Heinrich Gustav. —
(Vom Dr. Pritzel in Berlin),
gest. <835, Nov. 6, Rostock.
Fooke, Christian. — Dr. Phil., seit
4 807 Privatdocent an d. Univ. zu GÖttin-
gen u. zugleich seil 4 8 4 2 Lehrer am Gymn;
daselbst (Der Gang durchs Leben; Selbst-
biographie, Götting. 4 857^ (Götting. Unter-
haltungs-u. Anzeigeblatt vom S. März 4 862^,
geb. 4 772, Dec. 2 — 3, Delmenhorst,
gest. 4 862, März 3, GÖttingen.
Förstemanii, Ferdinand Karl. —
Seit 4 857 pensionirt, als Privatmann in
Nordhausen lebend fOr).
Förster, Wilhelm. —
Diss. de altitudine poli bonnensi, 4°, Bonnae
4 854. — Entdeckte mit 0. L. Lesser den Pla-
neten N° 62 (Erato) am 44. Säpt. 4860 zu
Berlin.
Fokker, Johann Pieter. —
Waarnemingen van de Komeet vän den Jare
4 807 (Verhandi. Nederl. Instit. II, 484 6). De
middellijn der zon in bet apogaeum en peri-
gaeum, waargenomen met eenen beliometer
van 4 3 meter brandpunct op een akroraati-
schen kijker van eenen meter brandpunct (Ib.
VI, 4 823). — Heliometrische Waarnemingen
betreffende Jupiter en Saturn us over de Ja-
ren 4 803 tot 4 824 (Verslagen van bet Nederl.
Instit. 4 829 et 4 834).
Fontaine des Bertins, Alexis.
- (RD),
geh. nicht : Claveyson, sondern : Bourg-
Argental (Ard^che).
Forbes, John. — (Vom Dr. Pritzel
in Berlin.)
gest. 4 823, Aug. ......
forbes, James David. — Seit 4 869
Principal d.' üniv. zu St. Andrews (British
Assoc. Report),
Schrieb noch : Travels through the Alps of
Savoy, 8°, Lond. 4 843, edit. II, Ib. 184S. Oc-
casional papers on the theory of glaciers, 8«,
Edinb. 4850. History 6f Natural Pbilosopby
in d. Eocyclop. Metr Edinb. «- On the ap-
plioation of the oompressibility of water to
practical purpose (Edinb. New phil. Journ.
XIX, 4 835). On the geology of Auvergne (Ib.
XX, 1836). On the intermitting brine spring,
discharaingcarbonic acid gas, near Kissingen
(Ib. XXVi, 1839). Fifteen letters on glacier
raotion (Ib. XXXIII, 4 842 — XLVI, 4849). —
Experimeotal inquiry into the laws of the con-
duction of heat in bars etc. (Tr. Edinb. Soc.
XXIII, pt. I, 4 862).
Forster, Johann Reinhold. —
(Allgm. Litt. -Zt. 4 798, Intelligenzbl. S.
4 582;,
gest. 4 798, Dec. 4 6, Halle.
Forster, Johann Georg Adam. —
(Vom Prof. Strehlke in Danzig, aus d.
Kirchenbuch),
geb. 4 7 54, Nov. 27, Nassenhuben,
gest. 4 794, Jan. 4 4 (Allgm. Litt. -Zt.
1794, Intelligenzbl. S. 204 u. 249;,-
gest. Jan. 4 4 (Ib. 4798, Intelli-
genzbl. S. 62;.
Fortis, Giovanni Battista. —
(Ol W),
geb. 4 744, Nov. 44, Padua.
Fonoanlt, Jean Bernard L^on. —
Seit 4 862 Astronom beim Bureau de Lon-
gllude u. physikalischer Assistent bei d.
Stern waite in Paris (Cosmos, XX, 405;.
Schrieb noch : Tölescopes en verre argent^ ;
miroirs h surface ^llipso'ide et paraboloide de
rövolution (Compt. rend. XLVII, 4 858). Des-
cription des proc6d6s employös pour recon-
nattre la contiguration des surfaces optiques
(Ib. id.). Essai d'un nouv. tölescope parabo-
lique en verre argent^ (Ib. XLIX, 4 859). Sur
un nouv, l61escope de l'observatoire imperiale
(Ib. LIV, 4 862). Sur une dötermination exp6-
rimentale de la vitesse de la lumifere; paral-
laxe du Soleil (Ib. LV, 4 862).
Fourneyron, Benoit. — (VD),
geb. 4 802, Oct. 34, St. fitienne.
Francesooni, DanieJe. — fSiehe
auch: Abate Fortunato Federici, No-
iizie intorno la vita ecc. di D, F., 8% Ve-
nezia 1836;.
Franklin, Sir John. — (AC),
geb. 1786, Apr. 4 6, Spilsby,
gest. 4 8 47, Juni 44, Pointe Victory, an
d. Nord Westküste von King Wil-
liam IV Island (CR. XLIX, p. 44 7
et 633;.
Frioke, Johann Heinrich Gott-
lob. — (Marx),
gest. 1823, Sept. 4 4, Braunschweig.
FridvaXski, Johann. — (OLW),
gest. 4 784, . . . Szepus.
1567
Fritzsohe
Oibbs,
1568
Fritzsche, C a r i J u i i u s. — Dr. Phil.
(Berlin 1833), Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu
St. Petersburg (183 8 Adjunct, iSii aus-
serordentl. u. 1852 ordentl. Akademiker).
Chemiker d. Anstalt für kiinstl. Mineral-
wässer daselbst seit 1833. Wirkl. Staats-
rath 1858 (OrJ.
Funke, Otto. — Seit 18 60 Prof. ord.
d. Physiologie an d. Univ. zu Freiburg (ZtJ.
Fuss, Georg Albert. — Nicht Sohn,
sondern Bruder von Paul Heinrich (Or).
Fyfe, Andrew. — (Vom Dr. A. Mat-
thiessen in London),
gest. 1861, Dec. 31, Edinburgh.
Galeotti, Henri Guillaume. —
(BBB. xv;,
gest. 1858, März 13, Sl. Josse-len-
Noode b. Brüssel.
Galiano, DionisioAlcalä, — (NM),
Memoria sobre las observaciones de latitud y
longitud en el mar, 4", Madrid 1796. Sobre el
cälcuio Irigonometrico en ia aitura de las mon-
tanas (Mem. del Deposito Hidrogräfico) .
Galilei, Galileo. — ("Siehe auch:
G. G., sa vie, son proces et ses contempo-
rains par Philare te ChasleSf W, Pa-
ris 1862;.
Gall, Heinrich Ludwig Lambert.
- (Zt),
gest. 1863, Jan. 31, Trier.
Gallenkamp, Karl Wilhelm (statt
G... L... Wilhelm). — Seit 1861 an F.W.
K ö h I e r's Stelle Director d. städtischen Ge-
werbschule in Berlin (Or),
geb. 1820, Dec. 3, Lippstadt.
Galy-Cazalat, Antoine. — (VD),
geb. 1799, Juli 6, St. Girons.
de Gasparis, Annibale. —
Entdeckte zu den angeführten sieben Pla-
neten seitdem noch No 63 (Ausonia) am
10. Febr. 1861 zu Neapel.
Gaubius, Hieronymus David. —
(BW),
geb. 1704, Febr. 2 4, Heidelberg.
Gauss, Karl Friedrich. —
Seine sümintl. Werke, herausgegeben von d.
königl. Geselisch. d. Wiss. in Göttingen, wer-
den 7 Bde. 4** umfassen (I. Disquisitionesarith-
meticae. H. Höhere Arithmetik. III. Analysis.
IV. Geometrie u. Methode d. kleinsten Qua-
drate. V. Mathemat. Physik VI .\>.lrononiie.
VII. Theoria motus corporum coeleBtium).
Bd. I ist anfangs 1863 erschienen. — Brief-
wechsel zwischen K. F. Oaass u. B. C. Sobc-
macher; herausgegeb. von C. A. F. Peten,
4 Bde. 8", Altena 1860—82.
Gauthey, E m i 1 a n d M a r i e. — (Pr o-
ny in APC. 1837, I, p. 6;,
gest. 1807, JuU 14, . . .
Gautier, £tienne Alfred fimile.
— Neue, nicht Sohn von Alfred (Or).
Geelmnyden, G h r i s t i a n Th o rb e r
Hegge. — Norweg. Marine-Officier, seit
1857 Capitän-Lieutenant. Lehrer d. Na-
vigation usw. am Seecadetten-Instilut zu
Christiania (1841 — 52) u. seit 1855 Vor-
steher d. techn. Schule zu Horten (NFL),
geb. 1816, Oct..y6, Drontheim.
Lärebog i Navigationeii, 2 DI. 8", Christiania
1845, 4. AuQ. 1856. De vigtigste Dele af Na-
turlären etc., 8«, Ib. 4 846. Mathematisk Cur-
sus for Praktikere, 8«, Ib. 1855.
Gelder, Jacob de. — fVollständ. Li-
teratur in Quetelefs Corr. II, p. 29 4J.
Gerbilion, Jean Fran^ois. —
(BEJ. iv;,
geb. 1654, Jan. 21, Verdun,
gest. 1707, März 22, Peking.
Gergonne, Joseph Diez. — Seit
1816 Prof. (erst d. Mathematik, später auch
d. Astronomie u. Physik) an d. Facullät d.
Wiss. zu Montpellier, seit 1830 Rector
derselben u. seit 1844 im Ruhesland le-
bend (Paul Gervais, Discours prononce
Qux funerailles de Mr. G.),
geb. 1771, Juni 19, Nancy,
gest. 1859, Apr. 4, Montpellier (CR.
XLVin, p. 705;.
Gersdorf, Adolph Traugott von.
— Dr. Phil. Herr auf Meö'ersdorf (nicht
Messersdorf) usw.
Gessner (nicht Gesner), Johann. —
(Wolf, l),
geb. 1709, März 18, Zürich.
Gherardo da Sabionetta (dt Sa-
bioneta). — (CPM),
geb. 1 H 4 etwa, . . . Cremona,
gest. 1 187, ...... Cremona.
Gibbs, Oliver W Ol cot l (statt Wol-
cott). — Dr. Phil., seit 1849 Prof. d. Phy-
sik u. Chemie an d. Free Academy zu New
York (Or).
Schrieb noch: On chemical Classification,
Inaugural-Diss.,;8°, Princelon 184 .. . — On a
new fornj of magneto-ölectric-macblne and
1569
Gilbert
Gronov.
1570
account of a carbon batlery (Sillim. Journ.
XXXIX, 4 840). — On the rational Constitu-
tion of certain organic Compounds (Sillinx. N.
Journ. XXV, 4 858). Prelirainary notice of a
oew basc containing Osmium and the Cle-
ments of Ammonia; mit F. A. Oenth (Ib. id.).
— On the value of wood-gazes with enalysis of
thesame; mit Demselben (Journ. Franklin
Inst. <857). — On the influence of lempera-
ture upon the absorplion of light (Proceed.
Americ. Assoc. for the advancem. of Science
4 850). On a new electro-chronograpbic me-
thod (Ib. 4 854). Report on the recent pro-
gress of organic chemistry (Ib. 4 855) On the
theory of the polyacid bases (Ib. 4 858).
Ollbert, William. —
Brauchte zuerst das Wort elektrisch. »Viin
illam electricam nobis placet appeliare
quae ab humore provenit«, sagt er in : De
Magnete, libr. II, cap. II, p. 54, edit. Sedini
4 628.
Gilbert, Ludwig Wilhelm. —
Schrieb auch : Kritische Aufsätze über die in
Münchet» wieder erneuerten Versuche mit
Schwefelkies-Pendeln u. Wünschelruthen, 8°,
Halle 4828.
GlUet de Laumont, Fran^ois
Pierre Nicolas. ~ (BG),
gest. 4 834, Juni 4, . . .
Globert, Giovanni Antonio. —
(J>R),
gest. 1834, Sept. 4 4, . . .
Glrard, Pierre Simon. — (LBN),
geb. 4 765, Nov. 4 4, Caen.
GlaTlmans, C o rn e 1 i s Jan. — (G.
4 858;,
gest. 4 857, Aug. 4 2, Rotterdam.
Glooker, Ernst Friedrich. — (Zi),
gest. 1858, Juli 15, Stuttgart.
Gmelln, Christian Gottlob. — (ZtK
gest. 18 60, Mai 4 3, Tübingen.
Göpel, Gustav Adolph, nicht bloss
Gustav. — (Von unbekannter Hand mitge-
theilt),
geb. 4 84 2, Sept. 29, Rostock.
gest. 4 8 47, Juni 7, Berlin.
Gössel, Johann Heinrich Gott
lieb. — (G. I846A
gest. IRdf) Oct. 4 3, Dresden,
•"rundriss d Mineralogie, 5Bdohn. 8", Qued-
linburg 4s/ia.
Goetz, J a c 0 b A 1 b r e c h l R 0 d er i c h.
— Erst Oberlehrer am Gyran. zu Zerbst
(1828 — 35), dann Prof. d, Älathematik an
dem zu Dessau ^SA),
gest. 1848, Apr 29, Ze.bst (G. 1848;.
Pogge udorf f, Hand^
irh
Goldschmidt, Hermann. —
Entdeckte zu den angeführten zehn Planeten
seitdem noch vier: N" 54 (A lexa nd ra) ara
10. Sept. 4 858, N« 56 (Ps e u d o-Da ph n e,
jetzt Mel et e genannt) am 9. Sept. 4857, N° 60
(Danae) am 9. Sept. 4 860 u. N° 70 (Pano-
paea) am 5. Mai 4 864.
Goodyear, Charles. — (Sill. :Y.
Journ. XXX; (AA. 4 86i;,
geb. 4 800, Dec.29, New Haven, Con-
necticut.
gest. 1860, Juli 4, New York.
Graham, Thomas. — Seit 1 8 55 kö-
uigl. Münzmeister in London (KEC. suppl.y.
Schrieb noch : Liquid difTusion applied to
analysis (Phil. Tr. 4 864).
Grallich, Wilhelm Joseph. —
[WA. 4 860; (ZOG. 4 859;,
gest. 4 859, Sept. 4 3, Wien.
Granlnnd, Jacob Nie las. — (Vom
Prof. Berlin in Lundj,
gest. 1859, Nov. 23, Lund.
Grant, Bernhard. — (Vwn Prof.
Lamont in München) ,
geb. 4 724. Schollland,
gest. 4 796, Dec. 4, Regensburg.
Grebe, Ernst Wilhelm. — (OrJ,
geb. 1804, Aug. 30, ...
Gregorlas a Sancto Vlncentfo.
- (BEJ. V;,
geb. 1584, Sept. 8, Brügge.
Gregory, William. — (Ch. S. XIi;
(G. 4 858;,
gest. 4 85« Apr. 24, Edinburgh.*
Sf-tiio mikroskopischen Untersuchungen in d.
TraiKsact. of the Hoy. Soc. of Edinb. u. Trans-
act of the ' icio.scop. Soc. ''
• gest. Juni 21 {Si 1 1. N. Journ. XXVI) wohl falsch.
Grlbel, Eduard Wilhelm. — Dr.
Phil., von 4 838 bis 4 84 4 Lehrer an d. hö-
heren Bürgerschule am Zwinger in Bres-
lau, dann Lehrer d. Mathematik u. Chemie
■M\ d. Friedrich- Wilhelms-Schule in Stet-
lin fPSK. 4 858;,
gest. 18 56, Juli 4 8, Reichenbach, Schle-
sien.
Grlscho^ir, Karl Christoph. —
(A. Ph. CVIL 4 86 4y,
gest. 18 60, Dec. 4 7, Stavcnhagen.
Gronov, Lorenz Theodor. — (Bi-
hlioiheca Banhsiana) ,
geb. 17 30 etwa, . . .. gest. 17:7, .. .
99
1571
Gmner
Heer.
1572
Grüner , Emmanuel L . . . — Jetzt
Prof. an d. Ecol des Mines zu Paris {Vom
Prof. Wolf in Zürich),
geb. 1809, Mai \S, Bern.
Gu^neau de Montbeliard, Phi-
libert. — (MGB),
geb. 1720, Apr. 2, Semur.
Guinand, Pierre Louis. — (Vom
Prof. Wolf in Zürich),
geb. 1748, Corbatiere bei
Chaux-de-Fonds,
gest. 1824, Febr. 13, Brenets.
Guyot, Arnaud Henry. — Dr. Phi).
(Berlin 1835). Nachdem er in Stullgart,
Carlsruhe u. Berlin studirt, u. viele geo-
log. Reisen in Frankreich, Belgien, Deutsch-
land, Italief) u. d. Schweiz gemacht, Prof.
d. Geschichte u. physikal. Geographie am
Gymn. zu NeufchMel von 4 839 bis 1848.
Übersiedelte nun nach Cambridge (Massa-
chusetts), lehrte dort an verschiedenen In-
stituten u. ward 1855 Prof. d. physikal.
Geographie am College of New Jersey zu
Princeton (AC)y
geb. 1807, Sept. 8, bei NeufchMel.
Eartb and man, 8», Boston 1849 (Übersetz.
seiner 1848 — 49 zu Boston französisch gehal-
tenen Vorlesungen durch Prof. F«ltOB am Har-
vard College).
Haedenkamp, Hermann. — Dr.
Phil., von 1836 bis 1843 ordentl. Lehrer
u. seitdem Oberlehrer am Gymn. zu Hamm
fVerhandll. d. naturhist. Vereins d. preuss.
Rheinlande u. Westphalen, Bd. XVHj,
geb. 1809, MMrz 6, HrfUe, Westph.,
gest. 1860, Oct. 24, Hamm.
Haeseler, Anton Julius. — (Von
Kästners Hand geschrieben unter seiner in
Pulkowa aufbewahrten Dissertation) (Or),
geb. 1764, Juli 2, Wolfenbüttel,
gest. 1785, Dec. 3, GÖtlingen.
Ha^en, Karl Gottfried. —
Schrieb noch : Bemerkung, die Entstehung des
Börnsteins betreffend (Beitrr. z. Kunde Preus-
sens, Hl, 1824).
Hagen, Robert Herr mann Hein-
rich. -- (Zt),
gest. 1858, Aug. 19, Berlin.
Bansen, Hans Jacob. — Oberleh-
rer an d. Kathedral-Schule zu Ripen von
1 8 1 8 bis 1 8 45, dann pensionirt (E. suppL),
gest. 1850, Febr. 2, Ripen.
Hardy, Claude. — (BDMJ,
gest. 1678, Apr. 3, Paris.
Bare, Robert. —Von 18l8bis 1847
Prof. d. Chemie an d. Medical School d.
Universität von Pennsylvanien (AC) (Sil-
lim. N. Journ. XXVi;,
geb. 1781, Jan. 17, Philadelphia,
gest. 1858, Mai 15, Philadelphia.
Barkort, Eduard. — (Mag, Litt. d.
Auslandes, 1859, N** 1 o;,
geb. 1798, Juli 18, . . .
gest. 1834, Aug. ..,...*
* Au8 der Schrift : Aus M^icaniachen Ge/ängniasen.
Bruchstück aus E. Ha rkorfa Papieren. Jleraus-
ffegeb. von Dr. F. G. Kühne ^ Leipz. 1858.
Barmens, Gustav. — Dr. Med., Prof.
d. Medicin o. Experimentalphysik an d.
üniv. zu Lund von 1732 bis 1771 (SLH)
(Wickström, Consp. lit. bot. in Suecia),
geb. 1699, Nov. 4, Stockholm,
gest. 1774, Nov. 18, Lund.
De elementis aquarum mineraliuro, Lundae
1734. De fontium origine (Ib. 4 745). Diss.
tres leges Newtonianes adumbrans (Ib.
1745). De terrae motibus et eorum caussis
(Ib. 4 747). De nitro (Ib. 1748). De sale com-
mani (Ib. 1748, deutsch vonMylitu in d. Phy-
sikal. Belustigungen). De ferro Tabergensi (Ib.
1749). Delapidecalcareo (Ib.'f751). Degene-
ratione lapidum et crystallisatione (Ib. 175S).
De ortu et generatione salis alkali fix! el vo-
latilis (ib. 1760). De genuino Docimasiae me-
taliicae fundamento (Ib. 1761).
Bartig, Georg Ludwig. — (Selbst-
biogr. im Sylvan 1816 u. AUgm. Litt. ^ Zt.
Intelligenzbl 1837, März, S. 97;,
geb. 1761, Sept. 2, Gladenbach,
gest. 1837, Febr. 2, Berlin.
Bartwall, Victor. — (Act. Soc.
Fenn. Y),
gest. 1857, Aug. 8 [A. St.], (Helsing-
fors?).
Basselqulst, Friedrich. — (Lin-
nens Her palaestinum),
gest. 1762, Nov. 9, . . .
Bassler, Ferdinand Rudolph. —
(Vom Prof. Wolf in Zürich),
geb. 1770, Oct. 16, Aarau.
Bausmann, Johann Friedrich
Ludwig. — (Nachrr. von d. Götting. Univ.
1860;,
gest. 1859, Dec. 26, Göltingen.
Beer, Oswald. — Seit 1851 Prof.
ord. an d. üniv. zu Zürich. — (Zt).
Schrieb noch : Flora tertiana Helvetiae,
3 vol. 40, Winterthur 185B- 58.
1573
Helmholtz
Hortensias.
1574
Helmholtz, Herrmann Ludwig
Ferdinand. — Seit 4 857 Corresp. d.
Acad. d. Wiss. zu Berlin (Monatsb. d. Ber-
liner Acad).
Schrieb noch : Die Lehre von d. Tonempfin-
dungen als physiolog. Grundlage fiir d. Theo-
rie d. Musik, »•*, Braunschw. <865. — über
Integrale d. hydrodynam. Gleichungen, wel-
che d. Wirbelbewegungen entsprechen (Crel-
le'iJourn. LV, 4 858). Theorie d. Luftschwin-
gungen in Röhren mit offenen Enden (Ib. LVII,
4 859). — Über d. Klang d. Vocale (Pegg. Ann.
CVIII, 4 859). über musikal. Temperatur (Ib.
CXill, 4 861). Zur Theorie d. Zungenpfeifen
(Ib. GXIV, 4 864).
Henry, William. — (AC) (KECJ,
geb. 4 775, Dec. 4 2, Manchester.
Herapath, William. — Bis 4830
Brauer in Bristol fACJ.
Herapath, Tbornton John. —
Seil 4 856 »Chief Chemist to the Mexican
and South American Smelting Company«
zu Herradüra bei Coquimbo (Ch. S. XU),
gest. 4 858, Dec. 9, Atlant. Ocean.*
* Ertrank auf der Eückfahrt nach England.
Herberger, Johann Bduard. —
Dr. Phil. (München 4834). Von 483« bis
4 8 47 Apotheker in Rheinzabern u. Kaisers-
lautern, dann Prof. d. Technologie usw. an
d. Univ. zu Würzburg u. daneben seit 4 86 4
Rector d. Kreis-Landwirthschaft- u. Ge-
werbe-Schule daselbst fj. J. Sc her er,
Verhandll. physik.-med. Gesellsck. in Würzb.
VI, 4 856;,
geb. 4 809, Juli 3 4, Kempten,
gest. 4 855, März 4 4, Würzburg.
Gründete 4 837 die Pharmaceut. Gesellschaft
in Rheinbayern.
Herholdt, JohannDaniel. — (KSHJ,
geb. 4 764, Juni 4 0, Apenrade.
Hermlte, Charles. — (VD),
geb. 4 822, Dec. 25, Dieuze.
Hevel, Johann. — /"Siehe auch : Sein
Leben u. seine Bedeutsamkeit, von F. A.
Brandstätten, 8", Danzig 4864;,
Hitohoook, Edward. — Dr. Theol.
u. 4ur. Von 4 8 4 5 bis 4 8 4 8 Principal d.
Academie in Deerfield (Massachusetts), von
4 82 4 bis 4 825 Pastor an der »Congrega-
tional Church« zu Cpnway (Massachusetts),
von 4 825 bis 4 845 Prof. d. Chemie u.
Naturgeschichte am Amherst College u.
darauf bis 4 854 Prof. d. natürlichen Theo-
logie u. -Geologie an demselben, sowie
Präsident dieses Instituts. Daneben Staats-
geologe von Massachusetts 4 8 30, von New
York 4 836 u. von Vermont 4 857 {ACJ.
Hoadly,'' Benjamin.— (ACJ (KEC),
geb. 4 705, Febr. 4 0, London.
•Hoadley (>1C) {KEC)
Hoohstetter, Ernst Friedrich.
— Folgweise Repetent am theolog. Semi-
nar in Tübingen 4 84 0, Garnisonprediger
in Ludwigsburg 4 84 2, Prof. d. Mathema-
tik u. Physik in Hohenheim 4818, Prof.
am Obergymn. in Stuttgart 4 823 (HA).
Schrieb noch : Observationum de aere te-
nuato, eodemque caloris capaciori reddito ad
phaenomena aliquot atmosphaerica applica-
tio (Prgra), Stuttg. 4 823. De functionibus lo-
garithmicis, in formulis mathematico-physi-
cis obvenientibus (Prgm.), Ib. 4 829.
Hoohstetter, Ferdinand. — Geo-
loge auf d. Weltreise d. Österr. Fregatte
Novara in d. Jahren 4 857 — 59. Seit 4 860
Prof. d. Mineralogie u. Paläontologie, sowie
d. Zoologie u. Botanik» am polytechn. In-
stitut in Wien (ZOG. XI ;.
Hoffmann, Johann Heinrich. —
Nach G. Kirch's Tode Astronom d. Acad.
d. Wiss. zu Berlin (LB).
Schrieb noch: Descriptio penduli, quod
suas exacte numerat vibrationes simplices
(Miscell. Berolin. 1, 474 0).
Hoftneister, Rudolph Heinrich.
— Prof. d. Physik an d. Cantonschule (nicht
Centralschule) zu Zürich.
Schrieb noch: Meteorolog. Verhältnisse von
Lenzburg (Neue Denkschr. d. Schweiz. Ge-
sellsch.).
HopkinsoB, Francis. — (AC),
geb. 4 737, .. . Philadelphia.
Hoppe, Ernst Reinhold Eduard.
— Seit 4 859 wieder Privatdocent an d.
Univ. zu Berlin (Berlin. Univ.-Docum.).
Hoppe, Ernst Felix Immanuel.
— Seit 4 860 zweiter Prof. ord. d. Chemie
an d. Univ. zu Tübingen (Zt).
Homstein, Karl. —
Schrieb noch. Dies, de maximis et.minimis
inlegralium multiplicium, 4", Viennae 4 850.
Horsbnrgh, James. — (BG),
gest. 4 836, Apr. 4 4^ Hernehill.
Horsley, Samuel. — (AC),
gest. 4 806, Oct. 4, Brighton.
Hortensius, Martin. — Ward so
nach seiner Mutter, geb. Van den Hove,
genannt; nach seinem Vater müsste er
99*
1575
Hoser
Joachimsthal.
1576
VanSwaansuyck heissen fPro/".?;. Moll
in d. Astr. Nachrr, X, 20 V-
Hoser, Joseph Karl Eduard. —
(ABG. VI, 18oU,
geb. 1770, Jan. 30, nicht Juni 30.
Hottinger, Salomo, nicht Samuel.
Hruschaner, Franz. — Dr. Med.
u. Chir. {Wien <831 u. 1832). Von <836
bis' 18 50 Prof. an d. medicin. -Chirurg.
Lehranstalt in Gratz, seitdem Prof. d. Che-
mie an d. üniv. daselbst (WA. 1859;,
gest. 1858, Juni 21, Karlsbad.
Hult6n, Andreas (Anders) . — (Vom
Prof. Angström in UpsalaJ,
geb. 1757, .fan. 5, Nerike,
gest. 1831, Apr. 19, üpsala.
Humboldt, Friedrich (Friedrich
Wilhelm*) Heinrich Alexander von.
— (Monatsberichte d. Berlin. Acad. 1859^,
gest. 1859, Mai 6, Berlin.
Zu seinem Andenken wurde imJ. 1860, haupt-
sSchlich auf Anregung von G. Magnus in Ber-
lin, die »Hunnboldt-Stiftung für Natur-
forschuni^ u. Reisen« gegründet.
* Nach dem Taufschein.
Hunter, John. — (AC),
gest. 1792, Oct. 16, . . .*
♦ Wohl falsch. — Gest. 1793, Oct. .. {KEC).
Ingen-Houss, Jan. — (BWJ,
geb. 1730, Dec. 8, Breda.
Inghlrami, Giovanni. — i^Siehe
auch: Vita di G. /., 8", Firenze 1854^.
Jablonowsky, Joseph Alexan-
der. — ^ÄG;,
geb. 1711, Febr. 11, . . .*
♦geb. 1711, Febr. 4 (7ZX).
Jaochaeus, eigentlich Jacchey. —
(BWJ.
Jackson, Charles Thomas. — Dr.
Med. (Harvard Univ. 1829). Verweilte von
1829 bis 183 2 in Europa, practicirte dann
kurze Zeit in Boston, u. widmete sich dar-
auf d. Chemie ji. Geologie. War Staats-
geologe folgweise von Maine 1 83 2, Rhode-
Island 1839, New Hampshire 18 40 u. Mi-
chigan 18 47 (ACJ,
Auf der Rückfahrt nach Amerika (1832) soll
er Morse die Moo des Scbreibe-Telegraphen
angegeben haben. Seine Erfindung der An-
aesthesis durch Aether (auf welche auch Dr.
W. T. G. Morton u Dr Horace Wells Ansprü-
che erhoben*) dalirt von etwa <84i, doch
fand er schon 1834, dass eine alkoholische
Lösung vou Chloroform unempfindlich gegen
Schmerz mache.
* Die Pariser Acaderaie ertheilte 1852 dein Dr. J ac k-
80 n 2500 frc8. für die Erfindung u. dem Dr. Mor-
ton ebensoviel für die Anwendung der Anaestheeie.
Jacobi, Karl F r i e d r i c h A n d r 0 a s.
— Von 1818 bis 1819 Conrect. in Bran-
denburg a. d. Havel, seitdem Prof. in Schul-
pforta (PSK. 18 57;.
Die Diss. »De undecimo EucIidiB axiomate«
ist von seinem Bruder Andreas.
Jaoobi, Karl Gustav Jacob. —
Posthuma : über Reihenentwicklungen, wel-
che nach d. Potenzen e. gegebn. Polynoms
fortschreiten usw. (Crelle'sJourn. LHI, 1857).
Über e. elementare Transformation eines in
Bezug auf jedes von zwei Variablen-Systemen
linearen u. homogenen Ausdrucks (Ib. id.).
Solution nouv. d'un probleme fondamental de
geodesie (Ib. id.). Ableitung der in diesem
Aufsatz enthaltenen Formeln (Ib. id.). Dar-
steli. d. ellipt. Functionen durch Potenzrei-
hen (Ib. LIV, 1857). Ij'ber die .Substitution
(ax*+2bx+c)y'+2(aV+2b'x4-c')y+a"x*-i-
ib"x + c"=0, und über d. Reduction d. Abel-
scben Integrale erster Ordn. in die Normal-
form (ib. LV, 1858). Untersuch, über d. Dif-
ferentialgleichung d. hypergeometr. Reihe (Ib.
LVI, 1859). Über d. Abbildung e ungleichax.
Ellipsoids auf e. Ebene, bei der d. kleinsten
Theile ähnlich bleiben (Ib. LIX, 4 861). Nova
methodus, aequationes differentiales prirai
ordinis inter numerum variabilium quamcun-
que propositas integrandi (Ib. LX, 1861).
Jacques, Malhieu Joseph. —
(BG),
geb. 1736, Oct. 27, Arc-sous-Montenot.
Jameson, Robert. — (ACJ,
gest. 1854, Apr. 17, Edinburgh.*
• Ist falsch, ebenso wi« gest. 1854, Apr. 10 (BO).
Janin de Combe-Blanohe, Jean.
— (BG),
geb. 4 7 30, Jan. 11, Carcassonne,
gest. 17 90 etwa,
Janisch, OscarKarl Ferdinand.
— Seit 1856 Leiirer d. Mathematik am
Gymn. zu Frankfurt a. d. 0. statt des pen-
sionirlen Prof. Schraeisser (Gymn.-
Prgm. 1856;.
Jars, Gabriel.
- (BG) (Q) (B) (BS),
20, nicht 26.
gest. 1769, Aug
Joaohimsthal, Ferdinand
gest. 1861, Apr. 6, Breslau.*
* gest. Apr. 5 (ÖV. XXXVl).
(Zt),
1577
Jomard
Koch.
1578
Jottiard, Edmond Fran^ois. —
(VD),
geh. 1777 Nov. 22, Versailles,
gesf. 186 3 Sept. 23, Paris (Cosmos
XXI ;.
Jonoourl, I^:iip de. — (BG),
geh. ^lOl Haag,
gest. 177.S plNva, . . . Haag.
Jamelin, J . . . ß . . . » - (LBN. III,
siij)[)i. p. 59?)',
geb. . . . bei Clierbourg.
• HeisHt: Jean Baptistc {£G).
Jnns, Joachim. — /'Siehe aurh; Des
Dr. J. Jung i US Briefwechsel mit seinen
Schülern u Freunden; von Dr. Med. R. C.
ß. Ave-Lallemant, 8", Lübenk \8B3J.
Juni;, Johann. — (BEJ. V),
gesl. 1793, Sept. tO, Mainz.
Junge, E . . F. . ., heissl Ernst Fried-
rich. - Dr. Ph.l. (Haue 1820). Erst Leh-
rer am Pädagogium u an d. Hauptschule
in Halle, dann Lehrer u. später ProL am
Gymn. zu Zelt^ (Bull),
geh. . . . Dornbur.L; bei Zerbst.
JnHn^, Louis. -— fBGJ,
gest. 18 19, Od. 2 4, . . .•
• Wohl falsch.
JassiCU, Antoine de.* — (BG),
gest. 1758, Apr. 12, . . .**
* Nicht blos« ; Juasieu Antoine {JS) (Q).
♦* Wohl falsch.
Kämmerer, Jacob Friedrich, —
fPSK. 4 85U
gest. <857, Dec. 5, Ludwigsburg.
Kane, Elisha Kent. —
geb. 4 822, Febr. 3, Philadelphia i'äG;
fVDJ^,
gest. I 857, Febr. \ 6, Havana {BGJ (AA.
18 58;.
• geb. 1K20, Febr. 3 (ÄC).
Karsten, J a n W i e d e m a n n . — Seit
1800 beim Waterstaat im Haag angestellt,
seit 1820 als Haupt-Ingenieur (Th. v.
Swinden, Ilet 25jarig Bcstaan van het Na-
tuur- en Schetkundig Genootsohap te Gro-
ningen, 8°, Groningen 1826^,
geb. 1775, Nov. 2, Leeuwarden,
gest. 18 25, Jan. 31, Haag.
Schrieb auch : Handleiding to eene oppervlak-
kige Aardrijkskunde, 1808.
KaschnUnigS, Johann (statt Joa-
chim) Baptist. — (BEJ. Vj,
geb. 1 7 1 4, Juni 1 6, Sonnegen, Kärnthen,
gest. 1787, Juli 2 2, Marburg, Oesterr.
Keferstein, Wilhelm Moritz. —
Seil 186 1 Prof. extr. d. Zoologie u. ver-
gleichenden Anatomie, sowie Conservalor
d. Sammlungen d. Univ. GÖtlingen (Orjy
Schrieb noch : Beilrag zur Geschichte d.
elektr. Fische (Götting. gelehrt. Anzeig. 1859).
Kessler, Friedrich Christian
Ludwig. — Lehrer d. Chemie von 1856
bis 1862 an d. Prov. -Gewerbschule zu
Danzig, seitdem an der zu Iserlohn (OrJ.
tiber d. Atomgewichte von Chrom, Arsen
u. Antimon (Pogg. Ann. CXIII, 1861). Über
d. Verhall, d. Chrom.sfiure u. d. Übermangan-
saure gegen d. niedr. Oxydationsstufen d. Ei-
sens, Arsens u. Antimons (Ib. CXVIII, 1868).
Kirchhoff, Gustav HoberL — Dr.
Phil. (Königsberg 18 47). Seit 1861 Cor-
respond. d. Acad. d. Wiss. zu Berlin fJüo-
natsb. d. Berliner Acad.),
Schrieb noch : Über d Vei hällniss d. Quer-
contraction zur Lengendilatallon bei Stöben
von federhart. Stahl (Pogg. Ann.GVIH, 1859).
Über d. Winkel d. opt. Axen d. Aragooits für
d. verschiedn. Fraun h ofe r'schen Linien
(Ib. id.). Über d. Frau n hofe r'schen Linien
(Ib. CIX, 1860). Überd. Verhältnis» zwischen
Emissions- u. Absorptionsvermögen d. Kör-
per für Wärme u. Licht (Ib. id.). Chemische
Analysen durch Spectralbeobb. ; mit K. Bull-
aen (Ib. CXIH, 1861). Zur Geschichte d. Spe-
ctral-Analyse u. d. Analyse d. Sonnenatmo-
Sphäre (Ib. CXVHI, 1863]. — Über d. Gleich-
gewicht u. d. Bewegung e. unendlich dünnen
elast. Stabes (Crelle'sJourn. LVI, 1859). tber
d. Vertlieilung d. Elektricität auf zwei leiten-
den Kugeln (Ib. LIX, 1861). — Untersuchun-
gen über d. Sonnenspectrum u. d. Spectron
d. chemischen Elemente (Abhandll. d. Berlin.
Acad. 1861), auch für sich, 4", Berlin 1861,
2. Aufl., Ib. 1862.
Knight, Gowii), nicht Godwin.
Knorr, Ernst. — Dr. Phil. (Berlin
1830), Prof. d. Physik u. physikal. Geo-
graphie erst an d. Univ. zu Kasan (183^
— 46), dann an der zu Kiew (1846 — 58),
seitdem emeritirt in Dresden lebend. Staats-
rath (Or),
geb. 1805, Nov. 23, Herzberg,
über d. neue Mikrometer von FetroBcliewslcy
(Pogg. Ann. CXI, iseo). Über d. Messen d.
Gehörweite u. deren linyleichheit fürd. rechte
u. linke Ohr (Ib. CXIH, 186^^.
Koch, Julius A u g u s t. — Pracl. Arzt
von 177 6 bis 179 2 in Osnabrück, dann
in Danzig, daselbst auch Astronom d. na-
1579
Köhler
Lassaigne.
1580
turf. Gesellsch. an Dr. N. M. v. Wolfs
Stelle (Bode's Jahrb. <82«, S. 233j.
Köhler, Friedrich Wilhelm. —
Seit 1861 wegen Augenleidens pensionirt
u. in Marburg lebend (Or).
König, S a m u e 1 (der Vater). •— /"FKo //".
Ii; (LSL),
geb. 1670,
gest. 17 50, März 31, Bern.
König;, Johann Gerhard. — (Wil-
de novo' s Grundr. d. Kräuterkunde 6. Aufl.
Bd.I, Berl. ISSIj,
gest. 1785, Juni 26, . . .
Kolke, Heinrich vom. — Lehrer
d. Mathematik, Physik u. Chemie an d.
höhr. Bürgerschule (nicht Gymn.) zu Aachen
seil 1862 (PSK. 1858^
gest. 1856, Nov. 2, Aachen.
Kroll, Karl. — fZtJ,
gest. 1862, Dec, 81, Wien.
Kroneoker, Leopold.-» Seit 1861
Mitgl. d. Acad. d. Wiss. zu Berlin fi/o-
natsb. d. Berliner Acad.).
Schrieb seitdem : Über cubische Gleichun-
gen mit rationellen Coefficienten (Crelle's
Journ. LVI, i85ftl. Über d. Anzahl d. ver-
schiedn. Classen quadrat. Formen von nega-
tiver Determinante {Ifa. XVII, 4 860). tlberd.
Bedingungen d. Integrabilität {Ib. LIX, 4 861).
— Mittheil, über seine algebraischen Arbei-
ton (Monatsber. d. Berlin. Acad. 1861). Über
e. neue Eigenschaft d. quadrat. Formen von
negativer Determinante (Ib. 1S62). Über d.
compkiLe Multipiicatioo d. ellipt. Functionen
(Ib. id.).
B^rflgor, Adalbert. — Seit 1862
Director d. Sternwarte in Helsingfors (Or).
Kndomatsoh, Johann. — (Von
Hm. F. Neumann in Wien),
geb. 1819, Aug. 6, Neujahrsdorf, Böhm.
Kühn, Karl Amandus. — (Votn
Prof. Th. Scheerer in Freiberg),
geb. 1783, Sept. 22, Dresden.
Kfllp, Edmund Jacob. —(Voss. Zt.
22. Juli 1862;,
gest. 1862, Juli 48, Darmstadt.
Karrer, Jacob Wilhelm Hein-
rich von. — (Allgm. Zt. 6. Jan. 1863;,
gest. 1862, Dec. 28, Zwickau.
Laboulaye, Charles Pierre Le-
f^bvre. — (Von Hm. W. Wertheimin
Paria),
geb. 1813, Juli 13, Paris.
Laonsbersh, s. Lansbergh.
^ Lager^Jolm, ?chr. — (Vom Prof.
An g ström in Upsala),
geb. 1787, Aug. 13,.
gest. 1 856, Juli 18, Bofor«, OrabroUn.
Lasvs, Daniel. — Von 4638 bis
1640 auch Privatdocent an d. üni^. zu
Königsberg (Pisanski),
geb. 1610 etwa, . . . Scbönberg, MShr.
Lamarok, Jean Baptiste Pierre
etc. — fCuvier, Mem. Unst. XIIi; (Q)
(BG) (KEC),
geb. 1744, Aug. 1, Bazentin.*
♦ Nur {BS) hat Apr. 1.
La Marmora, Alberto Ferrero
de. — (Von Prof. Q. Sellain Twin),
geb. 1789, Apr. 7, Turin.
Lamont, Johann. — Conservator,
nicht Observalor der Sternwarte zu Bo-
genhausen (Or),
geb. zu Braemar, nicht Bracmar.
LamouroQX, J... V... F..., heisst
Jean Vincent Fehx. — (BG) (RE. XXV,
p. 866;,
gest. 1825, März 26, Gaen.
Lampredl, Urbano. — Bis 1796
Piarist, dann Hauslehrer erst in Mailand
(1806--13), darauf in Neapel bis 1821,
wo er (als Carbonari) vertrieben wurde,
wohin er jedoch 1826 zurückberufen ward
(MBI) (BG),
geb. 1761, Febr. 13, Florenz.
Lamy, Bernard. — (BDM),
geb. 1640, Juni 28, Le Mans.
La Poyrouse, Jean Fran^ois Ga-
laup, Comte de. — (BG),
geb. 1741, Aug. 22, Guo bei Alby.
Lapio, Pierre. — (Von Hm. Gran-
de au in Paris) (BG),
geb. 1779, Au^. 11, ... .
gest. 1850, Dec. 30, Paris.
Lardner, Dionysius. -— fAC),
gest. 1859, Apr. 29, Paris.*
* gmt. 1859, Mai 4, Neap«l {Contot XIT, 61)).
Largetean, Charles Louis. — (BG),
geb. 1794, Juli 22, . . .
Lassaigne, Jean Louis. — (Phar-
maceut. Journ. and Transact. XVIII, 683;,
gest. 1859, März 18, . . .
1581
Lax
Limmer.
1582
Lax, William. (BGJ,
geb. nsi, . . .*
• I8t falsch.
Le Blanc, Nicolas. — Erfinder d.
allgemein üblichen Darsteliungsweise der
Soda aus Kochsalz (Qr. II, p. 2 < 0 citirl: iVo-
tice sur la vie et les travaux de N. L. par le
Marquis Mannoury cCEctot, Paris { 855^,
geb. 1743, Issoudun,*
gest. {$06, Jan. H, St. Denis.
• g«b. 1753, . . . iBBOudun {BO).
Leolero, S6bastien. — (BG)^
gest. n\k, Oct. 29, Paris.
Lesbare de Fouroy, Louis
fitienne. — (BG),
geb. n85, Aug. 26, Salnl-Domingue.
Schrieb noch : Th6orie du plus grand commun
diviseur algöbrique et de röiimination entre
deux 6quations ä deux inconoues, 8°, Paris
<857.
Lehmann, Karl Gottbelf. — (Voss,
Zt. 9. Jan. <863;,
gest. 1863, Jan. 6, Jena.
Lehmus, Daniel Christian Lu-
dolph. — (Voss. Zt. 20. Jan. 1863;,
gest. 1863, Jan. 18, Berlin.
Lemaout, Emmanuel. — (BG),
geb. 1806, . . . Guingamp.
L^mery, . . . genannt der Jüngere,
heisst Jacques. — (BG),
getauft 1 678, Jan. 6, . . .
gest. 1721,
Lemonnter, Louis Guillaume. —
(Cuvier, Mem. Flnsi. IIi; (BG),
geb. 1717, Juni 27, Paris,
gest. 1799, Sept. 7, Monlreuil.*
• Voritadt Ton Vewaille«.
Leonhard, Karl CSsar von. —
(Allgm. Zt. 26. Jan. 1862;,
gest. 1862, Jan. 23, Heidelberg.
Lepante, JeanAndrd. — (LBN),
geb. 1720 oder 1728, .. . Thonne-Ia-
long b. Montmädy.
gest. 1801, .. . Paris.*
• Ist falsch {LB. p. 679).
Lepaute, Jean fiaptiste. — (BG),
geb. 1727, Thonne-la-long
b. Monlmedy.
gest. 1802, März 18, Paris.*
War mit seinem Bruder Jean Andre associirt
bis 1774, wo derselbe sich zurückzog, u. statt
seiner die beiden Neffen, Henri (geb. 1748,
gest. 1806) u. Pierre Basile fgeb 1749, gest.
1843) eintraten, die 1789 das Geschäft allein
übernahmen.
* pett. M&n 1 (LBN).
Leroy, C... F... A..., heisst Charles
Fran^ois Antoine. — (BG),
geb. 17 80 etwa,
gest. 1854, Febr. 23, Paris.
Le Sage, George Louis (der Ael-
tere). — (BG),
geb. 1676, Jan. 9, Colombiere bei
Conches.
Levy, Armand. — (SPP),
gest. 1841, Juni 26, . . .
Schrieb noch : Descriplion d'une colleclion de
minöraux, formte par Mr. H. Heuland et ap-
partenant ä Mr. C. H. Turner etc., S vol 8«,
u. Atlas, Paris 1828.
Leydolt, Franz. — Dr. Med , von
18 43 bis 18 47 Prof. d. allgem. Geogra-
phie u. Naturkunde an d. Realschule d. po-
lylechn. Instituts in Wien, daneben (18 46
47) Suppi. d. allgem. Naturgeschichte an
d. Univ., seit 18 47 Prof. d. Mineralogie u.
Geognosie am polytechn. Institut daselbst
(WA. 1860;,
gest. 1859, Juni 10, . . .*
Schrieb noch : Anfangsgründe d. Mineralogie ;
mit A. Machatschek, 8", Wien 1853, 2. Aufl.,'
Ib. 1859. — Überd. Meteorstein von Borkut
(Sitzungsber. d. Wien. Acad. XX, 1856). —
lieber d. sehr merkwürd. zwillingsartige Zu-
sammensetz, d. Ankerits (Haidinger'sMittbeili.
I, ^ 846). Über d. merkwürd . Bildung d. Schrift-
granits (Ib. id.). Über e. neues Vorkomm. d.
Olivenits (Ib. IV, 1848). — Neue Methode, die
Achate u. andere quarzhalt. Mineralien natur-
getreu darzustellen (Jahrb. Geolog. Reichsan-
stalt, II, 1851 u. V, 1854). Untersuchungen
überd. Glimmer (Ib. VI, 1855).
•Am Schlagfluss. — Gest. Juni 11, Neuwaldegg bei
Wien {Oitdeutsche Post 14. Juni 1859).
Lhwyd, Edward. — Mag. Artium
(Oxford 1701), seit 1690 Aufseher (Keeper)
d. Ashmoiean Museums u. daneben seit
März 1709 »Esquire beadle of Divinily«
(Bibliotheca Banksiana),
geb. 1670 Wales,
gest. 1709, Juli ..,
Litbophylacii brit. iconographia etc., 4**, Lond.
1699 (nicht 1689).
Libosohitz, Joseph. — (Allgm. LiU.-
Zt. 1827, Juni;,
gest. 1824, Jan. 5, Wien.
Limmer, Conrad Philipp. — Dr.
Med. (Altdorf 1688), Prof. d. Medicin, Phy-
sik u. Mathematik in Zerbst (1 686), Stadl-
physicus (1693) und Oberbürgenneisler
(1715) daselbst (SA).
1588
Limpricht
Lychnell.
1584
Limpricht, Heinrich. — Seit 1859
Prof. ord. d. Chemie an d. Univ. zu Greifs-
wald (OrJ.
Lindes, August Wilhelm. — ^Vom.
Zt. 25. März 18 62;,
gest. 18 62, März 23, Berlin.
Lindmann, Christian Friedrich,
richtig Lindman.
Ltnschoten, Johann Hugo von.
— (Adami, Vitae g erm anor. medicor. , f ol . ,
Heidelb. 1620^
geb. 1563 etwa,
gest. 16t 1, Febr. 8, . . .
Logan, James. — Erst Handlungs-
dieuer in Bristol (England), ging 1699 als
Secreliir von Penn nach Amerika u. war
von 1736 bis 1738 Gouverneur von Penn-
sylvanien. Quöker (AC),
geb. 1674, Oct. 10, Lurgan, Irland,
gest. 1751, Oct. 31, Stenton (nicht
Stanton).
Longomontanus , Christian. —
geb. 156^2, Oct. 4, Longberg.
Lorgna, Antonio Maria. — (BGJ,
geb. 17 36, . . . Verona.*
*geb. 1730, .. . {BN).
Lotteri, Angelo Luigi. — (BG),
gest. 1839, Jan. 23, . . .*
• Ist falsch.
Lndolph van Ceulen, s. Ceulen.
Lusser, C... F... (heissl Carl Franz).
— Dr. Med. in Altdorf, Landamman d. Can-
ton üri (ZOG. X, 1859; (Wolf. IV;,
gest. 1859, Aug. 21, Alldorf.
Luther, Karl Theodor Robert. —
Entdeckte zu den angeführten sieben Plane-
ten seitdem noch die fünf: N° 57 (Mnemo-
syne) am 22. Sept. 4 859, N'' 58 (Goncor-
dia) am 24. März 1860, N° 68 (Leto) ano 29.
Apr. 1864 , N" 71 (Niobe) am 13. Aug. 1861
u. N" 78 (Diana) am 15. Mörz 1863.
Lychnell, Lars Peter. — Zuleizt
Arzt (nicht Lehrer) in d. Festung Carlsberg
bis 1 83 3, dann abgesetzt (Vom Prof. Ber-
lin in Lund u. Prof. Angström in Upsala).
geb. 1802, Oct. (nicht Dec.) 9, Stock-
holm,
gest. 1839 (nicht 1833), . . . Marie-
stad.
5'
«< T) <i ba
s: 2:
h:1
H«
0
0
W
•i
fm
UJ
c+ tUffq
CD
0
H«
CD
g
ü 0
0
0
^i
0
^3-
c
P
»-i
iü
tr^i
Hl
Ha
l^-
H)
c+
N
H*
N»
ÜL
-Ü_
.ifl_
:T
JY